Ad Marciam, de Consolatione

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Ad Marciam, de Consolatione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1858</id>
    <revision>
      <id>265029</id>
      <parentid>126384</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>265029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59809" sha1="tmqlfsc7h24zy28hihyc5ufsb2jilwt" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Ad Marciam, de Consolatione
|OperaeWikiPagina= Ad Marciam, de Consolatione
|Annus= saeculo I AD
|SubTitulus=
|Genera=Philosophia, epistulae
}}
&lt;div class=text&gt;

== I. ==
{{pn|I.1|1}}Nisi te, Marcia, scirem tam longe ab infirmitate muliebris animi quam a ceteris uitiis recessisse et mores tuos uelut aliquod antiquum exemplar aspici, non auderem obuiam ire dolori tuo, cui uiri quoque libenter haerent et incubant, nec spem concepissem tam iniquo tempore, tam inimico iudice, tam inuidioso crimine posse me efficere ut fortunam tuam absolueres. Fiduciam mihi dedit exploratum iam robur animi et magno experimento adprobata uirtus tua.

{{pn|I.2|2}}Non est ignotum qualem te in persona patris tui gesseris, quem non minus quam liberos dilexisti, excepto eo quod non optabas superstitem. Nec scio an et optaueris; permittit enim sibi quaedam contra bonum morem magna pietas. Mortem A. Cremuti Cordi parentis tui quantum poteras inhibuisti; postquam tibi apparuit inter Seianianos satellites illam unam patere seruitutis fugam, non fauisti consilio eius, sed dedisti manus uicta, fudistique lacrimas palam et gemitus deuorasti quidem, non tamen hilari fronte texisti, et haec illo saeculo quo magna pietas erat nihil impie facere. {{pn|I.3|3}}Vt uero aliquam occasionem mutatio temporum dedit, ingenium patris tui, de quo sumptum erat supplicium, in usum hominum reduxisti et a uera illum uindicasti morte ac restituisti in publica monumenta libros quos uir ille fortissimus sanguine suo scripserat. Optime meruisti de Romanis studiis: magna illorum pars arserat; optime de posteris, ad quos ueniet incorrupta rerum fides, auctori suo magno inputata; optime de ipso, cuius uiget uigebitque memoria quam diu in pretio fuerit Romana cognosci, quam diu quisquam erit qui reuerti uelit ad acta maiorum, quam diu quisquam qui uelit scire quid sit uir Romanus, quid subactis iam ceruicibus omnium et ad Seianianum iugum adactis indomitus, quid sit homo ingenio animo manu liber. {{pn|I.4|4}}Magnum mehercules detrimentum res publica ceperat, si illum ob duas res pulcherrimas in obliuionem coniectum, eloquentiam et libertatem, non eruisses: legitur, floret, in manus hominum, in pectora receptus uetustatem nullam timet; at illorum carnificum cito scelera quoque, quibus solis memoriam meruerunt, tacebuntur.

{{pn|I.5|5}}Haec magnitudo animi tui uetuit me ad sexum tuum respicere, uetuit ad uultum, quem tot annorum continua tristitia, ut semel obduxit, tenet. Et uide quam non subrepam tibi nec furtum facere adfectibus tuis cogitem: antiqua mala in memoriam reduxi et, ut scires hanc quoque plagam esse sanandam, ostendi tibi aeque magni uulneris cicatricem. Alii itaque molliter agant et blandiantur, ego confligere cum tuo maerore constitui et defessos exhaustosque oculos, si uerum uis magis iam ex consuetudine quam ex desiderio fluentis, continebo, si fieri potuerit, fauente te remediis tuis, si minus, uel inuita, teneas licet et amplexeris dolorem tuum, quem tibi in filii locum superstitem fecisti. {{pn|I.6|6}}Quis enim erit finis? Omnia in superuacuum temptata sunt: fatigatae adlocutiones amicorum, auctoritates magnorum et adfinium tibi uirorum; studia, hereditarium et paternum bonum, surdas aures inrito et uix ad breuem occupationem proficiente solacio transeunt; illud ipsum naturale remedium temporis, quod maximas quoque aerumnas componit, in te una uim suam perdidit. {{pn|I.7|7}}Tertius iam praeterit annus, cum interim nihil ex primo illo impetu cecidit: renouat se et corroborat cotidie luctus et iam sibi ius mora fecit eoque adductus est ut putet turpe desinere. Quemadmodum omnia uitia penitus insidunt nisi dum surgunt oppressa sunt, ita haec quoque tristia et misera et in se saeuientia ipsa nouissime acerbitate pascuntur et fit infelicis animi praua uoluptas dolor. {{pn|I.8|8}}Cupissem itaque primis temporibus ad istam curationem accedere; leniore medicina fuisset oriens adhuc restringenda uis: uehementius contra inueterata pugnandum est. Nam uulnerum quoque sanitas facilis est, dum a sanguine recentia sunt: tunc et uruntur et in altum reuocantur et digitos scrutantium recipiunt, ubi corrupta in malum ulcus uerterunt. Non possum nunc per obsequium nec molliter adgredi tam durum dolorem: frangendus est.

== II. ==

{{pn|II.1|1}}Scio a praeceptis incipere omnis qui monere aliquem uolunt, in exemplis desinere. Mutari hunc interim morem expedit; aliter enim cum alio agendum est: quosdam ratio ducit, quibusdam nomina clara opponenda sunt et auctoritas quae liberum non relinquat animum ad speciosa stupentibus. {{pn|II.2|2}}Duo tibi ponam ante oculos maxima et sexus et saeculi tui exempla: alterius feminae quae se tradidit ferendam dolori, alterius quae pari adfecta casu, maiore damno, non tamen dedit longum in se malis suis dominium, sed cito animum in sedem suam reposuit. {{pn|II.3|3}}Octauia et Liuia, altera soror Augusti, altera uxor, amiserunt filios iuuenes, utraque spe futuri principis certa: Octauia Marcellum, cui et auunculus et socer incumbere coeperat, in quem onus imperii reclinare, adulescentem animo alacrem, ingenio potentem, sed frugalitatis continentiaeque in illis aut annis aut opibus non mediocriter admirandae, patientem laborum, uoluptatibus alienum, quantumcumque inponere illi auunculus et, ut ita dicam, inaedificare uoluisset laturum; bene legerat nulli cessura ponderi fundamenta. {{pn|II.4|4}}Nullum finem per omne uitae suae tempus flendi gemendique fecit nec ullas admisit uoces salutare aliquid adferentis, ne auocari quidem se passa est; intenta in unam rem et toto animo adfixa, talis per omnem uitam fuit qualis in funere, non dico non [est] ausa consurgere, sed adleuari recusans, secundam orbitatem iudicans lacrimas mittere. {{pn|II.5|5}}Nullam habere imaginem filii carissimi uoluit, nullam sibi de illo fieri mentionem. Oderat omnes matres et in Liuiam maxime furebat, quia uidebatur ad illius filium transisse sibi promissa felicitas. Tenebris et solitudini familiarissima, ne ad fratrem quidem respiciens, carmina celebrandae Marcelli memoriae composita aliosque studiorum honores reiecit et aures suas aduersus omne solacium clusit. A sollemnibus officiis seducta et ipsam magnitudinis fraternae nimis circumlucentem fortunam exosa defodit se et abdidit. Adsidentibus liberis, nepotibus lugubrem uestem non deposuit, non sine contumelia omnium suorum, quibus saluis orba sibi uidebatur.

== III. ==

{{pn|III.1|1}}Liuia amiserat filium Drusum, magnum futurum principem, iam magnum ducem; intrauerat penitus Germaniam et ibi signa Romana fixerat ubi uix ullos esse Romanos notum erat. In expeditione decesserat ipsis illum hostibus aegrum cum ueneratione et pace mutua prosequentibus nec optare quod expediebat audentibus. Accedebat ad hanc mortem, quam ille pro re publica obierat, ingens ciuium prouinciarumque et totius Italiae desiderium, per quam effusis in officium lugubre municipiis coloniisque usque in urbem ductum erat funus triumpho simillimum. {{pn|III.2|2}}Non licuerat matri ultima filii oscula gratumque extremi sermonem oris haurire; longo itinere reliquias Drusi sui prosecuta, tot per omnem Italiam ardentibus rogis, quasi totiens illum amitteret, inritata, ut primum tamen intulit tumulo, simul et illum et dolorem suum posuit, nec plus doluit quam aut honestum erat Caesare aut aequum saluo. Non desiit denique Drusi sui celebrare nomen, ubique illum sibi priuatim publiceque repraesentare, libentissime de illo loqui, de illo audire: cum memoria illius uixit, quam nemo potest retinere et frequentare qui illam tristem sibi reddidit.

{{pn|III.3|3}}Elige itaque utrum exemplum putes probabilius. Si illud prius sequi uis, eximes te numero uiuorum: auersaberis et alienos liberos et tuos ipsumque quem desideras; triste matribus omen occurres; uoluptates honestas, permissas, tamquam parum decoras fortunae tuae reicies; inuisa haerebis in luce et aetati tuae, quod non praecipitet te quam primum et finiat, infestissima eris; quod turpissimum alienissimumque est animo tuo in meliorem noto partem, ostendes te uiuere nolle, mori non posse. {{pn|III.4|4}}Si ad hoc maximae feminae te exemplum adplicueris moderatius, mitius, non eris in aerumnis nec te tormentis macerabis: quae enim, malum, amentia est poenas a se infelicitatis exigere et mala sua ~non~ augere! Quam in omni uita seruasti morum probitatem et uerecundiam, in hac quoque re praestabis; est enim quaedam et dolendi modestia. Illum ipsum iuuenem, dignissimum qui te laetam semper nominatus cogitatusque faciat, meliore pones loco, si matri suae, qualis uiuus solebat, hilarisque et cum gaudio occurrit.

== IV. ==

{{pn|IV.1|1}}Nec te ad fortiora ducam praecepta, ut inhumano ferre humana iubeam modo, ut ipso funebri die oculos matris exsiccem. Ad arbitrium tecum ueniam: hoc inter nos quaeretur, utrum magnus dolor esse debeat an perpetuus. {{pn|IV.2|2}}Non dubito quin Iuliae Augustae, quam familiariter coluisti, magis tibi placeat exemplum: illa te ad suum consilium uocat. Illa in primo feruore, cum maxime inpatientes ferocesque sunt miseriae, consolandam se Areo, philosopho uiri sui, praebuit et multum eam rem profuisse sibi confessa est, plus quam populum Romanum, quem nolebat tristem tristitia sua facere, plus quam Augustum, qui subducto altero adminiculo titubabat nec luctu suorum inclinandus erat, plus quam Tiberium filium, cuius pietas efficiebat ut in illo acerbo et defleto gentibus funere nihil sibi nisi numerum deesse sentiret. {{pn|IV.3|3}}Hic, ut opinor, aditus illi fuit, hoc principium apud feminam opinionis suae custodem diligentissimam: 'usque in hunc diem, Iulia, quantum quidem ego sciam, adsiduus uiri tui comes, cui non tantum quae in publicum emittuntur nota, sed omnes sunt secretiores animorum uestrorum motus, dedisti operam ne quid esset quod in te quisquam reprenderet; nec id in maioribus modo obseruasti, sed in minimis, ne quid faceres cui famam, liberrimam principum iudicem, uelles ignoscere. {{pn|IV.4|4}}Nec quicquam pulchrius existimo quam in summo fastigio conlocatos multarum rerum ueniam dare, nullius petere; seruandus itaque tibi in hac quoque re tuus mos est, ne quid committas quod minus aliterue factum uelis.

== V. ==

{{pn|V.1|1}}Deinde oro atque obsecro ne te difficilem amicis et intractabilem praestes. Non est enim quod ignores omnes hos nescire quemadmodum se gerant, loquantur aliquid coram te de Druso an nihil, ne aut obliuio clarissimi iuuenis illi faciat iniuriam aut mentio tibi. {{pn|V.2|2}}Cum secessimus et in unum conuenimus, facta eius dictaque quanto meruit suspectu celebramus; coram te altum nobis de illo silentium est. Cares itaque maxima uoluptate, filii tui laudibus, quas non dubito quin uel inpendio uitae, si potestas detur, in aeuum omne sis prorogatura. {{pn|V.3|3}}Quare patere, immo arcesse sermones quibus ille narretur, et apertas aures praebe ad nomen memoriamque filii tui; nec hoc graue duxeris ceterorum more, qui in eiusmodi casu partem mali putant audire solacia. {{pn|V.4|4}}Nunc incubuisti tota in alteram partem et oblita meliorum fortunam tuam qua deterior est aspicis. Non conuertis te ad conuictus filii tui occursusque iucundos, non ad pueriles dulcesque blanditias, non ad incrementa studiorum: ultimam illam faciem rerum premis; in illam, quasi parum ipsa per se horrida sit, quidquid potes congeris. Ne, obsecro te, concupieris peruersissimam gloriam, infelicissima uideri. {{pn|V.5|5}}Simul cogita non esse magnum rebus prosperis fortem se gerere, ubi secundo cursu uita procedit: ne gubernatoris quidem artem tranquillum mare et obsequens uentus ostendit, aduersi aliquid incurrat oportet quod animum probet. {{pn|V.6|6}}Proinde ne summiseris te, immo contra fige stabilem gradum et quidquid onerum supra cecidit sustine, primo dumtaxat strepitu conterrita. Nulla re maior inuidia fortunae fit quam aequo animo.' Post haec ostendit illi filium incolumem, ostendit ex amisso nepotes.

== VI. ==

{{pn|VI.1|1}}Tuum illic, Marcia, negotium actum, tibi Areus adsedit; muta personam -- te consolatus est. Sed puta, Marcia, ereptum tibi amplius quam ulla umquam mater amiserit -- non permulceo te nec extenuo calamitatem tuam: si fletibus fata uincuntur, conferamus; {{pn|VI.2|2}}eat omnis inter luctus dies, noctem sine somno tristitia consumat; ingerantur lacerato pectori manus et in ipsam faciem impetus fiat atque omni se genere saeuitiae profecturus maeror exerceat. Sed si nullis planctibus defuncta reuocantur, si sors inmota et in aeternum fixa nulla miseria mutatur et mors tenuit quidquid abstulit, desinat dolor qui perit. {{pn|VI.3|3}}Quare regamur nec nos ista uis transuersos auferat. Turpis est nauigii rector cui gubernacula fluctus eripuit, qui fluuitantia uela deseruit, permisit tempestati ratem; at ille uel in naufragio laudandus quem obruit mare clauum tenentem et obnixum.

== VII. ==

{{pn|VII.1|1}}'At enim naturale desiderium suorum est.' Quis negat, quam diu modicum est? Nam discessu, non solum amissione carissimorum necessarius morsus est et firmissimorum quoque animorum contractio. Sed plus est quod opinio adicit quam quod natura imperauit. {{pn|VII.2|2}}Aspice mutorum animalium quam concitata sint desideria et tamen quam breuia: uaccarum uno die alteroue mugitus auditur, nec diutius equarum uagus ille amensque discursus est; ferae cum uestigia catulorum consectatae sunt et siluas peruagatae, cum saepe ad cubilia expilata redierunt, rabiem intra exiguum tempus extinguunt; aues cum stridore magno inanes nidos circumfremuerunt, intra momentum tamen quietae uolatus suos repetunt; nec ulli animali longum fetus sui desiderium est nisi homini, qui adest dolori suo nec tantum quantum sentit sed quantum constituit adficitur.

{{pn|VII.3|3}}Vt scias autem non esse hoc naturale, luctibus frangi, primum magis feminas quam uiros, magis barbaros quam placidae eruditaeque gentis homines, magis indoctos quam doctos eadem orbitas uulnerat. Atqui quae a natura uim acceperunt eandem in omnibus seruant: apparet non esse naturale quod uarium est. {{pn|VII.4|4}}Ignis omnes aetates omniumque urbium ciues, tam uiros quam feminas uret; ferrum in omni corpore exhibebit secandi potentiam. Quare? quia uires illis a natura datae sunt, quae nihil in personam constituit. Paupertatem luctum ambitionem alius aliter sentit prout illum consuetudo infecit, et inbecillum inpatientemque reddit praesumpta opinio de non timendis terribilis.

== VIII. ==

{{pn|VIII.1|1}}Deinde quod naturale est non decrescit mora: dolorem dies longa consumit. Licet contumacissimum, cotidie insurgentem et contra remedia efferuescentem, tamen illum efficacissimum mitigandae ferociae tempus eneruat. {{pn|VIII.2|2}}Manet quidem tibi, Marcia, etiamnunc ingens tristitia et iam uidetur duxisse callum, non illa concitata qualis initio fuit, sed pertinax et obstinata; tamen hanc quoque tibi aetas minutatim eximet: quotiens aliud egeris, animus relaxabitur. {{pn|VIII.3|3}}Nunc te ipsa custodis; multum autem interest utrum tibi permittas maerere an imperes. Quanto magis hoc morum tuorum elegantiae conuenit, finem luctus potius facere quam expectare, nec illum opperiri diem quo te inuita dolor desinat! ipsa illi renuntia.

== IX. ==

{{pn|IX.1|1}}'Vnde ergo tanta nobis pertinacia in deploratione nostri, si id non fit naturae iussu?' Quod nihil nobis mali antequam eueniat proponimus, sed ut immunes ipsi et aliis pacatius ingressi iter alienis non admonemur casibus illos esse communes. {{pn|IX.2|2}}Tot praeter domum nostram ducuntur exequiae: de morte non cogitamus; tot acerba funera: nos togam nostrorum infantium, nos militiam et paternae hereditatis successionem agitamus animo; tot diuitum subita paupertas in oculos incidit: et nobis numquam in mentem uenit nostras quoque opes aeque in lubrico positas. Necesse est itaque magis corruamus: quasi ex inopinato ferimur; quae multo ante prouisa sunt languidius incurrunt. {{pn|IX.3|3}}Vis tu scire te ad omnis expositum ictus stare et illa quae alios tela fixerunt circa te uibrasse? Velut murum aliquem aut obsessum multo hoste locum et arduum ascensu semermis adeas, expecta uulnus et illa superne uolantia cum sagittis pilisque saxa in tuum puta librata corpus. Quotiens aliquis ad latus aut pone tergum ceciderit, exclama: 'non decipies me, fortuna, nec securum aut neglegentem opprimes. Scio quid pares: alium quidem percussisti, sed me petisti. {{pn|IX.4|4}}Quis umquam res suas quasi periturus aspexit? Quis umquam uestrum de exilio, de egestate, de luctu cogitare ausus est? Quis non, si admoneatur ut cogitet, tamquam dirum omen respuat et in capita inimicorum aut ipsius intempestiui monitoris abire illa iubeat? 'Non putaui futurum.' {{pn|IX.5|5}}Quicquam tu putas non futurum quod [multis] scis posse fieri, quod multis uides euenisse? Egregium uersum et dignum qui non e pulpito exiret:

    cuiuis potest accidere quod cuiquam potest! 

Ille amisit liberos: et tu amittere potes; ille damnatus est: et tua innocentia sub ictu est. Error decipit hic, effeminat, dum patimur quae numquam pati nos posse prouidimus. Aufert uim praesentibus malis qui futura prospexit.

== X. ==

{{pn|X.1|1}}Quidquid est hoc, Marcia, quod circa nos ex aduenticio fulget, liberi honores opes, ampla atria et exclusorum clientium turba referta uestibula, clarum &lt;nomen&gt;, nobilis aut formosa coniux ceteraque ex incerta et mobili sorte pendentia alieni commodatique apparatus sunt; nihil horum dono datur. Conlaticiis et ad dominos redituris instrumentis scaena adornatur; alia ex his primo die, alia secundo referentur, pauca usque ad finem perseuerabunt. {{pn|X.2|2}}Itaque non est quod nos suspiciamus tamquam inter nostra positi: mutua accepimus. Vsus fructusque noster est, cuius tempus ille arbiter muneris sui temperat; nos oportet in promptu habere quae in incertum diem data sunt et appellatos sine querella reddere: pessimi debitoris est creditori facere conuicium. {{pn|X.3|3}}Omnes ergo nostros, et quos superstites lege nascendi optamus et quos praecedere iustissimum ipsorum uotum est, sic amare debemus tamquam nihil nobis de perpetuitate, immo nihil de diuturnitate eorum promissum sit. Saepe admonendus est animus, amet ut recessura, immo tamquam recedentia: quidquid a fortuna datum est, tamquam exempto auctore possideas. {{pn|X.4|4}}Rapite ex liberis uoluptates, fruendos uos in uicem liberis date et sine dilatione omne gaudium haurite: nihil de hodierna nocte promittitur -- nimis magnam aduocationem dedi -- nihil de hac hora. Festinandum est, instatur a tergo: iam disicietur iste comitatus, iam contubernia ista sublato clamore soluentur. Rapina rerum omnium est: miseri nescitis in fuga uiuere.

{{pn|X.5|5}}Si mortuum tibi filium doles, eius temporis quo natus est crimen est; mors enim illi denuntiata nascenti est; in hanc legem genitus &lt;est&gt;, hoc illum fatum ab utero statim prosequebatur. {{pn|X.6|6}}In regnum fortunae et quidem durum atque inuictum peruenimus, illius arbitrio digna atque indigna passuri. Corporibus nostris inpotenter contumeliose crudeliter abutetur: alios ignibus peruret uel in poenam admotis uel in remedium; alios uinciet -- id nunc hosti licebit, nunc ciui; alios per incerta nudos maria iactabit et luctatos cum fluctibus ne in harenam quidem aut litus explodet, sed in alicuius inmensae uentrem beluae decondet; alios morborum uariis generibus emaceratos diu inter uitam mortemque medios detinebit. Vt uaria et libidinosa mancipiorumque suorum neglegens domina et poenis et muneribus errabit.

== XI. ==

{{pn|XI.1|1}}Quid opus est partes deflere? tota flebilis uita est: urgebunt noua incommoda, priusquam ueteribus satis feceris. Moderandum est itaque uobis maxime, quae inmoderate fertis, et in multos dolores humani pectoris &lt;uis&gt; dispensanda. Quae deinde ista suae publicaeque condicionis obliuio est? Mortalis nata es mortalesque peperisti: putre ipsa fluidumque corpus et causis [morbos] repetita sperasti tam inbecilla materia solida et aeterna gestasse? {{pn|XI.2|2}}Decessit filius tuus, id est decucurrit ad hunc finem ad quem quae feliciora partu tuo putas properant. Hoc omnis ista quae in foro litigat, in theatris &lt;plaudit&gt;, in templis precatur turba dispari gradu uadit: et quae diligis, ueneraris et quae despicis unus exaequabit cinis. {{pn|XI.3|3}}Hoc uidelicet * * * illa Pythicis oraculis adscripta &lt;uox&gt;: nosce te. Quid est homo? quolibet quassu uas et quolibet fragile iactatu. Non tempestate magna ut dissiperis opus est: ubicumque arietaueris, solueris. Quid est homo? inbecillum corpus et fragile, nudum, suapte natura inerme, alienae opis indigens, ad omnis fortunae contumelias proiectum, cum bene lacertos exercuit, cuiuslibet ferae pabulum, cuiuslibet uictima; ex infirmis fluidisque contextum et lineamentis exterioribus nitidum, frigoris aestus laboris inpatiens, ipso rursus situ et otio iturum in tabem, alimenta metuens sua, quorum modo inopia &lt;deficit, modo copia&gt; rumpitur; anxiae sollicitaeque tutelae, precarii spiritus et male haerentis, quod pauor repentinus aut auditus ex inprouiso sonus auribus grauis excutit, sollicitudinis semper sibi nutrimentum, uitiosum et inutile. {{pn|XI.4|4}}Miramur in hoc mortem, quae unius singultus opus est? Numquid enim ut concidat magni res molimenti est? odor illi saporque et lassitudo et uigilia et umor et cibus et sine quibus uiuere non potest mortifera sunt; quocumque se mouit, statim infirmitatis suae conscium, non omne caelum ferens, aquarum nouitatibus flatuque non familiaris aurae et tenuissimis causis atque offensionibus morbidum, putre causarium, fletu uitam auspicatum, cum interim quantos tumultus hoc tam contemptum animal mouet, in quantas cogitationes oblitum condicionis suae uenit! {{pn|XI.5|5}}Inmortalia, aeterna uolutat animo et in nepotes pronepotesque disponit, cum interim longa conantem eum mors opprimit et hoc quod senectus uocatur paucissimorum &lt;est&gt; circumitus annorum.

== XII. ==

{{pn|XII.1|1}}Dolor tuus, si modo ulla illi ratio est, utrum sua spectat incommoda an eius qui decessit? Vtrum te in amisso filio mouet quod nullas ex illo uoluptates cepisti, an quod maiores, si diutius uixisset, percipere potuisti? {{pn|XII.2|2}}Si nullas percepisse te dixeris, tolerabilius efficies detrimentum tuum; minus enim homines desiderant ea ex quibus nihil gaudi laetitiaeque perceperant. Si confessa fueris percepisse magnas uoluptates, oportet te non de eo quod detractum est queri, sed de eo gratias agere quod contigit; prouenerunt enim satis magni fructus laborum tuorum ex ipsa educatione, nisi forte ii qui catulos auesque et friuola animorum oblectamenta summa diligentia nutriunt fruuntur aliqua uoluptate ex uisu tactuque et blanda adulatione mutorum, liberos nutrientibus non fructus educationis ipsa educatio est. Licet itaque nil tibi industria eius contulerit, nihil diligentia custodierit, nihil prudentia suaserit, ipsum quod habuisti, quod amasti, fructus est. {{pn|XII.3|3}}'At potuit longior esse, maior.' Melius tamen tecum actum est quam si omnino non contigisset, quoniam, si ponatur electio utrum satius sit non diu felicem esse an numquam, melius est discessura nobis bona quam nulla contingere. Vtrumne malles degenerem aliquem et numerum tantum nomenque filii expleturum habuisse an tantae indolis quantae tuus fuit, iuuenis cito prudens, cito pius, cito maritus, cito pater, cito omnis officii curiosus, cito sacerdos, omnia tamquam properans? Nulli fere et magna bona et diuturna contingunt, non durat nec ad ultimum exit nisi lenta felicitas: filium tibi di inmortales non diu daturi statim talem dederunt qualis diu effici &lt;uix&gt; potest.

{{pn|XII.4|4}}Ne illud quidem dicere potes, electam te a dis cui frui non liceret filio: circumfer per omnem notorum, ignotorum frequentiam oculos, occurrent tibi passi ubique maiora. Senserunt ista magni duces, senserunt principes; ne deos quidem fabulae immunes reliquerunt, puto, ut nostrorum funerum leuamentum esset etiam diuina concidere. Circumspice, inquam, omnis: nullam &lt;tam&gt; miseram nominabis domum quae non inueniat in miseriore solacium. {{pn|XII.5|5}}Non mehercules tam male de moribus tuis sentio ut putem posse te leuius pati casum tuum, si tibi ingentem lugentium numerum produxero: maliuolum solacii genus est turba miserorum. Quosdam tamen referam, non ut scias hoc solere hominibus accidere -- ridiculum est enim mortalitatis exempla colligere - sed ut scias fuisse multos qui lenirent aspera placide ferendo.

{{pn|XII.6|6}}A felicissimo incipiam. L. Sulla filium amisit, nec ea res aut malitiam eius et acerrimam uirtutem in hostes ciuesque contudit aut effecit ut cognomen illud usurpasse falso uideretur, quod amisso filio adsumpsit nec odia hominum ueritus, quorum malo illae nimis secundae res constabant, nec inuidiam deorum, quorum illud crimen erat, Sulla tam felix. Sed istud inter res nondum iudicatas abeat, qualis Sulla fuerit -- etiam inimici fatebuntur bene illum arma sumpsisse, bene posuisse: hoc de quo agitur constabit, non esse maximum malum quod etiam ad felicissimos peruenit.

== XIII. ==

{{pn|XIII.1|1}}Ne nimis admiretur Graecia illum patrem qui in ipso sacrificio nuntiata filii morte tibicinem tantum tacere iussit et coronam capiti detraxit, cetera rite perfecit, Puluillus effecit pontifex, cui postem tenenti et Capitolium dedicanti mors filii nuntiata est. Quam ille exaudisse dissimulauit et sollemnia pontificii carminis uerba concepit gemitu non interrumpente precationem et ad filii sui nomen Ioue propitiato. {{pn|XIII.2|2}}Putasne eius luctus aliquem finem esse debere, cuius primus dies et primus impetus ab altaribus publicis et fausta nuncupatione non abduxit patrem? Dignus mehercules fuit memorabili dedicatione, dignus amplissimo sacerdotio, qui colere deos ne iratos quidem destitit. Idem tamen, ut redit domum, et inpleuit oculos et aliquas uoces flebiles misit; sed peractis quae mos erat praestare defunctis ad Capitolinum illum redit uultum.

{{pn|XIII.3|3}}Paulus circa illos nobilissimi triumphi dies quo uinctum ante currum egit Persen [incliti regis nomen] duos filios in adoptionem dedit, &lt;duos&gt; quos sibi seruauerat extulit. Quales retentos putas, cum inter commodatos Scipio fuisset? Non sine motu uacuum Pauli currum populus Romanus aspexit. Contionatus est tamen et egit dis gratias quod compos uoti factus esset; precatum enim se ut, si quid ob ingentem uictoriam inuidiae dandum esset, id suo potius quam publico damno solueretur. {{pn|XIII.4|4}}Vides quam magno animo tulerit? orbitati suae gratulatus est. Et quem magis poterat permouere tanta mutatio? solacia simul atque auxilia perdidit. Non contigit tamen tristem Paulum Persi uidere.

== XIV. ==

{{pn|XIV.1|1}}Quid nunc te per innumerabilia magnorum uirorum exempla ducam et quaeram miseros, quasi non difficilius sit inuenire felices? Quota enim quaeque domus usque ad exitum omnibus partibus suis constitit, in qua non aliquid turbatum sit? Vnum quemlibet annum occupa et ex eo magistratus cita, Lucium si uis Bibulum et C. Caesarem: uidebis inter collegas inimicissimos concordem fortunam. {{pn|XIV.2|2}}L. Bibuli, melioris quam fortioris uiri, duo simul filii interfecti sunt, Aegyptio quidem militi ludibrio habiti, ut non minus ipsa orbitate auctor eius digna res lacrimis esset. Bibulus tamen, qui toto honoris sui anno &lt;in&gt; inuidiam collegae domi latuerat, postero die quam geminum funus renuntiatum est processit ad solita imperatoris officia. Quis minus potest quam unum diem duobus filiis dare? Tam cito liberorum luctum finiuit qui consulatum anno luxerat. {{pn|XIV.3|3}}C. Caesar cum Britanniam peragraret nec oceano continere felicitatem suam posset, audit decessisse filiam publica secum fata ducentem. In oculis erat iam Cn. Pompeius non aequo laturus animo quemquam alium esse in re publica magnum et modum inpositurus incrementis, quae grauia illi uidebantur etiam cum in commune cresceret. Tamen intra tertium diem imperatoria obit munia et tam cito dolorem uicit quam omnia solebat.

== XV. ==

{{pn|XV.1|1}}Quid aliorum tibi funera Caesarum referam? quos in hoc mihi uidetur interim uiolare fortuna ut sic quoque generi humano prosint, ostendentes ne eos quidem qui dis geniti deosque genituri dicantur sic suam fortunam in potestate habere quemadmodum alienam. {{pn|XV.2|2}}Diuus Augustus amissis liberis, nepotibus, exhausta Caesarum turba, adoptione desertam domum fulsit: tulit tamen tam fortiter quam cuius iam res agebatur cuiusque maxime intererat de dis neminem queri. {{pn|XV.3|3}}Ti. Caesar et quem genuerat et quem adoptauerat amisit; ipse tamen pro rostris laudauit filium stetitque in conspectu posito corpore, interiecto tantummodo uelamento quod pontificis oculos a funere arceret, et flente populo Romano non flexit uultum; experiendum se dedit Seiano ad latus stanti quam patienter posset suos perdere.

{{pn|XV.4|4}}Videsne quanta copia uirorum maximorum sit quos non excepit hic omnia prosternens casus, et in quos tot animi bona, tot ornamenta publice priuatimque congesta erant? Sed uidelicet it in orbem ista tempestas et sine dilectu uastat omnia agitque ut sua. Iube singulos conferre rationem: nulli contigit inpune nasci.

== XVI. ==

{{pn|XVI.1|1}}Scio quid dicas: 'oblitus es feminam te consolari, uirorum refers exempla.' Quis autem dixit naturam maligne cum mulierum ingeniis egisse et uirtutes illarum in artum retraxisse? par illis, mihi crede, uigor, par ad honesta, libeat &lt;modo&gt;, facultas est; dolorem laboremque ex aequo, si consueuere, patiuntur. {{pn|XVI.2|2}}In qua istud urbe, di boni, loquimur? in qua regem Romanis capitibus Lucretia et Brutus deiecerunt: Bruto libertatem debemus, Lucretiae Brutum; in qua Cloeliam contempto et hoste et flumine ob insignem audaciam tantum non in uiros transcripsimus: equestri insidens statuae in sacra uia, celeberrimo loco, Cloelia exprobrat iuuenibus nostris puluinum escendentibus in ea illos urbe sic ingredi in qua etiam feminas equo donauimus. {{pn|XVI.3|3}}Quod tibi si uis exempla referri feminarum quae suos fortiter desiderauerint, non ostiatim quaeram; ex una tibi familia duas Cornelias dabo: primam Scipionis filiam, Gracchorum matrem. Duodecim illa partus totidem funeribus recognouit; et de ceteris facile est, quos nec editos nec amissos ciuitas sensit: Tiberium Gaiumque, quos etiam qui bonos uiros negauerit magnos fatebitur, et occisos uidit et insepultos. Consolantibus tamen miseramque dicentibus 'numquam' inquit 'non felicem me dicam, quae Gracchos peperi.' {{pn|XVI.4|4}}Cornelia Liui Drusi clarissimum iuuenem inlustris ingenii, uadentem per Gracchana uestigia inperfectis tot rogationibus intra penates interemptum suos, amiserat incerto caedis auctore. Tamen et acerbam mortem filii et inultam tam magno animo tulit quam ipse leges tulerat. {{pn|XVI.5|5}}Iam cum fortuna in gratiam, Marcia, reuerteris, si tela quae in Scipiones Scipionumque matres ac filias exegit, quibus Caesares petit, ne a te quidem continuit?

Plena et infesta uariis casibus uita est, a quibus nulli longa pax, uix indutiae sunt. Quattuor liberos sustuleras, Marcia. Nullum aiunt frustra cadere telum quod in confertum agmen inmissum est: mirum est tantam turbam non potuisse sine inuidia damnoue praeteruehi? {{pn|XVI.6|6}}'At hoc iniquior fortuna fuit quod non tantum eripuit filios sed elegit.' Numquam tamen iniuriam dixeris ex aequo cum potentiore diuidere: duas tibi reliquit filias et harum nepotes; et ipsum quem maxime luges prioris oblita non ex toto abstulit: habes ex illo duas filias, si male fers, magna onera, si bene, magna solacia. In hoc te perduc ut illas cum uideris admonearis filii, non doloris. {{pn|XVI.7|7}}Agricola euersis arboribus quas aut uentus radicitus auolsit aut contortus repentino impetu turbo praefregit sobolem ex illis residuam fouet et in &lt;locum&gt; amissarum semina statim plantasque disponit; et momento (nam ut ad damna, ita ad incrementa rapidum ueloxque tempus est) adolescunt amissis laetiora. {{pn|XVI.8|8}}Has nunc Metili tui filias in eius uicem substitue et uacantem locum exple et unum dolorem geminato solacio leua. Est quidem haec natura mortalium, ut nihil magis placeat quam quod amissum est: iniquiores sumus aduersus relicta ereptorum desiderio. Sed si aestimare uolueris quam ualde tibi fortuna, etiam cum saeuiret, pepercerit, scies te habere plus quam solacia: respice tot nepotes, duas filias. Dic illud quoque, Marcia: 'mouerer, si esset cuique fortuna pro moribus et numquam mala bonos sequerentur: nunc uideo exempto discrimine eodem modo malos bonosque iactari.'

== XVII. ==

{{pn|XVII.1|1}}'Graue est tamen quem educaueris iuuenem, iam matri iam patri praesidium ac decus amittere.' Quis negat graue esse? sed humanum est. Ad hoc genitus es, ut perderes ut perires, ut sperares metueres, alios teque inquietares, mortem et timeres et optares et, quod est pessimum, numquam scires cuius esses status.

{{pn|XVII.2|2}}Si quis Syracusas petenti diceret: 'omnia incommoda, omnes uoluptates futurae peregrinationis tuae ante cognosce, deinde ita nauiga. Haec sunt quae mirari possis: uidebis primum ipsam insulam ab Italia angusto interscissam freto, quam continenti quondam cohaesisse constat; subitum illo mare inrupit et

    Hesperium Siculo latus abscidit. 

Deinde uidebis (licebit enim tibi auidissimum maris uerticem stringere) stratam illam fabulosam Charybdin quam diu ab austro uacat, at, si quid inde uehementius spirauit, magno hiatu profundoque nauigia sorbentem. {{pn|XVII.3|3}}Videbis celebratissimum carminibus fontem Arethusam, nitidissimi ac perlucidi ad imum stagni, gelidissimas aquas profundentem, siue illas ibi primum nascentis inuenit, siue inlapsum terris flumen integrum subter tot maria et a confusione peioris undae seruatum reddidit. {{pn|XVII.4|4}}Videbis portum quietissimum omnium quos aut natura posuit in tutelam classium aut adiuuit manus, sic tutum ut ne maximarum quidem tempestatium furori locus sit. Videbis ubi Athenarum potentia fracta, ubi tot milia captiuorum ille excisis in infinitam altitudinem saxis natiuus carcer incluserat, ipsam ingentem ciuitatem et laxius territorium quam multarum urbium fines sunt, tepidissima hiberna et nullum diem sine interuentu solis. {{pn|XVII.5|5}}Sed cum omnia ista cognoueris, grauis et insalubris aestas hiberni caeli beneficia corrumpet. Erit Dionysius illic tyrannus, libertatis iustitiae legum exitium, dominationis cupidus etiam post Platonem, uitae etiam post exilium: alios uret, alios uerberabit, alios ob leuem offensam detruncari iubebit, arcesset ad libidinem mares feminasque et inter foedos regiae intemperantiae greges parum erit simul binis coire. Audisti quid te inuitare possit, quid absterrere: proinde aut nauiga aut resiste.' {{pn|XVII.6|6}}Post hanc denuntiationem si quis dixisset intrare se Syracusas uelle, satisne iustam querellam de ullo nisi de se habere posset, qui non incidisset in illa sed prudens sciensque uenisset?

Dicit omnibus nobis natura: 'neminem decipio. Tu si filios sustuleris, poteris habere formosos, et deformes poteris. Fortasse multi nascentur: esse aliquis ex illis tam seruator patriae quam proditor poterit. {{pn|XVII.7|7}}Non est quod desperes tantae dignationis futuros ut nemo tibi propter illos male dicere audeat; propone tamen et tantae futuros turpitudinis ut ipsi maledicta sint. Nihil uetat illos tibi suprema praestare et laudari te a liberis tuis, sed sic te para tamquam in ignem inpositurus uel puerum uel iuuenem uel senem; nihil enim ad rem pertinent anni, quoniam nullum non acerbum funus est quod parens sequitur.' Post has leges propositas si liberos tollis, omni deos inuidia liberas, qui tibi nihil certi spoponderunt.

== XVIII. ==

{{pn|XVIII.18|18}}&lt;Ad&gt; hanc imaginem agedum totius uitae introitum refer. An Syracusas uiseres deliberanti tibi quidquid delectare poterat, quidquid offendere exposui: puta nascenti me tibi uenire in consilium. {{pn|XVIII.2|2}}'Intraturus es urbem dis hominibus communem, omnia complexam, certis legibus aeternisque deuinctam, indefatigata caelestium officia uoluentem. Videbis illic innumerabiles stellas micare, uidebis uno sidere omnia inpleri, solem cotidiano cursu diei noctisque spatia signantem, annuo aestates hiemesque aequalius[que] diuidentem. Videbis nocturnam lunae successionem, a fraternis occursibus lene remissumque lumen mutuantem et modo occultam modo toto ore terris imminentem, accessionibus damnisque mutabilem, semper proximae dissimilem. {{pn|XVIII.3|3}}Videbis quinque sidera diuersas agentia uias et in contrarium praecipiti mundo nitentia: ex horum leuissimis motibus fortunae populorum dependent et maxima ac minima proinde formantur prout aequum iniquumue sidus incessit. Miraberis collecta nubila et cadentis aquas et obliqua fulmina et caeli fragorem. {{pn|XVIII.4|4}}Cum satiatus spectaculo supernorum in terram oculos deieceris, excipiet te alia forma rerum aliterque mirabilis: hinc camporum in infinitum patentium fusa planities, hinc montium magnis et niualibus surgentium iugis erecti in sublime uertices; deiectus fluminum et ex uno fonte in occidentem orientemque diffusi amnes et summis cacuminibus nemora nutantia et tantum siluarum cum suis animalibus auiumque concentu dissono; {{pn|XVIII.5|5}}uarii urbium situs et seclusae nationes locorum difficultate, quarum aliae se in erectos subtrahunt montes, aliae ~ripis lacu uallibus pauidae~ circumfunduntur; adiuta cultu seges et arbusta sine cultore feritatis; et riuorum lenis inter prata discursus et amoeni sinus et litora in portum recedentia; sparsae tot per uastum insulae, quae interuentu suo maria distinguunt. {{pn|XVIII.6|6}}Quid lapidum gemmarumque fulgor et [inter] rapidorum torrentium aurum harenis interfluens et in mediis terris medioque rursus mari ~terret~ ignium faces et uinculum terrarum oceanus, continuationem gentium triplici sinu scindens et ingenti licentia exaestuans? {{pn|XVIII.7|7}}Videbis hic inquietis et sine uento fluctuantibus aquis innare [et] excedenti terrestria magnitudine animalia, quaedam grauia et alieno se magisterio mouentia, quaedam uelocia et concitatis perniciora remigiis, quaedam haurientia undas et magno praenauigantium periculo efflantia; uidebis hic nauigia quas non nouere terras quaerentia. Videbis nihil humanae audaciae intemptatum erisque et spectator et ipse pars magna conantium: disces docebisque artes, alias quae uitam instruant, alias quae ornent, alias quae regant. {{pn|XVIII.8|8}}Sed istic erunt mille corporum, animorum pestes, et bella et latrocinia et uenena et naufragia et intemperies caeli corporisque et carissimorum acerba desideria et mors, incertum facilis an per poenam cruciatumque. Delibera tecum et perpende quid uelis: ut ad illa uenias, per illa exeundum est.' Respondebis uelle te uiuere. Quidni? immo, puto, ad id non accedes ex quo tibi aliquid decuti doles! Viue ergo ut conuenit. 'Nemo' inquis 'nos consuluit.' Consulti sunt de nobis parentes nostri, qui, cum condicionem uitae nossent, in hanc nos sustulerunt.

== XIX. ==

{{pn|XIX.1|1}}Sed ut ad solacia ueniam, uideamus primum quid curandum sit, deinde quemadmodum. Mouet lugentem desiderium eius quem dilexit. Id per se tolerabile esse apparet; absentis enim afuturosque dum uiuent non flemus, quamuis omnis usus nobis illorum &lt;cum&gt; conspectu ereptus sit; opinio est ergo quae nos cruciat, et tanti quodque malum est quanti illud taxauimus. In nostra potestate remedium habemus: iudicemus illos abesse et nosmet ipsi fallamus; dimisimus illos, immo consecuturi praemisimus. {{pn|XIX.2|2}}Mouet et illud lugentem: 'non erit qui me defendat, qui a contemptu uindicet.' Vt minime probabili sed uero solacio utar, in ciuitate nostra plus gratiae orbitas confert quam eripit, adeoque senectutem solitudo, quae solebat destruere, ad potentiam ducit ut quidam odia filiorum simulent et liberos eiurent, orbitatem manu faciant.

{{pn|XIX.3|3}}Scio quid dicas: 'non mouent me detrimenta mea; etenim non est dignus solacio qui filium sibi decessisse sicut mancipium moleste fert, cui quicquam in filio respicere praeter ipsum uacat.' Quid igitur te, Marcia, mouet? utrum quod filius tuus decessit an quod non diu uixit? Si quod decessit, semper debuisti dolere; semper enim scisti moriturum. {{pn|XIX.4|4}}Cogita nullis defunctum malis adfici, illa quae nobis inferos faciunt terribiles, fabulas esse, nullas imminere mortuis tenebras nec carcerem nec flumina igne flagrantia nec Obliuionem amnem nec tribunalia et reos et in illa libertate tam laxa ullos iterum tyrannos: luserunt ista poetae et uanis nos agitauere terroribus. {{pn|XIX.5|5}}Mors dolorum omnium exsolutio est et finis ultra quem mala nostra non exeunt, quae nos in illam tranquillitatem in qua antequam nasceremur iacuimus reponit. Si mortuorum aliquis miseretur, et non natorum misereatur. Mors nec bonum nec malum est; id enim potest aut bonum aut malum esse quod aliquid est; quod uero ipsum nihil est et omnia in nihilum redigit, nulli nos fortunae tradit. Mala enim bonaque circa aliquam uersantur materiam: non potest id fortuna tenere quod natura dimisit, nec potest miser esse qui nullus est. {{pn|XIX.6|6}}Excessit filius tuus terminos intra quos seruitur, excepit illum magna et aeterna pax: non paupertatis metu, non diuitiarum cura, non libidinis per uoluptatem animos carpentis stimulis incessitur, non inuidia felicitatis alienae tangitur, non suae premitur, ne conuiciis quidem ullis uerecundae aures uerberantur; nulla publica clades prospicitur, nulla priuata; non sollicitus futuri pendet [et] ex euentu semper ~in certiora dependenti~. Tandem ibi constitit unde nil eum pellat, ubi nihil terreat.

== XX. ==

{{pn|XX.1|1}}O ignaros malorum suorum, quibus non mors ut optimum inuentum naturae laudatur expectaturque, siue felicitatem includit, siue calamitatem repellit, siue satietatem ac lassitudinem senis terminat, siue iuuenile aeuum dum meliora sperantur in flore deducit, siue pueritiam ante duriores gradus reuocat, omnibus finis, multis remedium, quibusdam uotum, de nullis melius merita quam de iis ad quos uenit antequam inuocaretur. {{pn|XX.2|2}}Haec seruitutem inuito domino remittit; haec captiuorum catenas leuat; haec e carcere educit quos exire imperium inpotens uetuerat; haec exulibus in patriam semper animum oculosque tendentibus ostendit nihil interesse infra quos quis iaceat; haec, ubi res communes fortuna male diuisit et aequo iure genitos alium alii donauit, exaequat omnia; haec est post quam nihil quisquam alieno fecit arbitrio; haec est in qua nemo humilitatem suam sensit; haec est quae nulli non patuit; haec est, Marcia, quam pater tuus concupit; haec est, inquam, quae efficit ut nasci non sit supplicium, quae efficit ut non concidam aduersus minas casuum, ut seruare animum saluum ac potentem sui possim: habeo quod appellem. {{pn|XX.3|3}}Video istic cruces ne unius quidem generis sed aliter ab aliis fabricatas: capite quidam conuersos in terram suspendere, alii per obscena stipitem egerunt, alii brachia patibulo explicuerunt; uideo fidiculas, uideo uerbera, et ~membris singulis articulis~ singula ~docuerunt~ machinamenta: sed uideo et mortem. Sunt istic hostes cruenti, ciues superbi: sed uideo istic et mortem. Non est molestum seruire ubi, si dominii pertaesum est, licet uno gradu ad libertatem transire. Caram te, uita, beneficio mortis habeo.

{{pn|XX.4|4}}Cogita quantum boni opportuna mors habeat, quam multis diutius uixisse nocuerit. Si Gnaeum Pompeium, decus istud firmamentumque imperii, Neapoli ualetudo abstulisset, indubitatus populi Romani princeps excesserat: at nunc exigui temporis adiectio fastigio illum suo depulit. Vidit legiones in conspectu suo caesas et ex illo proelio in quo prima acies senatus fuit -- quam infelices reliquiae sunt! -- ipsum imperatorem superfuisse; uidit Aegyptium carnificem et sacrosanctum uictoribus corpus satelliti praestitit, etiam si incolumis fuisset paenitentiam salutis acturus; quid enim erat turpius quam Pompeium uiuere beneficio regis? {{pn|XX.5|5}}M. Cicero si illo tempore quo Catilinae sicas deuitauit, quibus pariter cum patria petitus est, concidisset, liberata re publica seruator eius, si denique filiae suae funus secutus esset, etiamtunc felix mori potuit. Non uidisset strictos in ciuilia capita mucrones nec diuisa percussoribus occisorum bona, ut etiam de suo perirent, non hastam consularia spolia uendentem nec caedes locatas publice nec latrocinia, bella, rapinas, tantum Catilinarum. {{pn|XX.6|6}}M. Catonem si a Cypro et hereditatis regiae dispensatione redeuntem mare deuorasset uel cum illa ipsa pecunia quam adferebat ciuili bello stipendium, nonne illi bene actum foret? Hoc certe secum tulisset, neminem ausurum coram Catone peccare: nunc annorum adiectio paucissimorum uirum libertati non suae tantum sed publicae natum coegit Caesarem fugere, Pompeium sequi.

Nihil ergo illi mali inmatura mors attulit: omnium etiam malorum remisit patientiam.

== XXI. ==

{{pn|XXI.1|1}}'Nimis tamen cito perit et inmaturus.' Primum puta illi superfuisse -- comprende quantum plurimum procedere homini licet: quantum est? Ad breuissimum tempus editi, cito cessuri loco uenienti inpactum hoc prospicimus hospitium. De nostris aetatibus loquor, quas incredibili celeritate ~conuoluit~? Computa urbium saecula: uidebis quam non diu steterint etiam quae uetustate gloriantur. Omnia humana breuia et caduca sunt et infiniti temporis nullam partem occupantia. {{pn|XXI.2|2}}Terram hanc cum urbibus populisque et fluminibus et ambitu maris puncti loco ponimus ad uniuersa referentes: minorem portionem aetas nostra quam puncti habet, si omni tempori comparetur, cuius maior est mensura quam mundi, utpote cum ille se intra huius spatium totiens remetiatur. Quid ergo interest id extendere cuius quantumcumque fuerit incrementum non multum aberit a nihilo? Vno modo multum est quod uiuimus, si satis est. {{pn|XXI.3|3}}Licet mihi uiuaces et in memoriam traditae senectutis uiros nomines, centenos denosque percenseas annos: cum ad omne tempus dimiseris animum, nulla erit illa breuissimi longissimique aeui differentia, si inspecto quanto quis uixerit spatio comparaueris quanto non uixerit. {{pn|XXI.4|4}}Deinde sibi maturus decessit; uixit enim quantum debuit uiuere, nihil illi iam ultra supererat. Non una hominibus senectus est, ut ne animalibus quidem: intra quattuordecim quaedam annos defetigauit, et haec illis longissima aetas est quae homini prima; dispar cuique uiuendi facultas data est. Nemo nimis cito moritur, quia uicturus diutius quam uixit non fuit. {{pn|XXI.5|5}}Fixus est cuique terminus: manebit semper ubi positus est nec illum ulterius diligentia aut gratia promouebit. Sic habe, te illum [ulterius diligentiam] ex consilio perdidisse: tulit suum

    metasque dati peruenit ad aeui. 

{{pn|XXI.6|6}}Non est itaque quod sic te oneres: 'potuit diutius uiuere'. Non est interrupta eius uita nec umquam se annis casus intericit. Soluitur quod cuique promissum est; eunt uia sua fata nec adiciunt quicquam nec ex promisso semel demunt. Frustra uota ac studia sunt: habebit quisque quantum illi dies primus adscripsit. Ex illo quo primum lucem uidit iter mortis ingressus est accessitque fato propior et illi ipsi qui adiciebantur adulescentiae anni uitae detrahebantur. {{pn|XXI.7|7}}In hoc omnes errore uersamur, ut non putemus ad mortem nisi senes inclinatosque iam uergere, cum illo infantia statim et iuuenta, omnis aetas ferat. Agunt opus suum fata: nobis sensum nostrae necis auferunt, quoque facilius obrepat, mors sub ipso uitae nomine latet: infantiam in se pueritia conuertit, pueritiam pubertas, iuuenem senex abstulit. Incrementa ipsa, si bene computes, damna sunt.

== XXII. ==

{{pn|XXII.1|1}}Quereris, Marcia, non tam diu filium tuum uixisse quam potuisset? Vnde enim scis an diutius illi expedierit uiuere, an illi hac morte consultum sit? Quemquam inuenire hodie potes cuius res tam bene positae fundataeque sint ut nihil illi procedente tempore timendum sit? Labant humana ac fluunt neque ulla pars uitae nostrae tam obnoxia aut tenera est quam quae maxime placet, ideoque felicissimis optanda mors est, quia in tanta inconstantia turbaque rerum nihil nisi quod praeterit certum est. {{pn|XXII.2|2}}Quis tibi recipit illud fili tui pulcherrimum corpus et summa pudoris custodia inter luxuriosae urbis oculos conseruatum potuisse tot morbos ita euadere ut ad senectutem inlaesum perferret formae decus? Cogita animi mille labes; neque enim recta ingenia qualem in adulescentia spem sui fecerant usque in senectutem pertulerunt, sed interuersa plerumque sunt: aut sera eoque foedior luxuria inuasit coepitque dehonestare speciosa principia, aut in popinam uentremque procubuerunt toti summaque illis curarum fuit quid essent, quid biberent. {{pn|XXII.3|3}}Adice incendia ruinas naufragia lacerationesque medicorum ossa uiuis legentium et totas in uiscera manus demittentium et non per simplicem dolorem pudenda curantium; post haec exilium (non fuit innocentior filius tuus quam Rutilius), carcerem (non fuit sapientior quam Socrates), uoluntario uulnere transfixum pectus (non fuit sanctior quam Cato): cum ista perspexeris, scies optime cum iis agi quos natura, quia illos hoc manebat uitae stipendium, cito in tutum recepit. Nihil est tam fallax quam uita humana, nihil tam insidiosum: non mehercules quisquam illam accepisset, nisi daretur ignorantibus. Itaque si felicissimum est non nasci, proximum est, puto, breui aetate defunctos cito in integrum restitui.

{{pn|XXII.4|4}}Propone illud acerbissimum tibi tempus, quo Seianus patrem tuum clienti suo Satrio Secundo congiarium dedit. Irascebatur illi ob unum aut alterum liberius dictum, quod tacitus ferre non potuerat Seianum in ceruices nostras ne inponi quidem sed escendere. Decernebatur illi statua in Pompei theatro ponenda, quod exustum Caesar reficiebat: exclamauit Cordus tunc uere theatrum perire. {{pn|XXII.5|5}}Quid ergo? non rumperetur supra cineres Cn. Pompei constitui Seianum et in monumentis maximi imperatoris consecrari perfidum militem? ~Consecratur~ subscriptio, et acerrimi canes, quos ille, ut sibi uni mansuetos, omnibus feros haberet, sanguine humano pascebat, circumlatrare hominem ~etiam illum imperiatum~ incipiunt. {{pn|XXII.6|6}}Quid faceret? Si uiuere uellet, Seianus rogandus erat, si mori, filia, uterque inexorabilis: constituit filiam fallere. Vsus itaque balineo quo plus uirium poneret, in cubiculum se quasi gustaturus contulit et dimissis pueris quaedam per fenestram, ut uideretur edisse, proiecit; a cena deinde, quasi iam satis in cubiculo edisset, abstinuit. Altero quoque die et tertio idem fecit; quartus ipsa infirmitate corporis faciebat indicium. Complexus itaque te, 'carissima' inquit 'filia et hoc unum tota celata uita, iter mortis ingressus sum et iam medium fere teneo; reuocare me nec debes nec potes.' Atque ita iussit lumen omne praecludi et se in tenebras condidit. {{pn|XXII.7|7}}Cognito consilio eius publica uoluptas erat, quod e faucibus auidissimorum luporum educeretur praeda. Accusatores auctore Seiano adeunt consulum tribunalia, queruntur mori Cordum, ut interpellarent quod coegerant: adeo illis Cordus uidebatur effugere. Magna res erat in quaestione, an mortis &lt;ius&gt; rei perderent; dum deliberatur, dum accusatores iterum adeunt, ille se absoluerat. {{pn|XXII.8|8}}Videsne, Marcia, quantae iniquorum temporum uices ex inopinato ingruant? Fles, quod alicui tuorum mori necesse fuit? Paene non licuit!

== XXIII. ==

{{pn|XXIII.1|1}}Praeter hoc quod omne futurum incertum est et ad deteriora certius, facillimum ad superos iter est animis cito ab humana conuersatione dimissis; minimum enim faecis, ponderis traxerunt. Ante quam obdurescerent et altius terrena conciperent liberati leuiores ad originem suam reuolant et facilius quicquid est illud obsoleti inlitique eluunt. {{pn|XXIII.2|2}}Nec umquam magis ingenis cara in corpore mora est; exire atque erumpere gestiunt, aegre has angustias ferunt, uagi per omne, sublimes et ex alto adsueti humana despicere. Inde est quod Platon clamat: sapientis animum totum in mortem prominere, hoc uelle, hoc meditari, hac semper cupidine ferri in exteriora tendentem.

{{pn|XXIII.3|3}}Quid? tu, Marcia, cum uideres senilem in iuuene prudentiam, uictorem omnium uoluptatium animum, emendatum, carentem uitio, diuitias sine auaritia, honores sine ambitione, uoluptates sine luxuria adpetentem, diu tibi putabas illum sospitem posse contingere? Quicquid ad summum peruenit, ab exitu prope est. Eripit se aufertque ex oculis perfecta uirtus, nec ultimum tempus expectant quae in primo maturuerunt. {{pn|XXIII.4|4}}Ignis quo clarior fulsit, citius extinguitur; uiuacior est, qui cum lenta ac difficili materia commissus fumoque demersus ex sordido lucet; eadem enim detinet causa, quae maligne alit. Sic ingenia quo inlustriora, breuiora sunt; nam ubi incremento locus non est, uicinus occasus est. {{pn|XXIII.5|5}}Fabianus ait, id quod nostri quoque parentes uidere, puerum Romae fuisse statura ingentis uiri; sed hic cito decessit, et moriturum breui nemo prudens non ante dixit; non poterat enim ad illam aetatem peruenire, quam praeceperat. Ita est: indicium imminentis exitii nimia maturitas est; adpetit finis ubi incrementa consumpta sunt.

== XXIV. ==

{{pn|XXIV.1|1}}Incipe uirtutibus illum, non annis aestimare; satis diu uixit. Pupillus relictus sub tutorum cura usque ad quartum decimum annum fuit, sub matris tutela semper. Cum haberet suos penates, relinquere tuos noluit et in materno contubernio, cum uix paternum liberi ferant, perseuerauit. Adulescens statura, pulchritudine, certo corporis robore castris natus militiam recusauit, ne a te discederet. {{pn|XXIV.2|2}}Computa, Marcia, quam raro liberos uideant quae in diuersis domibus habitant; cogita tot illos perire annos matribus et per sollicitudinem exigi, quibus filios in exercitu habent: scies multum patuisse hoc tempus, ex quo nil perdidisti. Numquam e conspectu tuo recessit; sub oculis tuis studia formauit excellentis ingeni et aequaturi auum, nisi obstitisset uerecundia, quae multorum profectus silentio pressit. {{pn|XXIV.3|3}}Adulescens rarissimae formae in tam magna feminarum turba uiros corrumpentium nullius se spei praebuit, et cum quarundam usque ad temptandum peruenisset improbitas, erubuit quasi peccasset, quod placuerat. Hac sanctitate morum effecit, ut puer admodum dignus sacerdotio uideretur, materna sine dubio suffragatione, sed ne mater quidem nisi pro bono candidato ualuisset. {{pn|XXIV.4|4}}Harum contemplatione uirtutum filium gere quasi sinu! Nunc ille tibi magis uacat, nunc nihil habet, quo auocetur; numquam tibi sollicitudini, numquam maerori erit. Quod unum ex tam bono filio poteras dolere, doluisti; cetera, exempta casibus, plena uoluptatis sunt, si modo uti filio scis, si modo quid in illo pretiosissimum fuerit intellegis. {{pn|XXIV.5|5}}Imago dumtaxat fili tui perit et effigies non simillima; ipse quidem aeternus meliorisque nunc status est, despoliatus oneribus alienis et sibi relictus. Haec quae uides circumdata nobis, ossa neruos et obductam cutem uultumque et ministras manus et cetera quibus inuoluti sumus, uincula animorum tenebraeque sunt. Obruitur his, offocatur, inficitur, arcetur a ueris et suis in falsa coiectus. Omne illi cum hac graui carne certamen est, ne abstrahatur et sidat; nititur illo, unde demissus est. Ibi illum aeterna requies manet ex confusis crassisque pura et liquida uisentem.

== XXV. ==

{{pn|XXV.1|1}}Proinde non est quod ad sepulcrum fili tui curras; pessima eius et ipsi molestissima istic iacent, ossa cineresque, non magis illius partes quam uestes aliaque tegimenta corporum. Integer ille nihilque in terris relinquens sui fugit et totus excessit; paulumque supra nos commoratus, dum expurgatur et inhaerentia uitia situmque omnem mortalis aeui excutit, deinde ad excelsa sublatus inter felices currit animas. Excepit illum coetus sacer, Scipiones Catonesque, interque contemptores uitae et ueneficio liberos parens tuus, Marcia. {{pn|XXV.2|2}}Ille nepotem suum -- quamquam illic omnibus omne cognatum est -- applicat sibi noua luce gaudentem et uicinorum siderum meatus docet, nec ex coniectura sed omnium ex uero peritus in arcana naturae libens ducit; utque ignotarum urbium monstrator hospiti gratus est, ita sciscitanti caelestium causas domesticus interpres. Et in profunda terrarum permittere aciem iubet; iuuat enim ex alto relicta respicere. {{pn|XXV.3|3}}Sic itaque te, Marcia, gere, tamquam sub oculis patris filique posita, non illorum, quos noueras, sed tanto excelsiorum et in summo locatorum. Erubesce quicquam humile aut uolgare cogitare et mutatos in melius tuos flere! Aeternarum rerum per libera et uasta spatia dimissi sunt; non illos interfusa maria discludunt nec altitudo montium aut inuiae ualles aut incertarum uada Syrtium: omnia ibi plana et ex facili mobiles et expediti et in uicem peruii sunt intermixtique sideribus.

== XXVI. ==

{{pn|XXVI.1|1}}Puta itaque ex illa arce caelesti patrem tuum Marcia, cui tantum apud te auctoritatis erat quantum tibi apud filium tuum, non illo ingenio, quo ciuilia bella defleuit, quo proscribentis in aeternum ipse proscripsit, sed tanto elatiore, quanto est ipse sublimior, dicere: {{pn|XXVI.2|2}}'Cur te, filia, tam longa tenet aegritudo? Cur in tanta ueri ignoratione uersaris, ut inique actum cum filio tuo iudices, quod integro domus statu integer ipse se ad maiores recepit suos? Nescis quantis fortuna procellis disturbet omnia? Quam nullis benignam facilemque se praestiterit, nisi qui minimum cum illa contraxerant? Regesne tibi nominem felicissimos futuros, si maturius illos mors instantibus subtraxisset malis? an Romanos duces, quorum nihil magnitudini deerit, si aliquid aetati detraxeris? an nobilissimos uiros clarissimosque ad ictum militaris gladi composita ceruice curuatos? {{pn|XXVI.3|3}}Respice patrem atque auum tuum: ille in alieni percussoris uenit arbitrium; ego nihil in me cuiquam permisi et cibo prohibitus ostendi tam magno me quam uidebar animo scripsisse. Cur in domo nostra diutissime lugetur qui felicissime moritur? Coimus omnes in unum uidemusque non alta nocte circumdati nil apud uos, ut putatis, optabile, nil excelsum, nil splendidum, sed humilia cuncta et grauia et anxia et quotam partem luminis nostri cernentia! {{pn|XXVI.4|4}}Quid dicam nulla hic arma mutuis furere concursibus nec classes classibus frangi nec parricidia aut fingi aut cogitari nec fora litibus strepere dies perpetuos, nihil in obscuro, detectas mentes et aperta praecordia et in publico medioque uitam et omnis aeui prospectum uenientiumque?

{{pn|XXVI.5|5}}'Iuuabat unius me saeculi facta componere in parte ultima mundi et inter paucissimos gesta. Tot saecula, tot aetatium contextum, seriem, quicquid annorum est, licet uisere; licet surrectura, licet ruitura regna prospicere et magnarum urbium lapsus et maris nouos cursus. {{pn|XXVI.6|6}}Nam si tibi potest solacio esse desideri tui commune fatum, nihil quo stat loco stabit, omnia sternet abducetque secum uetustas. Nec hominibus solum (quota enim ista fortuitae potentiae portio est?), sed locis, sed regionibus, sed mundi partibus ludet. Totos supprimet montes et alibi rupes in altum nouas exprimet; maria sorbebit, flumina auertet et commercio gentium rupto societatem generis humani coetumque dissoluet; alibi hiatibus uastis subducet urbes, tremoribus quatiet et ex infimo pestilentiae halitus mittet et inundationibus quicquid habitatur obducet necabitque omne animal orbe submerso et ignibus uastis torrebit incendetque mortalia. Et cum tempus aduenerit, quo se mundus renouaturus extinguat, uiribus ista se suis caedent et sidera sideribus incurrent et omni flagrante materia uno igni quicquid nunc ex disposito lucet ardebit. {{pn|XXVI.7|7}}Nos quoque felices animae et aeterna sortitae, cum deo uisum erit iterum ista moliri, labentibus cunctis et ipsae parua ruinae ingentis accessio in antiqua elementa uertemur.'

Felicem filium tuum, Marcia, qui ista iam nouit!

&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:Of Consolation: To Marcia]]
[[es:Consolación a Marcia]]
[[fr:Consolation à Marcia]]</text>
      <sha1>tmqlfsc7h24zy28hihyc5ufsb2jilwt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ad Helviam matrem, de Consolatione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1860</id>
    <revision>
      <id>265028</id>
      <parentid>126377</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T11:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>265028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48313" sha1="huxc0zfw05is2v6vx2w5u2ox3tddyoe" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Ad Helviam matrem, de Consolatione
|OperaeWikiPagina= Ad Helviam matrem, de Consolatione
|Annus= saeculo I AD
|SubTitulus= &lt;!-- SubTitulus --&gt;
|Genera=Philosophia, epistulae
}}
&lt;div class=text&gt;

== I. ==
{{pn|1}}Saepe iam, mater optima, impetum cepi consolandi te, saepe continui. Vt auderem multa me inpellebant: primum uidebar depositurus omnia incommoda, cum lacrimas tuas, etiam si supprimere non potuissem, interim certe abstersissem; deinde plus habiturum me auctoritatis non dubitabam ad excitandam te, si prior ipse consurrexissem; praeterea timebam ne a me uicta fortuna aliquem meorum uinceret. Itaque utcumque conabar manu super plagam meam inposita ad obliganda uulnera uestra reptare. {{pn|2}}Hoc propositum meum erant rursus quae retardarent: dolori tuo, dum recens saeuiret, sciebam occurrendum non esse ne illum ipsa solacia inritarent et accenderent -- nam in morbis quoque nihil est perniciosius quam inmatura medicina; expectabam itaque dum ipse uires suas frangeret et ad sustinenda remedia mora mitigatus tangi se ac tractari pateretur. Praeterea cum omnia clarissimorum ingeniorum monumenta ad compescendos moderandosque luctus composita euoluerem, non inueniebam exemplum eius qui consolatus suos esset, cum ipse ab illis comploraretur; ita in re noua haesitabam uerebarque ne haec non consolatio esset sed exulceratio. {{pn|3}}Quid quod nouis uerbis nec ex uulgari et cotidiana sumptis adlocutione opus erat homini ad consolandos suos ex ipso rogo caput adleuanti? Omnis autem magnitudo doloris modum excedentis necesse est dilectum uerborum eripiat, cum saepe uocem quoque ipsam intercludat. {{pn|4}}Vtcumque conitar, non fiducia ingenii, sed quia possum instar efficacissimae consolationis esse ipse consolator. Cui nihil negares, huic hoc utique te non esse negaturam, licet omnis maeror contumax sit, spero, ut desiderio tuo uelis a me modum statui.

== II. ==
{{pn|1}}Vide quantum de indulgentia tua promiserim mihi: potentiorem me futurum apud te non dubito quam dolorem tuum, quo nihil est apud miseros potentius. Itaque ne statim cum eo concurram, adero prius illi et quibus excitetur ingeram; omnia proferam et rescindam quae iam obducta sunt. {{pn|2}}Dicet aliquis: 'quod hoc genus est consolandi, obliterata mala reuocare et animum in omnium aerumnarum suarum conspectu conlocare uix unius patientem?' Sed is cogitet, quaecumque usque eo perniciosa sunt ut contra remedium conualuerint, plerumque contrariis curari. Omnis itaque luctus illi suos, omnia lugubria admouebo: hoc erit non molli uia mederi, sed urere ac secare. Quid consequar? ut pudeat animum tot miseriarum uictorem aegre ferre unum uulnus in corpore tam cicatricoso. {{pn|3}}Fleant itaque diutius et gemant, quorum delicatas mentes eneruauit longa felicitas, et ad leuissimarum iniuriarum motus conlabantur: at quorum omnes anni per calamitates transierunt, grauissima quoque forti et inmobili constantia perferant. Vnum habet adsidua infelicitas bonum, quod quos semper uexat nouissime indurat.
{{pn|4}}Nullam tibi fortuna uacationem dedit a grauissimis luctibus, ne natalem quidem tuum excepit: amisisti matrem statim nata, immo dum nasceris, et ad uitam quodam modo exposita es. Creuisti sub nouerca, quam tu quidem omni obsequio et pietate, quanta uel in filia conspici potest, matrem fieri coegisti; nulli tamen non magno constitit etiam bona nouerca. Auunculum indulgentissimum, optimum ac fortissimum uirum, cum aduentum eius expectares, amisisti; et ne saeuitiam suam fortuna leuiorem diducendo faceret, intra tricesimum diem carissimum uirum, ex quo mater trium liberorum eras, extulisti. {{pn|5}}Lugenti tibi luctus nuntiatus est omnibus quidem absentibus liberis, quasi de industria in id tempus coniectis malis tuis ut nihil esset [haberes] ubi se dolor tuus reclinaret. Transeo tot pericula, tot metus, quos sine interuallo in te incursantis pertulisti: modo modo in eundem sinum ex quo tres nepotes emiseras ossa trium nepotum recepisti; intra uicesimum diem quam filium meum in manibus et in osculis tuis mortuum funeraueras, raptum me audisti: hoc adhuc defuerat tibi, lugere uiuos.

== III. ==
{{pn|1}}Grauissimum est ex omnibus quae umquam in corpus tuum descenderunt recens uulnus, fateor; non summam cutem rupit, pectus et uiscera ipsa diuisit. Sed quemadmodum tirones leuiter saucii tamen uociferantur et manus medicorum magis quam ferrum horrent, at ueterani quamuis confossi patienter ac sine gemitu uelut aliena corpora exsaniari patiuntur, ita tu nunc debes fortiter praebere te curationi. {{pn|2}}Lamentationes quidem et eiulatus et alia per quae fere muliebris dolor tumultuatur amoue; perdidisti enim tot mala, si nondum misera esse didicisti. Ecquid uideor non timide tecum egisse? nihil tibi subduxi ex malis tuis, sed omnia coaceruata ante te posui.

== IV. ==
{{pn|1}}Magno id animo feci; constitui enim uincere dolorem tuum, non circumscribere. Vincam autem, puto, primum si ostendero nihil me pati propter quod ipse dici possim miser, nedum propter quod miseros etiam quos contingo faciam; deinde si ad te transiero et probauero ne tuam quidem grauem esse fortunam, quae tota ex mea pendet.
{{pn|2}}Hoc prius adgrediar quod pietas tua audire gestit, nihil mihi mali esse. Si potuero, ipsas res quibus me putas premi non esse intolerabiles faciam manifestum; sin id credi non potuerit, at ego mihi ipse magis placebo, quod inter eas res beatus ero quae miseros solent facere. {{pn|3}}Non est quod de me aliis credas: ipse tibi, ne quid incertis opinionibus perturberis, indico me non esse miserum. Adiciam, quo securior sis, ne fieri quidem me posse miserum.

== V. ==
{{pn|1}}Bona condicione geniti sumus, si eam non deseruerimus. Id egit rerum natura ut ad bene uiuendum non magno apparatu opus esset: unusquisque facere se beatum potest. Leue momentum in aduenticiis rebus est et quod in neutram partem magnas uires habeat: nec secunda sapientem euehunt nec aduersa demittunt; laborauit enim semper ut in se plurimum poneret, ut a se omne gaudium peteret. {{pn|2}}Quid ergo? sapientem esse me dico? Minime; nam id quidem si profiteri possem, non tantum negarem miserum esse me, sed omnium fortunatissimum et in uicinum deo perductum praedicarem: nunc, quod satis est ad omnis miserias leniendas, sapientibus me uiris dedi et nondum in auxilium mei ualidus in aliena castra confugi, eorum scilicet qui facile se ac suos tuentur. {{pn|3}}Illi me iusserunt stare adsidue uelut in praesidio positum et omnis conatus fortunae, omnis impetus prospicere multo ante quam incurrant. Illis grauis est quibus repentina est: facile eam sustinet qui semper expectat. Nam et hostium aduentus eos prosternit quos inopinantis occupauit: at qui futuro se bello ante bellum parauerunt, compositi et aptati primum qui tumultuosissimus est ictum facile excipiunt. {{pn|4}}Numquam ego fortunae credidi, etiam cum uideretur pacem agere; omnia illa quae in me indulgentissime conferebat, pecuniam honores gratiam, eo loco posui unde posset sine motu meo repetere. Interuallum inter illa et me magnum habui; itaque abstulit illa, non auulsit. Neminem aduersa fortuna comminuit nisi quem secunda decepit. {{pn|5}}Illi qui munera eius uelut sua et perpetua amauerunt, qui se suspici propter illa uoluerunt, iacent et maerent cum uanos et pueriles animos, omnis solidae uoluptatis ignaros, falsa et mobilia oblectamenta destituunt: at ille qui se laetis rebus non inflauit nec mutatis contrahit. Aduersus utrumque statum inuictum animum tenet exploratae iam firmitatis; nam in ipsa felicitate quid contra infelicitatem ualeret expertus est. {{pn|6}}Itaque ego in illis quae omnes optant existimaui semper nihil ueri boni inesse, tum inania et specioso ac deceptorio fuco circumlita inueni, intra nihil habentia fronti suae simile: nunc in his quae mala uocantur nihil tam terribile ac durum inuenio quam opinio uulgi minabatur. Verbum quidem ipsum persuasione quadam et consensu iam asperius ad aures uenit et audientis tamquam triste et execrabile ferit: ita enim populus iussit, sed populi scita ex magna parte sapientes abrogant.

== VI. ==
{{pn|1}}Remoto ergo iudicio plurium, quos prima rerum species, utcumque credita est, aufert, uideamus quid sit exilium. Nempe loci commutatio. Ne angustare uidear uim eius et quidquid pessimum in se habet subtrahere, hanc commutationem loci sequuntur incommoda, paupertas ignominia contemptus. Aduersus ista postea confligam: interim primum illud intueri uolo, quid acerbi adferat ipsa loci commutatio.
{{pn|2}}'Carere patria intolerabile est.' Aspice agedum hanc frequentiam, cui uix urbis inmensae tecta sufficiunt: maxima pars istius turbae patria caret. Ex municipiis et coloniis suis, ex toto denique orbe terrarum confluxerunt: alios adduxit ambitio, alios necessitas officii publici, alios inposita legatio, alios luxuria opportunum et opulentum uitiis locum quaerens, alios liberalium studiorum cupiditas, alios spectacula; quosdam traxit amicitia, quosdam industria laxam ostendendae uirtuti nancta materiam; quidam uenalem formam attulerunt, quidam uenalem eloquentiam. {{pn|3}}Nullum non hominum genus concucurrit in urbem et uirtutibus et uitiis magna pretia ponentem. Iube istos omnes ad nomen citari et 'unde domo' quisque sit quaere: uidebis maiorem partem esse quae relictis sedibus suis uenerit in maximam quidem ac pulcherrimam urbem, non tamen suam. {{pn|4}}Deinde ab hac ciuitate discede, quae ueluti communis potest dici, omnes urbes circumi: nulla non magnam partem peregrinae multitudinis habet. Transi ab iis quarum amoena positio et opportunitas regionis plures adlicit, deserta loca et asperrimas insulas, Sciathum et Seriphum, Gyaram et Cossuran percense: nullum inuenies exilium in quo non aliquis animi causa moretur. {{pn|5}}Quid tam nudum inueniri potest, quid tam abruptum undique quam hoc saxum? Quid ad copias respicienti ieiunius? Quid ad homines inmansuetius? Quid ad ipsum loci situm horridius? Quid ad caeli naturam intemperantius? Plures tamen hic peregrini quam ciues consistunt. Vsque eo ergo commutatio ipsa locorum grauis non est ut hic quoque locus a patria quosdam abduxerit. {{pn|6}}Inuenio qui dicant inesse naturalem quandam inritationem animis commutandi sedes et transferendi domicilia; mobilis enim et inquieta homini mens data est, nusquam se tenet, spargitur, et cogitationes suas in omnia nota atque ignota dimittit, uaga et quietis inpatiens et nouitate rerum laetissima. {{pn|7}}Quod non miraberis, si primam eius originem aspexeris: non est ex terreno et graui concreta corpore, ex illo caelesti spiritu descendit; caelestium autem natura semper in motu est, fugit et uelocissimo cursu agitur. Aspice sidera mundum inlustrantia: nullum eorum perstat. &lt;Sol&gt; labitur adsidue et locum ex loco mutat et, quamuis cum uniuerso uertatur, in contrarium nihilo minus ipsi mundo refertur, per omnis signorum partes discurrit, numquam resistit; perpetua eius agitatio et aliunde alio commigratio est. {{pn|8}}Omnia uoluuntur semper et in transitu sunt; ut lex et naturae necessitas ordinauit, aliunde alio deferuntur; cum per certa annorum spatia orbes suos explicuerint, iterum ibunt per quae uenerant: i nunc et humanum animum, ex isdem quibus diuina constant seminibus compositum, moleste ferre transitum ac migrationem puta, cum dei natura adsidua et citatissima commutatione uel delectet se uel conseruet.

== VII. ==
{{pn|1}}A caelestibus agedum te ad humana conuerte: uidebis gentes populosque uniuersos mutasse sedem. Quid sibi uolunt in mediis barbarorum regionibus Graecae urbes? Quid inter Indos Persasque Macedonicus sermo? Scythia et totus ille ferarum indomitarumque gentium tractus ciuitates Achaiae Ponticis inpositas litoribus ostentat: non perpetuae hiemis saeuitia, non hominum ingenia ad similitudinem caeli sui horrentia transferentibus domos suas obstiterunt. {{pn|2}}Atheniensis in Asia turba est; Miletus quinque et septuaginta urbium populum in diuersa effudit; totum Italiae latus quod infero mari adluitur maior Graecia fuit. Tuscos Asia sibi uindicat; Tyrii Africam incolunt, [in] Hispaniam Poeni; Graeci se in Galliam inmiserunt, in Graeciam Galli; Pyrenaeus Germanorum transitus non inhibuit -- per inuia, per incognita uersauit se humana leuitas. {{pn|3}}Liberos coniugesque et graues senio parentes traxerunt. Alii longo errore iactati non iudicio elegerunt locum sed lassitudine proximum occupauerunt, alii armis sibi ius in aliena terra fecerunt; quasdam gentes, cum ignota peterent, mare hausit, quaedam ibi consederunt ubi illas rerum omnium inopia deposuit. {{pn|4}}Nec omnibus eadem causa relinquendi quaerendique patriam fuit: alios excidia urbium suarum hostilibus armis elapsos in aliena spoliatos suis expulerunt; alios domestica seditio summouit; alios nimia superfluentis populi frequentia ad exonerandas uires emisit; alios pestilentia aut frequentes terrarum hiatus aut aliqua intoleranda infelicis soli uitia eiecerunt; quosdam fertilis orae et in maius laudatae fama corrupit. {{pn|5}}Alios alia causa exciuit domibus suis: illud utique manifestum est, nihil eodem loco mansisse quo genitum est. Adsiduus generis humani discursus est; cotidie aliquid in tam magno orbe mutatur: noua urbium fundamenta iaciuntur, noua gentium nomina extinctis prioribus aut in accessionem ualidioris conuersis oriuntur. Omnes autem istae populorum transportationes quid aliud quam publica exilia sunt? {{pn|6}}Quid te tam longo circumitu traho? Quid interest enumerare Antenorem Pataui conditorem et Euandrum in ripa Tiberis regna Arcadum conlocantem? Quid Diomeden aliosque quos Troianum bellum uictos simul uictoresque per alienas terras dissipauit? {{pn|7}}Romanum imperium nempe auctorem exulem respicit, quem profugum capta patria, exiguas reliquias trahentem, necessitas et uictoris metus longinqua quaerentem in Italiam detulit. Hic deinde populus quot colonias in omnem prouinciam misit! ubicumque uicit Romanus, habitat. Ad hanc commutationem locorum libentes nomina dabant, et relictis aris suis trans maria sequebatur colonos senex. {{pn|8}}Res quidem non desiderat plurium enumerationem; unum tamen adiciam quod in oculos se ingerit: haec ipsa insula saepe iam cultores mutauit. Vt antiquiora, quae uetustas obduxit, transeam, Phocide relicta Graii qui nunc Massiliam incolunt prius in hac insula consederunt, ex qua quid eos fugauerit incertum est, utrum caeli grauitas an praepotentis Italiae conspectus an natura inportuosi maris; nam in causa non fuisse feritatem accolarum eo apparet quod maxime tunc trucibus et inconditis Galliae populis se interposuerunt. {{pn|9}}Transierunt deinde Ligures in eam, transierunt et Hispani, quod ex similitudine ritus apparet; eadem enim tegmenta capitum idemque genus calciamenti quod Cantabris est, et uerba quaedam; nam totus sermo conuersatione Graecorum Ligurumque a patrio desciuit. Deductae deinde sunt duae ciuium Romanorum coloniae, altera a Mario, altera a Sulla: totiens huius aridi et spinosi saxi mutatus est populus! {{pn|10}}Vix denique inuenies ullam terram quam etiamnunc indigenae colant; permixta omnia et insiticia sunt. Alius alii successit: hic concupiuit quod illi fastidio fuit; ille unde expulerat eiectus est. Ita fato placuit, nullius rei eodem semper loco stare fortunam.

== VIII. ==
{{pn|1}}Aduersus ipsam commutationem locorum, detractis ceteris incommodis quae exilio adhaerent, satis hoc remedii putat Varro, doctissimus Romanorum, quod quocumque uenimus eadem rerum natura utendum est; M. Brutus satis hoc putat, quod licet in exilium euntibus uirtutes suas secum ferre. {{pn|2}}Haec etiam si quis singula parum iudicat efficacia ad consolandum exulem, utraque in unum conlata fatebitur plurimum posse. Quantulum enim est quod perdimus! duo quae pulcherrima sunt quocumque nos mouerimus sequentur, natura communis et propria uirtus. {{pn|3}}Id actum est, mihi crede, ab illo, quisquis formator uniuersi fuit, siue ille deus est potens omnium, siue incorporalis ratio ingentium operum artifex, siue diuinus spiritus per omnia maxima ac minima aequali intentione diffusus, siue fatum et inmutabilis causarum inter se cohaerentium series -- id, inquam, actum est ut in alienum arbitrium nisi uilissima quaeque non caderent. {{pn|4}}Quidquid optimum homini est, id extra humanam potentiam iacet, nec dari nec eripi potest. Mundus hic, quo nihil neque maius neque ornatius rerum natura genuit, &lt;et&gt; animus contemplator admiratorque mundi, pars eius magnificentissima, propria nobis et perpetua et tam diu nobiscum mansura sunt quam diu ipsi manebimus. {{pn|5}}Alacres itaque et erecti quocumque res tulerit intrepido gradu properemus, emetiamur quascumque terras: nullum inueniri exilium intra mundum &lt;potest; nihil enim quod intra mundum&gt; est alienum homini est. Vndecumque ex aequo ad caelum erigitur acies, paribus interuallis omnia diuina ab omnibus humanis distant. {{pn|6}}Proinde, dum oculi mei ab illo spectaculo cuius insatiabiles sunt non abducantur, dum mihi solem lunamque intueri liceat, dum ceteris inhaerere sideribus, dum ortus eorum occasusque et interualla et causas inuestigare uel ocius meandi uel tardius, &lt;dum&gt; spectare tot per noctem stellas micantis et alias inmobiles, alias non in magnum spatium exeuntis sed intra suum se circumagentis uestigium, quasdam subito erumpentis, quasdam igne fuso praestringentis aciem, quasi decidant, uel longo tractu cum luce multa praeteruolantis, dum cum his sim et caelestibus, qua homini fas est, inmiscear, dum animum ad cognatarum rerum conspectum tendentem in sublimi semper habeam, quantum refert mea quid calcem?

== IX. ==
{{pn|1}}'At non est haec terra frugiferarum aut laetarum arborum ferax; non magnis nec nauigabilibus fluminum alueis inrigatur; nihil gignit quod aliae gentes petant, uix ad tutelam incolentium fertilis; non pretiosus hic lapis caeditur, non auri argentique uenae eruuntur.' {{pn|2}}Angustus animus est quem terrena delectant: ad illa abducendus est quae ubique aeque apparent, ubique aeque splendent. Et hoc cogitandum est, ista ueris bonis per falsa et praue credita obstare. Quo longiores porticus expedierint, quo altius turres sustulerint, quo latius uicos porrexerint, quo depressius aestiuos specus foderint, quo maiori mole fastigia cenationum subduxerint, hoc plus erit quod illis caelum abscondat. {{pn|3}}In eam te regionem casus eiecit in qua lautissimum receptaculum casa est: ne [et] tu pusilli animi es et sordide se consolantis, si ideo id fortiter pateris quia Romuli casam nosti. Dic illud potius: 'istud humile tugurium nempe uirtutes recipit? iam omnibus templis formosius erit, cum illic iustitia conspecta fuerit, cum continentia, cum prudentia, pietas, omnium officiorum recte dispensandorum ratio, humanorum diuinorumque scientia. Nullus angustus est locus qui hanc tam magnarum uirtutium turbam capit; nullum exilium graue est in quod licet cum hoc ire comitatu.'
{{pn|4}}Brutus in eo libro quem de uirtute composuit ait se Marcellum uidisse Mytilenis exulantem et, quantum modo natura hominis pateretur, beatissime uiuentem neque umquam cupidiorem bonarum artium quam illo tempore. Itaque adicit uisum sibi se magis in exilium ire, qui sine illo rediturus esset, quam illum in exilio relinqui. {{pn|5}}O fortunatiorem Marcellum eo tempore quo exilium suum Bruto adprobauit quam quo rei publicae consulatum! Quantus ille uir fuit qui effecit ut aliquis exul sibi uideretur quod ab exule recederet! Quantus uir fuit qui in admirationem sui adduxit hominem etiam Catoni suo mirandum! {{pn|6}}Idem Brutus ait C. Caesarem Mytilenas praeteruectum, quia non sustineret uidere deformatum uirum. Illi quidem reditum inpetrauit senatus publicis precibus, tam sollicitus ac maestus ut omnes illo die Bruti habere animum uiderentur et non pro Marcello sed pro se deprecari, ne exules essent si sine illo fuissent; sed plus multo consecutus est quo die illum exulem Brutus relinquere non potuit, Caesar uidere. Contigit enim illi testimonium utriusque: Brutus sine Marcello reuerti se doluit, Caesar erubuit. {{pn|7}}Num dubitas quin se ille [Marcellus] tantus uir sic ad tolerandum aequo animo exilium saepe adhortatus sit: 'quod patria cares, non est miserum: ita te disciplinis inbuisti ut scires omnem locum sapienti uiro patriam esse. Quid porro? hic qui te expulit, non ipse per annos decem continuos patria caruit? propagandi sine dubio imperii causa; sed nempe caruit. {{pn|8}}Nunc ecce trahit illum ad se Africa resurgentis belli minis plena, trahit Hispania, quae fractas et adflictas partes refouet, trahit Aegyptus infida, totus denique orbis, qui ad occasionem concussi imperii intentus est: cui primum rei occurret? cui parti se opponet? Aget illum per omnes terras uictoria sua. Illum suspiciant et colant gentes: tu uiue Bruto miratore contentus.'

== X. ==
{{pn|1}}Bene ergo exilium tulit Marcellus nec quicquam in animo eius mutauit loci mutatio, quamuis eam paupertas sequeretur; in qua nihil mali esse, quisquis modo nondum peruenit in insaniam omnia subuertentis auaritiae atque luxuriae intellegit. Quantulum enim est quod in tutelam hominis necessarium est! et cui deesse hoc potest ullam modo uirtutem habenti? {{pn|2}}Quod ad me quidem pertinet, intellego me non opes sed occupationes perdidisse. Corporis exigua desideria sunt: frigus summoueri uult, alimentis famem ac sitim extinguere; quidquid extra concupiscitur, uitiis, non usibus laboratur. Non est necesse omne perscrutari profundum nec strage animalium uentrem onerare nec conchylia ultimi maris ex ignoto litore eruere: di istos deaeque perdant quorum luxuria tam inuidiosi imperii fines transcendit! {{pn|3}}Vltra Phasin capi uolunt quod ambitiosam popinam instruat, nec piget a Parthis, a quibus nondum poenas repetimus, aues petere. Vndique conuehunt omnia nota fastidienti gulae; quod dissolutus deliciis stomachus uix admittat ab ultimo portatur oceano; uomunt ut edant, edunt ut uomant, et epulas quas toto orbe conquirunt nec concoquere dignantur. Ista si quis despicit, quid illi paupertas nocet? Si quis concupiscit, illi paupertas etiam prodest; inuitus enim sanatur et, si remedia ne coactus quidem recipit, interim certe, dum non potest, illa nolenti similis est. {{pn|4}}C. Caesar [Augustus], quem mihi uidetur rerum natura edidisse ut ostenderet quid summa uitia in summa fortuna possent, centiens sestertio cenauit uno die; et in hoc omnium adiutus ingenio uix tamen inuenit quomodo trium prouinciarum tributum una cena fieret. {{pn|5}}O miserabiles, quorum palatum nisi ad pretiosos cibos non excitatur! Pretiosos autem non eximius sapor aut aliqua faucium dulcedo sed raritas et difficultas parandi facit. Alioqui, si ad sanam illis mentem placeat reuerti, quid opus est tot artibus uentri seruientibus? quid mercaturis? quid uastatione siluarum? quid profundi perscrutatione? Passim iacent alimenta quae rerum natura omnibus locis disposuit; sed haec uelut caeci transeunt et omnes regiones peruagantur, maria traiciunt et, cum famem exiguo possint sedare, magno inritant. {{pn|6}}Libet dicere: 'quid deducitis naues? Quid manus et aduersus feras et aduersus homines armatis? Quid tanto tumultu discurritis? Quid opes opibus adgeritis? Non uultis cogitare quam parua uobis corpora sint? Nonne furor et ultimus mentium error est, cum tam exiguum capias, cupere multum? Licet itaque augeatis census, promoueatis fines, numquam tamen corpora uestra laxabitis. Cum bene cesserit negotiatio, multum militia rettulerit, cum indagati undique cibi coierint, non habebitis ubi istos apparatus uestros conlocetis. {{pn|7}}Quid tam multa conquiritis? Scilicet maiores nostri, quorum uirtus etiamnunc uitia nostra sustentat, infelices erant, qui sibi manu sua parabant cibum, quibus terra cubile erat, quorum tecta nondum auro fulgebant, quorum templa nondum gemmis nitebant; itaque tunc per fictiles deos religiose iurabatur: qui illos inuocauerant, ad hostem morituri, ne fallerent, redibant. {{pn|8}}Scilicet minus beate uiuebat dictator noster qui Samnitium legatos audit cum uilissimum cibum in foco ipse manu sua uersaret -- illa qua iam saepe hostem percusserat laureamque in Capitolini Iouis gremio reposuerat -- quam Apicius nostra memoria uixit, qui in ea urbe ex qua aliquando philosophi uelut corruptores iuuentutis abire iussi sunt scientiam popinae professus disciplina sua saeculum infecit.' Cuius exitum nosse operae pretium est. {{pn|9}}Cum sestertium milliens in culinam coniecisset, cum tot congiaria principum et ingens Capitolii uectigal singulis comisationibus exsorpsisset, aere alieno oppressus rationes suas tunc primum coactus inspexit: superfuturum sibi sestertium centiens computauit et uelut in ultima fame uicturus si in sestertio centiens uixisset, ueneno uitam finiuit. {{pn|10}}Quanta luxuria erat cui centiens sestertium egestas fuit! i nunc et puta pecuniae modum ad rem pertinere, non animi. Sestertium centiens aliquis extimuit et quod alii uoto petunt ueneno fugit. Illi uero tam prauae mentis homini ultima potio saluberrima fuit: tunc uenena edebat bibebatque cum inmensis epulis non delectaretur tantum sed gloriaretur, cum uitia sua ostentaret, cum ciuitatem in luxuriam suam conuerteret, cum iuuentutem ad imitationem sui sollicitaret etiam sine malis exemplis per se docilem. {{pn|11}}Haec accidunt diuitias non ad rationem reuocantibus, cuius certi fines sunt, sed ad uitiosam consuetudinem, cuius inmensum et incomprensibile arbitrium est. Cupiditati nihil satis est, naturae satis est etiam parum. Nullum ergo paupertas exulis incommodum habet; nullum enim tam inops exilium est quod non alendo homini abunde fertile sit.

== XI. ==
{{pn|1}}'At uestem ac domum desideraturus est exsul.' Haec quoque ad usum tantum desiderabit: neque tectum ei deerit neque uelamentum; aeque enim exiguo tegitur corpus quam alitur; nihil homini natura quod necessarium faciebat fecit operosum. {{pn|2}}Sed desiderat saturatam multo conchylio purpuram, intextam auro uariisque et coloribus distinctam et artibus: non fortunae iste uitio sed suo pauper est. Etiam si illi quidquid amisit restitueris, nihil ages; plus enim restituto deerit ex eo quod cupit quam exsuli ex eo quod habuit. {{pn|3}}Sed desiderat aureis fulgentem uasis supellectilem et antiquis nominibus artificum argentum nobile, aes paucorum insania pretiosum et seruorum turbam quae quamuis magnam domum angustet, iumentorum corpora differta et coacta pinguescere et nationum omnium lapides: ista congerantur licet, numquam explebunt inexplebilem animum, non magis quam ullus sufficiet umor ad satiandum eum cuius desiderium non ex inopia sed ex aestu ardentium uiscerum oritur; non enim sitis illa sed morbus est. {{pn|4}}Nec hoc in pecunia tantum aut alimentis euenit; eadem natura est in omni desiderio quod modo non ex inopia sed ex uitio nascitur: quidquid illi congesseris, non finis erit cupiditatis sed gradus. Qui continebit itaque se intra naturalem modum, paupertatem non sentiet; qui naturalem modum excedet, eum in summis quoque opibus paupertas sequetur. Necessariis rebus et exilia sufficiunt, superuacuis nec regna. {{pn|5}}Animus est qui diuites facit; hic in exilia sequitur, et in solitudinibus asperrimis, cum quantum satis est sustinendo corpori inuenit, ipse bonis suis abundat et fruitur: pecunia ad animum nihil pertinet, non magis quam ad deos inmortalis. {{pn|6}}Omnia ista quae imperita ingenia et nimis corporibus suis addicta suspiciunt, lapides aurum argentum et magni leuatique mensarum orbes, terrena sunt pondera, quae non potest amare sincerus animus ac naturae suae memor, leuis ipse, expeditus, et quandoque emissus fuerit ad summa emicaturus; interim, quantum per moras membrorum et hanc circumfusam grauem sarcinam licet, celeri et uolucri cogitatione diuina perlustrat. {{pn|7}}Ideoque nec exulare umquam potest, liber et deis cognatus et omni mundo omnique aeuo par; nam cogitatio eius circa omne caelum it, in omne praeteritum futurumque tempus inmittitur. Corpusculum hoc, custodia et uinculum animi, huc atque illuc iactatur; in hoc supplicia, in hoc latrocinia, in hoc morbi exercentur: animus quidem ipse sacer et aeternus est et cui non possit inici manus.

== XII. ==
{{pn|1}}Ne me putes ad eleuanda incommoda paupertatis, quam nemo grauem sentit nisi qui putat, uti tantum praeceptis sapientium, primum aspice quanto maior pars sit pauperum, quos nihilo notabis tristiores sollicitioresque diuitibus: immo nescio an eo laetiores sint quo animus illorum in pauciora distringitur. {{pn|2}}Transeamus [a pauperibus, ueniamus] ad locupletes: quam multa tempora sunt quibus pauperibus similes sint! Circumcisae sunt peregrinantium sarcinae, et quotiens festinationem necessitas itineris exegit, comitum turba dimittitur. Militantes quotam partem rerum suarum secum habent, cum omnem apparatum castrensis disciplina summoueat! {{pn|3}}Nec tantum condicio illos temporum aut locorum inopia pauperibus exaequat: sumunt quosdam dies, cum iam illos diuitiarum taedium cepit, quibus humi cenent et remoto auro argentoque fictilibus utantur. Dementes! hoc quod aliquando concupiscunt semper timent. O quanta illos caligo mentium, quanta ignorantia ueritatis * * * exercet, quam uoluptatis causa imitantur! {{pn|4}}Me quidem, quotiens ad antiqua exempla respexi, paupertatis uti solaciis pudet, quoniam quidem eo temporum luxuria prolapsa est ut maius uiaticum exulum sit quam olim patrimonium principum fuit. Vnum fuisse Homero seruum, tres Platoni, nullum Zenoni, a quo coepit Stoicorum rigida ac uirilis sapientia, satis constat: num ergo quisquam eos misere uixisse dicet ut non ipse miserrimus ob hoc omnibus uideatur? {{pn|5}}Menenius Agrippa, qui inter patres ac plebem publicae gratiae sequester fuit, aere conlato funeratus est. Atilius Regulus, cum Poenos in Africa funderet, ad senatum scripsit mercennarium suum discessisse et ab eo desertum esse rus, quod senatui publice curari dum abesset Regulus placuit: fuitne tanti seruum non habere ut colonus eius populus Romanus esset? {{pn|6}}Scipionis filiae ex aerario dotem acceperunt, quia nihil illis reliquerat pater: aequum mehercules erat populum Romanum tributum Scipioni semel conferre, cum a Carthagine semper exigeret. O felices uiros puellarum quibus populus Romanus loco soceri fuit! Beatioresne istos putas quorum pantomimae deciens sestertio nubunt quam Scipionem, cuius liberi a senatu, tutore suo, in dotem aes graue acceperunt? {{pn|7}}Dedignatur aliquis paupertatem, cuius tam clarae imagines sunt? Indignatur exul aliquid sibi deesse, cum defuerit Scipioni dos, Regulo mercennarius, Menenio funus, cum omnibus illis quod deerat ideo honestius suppletum sit quia defuerat? His ergo aduocatis non tantum tuta est sed etiam gratiosa paupertas.

== XIII. ==
{{pn|1}}Responderi potest: 'quid artificiose ista diducis quae singula sustineri possunt, conlata non possunt? Commutatio loci tolerabilis est, si tantum locum mutes; paupertas tolerabilis est, si ignominia abest, quae uel sola opprimere animos solet.' {{pn|2}}Aduersus hunc, quisquis me malorum turba terrebit, his uerbis utendum erit: 'si contra unam quamlibet partem fortunae satis tibi roboris est, idem aduersus omnis erit. Cum semel animum uirtus indurauit, undique inuulnerabilem praestat. Si auaritia dimisit, uehementissima generis humani pestis, moram tibi ambitio non faciet; si ultimum diem non quasi poenam sed quasi naturae legem aspicis, ex quo pectore metum mortis eieceris, in id nullius rei timor audebit intrare; {{pn|3}}si cogitas libidinem non uoluptatis causa homini datam sed propagandi generis, quem non uiolauerit hoc secretum et infixum uisceribus ipsis exitium, omnis alia cupiditas intactum praeteribit. Non singula uitia ratio sed pariter omnia prosternit: in uniuersum semel uincitur.' {{pn|4}}Ignominia tu putas quemquam sapientem moueri posse, qui omnia in se reposuit, qui ab opinionibus uulgi secessit? Plus etiam quam ignominia est mors ignominiosa: Socrates tamen eodem illo uultu quo triginta tyrannos solus aliquando in ordinem redegerat carcerem intrauit, ignominiam ipsi loco detracturus; neque enim poterat carcer uideri in quo Socrates erat. {{pn|5}}Quis usque eo ad conspiciendam ueritatem excaecatus est ut ignominiam putet Marci Catonis fuisse duplicem in petitione praeturae et consulatus repulsam? ignominia illa praeturae et consulatus fuit, quibus ex Catone honor habebatur. {{pn|6}}Nemo ab alio contemnitur, nisi a se ante contemptus est. Humilis et proiectus animus est isti contumeliae opportunus; qui uero aduersus saeuissimos casus se extollit et ea mala quibus alii opprimuntur euertit, ipsas miserias infularum loco habet, quando ita adfecti sumus ut nihil aeque magnam apud nos admirationem occupet quam homo fortiter miser. {{pn|7}}Ducebatur Athenis ad supplicium Aristides, cui quisquis occurrerat deiciebat oculos et ingemescebat, non tamquam in hominem iustum sed tamquam in ipsam iustitiam animaduerteretur; inuentus est tamen qui in faciem eius inspueret. Poterat ob hoc moleste ferre quod sciebat neminem id ausurum puri oris; at ille abstersit faciem et subridens ait comitanti se magistratui: 'admone istum ne postea tam inprobe oscitet.' Hoc fuit contumeliam ipsi contumeliae facere. {{pn|8}}Scio quosdam dicere contemptu nihil esse grauius, mortem ipsis potiorem uideri. His ego respondebo et exilium saepe contemptione omni carere: si magnus uir cecidit, magnus iacuit, non magis illum contemni quam aedium sacrarum ruinae calcantur, quas religiosi aeque ac stantis adorant.

== XIV. ==
{{pn|1}}Quoniam meo nomine nihil habes, mater carissima, quod te in infinitas lacrimas agat, sequitur ut causae tuae te stimulent. Sunt autem duae; nam aut illud te mouet quod praesidium aliquod uideris amisisse, aut illud quod desiderium ipsum per se pati non potes.
{{pn|2}}Prior pars mihi leuiter perstringenda est; noui enim animum tuum nihil in suis praeter ipsos amantem. Viderint illae matres quae potentiam liberorum muliebri inpotentia exercent, quae, quia feminis honores non licet gerere, per illos ambitiosae sunt, quae patrimonia filiorum et exhauriunt et captant, quae eloquentiam commodando aliis fatigant: {{pn|3}}tu liberorum tuorum bonis plurimum gauisa es, minimum usa; tu liberalitati nostrae semper inposuisti modum, cum tuae non inponeres; tu filia familiae locupletibus filiis ultro contulisti; tu patrimonia nostra sic administrasti ut tamquam in tuis laborares, tamquam alienis abstineres; tu gratiae nostrae, tamquam alienis rebus utereris, pepercisti, et ex honoribus nostris nihil ad te nisi uoluptas et inpensa pertinuit. Numquam indulgentia ad utilitatem respexit; non potes itaque ea in erepto filio desiderare quae in incolumi numquam ad te pertinere duxisti.

== XV. ==
{{pn|1}}Illo omnis consolatio mihi uertenda est unde uera uis materni doloris oritur: 'ergo complexu fili carissimi careo; non conspectu eius, non sermone possum frui. Vbi est ille quo uiso tristem uultum relaxaui, in quo omnes sollicitudines meas deposui? Vbi conloquia, quorum inexplebilis eram? Vbi studia, quibus libentius quam femina, familiarius quam mater intereram? Vbi ille occursus? Vbi matre uisa semper puerilis hilaritas?' {{pn|2}}Adicis istis loca ipsa gratulationum et conuictuum et, ut necesse est, efficacissimas ad uexandos animos recentis conuersationis notas. Nam hoc quoque aduersus te crudeliter fortuna molita est, quod te ante tertium demum diem quam perculsus sum securam nec quicquam tale metuentem digredi uoluit. {{pn|3}}Bene nos longinquitas locorum diuiserat, bene aliquot annorum absentia huic te malo praeparauerat: redisti, non ut uoluptatem ex filio perciperes, sed ut consuetudinem desiderii perderes. Si multo ante afuisses, fortius tulisses, ipso interuallo desiderium molliente; si non recessisses, ultimum certe fructum biduo diutius uidendi filium tulisses: nunc crudele fatum ita composuit ut nec fortunae meae interesses nec absentiae adsuesceres. {{pn|4}}Sed quanto ista duriora sunt, tanto maior tibi uirtus aduocanda est, et uelut cum hoste noto ac saepe iam uicto acrius congrediendum. Non ex intacto corpore tuo sanguis hic fluxit: per ipsas cicatrices percussa es.

== XVI. ==
{{pn|1}}Non est quod utaris excusatione muliebris nominis, cui paene concessum est inmoderatum in lacrimis ius, non inmensum tamen; et ideo maiores decem mensum spatium lugentibus uiros dederunt ut cum pertinacia muliebris maeroris publica constitutione deciderent. Non prohibuerunt luctus sed finierunt; nam et infinito dolore, cum aliquem ex carissimis amiseris, adfici stulta indulgentia est, et nullo inhumana duritia: optimum inter pietatem et rationem temperamentum est et sentire desiderium et opprimere. {{pn|2}}Non est quod ad quasdam feminas respicias quarum tristitiam semel sumptam mors finiuit (nosti quasdam quae amissis filiis inposita lugubria numquam exuerunt): a te plus exigit uita ab initio fortior; non potest muliebris excusatio contingere ei a qua omnia muliebria uitia afuerunt. {{pn|3}}Non te maximum saeculi malum, inpudicitia, in numerum plurium adduxit; non gemmae te, non margaritae flexerunt; non tibi diuitiae uelut maximum generis humani bonum refulserunt; non te, bene in antiqua et seuera institutam domo, periculosa etiam probis peiorum detorsit imitatio; numquam te fecunditatis tuae, quasi exprobraret aetatem, puduit, numquam more aliarum, quibus omnis commendatio ex forma petitur, tumescentem uterum abscondisti quasi indecens onus, nec intra uiscera tua conceptas spes liberorum elisisti; {{pn|4}}non faciem coloribus ac lenociniis polluisti; numquam tibi placuit uestis quae nihil amplius nudaret cum poneretur: unicum tibi ornamentum, pulcherrima et nulli obnoxia aetati forma, maximum decus uisa est pudicitia. {{pn|5}}Non potes itaque ad optinendum dolorem muliebre nomen praetendere, ex quo te uirtutes tuae seduxerunt; tantum debes a feminarum lacrimis abesse quantum &lt;a&gt; uitiis. Ne feminae quidem te sinent intabescere uulneri tuo, sed ~leuior~ necessario maerore cito defunctam iubebunt exsurgere, si modo illas intueri uoles feminas quas conspecta uirtus inter magnos uiros posuit. {{pn|6}}Corneliam ex duodecim liberis ad duos fortuna redegerat: si numerare funera Corneliae uelles, amiserat decem, si aestimare, amiserat Gracchos. Flentibus tamen circa se et fatum eius execrantibus interdixit ne fortunam accusarent, quae sibi filios Gracchos dedisset. Ex hac femina debuit nasci qui diceret in contione, 'tu matri meae male dicas quae me peperit?' Multo mihi uox matris uidetur animosior: filius magno aestimauit Gracchorum natales, mater et funera. {{pn|7}}Rutilia Cottam filium secuta est in exilium et usque eo fuit indulgentia constricta ut mallet exilium pati quam desiderium, nec ante in patriam quam cum filio rediit. Eundem iam reducem et in re publica florentem tam fortiter amisit quam secuta est, nec quisquam lacrimas eius post elatum filium notauit. In expulso uirtutem ostendit, in amisso prudentiam; nam et nihil illam a pietate deterruit et nihil in tristitia superuacua stultaque detinuit. Cum his te numerari feminis uolo; quarum uitam semper imitata es, earum in coercenda comprimendaque aegritudine optime sequeris exemplum.

== XVII. ==
{{pn|1}}Scio rem non esse in nostra potestate nec ullum adfectum seruire, minime uero eum qui ex dolore nascitur; ferox enim et aduersus omne remedium contumax est. Volumus interim illum obruere et deuorare gemitus; per ipsum tamen compositum fictumque uultum lacrimae profunduntur. Ludis interim aut gladiatoribus animum occupamus; at illum inter ipsa quibus auocatur spectacula leuis aliqua desiderii nota subruit. {{pn|2}}Ideo melius est uincere illum quam fallere; nam qui delusus et uoluptatibus aut occupationibus abductus est resurgit et ipsa quiete impetum ad saeuiendum colligit: at quisquis rationi cessit, in perpetuum componitur. Non sum itaque tibi illa monstraturus quibus usos esse multos scio, ut peregrinatione te uel longa detineas uel amoena delectes, ut rationum accipiendarum diligentia, patrimonii administratione multum occupes temporis, ut semper nouo te aliquo negotio inplices: omnia ista ad exiguum momentum prosunt nec remedia doloris sed inpedimenta sunt; ego autem malo illum desinere quam decipi. {{pn|3}}Itaque illo te duco quo omnibus qui fortunam fugiunt confugiendum est, ad liberalia studia: illa sanabunt uulnus tuum, illa omnem tristitiam tibi euellent. His etiam si numquam adsuesses, nunc utendum erat; sed quantum tibi patris mei antiquus rigor permisit, omnes bonas artes non quidem comprendisti, attigisti tamen. {{pn|4}}Vtinam quidem uirorum optimus, pater meus, minus maiorum consuetudini deditus uoluisset te praeceptis sapientiae erudiri potius quam inbui! non parandum tibi nunc esset auxilium contra fortunam sed proferendum. Propter istas quae litteris non ad sapientiam utuntur sed ad luxuriam instruuntur minus te indulgere studiis passus est. Beneficio tamen rapacis ingenii plus quam pro tempore hausisti; iacta sunt disciplinarum omnium fundamenta: nunc ad illas reuertere; tutam te praestabunt. {{pn|5}}Illae consolabuntur, illae delectabunt, illae si bona fide in animum tuum intrauerint, numquam amplius intrabit dolor, numquam sollicitudo, numquam adflictationis inritae superuacua uexatio. Nulli horum patebit pectus tuum; nam ceteris uitiis iam pridem clusum est. Haec quidem certissima praesidia sunt et quae sola te fortunae eripere possint.

== XVIII. ==
{{pn|1}}Sed quia, dum in illum portum quem tibi studia promittunt peruenis, adminiculis quibus innitaris opus est, uolo interim solacia tibi tua ostendere. {{pn|2}}Respice fratres meos, quibus saluis fas tibi non est accusare fortunam. In utroque habes quod te diuersa uirtute delectet: alter honores industria consecutus est, alter sapienter contempsit. Adquiesce alterius fili dignitate, alterius quiete, utriusque pietate. Noui fratrum meorum intimos adfectus: alter in hoc dignitatem excolit ut tibi ornamento sit, alter in hoc se ad tranquillam quietamque uitam recepit ut tibi uacet. {{pn|3}}Bene liberos tuos et in auxilium et in oblectamentum fortuna disposuit: potes alterius dignitate defendi, alterius otio frui. Certabunt in te officiis et unius desiderium duorum pietate supplebitur. Audacter possum promittere: nihil tibi deerit praeter numerum.
{{pn|4}}Ab his ad nepotes quoque respice: Marcum blandissimum puerum, ad cuius conspectum nulla potest durare tristitia; nihil tam magnum, nihil tam recens in cuiusquam pectore furit quod non circumfusus ille permulceat. {{pn|5}}Cuius non lacrimas illius hilaritas supprimat? Cuius non contractum sollicitudine animum illius argutiae soluant? Quem non in iocos euocabit illa lasciuia? Quem non in se conuertet et abducet infixum cogitationibus illa neminem satiatura garrulitas? Deos oro, contingat hunc habere nobis superstitem! {{pn|6}}In me omnis fatorum crudelitas lassata consistat; quidquid matri dolendum fuit, in me transierit, quidquid auiae, in me. Floreat reliqua in suo statu turba: nihil de orbitate, nihil de condicione mea querar, fuerim tantum nihil amplius doliturae domus piamentum. {{pn|7}}Tene in gremio cito tibi daturam pronepotes Nouatillam, quam sic in me transtuleram, sic mihi adscripseram, ut possit uideri, quod me amisit, quamuis saluo patre pupilla; hanc et pro me dilige. Abstulit illi nuper fortuna matrem: tua potest efficere pietas ut perdidisse se matrem doleat tantum, non et sentiat. {{pn|8}}Nunc mores eius compone, nunc forma: altius praecepta descendunt quae teneris inprimuntur aetatibus. Tuis adsuescat sermonibus, ad tuum fingatur arbitrium: multum illi dabis, etiam si nihil dederis praeter exemplum. Hoc tibi tam sollemne officium pro remedio erit; non potest enim animum pie dolentem a sollicitudine auertere nisi aut ratio aut honesta occupatio.
{{pn|9}}Numerarem inter magna solacia patrem quoque tuum, nisi abesset. Nunc tamen ex adfectu tuo qui illius in te sit cogita: intelleges quanto iustius sit te illi seruari quam mihi inpendi. Quotiens te inmodica uis doloris inuaserit et sequi se iubebit, patrem cogita. Cui tu quidem tot nepotes pronepotesque dando effecisti ne unica esses; consummatio tamen aetatis actae feliciter in te uertitur. Illo uiuo nefas est te quod uixeris queri.

== XIX. ==
{{pn|1}}Maximum adhuc solacium tuum tacueram, sororem tuam, illud fidelissimum tibi pectus, in quod omnes curae tuae pro indiuiso transferuntur, illum animum omnibus nobis maternum. Cum hac tu lacrimas tuas miscuisti, in huius primum respirasti sinu. {{pn|2}}Illa quidem adfectus tuos semper sequitur; in mea tamen persona non tantum pro te dolet. Illius manibus in urbem perlatus sum, illius pio maternoque nutricio per longum tempus aeger conualui; illa pro quaestura mea gratiam suam extendit et, quae ne sermonis quidem aut clarae salutationis sustinuit audaciam, pro me uicit indulgentia uerecundiam. Nihil illi seductum uitae genus, nihil modestia in tanta feminarum petulantia rustica, nihil quies, nihil secreti et ad otium repositi mores obstiterunt quominus pro me etiam ambitiosa fieret. {{pn|3}}Hoc est, mater carissima, solacium quo reficiaris: illi te quantum potes iunge, illius artissimis amplexibus alliga. Solent maerentes ea quae maxime diligunt fugere et libertatem dolori suo quaerere: tu ad illam te, quidquid cogitaueris, confer; siue seruare istum habitum uoles siue deponere, apud illam inuenies uel finem doloris tui uel comitem. {{pn|4}}Sed si prudentiam perfectissimae feminae noui, non patietur te nihil profuturo maerore consumi et exemplum tibi suum, cuius ego etiam spectator fui, narrabit.
Carissimum uirum amiserat, auunculum nostrum, cui uirgo nupserat, in ipsa quidem nauigatione; tulit tamen eodem tempore et luctum et metum euictisque tempestatibus corpus eius naufraga euexit. {{pn|5}}O quam multarum egregia opera in obscuro iacent! Si huic illa simplex admirandis uirtutibus contigisset antiquitas, quanto ingeniorum certamine celebraretur uxor quae oblita inbecillitatis, oblita metuendi etiam firmissimis maris, caput suum periculis pro sepultura obiecit et, dum cogitat de uiri funere, nihil de suo timuit! Nobilitatur carminibus omnium quae se pro coniuge uicariam dedit: hoc amplius est, discrimine uitae sepulcrum uiro quaerere; maior est amor qui pari periculo minus redimit.
{{pn|6}}Post hoc nemo miretur quod per sedecim annos quibus Aegyptum maritus eius optinuit numquam in publico conspecta est, neminem prouincialem domum suam admisit, nihil a uiro petit, nihil a se peti passa est. Itaque loquax et in contumelias praefectorum ingeniosa prouincia, in qua etiam qui uitauerunt culpam non effugerunt infamiam, uelut unicum sanctitatis exemplum suspexit et, quod illi difficillimum est cui etiam periculosi sales placent, omnem uerborum licentiam continuit et hodie similem illi, quamuis numquam speret, semper optat. Multum erat, si per sedecim annos illam prouincia probasset: plus est quod ignorauit. {{pn|7}}Haec non ideo refero ut laudes eius exequar, quas circumscribere est tam parce transcurrere, sed ut intellegas magni animi esse feminam quam non ambitio, non auaritia, comites omnis potentiae et pestes, uicerunt, non metus mortis iam exarmata naue naufragium suum spectantem deterruit quominus exanimi uiro haerens non quaereret quemadmodum inde exiret sed quemadmodum efferret. Huic parem uirtutem exhibeas oportet et animum a luctu recipias et id agas ne quis te putet partus tui paenitere.

== XX. ==
{{pn|1}}Ceterum quia necesse est, cum omnia feceris, cogitationes tamen tuas subinde ad me recurrere nec quemquam nunc ex liberis tuis frequentius tibi obuersari, non quia illi minus cari sunt sed quia naturale est manum saepius ad id referre quod dolet, qualem me cogites accipe: laetum et alacrem uelut optimis rebus. Sunt enim optimae, quoniam animus omnis occupationis expers operibus suis uacat et modo se leuioribus studiis oblectat, modo ad considerandam suam uniuersique naturam ueri auidus insurgit. {{pn|2}}Terras primum situmque earum quaerit, deinde condicionem circumfusi maris cursusque eius alternos et recursus; tunc quidquid inter caelum terrasque plenum formidinis interiacet perspicit et hoc tonitribus fulminibus uentorum flatibus ac nimborum niuisque et grandinis iactu tumultuosum spatium; tum peragratis humilioribus ad summa perrumpit et pulcherrimo diuinorum spectaculo fruitur, aeternitatis suae memor in omne quod fuit futurumque est uadit omnibus saeculis.

&lt;/div&gt;{{finis}}

[[en:Of Consolation: To Helvia]]
[[es:Consolación a Helvia]]
[[fr:Consolation à Helvie]]</text>
      <sha1>huxc0zfw05is2v6vx2w5u2ox3tddyoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Commentarii de bello Gallico/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2876</id>
    <revision>
      <id>265010</id>
      <parentid>148847</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27837-14</username>
        <id>32445</id>
      </contributor>
      <comment>/* 7 */</comment>
      <origin>265010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28856" sha1="i8bzi1ui3pwcg3xhzt3njujxyoj4lfc" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{titulus2
|Scriptor=Gaius Iulius Caesar
|OperaeTitulus=Commentarii de bello Gallico
|OperaeWikiPagina=Commentarii de bello Gallico
|Annus=post 52
|SubTitulus=Liber III
}}
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber IV
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#1|1]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#2|2]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#3|3]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#4|4]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#5|5]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#6|6]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#7|7]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#8|8]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#9|9]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#10|10]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#11|11]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#12|12]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#13|13]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#14|14]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#15|15]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#16|16]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#17|17]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#18|18]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#19|19]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#20|20]] &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#21|21]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#22|22]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#23|23]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#24|24]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#25|25]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#26|26]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#27|27]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#28|28]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#29|29]] 
|}

=== 1 ===
Cum in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et
parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus
Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent.
Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque
cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit,
si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa
conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus
eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace
facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum
reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur
Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie
altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine
divideretur, alteram partem eius vici Gallis [ad hiemandum] concessit,
alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo
fossaque munivit.

=== 2 ===
Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari
iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici,
quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent
a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis
acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae
consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis
cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa
missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod
propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et
tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant.
Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et
Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina
Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi
persuasum habebant.

=== 3 ===
His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque
plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset
provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum
existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit.
Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset
ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa
conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis
itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi
sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem
itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen
parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum
experiri et castra defendere.

=== 4 ===
Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent
conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus
signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo
integris viribus fortiter propugnare neque ullum frustra telum ex loco
superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi
videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod
diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris
viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil
poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius
loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur.

=== 5 ===
Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires
sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent
languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent,
resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili
centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et
item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad
Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta
extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter
milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo
tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex
castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent.

=== 6 ===
Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque
cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem
relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum
venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius
XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte
interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem
superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis
armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod
saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio
venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti
[commeatusque] inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis
incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut
iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit
ibique hiemavit.

=== 7 ===
His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam
existimaret, [superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus
Sedunis,] atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas
quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in
Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum
legione VII. proximus mare Oeeanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his
locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in
finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T.
Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q.
Velanius eum T. Silio in Venetos.

=== 8 ===
Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae
regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam
navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros
antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus
interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent
vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos
suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum
auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina
consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter
missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi
consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque
civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint
permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima
celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum
mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat.

=== 9 ===
Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat
longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in
Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari
iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus
potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito
Caesaris adventu [certiores facti], simul quod quantum in se facinus
admisissent intellegebant, [legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum
inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos,] pro
magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium
pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci
confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem
impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque
nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse
confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum
navibus posse, [quam] Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque
eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac
longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque
apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt,
frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem
primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi
ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes,
Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita
est, arcessunt.

=== 10 ===
Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed
tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum
Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot
civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes
sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos
novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes
autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse,
prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius
distribuendum exercitum putavit.

=== 11 ===
Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno
sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat
atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti
dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P.
Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in
Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam
mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum
legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam
manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus,
quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire
iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet.
Ipse eo pedestribus copiis contendit.

=== 12 ===
Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis
promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus
incitavisset, quod [bis] accidit semper horarum XII spatio, neque navibus,
quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re
oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte
superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus
adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso,
cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in
proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci
defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod
nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto
mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas
navigandi.

=== 13 ===
Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae
aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum
aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad
magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex
robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in
altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine;
ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque
tenuiter confectae, [hae] sive propter inopiam lini atque eius usus
inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates
Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi
velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi
eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret,
reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et
accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant (tanta in iis
erat firmitudo), neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et
eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum
[saevire ventus coepisset et] se vento dedissent, et tempestatem ferrent
facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et
cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat
extimescendus.

=== 14 ===
Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum
laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri
posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus
visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum
ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis
Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus
singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem
pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus
autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat,
ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a
Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris,
falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma
muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant
comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur.
Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis
navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus
navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute,
qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu
Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius
factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat
propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur.

=== 15 ===
Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant,
milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam
barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei
nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam
conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac
tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad
negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri
consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad
terram per venirent, cum ab hora fere IIII. usque ad solis occasum
pugnaretur.

=== 16 ===
Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est.
Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid
consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat
in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent
neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia
Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo
diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur.
Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. 

=== 17 ===
Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare
acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam
imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum
[magnasque copias] coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices
Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas
clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo
undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes
praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore
revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum
Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis
copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in
contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non
nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum
castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta
multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi
aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat.

=== 18 ===
Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum
deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis
praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid
fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum
proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, eque
longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat
et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est,
conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad
castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur:
superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia
cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici
belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus
adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam
ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re
concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis,
quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt.

=== 19 ===
Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter
passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se
colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus
suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae
ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est
oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et
superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum
ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites
nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites
consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et
de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus,
civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella
suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime
resistens ad calamitates ferendas mens eorum est.

=== 20 ===
Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae
[pars], ut ante dictum est, [et regionum latitudine et multitudine hominum]
tertia pars Galliae est [aestimanda], cum intellegeret in iis locis sibi
bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus
exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul
impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam
intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque
comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone,
quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus
nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu
cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant,
in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt,
deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres
copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros
disiectos adorti proelium renovarunt.

=== 21 ===
Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis
freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri
autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce
efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga
verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum
Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque
egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque
actis (cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis
locis apud eos aerariae secturaeque sunt), ubi diligentia nostrorum nihil
his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in
deditionem ut recipiat petunt.

=== 22 ===
Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium
nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam
imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec
est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se
amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una
ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus
est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem
recusaret--- cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea
parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque
ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis
condicione uteretur a Crasso impetravit.

=== 23 ===
Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium
profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et
manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant,
legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias
parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt
citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque
arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna [cum] hominum
multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q.
Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere
existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire,
commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit,
suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias
obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode
frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non
cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata,
ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit.

=== 24 ===
Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis
in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi,
etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum
se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis
viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter
inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine
et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato
ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re
perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes
nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces
audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus
suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit.

=== 25 ===
Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores
vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non
multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem
caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum
item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco
superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris
Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra
munita facilemque aditum habere.

=== 26 ===
Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis
pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut
erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae
intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium
castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis
celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis
prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei
gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri
redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit,
acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus
rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos
equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex
Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta,
multa nocte se in castra recepit.

=== 27 ===
Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque
ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates,
Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae
ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere
neglexerunt.

=== 28 ===
Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen,
quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent
neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum
celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac
reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas
nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse,
continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt.
Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire
instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris
subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum
fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et
compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis
deperdiderunt.

=== 29 ===
Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis
inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem
eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad
utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus
confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur,
ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti
opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub
pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum
agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in
Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum
fecerant, in hibernis conlocavit.
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber IV
}}
{{finis}}
[[en:Commentaries on the Gallic War/Book 3]]
[[es:Comentarios a la Guerra de las Galias: Libro 3]]
[[fr:La Guerre des Gaules/Livre III]]
[[pt:Comentários sobre a Guerra Gálica/III]]</text>
      <sha1>i8bzi1ui3pwcg3xhzt3njujxyoj4lfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265011</id>
      <parentid>265010</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27837-14</username>
        <id>32445</id>
      </contributor>
      <comment>/* 7 */</comment>
      <origin>265011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28856" sha1="ej2e32otkgj5pk931rrzgrt3jkmi8qd" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{titulus2
|Scriptor=Gaius Iulius Caesar
|OperaeTitulus=Commentarii de bello Gallico
|OperaeWikiPagina=Commentarii de bello Gallico
|Annus=post 52
|SubTitulus=Liber III
}}
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber IV
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#1|1]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#2|2]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#3|3]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#4|4]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#5|5]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#6|6]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#7|7]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#8|8]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#9|9]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#10|10]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#11|11]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#12|12]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#13|13]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#14|14]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#15|15]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#16|16]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#17|17]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#18|18]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#19|19]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#20|20]] &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#21|21]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#22|22]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#23|23]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#24|24]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#25|25]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#26|26]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#27|27]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#28|28]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#29|29]] 
|}

=== 1 ===
Cum in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et
parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus
Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent.
Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque
cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit,
si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa
conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus
eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace
facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum
reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur
Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie
altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine
divideretur, alteram partem eius vici Gallis [ad hiemandum] concessit,
alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo
fossaque munivit.

=== 2 ===
Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari
iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici,
quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent
a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis
acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae
consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis
cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa
missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod
propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et
tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant.
Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et
Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina
Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi
persuasum habebant.

=== 3 ===
His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque
plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset
provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum
existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit.
Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset
ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa
conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis
itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi
sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem
itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen
parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum
experiri et castra defendere.

=== 4 ===
Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent
conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus
signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo
integris viribus fortiter propugnare neque ullum frustra telum ex loco
superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi
videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod
diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris
viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil
poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius
loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur.

=== 5 ===
Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires
sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent
languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent,
resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili
centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et
item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad
Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta
extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter
milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo
tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex
castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent.

=== 6 ===
Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque
cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem
relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum
venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius
XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte
interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem
superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis
armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod
saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio
venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti
[commeatusque] inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis
incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut
iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit
ibique hiemavit.

=== 7 ===
His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam
existimaret, [superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus
Sedunis,] atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas
quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in
Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum
legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his
locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in
finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T.
Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q.
Velanius eum T. Silio in Venetos.

=== 8 ===
Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae
regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam
navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros
antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus
interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent
vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos
suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum
auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina
consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter
missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi
consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque
civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint
permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima
celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum
mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat.

=== 9 ===
Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat
longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in
Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari
iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus
potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito
Caesaris adventu [certiores facti], simul quod quantum in se facinus
admisissent intellegebant, [legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum
inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos,] pro
magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium
pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci
confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem
impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque
nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse
confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum
navibus posse, [quam] Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque
eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac
longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque
apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt,
frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem
primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi
ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes,
Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita
est, arcessunt.

=== 10 ===
Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed
tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum
Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot
civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes
sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos
novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes
autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse,
prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius
distribuendum exercitum putavit.

=== 11 ===
Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno
sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat
atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti
dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P.
Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in
Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam
mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum
legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam
manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus,
quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire
iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet.
Ipse eo pedestribus copiis contendit.

=== 12 ===
Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis
promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus
incitavisset, quod [bis] accidit semper horarum XII spatio, neque navibus,
quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re
oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte
superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus
adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso,
cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in
proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci
defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod
nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto
mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas
navigandi.

=== 13 ===
Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae
aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum
aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad
magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex
robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in
altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine;
ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque
tenuiter confectae, [hae] sive propter inopiam lini atque eius usus
inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates
Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi
velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi
eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret,
reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et
accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant (tanta in iis
erat firmitudo), neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et
eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum
[saevire ventus coepisset et] se vento dedissent, et tempestatem ferrent
facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et
cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat
extimescendus.

=== 14 ===
Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum
laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri
posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus
visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum
ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis
Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus
singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem
pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus
autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat,
ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a
Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris,
falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma
muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant
comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur.
Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis
navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus
navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute,
qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu
Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius
factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat
propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur.

=== 15 ===
Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant,
milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam
barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei
nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam
conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac
tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad
negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri
consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad
terram per venirent, cum ab hora fere IIII. usque ad solis occasum
pugnaretur.

=== 16 ===
Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est.
Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid
consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat
in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent
neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia
Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo
diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur.
Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. 

=== 17 ===
Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare
acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam
imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum
[magnasque copias] coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices
Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas
clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo
undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes
praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore
revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum
Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis
copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in
contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non
nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum
castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta
multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi
aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat.

=== 18 ===
Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum
deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis
praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid
fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum
proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, eque
longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat
et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est,
conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad
castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur:
superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia
cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici
belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus
adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam
ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re
concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis,
quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt.

=== 19 ===
Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter
passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se
colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus
suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae
ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est
oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et
superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum
ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites
nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites
consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et
de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus,
civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella
suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime
resistens ad calamitates ferendas mens eorum est.

=== 20 ===
Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae
[pars], ut ante dictum est, [et regionum latitudine et multitudine hominum]
tertia pars Galliae est [aestimanda], cum intellegeret in iis locis sibi
bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus
exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul
impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam
intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque
comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone,
quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus
nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu
cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant,
in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt,
deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres
copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros
disiectos adorti proelium renovarunt.

=== 21 ===
Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis
freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri
autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce
efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga
verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum
Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque
egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque
actis (cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis
locis apud eos aerariae secturaeque sunt), ubi diligentia nostrorum nihil
his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in
deditionem ut recipiat petunt.

=== 22 ===
Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium
nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam
imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec
est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se
amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una
ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus
est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem
recusaret--- cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea
parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque
ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis
condicione uteretur a Crasso impetravit.

=== 23 ===
Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium
profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et
manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant,
legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias
parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt
citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque
arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna [cum] hominum
multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q.
Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere
existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire,
commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit,
suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias
obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode
frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non
cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata,
ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit.

=== 24 ===
Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis
in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi,
etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum
se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis
viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter
inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine
et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato
ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re
perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes
nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces
audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus
suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit.

=== 25 ===
Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores
vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non
multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem
caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum
item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco
superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris
Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra
munita facilemque aditum habere.

=== 26 ===
Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis
pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut
erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae
intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium
castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis
celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis
prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei
gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri
redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit,
acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus
rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos
equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex
Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta,
multa nocte se in castra recepit.

=== 27 ===
Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque
ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates,
Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae
ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere
neglexerunt.

=== 28 ===
Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen,
quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent
neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum
celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac
reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas
nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse,
continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt.
Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire
instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris
subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum
fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et
compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis
deperdiderunt.

=== 29 ===
Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis
inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem
eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad
utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus
confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur,
ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti
opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub
pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum
agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in
Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum
fecerant, in hibernis conlocavit.
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber IV
}}
{{finis}}
[[en:Commentaries on the Gallic War/Book 3]]
[[es:Comentarios a la Guerra de las Galias: Libro 3]]
[[fr:La Guerre des Gaules/Livre III]]
[[pt:Comentários sobre a Guerra Gálica/III]]</text>
      <sha1>ej2e32otkgj5pk931rrzgrt3jkmi8qd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265012</id>
      <parentid>265011</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T00:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-27837-14</username>
        <id>32445</id>
      </contributor>
      <comment>/* 7 */</comment>
      <origin>265012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28856" sha1="lpwu551769l6wi99511d0yqwjdrwwq2" xml:space="preserve">__NOTOC__
{{titulus2
|Scriptor=Gaius Iulius Caesar
|OperaeTitulus=Commentarii de bello Gallico
|OperaeWikiPagina=Commentarii de bello Gallico
|Annus=post 52
|SubTitulus=Liber III
}}
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico/Liber IV
}}
{| style=&quot;margin:0 auto; margin-top:0.5em&quot; align=center width=100% id=toc
|align=&quot;center&quot; style=&quot;background: #efefef&quot; | '''INDEX''' &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#1|1]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#2|2]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#3|3]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#4|4]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#5|5]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#6|6]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#7|7]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#8|8]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#9|9]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#10|10]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#11|11]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#12|12]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#13|13]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#14|14]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#15|15]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#16|16]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#17|17]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#18|18]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#19|19]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#20|20]] &lt;br /&gt; [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#21|21]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#22|22]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#23|23]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#24|24]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#25|25]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#26|26]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#27|27]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#28|28]] | [[Commentarii_de_bello_Gallico/Liber_III#29|29]] 
|}

=== 1 ===
Cum in Italiam proficisceretur Caesar, Ser. Galbam cum legione XII. et
parte equitatus in Nantuates, Veragros Sedunosque misit, qui a finibus
Allobrogum et lacu Lemanno et flumine Rhodano ad summas Alpes pertinent.
Causa mittendi fuit quod iter per Alpes, quo magno cum periculo magnisque
cum portoriis mercatores ire consuerant, patefieri volebat. Huic permisit,
si opus esse arbitraretur, uti in his locis legionem hiemandi causa
conlocaret. Galba secundis aliquot proeliis factis castellisque compluribus
eorum expugnatis, missis ad eum undique legatis obsidibusque datis et pace
facta, constituit cohortes duas in Nantuatibus conlocare et ipse cum
reliquis eius legionis cohortibus in vico Veragrorum, qui appellatur
Octodurus hiemare; qui vicus positus in valle non magna adiecta planitie
altissimis montibus undique continetur. Cum hic in duas partes flumine
divideretur, alteram partem eius vici Gallis [ad hiemandum] concessit,
alteram vacuam ab his relictam cohortibus attribuit. Eum locum vallo
fossaque munivit.

=== 2 ===
Cum dies hibernorum complures transissent frumentumque eo comportari
iussisset, subito per exploratores certior factus est ex ea parte vici,
quam Gallis concesserat, omnes noctu discessisse montesque qui impenderent
a maxima multitudine Sedunorum et Veragrorum teneri. Id aliquot de causis
acciderat, ut subito Galli belli renovandi legionisque opprimendae
consilium caperent: primum, quod legionem neque eam plenissimam detractis
cohortibus duabus et compluribus singillatim, qui commeatus petendi causa
missi erant, absentibus propter paucitatem despiciebant; tum etiam, quod
propter iniquitatem loci, cum ipsi ex montibus in vallem decurrerent et
tela coicerent, ne primum quidem impetum suum posse sustineri existimabant.
Accedebat quod suos ab se liberos abstractos obsidum nomine dolebant, et
Romanos non solum itinerum causa sed etiam perpetuae possessionis culmina
Alpium occupare conari et ea loca finitimae provinciae adiungere sibi
persuasum habebant.

=== 3 ===
His nuntiis acceptis Galba, cum neque opus hibernorum munitionesque
plene essent perfectae neque de frumento reliquoque commeatu satis esset
provisum quod deditione facta obsidibusque acceptis nihil de bello timendum
existimaverat, consilio celeriter convocato sententias exquirere coepit.
Quo in consilio, cum tantum repentini periculi praeter opinionem accidisset
ac iam omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa
conspicerentur neque subsidio veniri neque commeatus supportari interclusis
itineribus possent, prope iam desperata salute non nullae eius modi
sententiae dicebantur, ut impedimentis relictis eruptione facta isdem
itineribus quibus eo pervenissent ad salutem contenderent. Maiori tamen
parti placuit, hoc reservato ad extremum casum consilio interim rei eventum
experiri et castra defendere.

=== 4 ===
Brevi spatio interiecto, vix ut iis rebus quas constituissent
conlocandis atque administrandis tempus daretur, hostes ex omnibus partibus
signo dato decurrere, lapides gaesaque in vallum coicere. Nostri primo
integris viribus fortiter propugnare neque ullum frustra telum ex loco
superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi
videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod
diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris
viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil
poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius
loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur.

=== 5 ===
Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires
sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent
languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent,
resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili
centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et
item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consilii magni et virtutis, ad
Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta
extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter
milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo
tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex
castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent.

=== 6 ===
Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque
cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem
relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum
venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius
XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte
interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem
superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis
armisque exutis se intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod
saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio
venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti
[commeatusque] inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis
incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut
iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit
ibique hiemavit.

=== 7 ===
His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam
existimaret, [superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus
Sedunis,] atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas
quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in
Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum
legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his
locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque militum complures in
finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T.
Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q.
Velanius cum T. Silio in Venetos.

=== 8 ===
Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae
regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam
navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros
antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus
interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent
vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos
suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum
auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina
consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter
missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil nisi communi
consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque
civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint
permanere quam Romanorum servitutem perferre malint. Omni ora maritima
celeriter ad suam sententiam perducta communem legationem ad P. Crassum
mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat.

=== 9 ===
Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat
longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in
Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari
iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus
potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito
Caesaris adventu [certiores facti], simul quod quantum in se facinus
admisissent intellegebant, [legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum
inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos,] pro
magnitudine periculi bellum parare et maxime ea quae ad usum navium
pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci
confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem
impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque
nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse
confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum
navibus posse, [quam] Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque
eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac
longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque
apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt,
frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem
primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi
ad id bellum Osismos, Lexovios, Namnetes, Ambiliatos, Morinos, Diablintes,
Menapios adsciscunt; auxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita
est, arcessunt.

=== 10 ===
Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed
tamen multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum
Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot
civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes
sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos
novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes
autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse,
prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius
distribuendum exercitum putavit.

=== 11 ===
Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno
sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat
atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti
dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P.
Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in
Aquitaniam proficisci iubet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam
mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum
legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam
manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus,
quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire
iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet.
Ipse eo pedestribus copiis contendit.

=== 12 ===
Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis
promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus
incitavisset, quod [bis] accidit semper horarum XII spatio, neque navibus,
quod rursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re
oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte
superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moenibus
adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso,
cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in
proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci
defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod
nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto
mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas
navigandi.

=== 13 ===
Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae
aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum
aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad
magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex
robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in
altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine;
ancorae pro funibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque
tenuiter confectae, [hae] sive propter inopiam lini atque eius usus
inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates
Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi
velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi
eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret,
reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et
accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant (tanta in iis
erat firmitudo), neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et
eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum
[saevire ventus coepisset et] se vento dedissent, et tempestatem ferrent
facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et
cotes timerent; quarum rerum omnium nostris navibus casus erat
extimescendus.

=== 14 ===
Compluribus expugnatis oppidis Caesar, ubi intellexit frustra tantum
laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri
posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus
visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum
ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis
Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus
singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem
pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus
autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat,
ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a
Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris,
falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma
muralium falcium. His cum funes qui antemnas ad malos destinabant
comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur.
Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis
navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus
navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute,
qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu
Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius
factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat
propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur.

=== 15 ===
Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant,
milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam
barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei
nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam
conversis in eam partem navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac
tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad
negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri
consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad
terram per venirent, cum ab hora fere IIII. usque ad solis occasum
pugnaretur.

=== 16 ===
Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est.
Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid
consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat
in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent
neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia
Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo
diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur.
Itaque omni senatu necato reliquos sub corona vendidit. 

=== 17 ===
Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare
acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam
imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum
[magnasque copias] coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices
Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas
clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo
undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes
praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore
revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum
Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis
copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in
contemptionem Sabinus veniret, sed etiam nostrorum militum vocibus non
nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum
castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta
multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi
aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat.

=== 18 ===
Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum
deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis
praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid
fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum
proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, eque
longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat
et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est,
conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi amittendam non esse: ad
castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur:
superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia
cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici
belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus
adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam
ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re
concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis,
quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt.

=== 19 ===
Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter
passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se
colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus
suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis hostibus propter ea quae
ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est
oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et
superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum
ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites
nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites
consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et
de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus,
civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella
suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime
resistens ad calamitates ferendas mens eorum est.

=== 20 ===
Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae
[pars], ut ante dictum est, [et regionum latitudine et multitudine hominum]
tertia pars Galliae est [aestimanda], cum intellegeret in iis locis sibi
bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus
exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul
impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam
intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque
comparato, multis praeterea viris fortibus Tolosa et Carcasone et Narbone,
quae sunt civitates Galliae provinciae finitimae, ex his regionibus
nominatim evocatis, in Sotiatium fines exercitum introduxit. Cuius adventu
cognito Sotiates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant,
in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt,
deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres
copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros
disiectos adorti proelium renovarunt.

=== 21 ===
Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis
freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri
autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce
efficere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga
verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum
Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque
egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque
actis (cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis
locis apud eos aerariae secturaeque sunt), ubi diligentia nostrorum nihil
his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in
deditionem ut recipiat petunt.

=== 22 ===
Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium
nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam
imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec
est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se
amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una
ferant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus
est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem
recusaret--- cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea
parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque
ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis
condicione uteretur a Crasso impetravit.

=== 23 ===
Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium
profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et
manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant,
legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias
parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt
citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque
arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna [cum] hominum
multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q.
Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere
existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire,
commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit,
suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias
obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode
frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non
cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata,
ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit.

=== 24 ===
Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis
in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi,
etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum
se tuto dimicaturos existimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis
viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter
inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine
et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato
ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re
perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes
nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces
audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus
suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit.

=== 25 ===
Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores
vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non
multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem
caespitibus comportandis speciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum
item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco
superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris
Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra
munita facilemque aditum habere.

=== 26 ===
Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis
pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut
erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae
intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium
castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis
celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis
prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei
gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte audito nostri
redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit,
acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus
rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos
equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex
Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta,
multa nocte se in castra recepit.

=== 27 ===
Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque
ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates,
Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae
ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere
neglexerunt.

=== 28 ===
Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen,
quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent
neque ad eum umquam legatos de pace misissent, arbitratus id bellum
celeriter confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac
reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas
nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse,
continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt.
Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire
instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris
subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum
fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et
compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis
deperdiderunt.

=== 29 ===
Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis
inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem
eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad
utrumque latus extruebat. Incredibili celeritate magno spatio paucis diebus
confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur,
ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti
opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub
pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum
agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in
Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum
fecerant, in hibernis conlocavit.
{{Liber
|Ante=Liber II
|AnteNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber II
|Post=Liber IV
|PostNomen=Commentarii de bello Gallico - Liber IV
}}
{{finis}}
[[en:Commentaries on the Gallic War/Book 3]]
[[es:Comentarios a la Guerra de las Galias: Libro 3]]
[[fr:La Guerre des Gaules/Livre III]]
[[pt:Comentários sobre a Guerra Gálica/III]]</text>
      <sha1>lpwu551769l6wi99511d0yqwjdrwwq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Sic</title>
    <ns>10</ns>
    <id>24747</id>
    <revision>
      <id>265020</id>
      <parentid>218268</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Formula:SIC]] ad [[Formula:Sic]]</comment>
      <origin>218268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="387" sha1="jwcsaskqwzjaex79ty3hof9crhre4pa" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{SUBPAGENAME}}|Modern|{{{texttip|{{{2}}}}}}|&lt;!-- 
 --&gt;{{#if:{{{texttip|{{{2|}}}}}}&lt;!-- then --&gt;|{{tooltip|{{{target|{{{1}}}}}}|[sic]&amp;#32;'{{{texttip|{{{2}}}}}}'|nodash={{{nodash|{{{3|}}}}}}}}&lt;!-- else --&gt;|{{tooltip|{{{target|{{{1}}}}}}|[sic]}}|nodash={{{nodash|{{{3|}}}}}}}}&lt;!-- 
 --&gt;}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
[[Categoria:Formulae]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwcsaskqwzjaex79ty3hof9crhre4pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adversus Iudaeos (Auctor incertus PL004)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50968</id>
    <revision>
      <id>264985</id>
      <parentid>229350</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16304" sha1="csbh3niaguxkwfx2f2zqffxybsuha97" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Auctor incertus
|OperaeTitulus=Adversus Iudaeos  
|OperaeWikiPagina=Adversus Iudaeos (Auctor incertus PL004)
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Genera=theologia
|Editio=Migne 1844
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Incertus_004_cps2&amp;corpus=2&amp;lang=0&amp;allow_download=0  Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/4|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus IV]]'''


''AucInc.AdvJud2 4 Auctor incertus Parisiis J. P. Migne 1844 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

I. ATTENDITE sensum et intelligentiam vestram in Spiritu sancto, ut non tantum auribus audiatis, sed etiam oculis cernatis divinum Christi sacramentum. Cernitis autem per fidem vestram: audire enim necessitatis est, credere sollicitudinis. Aurium officium est, indifferenter pariter vana atque utilia perspicere; fidei autem, nonnisi quae probaverit, credere. Neque enim quidquam prodest libenter audire, nisi credulitas auditum confirmet. Fidei oculi sunt spiritus, per quem videntur spiritalia. Si ergo vos estis spiritales, intelligite coelestia. Similes enim sui similia recognoscunt: etiam muta animalia de vocis sono invicem se intelligunt, leones fremitum, tauri mugitum et miles tubae voces! Quanto ergo verius spiritales spiritalia intelligunt, coelestes et haeredes patris sui praecepta et ea quae testamento patris sui cauta sunt? Vos ergo, cum sitis Christi haeredes, intelligite testamentum ejus. Quod si quis per aetatem minus docibilis est ad intelligendum, habet Spiritum sanctum interpretem, illum sequatur; illo duce et magistro facillime poterit novi testamenti jura virtutemque cognoscere, quod haereditas gentibus contributa est, hoc modo. 

II. Deus et Pater in principio fecit hominem sua manu, eumque posuit in paradiso, data certa conditione praeceptorum vitae, legis et testamenti. Ille autem, contemptis patris praeceptis, expulsus est paradiso in suam terrigenam nativitatem, in qua etiam defunctus est: sed Deus suscitavit genus justum de semine Adae, quod semen conservavit in populum, super filium Noe et haeredes ejus. Ex illo genere invenit hominem justum, cui imperavit ut faceret fabricam in modum machinae, capacitatis certae mensurarum compagibus; ut illa conditus cum fratribus suis Noe, servaretur per illud genus: sed jusserat Deus, propter injustitiam hominum, orbem terrae aquis inundantibus deperire. Igitur postea salvus factus est cum suis Noe, cui constituit et Deus praecepti sui testificationem dicens: Omnis res cibus vobis, quasi pabulum olerum, excepta carne in sanguine vitae (Gen. IX, 3); et posuit hujus testificationis signum in arcu. Post haec rursus Dominus Deus testificatus est Abrahae in Isaac, hoc modo dicens: Tibi dabo hanc terram et semini tuo, et faciam te patrem multarum gentium (Gen. XVII, 8). Et exinde increvit semen in multitudinem populi, et divisum est in duodecim Patriarchas. Set etiam illis quoque Dominus testificationem posuit in monte Choreb per Moysen, de quo loco expulsis gentibus, constituit illic populum quem accepit et possedit pro missa sibi haereditate: quibus etiam pleraque signa et miracula ostendit Deus, quasi charissimo filio. Sed idem populus, perceptis tot tantisque beneficiis, adversatus est patri, et dereliquit Deum vivum. Dereliquit enim Israel Dominum, ostendens ei terga et non faciem: nam faciem suam convertit ad idola; et interficiendo missos ad se Prophetas, qui de Christo praedicabant, exinde consuevit Israel persequi Christum, non tantum in corpore advenientem, sed etiam cum a Prophetis annuntiaretur. Universos etenim vates persecuti sunt, ex quibus quosdam lapidibus insectati, alios indigne excruciando peremerunt, non tantum ipsos, sed et per eos Dominum Christum. Quae enim hujus probatio? scilicet eo quod insimulatos, et infidos, et perfidos, mendaces, et contrarios Christi susceperint; veros autem et fidei plenos impugnaverint. Moysen maledicebant, quoniam Christum praedicabat: Dathan amabant, quoniam Christum non praedicabat: Aaron repudiabant in sacerdotio, quoniam Christi similitudinem praeferebat: Abiron constituebant, quoniam Christo contradicebat: David oderant, quoniam Christum canebat: Saul extollebant, quoniam Christum non loquebatur: Samuelem respuebant, quoniam Christum loquebatur: Agag servabant, nihil enim de Christo loquebatur: Hieremiam lapidabant Christum vaticinantem: Ananiam diligebant Christo adversantem: Esaiam secabant Christum vociferantem: Manasse magnificabant Christum persequentem: Joannem interimebant Christum demonstrantem: Zachariam trucidabant Christum diligentem: Judam diligebant Christum tradentem. 

III. Videtis quemadmodum Christum qui diligunt, odiuntur; qui odiunt, amore flagrant apud indignam plebem. O pertinaciam persecutionis indignam usque ad mortis exterminationem! non enim tantummodo testes Domini impugnaverunt, sed et ipsi Domino perfidi coloni contumeliam fecerunt Patri in Filio. Quid igitur digni fuerunt pati ob hoc admissum? scilicet fugari de regno, abdicari haereditate: et ita factum est, et ita evenit, digna dignis obtigerunt. Pater enim contumeliam passus in Filio, Filius perpessus in Prophetis tempore quo moriebantur; in suo tempore coactus est indignatione scribere novum testamentum, adhibitis testibus coelo et terra et Angelo de templo, assistentibus Moyse et Helia. Hos enim testes adhibuit, cum pateretur in Israel; haec ita facta praedixit per Prophetas, his verbis: Audi, coelum, et praebe aurem, terra, quoniam Dominus locutus est; Filios genui et exaltavi; ipsi autem me spreverunt (Isa. I, 2). 

IV. Has voces effudit Dominus in Israel, vociferans et dicens: Vos me noluistis, alii me recipient, qui nondum nec mentionem mei audierunt. Vos nuptias meas sprevistis, alii ibunt qui non sunt vocati. Vos meum rus et vineam meam colere recusastis, unde fructus justitiae proveniunt; alii colent et fructus capient in Deo. Quae ista tam dira mens et execranda cogitatio? Interficere ergo potuistis regem et sponsum? propter hoc testes sunt coelum et terra, et quae in illis sunt elementa: insuper omnis creatura testis est in mortem Christi. O novam crudelitatem! commota est omnis nativitas in Domini passione; populus mansit immobilis sine trepidatione: Angelus in poenitentiam conciso velamine refugit; plebs autem sine pavore, integra veste permansit: conversa sunt elementa et confusa; Israel securus duravit. O duritia nova! o audacia singularis! o perfidia cruenta! Pilatus exterae gentis judex saecularis, potestate temporalis, purificavit manus et abluit scelus necessitatis, dicens: Innocens et immunis sum ab ejus sanguine (Matth. XXVII, 24); plebs autem nec alienum nec externum imitata est, et insuper acclamabat: Affige in cruce, tolle: sanguis hujus super nos et super filios nostros (Ibid.). Violenta crudelitas, et plebs inhumana, et corda obtusa, et oculi reclusi, interfecerunt bene merentem suum, nec lacrymas profuderunt. Lugebant Apostoli, et populus gloriabatur: tremebat terra, et plebs laetabatur; judicabatur Dominus, et Israel exsultabat: patiebatur Christus, et impii exclamabant: cruciabatur Dominus, et plebs laetabatur; suspendebatur Dominus, et plebs epulabatur: hac ignominiosa sua solemnitate iniqua consilia consignaverunt delicto crudelitateque sua. 

V. Dic mihi et loquere, impie Israel, talem hostiam obtulisti, patri immolando suum filium? Talia profudisti libamina, sanguinem pignoris acceptissimi Deo? Ducebas choreas, Hierusalem, cum interficeretur Christus; faustis vocibus cantus dabas, cum diceres: Affige, suspende. Propter hoc in fame et in aegritudine: Popule Israel (queritur de te Dominus), Neomenias, ait, sabbatum et diem magnum non patior; ferias et jejunium execratur anima mea (Isa. I, 13). Nec immerito Deus odivit caeremonias vestras, in quibus unicum et primarium Filium ejus peremistis. O diem durum, et horam flebilem, et solemnitatem lugubrem, et terram infaustam et civitatem profanam, et populum Domini nece cruentum! Interfecerunt enim Dominum, et latronem liberaverunt. Ob hanc ergo causam coactus est Dominus novum facere testamentum, consignatum septem signaculis, teste Moyse et Helia in monte; ubi praecepit ne patefieret Scripturae sacramentum, nisi Filius hominis resurrexisset a mortuis: sed, mox ut surrexit Dominus die tertia, aperuit testamentum novum, testamentum vitale, atque ita dixit: « Venite, exterae gentes, haeredes mei; Israel enim non obaudivit: quapropter ite, discipuli, in ultimam usque terram, et praedicate per orbem his verbis: « Venite undique, patriae gentium, introite in aeternam haereditatem; Israel enim noluit. Ne dubitetis; nulla hic exceptio est, nec ingenuitatis, nec dignitatis, nec conditionis, nec positionis, nec formae, nec aetatis; licet dignitate magnifici, licet nobiles, licet senes, licet juvenes, licet pauperes, divites, boni malique, domini atque servi, aequaliter introite in haereditatem: et si pedibus captus esset, corpore deformis; etsi maculis turpis, et capite defectus videatur; etsi oculis defectus, universis libere licet discumbere in convivio, et epulari in nuptias sponsi. 

»VI. Ne hominem pudeat nec aetatis, nec humilitatis, nec valetudinis, nec conditionis; consuevit enim Dominus hujusmodi hominem sustinere. Nam et caecis oculos restituit, et claudos ambulare fecit, et mutis sermonem reddidit et maculosos emundavit, et mortuos suscitavit. Ne timeatis, qui peccastis, priores ad vitam venite: nec qui homicidium fecerit, paveat, quia fecerat; nec furatus aliena desperet, quia involaverat; nec publicanus timeat, quia concusserat. Omnibus enim remissio peccatorum statuta est, et tales Dominus desiderat humilitate abjectos, et specie indecoros, et valetudine fractos, et servitute depressos. Beati enim et gloriosi et magnifici, et potentes et divites et fortes, noluerunt acquiescere Domino, neque introire in nuptias sponsi; insuper indignissime peremerunt. Propterea factus est altissimus quisque eorum, humillimus; et fortissimus, invalidus; et prudens, stultus; et nobilis et dives, pauperrimus; et haeres, abdicatus: quoniam quidem ipsi abdicaverunt Regem modestissimum et benignissimum, dicentes (Joan. XIX, 15): Ignoramus quis sit hic; non enim est Rex noster; habemus alium regem Caesarem, propterea habent quem petiverunt. Tunc completa est prophetiae vox, quae praedixit illis: Vos noluistis aquam Siloam quae vadit silentio, sed magis voluistis aquam Rassin. Quapropter induco vobis regem Assyriorum, qui montes vestros in planum dabit, et introibit terras vestras (Isa. VIII, 6). Atque ita factum est. Repudiatus enim Christus a populo, misit tyrannum quem voluerunt, qui civitates eorum diruit, et plebem captivitate damnavit, et spolia accepit, et ad solitudinem Sodomae patriam eorum redegit. Nam Dominus ex indignatione abstulit ab Hierusalem virtutem panis et aquae; fortem, gigantem hominem et bellatorem, judicem, prophetam, destinatorem et senem laudabilem, conciliatorem et peritum architectum, et prudentem adjutorem (Isa. III, 1). Haec omnia autem auxilia munitiones et propugnacula transtulit ad Gentes, et omne regnum suum infixo signo; inhabitavit in illis, et castra metatus est liminis, et ibi constituit virtutis exercitum, ibique regnavit.

VII. Non est jam regnum Jerusalem, sed in nobis: Hic castra, hic exercitus, hic dux, hic virtus, hic sponsus, hic nuptiae, hic Rex, hic Christus, hic vita, hic suscitatio, hic aeternitas. Hic est qui ab initio figuratus est, et a Prophetis honoratus, et in visceribus corporatus, et in Jordane tinctus, et a populo contemptus, et in ligno suspensus, et in terra sepultus. Hic est qui rupit vetus suum testamentum, et scripsit novum, quo Gentes ad possessionem bonorum suorum vocavit: ideoque nos Gentes humeris nostris crucem Domini nostri gestamus, crucem quam confessus est Israel Dominus; qui eos placide alloquebatur his verbis: Venite ad me, omnes qui sub onere laboratis, et ego vos reficiam. Est enim jugum meum placidum, et onus levissimum (Matth. XI, 28-30); et responderunt: Non audiemus; sed gentes nostrae exaudierunt, et crediderunt verbo salutari, quo patefactae sunt aures eorum, et oculi illuminati caecorum, et elocutae linguae impeditorum, claudi prosilierunt velut fera lasciviens. Christus enim cum suo regno sedem posuit illis; plebs autem derelicta, nuda, deserta, viduata regno coelesti atque terrestri: nam a coelesti abjecti sunt, consecuti omnia instrumenta quae possederunt, lychnum septem luminum, et machinam Testamenti, et vasa aerea, et tubas, et panem de coelo, et terram sanctam lacte et melle profluentem; hac haereditate privatus est Israel, et nunc derelictus in omni sua terra sine alimento, sine luminis auxilio. Auxilium enim et praesidium interemisti, et lumen persecutus es, et protectorem repulisti, et sponsum affixisti, et regem suspendisti: propterea exul es de patria tua, oberrans circa Gentium flumina, voce supplicum prece flevisti, dicens: « Expulsus sum miser de propriis sedibus meis, hospes et advena factus sum alienae possessionis, sine domo, sine tecto; miserere deserti et impii et indigne victi. » 

VIII. Haec poena in Israel est, haec conditio in Hierusalem; et nisi converterint mentes, et dixerint: « Vivit Dominus in saecula; » non poterunt intrare in Domini requiem. Vivit etenim, et vivunt haereditates ejus, et vivit quem interfecistis impie in Hierusalem: et tamen non tibi totam spem denegavit Dominus; dedit enim veniam poenitentiae, si quo modo possis poenitere. Quis tam bonus, quis tam pius, tam misericors? « Accipe, inquit, salutem, licet me occideris: haeres esto cum libera, licet non merearis. Ignosco, si te poenitet. » Ergo, si fas est, sic capite mentem bonam, vel sero vel tarde intelligite testamentum novum. Eia vos, Gentes, absolvite illis Scripturas suas, et dicite: Adorate Dominum pro meritis suis: Quum manus extenderis, licet exaggeres, orationem tuam non exaudit; manus enim tuae plenae sunt sanguine. Lavamini, mundi estote, et venite, colloquamur, dicit Dominus Deus; eluite sanguinem ex vobis, et emundabit corda vestra super nivem, animas vestras super lac (Isa. I, 15). 

IX. Accedite huc, Scripturis credite, hic est salus: De Sion exiet verbum et lex de Hierusalem (Isa. II, 3); judicabit in medio Gentium, et corripiet plebem multam: concidant gladios suos in aratra, et frameas suas in falcibus commutent: non sumet gens contra gentem gladium, desinent enim belligerare. Et tu, domus Jacob, venite, eamus in lumine Domini; remisit enim plebem suam: completa est regio tua praesagiis alienis, et filii alienati sunt. Tua enim ipsa terra est, et exterum factum est genus Domini. Venite ergo, intrate et esto quasi una gens: miserere errantium: aequum est honorificari sententiam Dei, qualiter magnifici prostrati sunt, et humiles allevati, fortes debilitati, infirmi confirmati; divites ad paupertatem redacti, pauperes haereditati, dominis servi dominati, regnantes subjecti, videntes orbati, orbati illuminati; prudentes ad stultitiam, stulti ad prudentiam conversi. 

X. Etenim, qui quondam vecordes et indocti spiritu, nunc Scripturas docent, et sciunt et intelligunt: qui autem ab initio docti et periti et legis disciplinam scientes, nesciunt legem, nesciunt legere, nec intelligunt spiritalia: et qui ex illis prudentibus cupiens videre, venit, intelligit, rogat puerum aut parvulum, aut anum, aut viduam, aut rusticum, dicens: « Vivere cupio, dux esto mihi in Sion: enarra mihi novum Testamentum, reconcilia me Domino: ecce trado me tibi discipulum, interpretare mihi legem, quae acta sunt in Choreb, dissere praecepta quae in Sion, et in lege. Sine litteris disserit Scripturas eis, et puer docet senem, et anus persuadet diserto. Correptus ergo Israel sequitur, injecta manu ad lavacrum, et ibi testificatur quod credidit et accepto signo purificatus per Spiritum, rogat accipere vitam per cibum gratiae panis qui est in benedictione et fit mirum spectaculum: et qui levitae offerebant, et sacerdotes immolantes, et summi antistites libantes assistunt puero offerenti; discunt qui olim docebant, et jubetur eis qui praecipiebant, et intinguntur qui baptizant, et circumciduntur qui circumcidebant: sic Dominus florere voluit Gentes. Videtis quemadmodum vos Christus dilexit.
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>csbh3niaguxkwfx2f2zqffxybsuha97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adversus Coelestium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51036</id>
    <revision>
      <id>264986</id>
      <parentid>226486</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:38:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6471" sha1="t8vyq49x3mslp91dv7yscsdvgsv9fds" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Paulinus Mediolanensis
|OperaeTitulus= Adversus Coelestium
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Genera=theologia
|Editio=Migne 1845
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Paulinus_Mediolanensis_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}} 

'''[[Patrologia Latina/20|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 20]]'''

[https://www.documentacatholicaomnia.eu/02m/0370-0418,_Paulinus_Mediolanensis,_Vita_Sancti_Ambrosii_Mediolanensis_Episcopi,_MLT.pdf documentacatholicaomnia]

''PauMed.AdvCoe 20 Paulinus Mediolanensis370-418 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

Adversus Coelestium 

1.
Beatitudinis tuae justitiam obsecro, domine Zosime papa venerabilis. Numquam fides vera turbatur, et maxime in Ecclesia apostolica, in qua pravae fidei doctores ut deprehenduntur facile, ita veraciter puniuntur: ut moriatur in illis, si corrigant, quod male conceperant et deterius pepererant; et in illis vera sit fides, quam Apostoli docuerunt et Romana cum omnibus catholicae fidei doctoribus tenet Ecclesia. Quod si, ut caeteri auctores haereseos, qui jam dudum ab apostolica sede vel a patribus judicati, et extra sinum matris catholicae Ecclesiae effecti, perpetua morte perierunt, etiam hi qui nunc deprehensi sunt, vel deprehenduntur, in perfidia sua permanent, spiritali gladio quo interimantur, tradantur: ut nunc Pelagius Coelestiusque, qui a beatae memoriae praecessore tuae beatitudinis papa Innocentio, si rectam respuant fidem et in sua perversa doctrina perdurent, damnati sunt.

2. Cujus sententiam secuta Beatitudo tua, Coelestio, cum a sede apostolica audiretur, inter caetera praecepit his verbis: Damnas ergo illa omnia, quae in libello Paulini continentur? hoc est de Quaestionibus. Et in alio loco: Cognovisti quales litteras dederit sedes apostolica ad fratres et coepiscopos Africanae provinciae? Et adjectum est: Damnas illa omnia quae damnavimus, et tenes quae tenemus? Et iterum: Illa omnia damnas quae jactata sunt de nomine tuo? Et iterum: Vel ea quae in libello suo exposuit Paulinus? Et cum me diceret posse, ex iis quae illi objecta sunt, haereticum approbari: sancto repletus Spiritu, apostolica auctoritate respuisti et repressisti insanientis et calumniantis verba, hujusmodi proferendo sententiam, qua ipse catholicus approbarer; illum, si sanari vellet, curares; quae hujusmodi est: Nolo nos circuitu ducas; damnas ea omnia quae tibi objecta a Paulino, sive per famam jactata sunt? Cui non sufficit ista sententia? Quis hanc tam salubrem, tam amplectibilem, tam piam respueret alius, nisi qui a fide devius est? Et ille, qui superius professus fuerat, se quaecumque illi objecta fuerant, si contra fidem judicares, esse damnaturum, audit, Damna; et non solum non damnat, sed ad injuriam tantae sedis contendit. Unde jam non ignorat Ecclesia Romana reum suum, qui tam audaci spiritu ausus est contradicere, et non damnare quae Beatitudo tua damnari decrevit. 

3. Ego tamen Deo et Christo Domino gratias ago, quod Ecclesiae suae causam ita agi voluit, ut sedes apostolica, a qua oportuit ore duorum suorum pontificum haeresim condemnari, ea damnanda praeceperit, quae a me Coelestio fuerant objecta: cujus ego non damnationem, sed correctionem semper optavi et opto; cui nunc jam non mecum, sed cum universa Dei Ecclesia, causa est, sicut data ad Beatitudinem tuam Afrorum episcoporum scripta testantur; cum contra apostolicam sententiam venire nititur negando originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit, et usque ad finem mundi tenet haereditatem Adae illius, qui primus peccavit: quod in infantibus nisi per sacramentum Baptismi dimittatur, vitam aeternam et regnum aeternum habere non possunt. Contra quae etiam magister suus litigat Pelagius, qui illa ipsa damnavit in judicio orientali, quae iste in sedis apostolicae coetu conatur astruere. Habet adversum se etiam veteres Ecclesiarum doctores catholicos plurimos, orientales et occidentales, meridianae partis atque septentrionalis, qui in libris suis illum de originali peccato, si sanari desiderat, possunt docere. Habet beatum Cyprianum martyrem, beatum Ambrosium confessorem, Gregorium Nazianzenum, beatum papam Innocentium. Habet etiam qui in corpore sibi colluctentur, si tamen se tanto certamini habilem judicat; aut certe quos sequi debeat, si vult magis recta discere, quam prava docere. Habet, quod primum est, beatitudinem tuam, cujus illum oportuerat obedire sententiae, cum audiret, Damna. Habet postremo ipsos lactentes, quibus misereri debeat, si sibi non vult; quibus, ut verbis Martyris utar, non propria, sed aliena dimittuntur peccata. 

4. Unde oro beatum apostolatum tuum, ut hunc meum libellum suscipi jubeas, quo gratiam referam tantae sedi, et sententiis justissimis pro parte mea latis: quem idcirco direxi, quia me, licet sermone, Basiliscus subdiaconus a tua beatitudine cum Gestis sedis apostolicae directis Carthagine convenit quarto nonas Novembris die, ut adessem ad apostolicam sedem et tuae judicio sanctitatis, ad quam me fugisse suggestum est, nec defuturum fore promittere, si adversum me, et non pro me, fuisset lata sententia. Ubi tunc ideo nihil agere potui, quia is qui ad sedem apostolicam provocaverat defuit: quem oportuerat utique merita suae appellationis astruere, maxime cum nihil agente appellatore, secundum etiam humanas leges, superior est semper ille qui vicit. Quid enim jam mea intererat, ut etiam apud vestram reverentiam pravae ejus doctrinae astipulator exsisterem: de quo congaudere possem, si damnatis iis quae illi a me objecta fuerant, sic et apostolicae sedis judicium roboraret, ut meruisset absolvi; nec prius se ordinari, quam purgari, pateretur. 

5. Sed vulpecula fraudibus fuit semper studens: ingenium suum mutare nescit. Non se credidit posse deprehendi: quoniam confidentiam semper in foveis habuit, in quibus demersum caput conscientiae suae nititur occultare. Quod jam diutius latere non potuit, sed manifestius publicatum, spiritali per tuam beatitudinem gladio resecatur: ne amplius ferinis dentibus grex Domini secetur in partes, quem pastor bonus sollicita et pervigili cautela custodis. Hunc autem libellum direxi beatitudini tuae per Marcellinum subdiaconum ecclesiae Carthaginiensis. Dat. VI idus Novembris.
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>t8vyq49x3mslp91dv7yscsdvgsv9fds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De arbitrii libertate</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51071</id>
    <revision>
      <id>264991</id>
      <parentid>227139</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102445" sha1="jd3jkwx6276szwoatcuxi3puqu9lsvn" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor= Paulus Orosius
|OperaeTitulus=De arbitrii libertate 
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo V
|SubTitulus= 
|Genera=theologia, philosophia
|Editio=Migne 1846
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Orosius_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}}

'''[[Patrologia Latina/31|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 31]]'''


''Orosiu.DeArLi 31 Orosius385-420 Parisiis J. P. Migne 1846 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin ''

'''De arbitrii libertate'''

588 1. Possibilitatis non est, neque praesumptionis meae, beatissimi sacerdotes, sed arctissimae ac pene extremae, ut ipsi agnoscitis, necessitatis: ut ego nunc videar. Quod quidem ut facerem, injuria coactus sum: non solum defensor fidei meae, sed etiam perfidiae manifestator alienae. Sicut enim purgationi propriae studere debeo, propter conscientiam autem dico non meam, sed alterius: ita et deprehensos in grege ovium lupos ostentare ad digitum cogor, propter fidem et zelum: zelum autem non meum dico, sed Christi: sed neque ego cum sim minimus omnium, aliquid temeritate praesumo. Mihi necessitas est injuriam manifestare quam passus sum: cunctis pateat qui fecerunt. Dei enim et voluntas et ordinatio est, ut malum quod per patientiam tolerabatur, necessarie proderetur, et per contentionem furoris eorum ipsis dignam mercedem 589 quam oportuit erroris sui recipientibus, non solum pessimorum denotatio fieret dogmatum: sed corripiendarum manifestatio personarum. Patres enim et qui jam quieverunt martyres et concordes, Cyprianus, Hilarius et Ambrosius, et quibus etiam nunc permanere adhuc in carne necessarium est, qui sunt columnae et firmamenta Ecclesiae catholicae, Aurelius Augustinus et Hieronymus, multa jam adversus hanc nefariam haeresim, absque designatione nominum haereticorum, scriptis probatissimis ediderunt: quamquam et haec venenatissimorum dogmatum abominatio habet etiam nunc viventes mortuos, mortuosque viventes. Nam Origenes et Priscillianus, et Jovinianus, olim apud se mortui, in his vivunt: et non solum vivunt, verum etiam loquuntur: nunc vero Pelagius, et Coelestius, si in his perseveraverint viventes mortui, ecce adversus Ecclesiam, quod miserum est, et quod multo miserius est, in Ecclesia palam sibilant, impiique serpentes vibrantibus infecta linguis ora lambentes, dum sanctam et munitissimam sedem, cui subtiliter irrepsere, obsident, cunctos fideles, ne ad illud firmissimum quondam in Sion refugium convolemus, exterrent.

2. Contra hunc serpentem, suffocantemque halitum, multa utique beatissimi quos supra memoravimus viri, et multifaria suaveolentia Scripturarum unguenta conficiunt: et ad reficienda aestuantium corda populorum, fragrantissimum thymiama cum oblatione orationis incendunt. Sed hoc parum est, incerto propemodum auctore contendere, et contraria substituendo contrariis, infectum pestifero halitu aerem temperare: nisi ipsi in medium protrahantur proteranturque serpentes. Qui, cum tuendi solius capitis causa, reliquum concisioni atque injuriae corpus exponunt, nihil damni arbitrantes, ea tantum sui parte a periculo libera, quae multimodas venenatasque in se obtinet linguas, si etiam membris omnibus amputentur, nobis sufficere videtur, temperando saltem putori satisfacere, ipsos autem a penetralibus non movere, quasi ullus exhalationis fetidae finis sit, nisi auctore finito: et inter haec illud Salomonis testimonium nunc occurrit: Unus aedificans, alius destruens, quis eorum proficiet nisi labor (Eccli. XXXIV, 28)? Stat etiam immanissimus superbia Goliath, carnali potentia tumidus, omnia se per se posse confidens: caput, manus, totum insuper corpus plurimo apparatu vestitus, habens 590 post se armigerum suum: qui etsi ipse non dimicat, cuncta tamen aeris et ferri suffragia subministrat. Et non mirum est, si competenter hunc locum providens Scriptura pronuntiat: ubi ait, Philistiim stabant super montem ex hac parte (I Reg. XVII, 3). Ab Ecclesia siquidem, haereseos impugnator expellitur, et nutriri in sinu Ecclesiae haereticus invenitur: et propter hoc per Spiritum sanctum inde Israel stare pronuntiatur, hinc hostis. Et hoc saepe. Nam et rex David usque ad impium filium pius pater ab Hierusalem deposito regis habitu fugatur: ubi protinus Absalon tyrannus ingreditur. Stat ergo Goliath, proh dolor! ex hac parte, id est, in Ecclesia, et non solum stat, verum et provocat: simulque per dies plurimos sanctum Israel manifesti timoris exprobrat. 

3. Ne, quaeso, beatissimi sacerdotes, quisquam me arbitretur sub praetextu speciei Goliath, David nomine gloriari, vos me participem certaminis vestri esse voluistis, ut auxiliator, non auctor accederem. Latebam siquidem in Bethlehem, ignotus, advena, pauper. Quid miser ego sic loquor, iterum forsitan jactantiae notandus? Quoniam quidem et ipse David, et talis et inde processit. Latebam ergo in Bethlehem, traditus a patre Augustino, ut timorem Domini discerem, sedens ad pedes Hieronymi: inde Hierusalem vobis accersentibus vocatus adveni. Dehinc in conventum vestrum una vobiscum, Joanne episcopo praecipiente, consedi. Illico a pusillitate mea postulastis universi, ut si quid super hac haeresi, quam Pelagius et Coelestius seminarunt, in Africa gestum esse cognoscerem, fideliter ac simpliciter indicarem. Exposui coronae vestrae breviter, ut potui, Coelestium jam ad honorem presbyteri subrepentem, apud Carthaginem plurimis episcopis judicantibus proditum, auditum, convictum, confessum, detestatumque ab Ecclesia, ex Africa profugisse: contra librum vero Pelagii beatum Augustinum, discipulis ipsius Pelagii prodentibus ac petentibus, plenissime respondere, exstare etiam in manibus meis epistolam supra memorati episcopi, quam nuper ad Siciliam ordinasset, in qua multas quaestiones haereticorum retulit. Quam etiam ibidem ut legerem, praecepistis: et legi. Ad haec Joannes episcopus, ut Pelagius coram intromitteretur, expetiit. Cui et propter paternitatis ipsius reverentiam, et propter actionis utilitatem, 591 dum praesentem ab episcopo rectius crederetis confutandum, intromittendi conniventia praestita est. 

4. Intromissum Pelagium unanimiter omnes interrogastis: « An haec quibus Augustinus episcopus respondisset se docuisse cognosceret. » Illico ille respondit: « Et quis est mihi Augustinus? « Cumque universi acclamarent: « blasphemantem in episcopum, ex cujus ore Dominus universae Africae unitatis indulserit sanitatem, non solum a conventu illo, verum ab omni Ecclesia pellendum; » episcopus Joannes illico eum, hominem videlicet laicum, in consessu presbyterorum reum haereseos, manifeste in medio catholicorum sedere praecepit; et deinde ait: « Augustinus ego sum, » ut scilicet persona quasi praesentis assumpta, liberius ex auctoritate ejus qui laedebatur ignosceret, et dolentium animos temperaret. Cui mox a nobis dictum est: « Si Augustini personam sumis, Augustini sententiam sequere. » Tunc idem episcopus nobis omnibus ait: « Haec quae leguntur, in alios dicta sunt, aut de Pelagio suggerendum putas? Si in ipsum autem Pelagium quid dicatis expromite. » Ego autem vobis annuentibus dixi: Pelagius mihi dixit, docere se, hominem posse esse sine peccato, et mandata Dei facile custodire, si velit. » Respondit Pelagius, audientibus vobis: « Hoc et dixisse me et dicere, negare non possum. » Ego illico prosecutus sum: « Hoc in Coelestio Africana synodus detestata est; hoc Augustinus episcopus scriptis suis, sicut audistis, exhorruit; hoc in ipsius nunc Pelagii scriptis sua responsione condemnat; hoc et beatus Hieronymus, cujus eloquium universus Occidens, sicut ros in vellus, exspectat. Multi enim jam haeretici cum dogmatibus suis, ipso oppugnante, supplosi sunt, et in epistola sua, quam nuper ad Ctesiphontem edidit, condemnavit. Similiter et in libro, quem nunc scribit, collata in modum dialogi altercatione confutat. Hoc est enim lubricum in Antichristo draconem tenere, ne possit effugere. » 5. Porro autem episcopus Joannes nihil horum audiens, a nobis exigere conabatur, ut accusatores nos, ipso judice, fateremur. Responsum 592 saepissime est ab universis: « Nos accusatores hujus non sumus, sed quid fratres tui, patres nostri senserint et decreverint super hac haeresi, quam nunc laicus vulgo praedicat, intimamus: ne Ecclesiam tuam praesertim, ad cujus sinum convolavimus, te ignorante, conturbet. » At ille, cum saepe nos docendi simulatione in aliquam professionis speciem tentaret inducere, dicebat: « Quia ad Abraham dictum esset a Domino: Ambula coram me et esto sine macula (Gen. XVII, 1); et Zachariam et Elizabeth pronuntiatos esse justos ambos ante Dominum incedentes in omnibus justificationibus Domini sine querela (Luc. I, 6): » quod quidem ab Origene dictum, ab eo proferri compluribus nobis notum erat. Cui responsum per me est: « Nos filii Ecclesiae catholicae sumus. Non exigas a nobis, pater, ut doctores super doctores esse audeamus, aut judices super judices. Patres quos universa per orbem Ecclesia probat, quorum communioni nos adhaerere gaudetis, damnabilia haec esse dogmata decreverunt. Illis probantibus, nos obedire dignum est. Cur interrogas filios quid sentiant, cum patres audias quid decernant? » 

6. At quod ille diu disputans, et nostris, propter imperitiam ignoti nobis interpretis, quem saepissime viri primarii et religiosi, Posserius et Avitus presbyteri, et Dominus ex Duce, vel prave interpretantem, vel plura supprimentem, vel alia ex aliis suggerentem confutaverunt: nostris, ut dixi, actionibus vel interpolatis plerumque vel tacitis, episcopus Joannes ait: « Si sine adjutorio Dei hoc hominem posse diceret, pessimum et damnabile erat. Nunc autem cum adjiciat, posse hominem esse sine peccato, non sine adjutorio Dei, vos quid dicitis? An forte vos Dei adjutorium denegatis? » Cui respondi ego: « Testibus et testificantibus etiam nunc nobis et supra memoratis viris, anathema ei, qui negat adjutorium Dei. Ego certe non nego: praecipue cum e contrario in haereticos confutarim. » Deinde cum intellecto judice, et interprete prodito, clamaremus, « Latinum esse haereticum, nos Latinos, haeresim, Latinis magis partibus notam, Latinis judicibus disserendam, a se pene impudenter adjudicandum, » cum quidem nos accusatores non essemus, et unus, et 593 suspectus ingererer, dici a pluribus necessarium fuit: « Non potest quisquam idem et haereticus esse et advocatus et judex. » Multisque aliis actitatis, Joannes episcopus novissimam sententiam protulit, confirmans tandem postulationem intentionemque nostram, ut ad beatum Innocentium, papam Romanum, fratres et epistolae mitterentur, universi quod ille decerneret secuturi; sed ut haereticus Pelagius imposito sibi catenus silentio conticesceret, et ut nostri ab insultatione convicti Joannis confusique temperarent. Universi in hanc sententiam consensimus: gratiarum actione celebrata, pace facta, et consummata ad pacis testimonium oratione discessimus. 

7. Nunc autem post dies quadraginta et septem, cum primo Encaeniorum die, ut solitus eram quando aderam, ad obsequium Joannis episcopi cucurrissem, statim ab eo notam falsi criminis pro gratia salutationis accepi. Ait enim mihi: « Quare ad me venis, homo, qui blasphemasti? » Volens, ne, credo, intelligi: Noli me tangere, quia mundus sum et absque peccato (Isai., LXV, 5). At ego nihil mihi conscius, interrogavi: « Quando, aut quo audiente, aut cujusmodi illud est dictum, quod blasphemiae possit ascribi? » Episcopus respondit: « Ego te audivi dixisse: quia nec cum Dei adjutorio possit esse homo sine peccato. » Ego quidem, beatissimi sacerdotes, sicut et vos testes estis, et universa fraternitas, et praeterea sancti viri, qui huic testimonio amore veritatis assistunt, statim testificatus sum, dicens: « Quia ejusmodi verbum, quod nunc a me dictum episcopus intenderit, numquam de ore meo antea processisset: » quamquam hanc incontinentiam miserae falsitatis ruminare saepius crebra expositione, non tam me probasse, quam alium videar prodidisse. Concedo enim ut qualecumque dictum illud est, dixerim, quomodo Latinum expers Latinitatis Graecus audivit? Aut si audivit sacrilegum verbum, cur non statim coarguit blasphemantem, vel, ut levius ageret, quasi incautum filium pius pater de cohibenda licentia periculosi sermonis admonuit? Sed contrario, post plurimam magni temporis oblivionem, ipse per se accusationem intulit, ipse testimonium perhibuit, ipse judicium promulgavit, omnium scelerum officia in suae personae auctoritate suscipiens, praesertim Evangelica lectione instructus, Dominum nostrum Jesum nisi testimonio principis non fuisse damnatum. Et alio mihi latere fratres mei assistebant: ex alio falsi fratres. Deinde in consessu codem, 594 ex una mecum parte consederant Avitus et Vitalis presbyteri, ex alia nescio quis ignotus interpres, et deinde probati et saeculo et Deo viri Passerius presbyter et Dominus ex Duce: qui ambo ut pro experientia ac fide sua adesse interpretes dignarentur, ipso conveniente episcopo Joanne a corona vestra conrogati deductique convenerant. Medius quoque vobis ipse fuit, quem in illa tunc circumstantia non minus audisse, quam vidisse mirandum est, quomodo sermo dimissus tantus adversarios collegas auditoresque praeterierit, et inscias aures gnari auditoris intraverit. 

8. Sed ego calore veritatis impulsus, satis urgeor. Excedo professionis modum. Concedendum est magis, ut interpres errasse dicendo, quam episcopus audiendo finxisse videatur, et nunc ad vicem mercedis quam haereticis praestitit exigendae, falsos in adjutorium sui testes quaerere: quippe cum mirari jam nemo debeat conquiri et existere falsos testes in Hierusalem a sacerdotibus atque senioribus; hoc sanguis Stephani clamat; hoc Dominicae crucis vexilla significant; hoc etiam nunc excitata per eos persecutio manifestat. Sed haec utrum ab episcopo temere credita, an malitiose ficta, an ignare subaudita videantur, Christo judici discutienda commendo. Absit a me umquam, ut ego pauper, peccator, ignotus, episcopum et praecipue Hierosolymae, audeam ad episcopos provocare. Mea mihi apud eminentissimam Trinitatem omnipotentiae Dei, et apud universos servos ejus catholicos, simplicitas et probatio, sat est. Testem invoco Deum super animam meam, beatissimi sacerdotes, scribentibus vobis haec eadem mecumque testantibus, nullam me in illo conventu vestro ore meo protulisse blasphemiam, neque hujuscemodi verba quae mihi ab episcopo Joanne sunt objecta dixisse: hoc est, « etiam cum Dei adjutorio non posse esse hominem sine peccato. » Satisfactum etiam contentioni opinionis ignarae a nobis ideo volo, ne forte a vobis quidem non auditum, a me tamen dictum putantes, testimonio laboretis ambiguo: vulgo autem rumorique propterea, ne dum episcopum mentiri posse non crederet, alia innocentem credulitate aestimaret peccare. Et inde quis 595 ignoret auctores, vel in accusatione Susannae, vel in lapidatione Nabuthae? 

9. Et ne forte quis nesciat, in Hierosolymam numquam ad effundendum sanguinem Christianum, vel argenti suffragia, vel flagella militum defuisse, nunc quoniam ab hoc qualicumque verbo esse me liberum reor, liberum fide vestra, liberum conscientia mea, ipsius verbi ambiguitate discussa conabor exquirere, hi qui ita nos respondisse asserunt, qualiter ipsi interrogasse videantur. Forsitan per modum interrogationis ipsorum arcanum dogmatis denudabitur ut reciprocis feriendo vulneribus, emissorem suum remissa certius tela castigent. Ait enim a nobis esse responsum, « nec cum Dei adjutorio potest homo esse sine peccato. » Hoc si quisquam hominum ita dicendum putet, ut sub infirmitate hominis Deum non posse confirmet, et omnipotentiae Dei aliquid impossibile suspicetur, in omni creatura coelestium et terrestrium et infernorum, hunc non tantum sententia mea dixerim blasphemum, anathema detestandum, sed etiam vel in exemplum Nadab et Abiu divino igne damnandum (Levit. X), vel, juxta perditionem Datan et Abyron (Deut. XI), hiatu terrae receptum vivum ad inferna mergendum. Utrique siquidem praesumptione cordis Dei potentiae derogarunt, vel illi dum ignem alienum, quasi hoc indigeret Deus, offerunt, vel isti dum resistentes Moysi in terram repromissionis introduci se posse diffidunt. Deus omnia potest, et quae vult, semper potest. Quam potens in faciendo de nihilo, tam facilis in perficiendo de facto. Ipsi enim subest, cum velit, posse (Sap. XII). Hoc indulta secundum spiritum gratia confitetur, hoc secundum litteram lex conscripta testatur, hoc in universis lex naturalis intelligit, hoc ordinatissimus mundi motus ostendit. Quis enim gentilium hoc audeat dicere, cui in prospectu semper sunt coeli terraeque ac maris elementa distincta? quis Judaeorum hoc suspicari queat, ad quem traditae per Moysen legis scientia quantulacumque pervenerit, cum scriptum et agnoscat et credat, nuda discissis Rubri maris fluctibus profunda patuisse, et tutum iter in pelago pediti praebuisse terreno (Exod. XIV, 18); divisumque Jordanem resupinis in fontem refluxisse gurgitibus (Josue, III); 596 vel mortalem, in corpore, Heliam evectum flammei currus igne, nec laesum (IV Reg. II); vel praeparatis onustum escis Abacuc, ut jejuno [ Al. jejunio] inter esurientes feras justo prandium ministraret (Dan. XIV), ut vulgata narrat editio, in momento diei a Judaea in Babyloniam translatum fuisse protinus ac relatum? Quis hoc Christianus in cor suum, vel in atomo cogitationis admittat? qui sciat Lazarum quatriduanum mortuum, fetentibus membris, ac liquida jam intra semet pelle fluitantibus, domini devoto prosiluisse servitio (Joan. XI); qui legerit caecum a nativitate, eumdemque jam aetatem habentem, vel factis subito vel refectis viguisse luminibus (Joan. IX); qui probaverit ventos, fluctus ac tempestates, simulque invicem elementa rixantia Dominicae increpationis audito mansuetasse praecepto (Matth. VIII); qui credat Petrum carnali sarcina gravem, et ter dominum continuo negaturum, super tumidos fluctus pendulis incessisse vestigiis (Matth. XIV)? 

10. Itaque universos homines arbitror, vel qui excellenti fide et sapientia praediti sunt, vel qui se aliter habent, hoc, quod Deus omnia potest, venerari, credere, confiteri. Ideo enim generaliter ab universa creatura dicitur omnipotens, quia omnia potest. Et hoc, est Deus solus, qui ait: Haec apud homines impossibilia sunt (Luc. XVIII, 27). Atque alibi docet, dicens: Sine me nihil potestis facere (Joan. XV, 5). Potest ergo omnia in homine: qui utique potest omnia. Porro autem quid superbit terra et cinis, ut dicat, homo potest, cum Deus possit? Clamat Apostolus: Gratia ejus sum quod sum, et gratia ejus egena in me non fuit, sed abundantius illis omnibus laboravi: non ego autem, sed gratia Dei mecum (I Cor. XV, 10). Quid, incaute praesumptor aspicis, quia dixerit, mecum? Attende quia praemiserit, non ego. Quapropter in haec duo verba, non ego, et mecum, gratia Dei media est: cujus est vere et velle et perficere pro bona voluntate (Philipp. II, 13), et tamen voluntate hominis. Unde et ille confisus est, ut diceret, mecum: quia dixerat, non ego. In voluntate ergo hominis gratia divinae virtutis operatur, quae et hoc ipsum velle donavit. Ita conscientia hominis profitetur ut dicat, non ego: gratia Dei largitur, ut mecum, 597 clamat Apostolus: Gratia Dei sum quod sum (I Cor. XV, 10). Meminerat enim Domini praedicantis: Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit (Joan. VI, 44). Et rursum alibi: Ego autem vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Et in alio loco de Spiritu sancto sic ait: Expedit vobis, ut ego eam: nam si non abiero, non veniet Consolator ille ad vos. Si autem iero, mittam eum ad vos (Joan. XVI, 7). 

11. Infelix, o homo, secundum veritatem sententiae Dei! Pater te attrahit, Filius tecum est, et Spiritus consolatur, et in hac tanta divinae majestatis circumstantia audes dicere: « Gratia quidem Dei adjuvante, sed mea possibilitate sum quod sum? » Asseris enim nunc post hanc sociam antiquo errori emendationem: « Potest homo sine peccato esse cum Dei adjutorio: » quamquam in libro tuo, quem testimoniorum titulatione signasti, haec ipsa sententia, hoc modo conscripta sit, « posse hominem sine peccato esse, et facile Dei mandata custodire, si velit. » Nulla ibi gratia Dei, nullum adjutorium nominatum est, quamlibet crebro dicas de gratia Dei, non ideo negavi, quia non dixi, sed ideo dixisse accipiendus sum, quia non negavi. Quasi vero et Susanna ideo de adulterio confessa credenda sit, quia arguentibus aliis non negavit: aut testimonium falsorum testium Dominus Jesus, quia tacuit, approbavit. Quod si apud vos, non negasse, dixisse est: et tacuisse, clamasse est: frustra David postulat: Pone, Domine, custodiam ori meo, et ostium circumstantiae labiis meis (Psal. CXL, 3); frustra et ego me non dixisse in quo arguor, testibus et testificatione confirmo, si alter audire potuit, quod meus sermo non dixit. Sed concedo, ut quod nequaquam dixeris, pro dicto accipiendum putes. Quid agimus ex eo quod invenientes ex sensu diversitatem sermonis, juncturis discordibus non cohaerent, quod ipsa quoque pagina discrepantia in se verba non recipit? Scribis enim: « Posse hominem sine peccato esse: et facile Dei mandata custodire, si velit. » Et quemadmodum beatissimus pater Hieronymus de hac eadem sententia in epistola, quam ad Ctesiphontem scribit, exposuit. Novissime quasi ex gravissimo somno expergiscens adjicis, « Non sine adjutorio 598 Dei? In hoc enim repugnat tibi ipsa veritas, et reclamat. Quid per fastidiosum tumorem, nauseantemque verecundiam non necessarium tibi in ore tuo adjutorium Dei detines, qui facilia tibi cuncta arbitraris? Summis labiis me honoras, cor autem tuum longe est a me (Isa. XXIX, 13). Non est opus duobus in operatione, quod uni facile est: frustraque se gratia divinitatis interserit, ubi fatetur se homo quod facile possit, si velit. Tu volenti facilia esse mandata dixisti: at ego etiam illud assero, quod et difficilia dicas compleri. Tamen quoquo modo per hominem posse promittas, dominum exprobras invidiae, qui adjuncto adjutorio suo tentet ascribere, quod solus per voluntatem homo potuisset implere. Aut tolle homini, si velit, et gratiae ascribe, quod possit: aut quia homini tribuis posse cum velit, remove simulatam gratiae palpatamque, nec cohaerentem participationem, et nudam ex abundantia cordis profitere blasphemiam. 

12. Sed mearum ista partium non sunt latius indagare: praesertim unde beatissimi patres, Augustinus et Hieronymus, plenissimam convictae haereseos probationem occidentalibus provinciis tradiderunt. Ad propositam supra redeam quaestionem, ad quam non fiducia suscitatus ingenii, sed injuria motus accessi. Dicis, posse in hoc saeculo esse hominem sine peccato cum Dei adjutorio. Tu dicis, potest homo: ego dico, potest Deus. Tres in camino pueros aestuans introrsum flamma non laesit (Dan. III). Quis eorum quod contra naturam factum est, potuit, utrumne ipsi, an quartus in medio eorum similis filio Dei? Leprosus exclamat: Domine, si vis, potes me mundare (Matth. VIII, 2), possibilitate voluntatem manifestans, voluntatem possibilitate confirmans. Ipse est enim solus, cui cum velit, posse subsistit. Accesserunt ad eum caeci, ut illuminarentur, orantes: quibus ait Jesus: Creditis, quod possum hoc facere (Ibid., 28)? Dominus Christus summo praemio fidei dignum judicat, si quis haec Filium Dei posse crediderit, et Britannicus noster, mox ut voluerit, se posse confidit? Fideli paralytico Dominus dicit: Constans esto, fili, dimissa sunt tibi peccata tua (Matth. IX, 20): et nunc novus magister ministerque mensarum, 599 remissionem peccatorum de sua magis ausus est possibilitate praesumere, nec de Domino exspectat audire? Scribae non intelligentes veritatem, murmurant et dicunt: Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus (Marc. II, 7)? Et hic abolita esse judicat, quae Deum nesciat dimisisse. 

13. Ecce inflatus spiritu carnis tuae, tamquam super nihil sit, libero superbus arbitrio, gloriaris et dicis: Peccator sum quia volo, pecco dum volo; cum autem rursum voluero, possum esse sine peccato. Quod dicis, pecco cum volo, verum est: quia et quod opere non feceris, cogitatione fecisti: rursus cum volo, non pecco, durum quidem ac difficile, nec per omnia subest, sed tamen aliquando fieri posse non dubium est: at vero posse esse sine peccato, qui aliquando peccaverit, impossibile est absque sola gratia baptismi, ubi ex persona Domini dicitur: Remissa sunt tibi peccata tua. Quod suadeor credere: quia permittor audire. Possum ergo esse sine peccato, in hac dumtaxat corruptione qua vivimus, non suscipio, non praesumo, non audio. Si enim David orat ad Dominum: Tibi soli peccavi, et malum coram te feci (Psal. L, 6): et secundum Apocalypsim Joannis, judicandi sunt mortui ex his, quae coram Deo peccaverunt, ex his quae scripta sunt in libris, recipientes secundum opera sua (Apoc. XX, 2). Cur meum circa me praesumo judicium, si me scio etiam de ipso judicandum? Aut si libri illi sacri numquam nisi in judicio aperiendi, pariter vitae nostrae bona malaque suscipiunt, examen judicii in pondere praebituri, quomodo sine examine in hac vita et ante mortem abolitos esse cognoscimus, quos non solum post mortem, verum etiam post resurrectionem legimus proferendos? Ego in potestate habui peccare: liberari a peccato in potestate non habeo. Precari meum est, absolvi non meum. Ubi vero peccato me dedi, servus factus sum accusatoris, reus judicis. Possum propter assiduarum precum praemissa suffragia de bono judice spem ferre: innocentem sine timore conscientiam ante promulgationem sententiae vindicare non possum. Dicit enim Apostolus: Nolite ante tempus 600 quid judicare, donec veniat Dominus, qui et illuminabit occulta tenebrarum, et manifestabit consilia cordium: et tunc laus erit unicuique a Deo (I Cor. IV, 5). Alioquin si in potestate hominis est, ut liberum se ipse faciat a peccato suo: aut non est judex Christus, aut frustra est. 

14. Sed dicis: Ego dixi hominem sine peccato, secundum hunc sensum: Peccator cum ingemuerit, tunc salvus erit, hoc est, tunc ad salutem incipiet pertinere: tamen sine peccato statim non erit. Dominus enim, cum intrasset domum Zachaei credentis, ait: Hodie salus domui huic facta est (Luc. XIX, 9). Numquid si unus credidit, statim universa domus familias sine peccato fuit, cui tunc utique major domus credenti initium salutis intravit? Nam et David cum peccasset ingemuit. Et quamvis meruisset audire dimissum sibi esse delictum, multo tamen postea idipsum exsilio, et plurimo expiavit opprobrio: ut manifeste et poena in praesenti reddita et remissio in futurum reddenda videatur: et per hoc Deus multum misericordiae ingemiscenti donaverit peccatori, ut peccatum quod morte dignum erat, temporaria castigatione purgaret. Ananiae de Paulo dicitur, querelam de persecutione ejus cum timore facienti: Ego monstrabo illi quanta patietur propter nomen meum (Act. IX, 16): ut cum Paulus ibi solveretur, ubi ligasset persequendo Christum, mox patiendo pro Christo, tribulatus usque ad mortem in resurrectione glorificatus existeret. Ita fit quia misericordia et veritas praeeunt semper faciem Dei (Psal. LXXXVIII, 15), ut si in tempore ab ingemiscente voluntarium sacrificium, ut veritas in misericordia fiat, contribulati spiritus et contriti cordis offertur, in fine misericordia judicio praeferatur. 15. Dominus Christus venturus in gloria Dei Patris et creditur et speratur, judicaturus vivos et mortuos, a cujus aspectu, ut Scriptura testatur, fugiet coelum et terra (Apoc. XX, 11): et existunt homines, qui nec, propter ignorantiam, ut non dicam, propter conscientiam, judicio superventuro subjectos esse se judicent, nec adventum Domini illustrationemque fulgoris ejus, elementis ardentibus, et mundo pereunte, trepident (II Pet. III, 10). Quos ex illis fore timeo, de quibus praemonet Dominus: Multi enim dicent 601 in illa die (homines scilicet de illa carnali arrogantia, qua homines seducebant, et non tam coram Deo, quam adhuc apud semetipsos justi): Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine tuo virtutes magnas fecimus? Et tunc ego jurabo illis, et dicam: Non novi vos; discedite a me, operarii iniquitatis (Matth. VII, 22, 23). Dicitur per prophetam David in persona Christi: Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte tuo sancto? Qui ingreditur sine macula, et operatur justitiam (Psal. XIV, 1, 2). Hoc est revera dicere: qui potest esse, et est sine peccato. Nam et ipse de se Dominus ait: Venit princeps mundi hujus, et nihil in me invenit suum (Joan. XIV, 30). Quid enim est diabolus? Haud dubium quin peccatum. Ab initio enim diabolus mendax est (I Joan. III, 8; Joan. VIII, 44): et contra Dominus meus est, qui loquitur veritatem in corde suo, et non egit dolum in lingua sua (Psal. XIV. 3). Angelus magnus et fortis, Scriptura testante, clamat in coelo: Quis est dignus aperire librum, et solvere signa ejus? Nec quisquam poterat, neque in coelo, neque in terra, neque sub terra aperire librum, neque perspicere eum (Apoc. V, 2, 3). Flet multum Joannes et luget, quod ex universitate rationalium creaturarum nemo dignus repertus esset, qui aperiret librum, ut videret eum. Flentem Joannem unus e senioribus consolatur et dicit: Noli flere, Joannes; Ecce vicit Leo ex tribu Juda, radix David, aperire librum et solvere signa ejus (Apoc., V, 5). Quis, rogo, iste liber est, quem de manu viventis in saecula nullus fuit dignus accipere, nisi qui ingreditur sine macula et operatur justitiam (Psal. XIV, 2)? Parum est quia sine macula, parum quia agnus, nisi et occisus, nisi puritatem vitae passionis testimonio coronasset, habens septem cornua et oculos septem, qui sunt septem spiritus Dei (Apoc. V, 6): nec dubium, quin spiritus sapientiae et intellectus, spiritus consilii et virtutis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini (Isai. XI, 2, 3). Quis ergo iste est liber? ut credo, judicii. Pater enim non judicat quemquam, sed omne judicium Filio dedit (Joan. V, 22). 

16. Proh dolor! cogor dicere, quod horrui cogitasse. Ecce nunc et Pelagius, qui ausus est profiteri, se esse sine macula atque peccato, consequenter arbitratur 602 dignum se ad accipiendum librum atque judicium: proximumque est ut dicat sibi: Ego potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum sumendi eam, et praeparat se in throno Christi futurum esse consortem. Miser homo! qui non potius intelligit praeparare se Antichristi adventui praecursorem, qui, cum fuerit revelatus, extollit se super omne quod dicitur, aut quod colitur Deus (II Thess. II, 3, 4): juxta hunc qui se jam comparat in coaequationem unici Filii Dei. Agnus Dei, Filius Dei, ut accipiat librum de manu Patris, praefert stigmata passionis, non judicans perpetratam nisi in morte atque in surrectione victoriam; et ἀναμάρτητος meus venire sibi posse perfectionem vitae immaculatae manducanti, bibenti, dormientique confirmat? Dominum nostrum Jesum post quadraginta dierum jejunium ter diabolus tentans, terque superatus reliquit, et non reliquit in perpetuum, sed ad tempus (Luc. IV, 13) acrior usque ad mortem crucis Apostolo praevaricante rediturus, et ἀπαθὴς noster, victis sane, ut sibi videtur, cum auctore tentationibus, non posse se ultra tentari, perturbarique confidit? Agnus ille perfectus, ille qui non solum peccatum non habet, sed etiam tollit peccatum mundi, et qui habet cornua septem in capite, non ita ventilare sufficiat tentatorem quin redeat, et noster hic mutilus, laevis in fronte, μονόφθαλμος, non necessarium sibi aestimat munimen in capite, qui possibilitatem praesumit in carne? Miser, qui secundum Evangelium (Joan. XV, 22, 24) magis forte si caecus esset, peccatum non haberet! Sed forsitan, quia septem oculi septem spiritus sunt, abundare se his omnibus jactat, et quasi interiorem hominem suum congestis septiformis gratiae vigere virtutibus: praesertim qui sibi totidem dogmatum suorum titulis gloriatur. Unde fieri potest, ut judicio suo se arbitretur spiritu sapientiae refertum, praecipue cum dicat, facilia Dei esse mandata; spiritu intellectus sufficientem maxime, qui praenoscat et praedicat omnes peccatores simul cum impiis in aeternum ignem esse damnandos; spiritu consilii divitem, qui moneat malum nec cogitandum; spiritu virtutis potentem, quo affirmet posse esse hominem sine peccato; spiritu scientiae inflatum, 603 quo sperat, nisi qui scientiam legis habuerit, sine peccato esse non posse: spiritu pietatis exuberantem, quo doceat, inimicum velut amicum diligendum, oblitus quia ipse dixerit: « Inimico omnimodis non credendum: » spiritu timoris Dei cohonestatum, qui post multam crapulam novissime expergefactus adjunxit: « posse hominem sine peccato esse, non sine adjutorio Dei, » et per hos praesumptionem, ut arbitror, gradus non reformidat ascendere, usque in id elatus; ut dicat, quia in similitudinem Christi perfecta sui potentia plenus, in toto super eum descenderit Spiritus sanctus et manserit: cum tamen hoc illi soli a Patre Deo datum sit, cui etiam dedit nomen, quod est super omne nomen (Philipp. II, 9), qui solus sine peccato est et ingreditur sine macula, apud quem manet ipsum sanctitatis unguentum. Nos autem in odore unguentorum ejus currimus, et interim super nos aurae vitalis afflatu dulcia vitae spiramina Domino praecedente captamus (Cant. I, 3). 

17. Sed dicis: Cur tanta me lacessis injuria? Cur tam arrogantibus verbis invidia gravas? Egone me servus comparare audeam Domino meo? Egone terra et cinis conferam Verbo Dei? Egone morti obnoxius, dici debeam victori mortis aequalis? Bene quidem, o condemnata nequitia, dans testimonium Deo, humiliaris in verbis, sed aliter sensus tuus clamat in paganis. Dicis « hominem posse esse sine peccato. » Iterum ac saepius repeto. Homo, qui hoc potest, Christus est. Aut praesume nomen, aut depone fiduciam. Deus illud uni tantum donavit, et hoc non nisi primogenito in multis fratribus (Rom. VIII, 9). Sic catholica fide traditur, sic tenemus. Sane Dominus noster admonuit infideles: Ego veni in nomine Patris mei, et non me recepistis. Veniet alius in nomine suo: forsitan ipsum recipietis (Joan. V, 43). Aut nobiscum illum, cui credimus peccatores, unum sine peccato eumdemque unigenitum sequere, aut si tu es ille alius, confitere. Ipse est Dominus Jesus; qui, morte devicta et diabolo triumphato, ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus (Psal. LXVII, 19). De ejus plenitudine nos omnes accepimus (Joan. I, 16), sicut Apostolus docet: Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram 604 donationis Christi (Ephes. IV, 7). Et ad Romanos idem magister gentium scribit: Dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Et unicuique sicut Deus divisit mensuram fidei (Rom. XII, 13). Deinde ad Corinthios praedicat: Divisiones vero gratiarum sunt: idem autem spiritus. Et divisiones operationum sunt: idem autem Dominus. Et divisiones ministrationum sunt (I Cor. XII, 4-6), gratiarum atque virtutum. Subjicit, Haec autem omnia operatur unus atque idem spiritus, dividens singulis prout vult (Ibid. 11). Deinde per comparationem membrorum in corpore hominis, manifestat corpus unitatis Ecclesiae disparibus operum modis, in unam perfectionis convenire concordiam, probans nullum penitus esse membrorum, quod non egeat alterius ope atque compage, ipso Domino capite constituto, in quo omnes sensus ac thesauri sapientiae et scientiae sunt absconditi (Coloss. II, 3). Unde et nobis dedit sensum, per quem sciremus, quod est Verbum in Christo Jesu (I Joan. V, 20), in quo est omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. II, 9): in quem, juxta testimonium Joannis (Joan. I, 32), descendens Spiritus sanctus et permanens in ipso, esse Dominum declaravit. Itaque si nemo habet, nisi quia a te petit (Matth. V, 42), et nemo nisi secundum divisionem mensuramque accepit, et qui acceptum habet, ad ipsum custodiendum alieno eget auxilio, qua, rogo, amentia sibi de plenitudine promittit, qui in singularitate non sufficit? De Domino Evangelista testatur: Erat autem lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum (Joan. I, 9). Dicit vero Dominus apostolis suis: Vos estis lux hujus mundi (Matth. V, 14). Ibi in solo Domino lux tota, quia vera: hic in cunctis apostolis lux quidem, sed de luce quae tota est. Et cum hoc in apostolis ita est, in quorum electione universum Ecclesiae corpus assumptum est, quid nos, nos, inquam, et singuli, quid post eos videri possumus, nisi secundum apostolum Petrum homines ignari, credentes tantum per fidem evangelico propheticoque sermoni, tamquam lucernae lucenti in caliginoso loco (II Pet. I, 19)? Quum illustrati, etiam ipsi persuademur: ut praeparatae in operibus bonis sint lucernae ardentes in manibus nostris (Luc. XII, 35). quae multimodis tentationibus fatigatae, et defectu 605 semper proprio et verbere periclitantur alieno. Unde et Dominus in Evangelio ait: Et si ipsa lux, quae in nobis est, tenebrae sunt: ipsae tenebrae quantae erunt (Matth. VI, 23)? 

18. Sed concedo, ut hoc, quantulumcumque lumen est, indeficienti usque in finem vigore permaneat, id est, donum illud, quod sortitus est specialis gratiae, non amittat (alioquin plenitudo lucis assistit in toto, caligo non remanet: caliginem autem dico insipientiae, de peccati sordibus accidentem), quid si competens ratio est, ut quantum de luce defuerit, tantum de caligine supersit? Porro autem difficillimum est, ut offendiculum caligo non habeat. Necesse est homini in quantitate luminis, et in reliquiis caliginis constituto, volenti bonum et non effugienti malum, et subsistere adjutorium, et non deesse peccatum. Quod si cuiquam obscure dictum videtur, accipiat exemplum conversationis humanae. Duo singuli habent dona diversa: unus ut sit humilis in silentio, alter ut sit suadibilis in docendo. Ille cui silentium cordi est, si forte poscatur rationem de fide reddere, putasne, nullam assumit in humilitate fallaciam? Aut facile arbitraris, ut simplex scurrilitate careat, laetus verbo, sollicitus iracundia, patiens negligentia, mitis pigritia, doctus jactantia, submissus invidia, extra illam quae est omnium bonorum operum caligo generalis, vanae gloriae concupiscentiam. Quod si hoc pie sancteque intelligitur, unusquisque nostrum assumat comparationem, ut magis semetipsum in melioris praelatione condemnet, quam in minoris despectatione justificet. Ita demum invicem membra sociabit, praecipue si, una charitate veluti pelle ossa circumdante, nervisque junctis indigentia sui, conscius homo, hanc ipsam quam habet gratiam, donum intelligat esse, non meritum: et magis ex eo unde accepit glorietur in Domino, quam unde non acceperit irascatur. Nos enim cum essemus naturaliter filii irae propter delictum nostrum, facti sumus misericordiae propter clementiam Domini, nihil digni nisi damnatione (Ephes. II, 3, 4). Non ingeramus Domino de non accepto querelam, sed de accepto gratiam repensemus, gloriamque soli illi creatori redemptorique nostro Domino Jesu Christo tribuamus, quem posuit Deus propitiatorem 606 in sanguine suo (Rom. III, 25), ut in nomine ejus omne genu curvetur, coelestium et terrestrium et infernorum (Philipp. II, 10); quem in illa praedicta potestate judicantem omnis caro videat, et cui omnis lingua fateatur. Unde et Apostolus ait: Ideo contendimus sive absentes, sive praesentes, placere ei. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis prout gessit, sive bonum, sive malum (II Cor. V, 9, 10). Et alibi: Omnes enim stabimus ante tribunal Dei (Rom. XIV, 10). Paulus apostolus dixit etiam se staturum ante tribunal Dei, et propria corporis prout gessit cum caeteris redditurum: contra autem Pelagius confidenter audet dicere: Ita consummo universam in carne perfectionem, ut de judicis bonitate nihil sperem. Justi in illa die judicis operum suorum glorias audientes, adhuc tamen velut ignorantes, interrogabunt: Domine, quando te vidimus, et haec fecimus tibi (Matth. XXV, 37)? et hic noster scientissimus legis agnoscit, quo die, qua hora, quo momento, ultimam sedem ultra quam non sit alia plenissimae sanctitatis, intrabit. 

19. Aut forsitan reclamat et loquitur: « Recte mihi haec amentia, ut non dicam, superbiae ingererentur opprobria, si dicerem, sine adjutorio Dei hominem posse esse sine peccato: nunc autem cum adjutorium adjicio, nihil difficile assero. An tu fortassis Dei adjutorium negas? » Concedo paulisper calumniae tuae, ut dum quod in te convincere volo, in me videar detegere, inveniamur simul, et ego in mei defensione purgatior, et tu in tua confusione manifestior. Mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adjutorium suum non solum in corpore suo, quod est Ecclesia, cui specialia ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, verum etiam universis in hoc mundo gentibus propter longanimem sui aeternamque clementiam subministrare, non ut tu asseris cum discipulo tuo Coelestio, cui jam apud Africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum natura contusa est, in solo naturali bono, et in libero arbitrio generaliter universis unam gratiam contributam: sed speciatim quotidie per tempora, per dies, per momenta, per ἄτομας et cunctis et singulis ministrare. Dicit enim Scriptura: Qui facit solem suum 607 oriri super bonos et malos (Matth. V, 45). At tu forte respondes: Ordinem suum composita bene natura custodit, ac per hoc Deus elementariis semel cursibus constitutis, facit inde quae facit. Quid ergo de illa sententiae parte, quae sequitur, opinaris: Dat pluviam super justos et injustos (Ibid.)? Utique qui dat, cum vult dat, et ubi vult dat: vel dispensando dispositam constitutionem, vel effundendo propriam largitatem. Ac ne secundum amentiam impietatis tuae etiam hoc evacuare mediteris, audi prophetam super hac veritate testantem: Qui advocat aquas maris, et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen est illi (Amos V, 8). Quid vero dicam de spe vera generis humani, quia omnis qui arat, in spe arat (I Cor. IX, 10). Sperare autem, non est possibilitatis propriae, sed largitatis alienae. Cum autem quis seminaverit, jactamque sementem in sinu terrae cultor absconderit, non habet ultra quod faciat, nisi ut oculos tendat ad coelum, oret non terram cui commisit, sed Deum cui credidit, ut labores ejus vel matutino vel serotino imbre fecundet. Et, ut spiritali testimonio etiam ad communes usus perfruar, neque qui plantat, neque qui rigat, quidquam sunt; sed, qui incrementum dat, Deus (I Cor. III, 7). Quantum ergo de Dei adjutorio gaudeam, per id metire, quod ministrari singula etiam gentibus probo: ut manifestum nobis esset, quem usque in finem cavere, et quem sine cessatione invocare debeamus. 

20. Diabolus interrogatur a Domino: Unde ades? At ille respondit: Circumiens terram et peragrans quae sub coelo sunt, adsum (Job. I, 7). Rogo te, sollicitudo ista diaboli, bonae voluntatis, an malae est? Fatearis necesse est, Omnino malae. Hoc enim et sequens expostulatio ejus ostendit. Manifestatio ista diaboli tempore Job facta est, scilicet tempore Moysi. Certe tunc nulla Judaea, nulla Hierusalem, nulla per orbem Ecclesia erat. Adhuc universa gentilitas Dei notitiam non habebat, et jam tamen diabolus circumiens terram, omnia quae sub coelo sunt peragrabat: atque ad seducendum et dispergendum humanum genus incessabili malitiae suae sollicitudine ferebatur. Itaque cum videas, hominibus ignaris tantam diaboli incubuisse nequitiam in disperdendum, nullam hinc credis Dei in custodiendo gratiam 608 praefuisse? Aut forte frustra dictum putas: Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrarum et universi qui habitant in ea (Psal. XXIII, 1)? At vero ut adesse adjutorium Dei, et per singulos manifestius probes: en ipse diabolus, dum testatur de universitate, de uno interrogatur. Animadvertisti, inquit Deus, in puerum meum Job, quia non est quisquam similis illi super terram (Job. I, 8)? Novit speciatim unumquemque Dominus, novit et diabolus. Ille potestate naturae, iste labore nequitiae. Iste ut tentet, ille ut probet. Job, contradicente adversario, a creatore laudatur. Vult Dominus opus judicare hominis, quod ipse operatur in eo: at vero de adjutorio etiam diabolus confitetur. Dicit enim: Nonne tu circumsepivisti quae sunt extra domum, et intra domum ejus (Ibid. 10)? Expetente inimico, famulum suum Deus spoliat per tentationem, non nudat: aufert substantiam et dat gratiam: Ecce, inquit, omnia quaecumque habet do in manu tua, sed ipsum noli tangere (Ibid., 12). Parum est. Invidus furit, mortem conatur inducere, sed e contrario dispensatione Dei movetur, gratia non aufertur: expetita praedoni praeda praemitur, rursus praedae suae custos adhibetur. Dicitur enim ad eum: Ecce trado et eum tibi, tantum animam ejus custodi (Job. II, 6). Nemo ex hoc aestimet diabolum ad seducendam in corpore tantummodo animam laborare, nisi etiam ab ipso corpore vellendam: si non saucium infirmumque hominem miserentis Dei tutela muniret, et obvia cunctis insidiarum ejus conatibus semper occurreret. 

21. Habes, ut arbitror, etiam in Gentibus sufficientem cooperantis gratiae probationem: accipe manifestam quoque significantiam, de illo praecipue dono, quod Ecclesiae et corpori suo peculiare largitur. Paulus apostolus ad Corinthios scribit: Gratias ago Deo meo semper pro vobis, in gratia Dei quae data est vobis in Christo Jesu: quia in omnibus divites facti estis in illo, in omni verbo, et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis: ita ut nihil vobis desit in ulla gratia (I Cor. I, 4-7). Et iterum: Justificati igitur ex fide, pacem habeamus ad Deum, per Dominum nostrum Jesum Christum: per quem et accessum habemus fidei Dei 609 in gratia ista, per quam stamus, et gloriamur (Rom. V, 1, 2). Unde et Petrus apostolus admonet, dicens: Recipientes finem fidei vestrae, salutem animarum. De qua salute exquisierunt atque scrutati sunt prophetae, qui de futura in nos gratia Dei prophetaverunt (I Pet. I, 9, 10.) Ex quo evidentissime declaratum est, nemini hominum deesse Dei adjutorium: praesertim cum et seductor insistat, et insit infirmitas. Confusa evacuataque est calumnia caeci arguentis, qui ait: Forte tu Dei adjutorium negas? Sed quoniam de Job fecimus mentionem, dicamus quod et superiori testimonio recensitum est, Domino dicente: Homo sine crimine, verax Dei cultor, abstinens se ab omni malo (Job. II, 3). Solet enim a vobis saepissime dictitari, ad probandum hominem sine peccato posse esse, quia fuerit, hoc est, quia et Job, testimonio Dei, homo sine crimine est dictus et verax. Et Zacharias sine querela in Evangelio probatus ostenditur. Dixit Dominus de Job: Homo sine crimine (Luc. I, 6), numquid dixit sine peccato? Peccatum enim cogitatio concipit, crimen vero non nisi actus ostendit. Esse etiam sine querela eorum cognitioni judicioque ascribitur, quibus in promptu est, in facie quidem mansuetudinem aspicere, sed cordis bella nescire. Unde et Paulus confidenter jubet, dicens: Oportet enim episcopum sine crimine esse (Tit. I, 6). Et alibi generale dat testimonium Corinthiis atque asserit: Ita ut non indigeatis ulla gratia, exspectantes revelationem Domini nostri Jesu Christi: qui et confirmabit vos usque in finem, sine crimine (I Cor. I, 7, 8). Ecce Paulus quos testimonio suo usque in finem confirmat esse sine crimine, mox eosdem in eadem epistola corripit, scribens: Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habeatis inter vos (I Cor. VI, 7). Sub uno titulo iisdemque personis, ecce sine crimine, ecce delictum: unde declarat, non statim sine delicto asseri, quem videas sine crimine nominari. Dixit enim et Dominus Jesus: Venit Joannes non manducans neque bibens (Luc. VII, 33). Et iterum scriptum est: Esca illius erat locusta, et mel silvestre (Math. III, 4). Numquid ex alterutro aut Joannes non manducasse, aut Dominus fefellisse credendus est? Sed e contrario in utroque veritas est: 610 quia et Joannes in substantiam carnis escae aliquid sumpserit, et rursum vere dixerit Dominus in Joannem, nec cum caeteris, nec id manducasse, quod caeteros: probans se Scripturasque sanctas, occultata saepe scientia Dei, hominum manifestare sententias. Quamobrem obsequenter accipitur, quotiescumque Scriptura commemorat, et justum et sine querela pro captu temporis et secundum illud ultimum judicium Dei, cui universorum conscientia subjicitur, et lingua omnium confitetur. 

22. Denique liquido intellige, quia justificatio Job, passionumque ejus in carnem permissio, provido consilio Dei confusionem diaboli arrogantis operata est: ut dum homo de honore creatoris, ipso Domino probante laudatur, infidelitatis notam declinans angelus puniretur. Rursus autem ne famulo suo graviorem plagam faceret, dum sanaret, et per curam carnis, animae vulnus infligeret, hoc est, ne beatus Job, tanta tentatione superata, duplicatisque omnibus et restitutis, in superbiam elatus, et judicium incideret diaboli, admonetur ab occultis suis, ut etsi a foris de justitia laudaretur, intus tamen ei se sciret subditum esse debere a quo custodiretur. Dicit enim ad eum Dominus: Quis est hic qui celat me consilium, continens sermones in corde, et me putat latere? Accinge tamquam vir lumbos tuos. Interrogabo: tu autem responde mihi. Ubi eras cum fundarem terram, indica mihi, si nosti scientiam (Job. XXXVIII, 2--4, sec. LXX). Et post multam docendi correptionem, vel corripiendi doctrinam: respondens Job Domino dixit: Quid ergo judicor commonitus et increpatus a Domino, audiens talia cum nihil sim (Job. XXXIX, 33, sec. LXX). Talis et Zacharias, homo sine querela, dignus honore hominum, dignus testimonio Scripturarum, quem aliqua jam, ut arbitror, ex hoc inflatio titillabat, incipiebatque plus credere famae quam conscientiae, per corripientem angelum nota infidelitatis arguitur, et temporario silentio castigatur. Unde et Paulus dicit: Itaque qui se existimat stare, videat ne cadat (I Cor. X, 12). Et quasi forma hominum de se ipse pronuntiat dicens: Castigo corpus meum et in servitutem redigo: ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus 611 efficiar (I Cor. IX, 27.) Ita sine crimine dici quemquam et sine querela: non est perfectionis testimonium, sed conversationis exemplum. 

23. De immaculato autem ubicumque Scriptura pronuntiat, sicut David ait: Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini (Psal. CXVIII, 1), sana doctrina traditum reor, quia vere beati sint, qui sunt immaculati in via, hoc est, perfecta fide in veritate gradientes: non declinantes haeretica pravitate, neque in dexteram, neque in sinistram. Via Christus est, qui per Spiritum sanctum ducit ad Patrem (Joan. XIV, 6). Igitur qui sine macula atque lepra, nec conviolatus ab his quorum sermo serpit et cancer (II Tim. II, 17), venerandae gloriam Trinitatis audit, credit, intelligit, beatus in fide immaculatusque consistit. Ex quo etiam dicitur ad Abraham: Ambula coram me, et esto sine macula (Gen. XVII, 1). Necessario enim Abraham, qui credidit Deo, et reputatum est ei ad justitiam (Rom. IV, 3, 22), ut sit, in eo quod credidit, vidit et gavisus est (Joan. VIII, 36), perfectus esse ac sine macula commonetur, multarum gentium pater constitutus in fide (Gen. XVII, 5; Rom. IV, 18), et fidelium sinus, in requie ut simus omnes, qui speramus in Deo cum fideli Abraham. Beati immaculati in via, scriptum est: per fidem enim ambulamus, non per speciem (II Cor. V, 7). At vero si vis de immaculato qualem David orans quaerit audire, vanam possibilitatis tuae depone fiduciam, et prostratus in precibus cum propheta oratione conjungere, flens pariter ac dicens: Dilecta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo. Si enim mihi non fuerint dominati, tunc immaculatus ero (Psal. XVIII, 13, 14). Infelix ego homo, delicta quae nondum intelligo, quando vitabo? Petrus diligit Christum, nec umquam a dilectione declinat: testimonio dilectionis Domini, nunc petra fundamenti Ecclesiae constituitur (Matth. XVI, 18), nunc Satanae vocabulo depravatur (Ibid., 23). Unum atque idem semper operanti, nunc dicitur: Non revelavit hoc tibi caro et sanguis, sed Pater meus, qui est in coelis (Ibid., 17); nunc rursus ingeritur: Non sapis quae Dei sint, sed quae sunt hominum (Ibid., 23). Apostolus diligendo electus est, diligendo confusus: habens pro nimio amore peccatum. Siquidem annuntianti de passione sua Domino amoris impatientia dixerat: 612 Propitius tibi esto, Domine, non erit illud tibi (Matth. XVI, 22). 

24. O miseriam miserorum! Si Petrus in aliquo Christum amando peccavit, delicta quis intelligit (Psal. XVIII, 13)? Clamat propheta et clamat in Spiritu sancto: clamat ille, de quo dixerat Dominus: Manus mea auxiliabitur ei, et brachium meum confortabit eum, et nihil proficiet inimicus in eo (Psal. LXXXVIII, 22, 23): et quid clamet, attende: Ab occultis meis munda me, Domine (Psal. XVIII, 23). David ille electus secundum cor (I Reg. XIII, 14), ille quem promisit Deus facturum omnes voluntates suas (Ibid. et Act. XIII, 22), ille quem unxit in regem, ille quem prophetici spiritus sanctificatione donavit, stupens in obreptione peccaminum, clamat ad Dominum, ut ab occultis suis mundetur implorat, et dicitur ei a Domino, in alio loco: Non aedificabis domum nomini meo, eo quod sis vir bellator, et sanguinem fuderis (I Paral. XXVIII, 3); quasi vero sordium abolitione cunctarum ita emundare eum nequiverit, ut dignum digno operi praepararet. David usque ad mortem non emundatur, sed praelato in Templi constructione sibi filio se ipse condemnat: et Goliath cum armigero suo calumniatur mihi, cur Dominus non faciat in eo, quod numquam fecit in saeculo? Dicit Ecclesiastes: Nihil sub sole novum, nec valet quisquam dicere, ecce hoc recens est, jam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos (Eccle. I, 10): et novorum dogmatum instructor affirmat, potest fieri, quod numquam factum est. Non requiras utrum fuerit, quod posse esse non ambigis. Aedificari voluit Deus templum nomini suo, et hoc, ut non nisi innocens et bene immaculatus exstrueret. Duo ad hoc reges cunctis viribus eliguntur, uterque ad adjutorium: de custodia utrique promittitur. Ad David siquidem dicit Deus: Veritas mea et misericordia mea cum eo (Psal. LXXXVIII, 25). De Salomone vero testatur: Ipsum elegi mihi in filium, et ego ero ei in patrem (I Paral. XXVIII, 6). Ex his duobus templum Domini unus praeparat, alter aedificat: praeparat senex, perficit puer. Dignum est enim ut sanctum Domini templum sanctus aedificet. Praeparat, ut dixi, senex, sed quasi postquam peccare cessavit: perficit puer, sed tamen pene cum adhuc peccare non coepit. Ille ante peccavit: hic postea. Ille multo peccato aedificare non meruit: iste multum peccando quod aedificaverat, dereliquit. Et inter haec mirabiliter 613 sibi ordinatio sancta disposuit: ut inter duas aetates, quod perpetuum in homine esse non poterat, pro captu temporis inveniret. Uterque aliquando non peccavit, tamen uterque sine peccato esse non potuit: Ut sit Deus verax, omnis autem homo mendax (Rom. III, 4; Psal. CXV, 11), sicut scriptum est: Vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris (Psal. LXVIII, 10). 25. Habentes utique gratiam et adjutorium Dei, tamen sine peccato esse, nec obtinere David, nec Salomon valuit custodire, et Joviniani filius, ut omnipotens Deus, pro ipso discipulisque ejus tantum rerum ordinem mutet, sperat, quod si factum forte non fuerit, Deum impossibilitatis accuset? « Potest, inquit, homo esse sine peccato: tamen cum Dei adjutorio. » Quid faciam? Tolerabo interim pannum novum vestimento veteri colligatum, donec emendationis miserae falsitatem pejor scissura patefaciat. Concedo enim, ut contra ducem veritatis loquentis, cum dixerit: Potest homo, si velit, dixisse videatur: potest homo cum adjutorio Dei. Nunc demum mihi veluti ad exordium propositionis sermo revocandus est: et, paulisper injuriae dolore seposito, cum reverentia disputandi ad celsitudinem capitis recurrendum. Caput enim nostrum est Christus Jesus, quem, sicut Apostolus ait, proposuit Deus propitiationem per fidem in sanguine ipsius ad ostensionem justitiae, propter remissionem praecedentium delictorum, in sustentationem Dei et ostensionem justitiae ejus in hoc tempore, ut sit ipse justus et justificans eum, qui ex fide est Jesu (Rom. III, 25, 26). Itaque propitiator per fidem in sanguine suo positus ad ostensionem formamque justitiae, ipse est Mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus (I Tim. II, 5). De quo Joannes usque ad ipsam pene inaccessibilem lucem introductus exclamat: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum, omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 1-3). Ac post paululum exposita divini operis veritate subjungit: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: et vidimus honorem ejus, gloriam tamquam unici nati a Patre, plenum gloria et veritate (Ibid. 14). Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus (I Pet. II, 22), qui tamquam agnus coram tondente, sic non aperiens os suum (Isai. LIII, 7), cum flagellatus, crucifixus et mortuus est, 614 qui aculeum mortis edomuit, qui a mortuis resurrexit, qui captivam ducens captivitatem (Psal. LXVII, 19; Ephes. IV, 18), ascendit in coelos. Hic est unigenitus in Patre, primogenitus in multis fratribus (Rom. VIII, 29): in quo est omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. II, 9). Hic ergo Dominus Christus, hic, inquam, Filius Dei, in virtute Patris et gloria: quae in principio condidit, et redemit in medio, etiam in novissimo judicabit. 

26. Itaque post conditionem universae, quae secundum voluntatem ejus exstitit creationis, compositionis modum rebus imposuit, ut quod rationale factum fuerat, ratione subsisteret: et quod libero donarat arbitrio, ne in licentiam perditionis excurreret, praecepti lege restrinxit: ut cum creatura creatorem et domini donum agnosceret, et praecepti stabilitatem: in subjectione lapsus libertatem prospiciens, ad hoc tantum ipsa libertate uti vellet, ut per eam servitium quo regeretur eligeret, digno habitus judicio, ut ex prudenti servitute defensionem, ita ex libera voluntate mercedem, confirmante Apostolo, qui ait: Si enim volens hoc ago, mercedem habeo (I Cor. IX, 17). Duo luminaria magna omnipotens Deus dixit et facta sunt, praecepitque ut dividant diem ac noctem et sint in signa, et tempora, et dies, et annos (Gen. I, 14). Numquid haec semel decreta distinctio, non usque in praesentem permanet diem? Et tamen haec ipsa, quae sic ordinato motu feruntur, creatori mutare cum velit, potentia inerat, si ratio non teneret: quoniam in omnibus potentiae Dei ratio conjuncta est. Si enim esset apud creatorem mutatio operum, qualiter a creatura exspectari posset observatio mandatorum? Jussum a Deo est, ut germinet terra herbam (Ibid. 11), fenum lignumque fructiferum, hoc etiam nunc annuis vicibus incessabili parturitione custodit. Et tamen iratus saepissime Deus terrae, fructus, negata imbrium ubertate, diminuit, et quod auferre in totum potuit, maluit castigare, ut et correctionem plaga ostenderet, et ordinem natura servaret. Fecit Deus hominem de limo terrae, et vitalis spiritus insufflatione viventem posuit in paradiso deliciarum (Ibid. 17): libero insuper donavit arbitrio circumdatumque mandato medio immortalitatis et mortis: quamvis asserant tui, qui abundantiora de pectore tuo 615 venena suxerunt, mortalem eum fuisse factum, nihilque eidem damni ex transgressione contigisse praecepti. At vero praevaricante homine, terra maledicitur, laboribus ac doloribus homo ipse coonustatur, ut in sudore faciei panem acquirat jubetur: nota mortis circumscribitur, donec in terram, de qua sumptus est, revertatur (Gen. III, 17-19). Ejicitur Adam de paradiso (Ibid. 23), generat filios trahentes secum seminis infidelis originale peccatum: peccat humanum genus, Deum quoque poenituit quod hominem fecisset in terra (Gen. VI, 6). 

27. O Domine, sustine paulisper stultitiam meam, donec qui sapiens et prudens videtur, erubescat et sentiat imprudentiam! Peccante uno homine, ex quo in universam successionem dira contagia transierunt, regnumque in universos mortis invaluit, poenitet te, irasceris, doles: et, usquequo Verbum caro factum, passione, cruce, ac morte opus habeat, commoveris. Forte satius fuerat unum deleri illico peccatorem, ut mox alius secunda plasmatione substitueretur, quo ab omni sorde libera et immaculata propago descenderet. At haec te, Deus omnipotens, quia non fecisse agnoscimus, non potuisse credimus? O Petre! supra quam petram Christus suam fundavit Ecclesiam (Matth. XVI, 18); et, o Paule! qui fundamentum posuisti, praeter quod aliud nemo potest ponere, qui est Christus Jesus (I Cor. III, 11); beati apostoli, columnae et firmamenta veritatis, vos saltem huic qui consiliarius Deo est et mediator, sacris respondete sermonibus! Ait Petrus: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, per quem vocati estis in haereditatem incorruptibilem, et incontaminabilem, conservatam in coelis, vos, qui in virtute Dei custodimini per fidem in salutem paratam revelari in tempore novissimo (I Pet. I, 3-5). Deinde Paulus, vas electionis, profert thesauros salutares, et ait: Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spirituali in coelestibus in Christo, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate, qua praedestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, secundum propositum voluntatis suae in laudem gloriae suae, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, in quo habemus redemptionem per sanguinem ejus, remissionem 616 peccatorum, secundum divitias gratiae ejus, quae superabundavit in nobis in omni sapientia et prudentia: ut notum nobis faceret sacramentum voluntatis suae secundum bonum placitum ejus; quod disposuit in eo, in dispensationem plenitudinis temporum, restaurare omnia in Christo, quae in caetis sunt et quae in terra (Ephes. I, 3-10). 

28. Dicit Petrus: in salutem paratam revelari in tempore novissimo; testatur et Paulus, quod proposuit in eo in dispensationem plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo; et nunc nobis nescio quis quasi rana e coeno emergit et personat: « Quid mihi est exspectare tempus, exspectare judicium? Deus si potest, semper potest: si semper potest, personarum acceptor non est. » Potest ergo, et modo potest, et in te vere personarum acceptor probandus, si quod in omnibus potest, et utique acturus in tempore suo est, in te solo ante tempus faceret, quod neque in Moyse fecit, cui unum tantummodo in hac vita peccatum exprobravit, et tamen ante mortem remisit: quem ob hanc culpam mori jussit, ne terram repromissionis intraret. Audiat ergo Salomonem, super ordinatione temporum et Dei constitutione testantem: Omnia tempus habent et suis spatiis transeunt universa sub coelo: Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi (Eccle. III, 1-3). Deinde alio loco dicit: Vidi sub sole in loco judicii impietatem, et in loco justitiae iniquitatem, et dixi in corde meo: Justum et impium judicabit Deus: et tempus omnis rei tunc erit (Ibid., 16, 17). Quamobrem, o homo vacue! si quam fiduciam habes, patienter exspecta ordinem Dei, quem dignatus est et ipse Dominus exspectare qui fecit: factus sub lege (Gal. IV, 4), qui fecerat legem. Audi ipsum tibi dicentem: Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate (Act. I, 7). Aut si vis apertius accipere testimonium, quia cum utique possit Deus, tamen pro ipsa sui ordinatione non faciat, dicit ad Petrum: An putas non posse me modo rogare Patrem meum, et exhibebit mihi plus quam duodecim legiones angelorum? Sed quomodo complebuntur Scripturae, 617 quia sic oportet fieri (Matth. XXVI, 53, 54)? Vides ergo quia operator temporis temperat virtutes: et ratio dispositionis, miscet potentiae patientiam. Deinde ait Dominus: Reconde gladium in theca. Fieri enim non potest, ut calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum (Joan. XVIII, 11). Et tamen Deus nihil non potest: nec est quidquam quod non faciat nisi forte quod nolit, non oporteat, non proponat. Loquitur Paulus ad Thessalonicenses, significans de adventu Antichristi: Non retinetis, quod cum adhuc essem apud vos, haec dicebam vobis? Et nunc quid detineat scitis: ut reveletur in suo tempore (II Thess. I, 5, 6). Tanta vis est decreti Dei, et tam irrevolubilis status constitutorum in suis quibusque causis temporum, ut propter electos suos dies saeculi abbreviari dixerit Dominus (Matt. XXIV, 22), non auferri: ut faceret temporum statutorum pro majestate plenitudinem, pro pietate brevitatem: simulque et compendium misericordia caperet, et numerum mundus impleret; et tu vis, jam? (ecce ego cum dolore misericordiae loquor); tu, inquam, vis, o homo similis mei, ut tibi homines in hoc praesenti tempore, quod numquam antea dictum in sacris voluminibus invenitur, quemquam sine peccato esse respondeant, et si in hoc forte consenserint, de die momentoque subscribant: novam calumniae machinam instruens, ut quod non fieri dicimus, non posse fieri dixisse videamur, et in quo praecipue operantem in dispositionem quam statuit omnipotentiam praedicamus, ne impatienter infamare impotentiam judicemur? Vanum, quaeso te, furorem abjice, quoniam hoc ipsum ad peccatum proficit, de quo abstergendo possibilitatem temporis, non clementiam judicis cogitasse. Hactenus de potentia Dei, quam praedicamus et colimus, et de praefinitione temporum, quae profundissimo ipsius sunt statuta consilio, dixisse sufficiat, de qua, etsi plura quae sunt sanctorum scripta non essent, daemonum saltem responsio sola sufficeret, qui propria damnati conscientia vociferantur ad Dominum: Quid tibi et nobis, fili Dei? Quid venisti ante tempus perdere nos (Matth. VIII, 29)? Quos cum intelligas de constitutione judicii confidentes, cape certissimum ipsius contra te exemplum. Si illos in oppressione miserit homines comprehensos: 618 ultimo tunc judicio intelligis esse damnatos. Accipe et te ipsum hic imperturbabili emendatione purgandum. Sin autem, ut legitur, patientia Dei adhuc illis liberum indulget arbitrium: adhuc et te crede tentandum. 

29. Nunc ad aliam strictim transeo quaestionem, quam tu adversus omnes catholicos vibrare saepius diceris. Nam etiam in epistola tua illa lucubratissima haec ipsa intelligere vix potuimus. Ita ista, inquam, ad Demetriadem, puellam (ut audio) sacram et sanctam, homo verecundissimus scribere non erubuisti: docens, ut credo, reverentiam castitatis sub stropha Joseph luxuriantis dominae suae, ubi dixisti, « Contempta frequentur domina, propiores adolescenti tendit insidias, secretum ac sine testibus manu impudens apprehendit: » inopportunam historiam obscenissimo sermone contexens: quamquam hoc quod neque apte, neque decore dicitur, tibi imputare non debeamus, cui neque natales dederunt, ut honestioribus studiis erudireris, neque naturaliter provenit, ut saperes, sed illis dictatoribus tuis, qui miserum sensum miserrimo sermone conscribunt, et te legendum cachinnis quasi titulum confusionis exponunt. Inter haec ergo hujusmodi sensum in eadem epistola indigestis sermonibus eructasti, « quod plerique nostrorum dicerent, Deum malam hominibus condidisse naturam. » Quod etiam ille Phinees tuus pedetentim nobis tentavit intendere: unde breviter primum profiteor, deinde respondeo: Ante tribunal Christi in dextera inter agnos Dei non sit dignus assistere, nec mereatur videre Dominum in regione vivorum, nec in gloria resurrectionis vita Jesu manifestetur in mortali corpore ejus (II Cor. IV, 11), qui dicit Deum aliquam malam vel hominis vel cujusque rei condidisse naturam, vel qui liberum in aliquo tollit, arbitrium: cum scriptum legerit: omnia quaecumque fecit Deus, bona valde (Gen. I, 31). Et de libero hominis arbitrio scriptum est: Deus creavit hominem inexterminabilem (Sap. II, 23): et reliquit eum in manu consilii sui (Eccli. XV, 14). Caece et maligne, aliter enim tibi loqui nequeo, sensum Dominicae auctoritatis, sensum propriae fragilitatis, sensum communis intelligentiae non habenti. Nos naturam hominis infirmam dicimus esse, non malam. Nam si mala esset, bonum omnino non caperet: nunc vero cum genuino affectu concupiscat bonum, 619 et adhaereat bono, malumque omnino fugiat, ubi in ea mala dicenda est esse substantia? Dominus clamat: Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma (Matth. XXVI, 43). Clamat Abraham: Ego autem terra et cinis (Gen. XVIII, 27). Clamat Job: Homo putredo, et filius hominis vermis (Job. XXV, 6). Clamat Esaias: O miser ego, quoniam compunctus sum, quia cum sim homo, et immunda labia habeam, in medio quoque populi immunda labia habentis habito (Isai. VI, 5)! Clamat Hieremias: Anima in angustiis, et spiritus anxius clamat ad te: Vide, Domine, et miserere (Baruch. III, 1, 2). Clamat Abacuc: Custodivi, et expavit venter meus, a voce orationum intra me turbata est habitudo mea (Hab. III, 1 sec. LXX). Clamat David: Exaudi me in tua justitia, et non intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens (Psal. CXLIII, 1, 2). Clamant omnes apostoli infirmitatis timore turbati: Domine, libera nos, perimus (Matth. VIII, 23). Clamat Joannes: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. 1, 8). Clamat Jacobus: In multis enim offendimus omnes (Jacob. III, 2). Clamat Paulus: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum (Rom. VII, 24, 25). Et ut generaliter universorum clamet infirmitas, clamat Spiritus sanctus in sanctis: Omnis caro fenum et gloria hominis sicut flos feni. Fenum aruit, flos decidit: verbum autem Domini manet in aeternum (Isai. XI, 6-8). 

30. Contra has tam splendidas, perspicuasque divinorum nubes testimoniorum, audiat laborans in gemitu suo mundus universus Pelagium reclamantem: atque humili veritati non solum verborum impudentia, sed etiam cauteribus resistentem. Ait enim in epistola, quam supra nominavimus: « Verum econtrario remisso ac fastidioso animo ac nequam ore nos Domino reclamamus et dicimus: Durum est, arduum est, non possumus, homines sumus, fragili carne circumdamur. Et, o caecam insaniam! et, o profanam temeritatem! duplicis ignorantiae accusamus scientiae Dominum: ut 620 videatur nescire, quod fecit: nescire, quod jussit. Et quasi oblitus fragilitatis humanae, cujus auctor ipse est, imposuerit homini quod ferre non possit. » Quid rogo hac praesumptione feralius? Quid hac increpatione perversius? Exprobras Ecclesiae catholicae, cujus nos viscera sumus, quod quasi dicere desperando videatur, quod Deus, auctor hominis, imposuerit homini, quod ferre non possit: cujus tamen fidelissima est et ore et humilitate professio: Deum et primo omnia possibilia praecepisse, et nemine tamen possibilia complente, propter quod subditus sit omnis mundus Deo, postea pondus praecepti substituta gratiae indulgentia sublevasse. Verumtamen tu, serve nequam et maligne, qui quod tibi dominus tuus remisit, conservis tuis conaris exigere (Matth. XVIII, 29-32): tuum primum sensum discutio, et meum postea, si videtur, explano. Tu qui non posse ferre onus legis dixisse quosdam arguis, ergo tu ipsum ferre posse confidis? O miser, qui secundum quod scriptum est, dicis in corde tuo: Dives sum et ditatus, et nullius rei egeo, et nescis quia tu es miser et miserabilis et pauper, et caecus et nudus (Apoc. III, 17). Numquid ad te locutus est Christus: Amen dico tibi, non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui est in coelis (Matth. XVI, 17)? Numquid tibi dixit: Tu vocaberis Cephas (Joan. I, 42)? Numquid tibi spopondit: Super hanc petram fundabo Ecclesiam meam (Matth. XVI, 18)? Attende enim quid Petrus apostolus, Spiritu sancto docente, commoneat qui ait: Et nunc ergo vos quid tentatis Deum, imponere jugum collo discentium, quod neque nos ipsi, neque patres nostri potuimus portare? sed gratia Domini nostri Jesu Christi credimus nos posse salvos fieri, sicut et illi (Act. XV, 10, 11). Petrus apostolus dicit: quia ille vere Deum tentet, qui nunc homini onus legis moliatur imponere: contra autem tu objicis et minaris, quod ille criminetur injustitiae Deum, qui per confessionem propriae infirmitatis, ad gratiam spiritus a littera occidente confugiat. Samuel, Helias, Helisaeus, Esaias, Hieremias, Daniel, Zacharias, omnes sancti, vel judices, vel reges, vel prophetae, patres sine dubio nostri sunt, et neminem patrum Petrus affirmat, sed 621 neque semetipsos, hoc est, apostolos, cum essent Judaei, onus legis ferre potuisse, sed fide Christi secundum spem gratiae fuisse salvatos. 

31. An forte secundum te omnes isti sancti patres Dei adjutorium non habebant? Ecce Petrus increpat illos, qui grave jugum collo discentium ponere conabantur: tu econtrario in scandalum Petri increpas eos, qui ad fidelem Dei misericordiam confugiunt: et se per semetipsos onus legis ferre diffidunt. Sed tibi specialis inde portandi oneris fortasse fiducia est, quod balneis epulisque nutritus latos humeros gestas robustamque cervicem: praeferens etiam in fronte pinguedinem, sicut scriptum est: Tetendit enim adversus Deum manum suam et contra omnipotentem roboratus est. Cucurrit adversum eum erecto collo, et pingui cervice armatus est. Operuit faciem ejus crassitudo, et de lateribus ejus arvina dependet (Job. XV, 25-27). At illi tales esse non possunt, quibus semper in corde loquitur Christus: Contendite per angustam viam introire: lata est enim, quae ducit ad mortem (Matth. VII, 13; Luc. XIII, 24). Et Paulus apostolus monet: Curam carnis ne feceritis in concupiscentiis (Rom. XIII, 14). Est in me veritas Christi (II Cor. XI, 10; Rom. IX, 1, 2), quia multum doleo pro vobis. Juxta sententiam enim beati patris mei Augustini, « Non est sani fiducia, sed insani. » De uno praecepto eodemque primo, te, si dignaris, interrogo. In lege Dominus per Moysen jubet, quod et in Evangeliis Christus affirmat: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis: et secundum simile huic: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum (Deut. VI, 5; Matth. XXII, 37-39). Rogo te, responde non mihi, sed Deo: non voce, sed conscientia, si ita ex toto corde Deum diligis, ut nullam umquam in eo cogitationem, quae absque timore et dilectione Dei intelligi possit, admittas: si ita in tota anima sequeris, ut suscepta semel cruce in nullam penitus oblectationem habitae ad tempus jucunditatis succedas: si ita in totis visceribus tuis calore charitatis ardes, ut nulla penitus per augmenta necessitatis infirma concupiscentiis aut desideriis acquiescas. Deinde cum scriptum sit: 622 Omne quod non sit ex fide peccatum sit (Rom. XIV, 23): et sive nobilium locorum episcopos videris, sive potentes saeculi viros, sive divites sub religione videas, utrum omnino nihil vel adulationi, vel timori, vel spei acceptione personarum captus indulgeas, nec quidquam in quo te cor tuum reprehendat, et conscientia remordeat, vel si nulla verba tempori potius quam veritati accommodata respondeas. Illud etiam consulo, utrum aeque omnes Christianos sicut te ipsum diligas. Nos enim sub uno capite, quod est Christus: et sub una Ecclesia, quae est Christus, omnes fratres sumus, et unum corpus in Christo. Utrum ergo sicut te ipsum diligas omnes qui misericordiam Dei sperant, quos tamen noveris, confitere. Non enim te de ignotis consulo: quos ex eo te diligere arbitraris, quod quia non noveris, non odisti. Sed quid ego haec a confessione tua exigo, cum conversationem tuam vulgus agnoscat? Tu perfectus sine infirmitate, tu omnem legis sarcinam ferre possibilis, tu, inquam, homo inflate, sed vacue: audi, si dignaris Dominum Salvatorem, te, si tamen hoc poteris, ad sancta revocantem: Amen dico vobis, quisquis non receperit regnum Dei, velut infans, non intrabit illud (Marc. X, 15). Infans nihil in se habet, nisi quod diligit blandientem, et quod panem suum non in sudore suo, sed in precibus sperans alimoniam vitae, simplici petitione consequitur, quam fiduciali opere non meretur: qua tu comparatione commonitus, convertere ad infantiam, ut revertaris ad vitam. 

32. Et quoniam superius dixeram, de possibilitate oneris sustinendi, tuum primum sensum discutio: et meum postea si videatur, explano. Mea sententia est, quia et in hoc quoque peccamus, qui cum infirmi sumus, de infirmitate conquerimur, [ hanc esse intentionem legis arguentis, ut propter illa, quae perperam fiunt, confugiatur ad gratiam Domini miserantis, velut paedagogo concludente in eamdem fidem, quae postea revelata est: ubi et remittantur quae male fiunt, et eadem gratia juvante non fiant. Proficiscentium est enim via, quamvis bene proficiscentes dicantur perfecti viatores: 623 illa est autem perfectio summa, cui nihil addatur, cum id quo tenditur, coeperit possideri. 

33. Jam vero illud quod eis dicitur, « ipse tu sine peccato es? » revera non pertinet ad eam rem, de qua vertitur quaestio: sed quod dicit « negligentiae suae potius imputari, quod non est sine peccato, » bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua negligentia dominetur. Quam rogabat quidam quando dicebat: Itinera mea dirige secundum verbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas (Psal. CXVIII, 135): ne dum suae diligentiae quasi propriis viribus fidit, neque hic ad veram justitiam, neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perveniat. 

34. Et illud quod eis a quibusdam dicitur, nusquam esse scriptum his omnino verbis, posse esse hominem sine peccato, facile refellit: quia non tibi est quaestio, quibus verbis dicatur quaeque sententia. Non tamen fortasse sine causa, cum aliquoties in Scripturis inveniatur, homines dictos esse sine querela (Luc. I, 6): non invenitur, qui dictus sit sine peccato: nisi unus solus, de quo aperte dictum est, eum qui non noverat peccatum (II Cor. V, 20). Et eo loco ubi de sacerdotibus sanctis agebatur. Etenim expertus est omnia, secundum similitudinem sine peccato (Heb. IV, 15): in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamvis non esset caro peccati. Jam illud quomodo accipiendum sit: Omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen ejus in ipso manet (I Joan. III, 9): cum ipse apostolus Joannes, quasi non sit natus ex Deo, aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuerit. Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est (I Joan. I, 8): in libris quos ad Marcellium de hac re scripsi, sicut potui explicare curavi. Et illud quod dictum est, Non potest peccare, pro eo dictum est, ac si diceretur, non debet peccare: non improbanda mihi videtur hujus assertio. Quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, quia non debet fieri? 35. Sane quod apostolus Jacobus ait: Linguam autem 624 nullus hominum domare potest (Jacob. III, 8): non mihi videtur ita intelligendum, « quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: Ergone linguam nullus hominum domare potest? Tamquam objurgans et dicens: Domare feras potestis, linguam non potestis? Quasi facilius sit linguam domare, quam feras. » Non puto quod iste sit sensus in hoc loco. Si enim id sentiri vellet de facilitate domandae linguae, caetera sequerentur in bestiarum comparatione. Nunc vero sequitur: « Inquietum malum, plena veneno mortifero » utique nocentiore, quam bestiarum atque serpentum. Nam illud carnem interficit: hoc vero animam. Os enim quod mentitur, occidit animam (Sap. I, 11). Non ergo quasi id esset facilius, quam mansuefactio bestiarum sanctus Jacobus illam sententiam pronuntiavit, aut ea voce voluit pronuntiari: sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. Neque hoc ideo dixit, ut hujus in nos mali dominationem per negligentiam permanere patiamur: sed ut ad domandam linguam divinae gratiae poscamus auxilium. Non enim ait: Linguam nullus domare potest, sed nullus hominum: ut cum domatur, Dei misericordia, Dei adjutorio, Dei gratia, fieri fateamur: conetur ergo anima domare linguam, et dum conatur, poscat auxilium: et oret lingua, ut dometur lingua, donante illo qui dixit ad suos: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis (Matth. X, 20). Itaque praecepto facere commonemur: quod conantes et nostris viribus non valentes, adjutorium divinum precemur. 

36. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens: Non oportet fratres mei haec ita fieri (Jac. III, 10): continuo monuit, consummatis his, quae hinc dicebat, quo adjutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. Quis sapiens, inquit, et disciplinatus inter vos? Ostendat ex bona conversatione operationem suam in mansuetudine sapientiae. Quod si zelum amarum habetis et contentiones in cordibus vestris, nolite gloriari et mendaces esse adversum veritatem. Non est ista sapientia desursum descendens, sed terrena, animalis, diabolica. Ubi enim zelus et 625 contentio, ibi inconstantia et omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordiae et fructibus bonis, non judicans, sine aemulatione (Ibid., 13-17). Haec est sapientia, quae linguam domat, desursum descendens, non ab humano corde prosiliens. An et istam quisque abrogare audet gratiae Dei, et tam superba vanitate ponet in hominis potestate? Cur ergo oratur, ut accipiatur, si ab homine est, ut habeatur? An et huic orationi contradicitur, ne fiat injuria libero arbitrio? Quod si sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta justitiae, contradicatur ergo et eidem apostolo Jacobo admonenti et dicenti: Si quis autem vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei. Postulet autem in fide nihil haesitans (Jac. I, 5, 6). Haec est fides ad quam praecepta compellunt: ut lex imperet, fides impetret, In multis offendimus omnes (Jac. III, 2). Non enim et hoc iste Apostolus alio modo pronuntiavit, sicut et illud quod ait: « Linguam nullus hominum domare potest. » 

37. Nec illud quisquam istis pro impossibilitate non peccandi similiter objecerit quod dictum est: Sapientia carnis inimica est Deo. Legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest: qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt (Rom. VIII, 7, 8). Sapientiam quippe carnis dixit, non sapientiam desursum descendentem: et in carne esse non eos, qui nondum de corpore exierunt, sed eos, qui secundum carnem vivunt, significatos esse, manifestum est. Non autem ibi est quaestio, quae versatur. Illud est quod exspecto ab isto audire: si qui secundum spiritum vivunt, et ob hoc etiam hic adhuc viventes jam quodammodo in carne non sunt, utrum gratia Dei vivant secundum spiritum, an sibi sufficiant, jam data cum crearentur possibilitate naturae in sua propria voluntate: cum plenitudo legis non sit nisi charitas (Rom. VIII, 10), et charitas Dei diffusa sit in cordibus nostris (Rom. V, 5), non per nosmetipsos, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Tractat etiam iste de peccatis ignorantiae, et dicit « hominem praevigilare debere ne ignoret, ideoque esse culpandam ignorantiam, quia id homo nescit negligentia sua quod adhibita diligentia 626 scire debuisset: » dum tamen omnia potius disputet, quam ut oret, dicat: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua (Psal. CXVIII, 75). Aliud enim est non curasse scire, quae negligentiae peccata etiam per sacrificia quaedam legis videbantur expiari: Aliud intelligere velle, nec posse, et facere contra legem, non intelligendo quae fieri velit: Unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter (Jac. I, 5): utique his omnibus, qui sic petunt, et tantum petunt, quomodo et quantum res tanta petenda est. 

38. « Divinitus tamen expianda esse peccata commissa, et pro eis Dominum exorandum » fatetur, propter veniam scilicet promerendam: quia id quod factum est, facere infectum multum ab isto laudata potentia illa naturae et voluntas hominis, etiam ipso fatente, non potest. Quare hac necessitate restat ut oret ignosci: ut autem adjuvetur ne peccet, nusquam dixit, non hic legi. Mirum de hac re omnino silentium, cum oratio Dominica utrumque petendum esse commoneat: et ut dimittantur nobis debita nostra, et ut non inducamur in tentationem (Matth. VI, 12, 13). Illud ut praeterita expientur: hoc ut futura vitentur. Quod licet non fiat, nisi voluntas adsit: tamen ut fiat, voluntas sola non sufficit. Ideo pro hac re, nec superflua, nec impudens Domino immolatur oratio. Nam quid stultius, quam orare ut facias, quod in potestate habeas? 

39. Jam nunc videte quod ad rem maxime pertinet, quomodo humanam naturam tamquam omnino sine vitio ullo sit, conatur ostendere: et contra apertissimas Scripturas Dei luctetur sapientia verbi, qua evacuatur crux Christi (I Cor. I, 17). Sed plane illa non evacuabitur, ista potius sapientia subvertetur. Nam cum hoc ostenderimus, aderit fortasse misericordia Dei, ut et ipsum haec dixisse poeniteat. « Primo, inquit, de eo disputandum est: quod per peccatum debilitata dicitur et immutata natura. Unde ante omnia quaerendum puto, inquit, quid sit peccatum: substantia aliqua, an omni substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed perperam facti actus exprimitur. » Deinde adjungit: « Credo ita est. Et si ita est, inquit, quomodo potuit humanam debilitare vel mutare naturam, quod substantia caret? » Videte, quaeso, quomodo nesciens nitatur evertere 627 medicinalium eloquiorum saluberrimas voces: Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, quia peccavi tibi (Psal. XL, 5). Quid sanatur, si nihil est vulneratum, nihil sauciatum, nihil debilitatum atque vitiatum? Porro si est quod sanetur, unde vitiatum est? Audis confitentem, quid desideras disputantem? Sana, inquit, animam meam. Ab illo quaere unde vitiatum sit, quod sanari rogat: et audi quod sequitur: quoniam peccavi tibi. Hunc iste interroget, ab isto quaerat, quod quaerendum putat, et dicat: O tu, qui clamas, sana animam meam, quoniam peccavi, quid est peccatum? Substantia aliqua, an omni substantia carens nomen, quo non res, non existentia, non corpus aliquod, sed tantum perperam facti actus exprimitur? Respondit ille: « Ita est, ut dicis. Non est peccatum aliqua substantia, sed tantum hoc nomine perperam facti actus exprimitur. » Et contra iste. Quid ergo clamas, sana animam meam quoniam peccavi tibi? Quomodo potuit vitiari anima tua? Medico indiget: quia sana non est. Omnia quidem bona quae habet in formatione, vita, sensu, mente, a summo Deo habet, creatore et artifice suo, vitium vero quod ista naturalia bona contenebrat et infirmat, ut illuminatione et curatione opus habeat, non ab inculpabili artifice contractum est, sed ex originali peccato quod commissum est libero arbitrio; ac per hoc natura poenalis ad vindictam justissimam pertinet. Si enim jam sumus in Christo nova creatura (II Cor. V, 17): tamen eramus natura filii irae sicut et caeteri. Deus autem qui dives est in misericordia propter multam dilectionem, qua dilexit nos cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo: cujus gratia sumus salvi facti. (Ephes. II, 2-5). 

40. Haec igitur gratia Christi, sine qua nec infantes nec aetate grandes salvi fieri possunt, non meritis redditur, sed gratis datur: propter quod et gratia nominatur: Justificati, inquit, gratis, per sanguinem ipsius (Rom. III, 24). Unde hi qui non per illam liberantur, sive quia audire nondum potuerunt, sive quia obedire noluerunt, sive etiam cum per aetatem audire non possent, lavacrum regenerationis quod accipere possent, per quod salvi fierent, 628 non acceperunt, juste utique damnantur: quia sine peccato non sunt, vel quod originaliter traxerunt: vel quod malis moribus addiderunt. Omnes enim peccaverunt, sive in Adam, sive in seipsis: et egent gloria Dei (Ibid., 23). 

41. Universa igitur massa poenas debet. Et si omnibus debitum damnationis supplicium redderetur, non injuste proculdubio redderetur. Qui ergo inde per gratiam liberantur: non vasa meritorum suorum, sed vasa misericordiae nominantur. Cujus misericordiae? nisi illius qui Christum Jesum misit in hunc mundum peccatores salvos facere (I Tim. I, 15), quos praescivit et praedestinavit, et vocavit, et justificavit, et glorificavit (Rom. VIII, 29, 30). Quis igitur usque adeo dementissime insaniat, ut non agat ineffabiles gratias misericordiae, quos voluit, liberantis, qui recte nullo modo possent culpare justitiam, universos omnino damnantis: Hoc si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere, quibus demonstrare conemur naturam humanam neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam si velit, posse sufficere. Acute ipsi videntur haec dicere: sed in sapientia Verbi, qua evacuatur crux Christi (I Cor. I, 17). Non est ista sapientia desursum descendens (Jac. III, 15). Nolo quod sequitur dicere, ne amicis nostris quorum fortissima et a cerrima ingenia, non in perversum, sed in directum currere volumus, facere existimemur injuriam. 

42. Quanto igitur majore zelo accensus est libri hujus quem misistis conditor, adversus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt: tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne evacuetur crux Christi: Evacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad justitiam vitamque aeternam perveniri posse dicatur, quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum judicem, sed quidem magis credo a nesciente, magnis sane viribus, sed eas sanas volo, non quales phrenetici habere consueverunt. Nam prius distinguit, « aliud esse quaerere an possit aliquid esse quod ad solam possibilitatem pertinet: aliud, utrumne sit. » Hanc distinctionem veram esse nemo ambigit: consequens enim est, 629 ut quod est, esse potuerit: non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. Quia enim Dominus Lazarum suscitavit, sine dubio, potuit: quia vero Judam non suscitavit, numquid dicendum est, non potuit? Potuit ergo, sed noluit. Nam si voluisset, etiam hoc eadem potestate fecisset: quia et Filius, quos vult vivificat (Joan. V, 21). Sed hac distinctione vera atque manifesta quo tendat, et quid efficere conetur, advertite. « Nos, inquit, de sola possibilitate tractamus: de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud gravissimum esse atque extra ordinem dicimus. » Hoc versat multis modis et sermone diuturno; ne quis eum aliud, quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. Unde inter multa quibus id agit, etiam hoc dicit. « Idem iterum repeto. Ego dico posse esse hominem sine peccato. Tu quid dicis? Non posse esse hominem sine peccato? De posse, et non posse: non de esse, et non esse contendimus. » Deinde nonnulla eorum, quae adversus eos de Scripturis proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, jam commemorat: « Nam nullus, inquit, mundus est a sorde (Job. XIV, 4, sec. LXX), et non est homo, qui non peccet (III Reg. VIII, 46), et non est justus in terra (Eccle. VII, 21), et non est, qui faciat bonum (Psal. XIII, 1), et caetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. Hujusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint: non quod aliud esse non potuerint. Unde et jure inveniuntur esse culpabiles. Nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt, culpa carent. » 

43. Videte quid dixerit. Ego autem dico parvulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per baptismum subveniri morte praeventum, idcirco talem fuisse, id est, sine lavacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. Absolvat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum coelorum (Joan. III, 1). Sed non eum absolvit Apostolus, qui ait: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt (Rom. V, 12). Recte ergo ea damnatione, 630 quae per universam massam currit, non admittitur, in regnum coelorum: quamvis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit. 

44. Sed « non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes, non propter peccatum nascendi origine attractum, sed propter imitationem » dictum est. Si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium, qui subsecuti sunt, peccatorum, quia primus in hominibus peccator fuit: cur non potius Abel, quam Christus, ponitur caput hominum justorum, quia primus in hominibus fuit justus? Sed de infante non loquor. Juvenis vel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audire, potuit fieri justus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? Si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi evacuare, si sine illa quemquam per naturalem legem et voluntatis arbitrium justificari posse contendere (I Cor. I, 17). Dicamus et hic, ergo Christus gratis mortuus est (Gal. II, 21). Hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset. Et, si justi essent, quia vellent, essent: non, quia justi esse non possent: Si autem sine Christi gratia justificari omnino non potuit, etiam justum, si audet, absolvat secundum verba sua: « quia idcirco talis fuit, quod alius esse non potuit, culpa caruit. 45. Sed objicit sibi quasi ab alio dictum, et ait: « Potest quidem esse, sed per Dei gratiam. » Deinde, velut respondendo, subjungit: « Ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam, quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, verum etiam non refugis comprobare. Nam dicere, potest quidem, sed per illum, aut per illud, quid aliud est, quam non solum consentire quod posset esse, verum etiam quomodo vel qualiter posset ostendere? Nullus itaque magis alius rei possibilitatem approbat, quam qui ejus etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re qualitas esse potest. » His dictis: iterum sibi objicit. « Sed tu, inquies, hoc in loco Dei gratiam, quandoquidem eam non commemoras, videris abnuere. » Deinde respondet: « Egone abnuo, qui rem confitendo, confitear necesse, et per quod effici res potest: an tu, qui rem negando, et quidquid illud est, per quod res efficitur, procul dubio negas? » Oblitus est jam se illi respondere, qui rem non negat, cujus objectionem paulo ante proposuerat, dicentis: « Potest 631 quidem esse, sed per Dei gratiam. » Quomodo ergo illam, pro qua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui etiam dicit: « Potest esse, sed per Dei gratiam? » Verumtamen quia isto dimisso, qui rem jam confitetur, agit adhuc adversus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? Contra quos vult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei hominem sine peccato esse non posse. Dicit ergo, « Sive per gratiam, sive per adjutorium, sive per misericordiam, et quidquid illud est, per quod esse homo absque peccato potest, confitetur, quisquis rem ipsam fatetur. » 

46. Fateor dilectioni vestrae cum ista legerem, laetitia repente perfusus sum, quod Dei gratiam non negaret, per quam solam homo justificari potest, hoc enim in disputationibus talium maxime detestor et horreo, sed pergens legere caetera, primo ex datis similitudinibus coepi habere suspectum. Ait enim: « Nunc si dixero, homo disputare potest, avis volare, lepus currere, et non etiam per quae haec effici possint commemoravero, id est, linguam, alas, pedes: num ego officiorum qualitates negavi, qui officia ipsa confessus sum? » Videtur certe haec eum commemorasse, quae natura valent, creata sunt enim haec membra hujusmodi naturis, lingua, alae, pedes, non tale aliquid posuit, quale de gratia intelligi volumus, sine qua homo non justificatur: ubi de sanandis, non de instituendis naturis agitur. Hinc jam ego sollicitus coepi legere et caetera, et me non falso comperi suspicatum: quo priusquam veniam, videte quid dixerit. Cum tractaret quaestionem de differentia peccatorum, et objiceret sibi, « quod quaedam saepe irruant, non posse cuncta vitari; » negavit debere « argui, ne levi quidem correptione, si vitari omnino non possunt: » Scripturas utique non advertens novi Testamenti ubi didicimus], sicut Apostolus ait: Numquid dicet figmentum ei qui se finxit, quid me fecisti sic (Rom. IX, 20)? Infirmitatis ei querela propriae virtutis ambitio est, quoniam occulte adjutorium Dei fastidit, qui peculiarem fortitudinem quaerit. Et hic diabolus est, qui dicit, viribus faciam. Ego autem secundum Apostolum, 632 gloriabor semper in infirmitatibus meis (II Cor. XII, 9): ut semper dicat cor meum Deo: In velamento alarum tuarum exsultabo, adhaesit anima mea post te: me suscepit dextera tua (Psal. LXII, 8). Unde et scriptum est: Postulationes vestrae innotescant coram Deo: et pax Dei quae superat omnem mentem, custodiat corda et corpora vestra in Christo Jesu (Philipp. IV, 6, 7). Habeo itaque infirmitatem: et gaudeo in cognitione infirmitatis meae. Cum enim infirmor, tunc potens sum (II Cor. XII, 10): potentem invocando Deum, qui me exaudit infirmum, qui nobis fidelissime repromisit: Ego autem vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 20). Peculiare opus infirmitatis est, in omni loco semper orare, ut omnipotens Deus, qui spopondit non deserere, etiam juvare non cesset. Ecce enim Scriptura clamat infirmis: Quaerite Dominum et confirmamini: quaerite faciem ejus semper (Psal. CIV, 4). Cui respondet vera et pia confessio: Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum: ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum donec misereatur nostri (Psal. CXXII, 2). Magna et certa est de perfectione fiducia, cum omnipotens facit quod optat infirmus. Rursusque magna et certa est de confirmatione securitas, cum omnipotens servat, nec perdit infirmos, sicut scriptum est: Ei autem qui potest omnia abundantius facere quam petimus et intelligimus, secundum virtutem qua operatur in nobis: ipsi gloria in Christo Jesu (Ephes. III, 20, 21). Quamobrem admonet Apostolus: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram: mortui enim estis et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso, in gloria (Coloss. III, 2-4). 

47. Vitae fructus est sanctitas: sanctitas vero est, esse sine peccato. Si ergo incorruptionis gloria abscondita est ab omnibus hominibus in hoc tempore, tu quomodo hoc eodem tempore ipsa incorruptione posse te superindui gloriaris? Sicut enim corruptionis principium fuit homini declinare in peccatum, ita incorruptionis initium erit, non habere peccatum. Quis ergo illud ante judicium Dei abscondit, aut de sinu Christi abstulit, et tibi tradidit? An forte quia non meretur eam 633 in futuro de manu Domini intelligis? Haec praesummus instruit Paulus, et dicit: Cum autem mortale hoc induerit immortalitatem: tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est mors victoria tua? Ubi est mors stimulus tuus? Stimulus autem mortis peccatum est (I Cor. XV, 54-56). Per quod ostendit Apostolus, nullo modo eatenus quemquam insultare posse morti atque peccato, donec mortalitatem immortalitas, et corruptionem incorruptio consequatur: et ubi infirmitate deleta virtus perfecta succedit, ubi non erit masculus et femina, sed erunt omnes similes angelis Dei. Porro autem si quis jam in tantum cumulum sanctitatis excrescit, ut vivens in hac carne, vel masculum se esse, vel feminam nesciat, si jam plenissima sui puritate percepta, nec habens vestimenta sordida, similis est angelis Dei, et si jam illa quae promissa est sanctis in speciem solis claritate circumdatur, digne hanc perfectionem non voce, sed habitu profitetur. Verumtamen praesumptio ista perditio est: quin potius hujusmodi homini expedit, ut non suum cor, sed Paulum, magistrum gentium, audiat et sequatur, simulque oret cum eo, cui oranti respondeat Dominus: Sufficit tibi gratia mea: virtus autem in infirmitate perficitur (II Cor. XII, 9). 

48. Itaque quod solum et in quo solo liberum arbitrium preficit: praebeat se unusquisque nostrum Deo terram voluntariam: Dei autem agricultura sumus: Dei aedificatio sumus (I Cor. III, 9). Mittat in agrum suum semen verbum, credat in corde, ipse plantet, ipse riget, ipse fecundet, ipse tribuat incrementum, qui est verus agricola. Quod solum tamen in nobis potest voluntaria devotio, ad continendam in se radicem seminis et nutriendos uberes partus fideliter subministret, semperque orationibus suis agricolam suum, ne inimicus zizania superseminare possit, exsuscitet. Haec sit ejus in opere Dei cooperatio, cum spe non dubia et charitate sincera. Ait enim Dominus Jesus: Ego sum vitis, vos estis palmites (Joan. XV, 5): quodcumque habet, de vite habet. Non enim, inquit Apostolus, tu radicem portas, sed radix te (Rom. XI, 18). Quid se ergo extollit 634 in fructibus, qui videntur in eo, cum totum pertineat ad vitem, non solum ut possit, verum etiam ut sit? Alioquin excidetur et in ignem mittetur (Matth. III, 10). Non enim palmes, sed vitis potest: et quod vitis potest, palmes ostendit. Sufficit ergo unicuique ut habeat. At vero unde et ubi habeat, et humiliter agnoscat, et patienter expetat: ne dum non habet, et habere se credit, idipsum quod habet auferatur ab eo. Primum hominem peccantem de paradiso ejecit Deus, deinde in cruce credentem primum in paradisum Christus induxit. Merito ergo quamdiu in paradiso non sum, et in terra peregrinationis Adae maneo, sine peccato me esse non credo. Si autem in paradisum gratia Dei traductus fuero: ibi perfectione mea, et morte superata, peccatoque deleto, aeternam in conspectu Dei potentiae ejus gloriam praedicabo. Haec ergo ut potui, beatissimi sacerdotes, causa fidei et simplicitatis exposui. Non mihi succenseant, qui laeserunt, si in aliquo per comparationes nominum titulantur. De quaestionibus vero aequanimiter ferant, magisque, si timorem Dei habent, gaudeant responsum fuisse quod verum est. Ego, teste Jesu Christo, odisse me fateor haeresim, non haereticum: sed, sicut justum est, interim propter haeresim, haereticum vito: quia et prohibui, et corripui. Detestetur et damnet, ore pariter ac manu, et cunctis fraternitatis vinculo haerebit: quia scriptum est: Invicem onera vestra portate: et sic adimplebitis legem Christi (Matth. XIII, 12).
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>jd3jkwx6276szwoatcuxi3puqu9lsvn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chronicon S. Hieronymi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51204</id>
    <revision>
      <id>265001</id>
      <parentid>252411</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T20:00:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>265001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24710" sha1="7t6izddn93z8uow9nz03jf86ddbxpm7" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Sophronius Eusebius Hieronymus
|OperaeTitulus=Chronicon
|OperaeWikiPaginam=
|Annus= Saeculo IV
|SubTitulus= Romanorum
|Genera=annales et chronica
|Editio=1846, Parisiis; [[Scriptor:Dominicus Vallarsius|Vallarsi]] &amp; [[Scriptor:Scipio Maffeus|Maffei]], apud [[Patrologia Latina/27]].
|Fons=[https://archive.org/details/patrologiae_cursus_completus_lat_vol_027_1846/page/n366/mode/1up?view=theater archive.org]. Anni Dom. sunt ancorae (ex. [[#367]]).
}}
&lt;small&gt;''(cf. [[Interpretatio Chronicae Eusebii|hic]])''&lt;/small&gt;
{{Liber|Ante=Interpretatio Chronicae Eusebii|AnteNomen=Interpretatio Chronicae Eusebii}}
Hucusque historiam scribit [[Scriptor:Eusebius Caesariensis|Eusebius Pamphili]] martyris conturbenalis, cui nos ista subjecimus.
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;Dom.
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;{{tooltip|Abr.|Abraham}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|Eod.&lt;br&gt;ann.||Eod.&lt;br&gt;ann.|| || ||{{outdent|Arnobius in Africa rhetor clarus habetur, qui cum in civitate Ciccæ ad declamandum juvenes erudiret, et adhuc ethnicus ad crudelitatem somniis compelleretur, neque ab episcopo impetraret fidem, quam semper impugnaverat: elucubravit adversus pristinam religionem luculentissimos libros, et tandem velut quibusdam obsidibus pietatis fœdus impetravit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|330}}|| ||21||{{outdent|Drepanum Bithyniæ civitatem in honorem martyris Luciani ibi conditi, Constantinus instaurans, ex vocabulo matris suæ Helenopolim appellavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|277||{{ancora+|331}}|| ||22||{{outdent|In Antiochia Dominicum, quod vocatur Aureum, ædificari cœptum.|1}}{{outdent|Constantinus uxorem suam Faustam interficit.|1}}{{outdent|Donatus agnoscitur, a quo per Africam Donatiani.|1}}{{outdent|Antiochiæ post Tyrannum, XX ordinatur episcopus Vitalis, post quem Philogonius XXI, cui succedit XXII Paulinus, post quem XXIII Eustathius, quo in exsilium ob fidem truso, usque in præsentem diem Ariani Ecclesiam occupaverunt, id est, Eulalius, Eusebius, Euphronius, Placillus, Stephanus, Leontius, Eudoxius, Meletius, Euzoius, Dorotheus, rursum Meletius: quorum idcirco tempora non digessi, quod eos hostes potius Christi, quam episcopos judicem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|| ||{{ancora+|332}}|| ||23||{{outdent|Juvencus presbyter, natione Hispanus, Evangelia heroicis versibus explicat.|1}}{{outdent|Porphyrius, misso ad Constantinum insigni volumine, exsilio liberatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|333}}|| ||24||{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ XIX ordinatur episcopus Athanasius, qui ''ab Arianis persecutus ad Constantium refugit.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|334}}|| ||25||{{outdent|Constantinopolis dedicatur, pene omnium urbium nuditate.|1}}{{outdent|Metrodorus philosophus agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|278||{{ancora+|335}}|| ||26||{{outdent|MARCUS XXXII Romæ ordinatur episcopus mensibus 8, post quem JULIUS XXXIII ordinatus est annis 16, mensibus 4.|1}}{{outdent|Edicto Constantini gentilium templa subversa sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|336}}||2350||27||{{outdent|Romani Gothos in Sarmatarum regione vicerunt.|1}}{{outdent|Constantius filius Constantini provehitur ad regnum.|1}}{{outdent|Pestilentia et fame innumerabilis multitudo in Syria, Ciliciaque periit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|337}}|| ||28||{{outdent|Sarmatæ Limigantes, dominos suos, qui nunc Arcaragantes vocantur, facta manu, in Romanum solum expulerunt.|1}}{{outdent|Calocerus in Cypro res novas molitus opprimitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|279||{{ancora+|339}}|| ||30||{{outdent|Constantinus cum liberis suis honorificas ad Antonium monachum litteras mittit.|1}}{{outdent|Tricennalibus Constantini Delmatius Cæsar appellatur.|1}}{{outdent|Patera rhetor Romæ gloriosissime docet.|1}}{{outdent|Nazarii rhetoris filia ''Eunomia, virgo Christiana'', in eloquentia patri coæquatur.|1}}{{outdent|Tiberianus vir disertus præfectus prætorii Gallias regit.|1}}{{outdent|Eustathius Constantinopolitanus presbyter agnoscitur: cujus industria in Jerosolymis martyrium constructum est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|340}}|| ||31||{{outdent|Constantinus extremo vitæ suæ tempore ab Eusebio Nicomediensi episcopo baptizatus, in Arianum dogma declinat: a quo usque in præsens tempus ecclesiarum rapinæ, et totius orbis est secuta discordia.|1}}{{outdent|Constantinus, cum bellum pararet in Persas, in Ancyrone villa publica juxta Nicomediam moritur, anno ætatis suæ 66, post quem liberi ejus tres ex Cæsaribus Augusti appellantur.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXV, CONSTANTINUS, CONSTANTIUS, et CONSTANS regnaverunt annis 24, mensibus 5, diebus 12.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|341}}|| ||1||{{outdent|Ablavius præfectus prætorii, et multi nobilium occisi.|1}}{{outdent|Sapor rex Persarum, Mesopotamia vastata, duobus ferme mensibus Nisibin obsidet.|1}}{{outdent|Delmatius Cæsar, quem patruus Constantinus consortem regni filiis reliquerat, factione Constantii patruelis, et tumultu militari interimitur, anno imperii sui tertio.|1}}{{outdent|Jacobus Nisibenus episcopus agnoscitur, ad cujus preces sæpe urbs discrimine liberata est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|342}}|| ||2||{{outdent|Ex hoc loco impietas Ariana Constantii regis fulta præsidio, exsiliis, carceribus, et variis afflictionum modis, primo Athanasium, deinde omnes non suæ partis episcopos persecuta est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|280||{{ancora+|343}}|| ||3||{{outdent|Constantinus bellum fratri inferens, juxta Aquileiam Alsæ occiditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|344}}|| ||4||{{outdent|Vario eventu adversum Francos a Constante pugnatur.|1}}{{outdent|Multæ Orientis urbes terræmotu horribili conciderunt.|1}}{{outdent|Adæus in Syriacœle clarus habetur, a quo hæresis Audæana.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|345}}|| ||5||{{outdent|Franci a Constante perdomiti, et pax cum eis facta.|1}}{{outdent|Hermogenes magister militiæ Constantinopoli, tractus a populo ob episcopum Paulum, quem regis imperio et Arianorum factione pellebat.|1}}{{outdent|Antiochiæ Dominicum Aureum dedicatur.|1}}{{outdent|Macedonius artis plumariæ, in locum Pauli ab Arianis episcopus subrogatur, a quo nunc hæresis Macedoniana.|1}}{{outdent|Paulus crudelitate præfecti Philippi (nam fautor Macedonii partium erat) et Arianorum insidiis strangulatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|346}}||2360||6||{{outdent|Maximinus Trevirorum episcopus clarus habetur, a quo Athanasius Alexandriæ episcopus, cum a Constantio quæreretur ad pœnam, honorifice susceptus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|281||{{ancora+|347}}|| ||7||{{outdent|Sapor Persarum rex Christianos persequitur.|1}}{{outdent|Neocæsarea in Ponto subversa, excepta ecclesia ac episcopo, cæterisque, qui ibidem reperti sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|349}}|| ||9||{{outdent|Titianus vir eloquens præfecturam prætorii apud Gallias administrat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|350}}|| ||10||{{outdent|Athanasius ad Constantis litteras Alexandriam regreditur.|1}}{{outdent|Dyrrhachium corruit terræmotu, et tribus diebus ac noctibus Roma nutavit, plurimæque Campaniæ urbes vexatæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|282||{{ancora+|351}}|| ||11||{{outdent|Magnis reipublicæ expensis, in Seleucia Syriæ portus effectus.|1}}{{outdent|Rursum Sapor tribus mensibus obsidet Nisibin.|1}}{{outdent|Eusebius episcopus Emisenus Arianæ signifer factionis multa et varia conscribit.|1}}{{outdent|Solis facta defectio.|1}}{{outdent|Bellum Persicum nocturnum apud Syngaram, in quo haud dubiam victoriam militum stoliditate perdidimus. Neque vero ullum Constantio ex novem gravissimis præliis contra Persas, gravius bellum fuit; nam ut alia omittam, Nisibis obsessa, Bizabdæ et Amida captæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|352}}|| ||12||{{outdent|Maximus quadragesimus post Macarium Jerosolymorum episcopus moritur: post quem Ecclesiam Ariani invadunt: primum Cyrillus Eutychius, rursum Cyrillus Irenæus, tertio Cyrillus Hilarius, quarto Cyrillus: quorum Cyrillus cum a Maximo fuisset presbyter ordinatus, et post mortem ei ab Acacio episcopo Cæsariensi, et cæteris Arianis episcopis episcopatus promitteretur, si ordinationem Maximi repudiasset, diaconus in ecclesia ministravit: ob quam impietatem sacerdotii mercede pensatus, Heraclium, quem moriens Maximus in suum locum substituerat, varia fraude sollicitans [''Al.'' sollicitatus], de episcopo in presbyterum regradavit.|1}}{{outdent|LIBERIUS XXXIV Romanæ Ecclesiæ ordinatur episcopus, quo in exsilium ob fidem truso, omnes clerici juraverunt, ut nullum alium susciperent. Verum cum Felix ab Arianis fuisset in sacerdotium substitutus, plurimi pejeraverunt, et post annum cum Felice ejecti sunt: quia Liberius tædio victus exsilii, et in hæreticam pravitatem subscribens, Romam quasi victor intraverat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|353}}|| ||13||{{outdent|Magnentio apud Augustodunum arripiente imperium, Constans haud longe ab Hispania in castro, cui Helenæ nomen est, interficitur, anno ætatis 30, imperii vero sui 13: quamobrem turbata republica, VETRANIO Mursæ, NEPOTIANUS Romæ imperatores facti.|1}}{{outdent|''Victorinus natione Afer Romæ rhetoricam docet.''|1}}{{outdent|Romæ populus adversum Magnentianos rebellans, ab Heraclida Senatore proditur.|1}}{{outdent|Nepotiani caput pilo per urbem circumlatum, multæque proscriptiones nobilium et cædes factæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|354}}|| ||14||{{outdent|Vetranioni apud Naissum a Constantio regium insigne detractum.|1}}{{outdent|Magnentius Mursæ victus, in quo prælio Romanæ vires conciderunt.|1}}{{outdent|Gallus Constantii patruelis Cæsar factus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|283||{{ancora+|355}}|| ||15||{{outdent|Gallus Judæos, qui, interfectis per noctem militibus, arma ad rebellandum invaserant, oppressit, cæsis multis hominum millibus usque ad innoxiam ætatem, et civitates eorum Diocæsaream, Tiberiadem, et Diospolim, plurimaque oppida igni tradidit.|1}}{{outdent|Nonnulli nobilium Antiochiæ a Gallo interfecti.|1}}{{outdent|''Syriæ populis crucis signum, et maximo conspicientium terrore, in orientali plaga apparuit.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|356}}||2370||16||{{outdent|Magnentius Lugduni in Palatio propria se manu interfecit, et DECENTIUS frater ejus, quem ad tuendas Gallias Cæsarem miserat, apud Senonas laqueo vitam explet.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|357}}|| ||17||{{outdent|Gennadius forensis orator, Romæ insignis habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|358}}|| ||18||{{outdent|Minervius Burdegalensis rhetor, Romæ florentissime docet.|1}}{{outdent|Gallus Cæsar sollicitatus a Constantio patrueli, cui in suspicionem ob egregiam indolem venerat, in Istria occiditur.|1}}{{outdent|SILVANUS in Gallia res novas molitus, 29 die exstinctus est. Victorinus rhetor, et Donatus grammaticus, præceptor meus, Romæ insignes habentur: e quibus Victorinus etiam statuam in foro Trajani meruit.|1}}{{outdent|Paulinus et Rhodanius, Galliarum episcopi, in exsilium ob fidem trusi.|1}}{{outdent|Alcimus et Dolphidius rhetores in Aquitania florentissime docent.|1}}{{outdent|Petrus Cæsaraugustæ orator insignis docet.|1}}{{outdent|Donatus, a quo supra Donatianos in Africa dici memoravimus, Carthagine pellitur. Quidam sectatores ejus etiam Montenses vocant, eo quod ecclesiam Romæ primam in monte habere cœperint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|284||{{ancora+|359}}|| ||19||{{outdent|Eusebius Vercellensis episcopus, et Lucifer, ac Dionysius Caralitanæ et Mediolanensis ecclesiæ episcopi, Pancratius quoque Romanus presbyter, et Hilarius diaconus, distantibus inter se, ab Arianis et a Constantio damnantur exsiliis.|1}}{{outdent|Julianus frater Galli, Mediolani Cæsar appellatur.|1}}{{outdent|Antonius monachus 105 ætatis anno in eremo moritur, solitus multis ad se venientibus de Paulo quodam Thebæo miræ beatitudinis viro referre quamplura: cujus nos exitum brevi libello explicavimus.|1}}{{outdent|Hilarius episcopus Pictaviensis, factione Saturnini Arelatensis episcopi, reliquorumque, qui cum eo erant, Arianorum, ante triennium in Phrygiam pulsus, libros de nostra religione componit.|1}}{{outdent|Reliquiæ Apostoli Timothei Constantinopolim invectæ.|1}}{{outdent|Sarmata, Amatas, et Macarius discipuli Antonii insignes habentur.|1}}{{outdent|Liberius episcopus Romanus in exsilium mittitur.|1}}{{outdent|Magnæ Alemannorum copiæ apud Argentoratum oppidum Galliarum, a Cæsare Juliano oppressæ.|1}}{{outdent|Sarraceni monasterium beati Antonii irruentes, Sarmatam interficiunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|360}}|| ||20||{{outdent|Constantio Romam ingresso, ossa Andreæ Apostoli et Lucæ Evangelistæ a Constantinopolitanis miro favore suscepta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|361}}|| ||21||{{outdent|Nicomedia terræmotu funditus eversa, vicinis urbibus ex parte vexatis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|362}}|| ||22||{{outdent|Paulinus Trevirorum episcopus in Phrygia exsulans moritur.|1}}{{outdent|Evanthius eruditissimus grammaticorum, Constantinopoli diem obiit, in cujus locum ex Africa Chrestus adducitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|285||{{ancora+|363}}|| ||23||{{outdent|Synodus apud Ariminum et Seleuciam Isauriæ facta, in qua antiqua patrum fides, decem primo legatorum, dehinc omnium proditione damnata est.|1}}{{outdent|Honoratus ex præfecto prætorio Galliarum, primus Constantinopoli præfectus urbis factus.|1}}{{outdent|Gratianus, qui nunc imperator est, nascitur.|1}}{{outdent|Hilarius, cum apud Constantinopolim librum pro se Constantio porrexisset, ad Gallias redit.|1}}{{outdent|Macedonius Constantinopoli pellitur.|1}}{{outdent|Omnes pene toto orbe Ecclesiæ sub nomine pacis et regis, Arianorum consortio polluuntur.|1}}{{outdent|Constantinopoli ecclesiarum maxima dedicatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|364}}|| ||24||{{outdent|Meletius Sebastiæ Armeniorum episcopus, ab Acacio et Georgio episcopis Arianis Antiochiam transfertur, et post non grande temporis intervallum, cum presbyteros, qui ab Eudoxio antecessore suo depositi fuerant, suscepisset, exsilii justissimam causam subita fidei mutatione delusit.|1}}{{outdent|Gallia per Hilarium Ariminensis perfidiæ dolos damnat.|1}}{{outdent|Constantius Mopsocrenis inter Ciliciam Cappadociamque moritur, anno ætatis 45.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXVI, JULIANUS regnavit anno uno, mensibus septem (vel ut aiunt alii, ann. 2, mensibus 8).''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|365}}|| ||1||{{outdent|Juliano ad idolorum cultum converso, blanda persecutio fuit, illiciens magis, quam impellens ad sacrificandum: in qua multi ex nostris voluntate propria corruerunt.|1}}{{outdent|Georgio per seditionem populi incenso, qui in locum Athanasii ab Arianis fuerat ordinatus, Athanasius Alexandriam revertitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|366}}||2380||2||{{outdent|Eusebius et Lucifer de exsilio regrediuntur, e quibus Lucifer accitis duobus aliis confessoribus, Paulinum Eustathii episcopi presbyterum, qui se numquam hæreticorum communione polluerat, in parte catholica Antiochiæ episcopum facit.|1}}{{outdent|Prohæresius sophista Atheniensis, lege data ne Christiani liberalium artium doctores essent, cum sibi specialiter Julianus concederet, ut Christianus doceret, scholam sponte deseruit.|1}}{{outdent|Æmilianus ob ararum subversionem Dorostori a Vicario incenditur. Ecclesia Antiochiæ clausa, et gravissima imminentis persecutionis procella Dei voluntate sopita est. Nam Julianus in Persas profectus, nostrum post victoriam diis sanguinem voverat: ubi a quodam simulato perfuga ad deserta perductus, cum fame et siti Apostata perdidisset exercitum, et inconsultius a suorum erraret agminibus, ab obvio forte hostium equite conto ilia perfossus interiit, anno ætatis 32.|1}}{{outdent|''Post quem sequenti die JOVIANUS ex primicerio domesticorum imperator factus est.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|286||{{ancora+|367}}|| ||1||{{outdent|Jovianus rerum necessitate compulsus, Nisibim et magnam Mesopotamiæ partem Sapori Persarum regi tradidit.|1}}{{outdent|Synodus Antiochiæ a Meletio et suis facta: in qua homousio annomeoque rejecto, medium inter hæc homoiousion, Macedonianum dogma, vindicaverunt.|1}}{{outdent|Jovianus cruditate, sive odore prunarum, quas nimias adoleri jusserat, Dadastanæ moritur anno ætatis 33.|1}}{{outdent|Post quem Valentinianus tribunus Scutariorium, e Pannonia Cibalensis apud Nicæam Augustus appellatus, fratrem Valentem Constantinopoli in communionem regni assumit.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXVIII, VALENTINIANUS et VALENS regnaverunt annis 13, mensibus 5.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|368}}|| ||1||{{outdent|Valentinianus egregius alias imperator, et Aureliano moribus similis, nisi quod severitatem ejus nimiam, et parcitatem quidam crudelitatem et avaritiam interpretabantur.|1}}{{outdent|Apollinaris Laodicenus episcopus multimoda religionis scripta componit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|369}}|| ||2||{{outdent|Terræmotu per totum orbem facto, mare littus egreditur, et Siciliæ multarumque insularum urbes, et innumerabiles populos oppressit.|1}}{{outdent|Procopius qui apud Constantinopolim tyrannidem invaserat, apud Phrygiam salutarem exstinctus est, et plurimi Procopianæ partis cæsi atque proscripti.|1}}{{outdent|DAMASUS XXXV Romanæ Ecclesiæ ordinatur episcopus.|1}}{{outdent|Et post non multum temporis intervallum Ursinus a quibusdam episcopus constitutus, Sicininum cum suis invadit, quo Damasianæ partis populo confluente, crudelissimæ interfectiones diversi sexus perpetratæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|370}}|| ||3||{{outdent|Valens ab Eudoxio Arianorum episcopo baptizatus nostros persequitur.|1}}{{outdent|Gratianus Valentiniani filius Ambianis imperator factus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|287||{{ancora+|371}}|| ||4||{{outdent|Tanta Constantinopoli est orta tempestas, ut miræ magnitudinis decidens grando nonnullos hominum interfecerit.|1}}{{outdent|Apud Atrebatas lana e cœlo pluviæ mixta defluxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|372}}|| ||5||{{outdent|Hilarius episcopus Pictavis moritur.|1}}{{outdent|Nicæa, quæ sæpe ante corruerat, terræmotu funditus eversa.|1}}{{outdent|Libanius Antiochenus rhetor insignis habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|373}}|| ||6||{{outdent|Agon Constantinopoli a Valente redditus.|1}}{{outdent|Athanaricus rex Gothorum, in Christianos persecutione commota, plurimos interfecit, et de propriis sedibus in Romanum solum expellit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|374}}|| ||7||{{outdent|Eusebius episcopus Vercellensis moritur.|1}}{{outdent|Constantinopoli apostolorum martyrium dedicatur.|1}}{{outdent|Magna fames in Phrygia.|1}}{{outdent|Lucifer Caralitanus episcopus moritur, qui cum Gregorio episcopo Hispaniarum, et Philone Libyæ, numquam se Arianæ miscuit pravitati.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|288||{{ancora+|375}}|| ||8||{{outdent|Maximinus præfectus annonæ maleficos ab imperatore investigare jussus, plurimos Romæ nobilium occidit.|1}}{{outdent|Valentinus in Britannia, antequam tyrannidem invaderet, oppressus. Presbyter Sirmii iniquissime decolatur, quod Octavianum ex proconsule apud se latitantem prodere noluisset.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|376}}||2390||9||{{outdent|Didymus Alexandrinus multa de nostro dogmate per notarios commentatur, qui post quintum nativitatis suæ annum luminibus orbatus, elementorum quoque ignarus fuit.|1}}{{outdent|Equitius Comes Illyrici iniquissimis tributorum exactionibus ante provincias quas regebat, quam a Barbaris vastarentur, erasit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|377}}|| ||10||{{outdent|Eunomius discipulus Ætii Constantinopoli agnoscitur, a quo hæresis Eunomiana.|1}}{{outdent|Saxones cæsi ad Usonem, in regione Francorum.|1}}{{outdent|Burgundiorum 80 ferme millia, quot numquam antea, ad Rhenum descenderunt.|1}}{{outdent|Clearchus præfectus urbis Constantinopoli agnoscitur, a quo necessaria et diu exspectata votis aqua civitati inducitur.|1}}{{outdent|Alexandriæ XX ordinatur episcopus Petrus, qui post Valentis interitum tam facilis in recipiendis hæreticis fuit, ut nonnullis suspicionem acceptæ pecuniæ intulerit.|1}}{{outdent|Melania nobilissima mulierum Romanarum, et Marcellini quondam consulis filia, unico prætori tunc Urbano filio derelicto, Jerosolymam navigavit: ubi tanto virtutum præcipueque humilitatis fuit miraculo, ut Teclæ nomen acceperit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|378}}|| ||11||{{outdent|Post Auxentii seram mortem Mediolani Ambrosio episcopo constituto, omnis ad fidem rectam Italia convertitur.|1}}{{outdent|Aquileienses clerici, quasi chorus beatorum habentur.|1}}{{outdent|Quia superiore anno Sarmatæ Pannonias vastaverant, iidem consules permansere.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|289||{{ancora+|379}}|| ||12||{{outdent|Valentinianus subita sanguinis eruptione, quod Græce apoplexis vocatur, Brigitione moritur.|1}}{{outdent|''Post quem GRATIANUS, assumpto in imperium VALENTINIANO fratre, cum patruo Valente regnat.''|1}}{{outdent|''Apollinarius Laodicensis jactatione ingenii quosdam errores pertinaciter asseverans, hæresim sui nominis suscitavit, quam Damasus habito Romæ concilio damnavit.''|1}}{{outdent|Eutropius presbyter, vir eloquentia clarus agnoscitur.|1}}{{outdent|Multi monachorum Nitriæ per tribunos et milites cæsi.|1}}{{outdent|Valens, lege data, ut monachi militarent, nolentes fustibus jussit interfici.|1}}{{outdent|Theodosius Theodosii postea imperatoris pater, et plurimi nobilium occisi.|1}}{{outdent|Photinus in Galatia moritur, a quo Photinianorum dogma Judaicum: qui multa continentiæ et ingenii bona uno superbiæ malo perdidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|380}}|| ||13||{{outdent|Basilius Cæsariensis episcopus Cappadociæ clarus habetur.|1}}{{outdent|Alemannorum circiter triginta millia apud Argentariam oppidum Galliarum ab exercitu Gratiani strata.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|381}}||2395||14||{{outdent|Florentinus et Bonosus et Rufinus insignes monachi habentur: e quibus Florentinus tam misericors in egentes fuit, ut vulgo pater pauperum nominatus sit.|1}}{{outdent|Gens Hunnorum Gothos vastat, qui a Romanis sine armorum depositione suscepti, per avaritiam Maximi ducis, fame ad rebellandum coacti sunt.|1}}{{outdent|Superatis in congressione Romanis, Gothi funduntur in Thracia. Valens de Antiochia exire compulsus, sera pœnitentia nostros de exsiliis revocat.|1}}{{outdent|Lacrymabile bellum in Thracia, in quo, deserente equitum præsidio, Romanæ legiones a Gothis cinctæ usque ad internecionem cæsæ sunt. Ipse imperator Valens, cum sagitta saucius fugeret, et ob dolorem nimium sæpe equo laberetur, ad cujusdam villulæ casam deportatus est: quo persequentibus Barbaris, et incensa domo, sepultura quoque caruit.|1}}{{outdent|Ab Urbe condita usque ad extremum hujus Operis annum, fiunt anni mille centum triginta unus, hoc modo: ''Sub regibus, anni ducenti quadraginta: sub consulibus, anni quadringenti sexaginta quatuor: sub Augustis et Cæsaribus, anni quadringenti viginti septem''.|1}}{{outdent|Colliguntur omnes anni usque in consulatum Valentis VI et Valentiniani junioris iterum Aug. a 15 Tiberii anno, et prædicatione Domini Jesu Christi, anni 351.|1}}{{outdent|A secundo anno Darii regis Persarum, quo tempore templum Jerosolymis instauratum est, anni 899.|1}}{{outdent|Ab olympiade prima, qua ætate apud Hebræos Isaias prophetabat, anni 1155.|1}}{{outdent|A Salomone et prima ædificatione templi, anni 1411.|1}}{{outdent|A captivitate Trojæ, quo tempore Samson apud Hebræos erat, anni 1561.|1}}{{outdent|A Mose et Cecrope primo rege Atticæ, anni 1890.|1}}{{outdent|Ab Abraham et regno Nini et Semiramidis, anni 2395.|1}}{{outdent|Continet omnis canon ab Abraham, usque ad tempus supra scriptum, annos 2395.|1}}{{outdent|A diluvio autem usque ad Abraham supputantur anni 942.|1}}{{outdent|Ab Adam usque ad diluvium anni 2242.|1}}{{outdent|Fiunt ab Adam usque ad 14 Valentis annum, id est, usque ad consulatum ejus VI et Valentiniani iterum, omnes anni 5579.|1}}
|}
{{Liber|Post=Chronicon (Prosper Aquitaniae)|PostNomen=Chronicon Prosperi Aquitanici}}</text>
      <sha1>7t6izddn93z8uow9nz03jf86ddbxpm7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Interpretatio Chronicae Eusebii</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51330</id>
    <revision>
      <id>264998</id>
      <parentid>252329</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289978" sha1="ff060mcyextm101ur7khxujapoezy3b" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Eusebius Caesariensis
|OperaeTitulus= Interpretatio Chronicae Eusebii Pamphili
|OperaeWikiPaginam= 
|Annus= Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Interpres=Sophronius Eusebius Hieronymus
|AnnusInterpretationis=saeculo IV
|LinguaNativa=Graeca
|Genera=annales et chronica
|Editio=1846, Parisiis; [[Scriptor:Dominicus Vallarsius|Vallarsi]] &amp; [[Scriptor:Scipio Maffeus|Maffei]], apud [[Patrologia Latina/27]].
|Fons=[https://www.google.com/books/edition/Sanct_Eusebii_Hieronymi_Stridonensis_pre/GB06AQAAIAAJ?gbpv=1&amp;pg=RA1-PA33 Google Books]. Anni ab Abraham sunt ancorae (ex. [[#2015]]).
}}
==Hieronymi Præfatio==
{{outdent|EUSEBIUS HIERONYMUS VINCENTIO ET GALLIENO SUIS SALUTEM.|0}}
Vetus iste disertorum mos fuit, ut exercendi ingenii causa Græcos libros Latino sermone absolverent, et quod plus in se difficultatis habet, poemata illustrium virorum, addita metri necessitate, transferrent. Unde et noster Tullius Platonis integros libros ad verbum interpretatus est: et cum Aratum jam Romanum hexametris versibus edidisset, in Xenophontis OEconomico lusit. In quo opere ita sæpe aureum illud flumen eloquentiæ scabris quibusdam et turbulentis obicibus retardatur, ut qui interpretata nesciunt, a Cicerone dicta non credant. Difficile est enim, alienas lineas insequentem non alicubi excidere; arduum, ut quæ in aliena lingua bene dicta sunt, eumdem decorem in translatione conservent. Significatum est aliquid unius verbi proprietate, non habeo meum quod id efferam; et dum quæro implere sententiam, longo ambitu vix brevia spatia consumo. Accedunt hyperbatorum anfractus, dissimilitudines casuum, varietates figurarum; ipsum postremo suum, et, ut ita dicam, vernaculum linguæ genus. Si ad verbum interpretor, absurde resonat; si ob necessitatem aliquid in ordine, vel in sermone mutavero, ab interpretis videbor officio recessisse. Itaque, mi Vincenti charissime, et tu Galliene, pars animæ meæ, obsecro, ut quicquid hoc tumultuarii operis est, amicorum, non judicum animo relegatis: præsertim cum et notario, ut scitis, volocissime dictaverim, et difficultatem rei etiam divinorum voluminum instrumenta testentur, quæ a LXX Interpretibus edita, non eumdem saporem in Græco sermone custodiunt. Quamobrem Aquila et Symmachus et Theodotion incitati, diversum pene opus in eodem opere prodiderunt: alio nitente verbum de verbo exprimere, alio sensum potius sequi, tertio non multum a veteribus discrepante. Quinta autem et sexta et septima editio, licet quibus censeantur auctoribus, ignoretur: tamen ita probabilem sui diversitatem tenent, ut auctoritatem sine nominibus meruerint. Inde adeo venit, ut sacræ litteræ minus comptæ, et dure sonantes videantur, quod diserti homines interpretatas eas de Hebræo nescientes, dum superficiem, non medullam inspiciunt, ante quasi vestem orationis sordidam perhorrescant, quam pulchrum intrinsecus rerum corpus inveniant. Denique quid Psalterio canorius? quod in morem nostri Flacci, et Græci Pindari, nunc iambo currit, nunc alcaico personat, nunc Sapphico tumet, nunc semipede ingreditur. Quid Deuteronomii et Isaiæ Cantico pulchrius? quid Salomone gravius? quid perfectius Job? Quæ omnia hexametris et pentametris versibus, ut Josephus et Origenes scribunt, apud suos composita decurrunt. Hæc cum Græca legimus, aliud quiddam sonant; cum Latine, penitus non cohærent. Quod si cui non videtur linguæ gratiam interpretatione mutari, Homerum ad verbum exponat Latinum. Plus aliquid dicam, eumdem in sua lingua prosæ verbis interpretetur, videbit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum vix loquentem. Quorsum ista? Videlicet ut non vobis mirum videatur, si alicubi offendimus, si tarda oratio aut consonantibus asperatur, aut vocalibus hiulca vel divisa sit, aut rerum ipsarum brevitate constringitur, cum eruditissimi homines in eodem opere sudaverint: et ad communem difficultatem, quam in omni interpretatione causati sumus, hoc nobis proprium accedat, quod historia multiplex est, habens barbara nomina, res incognitas Latinis, numeros inexplicabiles, virgulas rebus pariter ac numeris intertextas, ut pene difficilius sit legendi ordinem discere, quam ad lectionis notitiam pervenire. Ut autem manifesto cognoscatur indicio, ad quem numerum historia quæque pertineat, has distinctiones positas lector advertat, ut si ad primum numerum regni primitus annotati historia referenda est, primam litteram in explanatione historiæ contempletur: et siquidem eam ex minio viderit, illi tempori applicandam, vel anno sciat, quem suggesserit numerus similiter eodem minio figuratus. Si vero numerum non puro, sed mixto nigro notatum esse perviderit, secundæ lineæ numero debetur historia. Si autem tertio numerorum ordini applicandum est, quod fuerit ascriptum, medium puro minio numerum, et partem reliquam ex solo nigro expressam conspicabitur. Quarta numeri linea nihil habebit ex minio, sed indicio erit, quod sibi historia debeatur, cum minio facta littera in principio enodationis historiæ, quæ etiam superioribus signis subdenda est, nihilominus apparebit, nullo superius memoratorum signorum in numeris respondere. Sin vero non minio, sed mixtim [ Al. mixtum] nigro rubroque littera fuerit expressa, refulgens ex rubro numerus in quintam numerorum lineam poterit adverti. Et ita sexta linea numeri et secunda, septima ut tertia designabitur, octava quoque ut quarta apparenti littera bicolori. Cum vero nec in numeris, nec in explanatione historiæ ullum illorum, quæ prædiximus, signorum fuerit, nona linea quod annotatum fuerit, vendicabit. Non tamen omnia hujusmodi requirenda sunt necessario, cum minor est numerus linearum. Unde præmonendum puto, ut prout quæque scripta sunt, etiam colorum diversitates serventur, ne quis irrationabili æstimet voluptate oculis tantum rem esse quæsitam, et dum scribendi tædium fugit, labyrinthum erroris intexat. Id enim elucubratum est, ut regnorum tramites, qui per vicinitatem nimiam pene mixti erant, distinctione minii separarentur, et eumdem coloris locum quem prior membrana signaverat, etiam posterior servaret. Nec ignoro multos fore, qui solita libidine detrahendi omnibus, quod vitare non potest, nisi qui omnino nil scribit, huic volumini genuinum dentem infigant. Calumniabuntur tempora, convertent ordinem, res arguent, syllabas eventilabunt. Et quod accidere plerumque solet, negligentiam librariorum ad auctores referent. Quos cum possem meo jure repercutere, ut si displicet, non legant: malo breviter placatos dimittere, ut et Græcorum fidem, suo auctori assignent, et quæ nova inseruimus, de aliis probatissimis viris libata cognoscant. Sciendum etenim est, me et interpretis et scriptoris ex parte officio usum, quia et Græca fidelissime expressi, et nonnulla quæ mihi intermissa videbantur, adjeci in Romana maxime historia, quam Eusebius, hujus conditor libri, non tam ignorasse, utpote eruditissimus, quam ut Græce scribens, parum suis necessariam perstrinxisse, mihi videtur. Itaque a Nino et Abraham usque ad Trojæ captivitatem pura Græca translatio est. A Troja usque ad vicesimum Constantini annum nunc addita, nunc mixta sunt plurima, quæ de Tranquillo, et cæteris illustribus Historicis curiosissime excerpsimus. A Constantini autem supradicto anno usque ad consulatum Augustorum Valentis VI et Valentiniani iterum, totum meum est. Quo fine contentus, reliquum tempus Gratiani et Theodosii latioris historiæ stylo reservavi; non quo de viventibus timuerim libera et vere scribere: timor enim Dei hominum timorem expellit; sed quoniam, debacchantibus adhuc in terra nostra Barbaris, incerta sunt omnia.
==Obtestatio Eusebii==
ADJURO TE, QUICUMQUE HOS DESCRIPSERIS LIBROS, PER DOMINUM NOSTRUM JESUM CHRISTUM, ET GLORIOSUM EJUS ADVENTUM, IN QUO VENIET JUDICARE VIVOS ET MORTUOS, UT CONFERAS QUOD SCRIPSERIS, ET EMENDES AD EXEMPLARIA EA, DE QUIBUS SCRIPSERIS, DILIGENTER: ET HOC ADJURATIONIS GENUS TRANSCRIBAS, ET TRANSFERAS IN EUM CODICEM, QUEM DESCRIPSERIS.
==Eusebii Præfatio==
Mosen gentis Hebrææ, qui primus omnium prophetarum ante adventum Domini Salvatoris divin as leges sacris litteris explicavit, Inachi fuisse temporibus, eruditissimi viri tradiderunt: ex nostris, Clemens, et Africanus, et Tatianus; ex Judæis, Josephus, et Justus, veteris historiæ monimenta replicantes. Porro Inachus quingentis annis Trojanum bellum antecedit. Ex ethnicis vero, impius ille Porphyrius in quarto sui operis libro, quod adversum nos casso labore contexuit, post Mosen Semiramim fuisse affirmat, quæ apud Assyrios CL ante Inachum regnavit annis. Itaque juxta eum DCCC pene et L annis Trojano bello Moses senior reperitur. Cum hæc ita se habeant, necessarium duxi veritatem diligentius persequi. Et ob id in priori libello quasi quamdam materiam futuro operi omnium mihi regum tempora prænotavi, Chaldæorum, Assyriorum, Medorum, Persarum, Lydorum, Hebræorum, Ægyptiorum, Atheniensium, Argivorum, Sicyoniorum, Lacedæmoniorum, Corinthiorum, Thessalorum, Macedonum, Latinorum, qui postea Romani nuncupati sunt. In præsenti autem, stylo eadem tempora contra se invicem ponens, et singularum gentium annos dinumerans, ut quid cuique coætaneum fuit, ita curioso ordine coaptavi. Neque me fugit, in Hebræis codicibus dissonos ætatum annos inveniri, plusque vel minus, prout interpretibus visum est, lectitari: sequendumque illud potius, quod exemplariorum multitudo in fidem traxit. Verum utcumque quis volet computet, et reperiet Inachi temporibus, quem primum Argis regnasse aiunt, patriarcham Hebræorum fuisse Israelem, a quo duodecim Judæorum tribus Israelis vocabulum sortitæ sunt: Semiramin autem et Abraham contemporales fuisse, manifestum est. Nam Moses, licet junior supradictis sit, omnibus tamen, quos Græci antiquissimos putant, senior deprehenditur, Homero scilicet et Hesiodo, Trojanoque bello, ac multo superior, Hercule, Musæo, Lino, Chirone, Orpheo, Castore, Polluce, Æsculapio, Libero, Mercurio, Apolline, et cæteris diis gentium, sacrisque, vel vatibus, ipsius quoque Jovis gestis, quem Græcia in arce divinitatis collocavit. Hos, inquam, omnes quos enumeravimus, etiam post Cecropem Diphyem primum Atticæ regem fuisse convincimus. Cecropem autem præsens historia Mosi coætaneum ostendit, et antecedere Trojanum bellum annis CCCLXXV. Quod, ne cui dubium videatur, sequens ratio sic probabit. Quadragesimo secundo anno imperii Augusti CHRISTUS natus est; quintodecimo Tiberii anno prædicare orsus est. Si quis igitur retrorsum annorum supputans numerum, alterum Darii regis Persarum quærat annum, sub quo templum Jerosolymorum, quod a Babyloniis destructum fuerat, instauratum est, reperiet a Tiberio usque ad Darium annos DXLVIII: Darii quippe secundus annus sexagesimæ quintæ olympiadis anno primo fuit, et Tiberii XV in ducentesimam primam olympiadem incurrit. Fiunt ergo inter Darium et Tiberium olympiades CXXXVII, anni DXLVIII, quadriennio in una olympiade supputato. Deinde secundo Darii anno LXX desolationis templi annus expletur, a quo usque ad primam olympiadem retrorsum numerantur olympiades LXIV, anni CCLVI. Qui similiter supputantur a supradicto desolationis templi anno usque ad L annum Oziæ regis Judæorum, sub quo Isaias et Osee fuerunt. Itaque prima olympias in Isaiæ, et reliquorum incurrit ætatem, qui cum eo prophetaverunt. Rursum si a prima olympiade ad superiora tempora et usque ad captivitatem Trojæ proveharis, invenies annos CCCCVI (quos et nos in priore opusculo digessimus), ut [''Al.'' et] curiosissima Græcorum historia conscribit. Item apud Hebræos a supradicto Oziæ anno et temporibus Isaiæ prophetæ, usque ad Samson et tertium annum Labdon Judicis, supputabis annos CCCCVI. Samson autem est, quem in corporis robore Herculi similem ferunt posteri Judæorum. Et mihi videntur non multum inter se distare tempore, si quidem ambo circa Trojæ captivitatem fuerunt. Post hoc iterum ad priora convertere, et cum CCC tibi et XXIX [''Al.'' XXXIX] annos pes retroactus impleverit, Græcorum Cecropem Diphyem et Mosem invenies Hebræorum. Nam a XLV Cecropis anno usque ad captivitatem Trojæ, et ab LXXX ætatis Mosi anno, in quo populum Israeliticum de Ægypto eduxit, usque ad Labdon, et Samson Judices, computantur anni CCCXXIX. Itaque sine ulla ambiguitate Moses et Cecrops, qui primus Atheniensium rex fuit, iisdem fuere temporibus. Porro iste est Cecrops Diphyes indigena, sub quo primum in arce Oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervæ appellatione sortita nomen. Hic primus omnium, Jovem appellavit, simulacra reperit, aram statuit, victimas immolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Græcia umquam visis. Cætera quoque, quæ apud Græcos mira jactantur, posteriora Cecropis annis deprehenduntur. Si autem Cecropis, consequenter et Mosi, qui cum Cecrope fuit. Post hunc enim scribitur diluvium sub Deucalione, incendium sub Phætonte; Erichthonius Vulcani et terræ filius, Dardanus qui Dardaniam condidit: de quo Homerus:
::Quem primum genuit cœlesti Jupiter arce;
Liberæ quoque raptus et Europæ, sacra Cereris atque Isidis, delubrum in Eleusina, frumenta Triptolemi, regnum Trois:
::Cujus dii natum Ganymedem, ad sidera raptum,
::Vina Jovis magni voluerunt fundere mensis.
Quo tempore quoque Tantalus et Tityus fuerunt, et Apollo natus est. Nam Latona, Jovis conjux, tempore Tityi fuit. Latonæ autem et Jovis Apollo filius. Post quos Cadmus Thebas venit:
::Qui Semelem genuit, de qua pulcherrima proles
::Liber condignam partu tulit edita frugem.
Porro Liber et reliqui quos mox inferemus, post CC annum Cecropis fuerunt. Linus scilicet, et Zetus, et Amphion, Musæus, Orpheus, Minos, Perseus, Æsculapius, gemini Castor et Pollux, Hercules, cum quo Apollo servivit Admeto. Post quos facta est Trojanæ urbis eversio: quam Homerus longo sequitur intervallo. Homerus autem Solone et Thalete Milesio, cæterisque, qui cum iis septem Sapientes appellati sunt, multo prior reperitur. Deinde Pythagoras exstitit, qui se non sapientem, ut priores, sed philosophum, id est, amatorem sapientiæ, dici voluit. Quem secutus Socrates, Platonem erudivit: a quo famosa in partes philosophia divisa est. Horum singulos juxta ordinem sequentis historiæ suis locis inferemus [''Al.'' inseremus]. Igitur Moses cunctos quos supra memoravimus, antecedit: qui [''Al.'' quia] ætate Cecropis fuisse monstratus est. Ab LXXX autem anno Mosi, et egressu Israel ab Ægypto, rursus ad superiora conversus, usque ad primum annum Abrahæ, reperies annos DV. Quos similiter a XLV anno Cecropis usque ad Ninum et Semiramim Assyriorum principes supputabis. Primus quippe omni Asiæ, exceptis Indis, Ninus Beli filius regnavit. Itaque manifestum est, Abraham Nini ætate generatum, juxta eum tamen numerum, quem contractiorem editione Vulgata sermo præbet Hebræus. Verum incuriositate [''Al.'' in curiositate] ne cesses: et cum divinam Scripturam diligenter evolveris, a nativitate Abrahæ usque ad totius orbis diluvium, invenies retrorsum annos DCCCCXLII. Item a diluvio usque ad Adam, MMCCXLII, in quibus nulla penitus Græca, nec Barbara, et, ut loquar in commune, gentilis reperitur historia. Quamobrem præsens opusculum ab Abraham et Nino usque ad nostram ætatem inferiora tempora persequetur; et statim in principio sui Hebræorum Abraham, Assyriorum Ninum et Semiramim proponet. Quia neque Athenarum adhuc urbs, neque Argivorum regnum nomen acceperat, solis Sicyoniis in Græcia florentibus: apud quos temporibus Abrahæ et Nini Europem secundum regnasse ferunt. Quod cur etiam nos putemus, ex sequentibus demonstrabitur. Si enim diligenter enumeres ab ultima ætate Nini, usque ad Trojæ captivitatem, invenies annos DCCCXXXIV. Item in Sicyone a XXII anno regis Europis, usque ad supradictum tempus, eosdem annos invenies DCCCXXXIV. Apud Hebræos quoque a nativitate Abraham usque ad Labdon et Samson Judices Hebræorum, qui Trojanis temporibus populo præfuerunt, æque supputabis annos DCCCXXXIV. Item apud Ægyptios ab ætate Nini et Semiramidis, quo tempore sextadecima jam dynastia Thebæi Ægyptis imperabant, usque ad vicesimam dynastiam, et regem Ægypti Thuorin, qui ab Homero Polybus vocatur, sub quo Troja capta est, colliguntur etiam supradicti anni DCCCXXXIV. Igitur consequenter in libelli fronte ponimus uno eodemque tempore Abraham, Ninum, Semiramim, Europem, Ægyptiorum Thebæos. Et hæc quidem ita se habere, ut præfati sumus, posterior textus ostendet. Nunc illud in cura est, ut etiam Hebræorum annos in quatuor tempora dividamus. Ab Abraham usque ad Mosen, a Mose usque ad primam ædificationem templi, a prima ædificatione templi usque ad secundam instaurationem ejus, ab instauratione ejus usque ad adventum Christi Domini. A nativitate quippe Abrahæ usque ad Mosen et egressum Israel ex Ægypto, computantur anni DV. A Mose usque ad Salomonem et primam ædificationem templi, anni CCCCLXXIX, secundum minorem tamen numerum quem tertius Regnorum liber continet. Nam juxta volumen Judicum, supputantur anni DC. A Salomone vero usque ad instaurationem templi, quæ sub Dario Persarum rege facta est, colliguntur anni DXII. Porro a Dario usque ad prædicationem Domini nostri Jesu Christi, et usque ad quintum decimum annum Tiberii principis Romanorum, explentur anni DXLVIII. Itaque simul fiunt ab Abraham usque ad quintumdecimum Tiberii annum, anni MMXLIV. Similiter a Nino et Semiramide usque ad Mosen et Cecropem, anni DV. A Cecrope usque ad captivitatem Trojæ, anni CCCLXXV. A captivitate Trojæ usque ad primam olympiadem, anni CCCCVI. A prima olympiade usque ad secundum Darii annum, et instaurationem templi, anni CCLVI. A secundo Darii anno et instauratione templi usque ad quindecimum annum Tiberii Cæsaris, anni DXLVII [''Al.'' DXLVIII]. Fiunt simul a Nino a Semiramide usque ad quintumdecimum Tiberii annum, anni MMXLIV, quos et ab Abraham usque ad Tiberium ostendimus supputatos. A Tiberii autem quindecimo anno usque ad decimum quartum annum Valentis, quo interiit, numerantur anni CCCLI. Itaque fiunt anni istius historiæ MMCCCXCV. Et ne longus ordo numerorum aliquid forte turbationis afferat, omnem annorum congeriem in decadas cæcidimus [''Al.'' decidimus], quas ex singularium gentium historiis congregantes sibi invicem, facimus esse contrarias, ut facilis præbeatur inventio, cujus Græci ætate vel Barbari, prophetæ, et reges, et sacerdotes fuerint Hebræorum. Item qui diversarum gentium falso crediti dii, qui heroes, quæ quando urbs condita, qui de illustribus viris philosophi, poetæ, principes, scriptoresque variorum operum exstiterint, et si qua alia digna memoria putavit Antiquitas. Quæ universa in suis locis summa cum brevitate ponemus.
==Exordium Libri.==
===I.===
Incipiunt tempora totius sæculi, regesque gentium omnium, quibus locis, quibusque temporibus in suis provinciis, et quantum regnaverint [''Al.'' regnaverunt], vel si quid memoriæ dignum per generationes, nativitates, et regna, et ducatus, per [''Al.'' et per] omnem actum Judicum, et omnium regum Juda, et aliorum qui non ex eadem tribu regnaverunt, per regnum [''Al.'' regna] Assyriorum, cæterarumque gentium, et tempora dictatorum cum consulibus ordinariis. Sed et tempora imperatorum, et Cæsarum, et quibus temporibus historiographos fuisse dixerunt; sed et successiones eorumdem, quod per ordinem rerum superius declaratum est. Quorum universa tempora, gesta, sive apud Hebræos, vel apud Græcos, vel apud Romanos, sive apud Barbaros, cæterasque gentes, quæ gesserunt, vel constituerunt per historias, in hoc libro plenissime demonstrantur: quod et in libro hoc historiæ singulæ conscriptæ declarant, deorum generationem, vel singulorum progeniem, sive his temporibus ipsis antelatis, quæ gesserunt, et tempora Olympiacorum, ex quo primus agon gymnicus constitutus, quos [''Al.'' constitutus est, quod] Græci Olympias (''sic'') appellant. Et quo tempore adventus fuit Salvatoris nostri JESU CHRISTI, sive passio ejus; simulque et nomina episcoporum Ecclesiarum numero quatuor, hoc est, Romanorum, Alexandriæ, Jerosolymorum, et Antiochiæ, qui per easdem civitates metropoles provinciarum episcopi, quantum temporis singuli sederint [''Al.'' sederunt], vel qui eorum episcopatus sui tempore martyrio coronatus sit, sive tempora persecutionum, quibus temporibus Ecclesiæ dissipatæ sint. Sed et tempora regum Macedonum, Alexandriæ [''Al.'' Alexandri], et quoto agone Olympiacorum, vel quibus temporibus, seu consulibus finem Alexander fecerit Judæis, vel Vespasianus insecutionem, sive destructionem templi eorum miserit, et tributa eis constituit.
===II.===
Numeratio temporum non solum ante hominum genus, sed etiam ante lumina ipsa atque stellas esse, cognoscitur. Nam cum primum fecit Deus cœlum et terram, cum ipsis quoque elementis, quæ in his elementis condita sunt, id est, aquas et spiritus, abyssosque; et tenebris [''Al.'' tenebras], necdum luminibus neque sideribus constitutis, dixit Deus: ''Fiat lux: et facta est lux. Et vidit Deus lucem, quia bona est, et separavit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem: et factum est vespere et mane dies unus'' (''Gen.'' I, 3-5). Hic primus dies sæculi, non primus dierum omnium. Ideoque non primus, sed unus nominatus est. Secundo autem die factum est firmamentum in medio aquarum, quod et divisit inter aquam et aquam. Tertio autem die congregatæ sunt aquæ, quæ sunt sub cœlo, in congregationem unam, et apparuit arida, quam Deus ''Terram'' nominavit, atque congregationes aquarum appellavit ''Maria'', herbamque produxit terra, et lignum fructiferum cum semine suo. Quarto igitur die facta sunt luminaria duo in firmamento cœli, ut luceant super terram ad inchoationem diei et noctis, et ut dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, et sint in splendorem firmamenti [''Al.'' in firmamentum] cœli, et luceant super terram. Quibus ita perfectis, manifestum est luminibus ipsis antecedere lucem tribus diebus. Unde mihi videntur Ægyptii, cæteræque gentes hoc sequentes decretum, quatuor annis impletis, diem integrum superfluum, quem [''Al.'' quod] etiam ''bissextum'' nominavere [''Al.'' solent nominare]. Nam cum tres dies istos computare qui sint, atque recogitare voluerimus, unius anni centesimam vigesimamque partem istam esse cognoscimus [''Al.'' cognoscemus]. Centesima autem et vigesima dies invicem computata, ista tertia pars esse anni dignoscitur. Tertia ergo addita parte annali [''Al.'' annuali] quadriennio, dies integer completur, atque ad partium partes, menses atque anni superflui computantur, quos Hebræi quidem ''embolismos'' vocare solent, Ægyptii autem ''exaltationes siderum atque stabilitates'' appellant: immo ''bissextum'' ob rememorationem lucis atque dierum et noctium, quæ luminibus triduum antecesserunt, celebratur, ideo quod tres dies sine auctore sole processerunt.
===III.===
Nos igitur tempora conscribimus, non quæ sunt sæculi mundi, neque luminum aut siderum, neque fructuum, aut lignorum, aut piscium, sed generationem hominum, cujus primus fuit Adam, factus sexto die. Quinto autem die dixit Dominus: ''Educant aquæ reptilia animarum vivarum, et volatilia cœli. Et factum est sic. Et fecit Deus belluas, et cetos, et omnem animam vivam repentem, quas eduxerunt aquæ secundum suum genus, et omnem volatilem secundum genus suum. Et vidit Deus quia bona sunt, et benedixit ea Deus, et dixit: Crescite, et multiplicamini, et replete aquas, quæ sunt in mari, et volatilia multiplicentur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. Sexto autem die dixit Dominus: Educat terra animam vivam secundum genus suum, quadrupedia et reptilia bestias terræ secundum suum genus. Et vidit Deus quia bona sunt, et dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium cœli, et omnium jumentorum, et totius terræ, et omnium reptilium, quæ sunt super terram. Et fecit Deus hominem, secundum imaginem Dei fecit eum: masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos'' [Al. ''addit Deus''], ''dicens: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini ejus, et habete potestatem piscium maris, et volatilium cœli, et omnium reptilium, quæ sunt super terram'' (''Ibid.'', 20-28). Quomodo autem Deus eum, et unde fecerit [''Al.'' fecit], post alia dicit: ''Et finxit hominem Deus de limo terræ, et sufflavit'' [Al. ''insufflavit''] ''in faciem ejus spiritum vitæ, et factus est homo in animam viventem'' [Al. ''vivam''] (''Gen.'' II, 7). Et iterum post alia: ''Et dixit Dominus Deus: Non est bonum hominem solum, faciamus ei adjutorium secundum eum'' (''Ibid.'', 18). Et post alia: ''Adæ autem non est inventus adjutor similis illi: Et immisit Deus soporem in Adam, et obdormivit: et apprehendit unam costam de latere ejus, et replevit locum carne ejus. Et ædificavit Dominus'' [Al. addit ''Deus''] ''costam, quam sumpsit ab Adam in mulierem, et adduxit eam ad Adam videre quid eam vocaret. Et dixit Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Hæc vocabitur Virago'' [Al. ''mulier''], ''quia de viro suo sumpta'' [Al. ''accepta''] ''est'' (''Ibid.'', 20-23). Ex his duobus omnis hominum multitudo procreata est. Unde etiam nos dinumerationem temporum facientes incipimus.
===IV.===
Adam. Eva. Adam autem vocavit nomen mulieris suæ Eva, quod interpretatur vita, quia ipsa est mater viventium. Adam autem cognovit Evam uxorem suam, et concipiens peperit Cain, et dixit: Acquisivi hominem per Deum, et adjecit fratrem illius parere Abel. Et factus est Abel pastor ovium, Cain vero agricola [''Al.'' operans terram]. Igitur cum uterque de suorum laborum fructibus immolarent, apparerent autem oblationes Abel acceptabiles magis coram Domino, tactus Cain invidia, insolens fratrem innocentem interemit, cujus morte genitor consternatus, ac sublatus in tempora, ab amplexu conjugis abstinuit Adam. Cum vero esset annorum CL genuit Seth, deinde alios mares et feminas. Fuerunt autem anni ejus DCCCCXXX. Seth autem cum esset annorum CXXX genuit Enos: deinde in tempus alios mares et feminas. Fuerunt autem anni ejus DCCCCXII. Enos vero cum jam esset nonagenarius genuit Cainam: deinde alios filios et filias. Fuerunt autem anni ejus DCCCCV. Cainam vero cum esset septuagenarius genuit Malaleel: deinde alios filios et filias. Fuerunt omnes anni ejus DCCCCX. Malaleel quadragenarius genuit Jareth: deinde alios filios et filias. Fuerunt anni ejus DCCCXCV. Jareth in CLXI anno genuit Enoch: deinde in tempora alios filios et filias. Fuerunt anni ejus omnes DCCCCLXII. Enoch autem LXV anno genuit Mathusalem: deinde alios filios et filias. Vir fuit justus, vixit in humanis annis CCCLXV, et assumptus est. Mathusalem vero in CLXXXVII anno genuit Lamech: deinde alios filios. Omnes anni ejus DCCCCLXIX. Lamech autem anno CLXXXII genuit Noe, qui interpretatur ''consolator'' ab operibus manuum nostrarum in terra, cui maledixit Dominus: et deinde alios filios et filias. Fuerunt omnes anni vitæ ejus DCCLXXVIII. Superiori tempore Cain fratricida ob divinam indignationem profugit ad orientalem plagam, et consedit apud regionem Eden. Cognovit autem uxorem suam, et genuit Enoch, ad cujus proprium nomen fundavit urbem in vocabulo filii. Porro Enoch genuit Gaidad, qui genuit Maviael, qui genuit Mathusalem, qui genuit Lamech, qui ex argumento vaticinatus divinam ultionem septuplam fuisse in Cain propter homicidium fratris; in se autem septuagies [''Al.'' septuagesies] septies futuram ob necatum a se adolescentem sui vulneris in livore. Iste Lamech duxit sibi binas uxores, Adda scilicet et Sella. Ex Adda genuit Jobel, qui primum intra tentorium habitaculis moram [''Al.'' morem] gessit. Ex eadem genuit Jubal, qui fuit citharœdorum primus. Ex Sella genuit Thobel, qui mirabilis malleator fuit in omni fabrili arte metallorum.
===V.===
Noe vero cum D esset annorum genuit Sem, Cham et Japhet. Et cum multiplicassent homines super terram valde, ac ducerent uxores speciosas, in quarum formam exardescerent in concubitum, prout cujusque libido fuit, ex quibus gigantes viri famosi potentes a sæculo geniti in populos flagitiosos crescerent, proclives in omne facinus, spreto divino timore, sine cultu religionis. Cum foret autem Noe solus justus, placens Deo in generationibus suis, decrevit Deus servari de quacumque specie, ad reparandum semen cujuslibet animantium: cætera autem universa per diluvium perdere ac ulcisci, ab homine usque ad pecus, tam volatilium quam reptantium super terram. Instituit ergo Noe fabricari arcam ex lignis elaboratis et levigatis tabulamentis, altam XXX cubitis, latam L, longam CCC, et in cubitu consummatam, bitumine linitam intrinsecus et extrinsecus, divisam in mansiunculas et tristega. In quam sic dispositam introivit Noe cum filiis, et uxoribus suis, ac introduxerunt nutu Dei ex omnibus animantibus mundis, ex feminis septena, ex immundis vero bina: escam similiter juxta propriam cujuslibet naturam convenientia ad vescendum pabula. Septimo autem die ab ingressu arcæ, quæ fuit XVII mensis secundi, excesserunt aquæ terminos et confinia naturæ, tantaque vis imbrium largissimorum est exorta, tam ingens aquarum abyssus invasit continuo incremento per dies quadraginta, scissis cataractis cœli, donec nedum superficiem totius orbis, sed universa montium cacumina sub undis involverent cubitis XV altiores. Porro arca ferebatur super aquam, ex qua consumpta est omnis caro, quæ movebatur super terram, volucrum, animantium, bestiarum, omniumque reptibilium, quæ reptabant super terram, universi homines, et cuncta in quibus erat spiraculum vitæ. ''Obtinueruntque aquæ terras CL diebus, et recordatus est Deus Noe, et omnium animalium quæ erant cum eo in Arca, adduxitque spiritum super terram, et cessavit aqua, et adoperti sunt fontes abyssi, et cataractæ cœli: et cessavit pluvia de loco, et deficiebat aqua descendens de terra, et diminuebatur aqua post CL dies, et sedit arca in septimo mense XVII die mensis super montes Ararath'' (''Gen.'' VIII, 1-3). Isti montes in Armenia superiore sunt secus Persas. ''Aqua autem magis diminuebatur, usque ad decem menses; decimo autem mense primo die mensis visa sunt capita montium. Et factum est post XL dies, aperuit Noe fenestram Arcæ quam fecerat, et dimisit corvum videre si cessasset aqua a facie terræ, et exiens non est reversus ad eum. Et sustinuit donec siccaretur aqua a terra, et dimisit columbam a se, videre si aqua cessasset a facie terræ, et non inveniens columba requiem pedibus suis, reversa est ad eum in arcam: quia aqua erat super omnem faciem terræ. Extendens autem manus suas Noe accepit eam, et induxit eam apud se in arcam. Et sustinuit adhuc septem dies alios, et iterum dimisit columbam de arca, et reversa est ad eum columba ad vesperum, et habuit folium olivæ cum surculo in ore suo. Et intellexit Noe quia cessavit aqua a facie terræ. Et sustinuit Noe adhuc septem dies alios, et dimisit columbam, et non est ausa reverti ad eum. Tenuit ergo diluvium terram donec siccaretur annum integrum'' (''Ibid.'', 5-14). Postquam introivit autem Noe in arcam, septimo die inclusit Deus de foris fenestram arcæ, et XL diebus, et XL noctibus facta est pluvia, stetitque aqua CL dies. Post istos dies clausi sunt fontes abyssi, et cœpit aqua diminui. Septimo autem mense sedit Arca super montem Ararath. Diminuebatur autem aqua usque XI menses. Prima autem die hujus mensis capita montium reliquorum visa sunt, et cætera ut supra. Postea Noe denudavit arcæ tectum post annum integrum, et hoc ipsum scribitur, et significat dicens: ''Et factum est in primo et DC anno vitæ Noe, primo die mensis, cum minuisset aqua a facie terræ, denudavit Noe tectum Arcæ, quod fecerat, et vidit quod defluxisset aqua a facie terræ. In secundo autem mense VII et XX die mensis siccata est terra'' (''Ibid.'', 14, 15): et exiit Noe, et uxor ejus, et filii ejus, et uxores filiorum suorum cum eo, omnes bestiæ et omnia peccora, et omnia reptilia, quæ moventur super terram, secundum genus suum, et omnia volatilia secundum genus eorum exierunt de arca.

{{font-size|90%|AB ADAM, USQUE AD DILUVIUM, SUNT ANNI MMCCXLII; SECUNDUM HEBRÆORUM NUMERUM ANNI MDCLVI.}}

Et facti sunt omnes dies Noe anni DCCCCL, et mortuus est.
===VI.===
{{center|FILII NOE.}}
Sem, Cham, et Japhet. Filii Sem: Elam, unde Elamitæ; Assur, unde Assyrii; Arphaxad, unde Arabi; Lud, unde Lydii; Aram, unde Syri. Aramei autem Syriace dicuntur filii Aram, Us, et Ul, et Gater, et Mosoch, gentes Barbarorum sunt secus Persas. Filii Cham: Chus, unde Æthiopes; Mestre, unde Ægyptii; Furfur, unde Æthiopum gens; Chanaan, Chananæi. Filii autem Chus: Saba, unde Sabæi dicti. Ab ista terra regina venit videre sapientiam Solomonis. Evilat, gens Evilea. Filii Japhet, Gomer, et Magog, et Madai, et Jaynam, Elissa, et Thobel, et Mosoth, et Thiras. Filii Gomer, Aschonez, unde gentes Gothicæ.
===VII.===
{{center|NATIONES SEM.}}
Arphaxad genuit Salam, Sala autem genuit Heber, unde Hebræi. Filii autem Heber, Phalec, et Jectan. Jectan autem genuit Elmodad, et Saleph, et Asarmoth, et Jareth, et Adoram, et Aizal [''Al.'' Jarach et Odorra et Fiziel], et Decla, et Abimael, Saban, et Uphir, et Evilat, et Jobab. Hi omnes sunt filii Jectan. Et facta est habitatio [''Al.'' inhabitatio] ipsorum a Masse usque dum veniatur in Sephar [''Al.'' Sephara] montem Orientis. Hi filii Sem in tribus suas, secundum linguas suas, in regiones suas, et nationes suas.
===VIII.===
{{center|NATIONES CHAM.}}
Sabatha, et Regma, Sabathaca. Filii autem Regma, Seba, et Dadan. Chus autem genuit Nemroth. Hic cœpit esse gigas super terram, venator ante Dominum. Et factum est in initio regni ejus Babylon, Arach, et Acad, et Jacar, et Chalanne, in terra Sennaar, ubi statuit Nabuchodonosor statuam suam. Et Mesariam genuit Ludim, et Anamiim, et Labiim, et Nephuthuiim, et Phetrusiim, et Celuim: unde egressus est inde Philistim, et Caphthurim. In Chanaam autem genuit Sidona primogenitum, et Cethæum, et Jebusæum, et Amorrhæum, et Gergesæum, et Arachæum, et Samarium, et Amathæum. Hi sunt filii Cham in tribus suas, secundum linguam suam, et in terris suis, et gentibus eorum.
===IX.===
{{center|NATIONES JAPHET.}}
Gomer, et Magog, et Madai, et Jaynam, et Thobal, et Mosoch, et Thiras. Et filii Gomer, Aschonez, et Riphat, et Thogorma [''Al.'' Thogarma]. Et filii Jaynan Elissa, et Tharsis, Citii, Rhodii. Ab his divisæ sunt insulæ gentium in terra eorum, unusquisque secundum linguam suam in tribubus suis, et gentibus suis.
===X.===
Sem filius Noe cum esset annorum C genuit Arphaxad secundo anno post diluvium. Et vixit Sem postquam genuit Arphaxad annis D et genuit filios et filias, et mortuus est. Arphaxad cum esset annorum CXXXV genuit Cainam. Et vixit Arphaxad postquam genuit Cainam annis CCCCXXX, et genuit filios et filias. Cainam cum esset annorum CXXX genuit Sala. Et vixit Cainam postquam genuit Sala annis CCCXXX, et genuit filios et filias, et mortuus est. Sala cum esset annorum CXXX genuit Heber. Et vixit Sala postquam genuit Heber annis CCC, et genuit filios et filias, et mortuus est. Heber cum esset annorum CXXXIV genuit Phalec. Et vixit Heber postquam genuit Phalec annis CCCLXX [''Al.'' CCLXX], et genuit filios et filias, et mortuus est. Phalec cum esset annorum CXXX genuit Rhagau. Et vixit Phalec postquam genuit Rhagau annis CCIX, et genuit filios et filias, et mortuus est. Rhagau cum esset annorum CXXXII genuit Seruch. Et vixit Rhagau, postquam genuit Seruch, annis C, et genuit filios et filias, et mortuus est. Seruch cum esset annorum CXXX genuit Nachor. Et vixit Seruch postquam genuit Nachor annis CC, et genuit filios et filias, et mortuus est. Nachor cum esset annorum LXXIX genuit Thare. Et vixit Nachor postquam genuit Thare annis CXXV, et genuit filios et filias, et mortuus est. Thare cum esset annorum LXX genuit Abram, et Nachor, et Aram. Aram autem ante conspectum patris sui mortuus est, reliquitque filium, qui nominabatur Loth, quem socium habuit Abram. Ab anno diluvii usque ad nativitatem Abrahæ sunt anni MLXXII. Thare iste post mortem filii sui Aram adduxit omnes suos de sua regione et provincia Assyriorum, ubi nati fuerunt, et Abraham, et Nachor, et Aram mortui filium, et venit in terram Charan et habitavit ibi annis CCV, et mortuus est in Charan, ubi habitavit in regione Chananæorum. Hujus Tharæ anno XXVIII, Assyriorum rex primus Belus mortuus est, quem Assyrii deum nominaverunt, et alii dicunt Saturnum, atque filio suo regnum tradiderunt: vocabatur autem Ninus. Hujus Tharæ anno XLIX, Sicyoniorum in Græcia regnavit Europs, defuncto Ægialeo, qui primus Sicyoniorum regnavit: ex quo territorium Peloponnesiorum Ægialea vocabatur.
===XI.===
Nachor vir, Melcha conjux. Filii Melchæ, Ox, Baux, Camuel, Cazat, Axau, Pheldas, Jeldath, Bathuel. Iste est, qui supra Bathuel, ex quo Rebecca: hæc est uxor Isaac: concubina Regma. Filii Regmæ, Chaman, Tabee, Tochos, Maacha. Nascuntur ergo ex Nachore et Melcha uxore filii octo, atque neptis [''Al.'' nepos] Rebecca, quæ fuit uxor Isaac: et ex Regma concubina nascuntur filii quatuor. Omnes ergo filii Nachor duodecim. Abraham maritus, Sara uxor, Filii Saræ, Esau, Jacob: concubina Agar, ancilla Saræ. Ismael. Filii Ismael, Nabaloth, Cedar, Nabdeel, Massa, Masna, Iduma, Masse, Codar, Thamam, Jethur, Naphas, Cedma. Filii Maziam quinque, Sephar, Gephar, Enoch, Abira, Begali. Cethura uxor Abrahæ. Filii Cethuræ sex, Zambram, Jectam, Madal, Madiam, Jesboch, Sobe. Filii Jectam tres, Saba, Theba, Dadan. Filii autem Dadan quinque, Raguel, Nabdeel, Assurum, Latusim, Jomim.
===XII.===
Abraham primam ætatem apud Chaldæos agebat: postea autem cum patre suo transmigravit in Charam terram Chananæorum, ubi visus est illi Deus, dicens: ''Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram, quam tibi ostendam, et faciam te in gentem magnam'', etc. (''Gen.'' XII, 1). Qui jussioni obaudiens, accepto filio Aram fratris sui, exivit cum eo, et venit in terram Chanaan, usque ad locum Sichem ad arborem excelsam, ubi visus est illi Deus, atque promissionem seminis, atque hæreditatis dedit. Erat autem tunc annorum LXXV. Abraham autem vixit annis CLXXV, cujus tempora dinumerabimus, annis expositis. Sed quia temporibus patris sui Tharæ insignia regnorum esse ceperunt, jam quidem quo anno fuerint, exposuimus. Modo autem temporibus Abrahæ annum ad annum comparabimus [''Al.'' comparamus], ut sciamus quid memoriæ dignum, et quibus annis gestum sit: sive apud Hebræos, sive apud Græcos, sive Barbaros, cæterasque gentes, quarum historiographi memoriam [''Al.'' memorias] fecerunt.
===XIII.===
Quando natus est Abraham, jam regnabat rex secundus, qui vocabatur Ninus filius Beli. Nam primus Assyriorum regnavit Belus annis LXV, quem Assyrii deum nominaverunt Saturnum. Quo defuncto, regnum accepit filius suus Ninus, qui regnavit annis LII. Hujus regni anno XLIII erat primus annus Abrahæ. Sicyoniorum in Achaia regnabat rex secundus, cui nomen erat Europs. Nam primus eorum regnavit Ægialeus, ex quo Ægialea vocabatur quæ nunc dicitur Peloponnesus, qui regnavit annis LII. Quo defuncto, regnavit Europs annis XLV, cujus annus XXII primus annus erat Abrahæ. Necnon apud Ægyptios erat XVI potentia, sicut ait Manetho, per quam regnabant Thebæi annis CXC, quorum primus annus erat æque primus Abrahæ.
==Regum Series==
Regum Series, et quanto quisque tempore regnaverit.
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''REGES ASSYRIORUM.'''
|-
|Ninus&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;annos||52||&amp;emsp;Mamylus||30||&amp;emsp;Tautanes||32
|-
|Semiramis||42||&amp;emsp;Sparetus||40||&amp;emsp;Tautæus||40
|-
|Zameis||38||&amp;emsp;Ascades||40||&amp;emsp;Thinæus||30
|-
|Arius||30||&amp;emsp;Amyntas||45||&amp;emsp;Dercylus||40
|-
|Aralius||40||&amp;emsp;Belochus||25||&amp;emsp;Eupales||38
|-
|Xerxes||30||&amp;emsp;Bellepares||30||&amp;emsp;Laosthenes||45
|-
|Armamitres||38||&amp;emsp;Lamprides||32||&amp;emsp;Piritiades||30
|-
|Belochus||35||&amp;emsp;Sosares||20||&amp;emsp;Ophrataeus||20
|-
|Balæus||52||&amp;emsp;Lampares||30||&amp;emsp;Ophratanes||50
|-
|Altadas||32||&amp;emsp;Pannyas||45||&amp;emsp;Acrazapes||42
|-
|Mamithus||30||&amp;emsp;Sosarmus||19||&amp;emsp;Sardanapalus||20
|-
|Machaleus||30||&amp;emsp;Mitræus||27
|-
|Sphærus||20||colspan=4|&amp;emsp;Reges hi 1240 annis regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''SICYONIORUM.'''
|-
|Europs||45||&amp;emsp;Orthopolis||63||&amp;emsp;Sycion||45
|-
|Telchin||20||&amp;emsp;Marathius||30||&amp;emsp;Polybus||40
|-
|Apis||25||&amp;emsp;Marathus [''Al''.||20||&amp;emsp;Inachus||42
|-
|Thelasion||52||&amp;emsp;&amp;emsp;Marathon ''et''|| ||&amp;emsp;Phæstus&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;8 {{font-size|90%|[''Al''.}}||9]
|-
|Ægydrus {{font-size|90%|[''Al''. Ægyrus]}}||34||&amp;emsp;&amp;emsp;Marathos]|| ||&amp;emsp;Adrastus||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Thurimachus||45||&amp;emsp;Echyreus||55||&amp;emsp;Polyphides&amp;emsp;&amp;emsp;31 {{font-size|90%|[''Al''.}}||33
|-
|Leucipus||53||&amp;emsp;Corax||30||colspan=2 style=&quot;text-align:right&quot;|''Sc''. 22]
|-
|Messapus||47||&amp;emsp;Epopeus||35||&amp;emsp;Pelasgus||20
|-
|Heratus {{font-size|90%|[''Al''. Peratus]}}||46||&amp;emsp;Laomedon||40||&amp;emsp;Zeusippus||32
|-
|Plemnæus||48||colspan=4|&amp;emsp;Reges hi regnaverunt 862, post quos Sacerdotes
|- style=&quot;text-align:right&quot;
|[''Al''. Plumnæus]|| ||colspan=4|CARNII constituti sunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LACEDÆMONIORUM.'''
|-
|Eurystheus||42||&amp;emsp;Labotes||37||&amp;emsp;Archelaus||60
|-
|Ægis||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Doristhus||29||&amp;emsp;Theleclus||40
|-
|Echestratus||35||&amp;emsp;Agesilaus||44||&amp;emsp;Alcamenes||37
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MACEDONUM.'''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|Caranus||28||&amp;emsp;Archelaus||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Antigonus et&lt;br&gt;&amp;emsp;Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Cœnus||12||&amp;emsp;Amyntas||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Tyrimas||38||&amp;emsp;Pausanias||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Pyrrhus&amp;emsp;&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|Perdica||51||&amp;emsp;Amyntas||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Lysimachus&amp;emsp;annos||style=&quot;text-align:right&quot;|5
|-
|Argæus||38||&amp;emsp;Argæus||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Ptolemæus||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|Philippus||38||&amp;emsp;Amyntas||18||&amp;emsp;Meleagrus&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Europus||26||&amp;emsp;Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Antipater&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;dies||45
|-
|Alcetas||29||&amp;emsp;Ptolemæus||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Sosthenes&amp;emsp;&amp;emsp;annos||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Amyntas||50||&amp;emsp;Perdica||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Antigonus||36
|-
|Alexander||43||&amp;emsp;Philippus||26||&amp;emsp;Demetrius||10
|-
|Perdicas||28||&amp;emsp;Alexander Magnus||12||&amp;emsp;Antigonus||15
|-
|Archelaus||24||&amp;emsp;Aridæus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Philippus||42
|-
|Orestes||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Cassander||19||&amp;emsp;Perses||10
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ASIÆ.'''
|-
|colspan=6|''Philippo XXIV Macedonum rege regnante, Asiæ primus regnavit''
|-
|Antigonus||18||colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Demetrius, qui et||17
|-
| || || || ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;Polyorcetes
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''SYRIÆ ET ASIÆ.'''
|-
|Seleucus, qui et||32||&amp;emsp;Seleucus, qui et||12||&amp;emsp;Alexander||10
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;Nicanor|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;Philopator|| ||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Antiochus Soter||19||&amp;emsp;Antiochus||11||&amp;emsp;Antiochus Sedetes||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
|Antiochus, qui Theos||15||&amp;emsp;&amp;emsp;Epiphanes|| ||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Seleucus Callinicus||20||&amp;emsp;Antiochus, qui||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Antiochus Grippus||12
|-
|Ceraunus||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;&amp;emsp;et Eupator|| ||&amp;emsp;Antiochus Cyzicenus||18
|-
|Antiochus Magnus||36||&amp;emsp;Demetrius, qui||12||&amp;emsp;Philippus||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
| || ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;et Soter
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MEDORUM.'''
|-
|colspan=6|''Post Assyriorum reges, Medorum reges regnant.''
|-
|Arbaces||28||&amp;emsp;Cardiceas||13||&amp;emsp;Cyaxares||32
|-
|Sosarmus||30||&amp;emsp;Dejoces||54||&amp;emsp;Astyages||38
|-
|Medidus||40||&amp;emsp;Phraortes||24
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''PERSARUM.'''
|-
|Cyrus||30||&amp;emsp;Artaxerxes||40||&amp;emsp;Artaxerxes, qui||26
|-
|Cambyses||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Xerxes&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;et Ochus
|-
|Fratres Magi menses||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Sogdianus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Arses||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Darius||36||&amp;emsp;Darius Nothus||16||&amp;emsp;Darius Arsami filius||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Xerxes||20||&amp;emsp;Artaxerxes, qui||40||&amp;emsp;Alexander, subverso||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Artabanus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;&amp;emsp;et Mnemon|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;Persarum regno,
|-
| || || || ||&amp;emsp;&amp;emsp;regnas annis
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ALEXANDRINORUM.'''
|-
|colspan=6|''Incipiente Alexandrinorum regno, regnat Ægypto:''
|-
|colspan=2|Ptolemæus Lagi filius||40||colspan=2|Ptolemæus Evergetes||29
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philadelphus||38||colspan=2|Ptolemæus, sive Soter||17
|-
|colspan=2|Ptolemæus Evergetes||26||colspan=2|Ptolemæus Alexander||10
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philopator||17||colspan=2|Ptolemæus Cleopatræ filius||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|colspan=2|Ptolemæus Epiphanes||24||colspan=2|Ptolemæus Dionysus||30
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philometor||35||colspan=2|Cleopatra||22
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Post, Imperatores Romanorum regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ARGIVORUM.'''
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|''XVI Dynastia Ægyptiorum anno 161. Primus Argivorum regnavit''
|-
|Inachus||50||&amp;emsp;Criassus||54||&amp;emsp;Danaus||50
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Phorbas||35||&amp;emsp;Lynceus||41
|-
|Phoroneus||60||&amp;emsp;Triopas||46||&amp;emsp;Abas||23
|-
|Apis||35||&amp;emsp;Crothopus||21||&amp;emsp;Prœtus||17
|-
|Argus||70||&amp;emsp;Sthenelus||11||&amp;emsp;Acrisius||31
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Argivorum regnum transfertur in Mycenas:
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MYCENARUM.'''
|-
|Perseus|| ||&amp;emsp;Agamemnon||15||&amp;emsp;Penthilus
|-
|Euristheus||43||&amp;emsp;Ægisthus||15||&amp;emsp;Cometes
|-
|Atreus et Thyestes,||65||&amp;emsp;Orestes|| ||colspan=2|&amp;emsp;Usque ad Heraclidarum
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;fratres|| ||&amp;emsp;Tisamenus||colspan=2|&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;descensus.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''CORINTHIORUM.'''
|-
|colspan=6|''Rege Lacedæmoniorum primo Eurystheo, anno ejus primo, primus''
|-
|colspan=6|&amp;emsp;''Corinthiorum regnavit''
|-
|Aletes||35||&amp;emsp;Bacis||35||&amp;emsp;Agemon||16
|-
|Ixion||37||&amp;emsp;Agelas||30||&amp;emsp;Alexander||25
|-
|Agylaus||37||&amp;emsp;Eudemus||25||&amp;emsp;Telestes||12
|-
|Priminas||35||&amp;emsp;Aristomedes||35||&amp;emsp;Automenes||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LYDORUM.'''
|-
|Ardysus||36||&amp;emsp;Candaules||17||&amp;emsp;Sadyates||15
|-
|Aliattes||14||&amp;emsp;Giges||35||&amp;emsp;Aliattes||44
|-
|Meles||12||&amp;emsp;Ardys||37||&amp;emsp;Crœsus||15
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hi reges regnaverunt annos 235.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ATHENIENSIUM.'''
|-
|colspan=6|''Rege VI Argivor. Phorba, anno ejus 22 regnavit Atheniensium primus''
|-
|Cecrops||50||&amp;emsp;Cecrops||40||&amp;emsp;Oxyntes||12
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Pandion||25||&amp;emsp;Aphidas||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|Cranaus||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Ægeus Pandionis||48||&amp;emsp;Thymœtes||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Amphictyon||10||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;filius|| ||&amp;emsp;Melanthus||37
|-
|Erichtonius||50||&amp;emsp;Theseus||30||&amp;emsp;Codrus||21
|-
|Pandion||40||&amp;emsp;Menestheus||23
|-
|Erechteus||50||&amp;emsp;Demophoon||33
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|''Hinc'' MAGISTRATUS ''quoad vixerunt regnaverunt: quorum primus''
|-
|Medon||20||&amp;emsp;Phorbas||31||&amp;emsp;Thespieus||27
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Megacles||30||&amp;emsp;Agamestor||20
|-
|Acastus||36||&amp;emsp;Diognetus||28||&amp;emsp;Æschylus||23
|-
|Archipus||19||&amp;emsp;Pherecles||19||&amp;emsp;Alcmæon||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Thersippus||41||&amp;emsp;Ariphron||20
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|MAGISTRATUS DECENNALIS.
|-
|Carops||10||&amp;emsp;Hippomenes||10||&amp;emsp;Apsander||10
|-
|Æsimedes||10||&amp;emsp;Leocrates||10||&amp;emsp;Eryxias||10
|-
|Clidicus||10||colspan=4|&amp;emsp;Hinc principes annui constituti regnaverunt.
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''HEBRÆORUM.'''
|-
|Abraham||100||colspan=3|&amp;emsp;Joseph dux Ægypti||style=&quot;text-align:right&quot;|80
|-
|Isaac||style=&quot;text-align:right&quot;|60||colspan=3|&amp;emsp;Hebræi serviunt in Ægypto||144
|-
|Jacob||121
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC DUCES.
|-
|Moses||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Jesus||27
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC JUDICES.
|-
|Gothoniel||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Abimelech||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Labdon||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Aod||style=&quot;text-align:right&quot;|80||&amp;emsp;Thola||22||&amp;emsp;Samson||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|Debbora cum||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Jair||22||&amp;emsp;Heli sacerdos||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;|Barach|| ||&amp;emsp;{{tooltip|Jephthe|Jephte}}||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Samuel, et Saul rex||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|Gedeon||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Hesebon||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC REGES.
|-
|David||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Gotholia||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Hammon||style=&quot;text-align:right&quot;|12
|-
|Salomon||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Joas||40||&amp;emsp;Josias||style=&quot;text-align:right&quot;|32
|-
|Roboam||style=&quot;text-align:right&quot;|17||&amp;emsp;Amasias||29||&amp;emsp;Joachaz&amp;emsp;&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Abia||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Azarias||52||&amp;emsp;Joachim||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Asa||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Joathan||16||&amp;emsp;Jechonias&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Josaphat||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Achaz||16||&amp;emsp;Sedechias||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Joram||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Ezechias||29||&amp;emsp;Judæorum||style=&quot;text-align:right&quot;|70
|-
|Ochosias||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Manasses||55||style=&quot;text-align:center&quot;|captivitas
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Sub Regibus gentium deinde fuerunt annis…
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|POST HOS ITERUM DUCES HI,
|-
|Judas Machabæus||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Simon||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Jonathas||style=&quot;text-align:right&quot;|19||&amp;emsp;Hyrcanus||26
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC REGES.
|-
|Aristobulus||style=&quot;text-align:right&quot;|1||colspan=3|&amp;emsp;Janæus, qui et Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|27
|-
|Alexandra||style=&quot;text-align:right&quot;|9||colspan=3|&amp;emsp;Hyrcanus Pontifex||style=&quot;text-align:right&quot;|34
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|ALIENIGENÆ.
|-
|Herodes rex||style=&quot;text-align:right&quot;|37||&amp;emsp;Herodes tetrarcha||24||&amp;emsp;Agrippa rex||style=&quot;text-align:right&quot;|26
|-
|Archelaus dux||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Agrippa||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hebræorum regnum a Romanis finitum est.
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|REGES ISRAEL.
|-
|Hieroboam||style=&quot;text-align:right&quot;|22||&amp;emsp;Ochosias||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Zacharias&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Nadab||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Joram||12||&amp;emsp;Sellum&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;dies||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Baasa||style=&quot;text-align:right&quot;|24||&amp;emsp;Hieu||28||&amp;emsp;Manaen||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|Hela||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Joachaz||17||&amp;emsp;Phaceas||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|Ambri||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Joas||16||&amp;emsp;Phacee||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|Achab||style=&quot;text-align:right&quot;|22||&amp;emsp;Hieroboam||41||&amp;emsp;Osee||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hi reges per annos 250
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ÆGYPTIORUM.'''
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:150%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVI DYNASTIA (''id est POTESTAS'').
|-
|Sub Thebæis&amp;emsp;annis||190
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVII DYNASTIA.
|-
|Pastores||103
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVIII DYNASTIA, ''Diospolitanorum, annos'' 348.
|-
|Amasis||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Tuthemosis||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Chencres||style=&quot;text-align:right&quot;|16
|-
|Chebron||style=&quot;text-align:right&quot;|13||&amp;emsp;Amenoptes||31||&amp;emsp;Acherres||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Ammenophis||style=&quot;text-align:right&quot;|21||&amp;emsp;Orus||38||&amp;emsp;Cherres||style=&quot;text-align:right&quot;|15
|-
|Mephres||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Acengee||12||&amp;emsp;Danaus||style=&quot;text-align:right&quot;|5
|-
|Mispharmutosis||style=&quot;text-align:right&quot;|26||&amp;emsp;Athoris||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Ægyptus||style=&quot;text-align:right&quot;|68
|-
| || || || ||&amp;emsp;Menophis||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XIX DYNASTIA, ''Annos'' 194.
|-
|Zetus||style=&quot;text-align:right&quot;|55||&amp;emsp;Amenophis||40||&amp;emsp;Thuoris||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|Ramses||style=&quot;text-align:right&quot;|66||&amp;emsp;Ammenemes||26
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XX DYNASTIA, ''Annos'' 178.
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XXI DYNASTIA.
|-
|''Regnavit''
|-
|Smendis||style=&quot;text-align:right&quot;|26||&amp;emsp;Nephercheres||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Osochor||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Psusennes||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Ammenophis||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Psinaches||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
| || || || ||&amp;emsp;Psusennes||style=&quot;text-align:right&quot;|35
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXII DYNASTIA.
|-
|Sencosis||style=&quot;text-align:right&quot;|21||&amp;emsp;Osorthon||15||&amp;emsp;Tachelotis||style=&quot;text-align:right&quot;|13
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXIII DYNASTIA.
|-
|Petubastis||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Osorthon||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Psammus||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXIV DYNASTIA.
|-
|Bochorus||style=&quot;text-align:right&quot;|44
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXV DYNASTIA.
|-
|Sabachon||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Sabichus||12||&amp;emsp;Barachus Æthiops||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXVI DYNASTIA.
|-
|Merres Æthiops||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Nechao||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Psammites alius,||style=&quot;text-align:right&quot;|12
|-
|Stephinatis||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Psammeticus||44||style=&quot;text-align:right&quot;|qui et Psammeticus
|-
|Nichepsos||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Nechao, qui et||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Vaphres||style=&quot;text-align:right&quot;|30
|-
| || ||style=&quot;text-align:right&quot;|Nechepsos|| ||&amp;emsp;Amasis||style=&quot;text-align:right&quot;|42
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXVII DYNASTIA.
|-
|colspan=6|In qua Cambyses Persarum rex obtinuit Ægyptum usque ad Darium,
|-
|colspan=6|&amp;emsp;filium Xerxis&amp;emsp;annos 150
|-
|colspan=6|Deinceps Alexandrini usque ad Octavianum Augustum regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LATINORUM.'''
|-
|Janus|| ||&amp;emsp;Picus || ||&amp;emsp;Latinus
|-
|Saturnus|| ||&amp;emsp;Faunus
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;Hi regnaverunt simul circiter an. 150.
|-
|Æneas||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Alba Sylvius||39||&amp;emsp;Agrippa Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|Ascanius||style=&quot;text-align:right&quot;|38||&amp;emsp;Ægypus Sylvius||24||&amp;emsp;Aremulus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|19
|-
|Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|29||&amp;emsp;Capis Sylvius||28||&amp;emsp;Aventinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|37
|-
|Æneas Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|31||&amp;emsp;Carpentus Sylvius||13||&amp;emsp;Procas Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|23
|-
|Latinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|50||&amp;emsp;Tiberinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Amulius Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|44
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ROMANORUM.'''
|-
|Romulus||style=&quot;text-align:right&quot;|38||&amp;emsp;Ancus Martius||23||&amp;emsp;Tarquinius Superbus||style=&quot;text-align:right&quot;|35
|-
|Numa Pompilius||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Tarquinius Priscus||37||&amp;emsp;Hi regnaverunt||240
|-
|Tullus Hostilius||style=&quot;text-align:right&quot;|32||&amp;emsp;Servius Tullius||34||style=&quot;text-align:center&quot;|simul
|-
|colspan=6|{{sc|Romæ}} ''post exactos'' {{sc|Reges Consules}} ''quotannis bini creati, et in maxima''
|-
|colspan=6|&amp;emsp;''urbis calamitate quandoque etiam creabatur''
|}
{{center|{{sc|Dictator}}.}}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|Junius Brutus, L.||&amp;emsp;T. Largus primus Dictator.||&amp;emsp;T. Lucretius, et P. Valerius.
|-
|&amp;emsp;Tarquinius Coss.
|-
|colspan=3 style=&quot;line-height:200%&quot;|X. {{sc|Viri}} loco Consulum fuerunt instituti.
|-
|Camillus Dictator||&amp;emsp;C. Genutius||&amp;emsp;C. Flaminius
|-
|T. Quintius Dictator||&amp;emsp;Appius Claudius||&amp;emsp;M. Cato
|-
|C. Martius||&amp;emsp;G. Cornelius, et C. Duilius||&amp;emsp;Tiberius Grachus
|-
|M. Valerius||&amp;emsp;C. Attilius Regulus||&amp;emsp;P. Longinus, et L. Licinius
|-
|T. Manlius Torquatus||&amp;emsp;M. Æmilius||&amp;emsp;Paulus Æmilius
|-
|L. Papyrius||&amp;emsp;Q. Lutatius||&amp;emsp;Q. Fulvius Flaccus
|-
|Q. Fabius||&amp;emsp;T. Sempronius, et P.||&amp;emsp;L. Opimius, Q. Maximus
|-
|P. Decius||style=&quot;text-align:center&quot;|&amp;emsp;Cornelius||&amp;emsp;P. Scipio, L. Calpurnius
|-
|P. Cornelius Dolabella,||&amp;emsp;Q. Fulvius||&amp;emsp;L. Cassius, C. Marius
|-
|style=&quot;text-align:right&quot;|et G. Domitius||&amp;emsp;C. Licinius||&amp;emsp;L. Martius, Sext. Julius
|-
|C. Æmilius||&amp;emsp;Scipio Africanus||&amp;emsp;L. Sylla, Q. Pompeius
|-
|M. Curius||&amp;emsp;M. Cato||
|}
IMPERATORES ROMANORUM:
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|C. Julius Cæsar||an. 4, m. 6||&amp;emsp;Alexander Mammeæ||13
|-
|Augustus Cæsar||an. 56, m. 6||style=&quot;text-align:right&quot;|filius&amp;emsp;
|-
|Tiberius||23||&amp;emsp;Maximinus||3
|-
|C. Caligula||an. 3, m. 10||&amp;emsp;Gordianus||6
|-
|Claudius||{{font-size|90%|an. 13, m. 8, d. 28}}||&amp;emsp;Philippus||7
|-
|Nero||{{font-size|90%|an. 13, m. 7, d. 28}}||&amp;emsp;Decius||an. 1, m. 3
|-
|Vespasianus||{{font-size|90%|an. 9, m. 11, d. 22}}||&amp;emsp;Gallus et Volusianus||2
|-
|Titus Vespasianus||an. 2, m. 8||&amp;emsp;Valerianus et Gallienus||15
|-
|Domitianus||an. 15, m. 5||&amp;emsp;Claudius||an. 1, m. 9
|-
|Nerva||an. 1, m. 4||&amp;emsp;Aurelianus||an. 5, m. 6
|-
|Trajanus||an. 19, m. 6||&amp;emsp;Tacitus||m. 6
|-
|Hadrianus||21||&amp;emsp;Probus||an. 6, m. 4
|-
|Antonius Pius cum||an. 22, m. 3||&amp;emsp;Carus cum filiis||2
|-
|colspan=2|&amp;emsp;filiis Aurelio et Lucio||colspan=2|&amp;emsp;&amp;emsp;Carino et Numeriano
|-
|M. Antoninus, qui||a. 19, m. 1||&amp;emsp;Diocletianus||20
|-
|&amp;emsp;et Verus, et L.|| ||&amp;emsp;Galerius||2
|-
|Aurelius Commodus|| ||&amp;emsp;Constantinus||an. 30, m. 10
|-
|Commodus||13||&amp;emsp;Constantinus,||{{font-size|90%|an. 24, m. 3, d. 13}}
|-
|Helvius Pertinax||m. 6||&amp;emsp;&amp;emsp;Constantius,
|-
|Severus||18||&amp;emsp;&amp;emsp;et Constans
|-
|Antoninus Caracalla||7||&amp;emsp;Julianus Apostata||an. 2, m. 8
|-
|Macrinus||1||&amp;emsp;Jovinianus||m. 8
|-
|M. Aurelius||4||&amp;emsp;Valentinianus, et||an. 13, m. 5
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;Antoninus|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;Valens
|}
==Incipiunt Regna Comparari==
:''Regnum Assyriorum.''
Primus omni Asiæ, exceptis Indis, Ninus Beli filius regnavit annis LII. Quem Belum Assyrii deum sibi nominaverunt. Hujus Nini XLIII anno imperii sui natus est Abraham.
:''Regnum Sicyoniorum.''
In Græcia vero secundus Sicyoniis imperavit Europs annis XLV. Cujus regni XXII anno natus est Abraham.
:''Hebræorum gentis exordium.''
In hujus Nini imperio apud Hebræos nascitur Abraham, qui cum centum esset annorum genuit Isaac. Cujus Abrahæ erat annus primus tunc, cum imperii Nini quadragesimus tertius.
:''Regnum Ægyptiorum.''
Porro apud Ægyptios XVI potestas erat quam vocant dynastiam quo tempore regnabant Thebæi, qui præfuerunt Ægyptiis annis CXC.
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1}}||{{outdent|Ninus condidit civitatem Ninum in regione Assyriorum, quam Hebræi vocant Ninivem, quæ ad præsens Nisibis nuncupatur.|1}}{{outdent|Nino regnante apud Assyrios, Primus Sicyoniis imperavit Ægialeus annis 52 a quo Ægialea nuncupata est, quæ nunc Peloponnesus vocatur. Post quem secundus, EUROPS, qui et prælatus est titulo.|1}}{{outdent|Regnante Nino apud Assyrios, novissimo ejus tempore nascitur Abraham.|1}}Nino regnante apud Assyrios, THEBÆI Ægyptiis imperant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|6}}||{{outdent|Zoroastres magus, rex Bactrianorum clarus habetur, adversus quem Ninus dimicat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|10}}||Abraham natione Chaldæus, primam ætatem apud Chaldæos terit.&lt;br&gt;''Assyriorum II, SEMIRAMIS, regnavit annis 42.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|11}}||{{outdent|Assyriis imperavit uxor Nini Semiramis, de qua innumerabilia narrantur, quæ et Asiam tenuit, et propter inundationem aggeres construxit, plurima Babyloniæ urbis instaurans.|1}}
|-
|{{ancora+|24}}||''Sicyoniorum III, TELCHIN, annis 20.''
|-
|{{ancora+|44}}||''Sicyoniorum IV, APIS, annis 25.''
|-
|{{ancora+|45}}||A quo Apia, quæ nunc Peloponnesus, prius Ægialea nuncupata.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|51}}||Apud Cretam regnavit Cres primus indigena.{{outdent|Principium XLI Jubilæi secundum Hebræos. Jobel autem apud eos quinquagenarius annus vocatur. Itaque juxta supputationem eorum ab Adam ad annum præsentem sunt anni 2000.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|52}}||{{outdent|''Assyriorum III, ZAMEIS, qui et Ninyas, filius Nini et Semiramidis, annis 38.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|53}}||{{outdent|Creta dicta a Crete indigena, quem aiunt unum Curetarum fuisse, a quibus Jupiter absconditus est et nutritus. Hi Gnoson civitatem in Creta condiderunt, et Cybeli matri templum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|69}}||Noe moritur.&lt;br&gt;''Sicyoniorum V, THELXION, annis. 52.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|75}}||{{outdent|Abraham cum 75 esset annorum divino dignus habetur alloquio, et ea repromissione quæ ad eum facta est.|1}}{{outdent|Primus annus Repromissionis Dei ad Abraham, a quo usque ad Mosen, et egressum ex Ægypto gentis Hebrææ supputantur anni 430, quorum meminit Paulus ita dicens: ''Testamentum confirmatum a Deo, quæ post 430 annos facta est lex, non infirmat ad destruendam repromissionem. Ipse quoque in Exodo Moses his congruens loquitur: Habitatio autem filiorum Israel, qua habitaverunt in Ægypto, et in terra Chanaam ipsi et patres eorum, anni 430''.|1}}
|-
|{{ancora+|85}}||X annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|86}}||{{outdent|Abraham ex ancilla Agar generat Ismael, a quo Ismaelitarum genus, qui postea Agareni, et ad postremum Saraceni dicti.|1}}
|-
|{{ancora+|90}}||''Assyriorum IV, ARIUS, 30 annis.''
|-
|{{ancora+|95}}||XX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|99}}||Sodoma et Gomorrha succensæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|100}}||{{outdent|Abraham cum centenarius esset, genuit ex libera filium ISAAC, cui supervixit an. 75.|1}}
|-
|{{ancora+|101}}||Initium XLII Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|103}}||{{outdent|Primo omnium prophetarum Abrahæ Verbum Dei, cum in figura apparuisset humana, vocationem gentium pollicetur, quam in nostro tempore sermo Christi deduxit ad finem per Evangelicam in omnes gentes prædicationem.|1}}
|-
|{{ancora+|105}}||XXX ann. Repromissionis.
|-
|{{ancora+|110}}||CX annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|115}}||XL annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|120}}||CXX annus Abrahæ.&lt;br&gt;''Assyriorum V, ARALIUS, annis 40.''
|-
|{{ancora+|121}}||''Sicyoniorum VI, ÆGYDRUS, annis 34.''
|-
|{{ancora+|125}}||L annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|129}}||{{outdent|Hoc tempore in Creta regnavit primus Cres indigena, ut quidam volunt. Alii vero supra scriptum tempus vindicant.|1}}
|-
|{{ancora+|130}}||CXXX annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|135}}||LX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|140}}||CXL annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|145}}||LXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|150}}||CL annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|151}}||Principium Jubilæi 43.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|155}}||LXXX annus Repromissionis.&lt;br&gt;''Sicyoniorum VII, THURIMACHUS, annis 45.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|160}}||CLX annus Abrahæ.&lt;br&gt;''Assyriorum VI, XERXES, qui et Balaneus, an. 30.''{{outdent|''Hebræorum JACOB filius Isaac usque ad principatum filii Joseph annis 121.''|1}}{{outdent|''INITIUM regni Argivorum. His temporibus I apud Argos regnavit INACHUS, an. 50.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|161}}||{{outdent|Sexagenario Isaac nascuntur filii gemini: Primus Esau, qui et Edom, a quo gens Idumæorum. Secundus Jacob, qui postea Israel, a quo Israelitæ, qui nunc Judæi.|1}}{{outdent|Inachi filia Io, quam Ægyptii, mutato nomine, Isidem vocant et colunt. A patre Inacho Inachus fluvius apud Argos, a filia Jone Bosphorus nuncupatur.|1}}
|-
|{{ancora+|165}}||XC ann. Reprom.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|170}}||CLXX an. Abrahæ, Isaac vero LXX.{{outdent|CASTOR Chronographus de Argivorum regno ita loquitur: ''Consequenter persequemur reges Argivorum ab Inacho usque in Sthenelum filium Crotopi, quorum invenitur omne tempus an. 384''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|175}}||{{outdent|C annus Repromissionis, in quo moritur Abraham omnes vivens annos CLXXV.|1}}
|-
|{{ancora+|180}}||LXXX annus Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|181}}||{{outdent|APIS in Ægypto primus Deus putatus est: quem quidam Serapin vocaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|185}}||CX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|190}}||XC annus Isaac.&lt;br&gt;''Assyriorum VII ARMAMITRES annis. 38.''{{outdent|''Ægyptiorum XVII DYNASTIA, quo tempore regnabant Pastores ann. 103.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|191}}||{{outdent|Reges Ægyptiorum Pastores conjicimus nuncupatos propter Joseph et fratres ejus, qui in principio Pastores descendisse in Ægyptum comprobantur.|1}}
|-
|{{ancora+|195}}||CXX an. Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|200}}||C annus Isaac.&lt;br&gt;''Sicyoniorum VIII, LEUCIPPUS annis 53.''
|-
|{{ancora+|201}}||Principium Jubilæi 44, juxta traditionem Jud.
|-
|{{ancora+|205}}||CXXX an. Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|210}}||CX annus Isaac.&lt;br&gt;''Argis II PHORONEUS, annis 60.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|211}}||{{outdent|Phoroneus Inachi filius et Niobes, leges primus judiciaque conscripsit. Quidam hujus filiam Nioben arbitrantur. Horum temporum quasi valde antiquorum Plato in Timæo meminit, ita dicens: ''Et aliquando volens eos provocare in sermones de temporibus antiquorum, quæ cuique civitati apud veteres, accidissent, de Phoroneo, qui primus hoc nomine appellatus est, et Niobe, et his qui post diluvium fuere''.|1}}
|-
|{{ancora+|215}}||CXL an. Repr.
|-
|{{ancora+|220}}||CXX annus Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|222}}||Thessalus Græci filius regnat in Thessalia.{{outdent|Ogygus in Attica Eleusinam condidit, quæ antiquitus vocabatur Acta, et alias civitates plurimas. Cujus temporibus apud lacum Tritonidem virgo apparuit, quam Græci Minervam nuncupaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|225}}||CL annus Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|226}}||{{outdent|Niobæ primæ omnium mulierum mixtus est Jupiter, ut Græci perhibent, de qua nascitur Apis, quem Serapin cognominant.|1}}
|-
|{{ancora+|228}}||''Assyriorum VIII BELOCUS annis 35.''
|-
|{{ancora+|230}}||CXXX ann. Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|233}}||{{outdent|Teltaphis et Carsatis adversus Phoroneum et Parrhasios instituunt bellum.|1}}
|-
|{{ancora+|236}}||CLX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|239}}||Jacob descendit in Mesopotamiam et servivit apud Laban annis 7.
|-
|{{ancora+|240}}||CXL Isaac annus.
|-
|{{ancora+|245}}||CLXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|247}}||Jacob generat Ruben.
|-
|{{ancora+|248}}||Jacob generat Simeon.
|-
|{{ancora+|249}}||Jacob generat Levi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|250}}||CL annus Isaac.&lt;br&gt;Messana, quæ, et Mamertina conditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|251}}||{{outdent|Principium XLV Jubilæi: et Jacob generat Judam, a quo Judæi appellati.|1}}
|-
|{{ancora+|252}}||I annus Joseph, XCII erat Jacob.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|253}}||Jacob genuit Joseph.&lt;br&gt;''Sicyoniorum IX, MESSAPUS, annis 47.''
|-
|{{ancora+|254}}||Diluvium, quod factum est sub Ogyge.
|-
|{{ancora+|255}}||CLXXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|260}}||CLX annus Isaac.
|-
|{{ancora+|263}}||''Assyriorum IX, BALEUS annis 52.''
|-
|{{ancora+|265}}||CXC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|268}}||Joseph venundatus a fratribus annum agens 17.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|270}}||CLXX Isaac annus, Jacob vero 110.&lt;br&gt;''Argivorum III, APIS, annis 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|271}}||{{outdent|Aiunt hunc Apin esse Serapin: siquidem cum fratrem Ægialeum regem præfecisset Achaiæ, ipse cum populo ad Ægyptum navigavit.|1}}
|-
|{{ancora+|275}}||CC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|279}}||Memphis in Ægypto ab Ape condita.
|-
|{{ancora+|280}}||CLXXX ann. Isaac moritur, relinquit filium Jacob habentem an. 120.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|281}}||{{outdent|Telchines victi Rhodum condiderunt, quæ prius Ophiusa vocabatur.|1}}{{outdent|''Hebræorum JOSEPH dux Ægypti anno ætatis suæ 30 vixit annis 80.''|1}}
|-
|{{ancora+|285}}||CCX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|290}}||CXXX annus Jacob.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|291}}||{{outdent|Secundo anno famis ingressus Ægyptum cum filiis suis Jacob, cum a Pharaone interrogaretur, quotum annum ageret, respondit se esse annorum 130.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|293}}||{{outdent|''Ægyptiorum XVII DYNASTIA Diospolitanorum, annis 348, quorum primus AMASIS annis 25.''|1}}
|-
|{{ancora+|294}}||Sparta condita est a Sparto filio Phoronei.
|-
|{{ancora+|295}}||CCXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|300}}||CXL annus Jacob.&lt;br&gt;''Sicyoniorum X, HERATUS, annis 46.''
|-
|{{ancora+|301}}||I annus Joseph.—Initium Jubilæi 46.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|305}}||CCXXX an. Repromissionis.&lt;br&gt;''Argis IV, ARGUS annis 70.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|307}}||{{outdent|Jacob 147 ætatis suæ anno diem obiit, prophetizans de Christo, et de vocatione gentium.|1}}
|-
|{{ancora+|311}}||LX annus Joseph.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|315}}||CCXL annus Repromissionis.&lt;br&gt;''Assyriorum X, ALTADAS an. 32.''
|-
|{{ancora+|318}}||''Ægypti CHEBRON, annis 13.''
|-
|{{ancora+|321}}||LXX annus Joseph.
|-
|{{ancora+|325}}||CCL annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|331}}||LXXX annus Joseph.&lt;br&gt;''Ægypti AMENOPHIS, annis 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|332}}||{{outdent|Secundum quorumdam opinionem his temporibus fuit Prometheus, a quo homines factos esse commemorant. Et revera: cum enim sapiens esset, feritatem eorum et nimiam imperitiam ad humanitatem et scientiam transfigurabat.|1}}
|-
|{{ancora+|335}}||CCLX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|341}}||XC annus Joseph.
|-
|{{ancora+|345}}||CCLXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|346}}||{{outdent|Ægyptiorum reges omnes tunc Pharaones dicebantur, non hoc proprium habentes nomen, sed pro dignitate reges tunc utebantur hoc nomine, sicut et apud nos Imperatores Augusti appellantur. Habebat ergo unusquisque Pharao proprium nomen. Hoc nos ex libris Manethonis sacerdotis Ægyptiorum lectum posuimus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|347}}||''Assyriorum XI, MAMITHUS, annis 30.''&lt;br&gt;''Sicyoniorum XI, PLEMNÆUS, annis 48.''
|-
|{{ancora+|351}}||C annus Joseph.—Principium 47 Jubilæi.
|-
|{{ancora+|352}}||''Ægyptiorum MEPHRES, annis 12.''
|-
|{{ancora+|355}}||CCLXXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|361}}||{{outdent|CX anno Joseph moritur, post cujus interitum Hebræi Ægyptiis servierunt an. 144. Fiunt autem omnes anni, quos Hebræi in Ægypto fecerunt 215, qui ab eodem tempore computantur, quo Jacob cum filiis suis descendit in Ægyptum.|1}}''Hebræorum SERVITUS in Ægypto an. 144.''
|-
|{{ancora+|364}}||''Ægyptior. MISPHARMUTOSIS an. 26.''
|-
|{{ancora+|365}}||CCXC annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|375}}||''Argis V, CRIASSUS, annis 54.''&lt;br&gt;CCC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|376}}||In Argis prima sacerdotio functa est Callithya filia Peirantis.
|-
|{{ancora+|377}}||''Assyriorum XII, MACHALEUS annis 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|380}}||{{outdent|Atlas frater Promethei præcipuus Astrologus dictus est, qui ob eruditionem istius disciplinæ etiam cœlum sustinere affirmatus est. Euripides autem montem esse altissimum dicit, qui Atlas vocetur.|1}}
|-
|{{ancora+|385}}||CCCX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|390}}||''Ægyptiorum TUTHMOSIS, annis 9.''
|-
|{{ancora+|394}}||''Sicyoniorum XII, ORTHOPOLIS annis 63.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|395}}||{{outdent|Æthiopes ab Indo flumine consurgentes juxta Ægyptum consederunt.|1}}CCCXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|399}}||''Ægyptiorum AMENOPHIS, annis 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|400}}||{{outdent|Hic est Amemphis, seu Amenoptes, quem quidam Menonem putant, lapidem loquentem: quippe cujus statua usque ad adventum Christi, sole oriente, vocem dare dicebatur.|1}}{{outdent|[Sicyon.] His regnantibus Syrus fuisse perhibetur indigena, ex cujus vocabulo nomen Syria accepit.|1}}
|-
|{{ancora+|401}}||Principium XLVIII Jubilæi.
|-
|{{ancora+|405}}||CCCXXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|407}}||''Assyriorum XIII, IPHEREUS, annis 20.''
|-
|{{ancora+|415}}||CCCXL annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|425}}||CCCL annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|426}}||Amram genuit Mosen, cum esset annorum 70.
|-
|{{ancora+|427}}||''Assyriorum XIV, MAMYLUS annis 30.''
|-
|{{ancora+|428}}||Epidaurus civitas condita est.
|-
|{{ancora+|429}}||''Argis VI, PHORBAS, annis 35.''
|-
|{{ancora+|430}}||''Ægypti ORUS, annis 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|431}}||{{outdent|Quidam, scribunt Prometheum, et Epimetheum, et Atlantem fratrem Promethei, et Argum cuncta cernentem, et Io filiam Promethei his fuisse temporibus: alii vero ætate Cecropis: nonnulli autem ante Cecropem ann. 60, sive 90.|1}}
|-
|{{ancora+|435}}||CCCLX annus Repromissionis, et X an. Moysis.
|-
|{{ancora+|441}}||Primus regnavit in Thessalia Hæmon.
|-
|{{ancora+|442}}||Phorbas Rhodum obtinuit.
|-
|{{ancora+|443}}||Primus quadrigam junxisse fertur Throchilus seu Proclytus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|445}}||Hercules primus fertur Antæum luctæ vicisse certamine.&lt;br&gt;CCCLXX annus Repromissionis, et XX an. Moysis.
|-
|{{ancora+|448}}||Xanthus Triopa Lesbon condidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|451}}||In Creta regnavit Cydon.&lt;br&gt;Principium XLIX Jubilæi.
|-
|{{ancora+|455}}||CCCLXXX annus Repromissionis, et XXX annus Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|457}}||''Assyriorum XV SPARETUS annis 40.&lt;br&gt;Sicyoniorum XIII MARATHIUS annis 30.''{{outdent|''His temporibus in Atta, quæ nunc Attica nuncupatur, primus regnavit CECROPS, qui et DIPHYES, an. 50.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|461}}||{{outdent|A Cecrope usque ad primam olympiadem numerantur reges XVII; principes vero quos mors tantum finiebat, XII, sub quibus apud Græcos multa miranda narrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|462}}||{{outdent|XXXV anno Mosis Cecrops regnabat in Attica, a quo usque ad captivitatem Trojæ fiunt anni 375.|1}}
|-
|{{ancora+|464}}||''Argis VII TRIOPAS an. 46.''
|-
|{{ancora+|465}}||CCCXC annus Repromissionis, et XL annus Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|466}}||{{outdent|Cecrope regnante, primum in arce oliva orta est, et ex Minervæ nomine, quæ Græce Athena dicitur, Athenæ nuncupatæ. Dicebatur autem Cecrops, Diphyes, id est, duabus naturis, sive ob longitudinem corporis, sive idcirco quod cum esset Ægyptius, utramque linguam sciebat, Græcam et Ægyptiacam. Primus Cecrops bovem immolans, Jovem appellavit: et Cecropia regio ab eo nuncupata est.|1}}
|-
|{{ancora+|468}}||''Ægypti ACENCHERES, seu ACENCRIS, ann. 12.''
|-
|{{ancora+|469}}||Moses Ægyptum derelinquens in eremo philosophatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|472}}||{{outdent|Curetes, et Corybantes Cnosson condiderunt: qui modulatam et inter se concinentem in armis saltationem reperere.|1}}
|-
|{{ancora+|475}}||CCCC annus Repromissionis, et L annus Mosis.
|-
|{{ancora+|478}}||Chaldæi contra Phœnices dimicant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|480}}||Musæus Euctæi et Nymphæ filius agnoscitur.&lt;br&gt;''Ægypti, ATHORIS annis 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|481}}||{{outdent|Deucalion apud eos regnare orsus, qui circa Parnassum morabantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|483}}||{{outdent|Judicium Neptuni et Minervæ de contentione regionis apud. Cecropem actum fuisse confingitur.|1}}
|-
|{{ancora+|485}}||CCCCX ann. Repromissionis, et LX an. Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|486}}||{{outdent|Io Inachi filiæ mixtus est Jupiter, qua in bovem, ut dicitur, versa, Bosporus appellatur.|1}}
|-
|{{ancora+|487}}||''Sicyoniorum XIV. MARATHUS, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|488}}||{{outdent|Cecrops in Eubœa Athenas condidit, quas et Diadas nominant: hanc urbem Euboici Orchomenon appellaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|489}}||''Ægypti CHENCRES an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|491}}||{{outdent|Diluvium quod sub Deucalione in Thessalia, et incendium quod sub Phaetonte factum est.|1}}{{outdent|Iste est Pharao Chencres, qui contradixit per Mosen Deo, atque mari Rubro obrutus est. Post quem regnavit Ægyptiis Acherres Pharao: nam Pharao cognomen est dignitatis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|495}}||In Æthiopia multæ pestilentiæ locales, ut Plato meminit, fuere.&lt;br&gt;CCCCXX annus Repromissionis, et LXX annus Mosis.
|-
|{{ancora+|497}}||''Assyriorum XVI, ASCADES annis 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|498}}||{{outdent|Ab Hellene Deucalionis et Pyrrhæ filio, hi qui prius Græci, Hellenes nuncupati sunt: et Atta, sub eo Attica vocata.|1}}
|-
|{{ancora+|499}}||Corinthus condita, quæ prius Ephyra vocabatur.
|-
|{{ancora+|501}}||Principium L Jubilæi. [Hebr.]
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|503}}||{{outdent|Secundum nonnullos Io in Ægyptum profecta, et ibi Isis nuncupata, quæ nupta postea Telegono, Epaphum genuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|505}}||CCCCXXX an. Repromissionis et LXXX an. Mosis.{{outdent|''HEBRÆORUM Moses 80 annum agens dux itineris ex Ægypto Hebræor. gentis efficitur, legem eis in eremo tradens per an. 40.|1}}''Ægypti, ACHERRES annis 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|506}}||Moses in Sina monte divino fruitur aspectu.{{outdent|Hercules cognomento Desinaus in Phœnice clarus habetur: unde ad nostram usque memoriam Cappadocibus et Iliensibus Desinaus adhuc dicitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|507}}||{{outdent|Ab hoc loco usque ad Salomonem et ædificationem templi numerantur an. 480.|1}}''Sicyoniorum XV, ECHYREUS, an. 55.''
|-
|{{ancora+|508}}||Apollinis Deli templum ab Erysichthone ædificatum.
|-
|{{ancora+|509}}||Areopagus apud Athenas nomen judicii constituitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|510}}||Vitis inventa a Dionyso, sed non Semeles filio.&lt;br&gt;''Atheniensium II, CRANAUS an. 9.''&lt;br&gt;''Argis VIII, CROTHOPUS ann. 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|511}}||Cranaus indigena, ex cujus filiæ Athidis nomine Attica vocata.&lt;br&gt;Primus apud Hebræos Pontifex constitutus est Aaron frater Mosis.
|-
|{{ancora+|513}}||''Ægypti CHERRES annis 15.''
|-
|{{ancora+|514}}||In Creta regnavit Apteras, qui et urbem condidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|516}}||{{outdent|Deucalionis filius, Dionysus, verum non ille Semeles filius, cum in Atticam pervenisset, hospitio receptus a Semaco, filiæ ejus capræ pellem largitus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|519}}||{{outdent|In Ægypto regnavit secunda Telegonus Oris Pastoris filius, septimus ab Inacho.|1}}''Atheniens. III, AMPHICTYON an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|520}}||Templum Delii constructum ab Erysichthone filio Cecropis.&lt;br&gt;Moses in deserto præest genti Judæorum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|524}}||{{outdent|Epaphus filius Io secundæ et Jovis, Memphim condidit cum Ægypto regnaret.|1}}
|-
|{{ancora+|528}}||''Ægypti ARMEUS, qui et Danaus, annis 5.''
|-
|{{ancora+|529}}||''Athen. IV, ERICHTHONIUS an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|530}}||Lacedæmon condita a Lacedæmone Semeles filio.&lt;br&gt;Cath filius Trismegisti floruit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|531}}||{{outdent|Erichthonius Vulcani et Minervæ filius, qui ab Homero Erechtheus vocatur, his regnantibus fuit.|1}}{{outdent|''Argis IX, STENELUS annis 11.'' (Castoris de Argivorum principibus: ''Cum Stenelum DANAUS expulisset; Argos tenuit, minoresque ejus perseveraverunt usque ad Eurystheum filium Steneli, nepotem Persei''.)|1}}''Post quem PELOPIDÆ imp. susceperunt, primo regnante Atreo.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|534}}||{{outdent|Post quem ''REMESSES qui et Ægyptus, an. 68.'' (Ægyptus, quæ prius Aeria dicebatur, ab Ægypto tunc ibi regnante nomen accepit, cui datum est regnum ejecto Danao).|1}}{{outdent|Apollo de Latona nascitur, non ille cujus consueverunt oracula consuli, sed qui cum Hercule servivit Admeto. Arcas filius Jovis et Callistonis, Pelasgis in ditionem redactis, regionem ipsorum Arcadiam nuncupavit.|1}}
|-
|{{ancora+|537}}||''Assyrior. XVII AMYNTAS, annis 45.''
|-
|{{ancora+|539}}||Dardanus condidit Dardaniam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|541}}||{{outdent|Post Stenelum Argis regnavit Gelanor, quem cum Argivi de imperio pepulissent, regnum Danao tradiderunt.|1}}
|-
|{{ancora+|542}}||''Argis X, DANAUS an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|543}}||{{outdent|Argos sibi Danaus vindicavit expulsus Ægypto, et eamdem aquis abundare fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|544}}||{{outdent|Orithya Erechthei, qui et Erichthonius dictus est, a Borea Thrace rapitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|545}}||Mors Mosis.&lt;br&gt;''Hebræor. post Mosen dux constituitur JESUS an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|546}}||{{outdent|Apud Hebræos Pontificatum suscepit Eleazarus.—Hucusque V libri Mosis continent an. 3730 secundum LXX Seniorum interpretationem.|1}}Triptolemus longa navi Eleusin veniens, ibi frumenta distribuit.{{outdent|Erichthonius primus quadrigam junxit in Græcia: erat quippe apud alias nationes.|1}}
|-
|{{ancora+|548}}||Proserpinam rapuit Orcus Molossorum rex.
|-
|{{ancora+|550}}||Perseus occidit Gorgonem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|551}}||{{outdent|Dionysus Nysam in India condidit, et a suo nomine eam sic appellavit.|1}}Principium quinquagesimi primi Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|553}}||Cyrene in Libya ædificata est.{{outdent|Busiris Neptuni et Lybiæ Epaphi filiæ filius apud vicina Nilo loca tyrannidem exercet, transeuntes hospites crudeli scelere interficiens.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|554}}||{{outdent|Jesus successor Mosis terram Palæstinorum Judææ genti sorte distribuit.|1}}{{outdent|Danaus per 50 filias 50 filios Ægypti fratris interfecit, evadente solo Lynceo, qui post eum regnavit. Neque vero multitudo filiorum incredibilis videri debet in Barbaris, cum tam innumerabiles habeant concubinas.|1}}
|-
|{{ancora+|556}}||In Creta regnavit Lapis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|560}}||{{outdent|Phœnix et Cadmus de Thæbis Ægyptiorum in Syriam profecti, apud Tyrum et Sidonem regnaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|562}}||''Sicyoniorum XVI, CHORAX an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|563}}||{{outdent|Liber pater in India militat, in cujus exercitu fuerunt feminæ dictæ Bacchæ, magis propter furorem quam propter virtutem.|1}}
|-
|{{ancora+|565}}||Perseus cum uxore Andromeda rapti in cœlum sunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|567}}||Templum Delphis magnum a Phlegya incensum.{{outdent|Bithynia condita est a Phœnice, qui Phœnicibus quasdam litteras tradidit ad scribendum. Vermiculum instituit. Ille phœniceus dictus est, qui postea, littera mutata, dicitur puniceus.|1}}
|-
|{{ancora+|569}}||In Creta regnavit Asterius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|570}}||{{outdent|Europæ filiæ Phœnicis mixtus est Jupiter, quam postea Asterius Cretensium rex uxorem accipiens, Minoem ex ea et Rhadamanthum et Sarpedonem procreavit.|1}}
|-
|{{ancora+|572}}||''Hebræorum primus judex ex tribu Juda GOTHONIEL, annis 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|573}}||{{outdent|Post mortem Jesu subjectos tenuerunt Hebræos alienigenæ annis 8, qui junguntur Gothonielis temporibus, secundum Judæorum traditiones.|1}}
|-
|{{ancora+|576}}||Apud Argos sacerdotio functa est Hypermnestra Danai filia.
|-
|{{ancora+|579}}||''Atheniensium V, PANDION an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|580}}||Apud Judæos pontificatum suscepit Phinees.&lt;br&gt;Pandion filius Erichthonii, cujus filiæ Progne et Philomela.
|-
|{{ancora+|581}}||Rhadamanthus et Sarpedon reges Lyciorum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|582}}||Raptus Europæ.&lt;br&gt;''Assyr. XVIII, BELOCHUS, annis 25.''&lt;br&gt;Hujus filia Actosa, quæ et Semiramis, regnat cum patre annis 7.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|583}}||{{outdent|Cadmus regnavit Thebis, ex cujus filia Semele natus est Dionysus, id est, Liber pater, sub quo et Linus Thebæus musicus fuit.|1}}
|-
|{{ancora+|589}}||Melus, et Paphus, et Thasus, et Callista urbes conditæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|592}}||''Argis XI, LYNCEUS an. 41.''&lt;br&gt;''Sicyoniorum XVII, EPOPEUS, an. 35.''
|-
|{{ancora+|593}}||Bithynia condita a Phœnice, quæ prius Mariandina vocabatur.
|-
|{{ancora+|596}}||Linus e Thebis, et Zethus, et Amphion in musica arte clarescunt.
|-
|{{ancora+|599}}||Idæi Dactyli his temporibus erant, qui et ferrum repererunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|601}}||Amphion et Zethus Thebis regnabant.&lt;br&gt;[Ægyptior.] ''MENOPHIS annis 40.''
|-
|{{ancora+|602}}||In Dardania regnavit Erichthonius filius Dardani.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|604}}||{{outdent|Ea quæ de Demetra, quam aiunt esse Isidem deam Ægyptiorum, et Danæ, ex qua Perseus nascitur, dicuntur, his sunt gesta temporibus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|607}}||Ephyra quæ nunc Corinthus vocatur, a Sisypho condita.&lt;br&gt;''Assyriorum XIX BELLEPARES, annis 30.''
|-
|{{ancora+|608}}||Armonia rapta a Cadmo.
|-
|{{ancora+|609}}||Minos, filius Europæ, regnat in Creta.
|-
|{{ancora+|611}}||Cadmea condita est, et Side in Cilicia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|612}}||Pelops apud Argos regnavit annis 59, a quo Peloponnesus vocata.&lt;br&gt;''Hebræor. AOD, ex tribu Effrem, an. 80.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|613}}||{{outdent|Eleusinæ Celeus regnavit, coævus Triptolemo, quem Philochorus ait longa navi ad urbes accedentem distribuisse frumenta, et ob id dedisse suspicionem, quod navis ejus serpens pinnatus fuerit: et est figura quæ possit recipi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|615}}||{{outdent|Post Gothonielem, Hebræos habuerunt alienigenæ subjectos annis 18, qui copulantur temporibus Aod secundum Judæorum traditiones.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|619}}||Achaia ab Achæo condita.&lt;br&gt;''Atheniensium VI, ERICHTHEUS, an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|620}}||{{outdent|Fabula Proserpinæ, quam rapuit Aedoneus, id est, Orcus, rex Molossorum, cujus canis, ingentis magnitudinis, Cerberus nomine, Pirithoum devoravit, qui ad raptum uxoris cum Theseo venerat, quem et ipsum jam in mortis periculo constitutum adveniens Hercules liberavit, et ob id quasi ab inferis receptus dicitur, ut scribit Philochorus in Attidis libro secundo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|627}}||Dionysus, qui Latine Liber pater, nascitur ex Semele.&lt;br&gt;''Sicyonior. XVIII, LAOMEDON, 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|628}}||{{outdent|Erichthei filiam Orithyiam Boreas Astræi filius Thrax rapuit, quem fabulæ ventum confingunt.|1}}
|-
|{{ancora+|631}}||Sub hoc et mysteria cœperunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|633}}||Ea quæ de Perseo dicuntur, tunc gesta sunt.&lt;br&gt;''Argivorum XII, ABAS an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|634}}||{{outdent|Secundum quorumdam opinionem, hac ætate Phrixus cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales visus est per mare vehi ab Ariete velleris aurei.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|637}}||{{outdent|Fuit autem navis ei parata fugienti, cujus insigne Aries erat. Porro Palæphatus affirmat, Arietem vocatum nutritorem, per quem liberatus est.|1}}''Assyriorum XX, LAMPRIDES, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|641}}||Thebis expulso Cadmo, Amphion et Zethus regnaverunt.{{outdent|''Ægyptiorum DYNASTIA XIX, an. 194, Suo imperatore uti cœperunt quorum primus ZETHUS, an. 55.''|1}}
|-
|{{ancora+|643}}||Ea quæ de Progne et Philomela dicuntur, acciderunt.
|-
|{{ancora+|645}}||Bellum, quod sub Eumolpo fuit.
|-
|{{ancora+|646}}||Melampus divinus agnoscitur.
|-
|{{ancora+|648}}||In Dardania regnavit Tros, a quo Trojani nuncupati sunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|651}}||{{outdent|Apud Pythium vates prima Phemonœ hexametris versibus futura cecinisse narratur.|1}}
|-
|{{ancora+|655}}||Phrygas rexit Tantalus, qui prius Mæones vocabantur.
|-
|{{ancora+|656}}||''Argivorum XIII, PROETUS, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|657}}||{{outdent|Ob raptum Ganymedis, Troi patri Ganymedis, et Tantalo bellum exortum est, ut scribit Phanocles poeta. Frustra igitur Jovis fabula, et raptrix Aquila fingitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|663}}||{{outdent|Tityus convixit Tantalo. Tityonis tempore fuit Latona mater Apollinis, qui cum Hercule servivit Admeto|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|667}}||Ea quæ de Phrixo et Melicerta dicuntur, sub quo celebrata sunt Isthmia.{{outdent|''Sicyoniorum XIX, SICYON annis 45, a quo Sicyonii nuncupati sunt qui primo Ægialæi vocabantur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|669}}||Pelops Hippodamiam duxit uxorem.&lt;br&gt;''Atheniensium VII, CECROPS, secundus Erichthei frater, an. 40.''&lt;br&gt;''Assiriorum XXI, SOSARES, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|670}}||{{outdent|Perseus adversus Persas dimicavit, Gorgonis meretricis capite desecto, quæ propter eximiam pulchritudinem ita spectatores suæ mentis impotes reddebat, ut vertere eos putaretur in lapides: Didymus scribit in peregrina historia, et præbet scriptorem ejus.|1}}
|-
|{{ancora+|673}}||''Argivorum XIV, ACRISIUS an. 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|678}}||{{outdent|Pegasus equus velocissimus cujusdam mulieris, sive ut Palæphatus scribit, Bellerophontis navis fuit.|1}}
|-
|{{ancora+|681}}||Cyrene civitas condita est in Libya.
|-
|{{ancora+|682}}||Ion vir fortis ex suo vocabulo Athenienses Iones vocavit.
|-
|{{ancora+|684}}||Gesta Persei.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|685}}||{{outdent|Dionysus, qui et Liber pater, adversus Indos dimicans, Nysam urbem juxta Indum flumen condidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|689}}||{{outdent|Amphion Thebis regnavit, quem ferunt cantu citharæ saxa movisse. Fuerunt autem duro corde, et ut ita dicam, saxei quidam auditores.|1}}''Assyriorum XXII, LAMPARES, annis 38.''
|-
|{{ancora+|691}}||Secundum quosdam Thebis regnavit Cadmus.
|-
|{{ancora+|692}}||''Debbora ex tribu Ephrem, Barach de tribu Nephthalim, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|693}}||{{outdent|Post Aod inditionem Hebræos redigunt alienigenæ annis 20, qui conjunguntur temporibus Debboræ et Barach secundum Judæorum traditiones.|1}}Europa a Cretensibus rapta est navi, cujus fuit insigne Taurus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|695}}||{{outdent|Pelops Peloponnesi regnans, Olympiis quoque præfuit, qui postea adversum Ilium arma corripiens, superatur a Dardano.|1}}{{outdent|Ea quæ de Spartis memorantur, quos Palæphatus scripsit, cum proximarum essent regionum, adversum Cadmum subito constitisse, et propter repentinos quasi de terra contractus, et ex omni parte confluentes Spartos vocatos.|1}}
|-
|{{ancora+|696}}||''Ægyptiorum RAMSES, an. 66.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|705}}||{{outdent|Argivorum reges defecerunt, qui imperaverunt an. 544 usque ad Pelopem, qui regnavit ann. 59. Perseus, Acrisio non sponte interfecto, migravit ab Argis: atque regnavit post Acrisium, in Mycenas Argivorum regno translato: et hi dein reges fuerunt, Perseus, Sthenelus, Euristheus, Atreus, Thyesses, Agamemnon, Ægystus, Orestes, Tisamenus, Penthilus et Cometes usque ad Heraclidar. descensum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|709}}||Midas regnavit in Phrygia. Ilium ab Ilo condita.&lt;br&gt;''Atheniensium VIII, PANDION, annis 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|710}}||{{outdent|Laius Chrysippum rapuit. Templum in Eleusina ædificatum. Quidam his temporibus vindicant gesta Liberi patris, et ea quæ de Indis, Lycurgo, Actæone, et Pentheo memorantur, quomodo adversus Perseum consistens, occiditur in prælio, ait Dinarchus poeta, non rhetor. Qui autem voluerit potest inspicere ipsius Liberi patris apud Delphos sepulcrum juxta Appollinem Aureum. Pingitur autem Liber muliebri et delicato corpore propter mulieres in suo exercitu dimicantes: Nam pariter ad arma viros ac feminas alligabat, ut Philochorus loquitur in secundo Atthidis libro.|1}}''Mycenis PERSEUS, regnat annis 7.''
|-
|{{ancora+|712}}||''Sicyoniorum XX, POLYBUS, an. 40.''
|-
|{{ancora+|717}}||''Mycenis EURYSTHEUS, annis 38.''
|-
|{{ancora+|719}}||''Assyriorum XXIII, PANNYAS, an. 45.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|726}}||{{outdent|Ea quæ de Dædalo fabulæ ferunt, qui visus est simulacra fecisse moventia: primus enim omnium pedes statuarum a se invicem separavit, aliis conjunctim eos fabricantibus, ut Palæphatus memorat. Nec non quomodo cum filio Icaro Minoem navi fugerit, et propter investigabilem fugam avolasse pennis existimatus sit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|730}}||{{outdent|Europa Agenoris filia, ut in quibusdam legimus, rapta est. His congruunt, quæ de Minoe dicuntur, de Cadmo, et Spartis.|1}}
|-
|{{ancora+|732}}||''Hebræorum GEDEON, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|733}}||{{outdent|Post Deborram Hebræos in ditionem redigunt Alienigenæ annis 7, qui conjuncti sunt temporibus Gedeonis secundum Judæorum traditiones.|1}}
|-
|{{ancora+|734}}||''Atheniensium IX, ÆGEUS Pandionis filius, an. 48.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|735}}||{{outdent|Philammon Delphius nobilis habetur, qui primus apud Pythium chorum statuit.|1}}Pandion fugit a Metionidibus passus insidias.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|736}}||Gedeon Judex ex tribu Manasse.&lt;br&gt;Cyzicus condita.
|-
|{{ancora+|737}}||Argonautarum historia.
|-
|{{ancora+|738}}||Atreus et Thyestes post Pelopem Peloponnense imperium diviserunt.
|-
|{{ancora+|743}}||Miletus condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|744}}||{{outdent|Tyriorum civitas condita ante Templum Jerosolymorum an. 240, ut scribit Josephus in III.|1}}
|-
|{{ancora+|747}}||Argonautarum navigatio.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|750}}||{{outdent|Orpheus Thrax clarus habetur, cujus discipulus fuit Musæus, filius Eumolpi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|752}}||{{outdent|Ea quæ de Sphinge et OEdipode et Argonautis dicuntur, in quibus fuerunt Hercules, Asclepius, Castor et Pollux. Si autem inter Argonautas fuerunt Castor et Pollux, quomodo potest eorum soror Helena credi, quæ post multos annos virgo rapitur a Theseo? Sphingam vero, scribit Palæphatus, uxorem Cadmi, propter zelum Harmoniæ a viro recedentem contra Cadmios iniisse bellum.|1}}''Sicyoniorum XXI, INACHUS, an. 42.''
|-
|{{ancora+|755}}||''Mycenarum ATREUS et Thyestes, an. 65.''
|-
|{{ancora+|757}}||Linus magister Herculis omnibus notus efficitur.
|-
|{{ancora+|759}}||Ea quæ de Hypsipyle memorantur in Lemno.
|-
|{{ancora+|762}}||''Ægyptiorum AMENOPHIS, an. 40.''
|-
|{{ancora+|763}}||Mycenis regnavit EURISTHEUS, an. 40.
|-
|{{ancora+|764}}||''Assyriorum XXIV, SOSARMUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|765}}||Hercules consummat certamina.
|-
|{{ancora+|766}}||Antæum interficit. Ilium vastat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|767}}||{{outdent|Dicitur autem Antæus terræ filius, quia solorum palæstricæ artis certaminum, quæ in terra exercentur, scientissimus erat, et ob id videbatur a Terra matre adjuvari. Hydram autem callidissimam fuisse Sophistriam asserit Plato.|1}}{{outdent|Minos mare obtinuit et Cretensibus leges dedit, ut Paradius memorat, quod Plato falsum esse convincit.|1}}
|-
|{{ancora+|772}}||''Hebræorum ABIMELECH, filius Gedeonis, an. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|775}}||Thamyris Ammonis filius insignis habetur.{{outdent|Bellum Lapitharum et Centaurorum, quos scribit Palæphatus libro de Incredibilibus primo, nobiles fuisse equites Thessalorum.|1}}''Post quem THOLA, an. 22, alias 23 secundum Hebræos.''
|-
|{{ancora+|778}}||Priamus regnavit post Laomedonta.
|-
|{{ancora+|779}}||Medæa Colchensis ab Ægeo discedit.
|-
|{{ancora+|780}}||Septem qui adversus Thebas pugnaverunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|782}}||{{outdent|Ea quæ de Minotauro dicuntur, quem Philochorus in secundo Attidis libro scribit, magistrum Minois fuisse Taurum nomine, inhumanum atque crudelem: et quia Minos super mortem Androgei agonem statuerat, præmii nomine pueros Atticos largiens, et ille in agone fortissimus universos in contentione superabat. Tandem factum est, ut a Theseo in palæstra vinceretur, ob quod Athenienses pueri tributaria pœna liberati sunt, sicut ipsos quoque Gnosios referre testatur.|1}}''Atheniensium X, THESEUS, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|783}}||{{outdent|Androgeus Athenis dolo interficitur.—Theseus cum Athenienses prius per regionem dispersos in unam civitatem congregasset, ignominiose ejectus est per signa testarum, eamdem legem primus ipse constituens.|1}}''Assyriorum XXV, MITEUS, an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|794}}||Minos leges ac jura constituit.&lt;br&gt;''Sicyoniorum XXII PHÆSTUS, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|795}}||{{outdent|Theseus Helenam rapuit, quam rursus fratres receperunt, capta matre Thesei, eo peregre profecto.|1}}
|-
|{{ancora+|797}}||''Post quem JAIR ex tribu Manasse, an. 22.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|798}}||{{outdent|Philistus scribit, a Zaro et Carchedone, Tyriis, hoc tempore Carthaginem conditam.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|802}}||''Sicyonior. XXIII, ADRASTUS, annis 4.''&lt;br&gt;''Ægyptiorum AMMENEMES, an. 26.''
|-
|{{ancora+|804}}||Atreus Argis regnat solus.
|-
|{{ancora+|806}}||''Sicyonior. XXIV, POLYPHIDES, an. 31.''
|-
|{{ancora+|807}}||Phædra Hippolytum amat.
|-
|{{ancora+|809}}||Hercules in Libya occidit Antæum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|810}}||{{outdent|Hercules Agonem Olympiacum constituit, a quo usque ad primam Olympiadem supputantur anni 430.|1}}''Assyriorum XXVI, TAUTANES, an. 32.''
|-
|{{ancora+|811}}||Theseus profugus Athenas derelinquit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|812}}||Menelaus regnat in Lacedæmone.&lt;br&gt;''Atheniensium XI, MENESTHEUS, qui et Peteo, an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|813}}||Sub isto Tautane rege Assyriorum Troja capta est.&lt;br&gt;Bellum Amazonum contra Thebas.
|-
|{{ancora+|815}}||Apri Calydonii et Meleagri fabula.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|817}}||{{outdent|Minos in Sicilia adversus Dædalum arma corripiens, a filiabus Cocali occiditur.|1}}{{outdent|Interfectorum posteri, qui vocabantur Epigoni, adversus Thebas bellum moverunt.|1}}{{outdent|Hercules cum in morbum incidisset pestilentem, ob remedium dolorum se jecit in flammas, et sic morte finitus est anno ætatis 52. Quidam autem an. 30 periisse scribunt.|1}}
|-
|{{ancora+|819}}||''Hebræorum JEPHTE, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|820}}||{{outdent|Post Jair Hebræos in ditionem redigunt suam Ammanitæ an. 18, qui cum temporibus posteriorum Judicum copulantur secundum Judæorum traditiones.|1}}{{outdent|Alexander Helenam rapuit. Trojanum bellum decennale surrexit: causa mali, quod trium mulierum de pulchritudine certantium præmium fuit, una earum Helenam Pastori judici pollicente.|1}}''Mycenar. AGAMEMNON an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|821}}||{{outdent|Jephte in libro Judicum ab ætate Mosis usque ad semetipsum ait supputari an. 300.|1}}{{outdent|Mycenis imperat Agamemnon an. 35, cujus regni 15 anno Troja capitur.|1}}
|-
|{{ancora+|825}}||[Hebreor.] ''Post quem HESEBON an. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|828}}||{{outdent|Mopsus regnavit in Cilicia, a quo Mopsucrene et Mopsistiæ.|1}}''Ægyptiorum THUORIS, an. 7.''
|-
|{{ancora+|829}}||Memnon et Amazones Priamo auxilia tulere.
|-
|{{ancora+|832}}||''Hebræorum LABDON, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|833}}||{{outdent|Post Hesebon in libro Hebræorum fertur Judex Aelon rexisse populum an. 10, qui non habetur apud LXX Interpretes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|835}}||{{outdent|TROJA CAPTA. A captivitate Trojæ usque ad primam olympiadem fiunt anni CCCCVI.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus usque in præsentem diem secundum Assyrios a 43 regni Nini, anni DCCCXXXV.|1}}{{outdent|Secundum Hebræos a primo anno nativitatis Abraham anni DCCCXXXV.|1}}{{outdent|Secundum Sicyonios a 22 Europis anni similiter DCCCXXXV.|1}}A nativitate vero Mosis anni CCCCX.{{outdent|Menestheus moritur in Melo regrediens a capta Troja, post quem Athenis regnavit Demophoon.|1}}{{outdent|A primo anno Cecropis, qui primus apud Atticam regnavit, usque ad captivitatem Trojæ, et usque ad 23 annum Menesthei, cujus Homerus meminit, computantur anni CCCLXXV. Similiter a 35 ætatis Mosis anno, fiunt an. CCCLXXV.|1}}{{outdent|Thuoris rex Ægypti ab Homero Polybus vocatur, maritus Alcandræ, cujus meminit in Odyssea, dicens, post Trojæ captivitatem Menelaum et Helenam ad eum divertisse.|1}}{{outdent|''De tertio tomo Manethonis. Ægypti XX, dynastia Diospolitanorum an. 178.''|1}}''Atheniens. XII, DEMOPHOON, annis 33.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|836}}||{{outdent|Post Labdon Hebræos in ditionem redigunt Alienigenæ annis 40, qui copulantur temporibus Judicum posteriorum secundum Judæorum traditiones.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|837}}||Mycenis regnat Ægisthus.{{outdent|''LATINIS, qui postea Romani nuncupati sunt, post tertium annum captivitatis Trojæ, sive, ut quidam volunt, post octavum regnavit ÆNEAS, an. 3. Ante Æneam, Janus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinus in Italia regnaverunt circiter an. 150.''|1}}''Sicyoniorum XXV, PELASGUS an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|840}}||Mycenis post necem Ægisthi Orestes regnavit an. 15.&lt;br&gt;[Hebræor.] ''Post quem SAMSON, an. 20.''&lt;br&gt;[Latinor.] ''Post quem, II, ASCANIUS, annos 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|841}}||{{outdent|Samson fortissimus omnium fuit, ita ut a quibusdam facta ejus gestis Herculis comparentur.|1}}{{outdent|Ea quæ de Ulysse fabulæ ferunt, quomodo trierem Tyrrhenorum Scyllam fugerit, spoliare hospites solitam, scribit Palæphatus in Incredibilium libro I, Sirenas quoque fuisse meretrices, quæ deciperent navigantes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|842}}||Lydi mare obtinuerunt.&lt;br&gt;''Assyriorum XXVII, TAUTEUS an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|854}}||{{outdent|Hectoris filii Ilium receperunt, expulsis Antenoris posteris. Heleno eis subsidium ferente.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|855}}||{{outdent|Pyrrhus Delphis in templo Apollinis ab Oreste occiditur proditione sacerdotis Machærei: quo tempore quidam Homerum fuisse dicunt.|1}}
|-
|{{ancora+|857}}||''Post quem Sicyonior. XXVI, ZEUSIPPUS, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|858}}||{{outdent|Quidam ad hujus memoriam servandam balneas Byzantiorum multo post tempore appellatas putant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|860}}||Secundum quosdam Heraclidarum Descensus.&lt;br&gt;[Hebræor.] ''Post quem HELI Sacerdos an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|861}}||{{outdent|In Hebræorum libro XL anni inveniuntur; in LXX autem interpretatione, 20.|1}}{{outdent|Ascanius, derelicto novercæ suæ regno Lavinii, Albam Longam condidit, et Sylvium Postumum fratrem suum Æneæ ex Lavinia filium cum summa pietate educavit.|1}}Mycenis regnavit Tisamenus filius Orestis.
|-
|{{ancora+|868}}||''Atheniens. XIII, OXYNTES, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|870}}||{{outdent|Ascanius Julium procreavit a quo familia Juliorum orta, et propter ætatem parvuli, quia necdum regendis civibus idoneus erat, Sylvium Posthumum fratrem suum regni reliquit hæredem.|1}}
|-
|{{ancora+|871}}||Amazones Ephesi templum succenderunt.
|-
|{{ancora+|878}}||Agon Lyciorum primus actus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|879}}||{{outdent|Castoris chronographi de Sicyoniorum regno. ''Exponemus Sicyoniorum reges ab Ægyaleo usque ad Zeusippum, qui omnes regnaverunt an. 962, et sacerdotes Carnii, qui præfuerunt ann. 33, post quos sacerdos constitutus est Caridemus, qui impensas non sustinens fugit''.|1}}''Latinorum III, SYLVIUS Æneæ filius, an. 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|880}}||{{outdent|Sylvius Posthumus, quia post mortem patris editus, ruri fuerat educatus, et Sylvii et Posthumi nomen accepit, a quo omnes Albanorum reges Sylvii vocati sunt.|1}}[Atheniens.] ''Post quem APHIDAS XIV, anno 1.''
|-
|{{ancora+|881}}||[Atheniens.] ''Post quem THYMOETES XV, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|882}}||{{outdent|Castoris de regno Atheniensium. ''Exponemus autem et Atheniensium reges cognomento Erechtheidas, a Cecrope Diphye usque ad Thymoeten, quorum omne tempus invenitur an. 429. Post quos suscepit regnum Melanthus Pyliensis Andropompi filius et hujus filius Codrus, qui imperaverunt simul an. 58''.|1}}''Assyriorum XXVIII, THINÆUS, an. 30.''
|-
|{{ancora+|889}}||''Post quem MELANTHUS XV, an. 37.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|890}}||{{outdent|Reges Sicyoniorum defecerunt, qui regnaverunt ann. 962, post quos Sacerdotes Carnii constituti sunt.|1}}{{outdent|Erechtheidarum imperio destructo, Atticorum principum regnum ad aliud genus translatum est: cum Thimœten provocasset ad pugnam Xanthus Bœotius, et Thimœte recusante, Melanthus Pyliensis Andropompi filius suscepisset singulare certamen, ac deinde regnasset. Hinc et Apaturion, id est, ''fallaciarum'' solemnitas celebratur: quia victoria fraude processerat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|900}}||{{outdent|[Hebr.] Mortuo Heli sacerdote, Arca testamenti ab alienigenis possidetur: ac deinde in domo Aminadab fuit an. 20.|1}}''Hebræorum SAMUEL, et SAUL an. 20.''
|-
|{{ancora+|901}}||Saul primus rex Hebræorum ex tribu Benjamin.
|-
|{{ancora+|908}}||''Latinorum IV, ÆNEAS SYLVIUS, an. 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|909}}||{{outdent|In alia historia reperimus quartum Latinum Sylvium regnasse Laviniæ et Melampodis filium, uterinum fratrem Posthumi, et quintum, qui nunc hic quartus ponitur, Sylvium Æneam Posthumi filium.|1}}{{outdent|Homerus secundum quorumdam opinionem his fuisse temporibus judicatur. Quanta autem de eo apud veteres dissonantia fuerit, manifestum esse poterit ex sequentibus. Quidam eum, ex quibus Crates, ante descensum Heraclidarum ponunt 80 an. post bellum Trojanum. Eratosthenes post 100 an. Trojanæ captivitatis. Aristarchus Ionica emigratione, sive post an. 100. Philochorus post emigrationem Ionicam sub Archippo Atheniensium magistratu, et post captam Trojam an. 180. Apollodorus Atheniensis post 240 annum eversionis Ilii. Exstiterunt alii, qui modico tempore antequam olympiades inciperent, 400 retro annis Trojanæ captivitatis eum fuisse putent, licet Archilochus XXIII olympiadem, et quingentesimum Trojanæ eversionis ann. supputet.|1}}
|-
|{{ancora+|912}}||''Assyriorum XXIX, DERCYLUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|915}}||''In Lacedæmone regnavit primus EURYSTEUS an. 42.''&lt;br&gt;''Corinthior. primus ALETES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|916}}||Heraclidarum Descensus in Peloponnesum.
|-
|{{ancora+|923}}||Eurystheus et Procles Spartam obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|926}}||''Atheniensium XVII, CODRUS Melanthi filius, an. 21.''
|-
|{{ancora+|932}}||Iones profugi Athenas se contelerunt.
|-
|{{ancora+|935}}||Peloponenses contra Athenas dimicant.
|-
|{{ancora+|937}}||Incursus in Asiam Amazonum pariter et Cimmeriorum.
|-
|{{ancora+|939}}||''Latinorum V, LATINUS SYLVIUS an. 50.''
|-
|{{ancora+|940}}||''Hebræorum prim. rex ex tribu Juda DAVID, an. 40.''
|-
|{{ancora+|945}}||Hebræorum pontifex Abiathar clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|947}}||{{outdent|Codrus juxta responsum seipsum morti tradens, interimitur bello Peloponnesiaco, in quo Erechtheidarum regnum destructum est, quod 487 an. perseveraverat.|1}}{{outdent|''Post quem, principes sive magistratus, quos mors finiebat: quorum primus MEDON, Codri filius, an. 20.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|950}}||Prophetant Gath, Nathan, Asaph.&lt;br&gt;''Corinthior. II, IXION, annis 37.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|952}}||Peloponnenses contra Athenienses dimicant.&lt;br&gt;''Assyriorum XXX, EUPALES, an. 38.''
|-
|{{ancora+|957}}||''Lacedæmoniorum II, AGIS, anno 1.''
|-
|{{ancora+|958}}||''Post quem ECHESTRATUS, an. 35.''
|-
|{{ancora+|959}}||Pelasgi mare obtinuerunt. Magnesia in Asia condita.
|-
|{{ancora+|965}}||Mycena condita in Italia, quæ nunc Cumæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|967}}||Myrena condita.&lt;br&gt;''Atheniensium II, ACASTUS, an. 36.''
|-
|{{ancora+|968}}||Ephesus condita ab Androclo [''Al.'' Androco], sive ab Andronico.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|971}}||{{outdent|Carthago condita est, ut quidam volunt, a Carchedone Tyrio: ut vero alii, a Didone filia ejus post Trojanum bellum an. 143.|1}}
|-
|{{ancora+|978}}||Ionica migratio, in qua quidam fuisse Homerum scribunt.
|-
|{{ancora+|980}}||''Hebræorum II, SOLOMON filius David, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|984}}||{{outdent|Solomon templum in Jerosolymis ædificare cœpit, consummavitque opus annis 7.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|987}}||{{outdent|Colligitur autem omne tempus a Mose, et egressu Israel ex Ægypto usque ad præsentem an. 480, ut Regnorum lib. tertius in testimonium est. A diluvio usque ad Mosem an. 1447. Ab Adam usque ad diluvium an. 2242. Simul omnes an. 4169.|1}}''Corinthiorum III, AGYLAUS, an. 37.''
|-
|{{ancora+|989}}||''Latinorum VI, ALBA SYLVIUS, Sylvii Æneæ filius, annis 39.''
|-
|{{ancora+|990}}||''Assyriorum XXXI, LAOSTHENES, an. 45.''
|-
|{{ancora+|991}}||Sadoch Hebræorum sacerdos VIII ab Aaron, habetur illustris.
|-
|{{ancora+|993}}||''Lacedæmonior. IV, LABOTES, an. 37.''
|-
|{{ancora+|995}}||Prophetabant Sadoch, Achias Silonites, Samæas.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1003}}||{{outdent|Carthago secundum nonnullos conditur a Didone. Alii vero supra scriptum tempus vendicant.|1}}''Atheniensium III, ARCHIPPUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|1012}}||Tertio mare obtinuerunt Thraces annis 19.
|-
|{{ancora+|1013}}||''Ægyptiorum XXI, dynastia regnavit SMENDIS, ann. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1014}}||{{outdent|''PRINCIPIUM Hebræorum, qui in Samaria erant. Apud Hebræos, qui in Samaria erant et vocabantur Israel, primus regnavit JEROBOAM an. 22.''|1}}
|-
|{{ancora+|1017}}||Quidam Homerum, et Hesiodum his fuisse temporibus aiunt.
|-
|{{ancora+|1020}}||''Hebræor. Judæ III, ROBOAM, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1021}}||{{outdent|Post mortem Solomonis, seditione orta in gente Judæorum, et regno bifariam diviso, in Samaria decem tribubus regnavit Jeroboam.|1}}
|-
|{{ancora+|1022}}||''Atheniensium IV, THERSIPPUS an. 41.''
|-
|{{ancora+|1024}}||''Corinthiorum IV, PRYMINAS, an. 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1027}}||{{outdent|Roboam filius Solomonis regnavit in Jerusalem duabus tribubus sibi subjectis, quæ vocabantur Juda, ob reges Judæorum, qui ex Judæ stirpe descenderant, et universa gens Judæ nomen sortita est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1028}}||''Latinorum VII, SYLVIUS ATHYS, sive Ægyptus, an. 24.''&lt;br&gt;''Sylvius Athys, sive Ægyptus, Albæ superioris regis filius fuit.''
|-
|{{ancora+|1030}}||''Lacedæmonior. V, DORISTHUS, an. 29.''
|-
|{{ancora+|1031}}||Samos condita, et Smyrna in urbs modum ampliata.
|-
|{{ancora+|1035}}||''Assyriorum XXXII, PIRITIADES, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1036}}||{{outdent|Thraces Bebryciam, quæ nunc Bithynia nuncupatur, transeuntes a Strymone, occupaverunt.|1}}Susachim rex Ægyptiorum contra Judæos dimicans, Templum spoliat.
|-
|{{ancora+|1037}}||[Hebr. Jud.] ''Post quem ABIA IV, an. 3.''
|-
|{{ancora+|1039}}||[Ægyptior.] ''Post quem PSEUSENNES, ann. 41.''
|-
|{{ancora+|1040}}||[Hebr. Jud.] ''Post quem V. ASA, an. 41.''
|-
|{{ancora+|1041}}||Hebræorum pontifex maximus Abimelech illustris habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1042}}||{{outdent|Prophetabant Achia, Samæas, et is qui fuerat apud altare Samariæ, Hieu, Joede, Azarias, qui et Addo, Anani.|1}}''Hebræor. Israel II, NADAB, an. 2.''
|-
|{{ancora+|1044}}||''Hebræor. Israel III, BAASA, an. 24.''
|-
|{{ancora+|1047}}||Thraces mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1051}}||Principium sexagesimi primi Jubilæi secundum Hebræos.
|-
|{{ancora+|1052}}||''Latinorum VIII, CAPIS SYLVIUS, ann. 28.''
|-
|{{ancora+|1053}}||Thraces mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1056}}||Capis superioris regis filius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1059}}||''Lacedæmonior. VI, AGESILAUS, an. 44.''{{outdent|''Corinthiorum V, BACCHIS, ann. 35.'' (A quo reges Bacchidæ cognominati.)|1}}
|-
|{{ancora+|1063}}||''Atheniensium V, PHORBAS, an 31.''
|-
|{{ancora+|1065}}||''Assyriorum XXXIII, OPHRATHEUS, an. 20.''
|-
|{{ancora+|1068}}||[Israel] ''Post quem IV, HELA, an. 2.''
|-
|{{ancora+|1070}}||[Israel] ''Post quem V AMBRI, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1080}}||''Ægyptiorum NEPHERCHERES, ann. 4.''{{outdent|''Latinorum IX, CARPENTUS SYLVIUS, an. 13.'' (Hic fuit filius regis superioris Capis).|1}}
|-
|{{ancora+|1081}}||''Hebræor. Judæ VI, JOSAPHAT, an. 25.''
|-
|{{ancora+|1082}}||''Hebræor. Israel VI, ACHAB, an. 22.''
|-
|{{ancora+|1084}}||''Ægyptiorum AMMENOPHIS an. 9.''
|-
|{{ancora+|1085}}||''Assyriorum XXXIV, OPHRATANES, an. 50.''
|-
|{{ancora+|1086}}||Apud Hebræos prophetabant Abdias, Hieu, Ozias, et Michæas.
|-
|{{ancora+|1091}}||Pseudoprophetæ erant Sedechias, Eliezer.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1093}}||{{outdent|''Post quem X, TIBERINUS SYLVIUS an. 8.''(Tiberinus Carpenti filius a quo et fluvius appellatus est Tiberis, qui prius Albula dicebatur.)|1}}''Ægyptiorum OSOCHOR, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1094}}||''Atheniensium VI, MEGACLES, an. 30.''&lt;br&gt;''Corinthiorum VI, AGELAS, ann. 30.''
|-
|{{ancora+|1099}}||''Ægyptiorum PSINACES, ann. 9.''
|-
|{{ancora+|1100}}||Quarto mare obtinuerunt Rhodii, an. 23.
|-
|{{ancora+|1101}}||''Latinor. XI, AGRIPPA SYLVIUS, Tiberini filius, an. 40.''
|-
|{{ancora+|1103}}||''Lacedæmonior. VII, ARCHELAUS, an. 60.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1104}}||{{outdent|In Latina historia ad verbum hæc scripta reperimus: Agrippa apud Latinos regnante, Homerus in Græcia claruit, ut testantur Apollodorus Grammaticus, et Euphorbus Historicus, ante urbem Romanam conditam an. 124, et ut ait Cornelius Nepos, ante Olympiadem primam, an. 100.|1}}''Hebræor. Isr. VII, OCHOZIAS, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1106}}||''Hebræor. Judæ VII, JORAM, an. 8.''&lt;br&gt;[Israel] ''Post quem VIII, JORAM, an. 12.''
|-
|{{ancora+|1107}}||Prophetabant Elias et Elisæus.
|-
|{{ancora+|1108}}||''Ægyptiorum PSUSENNES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|1112}}||Elias rapitur.
|-
|{{ancora+|1114}}||''Postquem VIII, OCHOZIAS, anno 1.''
|-
|{{ancora+|1115}}||''Post quem IX, GOTHOLIA mater, annis 7.''
|-
|{{ancora+|1116}}||Jonadab filius Rechab clarus habetur.
|-
|{{ancora+|1118}}||[Israel] ''Post quem IX, HIEU, an. 28.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1119}}||{{outdent|Joade [''Al.'' Joiadas] apud Hebræos insignissimus habetur pontifex, qui solus post Mosen vixit an. 130.|1}}
|-
|{{ancora+|1122}}||''Post quam X, JOAS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1124}}||''Atheniensium VII, DIOGNETUS, an. 28.''&lt;br&gt;''Corinthiorum VII, EUDEMUS, an. 25.''
|-
|{{ancora+|1125}}||Quinto mare obtinuerunt Phryges an. 25.
|-
|{{ancora+|1130}}||Lycurgus insignis habetur.
|-
|{{ancora+|1131}}||Hebræorum propheta Zacharias occiditur.
|-
|{{ancora+|1135}}||''Assyriorum XXXV, ACRAZAPES, an. 42.''
|-
|{{ancora+|1141}}||''Latinorum XII, AREMULUS SYLVIUS an. 19.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1142}}||{{outdent|Sylvius Aremulus, sive Remulus, Agrippæ superioris regis filius, præsidium Albanorum inter montes, ubi Roma, nunc est posuit, qui ob impietatem postea fulminatus interiit. Hujus filius fuit Julius proavus Julii Proculi, qui cum Romulo Romam commigrans fundavit Juliam gentem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1143}}||{{outdent|''Ægyptiorum XXII, dynastia SENSCORIS, an. 21.'' (Hujus Senscoris Ægyptii regis pater fuit Siparis. Hunc ferunt quidam post mortem, ab Ægyptiis deum nuncupatum, eumque Serapin appellatum.)|1}}
|-
|{{ancora+|1146}}||''Hebræor. Israel X, JOACHAB annis 17.''
|-
|{{ancora+|1147}}||Helisæus propheta moritur.
|-
|{{ancora+|1149}}||''Corinthiorum VIII, ARISTOMEDES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|1150}}||Sexto mare obtinuerunt Cyprii an. 32.
|-
|{{ancora+|1152}}||''Atheniensium VIII, PHERECLUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|1158}}||Zacharias propheta a rege Joas interficitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1160}}||{{outdent|''Latinorum XIII, AVENTINUS SYLVIUS, an. 37.'' (Aventinus Remuli superioris regis major filius, in eo monte qui nunc pars Urbis est, mortuus et sepultus æternum loco vocabulum dedit.)|1}}
|-
|{{ancora+|1162}}||''Hebræor. Judæ XI, AMASIAS annis 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1163}}||''Hebræor. Israel XI, JOAS, an. 16.''&lt;br&gt;''Lacedæmonior. VIII, TELECLUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1164}}||{{outdent|[Laced.] Carthaginem hac ætate quidam conditam putant: alii vero ut supra memoravimus.|1}}''Ægyptior. OSORTHON, an. 15.''
|-
|{{ancora+|1171}}||''Atheniensium IX, ARIPHRON an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1172}}||{{outdent|Sub Ariphrone Assyriorum regnum destructum, ut nonnulli scriptitant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1177}}||''Assyriorum XXXVI, TONOS CONCOLEROS, qui vocabatur Græce Sardanapalus, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1179}}||[Israel] ''Post quem XII, HIEROBOAM, an. 41.''&lt;br&gt;[Ægyptior.] ''Post guem TACHELOTIS, an. 13.''
|-
|{{ancora+|1183}}||Septimo Phœnices mare obtinuerunt an. 45.
|-
|{{ancora+|1184}}||''Corinthiorum IX, AGEMON, an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1191}}||''Hebræor. Judæ XII, AZARIAS, qui et Ozias, an. 52.''&lt;br&gt;''Atheniensium X, THESPIEUS, an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1192}}||{{outdent|Thespieo Ariphronis filio, Athenis regnante, Assyriorum regnum deletum est.|1}}''Ægypti XXIII dynastia. PETUBASTIS, an. 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1195}}||{{outdent|Sardanapalus eodem tempore Tarsum atque Anchialem condidit: et in prælio victus ab Arbace Medo, semet incendio cremavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1197}}||Lycurgus Lacedæmoniis jura componit.{{outdent|Usque ad id tempus fuisse reges Assyriorum, historia refert, et fiunt simul an. 1197.|1}}{{outdent|Omnes autem anni regni Assyriorum a primo anno Nini supputantur 1240.|1}}''Medorum ARBACES primus regnavit Medis annis 28.''{{outdent|''Latinorum XIV PROCAS SYLVIUS, an. 23.'' (Hic fuit Aventini superioris regis filius.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1198}}||{{outdent|Arbaces Medus, Assyriorum imperio destructo, regnum in Medos transtulit, et interim sine principibus res agebatur usque ad Dejocem regem Medorum. In medio autem tempore Chaldæi prope prævalebant quorum separatæ quædam successiones regum feruntur. Reliquæ quoque gentes propriis regibus utebantur.|1}}Phidon Argivus mensuras et pondera primus invenit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1200}}||Templum Junonis incensum.&lt;br&gt;''Corinth. X, ALEXANDER, ann. 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1203}}||''Lacedæmoniorum IX ALCAMENES, ann. 37.''&lt;br&gt;''Macedon. primus Rex CARANUS an. 28.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1208}}||{{outdent|Prophetabant apud Hebræos Osee, Amos, Esaias et Jonas prophetæ.|1}}Hesiodus insignis habetur, ut vult Porphyrius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1211}}||Trieris prima navigatio in Corintho.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1217}}||{{outdent|''Ægypti OSORTHON, an. 9.'' (Ægyptii regem suum Osorthon Herculem cognominaverunt.)|1}}
|-
|{{ancora+|1218}}||''Atheniensium XI, AGAMESTOR, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1220}}||{{outdent|''Latinorum XV, AMULIUS {{tooltip|SILVIUS|SYLVIUS}}, an. 44.'' (Numitor Procæ superioris regis filius major, fratre Amulio regno pulsus, in agro suo vixit. Filia ejus, adimendæ spei partus gratia, virgo Vestalis lecta, quæ cum 27 patrui sui anno geminos edidisset infantes, juxta legem in terram viva defossa est. Verum parvulos prope ripam Tiberis expositos Faustulus regii pastor armenti ad Accam Laurentiam uxorem suam detulit: quæ propter pulchritudinem et rapacitatem corporis quæstuosi, Lupa a vicinis appellabatur, unde ad nostram usque memoriam meretricum cellulæ lupanaria dicuntur. Pueri cum adolevissent, collecta pastorum et latronum manu, interfecto apud Albam Amulio, avum Numitorem in regnum restituunt.)|1}}''Israel XIII ZACHARIAS, mensibus 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1221}}||{{outdent|Lycurgi leges in Lacedæmone, juxta sententiam Apollodori, hac ætate susceptæ.|1}}[Israel] ''Post Quem SELLUM, XIV, diebus.&lt;br&gt;Post quem MANAEM. XV, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1225}}||''Corinthiorum XI, TELESTES, an. 12.''&lt;br&gt;''Medorum II SOSARMUS, an. 30.''
|-
|{{ancora+|1226}}||[Ægypt.] ''Post quem PSAMMUS, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1231}}||''Macedonum II, COENUS, an. 12.''&lt;br&gt;[Israel] ''Post quem PHACEAS XVI, an. 10.''
|-
|{{ancora+|1232}}||Ægyptii post Phœnices mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1236}}||[Ægypt.] ''XXIV Dynastia, BOCCHORUS, an. 44.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1237}}||{{outdent|[Corinth.] ''Post quem AUTOMENES, an. 1.'' (Post hos, reges in Corintho non fuerunt, sed annui Prytani constituti.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1238}}||''Atheniens. XII, ÆSCHYLUS, an. 23.''&lt;br&gt;''Lydorum rex I, ARDISUS, annis 36.''
|-
|{{ancora+|1239}}||Bocchorus Ægyptiis jura constituit, sub quo agnus locutus est.
|-
|{{ancora+|1240}}||Lacedæmoniorum reges defecerunt.
|}
A captivitate Trojæ usque ad olympiadem primam anni 405, Æschyli Atheniensium judicis secundo anno prima olympias acta, quæ [''Al.'' quo] erat Agon gymnicus, in quo Corœbus Heliensis exstitit victor. Helii agunt quinquennale certamen, quatuor annis in medio expletis, in quibus principes annui constituuntur quatuor; quam olympiadem Iphitus filius Praxonidis, sive Hæmonis, primus constituit. Ab hoc tempore Græca de temporibus historia vera creditur: nam ante hoc, ut cuique visum est, diversas sententias protulerunt.

PRIMAM OLYMPIADEM Africanus temporibus Joathan regis Hebræorum fuisse scribit. Nostra quoque supputatio iisdem temporibus eam exhibuit. Scribit autem Africanus, ut verba ejus ponam, ad hunc modum: ''Æschylus Agamestoris filius apud Athenienses obtinuit principatum annis 28: qua ætate Joathan regnabat in Jerusalem. Porro nos in prima olympiade Joathan posuimus.''
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|1||{{ancora+|1241}}||Arctinus Milesius versificator florentissimus habetur.{{outdent|''Hebr. Isr. XVII, PHACEE, an. 20.'' (Sub quo Theglath Phalassar rex Assyriorum magnam partem populi Judæorum in Assyrios transtulit.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1243}}||''Maced. III, TYRIMAS, an. 38.''&lt;br&gt;''Hebræorum Judæ XIII, JOATHAN, an. 16.''
|-
| ||{{ancora+|1244}}||Athenis primum Trieres navigavit, Aminocleo cursum dirigente.
|-
|2||{{ancora+|1245}}||Remus et Romulus generantur, ex Marte et Ilia.
|-
| ||{{ancora+|1246}}||Prophetabant qui et supra.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|3||{{ancora+|1249}}||Hesiodus secundum quosdam clarus habetur.{{outdent|Cynæthon Lacedæmonius poeta, qui Telegoniam scripsit, agnoscitur.|1}}{{outdent|Eumelus poeta, qui Pagoniam et Europiam scripsit: et Arctinus qui Æthiopicam et Iliacam vastationem composuit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1250}}||Prophetabant Osee, Joel, Isaias, Oded.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|4||{{ancora+|1253}}||{{outdent|Theræi Cyrenen condiderunt, oraculo sic jubente, et conditor urbis Battus, cujus proprium nomen Aristeus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1255}}||''Medor. III, MEDIDUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|5||{{ancora+|1257}}||Aradus insula conditur.{{outdent|In Lacedæmone primus Ephorus, quod Magistratus nomen est, constituitur: Fuit autem sub regibus Lacedæmonis annis 350.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1259}}||''Hebræorum Judæ XIV, ACHAS, an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|6||{{ancora+|1261}}||Cyzicus condita.&lt;br&gt;''Hebr. Isr. XVII, OSEE, an. 9.''&lt;br&gt;''Atheniensium XIII, ALCMÆON, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1263}}||{{outdent|''Atheniensium XIV, CAROPS, ann. 10.'' (Athenis principes, qui quoad vixissent, reipublicæ præerant desierunt: et in 10 ann. Magistratuum consuetudo versa est: regnavitque primus Carops filius Æschyli.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1264}}||{{outdent|Nonnulli Romani Scriptores Romam conditam ferunt.—Roma Palilibus, qui nunc dies festus est, condita.|1}}''Romanorum I rex, ROMULUS, ann. 38.''
|-
|7||1265||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1267}}||{{outdent|Consualibus ludis Sabinæ raptæ anno ab Urbe condita tertio, et una virginum pulcherrima cunctorum acclamatione rapientium Thalasso duci Romuli decernitur: unde in nuptiarum solemnitatibus ''Thalasso'' vulgo clamitant, quod scilicet talis nupta sit quæ Thalassum habere mereatur.—Remus rastro pastorali a Fabio Romuli duce occiditur.|1}}{{outdent|Mare obtinuerunt Milesii annis 18, construxeruntque urbem in Ægypto Naucratim.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1268}}||{{outdent|Ob Asyli impunitatem magna Romulo multitudo conjungitur. Romani, Tatio Sabinorum rege regnante cum Romulo, a Curibus Quirites appellati.|1}}
|-
|8||{{ancora+|1269}}||Thales Milesius physicus philosophus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1270}}||{{outdent|Captivitas Israel prima, Decem tribus gentis Judææ, quæ vocabantur Israel, et erant in parte Samariæ victæ a Sennacherib, qui et Salmanasar, rege Chaldæorum, translatæ sunt in monte Medorum: regnatumque est in Samaria annis 250.|1}}{{outdent|Sennacherib rex Chaldæorum ad custodiendam regionem Judææ accolas misit Assyrios, qui æmulatores Judææ legis facti, Samaritæ nuncupati sunt: quod Latina lingua exprimitur, ''custodes''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1271}}||{{outdent|Ceninenses, Antemnates, Crustumini, Fidenates, Veientes, qui propter Sabinarum raptum bellum moverant, vincuntur a Romulo.|1}}Lacedæmonii contra Messenios vicennale bellum habebant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|9||{{ancora+|1273}}||{{outdent|Eumelus Corinthius versificator agnoscitur, et Sibylla Erythræa.|1}}''Athenien. XV ÆSIMEDES, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1274}}||''Lydorum II, ALYATTES, an. 14.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1275}}||Mydas regnavit in Phrygia.&lt;br&gt;''Hebr. Jud. XV, EZECHIAS, an. 29.''
|-
| ||{{ancora+|1276}}||Naxus condita in Sicilia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|10||{{ancora+|1277}}||Syracusæ conditæ in Sicilia.&lt;br&gt;Apud Hebræos prophetabant Esaias, Osee.
|-
| ||{{ancora+|1278}}||Catinia in Sicilia conditur.
|-
| ||{{ancora+|1279}}||Messena a Lacedæmoniis capitur.
|-
| ||{{ancora+|1280}}||''Ægyptior. XXV Dynast., SABACHON Æthiops, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|11||{{ancora+|1281}}||{{outdent|Sabachon Æthiops Bocchorum vicit, et vivum exussit, Ægyptoque regnavit.|1}}''Macedon. IV, PERDICA, an. 51.''
|-
| ||{{ancora+|1283}}||''Atheniens. XVI, CLIDICUS, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1284}}||{{outdent|Tarpeia clypeis Sabinorum obruta: unde mons Tarpeius, in quo nunc Capitolium.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|12||{{ancora+|1285}}||{{outdent|Romulus primus milites sumit ex populo, et nobilissimos centum senes ob ætatem ''Senatores'', ob similitudinem curæ, ''Patres'' appellavit. Templa quoque et muros Romanæ urbis exstruxit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1288}}||''Lydorum III, MELES, an. 12.''
|-
|13||1289||
|-
| ||{{ancora+|1292}}||''Ægyptior. SEBICHUS, an. 12.''
|-
|14||{{ancora+|1293}}||''Post quem HIPPOMENES, XVII, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1295}}||''Medor. IV, CARDICEAS, an. 13.''
|-
| ||{{ancora+|1296}}||Mare obtinuerunt Cares.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|15||{{ancora+|1297}}||{{outdent|Bellum quod in Thyrea inter Lacedæmonios et Argivos gestum est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1299}}||In Sicilia Chersonesus condita.
|-
| ||{{ancora+|1300}}||''Lydorum IV, CANDAULES, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|16||{{ancora+|1301}}||{{outdent|Romulus apud paludem Capræ nusquam comparuit, et suadente Julio Proculo Quirini nomine apud suos consecratus est.|1}}{{outdent|''Mortuo Romulo per quinos dies Senatores Rempublicam rexerunt, atque ita 1 an. expletus, quod tempus Interregnum appellatum est.|1}}'' Romanorum II, NUMA POMPILIUS, an. 41.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1303}}||{{outdent|Sibylla Samia quæ Herophila appellabatur, in Samo insignis habetur.|1}}''Atheniens. XVIII, LEOCRATES, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1304}}||''Hebræor. XVI, MANASSES, an. 55.''&lt;br&gt;''Ægyptior. TARACHUS Æthiops, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|17||{{ancora+|1305}}||Nicomedia condita, quæ prius Astacus vocabatur.{{outdent|Numa Pompilius duos menses anno addidit Januarium, Februarium, cum ante hoc tantum decem menses apud Romanos fuissent, adeo ut ultimus December diceretur. Capitolium quoque a fundamentis ædificavit, et Congiarium dedit asses ligneos et scorteos. Nullum cum finitimis bellum gessit.|1}}{{outdent|Manasses impius Esaiam interfecit, statuamque suam posuit quinque facies habentem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1308}}||Croton et Parium et Sybaris conditæ.&lt;br&gt;''Medor. V, DIOCLES, an. 54.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|18||{{ancora+|1309}}||{{outdent|Hi qui Parthenii vocabantur, Tarentum condiderunt, tunc et Corinthii Corcyram.|1}}Ecbatanam condidit.
|-
|19||{{ancora+|1313}}||''Atheniens. XIX, APSANDER, an. 10.''
|-
|20||{{ancora+|1317}}||[Lydor.] ''Post quem GYGES V, an. 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1318}}||{{outdent|Mydas cum apud Phrygas regnaret, sanguine tauri potato exstinctus est.|1}}
|-
|21||1321||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1323}}||Glaucus Chius primus ferri inter se glutinum excogitavit.&lt;br&gt;''Atheniens. XX, ERYXIAS, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1324}}||''Ægyptior. XXVI dynastia. MERRES ÆTHIOPS regnavit an. 12.''
|-
|22||{{ancora+|1325}}||In Sicilia Gela, in Pamphylia Phaselis conditur.
|-
|23||{{ancora+|1329}}||Hipponax philosophus notissimus redditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1332}}||Calchedon condita.&lt;br&gt;''Macedon. V, ARGEUS, an. 37.''
|-
|24||1333||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1334}}||Cyzicus condita est et Locri in Italia.&lt;br&gt;Athenis annui principes constituti sunt.{{outdent|Cessantibus regibus, novem principes ex nobilibus urbis electi Atheniensibus præfuerunt.|1}}'''Atheniensium regnum defecit.'''
|-
| ||{{ancora+|1336}}||''Ægyptior. STEPHINATIS, an. 7.''
|-
|25||1337||
|-
|26||1341||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1343}}||{{outdent|''Ægyptior. NICHEPSOS, an. 6.'' (Nichepsos magicæ artis peritus, cujus scripta medicinalia feruntur.)|1}}[Rom.] ''TULLUS HOSTILIUS III, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1344}}||{{outdent|Tullus Hostilius primus regum Romanorum purpura et fascibus usus est, ac deinceps cum sua domo fulmine conflagravit.|1}}Post Cares, mare obtinuerunt Lesbii, an. 68.
|-
|27||{{ancora+|1345}}||Nudipedalia primum acta in Lacedæmone.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|28||{{ancora+|1349}}||{{outdent|Tullus Hostilius post longam pacem bella reparavit, Albanos, Veientes, Fidenates vicit, et adjecto monte Cælio, Urbem ampliavit.|1}}Sibylla, quæ et Herophila, in Samo nobilis habetur.&lt;br&gt;''Ægyptior. NECHAO, an. 8''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1352}}||{{outdent|Archilochus et Simonides, et Aristoxenus musicus illustres habentur.|1}}
|-
|29||{{ancora+|1353}}||''Lydorum VI, ARDYS, an. 37.''
|-
| ||{{ancora+|1354}}||Zeleucus legum lator apud Locros crebro sermone celebratur.
|-
|30||{{ancora+|1357}}||''Ægyptior. PSAMMITICHUS, an. 44.''
|-
| ||{{ancora+|1358}}||Cypsellus in Corintho tyrannidem exercet, annis 28.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1359}}||Byzantium conditum.{{outdent|''Hebræorum Judæ XVII, HAMMON, an. 12.'' (Hammon secundum LXX interpretationem 12 annis regnavit: secundum autem Hebræos ann. 2.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1360}}||{{outdent|Alcmæon clarus habetur, et Lesches Lesbius, qui fecit parvam Iliada.|1}}
|-
|31||1361||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1362}}||Histrus civitas in Ponto condita.&lt;br&gt;''Medor. VI, PHRAORTES an. 24.''
|-
| ||{{ancora+|1363}}||Acanthus condita, et Stagera.
|-
| ||{{ancora+|1364}}||Phalaris apud Agrigentinos tyrannidem exercet.
|-
|32||{{ancora+|1365}}||Lampsacus condita, et Abdera.
|-
|33||{{ancora+|1369}}||In Sicilia Selinus condita.
|-
| ||{{ancora+|1370}}||''Macedon. VI, PHILIPPUS, an. 38.''
|-
| ||{{ancora+|1371}}||[Hebr.] ''Post quem JOSIAS, XVIII, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|34||{{ancora+|1373}}||Hebræorum pontifex maximus Elchias.&lt;br&gt;In Ponto Boristhenes condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1375}}||Terpander musicus insignis habetur.&lt;br&gt;''Romanorum IV, ANCUS MARTIUS, an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1376}}||Oraculo Dodonæo primum Græcia usa est.{{outdent|Thales Milesius Examii filius, primus physicus philosophus agnoscitur, quem vixisse aiunt usque ad quinquagesimam octavam olympiadem.|1}}
|-
|35||1377||
|-
| ||{{ancora+|1379}}||Messena a Lacedæmoniorum societate discessit.
|-
|36||{{ancora+|1381}}||Hieremias prophetare orsus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1383}}||Olda mulier apud Hebræos prophetabat.&lt;br&gt;Scythæ usque ad Palæstinam penetraverunt.
|-
|37||{{ancora+|1385}}||Mistheus Atheniensis poeta agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1386}}||Battus condidit Cyrenem.&lt;br&gt;''Medorum VII, CYAXARES, an. 32.''
|-
| ||{{ancora+|1387}}||Sinope condita in Ponto.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1388}}||Lipara condita.&lt;br&gt;Prophetabant Hieremias, et Sophonias.
|-
|38||{{ancora+|1389}}||Apud Corinthios tyrannidem exercuit Periander.
|-
| ||{{ancora+|1390}}||''Lydorum VII, SADYATTES, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1391}}||Prusias condita.{{outdent|Ancus Martius Numæ ex filia nepos Aventinum montem, et Janiculum Urbi addidit, et supra mare XVI ab Urbe milliario Ostiam condidit: ad extremum morbo periit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1392}}||Epidamnus condita, quæ postea vocata est Dyrrachium.&lt;br&gt;Cyaxares adversum Assyrios dimicans Ninum civitatem capit.
|-
|39||{{ancora+|1393}}||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1395}}||{{outdent|Phalaridis tyrannis destructa. Draco legumlator, ut quibusdam videtur, agnoscitur.|1}}
|-
|40||1397||
|-
| ||{{ancora+|1398}}||''Romanorum V, TARQUINIUS PRISCUS, an. 37.''
|-
| ||{{ancora+|1400}}||Tarquinius Priscus Capitolium exstruxit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|41||{{ancora+|1401}}||{{outdent|Arion Methymnæus clarus habetur, qui a Delphino in portum Tænarum dicitur transportatus.|1}}''Ægypti, secundus NECHAO, qui et NECHEPSOS, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1403}}||Panætius primus in Sicilia arripuit tyrannidem.{{outdent|Josias rex Judæorum cum Nechaone Ægyptiorum rege congressus occiditur. At mihi miraculum subit, quomodo in præsens tempus sibi uterque convenerit, maxime cum Scriptura divina hunc eumdem Pharaonem, Nechaonem appellet.|1}}{{outdent|''Hebr. Jud. XIX, JOACHAS, mens. 3. Post quem ELIACHIM, XX, qui et Joachim, annis. 11.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|42||{{ancora+|1405}}||Stesichorus poeta clarus habetur.&lt;br&gt;''Lydorum VIII, ALYATTES, an. 49.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1407}}||Alcman, ut quibusdam videtur, agnoscitur.{{outdent|Anno tertio Joachim Nabuchodonosor rex Babyloniæ Judæam capit, et in ditionem suam redactis plurimis Judæorum, cum etiam partem vasorum templi invasisset, et tributarium fecisset Joachim, victor ad patriam revertitur.|1}}{{outdent|[Ægypt.] ''Post quem PSAMMITES, alius qui et Psammetichus, ann. 12.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1408}}||[Macedon.] ''Post quem VII, EUROPUS, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|43||{{ancora+|1409}}||{{outdent|Pittacus Mitylenæus, qui de VII Sapientibus fuit, cum Phrynone Atheniense Olympionice congressus eum interfecit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1410}}||Cyaxares Medus subvertit Ninum civitatem.
|-
| ||{{ancora+|1412}}||In Babylone Daniel, Ananias, Azarias, et Misael clari habentur.
|-
|44||1413||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1415}}||Perinthus condita.&lt;br&gt;''Hebræor. Judæ XXI, JOACHIM, qui et Jechonias, menses 3.''&lt;br&gt;''Post quem SEDECHIAS, an. 11.''
|-
| ||{{ancora+|1416}}||Camerina urbs condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|45||{{ancora+|1417}}||Sappho et Alcæus poetæ clari habentur.{{outdent|Et hunc rex Babylonius captum Babyloniam duxit, oculosque ei eruit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1418}}||{{outdent|Tarquinius Priscus Circum Romæ ædificavit, numerum Senatorum auxit, Romanos ludos instituit, muros et cloacas ædificavit, ad extremum ab Anci filiis occisus est, regis ejus, cui ipse successerat.|1}}''Medorum VIII, ASTYAGES, an. 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1419}}||Prophetabant Hieremias et Baruch.&lt;br&gt;Massilia condita civitas Galliæ.&lt;br&gt;''Ægypti VAPHRES, ann. 30.''
|-
| ||{{ancora+|1420}}||Epimenides Athenas emundavit.
|-
|46||1421||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1422}}||{{outdent|Solon, Draconis legibus antiquatis, extra eas quæ ad sanguinem pertinebant, sua jura constituit.|1}}
|-
|47||1425||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1426}}||{{outdent|JUDÆA GENS CAPITUR. Nabuchodonosor rex Chaldæorum Hierosolymis captis templum incendit, quod ab initio ædificationis suæ manserat annis 442. Sententiæ autem nostræ etiam Clemens congruit in primo Stromate, 47 olympiade Captivitatem Judæorum factam esse contestans, regnante apud Ægyptios Vaphre, apud Athenas Phenippo: et supputari 70 annos desolationis templi usque in secundum annum Darii.|1}}{{outdent|Capta Hierosolyma, ab Assyriis ad Vaphrem, regem Ægypti, reliqui Judæorum transfugerunt. Hujus Vaphris Hieremias propheta meminit.|1}}{{outdent|His temporibus, certantibus in agone tragus, id est, hircus præmio dabatur: unde aiunt tragœdos nuncupatos.|1}}Corinthiorum monarchia destructa est.{{outdent|''Hebræorum captivitatis, et exterminii templi, quod fuit in Jerusalem, an. 70.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1427}}||Primus annus captivitatis Jerusalem.
|-
|48||1429||
|-
| ||{{ancora+|1430}}||Solis facta defectio, cum futuram eam Thales ante dixisset.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|49||{{ancora+|1433}}||In Babylone prophetabant Daniel et Ezechiel.&lt;br&gt;Alyattes et Astyages dimicaverunt.
|-
| ||{{ancora+|1434}}||''Macedon. VIII, ALCETAS, an. 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1435}}||Isthmia post Melicertem, et Pythia primum acta.&lt;br&gt;''Romanor. VI, SERVIUS, an. 34.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1436}}||Septem Sapientes appellati.{{outdent|Servius ancillæ, sed nobilis captivæ filius, tres montes Urbi addidit, Quirinalem, Viminalem et Exquilinum: fossas circum muros duxit: census Romanorum civium primus instituit, et ad extremum Tarquinii Superbi generi sui, superioris regis filii, scelere occisus est.|1}}
|-
|50||1437||
|-
| ||{{ancora+|1438}}||Astyages contra Lydos pugnat.
|-
| ||{{ancora+|1440}}||Anaximander Milesius physicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|51||{{ancora+|1441}}||{{outdent|Agon Nemeacus primum ab Argivis actus, post eum qui sub Archemoro fuerat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|52||{{ancora+|1445}}||{{outdent|Mortuo Nabuchodonosor, Babyloniorum rege, suscepit imperium EVILMERODAC, cui successit frater ejus BALTASAR, sub quo Daniel eam scripturam, quæ in pariete apparuerat, interpretatus est, significantem imperium Chaldæorum in Medos et Persas transferendum.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1446}}||Abaris de Scythia venit in Græciam.
|-
| ||{{ancora+|1447}}||Phalaris tyrannidem exercuit an. 16.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|53||{{ancora+|1449}}||Eugamon Cyrenæus, qui Telegoniam scripsit, agnoscitur.&lt;br&gt;''Ægyptior. AMASIS, annis 42.''
|-
| ||{{ancora+|1450}}||Agon gymnicus, quem Panathenæon vocant, Athenis actus.
|-
| ||{{ancora+|1452}}||Æsopus interimitur a Delphis.
|-
|54||{{ancora+|1453}}||Pisistratus Atheniensium tyrannus in Italiam transgreditur.
|-
| ||{{ancora+|1454}}||''Lydorum IX, CROESUS, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1455}}||Anaximenes Physic. Philosoph. agnoscitur.&lt;br&gt;Stesichorus poeta moritur.&lt;br&gt;Simonides clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1456}}||{{outdent|''Principium regni Persarum.'' Cyrus Medorum destruxit imperium, et regnavit Persis, subverso Astyage rege Medorum.|1}}''Persarum. I, CYRUS, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|55||{{ancora+|1457}}||{{outdent|Cyrus Hebræorum captivitate laxata, quinquaginta ferme hominum millia regredi fecit in Judæam, qui constructo altari, Templi fundamenta jecerunt: sed cum a vicinis gentibus fabricatio impediretur, imperfectum opus usque ad Darium permansit, solo altari consistente.|1}}{{outdent|Prophetabant Aggæus et Zacharias, quo tempore Jesus filius Josedech, et Zorobabel regii generis filius Salathiel, clari habentur, qui et principes fuerunt eorum qui regressi sunt in Judæam.|1}}{{outdent|Chilon, qui de VII Sapientibus fuit, Ephorus in Lacedæmone constituitur, id est, ''respector''.|1}}
|-
|56||{{ancora+|1461}}||Xenophanes Colophonius clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1463}}||{{outdent|Ea quæ de Crœso memorantur, quomodo tentarit oraculum.|1}}''Macedonum IX, AMYNTAS, an. 50.''
|-
|57||1465||
|-
| ||{{ancora+|1466}}||Crœsus adversus Cyrum bellum iniit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|58||{{ancora+|1469}}||Thales moritur.&lt;br&gt;Templum Apollinis Delphici secunda vice incensum.&lt;br&gt;Cyrus Sardeis capit.{{outdent|Crœsus a Cyro captus est: et '''Lydorum regnum destructum est''', quod stetit an. 130.|1}}{{outdent|Harpagus, qui apud Cyrum primi loci habebatur, adversus Ioniam dimicat.|1}}''Romanorum VII, TARQUINIUS, an. 35.''{{outdent|Tarquinius Superbus excogitavit vincula taurea [''F. leg.:'' vincula, ''taureas''], fustes, compedes, catenas latomias, carceres, exsilia, metalla.|1}}{{outdent|Tarquinius Superbus, socero Servio occiso, arripuit imperium. Volscos, Gabios, Suessam, Pometiam subegit: et cum oppugnaret Ardeam, causa Tarquinii junioris filii sui, qui Lucretiam corruperat, regno exclusus est.|1}}
|-
|59||{{ancora+|1473}}||Theognis poeta clarus habetur.
|-
| ||{{ancora+|1474}}||Pisistratus secunda vice Athenis regnat.
|-
| ||{{ancora+|1476}}||Pherecides historicus Pythagoræ magister clarus habetur.
|-
|60||{{ancora+|1477}}||Hybicus carminum scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1479}}||{{outdent|Simonides lyricus, et Phocylides clari habentur, et Xenophanes physicus tragœdiarum scriptor.|1}}
|-
|61||1481||
|-
| ||{{ancora+|1483}}||Anacreon Lyricus poeta agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|62||{{ancora+|1485}}||{{outdent|Apud Samum tyrannidem exercent tres fratres Polycrates, Sylus, et Pantagnostus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1486}}||Tomyris regina Massagetarum Cyrum interfecit.{{outdent|''Persarum II, CAMBYSES, an. 8.'' (Cambisen istum aiunt ab Hebræis secundum Nabuchodonosor vocari, sub quo Judith historia conscribitur.)|1}}
|-
| ||{{ancora+|1488}}||Samii Dicæarchiam condiderunt, quam nunc Puteolos vocant.
|-
|63||1489||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1490}}||{{outdent|Apud Hebræos pontifex maximus Jesus filius Josedech, et princeps gentis Zorobabel, qui eos regnabat, clari habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1492}}||Pythagoras physicus philosophus clarus habetur.{{outdent|''Ægypti XXVII dynastia, in qua Persarum rex: obtinuit quippe Ægyptum Cambyses in anno quinto regni sui usque ad Darium filium Xerxis an. 111.''|1}}
|-
|64||{{ancora+|1493}}||Hipparchus et Hippias Athenis tyrannidem exercent.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1494}}||{{outdent|Prophetabant apud Hebræos novissimi Aggæus, Zacharias et Malachias.|1}}''Persarum III, duo fratres Magi, menses 7.''
|-
| ||{{ancora+|1495}}||''Post quos DARIUS, IV, an. 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1496}}||{{outdent|Secundo anno Darii regis, Templum in Jerosolymis exstruitur a Zorobabel, consummaturque opus anno quarto. Remissio quidem captivitatis Judæorum, et venia Templi ædificandi sub Cyro exordium habuit: consummatur vero Templum sub Dario; quia vicinæ gentes assiduis incursionibus ædificationem impedierant.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus captivitatis Judæorum annis 70 qui secundum quosdam, a tertio anno Joachim usque ad vicesimum annum Cyri regis Persarum computantur. Porro secundum alios, a Josia Judæorum regis anno 13, sub quo Jeremias prophetare cœpit, usque ad primum annum supradicti Cyri regis. Desolationis vero Templi sub Dario rege complentur anni 70. Clemens quoque his congruit in primo Stromate ita scribens: ''Et perseveravit captivitas annis 70 usque ad secundum annum Darii filii Hystaspis, qui Persis, Assyriis, et Ægypto regnavit: sub quo Aggæus et Zacharias, et unus de duodecim, qui vocatur Angelus (Malachias), prophetaverunt, sacerdotioque functus est Jesus filius Josedech''. Hæc supradictus vir. Quod autem septuagesimus annus desolationis Templi altero anno Darii fuerit expletus, domesticus testis est Zacharias propheta, secundo anno Darii dicens: ''Domine omnipotens, quousque non misereberis Jerusalem et civitatibus Juda, quas despexisti?. Iste 70 annus est.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|65||{{ancora+|1497}}||{{outdent|Olymp. 65, in qua Persarum regis Darii filii Hystaspis fuit annus secundus.|1}}{{outdent|Armodius et Aristogiton Hipparchum tyrannum interfecerunt, et Leæna meretrix amica eorum, cum tormentis cogeretur, ut socios proderet, linguam suam mordicus amputavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|66||{{ancora+|1501}}||{{outdent|Templum Jerosolymis consummatur, prophetantibus apud Judæos Aggæo et Zacharia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|67||{{ancora+|1505}}||INITIUM CONSULUM.{{outdent|Pulsis ab Urbe regibus, vix usque ad XV lapidem Roma tenebat imperium. Romanorum reges septem a Romulo usque ad Tarquinium Superbum imperaverunt annis 240, sive, ut quibusdam placet, 243.|1}}{{outdent|Romæ post exactos Reges primum consules duo a Bruto esse cœperunt; deinde tribuni plebis ac dictatores, et rursum consules rempublicam obtinuerunt per annos ferme 464 usque ad Julium Cæsarem, qui primus singulare arripuit imperium olympiade 183.|1}}
|-
|68||1509||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1512}}||{{outdent|Decimo septimo mare obtinuerunt Æginetæ annis 20 usque ad transitum Xerxis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|69||{{ancora+|1513}}||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt hominum 120 millia. Nono anno post exactos reges nova dignitas est creata, dictatura scilicet, et magister equitum, qui dictatori obsequeretur. Dictator primus Largius, magister equitum Spurius Cassius fuit.|1}}''Macedon. X, ALEXANDER, an. 43.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1514}}||{{outdent|Valerius Bruti consulis collega adeo pauper mortuus est, ut sumptu publico sepeliretur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1515}}||{{outdent|Hellanicus historiographus, et Democritus philosophus, et Heraclitus cognomento Tenebrosus, et Anaxagoras physicus clari habentur.|1}}
|-
|70||1517||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1520}}||Pythagoras philosophus moritur.&lt;br&gt;Volsci Coriolos perdiderunt.
|-
|71||{{ancora+|1521}}||Æschylus tragœdiarum scriptor agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1522}}||Latini contra Romanos rebellarunt.
|-
| ||{{ancora+|1523}}||Romæ populus a patribus facta seditione discessit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1524}}||{{outdent|Martius, qui Coriolos ceperat, interventu matris Veturiæ et uxoris Volumniæ ab oppugnatione Urbis removit exercitum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|72||{{ancora+|1525}}||{{outdent|Bellum quod in Marathone gestum est, et ea quæ de Miltiade scribuntur et Aristide, qui cognominabatur Justus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1528}}||Panyasis poeta habetur illustris.&lt;br&gt;Trecenti nobiles Fabiæ familiæ a Veientibus cæsi.{{outdent|Cum in Algido monte Romani milites obsiderentur, a dictatore Quintio Cincinnato liberati sunt.|1}}
|-
|73||{{ancora+|1529}}||Ægyptus recessit a Dario.
|-
| ||{{ancora+|1530}}||Gelo obtinuit Syracusas.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1531}}||Pindarus et Simonides lyrici poetæ insignes habentur.{{outdent|Romæ virgo Vestalis Pompilia deprehensa in stupro, viva defossa est.|1}}''Persar. V, XERXES, filius Darii, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|74||{{ancora+|1533}}||Xerxes Ægyptum capit.&lt;br&gt;Aristides cum ignominia ejicitur.
|-
| ||{{ancora+|1534}}||Chœrilus et Phrynicus illustres habentur.
|-
| ||{{ancora+|1535}}||Diagoras agnoscitur, et sectatores ejus physici philosophi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1536}}||Xerxes pontem in Hellespontiaco mari fecit.{{outdent|Xerxes cum Athenas venisset, incendit urbem sub principe Callia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|75||{{ancora+|1537}}||{{outdent|Bellum quod in Thermopylis gestum est, et apud Salaminam navale certamen.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1538}}||Athenienses Piræum muro vallant.
|-
| ||{{ancora+|1539}}||Hieron Syracusis regnat.
|-
| ||{{ancora+|1540}}||Æschylus tragœdiarum scriptor agnoscitur.
|-
|76||{{ancora+|1541}}||Bellum quod in Plateis, et in Mycale.
|-
| ||{{ancora+|1542}}||Hieron post Gelonem Syracusis tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1544}}||Pindarus musicus clarus habetur.&lt;br&gt;Themistocles in Persas fugit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|77||{{ancora+|1545}}||{{outdent|Sophocles tragœdiarum scriptor primum ingenii sui opera publicavit.|1}}Principium LXXI Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1546}}||{{outdent|Romæ virgo Vestalis Sunia deprehensa in stupro, viva defossa est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1547}}||Sophocles et Euripides clari habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1548}}||Herodotus historiarum scriptor agnoscitur.{{outdent|Bacchylides et Diagoras Athenis plurimo sermone celebrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|78||{{ancora+|1549}}||{{outdent|Zeuxis pictor agnoscitur, ex cujus alii imaginibus, quas plurimas invitatus fecerat, lavacrum Byzantinorum appellatum arbitrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1551}}||Themistocles, hausto tauri sanguine, moritur.&lt;br&gt;Socrates nascitur.{{outdent|''Persar. VI, ARTABANUS, menses 7, qui menses in ordine annus reputantur.''|1}}{{outdent|''Post quem ARTAXERXES VII, qui Longimanus cognominabatur, an. 40.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1552}}||Lapis in Ægon fluvium de cœlo ruit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|79||{{ancora+|1553}}||{{outdent|[Persar.] Ea quæ de Hester, et Mardochæo scripta sunt, quidam affirmant sub hoc rege gesta, quod ego non puto; numquam enim Ezras de Hester siluisset, qui scribit hoc tempore Ezram et Neemiam reversos ex Babylone, et ea deinceps consecuta, quæ ab his gesta referuntur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1555}}||Sicilia a populo regebatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1556}}||{{outdent|Cimon juxta Eurimedontem Persas navali pedestrique certamine superrat: et Medicum bellum conquiescit.|1}}Solis facta defectio.&lt;br&gt;Anaxagoras moritur.&lt;br&gt;[Macedon.] ''PERDICAS, XI, an. 28.''
|-
|80||{{ancora+|1557}}||Heraclitus clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1558}}||{{outdent|Ezras sacerdos apud Hebræos insignis agnoscitur, cujus ætate Pontifex Maximus habitus est Heliasib, filius Joachim, filii Jesu, filii Josedech. Fuit autem Ezras eruditissimus Legis divinæ, et clarus omnium Judæorum magister, qui de Captivitate regressi fuerant in Judæam: ''Affirmaturque divinas Scripturas memoriter condidisse, et ut Samaritanis non miscerentur, litteras Judaicas commutasse.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|81||{{ancora+|1561}}||{{outdent|Empedocles et Parmenides physici philosophi notissimi habentur. Zeno et Heraclitus Tenebrosus agnoscitur.|1}}{{outdent|Pherecydes secundus historiarum scriptor agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1562}}||Cratinus et Plato comœdiarum scriptores clari habentur.&lt;br&gt;Aristarchus tragœdiographus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1563}}||{{outdent|Romani per legatos ab Atheniensibus jura petierunt, ex quibus duodecim tabulæ conscriptæ.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1564}}||Romæ clarior Agon centenarius primus actus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|82||{{ancora+|1565}}||{{outdent|Trecentesimo secundo anno ab Urbe condita Decemviri creati, et post annum ejecti sunt propter Appium Claudium, qui Virginii cujusdam filiam contra Latinos in Algido militantis voluit auferre.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1566}}||{{outdent|Crates Comicus, et Telesilla ac Bacchylides Lyricus, clari habentur: Praxilla quoque et Cleobulina sunt celebres.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1567}}||Templum Junonis, quod Argis fuerat, incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1568}}||Abaris Hyperboreanus Ariolus agnoscitur.&lt;br&gt;Tribuni plebis et Ædiles Romæ facti, Consulibus ejectis.
|-
|83||1569||
|-
| ||{{ancora+|1571}}||Athenienses et Lacedæmonii fœdus XXX annorum ineunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1572}}||{{outdent|Neemias Hebræus, minister vinarius Artaxerxis regis, concedente sibi domino suo, 20 ejus anno de Babylone venit in Judæam, et 32 anno muros, urbemque restituit. Scribit Ezras opus fuisse completum sub pontifice Joade filio Joasib, cui successit Joannes filius suus, qui temporibus Alexandri Macedonis fuit.|1}}{{outdent|Huc usque Hebræorum divinæ Scripturæ annales temporum continent: ea vero quæ post hæc apud eos gesta sunt, exhibemus de libro Machabæorum, et Josephi, et Africani scriptis, qui deinceps universam historiam usque ad Romana tempora persecuti sunt.|1}}{{outdent|Herodotus cum Athenis libros suos in concilio legisset, honoratus est.|1}}
|-
|84||{{ancora+|1573}}||Melissus physicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1574}}||{{outdent|Euripides tragœdiarum scriptor clarus habetur, et Protagoras sophista, cujus libros decreto publico Athenienses exusserunt.|1}}
|-
|85||{{ancora+|1577}}||Romæ rursus Consules creati.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1578}}||Phidias eburneam Minervam facit.&lt;br&gt;Fidennates contra Romanos rebellant.
|-
| ||{{ancora+|1579}}||Theætetus mathematicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1580}}||Aristophanes clarus habetur, et Sophocles poeta tragicus.&lt;br&gt;Gens Campanorum in Italia constituta.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|86||{{ancora+|1581}}||{{outdent|Democritus Abderites, et Empedocles, et Hippocrates medicus, Gorgias, Hippiasque, et Prodicus, et Zeno, et Parmenides philosophi insignes habentur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1582}}||Socrates, qui scholam congregavit, plurimo sermone celebratur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1584}}||{{outdent|Neemiam, qui muros Jerusalem construxit, consummasse opus 32 anno Artaxerxis regis Persarum, Ezras memorat. Si quis ab hoc tempore LXX hebdomadas a Daniele scriptas numeret, quæ faciunt annos 490, reperiet eas in regno Neronis expletas, sub quo obsideri Jerusalem cœpta, secundo postea Vespasiani anno capitur.|1}}''Macedon. XII, ARCHELAUS an. 24.''
|-
|87||{{ancora+|1585}}||Initium belli Peloponnesiaci.
|-
| ||{{ancora+|1586}}||Bacchylides carminum scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1587}}||Athenienses pestilentia laborant.&lt;br&gt;Thucydides agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1588}}||Pericles moritur.
|-
|88||{{ancora+|1589}}||Eupolis et Aristophanes scriptores comœdiarum agnoscuntur.
|-
| ||{{ancora+|1590}}||Ex Ætna monte ignis erupit.
|-
| ||{{ancora+|1591}}||Terræmotu apud Locros, scissa Atalante, civitas facta est insula.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1592}}||Plato nascitur.&lt;br&gt;''Persarum VIII, SECUNDUS XERXES, menses 2.''&lt;br&gt;''Post quem SOGDIANUS, IX, menses 7.''&lt;br&gt;''Cui succedit DARIUS, X, cognomento Nothus, an. 19.''
|-
|89||{{ancora+|1593}}||Lacedæmonii et Athenienses fœdus percutiunt.
|-
| ||{{ancora+|1594}}||Eudoxus Gnidius clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1595}}||{{outdent|Lacedæmonii ver sacrum destinantes, Heracleam urbem condunt.|1}}Alcibiades profugus abiit ad Tisaphernem.
|-
|90||1597||
|-
|91||1601||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1603}}||{{outdent|''Ægyptus a Persis recessit, et rursum Ægyptiorum renascitur Dynastia XXVIII. Et regnavit AMARTHEUS, primus Saites ann. 6.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1604}}||Clades quæ Atheniensibus accidit in Sicilia.
|-
|92||{{ancora+|1605}}||Eubœa ab Atheniensium societate discedit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1608}}||Euripides apud Archelaum, et Sophocles Athenis moritur.&lt;br&gt;''Macedon. ORESTES XIII, an. 3.''
|-
|93||{{ancora+|1609}}||''Dynastia XXIX Ægypt. Mendesiorum. NEPHERITES, an. 6.''
|-
| ||{{ancora+|1610}}||Dionysius in Sicilia tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1611}}||{{outdent|''Persarum XI, ARTAXERXES, qui cognominatus est Mnemon, Darii et Parysatidis filius, an. 40.''|1}}''Macedon. XIV, ARCHELAUS, an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1612}}||{{outdent|Sub hoc rege mihi videtur historia, quæ in Hester libro continetur, expleta: ipse quippe est, qui ab Hebræis Assuerus, et a LXX Interpretibus Artaxerxes vocatur.|1}}
|-
|94||1613||
|-
| ||{{ancora+|1614}}||Dionysius Syracusis tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1615}}||''Macedonum XV, AMYNTAS, an. 1.''&lt;br&gt;''Post quem ACHORIS, ann. 12, dynastia XXIX Ægyptiorum.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1616}}||Athenienses sustinent tyrannidem.&lt;br&gt;Isocrates rhetor agnoscitur.&lt;br&gt;Democritus moritur.&lt;br&gt;Alcibiadem Pharnabazus interficit.&lt;br&gt;Cyri regis ascensus, de quo scribit Xenophon.&lt;br&gt;Tyranni Athenis oppressi.&lt;br&gt;''Macedonum XVI, PAUSANIAS, an. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|95||{{ancora+|1617}}||{{outdent|Athenienses XXIV litteris uti cœperunt, cum antea XVI tantum litteras haberent.|1}}[Macedon.] ''Post quem AMYNTAS, XVII, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1618}}||Xenophon filius Grylli, et Ctesias clari habentur.&lt;br&gt;Socrates venenum bibit.&lt;br&gt;Templum rursus Ephesi incensum.
|-
| ||{{ancora+|1620}}||Socratici clari habentur.
|-
|96||{{ancora+|1621}}||Diogenes Cynicus agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1622}}||Speusippus insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1623}}||Dionysius in tyrannide perseverat.&lt;br&gt;[Macedon.] ''Post quem ARGEUS, XVIII, ann. 2.''
|-
| ||{{ancora+|1624}}||Carthaginensium bellum famosum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|97||{{ancora+|1625}}||Eudoxus astrologus agnoscitur.&lt;br&gt;Galli Senones Romam invaserunt, excepto Capitolio.&lt;br&gt;[Macedon.] ''Post quem rursum AMYNTAS, XIX, an 18.''
|-
| ||{{ancora+|1627}}||''Ægypti PSAMUTHES, an. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1628}}||Plato philosophus agnoscitur.&lt;br&gt;Tribuni militares pro consulibus esse cœperunt.&lt;br&gt;[Ægypt.] ''Post quem NEPHERITES, menses 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|98||{{ancora+|1629}}||{{outdent|''Et post eum NECTANEBUS, an. 18. Ægyptiorum XXX, dynastia, Sevenitarum.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1630}}||Evagoras in furorem versus cum regnaret Cypri.
|-
|99||1633||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|100||{{ancora+|1637}}||{{outdent|Magno terræmotu Helice et Bura Peloponnesi urbes absorptæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1640}}||{{outdent|Prænestini a Romanis victi apud flumen Alliam per Quinctium Cincinnatum.|1}}
|-
|101||{{ancora+|1641}}||Athenienses principes Græciæ facti.
|-
| ||{{ancora+|1642}}||Isocrates rhetor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1643}}||Plato et Xenophon, necnon et alii Socratici clari habentur.&lt;br&gt;''Macedonum IX, ALEXANDER, an. 1.''
|-
| ||{{ancora+|1644}}||[Macedon.] ''Post quem PTOLEMÆUS ALORITES, XXI, an. 4.''
|-
|102||1645||
|-
| ||{{ancora+|1647}}||''Ægypti THEO, annis 2.''
|-
| ||{{ancora+|1648}}||[Macedon.] ''PERDICCA, XXII, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|103||{{ancora+|1649}}||Theo rex Ægypti fugit in Arabiam.{{outdent|Dionysius rex Siciliæ 19 anno moritur, post quem junior Dionysius regnum invadit.|1}}''Ægyptiorum NECTANEBUS, an. 18.''
|-
| ||{{ancora+|1650}}||Aristoteles XVIII ætatis gerens annum, Platonis auditor est.
|-
| ||{{ancora+|1651}}||''Persarum XII. ARTAXERXES, qui et OCHUS, an. 26.''
|-
|104||{{ancora+|1653}}||Alexander Pheræus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1654}}||Camillus Gallos, qui bellum Romanis intulerant, superat.&lt;br&gt;''Macedon. XXIII, PHILIPPUS, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|105||{{ancora+|1657}}||Demosthenes orator agnoscitur.&lt;br&gt;Æschines orator agnoscebatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1658}}||{{outdent|Ochus Apodasmo Judæorum capta, in Hyrcaniam accolas translatos juxta mare Caspium collocavit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1660}}||Dionysius Sicilia pellitur.
|-
|106||{{ancora+|1661}}||Alexander Philippi et Olympiadis filius nascitur.
|-
| ||{{ancora+|1663}}||Dion Syracusis interimitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1664}}||Hipparinus Dionysii filius Syracusis tyrannidem exercet.&lt;br&gt;Erinna poetria agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|107||{{ancora+|1665}}||{{outdent|Ochus Ægyptum tenuit, Nectanebo in Æthiopiam pulso, in quo Ægyptiorum regnum destructum est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1667}}||'''Ægyptiorum regnum destructum est.'''
|-
| ||{{ancora+|1668}}||Huc usque Manetho.
|-
|108||{{ancora+|1669}}||Ochus Sidonem subvertit, et Ægyptum suo junxit imperio.
|-
| ||{{ancora+|1670}}||Demosthenes Orator omnium fama celebratur.
|-
| ||{{ancora+|1671}}||Romani Gallos superant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1672}}||Dionysius Corinthum sub fœdere navigavit.&lt;br&gt;Plato moritur, post quem Academiam Speusippus tenuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|109||{{ancora+|1673}}||{{outdent|Romani cum Samnites duobus præliis cecidissent, universos confines, quia a sua societate discesserant, in ditionem propriam redigunt.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1676}}||Dionysius Corintho expulsus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|110||{{ancora+|1677}}||Descriptione Romæ facta, inventa sunt civium CLX millia.&lt;br&gt;''Persarum XIII, ARSES, Ochi filius, an. 4.''
|-
| ||{{ancora+|1678}}||Judæorum pontifex maximus Jaddus clarus habetur.
|-
| ||{{ancora+|1679}}||Speusippus moritur, cui successit Xenocrates.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1680}}||{{outdent|''Macedon. XXIV, ALEXANDER, Philippi filius, an. 12, menses 6 [Al. 7].''|1}}
|-
|111||{{ancora+|1681}}||[Persarum] ''Post quem DARIUS, XIV, Arsami filius, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1682}}||{{outdent|Manasses frater Jaddi pontificis Judæorum templum in montem Garizin construxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1683}}||{{outdent|Alexander adversus Illyricos et Thracas feliciter dimicans, subversis Thebis, in Persas arma corripuit, et apud Granicum flumen, regiis ducibus oppressis, urbem Sardeis capit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1684}}||{{outdent|Romanor. consul Manlius Torquatus filium suum, quod contra imperium in hostem pugnaverat, virgis cæsum securi percussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|112||{{ancora+|1685}}||{{outdent|Alexander, capta Tyro, Judæam invadit, a qua favorabiliter exceptus, Deo victimas immolat, et pontificem templi honoribus plurimis prosequitur, Andromacho locorum custode dimisso, quem postea Samaritani interficiunt: ob quæ ab Ægypto reversus Alexander Magnus eos suppliciis affecit, et urbem eorum captam Macedonibus ad inhabitandum tradidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1687}}||{{outdent|Alexandria in Ægypto ab Alexandro condita, septimo anno regni ejus: quo tempore etiam Latini a Romanis perdomiti sunt.|1}}{{outdent|'''Alexander obtinuit Babylonem, interfecto Dario, in quo Persarum regnum destructum est'''.|1}}{{outdent|Alexander regnum Asiæ anno regni sui 7 occupat, et tenet omnia annis 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1688}}||Anaximenes, et Epicurus clari habentur.{{outdent|Alexander Hyrcanos et Mardos capit, revertensque in Hammone Parætonium condidit.|1}}
|-
|113||{{ancora+|1689}}||Alexander Aornim petram capit, et Indum amnem transgreditur.
|-
| ||{{ancora+|1690}}||Bellum Alexandri in India adversum Porum, et Taxillen.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1691}}||Harpalus fugit in Atticam.&lt;br&gt;Romani Samnites subigunt, et colonias deducunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1692}}||{{outdent|Alexander 33 ætatis suæ anno moritur in Babylone, post quem translato in multos imperio, diversi regnaverunt.|1}}''Ægypto primus regnavit PTOLEMÆUS Lagi filius, an. 40.''{{outdent|''Macedon. XXV, PHILIPPUS, qui et Aridæus, frater Alexandri, an. 7.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|114||{{ancora+|1693}}||Lydiam, et Thraciam, et Hellespontum Lysimachus tenuit.{{outdent|Appius Claudius Cæcus Romæ clarus habetur, qui aquam Claudiam induxit, et viam Appiam stravit.|1}}Macedonum duces in seditionem versi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1694}}||Agathocles Syracusis tyrannidem exercet.&lt;br&gt;Lamiacum bellum motum.&lt;br&gt;Perdicca adversus Ægyptios dimicat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1695}}||{{outdent|Ptolemæus Lagi filius Jerosolymis et Judæa in ditionem suam dolo redactis, plurimos captivorum in Ægyptum transtulit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1696}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Onias Jaddi filius clarus habetur.|1}}{{outdent|Menander primam fabulam cognomento Orgen docens superat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|115||{{ancora+|1697}}||{{outdent|Theophrastus philosophus agnoscitur, qui a divinitate loquendi, ut ait Cicero, nomen accepit.|1}}Theodorus Atheus agnoscitur.&lt;br&gt;Demetrius Phalereus habetur illustris.{{outdent|Romani Samnites diutissime contra præliantes, ad extremum in servitutem sui redigunt.|1}}''In Asia primus regnavit ANTIGONUS, an. 18.''
|-
| ||{{ancora+|1699}}||''Macedon. XXVI, CASSANDER, an. 19.''
|-
|116||{{ancora+|1701}}||Menedemus et Speusippus philosophi insignes habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1704}}||{{outdent|Machabæorum Hebræa historia hic Græcorum supputat regnum. Verum hi libri inter divinas Scripturas non recipiuntur.|1}}{{outdent|''Primus SELEUCUS NICANOR Syriæ et Babyloniæ, et superiorum locorum, regnavit annis 32.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|117||{{ancora+|1705}}||Romani Marsos, Umbros, et Pelignos superant.&lt;br&gt;Romani colonias deducunt.&lt;br&gt;Lysimachia in Thracia condita.
|-
| ||{{ancora+|1706}}||Ab hoc loco Edesseni sua tempora computant.
|-
| ||{{ancora+|1707}}||Cyprum Ptolemæus invasit.
|-
| ||{{ancora+|1708}}||Theodorus philosophus Atheus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|118||{{ancora+|1709}}||{{outdent|Demetrius Phalereus ad Ptolemæum veniens impetravit, ut Atheniensibus Democratia redderetur, id est, ''populi potestas.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1711}}||{{outdent|Seleucus Antiochiam, Laodiciam, Seleucim, Apamiam, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes condidit, quarum Antiochiam XII anno regni sui exstruxit.|1}}
|-
|119||1713||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1715}}||Seleucus Babyloniam obtinuit.&lt;br&gt;''Asiæ DEMETRIUS II, qui et POLIORCETES, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|120||{{ancora+|1717}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Simon Oniæ filius clarus habetur, cui cognomentum Justo fuit propter sollicitam in Deum religionem, et in cives suos pronam clementiam.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1718}}||''Macedon. XXVII, ANTIGONUS et ALEXANDER, filii Cassandri, an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|121||{{ancora+|1721}}||{{outdent|Demetrius rex Asiæ, cognomento Poliorcetes, Samaritanorum urbem vastat, quam Perdicca construxerat.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1722}}||[Macedon.] ''Post quos DEMETRIUS, XXVIII, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1723}}||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt civium Romanorum CCLXX millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1724}}||{{outdent|Legati Alexandrini a Ptolemæo primum Romam missi amicitias impetraverunt.|1}}
|-
|122||{{ancora+|1725}}||Menander comicus moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1726}}||{{outdent|Romani Gallos, Tyrrhenosque superant: et Sabinorum terra sorte dividitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1727}}||{{outdent|Seleucus in eas urbes, quas exstruxerat, Judæos transfert, jus eis civium et municipalem ordinem cum Græcis æquali honore concedens.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1728}}||[Macedon.] ''PYRRHUS, XXIX, menses 7.''&lt;br&gt;''Post quem LYSIMACHUS, XXX, an. 5''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|123||{{ancora+|1729}}||{{outdent|Judæorum pontifex Eleazarus frater Simonis suscepit templi ministerium, filio Simonis Onia parvo admodum derelicto.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1730}}||Serapis ingressus est Alexandriam.
|-
| ||{{ancora+|1731}}||Conditæ a Romanis Ariminum et Beneventum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1732}}||{{outdent|Seleucus in Cilicia, capto Demetrio, Syriæ et Asiæ pariter imperavit.|1}}Demetrius semetipsum Seleuco tradit.&lt;br&gt;''Ægypti II, PTOLEMÆUS Philadelphus, an. 38.''
|-
|124||{{ancora+|1733}}||Sostratus Gnidius Pharum in Alexandria construxit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1734}}||Romani Crotonem capiunt.&lt;br&gt;[Macedon.] ''PTOLEMÆUS, XXXI, cognomento CERAUNUS, anno 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1735}}||{{outdent|Ptolemæus Philadelphus Judæos, qui in Ægypto erant, liberos esse permisit: et vasa Eleazaro Pontifici Jerosolymarum votiva transmittens, divinas Scripturas in vocem Græcam ex Hebræa lingua per LXX Interpretes transferri curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit, quam sibi ex omni genere litteraturæ comparaverat.|1}}[Macedon.] ''MELEAGRUS, XXXII, mens. 2.''&lt;br&gt;''ANTIPATER, XXXIII, dies 45.''&lt;br&gt;''Post quem SOSTHENES, XXXIV, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1736}}||{{outdent|''Syriæ et Asiæ post Seleucum regnavit ANTIOCHUS SOTER, II annis 19.''|1}}
|-
|125||{{ancora+|1737}}||[Macedon.] ''ANTIGONUS GONATAS, XXXV, annis 36.''
|-
| ||{{ancora+|1738}}||Antigonus cognomento Gonatas Lacedæmonem obtinuit.
|-
|126||{{ancora+|1741}}||Una virginum Romanarum in corruptione deprehensa percutitur.
|-
| ||{{ancora+|1742}}||Milo Romanis Tarentum tradidit.
|-
| ||{{ancora+|1743}}||Romani Calabriam, Messanamque tenuerunt.
|-
|127||{{ancora+|1745}}||Aratus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1747}}||Argenteus nummus primum in Urbe figuratus.{{outdent|Polemon philosophus moritur. Post quem Arcesilas et Crates clari habentur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1748}}||Romani colonias deduxerunt, multæque urbes in Sicilia eis junctæ.
|-
|128||1749||
|-
| ||{{ancora+|1751}}||Romæ virgo Vestalis in stupro detecta, laqueo vitam explet.
|-
|129||{{ancora+|1753}}||Zeno Stoicus moritur, post quem Cleanthes cognoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1754}}||Romani Syracusas capiunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1755}}||{{outdent|Nicomedes rex Bithyniæ Astacum urbem amplians, Nicomediam nuncupavit.|1}}''Syriæ ANTIOCHUS, III, qui vocabatur Theos, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1756}}||{{outdent|Romani Carthaginenses navali certamine superant, et centum Libyæ urbes capiunt.|1}}
|-
|130||1757||
|-
| ||{{ancora+|1759}}||Erasistratus medicus agnoscitur.
|-
|131||{{ancora+|1761}}||Antigonus Atheniensibus reddit libertatem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1762}}||{{outdent|Judæorum pontificatum post Eleazarum avunculus ejus Manasses accepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|132||{{ancora+|1765}}||{{outdent|Carthaginenses XC Romanorum naves in Sicilia capiunt, Metello consule in fugam verso.|1}}
|-
|133||1769||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1770}}||{{outdent|Parthis a Macedonum imperio recedentibus, primus regnavit ARSACES, unde Arsacidæ dicti.|1}}''Ægypti III, PTOLEMÆUS EVERGETES, annis 26.''&lt;br&gt;''Syriæ IV, SELEUCUS CALLINICUS, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1771}}||{{outdent|Judæorum pontifex Onias, Simonis Justi filius, clarus habetur, qui consueta regi Ptolemæo tributa non reddens, ad iram eum compulit. Verum Josephus, inter suos nobilis, legatus a Judæis ad Ptolemæum missus, cum familiaritatem regis ob plurima in eum meruisset obsequia, dux Judææ et regionum finitimarum constituitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|134||{{ancora+|1773}}||Censu Romæ agitato, inventa sunt hominum CLX millia.&lt;br&gt;''Macedonum XXXVI, DEMETRIUS, ann. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1775}}||Romæ templum Vestæ incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1776}}||{{outdent|Q. Ennius poeta Tarenti nascitur, qui a Catone quæstore Romam translatus, habitavit in monte Aventino, parco admodum sumptu contentus, et unius ancillæ ministerio.|1}}
|-
|135||1777||
|-
|136||{{ancora+|1781}}||Virgo Vestalis Romæ a servo corrupta, propria manu se interemit.
|-
| ||{{ancora+|1783}}||[Macedon.] ''ANTIGONUS, XXXVII, annis 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|137||{{ancora+|1785}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Simon, Oniæ filius, clarus habetur, sub quo Jesus filius Sirach Sapientiæ librum componens, quem vocant Panareton, etiam Simonis in eo fecit mentionem.|1}}
|-
|138||{{ancora+|1789}}||XL ferme millia Gallorum a Romanis cæsa.
|-
| ||{{ancora+|1790}}||[Syriæ] ''SELEUCUS. CERAUNUS, V, annis 3.''
|-
|139||{{ancora+|1793}}||[Syriæ] ''ANTIOCHUS MAGNUS, VI, annis 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1794}}||{{outdent|Caria et Rhodos ita terræmotu concussæ sunt, ut Colossus magnus rueret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1796}}||''Ægypti V, PTOLEMÆUS PHILOPATOR, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|140||{{ancora+|1797}}||{{outdent|Ea quæ in tertio Machabæorum libro scripta sunt, sub hoc Ptolemæo gesta referuntur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1798}}||''Macedonum XXXVIII, PHILIPPUS, annis 42.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|141||{{ancora+|1801}}||{{outdent|Victi Judæi, et LX millia armatorum ex numero eorum cæsa sunt.|1}}Romæ virgines Vestæ ob stupri reatum terra obrutæ.
|-
| ||{{ancora+|1802}}||Eratosthenes philosophus agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1803}}||Romani, Marcello consule, Syracusas capiunt.
|-
|142||{{ancora+|1805}}||Romani subjugant Capuam et Siciliam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1806}}||{{outdent|Antiochus rex Syriæ, victo Philopatore Ptolemæo, Judæam sibi sociat.|1}}
|-
|143||{{ancora+|1809}}||Levinus cum rege Asiæ Attalo amicitiam facit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1810}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Onias, filius Simonis, insignis habetur, ad quem Lacedæmoniorum rex Arrius legatos mittit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|144||{{ancora+|1813}}||Scipio Hiberiæ multas urbes recipit.&lt;br&gt;''Ægypti V, PTOLEMÆUS EPIPHANES, annis 24.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1814}}||{{outdent|Nævius comicus Uticæ moritur, pulsus Roma, factione nobilium, ac præcipue Metelli.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1815}}||{{outdent|Ptolemæus Epiphanes, Scopa principe militiæ destinato, Judæam capit, et plurimas Syriæ civitates.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|145||{{ancora+|1817}}||{{outdent|Plautus ex Umbria Sarsinas Romæ moritur, qui propter annonæ difficultatem ad molas manuarias pistori se locaverat; ibi quoties ab opere vacaret, scribere fabulas, et vendere sollicitius consueverat.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1819}}||Juxta Theram apparuit insula, quæ vocatur Hiera.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1820}}||{{outdent|Antiochus, Scopa superato, Syriæ urbes recepit, et Judæis voluntate conjungitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|146||{{ancora+|1821}}||{{outdent|Romani Græcos liberos esse jusserunt: et universa Hiberia imperata fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1823}}||{{outdent|Antiochus Judæorum erga se cognita voluntate, magnis eos muneribus donat, et per epistolas crebris laudibus prosequitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|147||{{ancora+|1825}}||{{outdent|Post prælium, quo in Thermopylis est victus Antiochus, hoc inter Romanos et eum convenit, ut mille talenta per annos singulos vectigalis nomine solveret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1826}}||Romani multas colonias deduxerunt.{{outdent|Antiochus in amicitiam Ptolemæi regressus pacem cum eo fecit, et Cleopatra filia sua uxore ei tradita, dotis nomine Syriam, Phœnicen, Samariam, Judæamque concedit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1827}}||{{outdent|Eumenes, frater regis Attali, qui Eumeniam in Phrygia condidit, clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|148||{{ancora+|1829}}||{{outdent|Secundus liber Machabæorum apud Judæos hujus temporis gesta continet.|1}}[Syriæ] ''SELEUCUS, VII, qui et PHILOPATOR, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1830}}||{{outdent|L. Livius tragœdiarum scriptor clarus habetur, qui ob ingenii meritum a Livio Salinatore, cujus liberos erudiebat, libertate donatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1831}}||{{outdent|Cum ab Antiocho per legatos Hannibal reposceretur, cui se a Scipione victus sociaverat, ad Prusiam regem Bithyniæ transfugit; quem cum rursus per Flaminium etiam ab eo Senatus repeteret, et tradendus esset, venenum bibit, et apud Libyssan Bithyniæ sepultus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|149||{{ancora+|1833}}||{{outdent|Simon præpositus templi Jerosolymorum, ad Apollonium Phœnicis ducem confugiens, multis ei muneribus repromissis, sacerdotium sibi vindicare cœpit: quo Seleucus audito, Heliodorum mittit ad negotium providendum: qui cum Judæam venisset, inique judicans, et multa perperam gerens, divinis adversus se signis deterretur, et ad Seleucum revertitur. Onias autem sacerdos curaverat, ut Simon profugus fieret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1836}}||{{outdent|Hyrcanus Josephi ducis Judææ filius, cum ad Ptolemæum perrexisset, honorifice ab eo susceptus est. Verum fratres ejus seditione contra eum mota, magnarum calamitatum Judææ genti causa exstiterunt.|1}}
|-
|150||{{ancora+|1837}}||''Ægypti VI, PTOLEMÆUS PHILOMETOR, annis 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1838}}||{{outdent|Statius Cæcilius comœdiarum scriptor clarus habetur: natione Insuber Gallus et Ennii primum contubernalis: quidam Mediolanensem ferunt. Mortuus est anno post mortem Ennii, et juxta Janiculum sepultus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1840}}||''Macedonum XXXIX, PERSES, annis 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|151||{{ancora+|1841}}||{{outdent|Aristobulus, natione Judæus, Peripateticus philosophus agnoscitur, qui ad Philometorem Ptolemæum explanationum in Mosen Commentarios scribit.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS EPIPHANES, VIII, ann. 11.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|152||{{ancora+|1845}}||{{outdent|Antiochus Epiphanes cum de regione Ptolemæorum, quam subito invaserat, Senatus præcepto recessisset, in Judæam venit, ibique Jesu, qui et Jason, fratri Oniæ pontificatum tradidit; quo deinde expulso, Oniam cognomento Menelaum successorem ei dedit. Itaque ob sacerdotii dignitatem orta seditione inter principes, ingentium miseriarum semina pullulaverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|153||{{ancora+|1849}}||{{outdent|Antiochus Judæorum legem impugnat: primum quidem omnem eorum provinciam ad idololatriam compellens, qui parere noluerunt, enecat: postea vero Jerosolymam ascendens, templum et vasa Dei quæ ministerio fuerant consecrata, vastat: in templo, Jovis Olympii simulacrum ponit, in Samaria super verticem montis Garizin Jovis Peregrini delubrum ædificat, ipsis Samaritanis ut id faceret precantibus. Verum hoc in tempore Matathias quidam ex sacerdotibus, filius Assamonei, vico Modin, adversum Antiochi duces arma corripiens, fultus etiam auxilio filiorum, leges patrias vindicavit olympiade 153.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1850}}||'''Macedonum regnum defecit.'''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1852}}||{{outdent|Ennius poeta septuagenario major articulari morbo periit, sepultusque est in Scipionis monumento via Appia intra primum ab Urbe milliarium. Quidam ossa ejus Rudiam ex Janiculo translata affirmat.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS EUPATOR, IX, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|154||{{ancora+|1853}}||{{outdent|Romani, superato Perse, Macedonas, Illyricos, et Galatas liberos esse jusserunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1854}}||{{outdent|Judæorum dux Judas, qui et Machabæus, filius Matathiæ, Antiochi duces de Judæa expellens, et templum ab idolorum imaginibus emundans, patrias leges post triennium suis civibus reddidit.|1}}[Syriæ] ''DEMETRIUS SOTER, X, an. 12.''
|-
| ||{{ancora+|1856}}||''Primus Judæorum duæ JUDAS MACHABÆUS, an. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|155||{{ancora+|1857}}||{{outdent|Menelao pontifice Judæorum a juniore Antiocho occiso, qui prius Judæam Epiphani Antiocho prodiderat, Alcimus alienus a genere sacerdotali, ambitione pontificatum invadit: ob quod Onias filius pontificis Oniæ Ægyptum transmigrans, in Heliopolitano pago civitatem nominis sui condidit, templo ad similitudinem templi patrii constructo. Alcimus vero adversus Judam Machabæum inimicitias gerens, post non multum temporis, Dei ira percussus interiit; ac sic cum omnium Judæorum favore, Judæ Machabæo sacerdotium decernitur, qui dignitate suscepta, legatos Romam dirigit: decrevitque Senatus Judæos amicos et auxiliatores Romanorum habendos.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1859}}||{{outdent|P. Terentius Carthaginensis comœdiarum scriptor, ob ingenium et formam libertate donatus, in Arcadia moritur, qui primam Andriam, antequam ædilibus venderet, Cæcilio multum se mirari legit.|1}}''Judæorum dux JONATHAS. II, an. 19.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1860}}||{{outdent|Judas adversum Demetrii duces inito prælio occiditur, tribus annis pontificatu gesto.|1}}
|-
|156||{{ancora+|1861}}||Aristarchus grammaticus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1862}}||{{outdent|Judæorum dux Jonathas frater Judæ, Bachide duce Demetrii Judæa expulso, pontificatum suscepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1863}}||{{outdent|Pacuvius Brundusinus tragœdiarum scriptor clarus habetur, Ennii poetæ ex filia nepos, vixitque Romæ quoad picturam exercuit, ac fabulas venditavit: deinde Tarentum transgressus, prope nonagenarius diem obiit.|1}}
|-
|157||1865||
|-
| ||{{ancora+|1866}}||Pseudophilippus regnat in Macedonia anno 1.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1867}}||{{outdent|Alexander Antiochi, qui Epiphanes cognominatus est, filius, Syriæ et Asiæ imperans, Jonathan corona et multis insignibus donis prosequitur.|1}}[Syriæ] ''ALEXANDER, XI, an. 10, mens. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1868}}||{{outdent|Romani, interfecto Pseudophilippo, Macedonas tributarios faciunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|158||{{ancora+|1869}}||{{outdent|Samaritani et Judæi Alexandriæ Ptolemæo judicante contendunt de honoribus ex utraque parte templo suo deferendis, et superant Judæi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1870}}||Lucilius poeta nascitur.{{outdent|Descriptione Romæ facta, inventa sunt hominum CCCXXII millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1871}}||{{outdent|Oppius Gallos capit: et Carthago in ditionem Romanorum per Scipionem redigitur, habens a conditione sui annos 668; ut vero alii affirmant, 748.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1872}}||''Ægypti VII, PTOLEMÆUS EVERGETES, annis 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|159||{{ancora+|1873}}||{{outdent|Jonathas dux Judæorum pariter et pontifex cum Romanis et Spartiatis amicitias facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1874}}||{{outdent|Alexandro filio Balæ, regi Syriæ, Ptolemæus filiam suam tradidit uxorem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1875}}||{{outdent|Scipio Numantinos subvertit. Brutus Hiberiam usque ad Oceanum subigit.|1}}[Syriæ] ''DEMETRIUS, XII, an. 3.''
|-
|160||1877||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1878}}||{{outdent|L. Accius tragœdiarum scriptor clarus habetur, natus Mansino et Serrano Coss. parentibus Libertinis, et seni jam Pacuvio Tarenti sua scripta recitavit: a quo fundus Accianus juxta Pisaurum dicitur: quia illuc inter Colonos fuerat ex Urbe deductus.|1}}{{outdent|Tryphon Jonatham pontificem Judæorum interficit, et in sacerdotium fratris Jonathæ Simon assumitur.|1}}Tryphon Antiochum occidit Alexandri filium.{{outdent|Ptolemæus filiam suam Demetrio tradit uxorem cum regno quod postulerat Alexandro.|1}}''Judæorum dux III, SIMON, annis 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1879}}||{{outdent|Tryphon Syriæ regnum conatus invadere, Antiocho filio Alexandri interfecto ad extremum et ipse super moritur.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS SIDETES XIII, an. 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1880}}||{{outdent|Post Demetrium regnavit universæ Syriæ frater ejus Antiochus, qui cognominatus est Sidetes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|161||{{ancora+|1881}}||{{outdent|Simoni, Judæorum pontifici pariter et principi, Romani et Spartiatæ, legatione ejus libenter excepta, amicabilia misere rescripta.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1882}}||Bellum Servile ortum in Sicilia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1884}}||{{outdent|Primus liber Machabæorum hujus temporis historiam continet.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|162||{{ancora+|1885}}||{{outdent|Antiochus Sidetes rex Syriæ adversus Judæam arma corripiens, et Jerosolymam vallo circumdans, cum ad conditiones pontificem Simonem compulisset, recedit olymp. 162.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1886}}||{{outdent|Attalus moriens regni sui populum Romanum instituit hæredem.|1}}[Judæorum] ''HYRCANUS, IV, qui et Joannes, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1887}}||{{outdent|Simon Judæorum pontifex interficitur, cui succedit filius suus Joannes, qui victis Hyrcanis, Hyrcanus cognominatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1888}}||Ptolemæus expulsus Ægypto.&lt;br&gt;Arsaces Parthus Antiochum interfecit.&lt;br&gt;[Syriæ] ''DEMETRIUS, XIV, iterum an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|163||{{ancora+|1889}}||{{outdent|Servi, qui in Sicilia rebellabant, obsidionis necessitate compulsi, ad sua invicem cadavera devoranda conversi sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1890}}||{{outdent|Juxta Æoliæ insulas, igne ex flatu suscitato, apparuit insula, quæ nunc Hiera vocatur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1891}}||Arverni nobilissima Galliarum urbs capta, et rex Vetuitus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1892}}||{{outdent|Joannes dux Judæorum et pontifex adversus Hyrcanos bellum gerens, Hyrcani nomen accepit, et a Romanis jus amicitiæ postulans, decreto senatus inter amicos relatus est.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS GRYPUS, XV, annis 12.''
|-
|164||1893||
|-
| ||{{ancora+|1896}}||Narbonam coloniæ deductæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|165||{{ancora+|1897}}||{{outdent|Hyrcanus pontifex Judæorum Samariam, quæ vocabatur Ectenias, et nostro tempore Sebaste vocatur, obsidione captam solo coæquavit; quam postea Herodes instaurans Sebasten in honorem Augusti appellari voluit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|166||{{ancora+|1901}}||Marcus Terentius Varro philosophus et poeta nascitur.&lt;br&gt;''Ægypti VIII, PTOLEMÆUS PHYSCON, qui et Soter, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1902}}||{{outdent|Antiochus Cyzicenus, Grypo ejecto, Syriam obtinuit: ac rursum Grypus, superato Cyziceno, eamdem recepit. Ita ex successione regnabant adversum se invicem dimicantes.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1904}}||[Syriæ] ''ANTIOCHUS CYZICENUS. XVI, ann. 18.''
|-
|167||1905||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|168||{{ancora+|1909}}||Jugurtha contra Romanos dimicans capitur.&lt;br&gt;Rhodo terræmotu concussa, Colossus ruit.&lt;br&gt;Jonathas gloriose apud Judæos principatum gerit.{{outdent|M. T. Cicero Arpini nascitur, Matre Helvia, patre equestris ordinis ex regio Volscorum genere.|1}}Cn. Pompeius Magnus oritur.
|-
| ||{{ancora+|1912}}||[Judæorum] ''ARISTOBOLUS, V, ann. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|169||{{ancora+|1913}}||{{outdent|Aristobolus filius Jonathæ rex pariter et pontifex, primus apud Judæos diadematis sumpsit insigne, post 484 ann. Babylonicæ captivitatis.|1}}[Judæorum] ''JANNÆUS, VI, qui et ALEXANDER, ann. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1914}}||{{outdent|Post quem regnavit Jannæus cognomento Alexander, qui pontificatum quoque administrans, crudelissime civibus præfuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1915}}||Turpilius comicus, senex admodum, Sinuessæ moritur.{{outdent|Caius Lucilius satirarum scriptor Neapoli moritur, ac publico funere effertur, an. ætatis 46.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1916}}||{{outdent|Marcus Furius poeta, cognomento Bibaculus Cremonæ nascitur.|1}}{{outdent|Ducenta millia Cimbrorum cæsa, et octoginta millia capta per Marium cum duce Teutomodo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|170||{{ancora+|1917}}||{{outdent|Caius Marius quinquies consul, juxta Eridanum Cimbros superat, et post de iis cum Catulo triumphat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1918}}||Thraces a Romanis victi.&lt;br&gt;Rursum in Sicilia bellum Servile consurgit.{{outdent|Expulso de regno Ptolemæo Physcone per matrem Cleopatram, et in Cyprum secedente.|1}}''Ægypti IX, PTOLEMÆUS, qui et Alexander, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1920}}||Aquilius in Sicilia bellum Servile compescuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|171||{{ancora+|1921}}||{{outdent|Ptolemæus rex Cyrenæorum moriens Romanos testamento reliquit hæredes.|1}}Seleucus ab Antiocho filio Cyziceni vivus exuritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1922}}||{{outdent|Titus Lucretius poeta nascitur, qui postea amatorio poculo in furorem versus, cum aliquot libros per intervalla insaniæ conscripsisset, quos postea Cicero emendavit, propria se manu interfecit, anno ætatis 44.|1}}''Syriæ XVII, PHILIPPUS, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1923}}||{{outdent|Antiochus in Parthos fugiens, Pompeio se deinceps tradidit. Post quem Philippus captus est a Gabinio.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1924}}||{{outdent|'''HUCUSQUE Syria possessa per reges, in Romanam ditionem cessit.'''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|172||{{ancora+|1925}}||{{outdent|Bellum adversum Romanos, Picentes, Marsi, Pelignique moverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1926}}||{{outdent|Lucius Pomponius Bononiensis, Attellanarum scriptor, clarus habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1927}}||Alexander matrem interemit.
|-
| ||{{ancora+|1928}}||''Ægypti X, PTOLEMÆUS, qui a matre fuerat ejectus, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|173||{{ancora+|1929}}||{{outdent|Regressus de fuga regnum obtinuit, quia Alexandrum, qui ante eum fuerat, ob interfectionem matris cives pepulerant.|1}}{{outdent|Plotius Gallus primus Romæ latinam rhetoricam docuit, de quo Cicero sic refert: ''Memoria teneo, pueris nobis, primum Latine docere cœpisse Plotium quemdam.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1930}}||Caius Valerius Catullus, scriptor lyricus, Veronæ nascitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1931}}||{{outdent|Sallustius Crispus, scriptor historicus, in Sabinis Amiterni nascitur.|1}}Sylla Athenienses vastat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1932}}||{{outdent|Descriptione Romæ facta, inventa sunt hominum CCCCLXIII millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|174||{{ancora+|1933}}||{{outdent|Templum tertio apud Delphos a Thracibus incensum, et Romæ Capitolium.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1934}}||Jannæus plurimas civitates capit.&lt;br&gt;Cicero Quintium defendit 26 anno ætatis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1935}}||{{outdent|P. Terentius Varro, vico Atace, in provincia Narbonensi nascitur, qui postea 35 annum agens, Græcas litteras cum summo studio didicit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1936}}||{{outdent|Vultacilius Plotus Latinus rhetor, Cn. Pompeii libertus et doctor scholam Romæ aperuit.|1}}''Ægypti XI, PTOLEMÆUS DIONYSUS, annis 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|175||{{ancora+|1937}}||Sylla Romam obtinuit, et post biennium moritur.{{outdent|Roscio contra Chrysogonum defenso, Cicero Athenas secedit, et inde post triennium Romam regreditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1938}}||Pompeius gloriosissime triumphavit.&lt;br&gt;Lepidus publicus hostis judicatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1939}}||{{outdent|T. Quintius Atta, scriptor Togatarum, Romæ moritur, sepultusque via Prænestina ad milliarium secundum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1940}}||{{outdent|Alexandra, quæ et Salina, uxor Alexandri, Jerosolymis regnavit, ex cujus ætate Judæos rerum confusio et variæ clades oppresserunt.|1}}''Judæorum VII, ALEXANDRA, annis 9.''
|-
|176||{{ancora+|1941}}||Bellum gladiatorium in Campania.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1943}}||{{outdent|Lucius Lucullus primus imperator appellatus est, victa Armenia, Mesopotamia, et Nisibi cum fratre regis capta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1944}}||Pompeius universam Hiberiam subjugavit.{{outdent|M. Lucullus de Bessis triumphavit, capta Cabyle, et Tomis, et cæteris vicinis urbibus.|1}}
|-
|177||{{ancora+|1945}}||Crassus quoque triumphavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1947}}||{{outdent|Virgilius Maro in pago, qui Andes dicitur, haud procul a Mantua nascitur, Pompeio et Crasso coss.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1948}}||M. Porcius Cato stoicus philosophus agnoscitur.&lt;br&gt;Antiochia Syriæ capta a Romanis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|178||{{ancora+|1949}}||Creticum bellum ortum, unde Metellus Creticus.&lt;br&gt;Lucus Daphnensium juxta Antiochiam a Pompeio Apollini consecratur.{{outdent|Judæi Romanorum vectigales per Pompeium facti, et pontificatum apud eos suscepit.|1}}[Judæorum] ''HYRCANUS, an. 34.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1950}}||{{outdent|Aristobulus et Hyrcanus filii Alexandræ, contra se de imperio dimicantes, occasionem præbuere Romanis, ut Judæam invaderent. Itaque Pompeius Jerosolymam veniens, capta urbe, et templo reserato, usque ad Sancta sanctorum accedit, Aristobulum vinctum secum adducit, pontificatum confirmat Hyrcano, deinde Antipatrum Herodis Ascalonitæ filium procuratorem Palæstinæ facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1952}}||{{outdent|Libya per testamentum Appionis regis Romanis relicta.|1}}{{outdent|Horatius Flaccus, satiricus et lyricus poeta, Libertino patre Venusii nascitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|179||{{ancora+|1953}}||{{outdent|Apollodorus Pergamenus, Græcus orator, præceptor Callidii et Augusti, clarus habetur.|1}}{{outdent|Pompeius, captis Jerosolymis, tributarios Judæos facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1954}}||{{outdent|Ea quæ de Catilina, Cethego, Lentulo, consule Cicerone, Sallustius scribit, hoc gesta sunt tempore.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1956}}||Cicero in exsilio annum facit, honorifice susceptus a Plantio.&lt;br&gt;Pompeius imperator appellatus.
|-
|180||{{ancora+|1957}}||Cæsar Lusitaniam, et quasdam insulas in Oceano capit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1958}}||{{outdent|Messalla Corvinus orator nascitur, et Titus Livius Patavinus scriptor historicus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1959}}||Virgilius Cremonæ studiis eruditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1960}}||Catullus 30 ætatis suæ anno Romæ moritur.{{outdent|M. Callidius orator clarus habetur, qui bello postea civili Cæsareanas partes secutus, cum Togatam Galliam regeret, Placentiæ obiit.|1}}
|-
|181||{{ancora+|1961}}||Cæsar Rhenum transiens, Germanos vastat.
|-
| ||{{ancora+|1962}}||Crassus consul cum filio suo apud Carras captus.
|-
| ||{{ancora+|1963}}||Ventidius, primus Romanorum, Parthos superat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1964}}||{{outdent|Curio promptus et popularis orator Romæ habetur insignis; qui deinceps in Africa, pudore amissi exercitus, mori maluit quam evadere.|1}}{{outdent|Virgilius, sumpta toga, Mediolanum transgreditur, et post breve tempus Romam pergit.|1}}
|-
|182||{{ancora+|1965}}||Simulacrum Olympiaci Jovis tactum fulmine.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1966}}||Cæsar Germanos et Gallos capit.&lt;br&gt;''Ægypti CLEOPATRA, an. 22.''
|-
| ||{{ancora+|1967}}||Principium belli civilis Cæsaris et Pompeii.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1968}}||Diodorus Siculus Græcæ scriptor historiæ, clarus habetur.{{outdent|{{sc|Finis Reipublicæ}}, principiumque Romani imperii. Caius Julius Cæsar primus apud Romanos singulare obtinuit imperium, a quo Cæsares Romanorum principes appellati.|1}}''Romanorum primus C. JULIUS CÆSAR, an. 4, menses 7.''&lt;br&gt;Ab hoc loco Antiocheni sua tempora computant.
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;{{font-size|90%|Rom.}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|183||{{ancora+|1969}}||1||{{outdent|Pompeius prælio victus, et fugiens, a spadonibus Alexandrini regis occiditur.|1}}{{outdent|Marcus Cœlius prætor, et T. Annius Milo exsul, oppressi, res novas in Thuriano, Brutioque agro simul molientes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1970}}||2||Ptolemæi cadaver cum lorica aurea in Nilo inventum.&lt;br&gt;Cæsar in Ægypto regnum Cleopatræ confirmat ob stupri gratiam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1971}}||3||Romæ Basilica Julia dedicata.{{outdent|Decretum senatus, et Atheniensium ad Judæos mittitur, qui per legationem amicitiam postularant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1972}}||4||Cleopatra regio comitatu Urbem ingressa.{{outdent|Prohibitæ lecticis, margaritisque uti, quæ nec viros, nec liberos haberent, et minores essent annis 44.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|184||{{ancora+|1973}}||5||Nigidius Figulus pythagoricus et magus in exsilio moritur.{{outdent|Antonius decernit Quintilem mensem, Julium debere dici: quia in eo fuisset natus Julius Cæsar.|1}}Cassius, Judæa capta, templum spoliat.{{outdent|Idibus Martiis, C. Julius Cæsar in Curia occiditur, et fasces statim suscepit Publius Dolabella.|1}}Caii Cæsaris corpus in rostris, ob honorem, concrematum.{{outdent|Servius Sulpitius jureconsultus, et Publius Servilius Isauficus, publico funere elati.|1}}{{outdent|Romæ tres simul soles exorti paulatim in eumdem orbem coierunt.|1}}{{outdent|Inter cætera portenta, quæ toto orbe facta sunt, bos in suburbano Romæ ad arantem locutus est, frustra se urgeri: non enim frumenta, sed homines brevi defuturos.|1}}{{outdent|''Romanorum II, regnavit OCTAVIANUS CÆSAR Augustus, an. 56, menses 6.'' (A quo Augusti Romanorum reges appellati.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1974}}||1||Antonius adversum Cæsarem Augustum bellum movet.{{outdent|Laberius, mimorum scriptor, decimo mense post Cæsaris interitum, Puteolis moritur.|1}}Publius mimographus, natione Syrus, Romæ scenam tenet.{{outdent|Cicero in Phormiano suo ab Herennio et Popilio occiditur, 64 ætatis suæ anno.|1}}{{outdent|Ciceronis caput cum manu dextra pro Rostris positum, juxtaque coronata imago Popilii militis, qui eum occiderat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1976}}||3||Ovidius Naso nascitur in Pelignis.{{outdent|Caius Falcidius tribunus plebis legem tulit, ne quis plus testamento legaret, quam ut quarta pars hæredibus superesset, ''si quatuor, aut minus essent. Si autem plus quatuor, medietas eo tenore, ut sive liberis, sive propinquis idem exteris pater sua legaret, illa pars quam Falcidius constituit, nisi pater interdixerit, et legatis fruentibus, et eisdem carentibus æquanimiter partiretur''.|1}}{{outdent|Curtius Salassus in insula Arada, cum quatuor cohortibus vivus combustus est, quod tributa gravius exigeret.|1}}{{outdent|Vibium Maximum designatum quæstorem agnovit dominus suus, et abduxit.|1}}{{outdent|E taberna meritoria trans Tiberim, oleum terra erupit, fluxitque toto die sine intermissione, significans Christi gratiam ex gentibus.|1}}{{outdent|Antonium superat Augustus, et interveniente senatu, in amicitiam cum eo regreditur.|1}}{{outdent|Cornificius poeta a militibus desertus interiit, quos sæpe fugientes galeatos lepores appellat. Hujus soror Cornificia, cujus insignia exstant epigrammata.|1}}Templum Rhodiorum depopulatus est Cassius.&lt;br&gt;Secunda secessio Augusti et Antonii.
|-
|185||{{ancora+|1977}}||4||Cornelius Nepos scriptor historicus clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1980}}||7||{{outdent|Fornii pater et filius clari oratores habentur, quorum filius consularis ante patrem moritur.|1}}
|-
|186||1981||8||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1982}}||9||Sallustius diem obiit, quadriennio ante Actiacum bellum.{{outdent|Marcus Bavius poeta, quem Virgilius in Bucolicis notat, in Cappadocia moritur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1983}}||10||{{outdent|Antigonus contra Judæos dimicans, tandem occiditur, a quo usque in præsens tempus Jerosolymitarum regnum destructum est. Siquidem Herodes post eum a Romanis constitutus est princeps alienigena, et nihil omnino pertinens ad Judæam.|1}}{{outdent|Herodes Antipatri Ascalonitæ, et matris Cypridis Arabicæ filius, a Romanis Judæorum suscepit principatum: cujus tempore, Christi nativitate vicina, regnum, et sacerdotium Judææ, quod prius per successiones minorum tenebatur, destructum est, completa prophetia, quæ ita per Mosen loquitur: ''Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat, cui repositum est. Et ipse erit exspectatio gentium''. In hoc etiam loco, Christus, quem Danielis scriptura præfatur, accepit finem. Nam usque ad Herodem, christi, id est, sacerdotes erant reges Judæorum, qui imperare cœperunt a 65 olympiade, et ab instauratione templi sub Dario usque ad Hyrcanum, et ad 186 olympiadem, annis 433 in medio transactis: quos Daniel quoque significat, dicens: ''Et scies et intelliges ab initio sermonis respondendi, et ædificandi Jerusalem usque ad Christi principatum, hebdomades 7 et hebdomades 62''. Quæ 69 hebdomades faciunt annos 483, in quibus christi, id est, sacerdotes per unctionem consecrati regnaverunt usque ad Hyrcanum: quo extremo omnium a Parthis capto, Herodes Antipatri filius nihil ad se pertinentem Judæam ab Augusto et senatu accepit: filiique ejus post eum regnaverunt usque ad novissimam Jerosolymitarum captivitatem, nequaquam ex successione sacerdotalis generis pontificibus constitutis, perpetuitate vitæ secundum legem Moysi servientibus Deo. Ignobiles vero quidam, et alio tempore alii, et nonnulli unius anni, sive modico amplius, a Romanis imperatoribus sacerdotium emebant. Quæ omnia etiam Daniel Propheta vaticinatur, dicens: ''Et post hebdomadas septem et sexaginta duas interibit chrisma, et judicium non erit in eo, et templum et sanctum corrumpet populus duce veniente: et cædentur in cataclysmo belli''. Et in sequentibus: ''Et super templum, inquit, abominatio desolationum: et usque ad consummationem temporis, consummatio dabitur super desolationem''.|1}}{{outdent|''Deficiente Pontificum principatu, Judæis regnavit HERODES alienigena, an. 37.''|1}}{{outdent|Herodes Ananelum quemdam de Babylone accitum, pontificem Judæorum constituit, et post exiguum temporis Aristobulum fratrem uxoris suæ, nepotem Hyrcani successorem ei dedit, quo post annum interfecto, rursum Ananelo reddidit sacerdotium.|1}}Lunæ, secundum Romanos, cursus inventus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1984}}||11||Antonii et Augusti fœdus.&lt;br&gt;Colonias deduxere Romani.&lt;br&gt;Augustus triumphavit pedestris certaminis triumpho.
|-
|187||{{ancora+|1985}}||12||Antonius Cleopatræ Arabiam tradidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1986}}||13||{{outdent|Augusti et Antonii tertiæ dissensionis exordium, quod repudiata sorore Cæsaris, Cleopatram induxisset uxorem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1987}}||14||{{outdent|Nicetes, et Hibreas, et Theodorus, et Plution nobilissimi artis rhetoricæ Græci præceptores habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1988}}||15||'''Ægypti regnum, quod fuit in Alexandria, destructum est.'''{{outdent|Cleopatra et Antonius semet interficiunt, et Ægyptus fit Romana provincia, quam primus tenuit Caius Cornelius Gallus, de quo Virgilius scribit in Bucolicis. Usque ad Cleopatram Ptolemæi, qui vocabantur Lagidæ, in Ægypto regnaverunt annis 295.|1}}{{outdent|Artorius medicus Augusti, post Actiacam victoriam naufragio perit.|1}}{{outdent|Quidam ab hoc loco primum annum Augusti monarchiæ supputant.|1}}{{outdent|Cæsar Augustus appellatus, a quo Sextilis mensis Augusti nomen accepit.|1}}{{outdent|Cum ingenti triumphorum pompa Augustus Romam ingressus, et Cleopatræ liberi, Sol et Luna ante currum ejus ducti.|1}}Nicopolis juxta Actium condita et agon Actiacus constitutus.&lt;br&gt;Augustus Romanis plurimas leges statuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|188||{{ancora+|1989}}||16||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt civium Romanorum XL centena et LXIII millia.|1}}Coloniæ deductæ.{{outdent|Anaxilaus Larisseus Pythagoricus et Magus ab Augusto Urbe Italiaque pellitur.|1}}M. Terentius Varro philosophus prope nonagenarius moritur.&lt;br&gt;Thebæ Ægypti usque ad solum erutæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1990}}||17||{{outdent|Cornelius Gallus Forojuliensis poeta, a quo primum Ægyptum rectam, supradiximus, 43 ætatis suæ anno propria se manu interfecit.|1}}Trallis terræmotu consederunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1991}}||18||Indi ab Augusto per legatum amicitiam postularunt.{{outdent|Messala Corvinus primus præfectus Urbis factus, sexto die magistratu se abdicavit, incivilem potestatem esse contestans.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1992}}||19||Augustus Calabriam et Gallos vectigales facit.{{outdent|Munacius Plancus, Ciceronis discipulus, orator habetur insignis, qui cum Galliam Comatam regeret, Lugdunum condidit.|1}}Marcus Lollius Galatiam provinciam facit.&lt;br&gt;Augustus, cum ei monarchia deferretur, renuit.
|-
|189||{{ancora+|1993}}||20||Quintilius Cremonensis Virgilii et Horatii familiaris moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1995}}||22||Augustus Cyzicenos libertate privavit.{{outdent|Pylades Cilix pantomimus, cum veteres ipsi canerent atque saltarent, primus Romæ chorum et fistulam sibi præcinere fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1996}}||23||Tiberius ab Augusto missus occupavit Armeniam.{{outdent|Atratinus, qui septem decim natus annis Cœlium accuraverat, clarus inter oratores habetur: ad extremum morborum tædio in balneo, voluntate exanimatus, hæredem reliquit Augustum.|1}}Cantabri res novas molientes opprimuntur.
|-
|190||{{ancora+|1997}}||24||Herodes apud Jerosolymam multas et magnas construxit ædes.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1998}}||25||{{outdent|Virgilius Brundusii moritur, Sentio Saturnino et Lucretio Cinna coss.|1}}{{outdent|Ossa ejus Neapolim translata in secundo ab urbe milliario sepeliuntur, titulo istiusmodi suprascripto, quem moriens ipse dictaverat:|1}}&amp;emsp;&amp;emsp;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc''&lt;br&gt;&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;''Parthenope, cecini pascua, rura, duces.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1999}}||26||{{outdent|Herodes Samariam olim jam in cineribus sedentem, a fundamentis suscitans, in honorem Augusti Augustam, id est, ''Sebasten'' appellavit, et in Paneade id quod Panion vocatur, exstruxit.|1}}Augustus Samiis libertatem dedit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2000}}||27||In Cypro plurimæ civitatum partes terræmotu conciderunt.&lt;br&gt;Germanos in arma versos M. Lollius superat.{{outdent|Varius et Tucca, Virgilii et Horatii contubernales, poetæ habentur illustres, qui Æneidum libros postea emendaverunt sub lege ea, ut nihil adderent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|191||{{ancora+|2001}}||28||Augustus Caium Agrippam adoptavit in filium.&lt;br&gt;Æmilius Macer Veronensis poeta in Asia moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2002}}||29||{{outdent|Tiberius Vindelicos, et eos qui Thraciarum confines erant, Romanas provincias facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2003}}||30||Coloniæ Berytum et Patras deductæ.&lt;br&gt;Bosphorum Agrippa capit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2004}}||31||Cestius Smyrnæus rhetor Latine Romæ docuit.&lt;br&gt;Augustus a senatu pontifex maximus appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|192||{{ancora+|2005}}||32||{{outdent|Herodes Cæsaream in nomine Cæsaris condidit, quæ prius turris Stratonis vocabatur.|1}}{{outdent|Herodes Anthidonam condidit, et Antipatridam: atque Herodionem in honorem patris Antipatri et suum exstruxit: innumerabilia quoque opera in singulis Syriarum urbibus, quas regebat, solertissime ædificavit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2006}}||33||Tiberius Cæsar de captivis Pannoniis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2008}}||35||Horatius 57 ætatis suæ anno Romæ moritur.&lt;br&gt;Passienus pater, declamator insignis, diem obiit.{{outdent|C. Julius Hyginus cognomento Polyhistor, grammaticus habetur illustris.|1}}Tiberius, vastata Germania, imperator appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|193||{{ancora+|2009}}||36||{{outdent|Herodes Hyrcanum, qui olim sacerdos Judæorum fuerat, de captivitate Parthica regressum, et filium ejus, qui sacerdotio patris successerat, interfecit: sororem quoque ejus uxorem suam, cum duobus propriis filiis jam adolescentibus, et matrem uxoris occisæ, socrum suam, crudelissime necat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2011}}||38||{{outdent|Tiberius de Rhetis, Vindelicis, Armenis, ac Pannoniis triumphavit.|1}}Albutius Silo Novariensis clarus rhetor agnoscitur.&lt;br&gt;In insula Coo terræmotu plurima conciderunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2012}}||39||{{outdent|Augustus Juliam filiam suam in adulterio deprehensam damnat exsilio.|1}}{{outdent|M. Tullius Tyro Ciceronis libertus, qui primus notas commentus est, in Puteolano prædio usque ad centesimum annum consenescit.|1}}Augustus gladiatorium ludum, et navale certamen exhibuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|194||{{ancora+|2013}}||40||Melissus Spoletinus grammaticus agnoscitur.{{outdent|M. Porcius Latro, Latinus declamator, tædio duplicis quartanæ semet interfecit. Herodes ad ea quæ supra crudeliter gesserat, etiam hoc addidit, virum sororis suæ Salomæ interfecit, et cum eam alii tradidisset uxorem, etiam hunc necat: Scribas quoque et interpretes divinæ legis simili scelere occidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2014}}||41||{{outdent|Tertullianus in eo libro, quem contra Judæos scripsit, affirmat Christum 41 anno Augusti natum, et 15 Tiberii esse passum.|1}}
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;Dom.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;{{font-size|90%|Rom.}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2015}}||1||42||{{outdent|Edicente Cæsare, ex senatusconsulto Quirinus in Judæam missus, census hominum, possessionumque describit.|1}}{{outdent|JESUS CHRISTUS filius Dei in Betheleem Judæ nascitur, quo anno cœpit Christianorum salus: qui et primus annus Christianæ salutis numeratur. Colliguntur omnes anni ab Abraham usque ad nativitatem Christi, anni 2015.|1}}C. Cæsar amicitiam cum Parthis fecit.&lt;br&gt;Xystus Pythagoricus philosophus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2016}}||2||43||Augustus Tiberium et Agrippam in filios adoptat.{{outdent|Judas Galilæus ad rebellandum Judæos, ne acquiescerent solvere tributa Romanis, cohortatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|195||{{ancora+|2017}}||3||44||{{outdent|Herodes cum Christi nativitatem, Magorum indicio, cognovisset, universos in Bethleem parvulos jussit interfici.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2020}}||6||47||{{outdent|Asinius Pollio orator et consularis, qui de Dalmatis triumpharat, 70 ætatis suæ anno in villa Tusculana moritur.|1}}{{outdent|Herodes morbo intercutis aquæ, et scatentibus toto corpore vermibus, miserabiliter et digne moritur.|1}}''Judæorum dux ARCHELAUS, annis 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|196||{{ancora+|2021}}||7||48||{{outdent|In Herodis locum filius ejus Archelaus, ab Augusto substituitur, et Tetrarchæ fiunt quatuor fratres ejus, Herodes, Antipater, Lysias, et Philippus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2022}}||8||49||{{outdent|Fames Romæ ita ingens facta, ut quinque modii venderentur denariis 27 semis.|1}}{{outdent|Philisthion mimographus, natione Magnesianus, Romæ clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2023}}||9||50||{{outdent|Tiberius Cæsar Dalmatas, Sarmatasque in Romanam redigit potestatem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2024}}||10||51||{{outdent|Athenodorus Tarsensis Stoicus philosophus, et M. Verrius Flaccus grammaticus, insignes habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|197||{{ancora+|2025}}||11||52||{{outdent|Athenienses res novas contra Romanos molientes opprimuntur, auctoribus seditionis occisis.|1}}{{outdent|''Jesus Christus in medio doctorum disputat, mirantibus illis, eo quod resistere sapientiæ suæ non poterant''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2026}}||12||53||{{outdent|Messala Corvinus orator ante biennium quam moreretur, ita memoriam ac sensum amisit, ut vix pauca verba conjungeret, et ad extremum ulcere sibi circa sacram spinam nato, inedia se confecit, annos ætatis 72.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2028}}||14||55||{{outdent|Augustus cum Tiberio filio suo censum Romæ agitans, invenit hominum nonagies tercentena et septuaginta millia.|1}}{{outdent|Sotio philosophus Alexandrinus, præceptor Senecæ clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|198||{{ancora+|2029}}||15||56||{{outdent|Archelaus nono anno regni sui, in Viennam urbem Galliæ relegatur.|1}}{{outdent|Defectio solis facta, et Augustus 76 ætatis suæ anno, Atellæ in Campania moritur, sepeliturque Romæ in campo Martio.|1}}{{outdent|''Judæorum principatum tenet HERODES Tetrarcha annis 24.''|1}}{{outdent|''Romanorum III, TIBERIUS regnavit annis 23, vel 21, ut aiunt nonnulli.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2030}}||16||1||{{outdent|Tiberius quasi coactus, et querens miseram et onerosam jungi sibi servitutem, imperium recepit.|1}}{{outdent|Caius Asinius Gallus orator, Asinii Pollionis filius, cujus etiam Virgilius meminit, diris a Tiberio suppliciis necatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|199||{{ancora+|2033}}||19||4||T. Livius historiographus Patavii moritur.{{outdent|Ovidius poeta in exilio diem obiit, et juxta oppidum Tomos sepelitur.|1}}Germanicus Cæsar de Parthis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2034}}||20||5||{{outdent|Tredecim urbes terræmotu corruerunt, Ephesus, Magnesia, Sardis, Mosthene, Ægæe, Hierocæsarea, Philadelphia, Tmolus, Temnus, Cymæ, Myrhina, Apollonia, Hyrcania.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2035}}||21||6||{{outdent|Fenestella, historiarum scriptor, septuagenarius moritur, sepeliturque Cumis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2036}}||22||7||{{outdent|Tiberius multos reges ad se per blanditias evocatos numquam remisit: in quibus Archelaum Cappadocem, cujus regno in provinciam verso, Mazacam nobilissimam civitatem, Cæsaream appellare jussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|200||{{ancora+|2037}}||23||8||Pompeii theatrum incensum.&lt;br&gt;Tiberius Drusum consortem regni facit.
|-
| ||{{ancora+|2038}}||24||9||Drusus Cæsar veneno periit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2039}}||25||10||{{outdent|Quintus Atherius, promptus et popularis orator, usque ad 90 prope annum summo honore consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2040}}||26||11||{{outdent|Servius Plautus corrupti filii reus semet in judicio interficit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|201||{{ancora+|2041}}||27||12||{{outdent|Philippus tetrarcha Paneadem, in qua plurimas ædes construxerat, Cæsaream Philippi vocavit, et Juliadem aliam civitatem.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2042}}||28||13||Pontius Pilatus procurator Judææ a Tiberio mittitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2043}}||29||14||{{outdent|Votienus Montanus Narbonensis orator in Balearibus insulis moritur, illuc a Tiberio relegatus.|1}}Herodes Tiberiadem condidit, et Libiadem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2044}}||30||15||{{outdent|Joannes filius Zachariæ in deserto juxta Jordanem fluvium prædicans, Christum filium Dei in medio eorum adesse testatur. Ipse quoque Dominus Jesus Christus hinc in populos salutarem viam annuntiat, signis atque virtutibus vera comprobans esse, quæ diceret.|1}}{{outdent|COMPUTANTUR in præsentem annum, id est 15 Tiberii Cæsaris, a secundo anno instaurationis Templi, quæ facta est sub altero anno Darii regis Persarum, anni 548;—a Salomone autem et prima ædificatione templi, anni 1060;—a Mose, et egressu Israelis ex Ægypto, ann. 1539;—ab Abraham et regno Nini et Semiramidis, an 2044;—a diluvio usque ad Abraham 942;—ab Adam usque ad diluvium an. 2242.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|202||{{ancora+|2045}}||31||16||{{outdent|Principium octuagesimi primi jubilæi secundum Hebræos.|1}}{{outdent|Jesus Christus filius Dei salutarem cunctis prædicans viam, miracula quæ in Evangeliis scripta sunt, facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2046}}||32||17||{{outdent|Jesus Christus filius Dei, discipulos suos divinis imbuens sacramentis, ut universis gentibus conversionem ad Deum nuntient, imperat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2047}}||33||18||{{outdent|Jesus Christus filius Dei, secundum prophetias, quæ de eo fuerant prælocutæ, ad passionem venit anno Tiberii 18, quo tempore etiam in aliis ethnicorum commentariis hæc ad verbum scripta reperimus: ''Solis facta defectio, et tenebræ super universam terram. Bithynia terræmotu concussa, et in urbe Nicæna ædes plurimæ corruerunt''. Quæ omnia his congruunt, quæ in passione Salvatoris acciderunt. Scribit vero super his et Phlegon, qui olympiadarum egregius supputator est, in XIII libro ita dicens: ''Quarto autem anno 202 olympiadis, magna et excellens inter omnes, quæ ante eam acciderant, defectio solis est facta; dies hora sexta in tenebrosam noctem versus, ut stellæ in cœlo visæ sint, terræque motus in Bithynia Nicænæ urbis multas ædes subvertit''. Hæc supradictus vir. Argumentum autem hujus rei, quod Salvator isto anno passus sit, Evangelium præbet Joannis, in quo scribitur, post decimum quintum annum Tiberii Cæsaris, tribus annis Dominum prædicasse. Josephus etiam vernaculus Judæorum scriptor, circa hæc tempora die Pentecostes sacerdotes primum commotiones locorum, et quosdam sonitus sensisse testatur. Deinde ex adyto Templi repentinam subito erupisse vocem dicentium: ''Transmigremus ex his sedibus''. Scribit autem memoratus vir, quod eodem anno Pilatus præses secreto noctis imagines Cæsaris in templo statuerit. ''Sed repugnantibus Judæis, et cum quasi uno consilio ad mortem præparati, nudatas illico cervices ad recipiendos ictus, omnes proni paraverant, Pilatus motus statuas jussit auferri.'' Et hæc prima seditionis et turbarum Judæis causa exstiterit.|1}}{{outdent|Ecclesiæ Jerosolymorum primus episcopus ab Apostolis ordinatur Jacobus frater Domini.|1}}{{outdent|Ex hoc loco considerandum, quantæ deinceps calamitates Judæorum gentem oppresserint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2048}}||34||19||{{outdent|Cassius Severus orator egregius, qui Quintianum illud Proverbium luserat, 25 exsilii sui anno summa inopia moritur, vix panno verenda contectus.|1}}''Stephanus lapidatur: Saulus ad Christum convertitur''.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|203||{{ancora+|2049}}||35||20||{{outdent|Pilatus post supradictam seditionem, quæ ob Cæsaris imagines fuerat concitata, sacrum thesaurum, quem Corbonam Judæi vocant, in aquæductum Jerosolymorum expendens, secundæ seditionis præbuit semina.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2050}}||36||21||{{outdent|Sejanus præfectus Tiberii, qui apud eum plurimum poterat, instantissime cohortatur, ut gentem Judæorum deleat: Philo meminit in libro Legationis II.|1}}{{outdent|''Jacobus frater Joannis Apostoli, jubente Herode rege, capite truncatus occiditur.''|1}}{{outdent|''Petrus Apostolus ab Herode in carcerem trusus, et vinctus catenis duabus, mirabiliter ab angelo liberatur.''|1}}Persius Flaccus Satiricus poeta Volaterris nascitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2051}}||37||22||{{outdent|Agrippa filius Aristobuli, filii Herodis regis, accusator Herodis tetrarchæ, Romam profectus a Tiberio in vincula conjicitur, eo quod publice Deum precatus fuisset, ut, mortuo statim Tiberio, Caium cunctorum dominum videret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2052}}||38||23||{{outdent|Pilato de Christianorum dogmate ad Tiberium referente, Tiberius retulit ad senatum, ut inter cætera sacra reciperetur. Verum cum ex consulto patrum, Christianos eliminari Urbe placuisset, Tiberius per edictum accusatoribus Christianorum comminatus est mortem: scribit Tertullianus in Apologetico.|1}}{{outdent|''Petrus Apostolus Antiochenam Ecclesiam fundavit, ibique cathedram adeptus, sedit annis 25.''|1}}Multi senatorum et equitum Romanorum interfecti.&lt;br&gt;Tiberius in Campania moritur in Lucullana villa.{{outdent|''Romanorum IV, CAIUS CALIGULA regnavit annis 3, menses 10.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|204||{{ancora+|2053}}||39||1||{{outdent|Caius Cæsar cognomento Caligula, Agrippam vinculis liberatum, regem Judææ facit.|1}}Caius semetipsum inter deos refert.{{outdent|Flaccus Avilius præfectus Ægypti, multis Judæos calamitatibus premit, consentiente Alexandriæ populo, et crebris adversus eos clamoribus personante: synagogas quoque eorum imaginibus, statuis, aris et victimis polluit.|1}}''Judæorum AGRIPPA, an. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2054}}||40||2||{{outdent|Refert Philo in eo libro, qui ''Flaccus'' inscribitur, hæc omnia se præsente gesta, ob quæ etiam legationem ad Caium ipse susceperat.|1}}Passienus filius fraude hæredis suæ necatus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2055}}||41||3||''Matthæus in Judæa Evangelium primus scribit''.{{outdent|Caius cognomento Caligula, Memmii Reguli duxit uxorem, impellens eum, ut uxoris suæ patrem esse se scriberet.|1}}{{outdent|Pontius Pilatus in multas incidens calamitates, propria se manu interfecit: scribunt Romanorum historici.|1}}{{outdent|Caius Petronio præfecto Syriæ præcepit, ut Jerosolymis statuam suam sub nomine Jovis Optimi Maximi poneret: ''quod Judæi maxima negaverunt obstinatione''.|1}}{{outdent|Toto orbe Romano, sicut Philo scribit, et Josephus, in Synagogis Judæorum statuæ, et imagines, et aræ C. Cæsaris consecratæ.|1}}Plurimi nobilium a Caio interfecti.{{outdent|Caius sorores suas, quibus stuprum intulerat, insulari exsilio condemnavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2056}}||42||4||Caius omnes exsules jussit interfici.{{outdent|Caius a protectoribus suis occiditur in palatio, anno ætatis suæ 29.|1}}{{outdent|''Romanorum V, CLAUDIUS regnavit an. 13, mens. 8, dieb. 28.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|205||{{ancora+|2057}}||43||1||{{outdent|Iste est Claudius patruus Drusi, qui apud Moguntiacum monumentum habet: ''Alibi legi, avunculus, quia frater matris Caii fuit''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2058}}||44||2||{{outdent|PETRUS Apostolus natione ''Galilæus, Christianorum Pontifex primus'', cum primum Antiochenam Ecclesiam fundasset, Romam proficiscitur, ubi Evangelium prædicans 25 annis ejusdem urbis episcopus perseverat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2059}}||45||3||{{outdent|Marcus Evangelista interpres Petri, Ægypto et Alexandriæ Christum annuntiat.|1}}Primus Antiochiæ episcopus ordinatur Evodius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2060}}||46||4||Agrippa rex Judæorum an. 7 imperans moritur.{{outdent|Post quem filius ejus Agrippa, a Claudio substituitur in regnum.|1}}{{outdent|Prophetia Agabi, quæ in Actibus Apostolorum famem in toto orbe futuram dixerat sub Claudio expletur.|1}}{{outdent|Claudius de Britannis triumphavit, et Orchadas insulas Romano adjecit imperio, ''In cujus gloriæ memoriam filium suum Britannicum appellavit.''|1}}{{outdent|Domitius Afer Nemausensis clarus orator habetur, qui postea, Nerone regnante, ex cibi redundantia in cœna moritur.|1}}{{outdent|Claudus Quirinalis Rhetor Arelatensis Romæ insignissime docet.|1}}{{outdent|Inter Theram et Therasiam exorta est insula habens stadia 30.|1}}''Judæorum AGRIPPA superioris Agrippæ filius, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|206||{{ancora+|2061}}||47||5||{{outdent|Descriptione Romæ facta sub Claudio inventa sunt civium Romanorum 68 centena et 44 millia.|1}}{{outdent|''Claudius circa hæc tempora Fucinum lacum exsiccavit, 11 annos triginta hominum millibus sine intermissione operantibus''.|1}}{{outdent|''Portum Ostiæ Claudius exstruxit, dextra lævaque duobus quasi brachiis objectis.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2062}}||48||6||{{outdent|Thracia hucusque regnata, in Romanorum provinciam redigitur.|1}}{{outdent|''Maria virgo Jesu Christi mater ad Filium in cœlum assumitur, ut quidam fuisse sibi revelatum scribunt.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2063}}||49||7||{{outdent|Sub procuratore Judææ Cumano in diebus azymorum tanta est Jerosolymis orta seditio, ut in portarum exitu, populo corruente, 30 millia Judæorum perierint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2064}}||50||8||{{outdent|Palæmon Vicetinus insignis grammaticus Romæ habetur, qui quondam interrogatus, quid inter stillam et guttam interesset: Gutta, inquit, stat, et stilla cadit.|1}}{{outdent|M. Antonius Liberalis Latinus rhetor gravissimas inimicitias cum Palæmone exercet.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|207||{{ancora+|2065}}||51||9||{{outdent|Fame facta in Græcia, modius sex drachmis venundatus est.|1}}{{outdent|''Tres simul soles apparuerunt, statimque simul in eumdem orbem coierunt.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2066}}||52||10||Magna fames Romæ.&lt;br&gt;''Dionysius Areopagita præstabilis olim philosophus claret.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2067}}||53||11||{{outdent|Claudius Felicem procuratorem Judææ mittit, apud quem Paulus apostolus accusatus in defensionem sui perorat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2068}}||54||12||{{outdent|''Philippus apostolus Christi apud Hierapolim Asiæ civitatem, dum Evangelium populo nuntiaret, cruci affixus, lapidibus opprimitur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|208||{{ancora+|2069}}||55||13||{{outdent|Sub Felice procuratore Judææ exstiterunt multi, qui populum sua persuasione deciperent, in quibus et Ægyptius quidam pseudopropheta fuit, qui plurimos sibi associans, in ipso magnarum rerum conatu per exercitum Felicis opprimitur. Scribit Josephus consentanea apostolorum Actibus, in quibus Paulo dicitur a Tribuno: ''Nonne tu es Ægyptius, qui ante hos dies concitasti, et eduxisti in desertum quatuor millia virorum?''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2070}}||56||14||Claudius moritur in Palatio, anno ætatis suæ 64.{{outdent|''Romanorum VI, NERO regnavit annis 13, mensibus 7, diebus 28.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2071}}||57||1||Hujus avunculus fuit Caius Caligula.{{outdent|Felice regente Judæam, seditio in Cæsarea Palæstinæ orta magnam Judæorum multitudinem perdidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2072}}||58||2||{{outdent|Festus in gubernatione succedit Felici, apud quem, præsente Agrippa rege, Paulus apostolus religionis suæ rationem exponens, vinctus Romam mittitur.|1}}{{outdent|Probus Berytius eruditissimus grammaticorum, Romæ agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|209||{{ancora+|2073}}||59||3||{{outdent|Statius Surculus Tholosanus in Gallia, celeberrime rhetoricam docuit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2074}}||60||4||Terræmotus Romæ, et solis defectio.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2075}}||61||5||{{outdent|Nero Agrippinam matrem suam et sororem patris interficit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2076}}||62||6||{{outdent|Nero tantæ luxuriæ fuit, ut frigidis et calidis lavaretur unguentis, retibusque aureis piscaretur, quæ purpureis funibus extrahebat.|1}}Nero Romæ cithara contendens superat.&lt;br&gt;Festo in magistratu Judææ succedit Albinus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|210||{{ancora+|2077}}||63||7||{{outdent|Jacobus, frater Domini, quem omnes Justum appellabant, a Judæis lapidibus opprimitur: in cujus thronum Simeon, qui et Simon secundus assumitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2078}}||64||8||Ante mensam Neronis fulmen cecidit.{{outdent|Post Marcum Evangelistam primus Alexandrinæ ecclesiæ ordinatur episcopus Annianus, qui præfuit annis 22.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2079}}||65||9||{{outdent|Persius Volaterranus, Satiricus poeta, moritur anno ætatis suæ 29.|1}}Thermæ a Nerone ædificatæ, quas Neronianas appellavit.{{outdent|Nero Romæ in citharistarum agone contendens omnes superat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2080}}||66||10||{{outdent|M. Annæus Lucanus, Cordubensis poeta, in Pisoniana conjuratione deprehensus, brachium ad secandas venas medico præbuit.|1}}{{outdent|Nero, ut similitudinem ardentis Trojæ inspiceret, plurimam partem Romanæ urbis incendit.|1}}{{outdent|In Asia tres urbes terræmotu conciderunt, Laodicia, Hierapolis, Colossæ.|1}}{{outdent|Albino ''procuratori Judææ'' Cestius Florus succedit, sub quo Judæi contra Romanos rebellaverunt.|1}}{{outdent|Junius Annæus Gallio frater Senecæ egregius declamator propria se manu interfecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|211||{{ancora+|2081}}||67||11||{{outdent|Non est acta (olympias), Nerone in suam præsentiam differente.|1}}{{outdent|Duæ tantum provinciæ sub Nerone factæ, Pontus Polemoniacus, et Alpes Cottiæ, Cottio rege defuncto.|1}}Multi nobilium Romæ a Nerone interfecti.{{outdent|Nero in olympiade coronatur, cerycas, citharistas, tragœdos, aurigas vario certamine superans.|1}}{{outdent|Lucius Annæus Seneca Cordubensis, præceptor Neronis, et patruus Lucani poetæ, incisione venarum, et veneni haustu periit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2082}}||68||12||{{outdent|Rursum Nero isthmia, pythia, actia celebrans, inter cerycas, tragœdos, et citharistas coronatur.|1}}{{outdent|Neroni in expensas centies centena millia decreto senatus annua subministrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2083}}||69||13||{{outdent|Nero cum cæteris viris insignibus et Octaviam uxorem suam interfecit, Cornutumque philosophum præceptorem Persii in exsilium fugat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2084}}||70||14||Musonius et Plutarchus philosophi insignes habentur.{{outdent|L. Annæus Mella, Senecæ frater et Gallionis, bona Lucani poetæ filii sui a Nerone promeretur.|1}}{{outdent|Primus Nero super omnia scelera sua, etiam persecutionem in Christianos facit, in qua Petrus et Paulus gloriose Romæ occubuerunt.|1}}{{outdent|Contra Judæos, qui Cestii Flori avaritiam non ferentes, rebellabant, Vespasianus magister militiæ a Nerone transmittitur. Vespasianus plurimas urbes Judææ capit.|1}}{{outdent|Flavius Josephus scriptor historicus, dux belli Judæorum, cum a Romanis interficiendus esset, Vespasiano prænuntiat de morte Neronis, et ejus imperio: cujus rei causa vitam dono accepit.|1}}{{outdent|Post Petrum primus Romanam Ecclesiam tenuit LINUS annis 11.|1}}{{outdent|Nero cum a Senatu quæreretur ad pœnam, e palatio fugiens ad quartum Urbis milliarium, in suburbano liberti sui inter Salariam et Nomentanam [''Al.'' Numentanam] viam semet interficit, anno ætatis suæ 32, atque in eo omnis Augusti familia consummata est.|1}}{{outdent|Post Neronem GALBA in Hiberia, VITELLIUS in Germania, OTHO Romæ imperium arripuerunt.|1}}M. Fabius Quinctilianus Romam a Galba perducitur.{{outdent|Galba septimo mense imperii sui, in medio Romanæ urbis foro, capite truncatur.|1}}{{outdent|Vespasianus duobus præliis superatos Judæos ad muros compulit.|1}}{{outdent|Otho tertio regni sui mense, apud Bebriacum propria manu occubuit.|1}}Antiochiæ secundus episcopus ordinatur Ignatius.{{outdent|Vitellius octavo imperii sui mense a Vespasiani ducibus occisus, in Tiberim projicitur.|1}}{{outdent|''Romanorum VII, VESPASIANUS regnavit annis 9, mensibus 11, diebus 22.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|212||{{ancora+|2085}}||71||1||{{outdent|Vespasianus apud Judæam imperator ab exercitu appellatus, et bellum Tito filio commendans, Romam per Alexandriam proficiscitur.|1}}Capitolium Romæ incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2086}}||72||2||'''Judæorum regnum defecit.'''{{outdent|Titus, Judæa capta, et Jerosolymis subversis, sexcenta millia virorum interfecit. Josephus vero scribit, undecies centena millia fame et gladio periisse, et alia centum millia captivorum publice venundata. Ut autem tanta multitudo Jerosolymis reperiretur, causam azymorum fuisse refert, ob quam ex omni gente Judææ ad Templum confluentes, urbe quasi carcere sunt reclusi: oportuit enim iisdem diebus Paschæ eos interfici, in quibus Salvatorem crucifixerant.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus in secundum annum Vespasiani, et novissimam eversionem Jerosolymarum, a quinto decimo Tiberii Cæsaris anno, et ab exordio Evangelicæ prædicationis, 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2087}}||73||3||{{outdent|A captivitate autem, quam ab Antiocho perpessi sunt, anni 239. Porro a Darii secundo anno, sub quo rursum Templum ædificatum est, anni 590. A prima autem ædificatione Templi sub Salomone usque ad novissimam ejus ruinam, quæ sub Vespasiano facta est, anni 1102.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|213||{{ancora+|2089}}||75||5||Vespasianus Capitolium ædificare orsus.&lt;br&gt;In Alexandria facta seditio.&lt;br&gt;Serapion philosophus et orator agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2090}}||76||6||{{outdent|Achaia, Lycia, Rhodus, Byzantium, Samus, Thracia, Cilicia, Comagene, quæ liberæ antea et sub regibus amicis erant, in provincias redactæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2091}}||77||7||Colossus erectus habens altitudinis pedes 107.{{outdent|Q. Asconius Pedianus scriptor historicus clarus habetur, qui 73 ætatis suæ anno captus luminibus, 12 postea annis in summo honore consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2092}}||78||8||Gabinianus celeberrimi nominis rhetor in Gallia docuit.&lt;br&gt;Tres civitates Cypri terræmotu corruerunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|214||{{ancora+|2093}}||79||9||{{outdent|Lues ingens Romæ facta, ita ut per multos dies in ephemeriden decem millia ferme mortuorum hominum referrentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2094}}||80||10||{{outdent|Vespasianus Colonias deduxit, et mortuus est profluvio ventris in villa propria circa Sabinos, anno ætatis 69.|1}}''Romanorum VIII, TITUS regnavit annis 2, mensibus 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2095}}||81||1||{{outdent|Titus filius Vespasiani in utraque lingua disertissimus fuit, et tantæ bonitatis, ut cum quadam die recordatus fuisset in cœna, nihil se illo die cuiquam præstitisse, dixit: Amici, hodie diem perdidi.|1}}{{outdent|Mons Vesuvius ruptus in vertice tantum ex se jecit incendii, ut regiones vicinas et urbes cum hominibus exureret|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2096}}||82||2||Titus Musonium Rufum philosophum de exsilio revocat.{{outdent|Titus amphitheatrum Romæ ædificat et in dedicatione ejus quinque millia ferarum occidit.|1}}{{outdent|Romanæ Ecclesiæ II constituitur Episcopus CLETUS annis 12.|1}}Romæ plurimæ ædes incendio concremantur.{{outdent|Titus morbo periit in ea villa, qua pater. pridie Idus Septembres, anno ætatis 42.|1}}{{outdent|''Romanorum IX, DOMITIANUS, Titi frater junior, regnavit annis 15, mensibus 5.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|215||{{ancora+|2097}}||83||1||Decreto senatus Titus inter deos refertur.&lt;br&gt;Domitiani uxor Augusta appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2098}}||84||2||{{outdent|''Domitianus quotidie secretam quietem consuevit sumere, in qua nihil aliud curabat, nisi muscas stylo præacuto configere.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2099}}||85||3||Domitianus eunuchos fieri prohibuit.&lt;br&gt;Tres virgines Vestæ ob stuprum damnatæ.&lt;br&gt;Plurimos senatorum Domitianus in exsilium mittit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2100}}||86||4||{{outdent|Secundus Alexandrinæ Ecclesiæ constituitur episcopus Abilius, qui præfuit annis 13.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|216||{{ancora+|2101}}||87||5||Domitianus templum sine admixtione lignorum construit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2102}}||88||6||Primus Domitianus dominum se et deum appellare jussit.&lt;br&gt;Nasamones et Daci dimicantes contra Romanos victi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2103}}||89||7||{{outdent|Duo menses aliter appellati, September Germanicus, et October Domitianus.|1}}{{outdent|Quinctilianus ex Hispania Calaguritanus, qui primus Romæ publicam scholam et salarium e fisco accepit, claruit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2104}}||90||8||Domitianus plurimos nobilium in exsilium mittit, et occidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|217||{{ancora+|2105}}||91||9||{{outdent|Domitianus mathematicos et philosophos Romana urbe pellit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2106}}||92||10||{{outdent|Multa opera Romæ facta, in quibus Capitolium, Forum transitorium, divorum Porticus, Isium ac Serapium, Stadium, Horrea piperataria, Vespasiani templum, Minerva Chalcidica, Odeum, Forum Trajani, Thermæ Trajanæ et Titianæ, Senatus, Ludus matutinus, Mica aurea, Meta sudans, et Pantheon.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2107}}||93||11||Domitianus de Dacis et Germanis triumphat.{{outdent|Domitianus tantæ superbiæ fuit, ut aureas et argenteas statuas sibi in Capitolio poni jusserit: ''Hæcque et cætera omnia suo tantum titulo, sine ulla prisci auctoris memoria, signaret''.|1}}{{outdent|Maxima virginum Vestalium Cornelia convicta stupri, juxta legem viva defossa est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2108}}||94||12||{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopus III præfuit CLEMENS annis 9.|1}}Domitianus prohibuit vites in urbibus seri.{{outdent|Flavius Josephus vicesimum librum Antiquitatum his temporibus scribit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|218||{{ancora+|2109}}||95||13||{{outdent|Domitianus multos nobilium perdidit, quosdam vero in exsilium misit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2110}}||96||14||{{outdent|Secundus post Neronem Domitianus Christianos persequitur, et sub eo apostolus Joannes in Patmon insulam relegatus, Apocalypsim vidit, quam Irenæus interpretatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2111}}||97||15||{{outdent|Domitianus rursum philosophos et mathematicos Roma per edictum extrudit.|1}}{{outdent|Apollonius Tyaneus, et Euphrates insignes philosophi habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2112}}||98||16||{{outdent|Domitianus eos, qui de genere David erant, interfici præcipit, ut nullus Judæorum regni reliquus foret.|1}}{{outdent|Scribit Brutius, plurimos Christianorum sub Domitiano fecisse martyrium, inter quos et Flaviam Domitillam Flavii Clementis consulis ex sorore neptem in insulam Pontiam relegatam, quia se Christianam esse testata sit.|1}}Multa signa atque portenta Romæ et toto orbi facta.{{outdent|Domitianus occisus in Palatio, et per vespillones ignobiliter exportatus anno ætatis 45, ''clypeique et imagines ejus passim ubique per Romam in terram sunt dejectæ, et a populo per ignominiam publice conculcatæ''.|1}}''Romanorum X, NERVA, regnavit anno uno, mensibus 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|219||{{ancora+|2113}}||99||1||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ III episcopus præfuit Cerdo annis 11.|1}}{{outdent|Senatus decrevit, ut omnia quæ Domitianus statuerat, in irritum deducerentur. Itaque multi, quos injuste ejecerat, de exsilio reversi: nonnulli bona propria receperunt. Aiunt et apostolum Joannem hoc tempore exsilio solutum, Ephesum secessisse, in qua urbe et hospitiolum, et amicos amantissimos sui habebat.|1}}Justus a Tiberiade Judæorum scriptor agnoscitur.{{outdent|Nerva morbo periit in hortis Sallustianis anno ætatis 72 cum jam Trajanum adoptasset in filium.|1}}{{outdent|Trajanus Agrippinæ in Galliis imperator factus, natus Italicæ in Hispania.|1}}{{outdent|''Romanorum XI, TRAJANUS, regnavit annis 19, mensibus 6.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|2114}}||100||1||Decreto senatus Nerva inter deos relatus est.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2115}}||101||2||{{outdent|Joannem apostolum usque ad Trajani tempora Irenæus episcopus permansisse scribit: post quem auditores ejus insignes fuerunt Papias Hieropolitanus episcopus et Polycarpus Smyrnæus, et Ignatius Antiochenus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2116}}||102||3||{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopatum IV suscepit EVARISTUS an. 9.|1}}
|-
|220||{{ancora+|2117}}||103||4||Trajanus de Dacis et Scythis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2118}}||104||5||{{outdent|Trajanus, victo rege Decebalo, Daciam fecit provinciam: Iberos, Sauromatas, Orsoenos, Arabes, Bosphoranos, Colchos in fidem accepit: Seleuciam, Ctesiphontem, Babylonem occupavit, et tenuit: in mari Rubro classem instituit, ut per eam Indiæ fines vastaret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2119}}||105||6||Romæ aurea domus incendio conflagravit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2120}}||106||7||{{outdent|Terræmotu quatuor urbes Asiæ subversæ, Elæa, Myrrhina, Pytanæ, Cymæ: et Græciæ duæ, Opuntiorum, et Oritorum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2123}}||109||10||{{outdent|Trajano adversus Christianos persecutionem movente, Simon filius Cleophæ, qui Jerosolymis episcopatum tenebat, crucifigitur: cui succedit Justus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2124}}||110||11||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ IV episcopus ordinatur nomine Primus, an. 12.|1}}{{outdent|Ignatius quoque Antiochenæ ecclesiæ episcopus Romam perductus, bestiis traditur: post quem tertius episcopus constituitur Eron.|1}}{{outdent|Plinius Secundus, cum quamdam provinciam regeret, et in magistratu suo plurimos Christianorum interfecisset, multitudine eorum perterritus, quæsivit a Trajano, quid facto opus esset, nuntians ei, Præter obstinationem non sacrificandi, et antelucanos cœtus ad canendum cuidam Christo ut Deo, nihil apud eos reperiri. Præterea ad confœderandam disciplinam, vetari ab his homicidia, furta, adulteria, latrocinia, et his similia. Ad quæ commotus Trajanus rescribit: Hoc genus quidem inquirendum non esse, oblatos vero puniri oportere. Tertullianus refert in Apologetico.|1}}{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum V tenet ALEXANDER ann. 10.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|222||{{ancora+|2125}}||111||12||{{outdent|Plinius Secundus Novocomensis orator et historicus insignis habetur, cujus plurima ingenii opera exstant.|1}}Tres Galatiæ civitates terræmotu erutæ.
|-
| ||{{ancora+|2126}}||112||13||Pantheon Romæ fulmine concrematum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2127}}||113||14||{{outdent|Post Justum Ecclesiæ Jerosolymitanæ episcopatum IV suscepit Zachæus, post quem V Tobias, cui succedit VI Benjamin, ac deinde VII Joannes, et VIII Matthias, in cujus locum IX constituitur Philippus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2128}}||114||15||{{outdent|Trajanus Armeniam, Assyriam, Mesopotamiam fecit provincias.|1}}
|-
|223||{{ancora+|2129}}||115||16||Terræmotus Antiochiam pene totam subruit civitatem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2130}}||116||17||{{outdent|Judæi, qui in Libya erant, adversum cohabitatores suos alienigenas dimicant. Similiter in Ægypto, et in Alexandria, apud Cyrenem quoque, et Thebaidem magna seditione contendunt; verum gentilium pars superat in Alexandria.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2131}}||117||18||{{outdent|Judæis Mesopotamiæ rebellantibus præcepit imperator Trajanus Lysiæ Quieto, ut eos provincia exterminaret: adversus quos Quietus aciem instruens infinita millia eorum interfecit, et ob hoc procurator Judææ ab imperatore decernitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2132}}||118||19||{{outdent|Salaminam urbem Cypri, interfectis in ea gentilibus, subvertere Judæi.|1}}{{outdent|Trajanus morbo in Selinunte perit, sive, ut alibi scriptum reperimus, apud Seleuciam Isauriæ profluvio ventris exstinctus est, anno ætatis 63, mense 9, die 4. Ossa ejus in urnam auream collata, et in foro sub columna posita: solusque omnium intra Urbem sepultus est.|1}}''Romanorum XII, HADRIANUS regnavit an. 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|224||{{ancora+|2133}}||119||1||{{outdent|Hadrianus Italicæ in Hispania natus, consobrinæ Trajani filius fuit.|1}}{{outdent|Hadrianus Alexandriam a Romanis subversam publicis instauravit expensis.|1}}{{outdent|Hadrianus Trajani invidens gloriæ, de Assyria, Mesopotamia, Armenia, quas ille provincias fecerat, revocavit exercitus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2134}}||120||2||{{outdent|Hadrianus Judæos capit secundo contra Romanos rebellantes.|1}}Senatus Trajanum in deos refert.{{outdent|Hadrianus eruditissimus fuit in utraque lingua, sed in puerorum amore parum continens fuit.|1}}{{outdent|Hadrianus reliqua tributorum urbibus relaxavit, chartis publice incensis: plurimos etiam ipsis tributis liberos præstitit.|1}}{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopatum VI tenet SIXTUS annis 10.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2135}}||121||3||{{outdent|Plutarchus Cheronæus, et Sextus, et Agathobolus, et OEnomaus philosophi insignes habentur.|1}}{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ V constituitur episcopus Justus annis 11.|1}}Bellum contra Sauromatas gestum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2136}}||122||4||{{outdent|Terræmotu facto Nicomedia ruit, et Nicænæ urbis plurima eversa sunt: ad quarum instaurationem Hadrianus de publico est largitus impensas.|1}}Euphrates Stoicus philosophus moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|225||{{ancora+|2137}}||123||5||{{outdent|Hadrianus in Libyam, quæ a Judæis vastata fuerat, Colonias deducit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2138}}||124||6||{{outdent|Hadrianus Atheniensibus leges petentibus ex Draconis et Solonis, reliquorumque libris jura composuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2139}}||125||7||{{outdent|Cephisus fluvius Eleusinam inundavit, quem Hadrianus ponte conjungens, Athenis hiemem exegit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2140}}||126||8||{{outdent|Jerosolymis X post Philippum constituitur episcopus Seneca, post quem XI Justius, cui successit XII Levi, post quem XIII Ephres, XIV Joses, XV Judas. Hi omnes usque ad eversionem, quam ab Hadriano perpessa est Jerusalem, ex circumcisione episcopi præfuerunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|226||{{ancora+|2141}}||127||9||{{outdent|Hadrianus sacris Eleusinæ initiatus, multa Atheniensibus dona largitus est.|1}}{{outdent|Quadratus discipulus apostolorum, et Aristides Atheniensis noster philosophus, libros pro Christiana religione Hadriano dedere compositos. Et Serenus Granius legatus, vir apprime nobilis, litteras ad imperatorem mittit, iniquum esse dicens, clamoribus vulgi innocentium hominum sanguinem concedi, et ullo crimine, nominis tantum et sectæ reos fieri. Quibus commotus Hadrianus Minutio Fundano proconsuli Asiæ scripsit, sine objectu criminum Christianos non condemnandos. Cujus epistolæ usque ad nostram memoriam durat exemplum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2142}}||128||10||{{outdent|Imperator Hadrianus Pater Patriæ appellatur, et uxor ejus Augusta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2144}}||130||12||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum VII suscepit TELESPHORUS annis 11.|1}}Antiochiæ constituitur IV episcopus Cornelius.&lt;br&gt;Nicopolis et Cæsarea terræmotu conciderunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|227||{{ancora+|2145}}||131||13||{{outdent|Antinous puer egregius eximiæ pulchritudinis, in Ægypto moritur, quem Hadrianus diligenter sepeliens (nam in deliciis habuerat) in deos refert, ex cujus nomine etiam urbs appellata est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2146}}||132||14||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ VI episcopus præfuit Eumenes annis 13.|1}}Templum Veneris ab Hadriano Romæ factum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2147}}||133||15||Salvius Julianus perpetuum composuit edictum.&lt;br&gt;Hadrianus Athenis hiemem exigens, Eleusinam invisit.{{outdent|Hadrianus, cum insignes et plurimas ædes Athenis fecisset, agonem edidit, bibliothecamque miri operis exstruxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2148}}||134||16||{{outdent|Judæi in arma versi Palæstinam depopulati sunt, tenente provinciam Tynio Rufo, cui ad opprimendos rebelles Hadrianus misit exercitum.|1}}Phavorinus et Polemon rhetores insignes habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|228||{{ancora+|2149}}||135||17||{{outdent|Basilides hæresiarches in Alexandria commoratur, a quo Gnostici.|1}}{{outdent|Barcochebas, dux factionis Judæorum, nolentes sibi Christianos adversum Romanum militem ferre subsidium, omnimodis cruciatibus necat.|1}}{{outdent|''Quadragesimale jejunium a Telesphoro per hoc tempus institutum, ac præceptum, quidam scribunt''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2150}}||136||18||{{outdent|Bellum Judaicum, quod in Palæstina gerebatur, finem accepit, rebus Judæorum penitus oppressis. Ex quo tempore etiam introeundi eis Jerosolymam licentia ablata, primum Dei nutu, sicut prophetæ vaticinati sunt, deinde Romanis interdictionibus.|1}}{{outdent|Jerosolymis primus ex gentibus constituitur episcopus Marcus, cessantibus his, qui fuerant ex Judæis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2152}}||138||20||{{outdent|Ælia ab Ælio Hadriano condita, et in fronte ejus portæ, qua Bethleem egredimur, Sus sculptus in marmore, significans Romanæ potestati subjacere Judæos. Nonnulli a Tito Ælio filio Vespasiani exstructam arbitrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|229||{{ancora+|2153}}||139||21||{{outdent|Hadrianus morbo intercutis aquæ apud Baias moritur major sexagenario.|1}}{{outdent|''Romanorum XIII, T. ANTONINUS, cognomento Pius, cum liberis suis Aurelio et Lucio regnavit an. 22, mensibus. 3''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2154}}||140||1||Antoninus Pater Patriæ appellatur.&lt;br&gt;''Galenus medicus his temporibus claruit.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2155}}||141||2||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum VIII suscipit HYGINUS an. 4.|1}}{{outdent|Sub Hygino Romanæ urbis episcopo Valentinus hæresiarches, et Cerdo magister Marcionis, Romam venerunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2156}}||142||3||{{outdent|Justinus philosophus librum pro nostra religione conscriptum Antonino tradidit.|1}}
|-
|230||{{ancora+|2157}}||143||4||Heros V Antiochiæ constituitur episcopus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2158}}||144||5||Marcus VII Alexandriæ episcopatum suscipit an. 10.&lt;br&gt;Romæ IX episcopus ordinatur PIUS an. 15.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2159}}||145||6||{{outdent|Valentinus hæreticus agnoscitur, et permanet usque ad Anicetum. ''Sancitum est a Pio, ut Resurrectio Dominica, die Dominicæ celebretur, quod a pluribus postea pontificibus confirmatum est.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2160}}||146||7||{{outdent|Mesomedes Cretensis citharœdorum carminum musicus poeta agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|231||{{ancora+|2161}}||147||8||{{outdent|Taurus Berytius Platonicæ sectæ philosophus clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2162}}||148||9||{{outdent|Arrianus Philosophus Nicomediensis agnoscitur, et Maximus Tyrius.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2163}}||149||10||{{outdent|Apollonius Stoicus natione Chalcidicus, et Basilides Scythopolitanus philosophi illustres habentur: qui Veri quoque Cæsaris præceptores fuerunt.|1}}
|-
|232||2165||151||12||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2166}}||152||13||{{outdent|Crescens Cynicus agnoscitur, qui Justino nostri dogmatis philosopho, quia se gulosum et prævaricatorem philosophiæ coarguebat, persecutionem suscitavit, in qua ille gloriose pro Christo sanguinem fudit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|233||{{ancora+|2169}}||155||16||{{outdent|Celadion VIII Alexandrinæ ecclesiæ episcopus præfuit an. 14.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2171}}||157||18||{{outdent|Cassianus XVII Jerosolymæ episcopatum post Marcum suscepit, post quem XVIII Publius, cui succedit XIX Maximus, XX Julianus, XXI Gaianus, XXII Symmachus, XXIII Caius, XXIV Julianus, XXV Capito.|1}}
|-
|234||2173||159||20||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2174}}||160||21||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum X tenet ANICETUS annis 10, sub quo Polycarpus Romam veniens multos ab hæretico errore correxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2175}}||161||22||{{outdent|Antoninus Pius suo patrimonio opulentissimus, proprias opes amicis liberalissime tribuit, ærarium vero publicum ditissimum reddidit.|1}}{{outdent|Antoninus tantæ æquitatis fuit, ut plurimæ nationes depositis armis, suæ solæ sententiæ paruerint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2176}}||162||23||{{outdent|Antoninus Pius apud Lorium villam suam, 12 ab Urbe milliario, moritur anno vitæ suæ 77.|1}}{{outdent|''Romanorum XIV, MARCUS ANTONINUS, qui et VERUS, regnavit; et L. AURELIUS COMMODUS, annis 19, mense uno.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|235||{{ancora+|2177}}||163||1||{{outdent|Hi primum æquo jure imperium administraverunt, cum usque ad hoc tempus, singuli Augusti fuerint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2178}}||164||2||{{outdent|Lucio Cæsari Athenis sacrificanti ignis in cœlo ab oriente in occidentem referri visus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2179}}||165||3||{{outdent|Vologesus rex Parthorum, vicinas sibi Romanas provincias depopulatus est.|1}}{{outdent|Fronto orator insignis habetur, qui Marcum Antoninum Verum Latinis litteris erudivit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2180}}||166||4||{{outdent|Seleucia Syriæ urbs cum 300 millibus hominum a Romanis capta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|236||{{ancora+|2181}}||167||5||{{outdent|Apud Pisas Peregrinus philosophus rogo, quem ex lignis composuerat, incenso, semet superjecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2182}}||168||6||L. Cæsar de Parthis cum fratre triumphavit.{{outdent|Agrippinus IX Alexandrinæ ecclesiæ episcopus præfuit annis 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2183}}||169||7||{{outdent|Persecutione orta in Asia, Polycarpus et Pionius fecere martyrium, quorum scriptæ quoque passiones feruntur.|1}}{{outdent|Plurimi in Gallia gloriose ob Christi nomen interfecti, quorum usque in præsentem diem condita libris certamina perseverant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2184}}||170||8||{{outdent|Lues multas provincias occupavit, Roma ex parte vexata.|1}}{{outdent|Romani contra Germanos, Marcomannos, Quados, Sarmatas, et Dacos dimicant.|1}}{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum XI suscepit SOTER an. 8.|1}}{{outdent|Theophilus Antiochiæ VI episcopus ordinatur, cujus plurima ingenii opera exstant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|237||{{ancora+|2185}}||171||9||{{outdent|Lucius imperator anno regni sui nono, sive, ut quidam putant, undecimo inter Concordiam et Altinum apoplexi exstinctus est, sedens cum fratre in vehiculo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2186}}||172||10||{{outdent|Antonino imperatori Melito Asianus Sardensis episcopus Apologeticum pro Christianis tradidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2187}}||173||11||{{outdent|Apollinaris Asianus Hierapolitanus episcopus insignis habetur.|1}}{{outdent|Dionysius episcopus Corinthiorum clarus habetur, et Pinytus Cretensis vir eloquentissimus.|1}}{{outdent|Pseudoprophetia, quæ Cataphrygas nominatur, accepit exordium, auctore Montano, Priscilla, Maximillaque insanis vatibus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2188}}||174||12||Tatianus hæreticus agnoscitur, a quo Encratitæ.&lt;br&gt;Bardesanes alterius hæreseos princeps notus efficitur.{{outdent|Oppianus Cilix poeta cognoscitur, qui Halieutica miro splendore conscribit.|1}}{{outdent|Tanta per totum orbem pestilentia fuit, ut pene usque ad internecionem Romanus exercitus deletus fuerit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|238||{{ancora+|2189}}||175||13||{{outdent|Imperator Antoninus multis adversum se nascentibus bellis sæpe ipse intererat, sæpe duces nobilissimos destinabat, in quibus semel Pertinaci et exercitui, qui cum eo in Quadorum regione pugnabat, siti oppresso, pluvia divinitus missa est; cum econtrario Germanos et Sarmatas fulmina persequerentur, et plurimos eorum interficerent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2191}}||177||15||{{outdent|Exstant litteræ Marci Aurelii gravissimi imperatoris, quibus illam Germanicam sitim, Christianorum forte militum precationibus, impetrato imbre, discussam contestatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2192}}||178||16||Atticus Platonicæ sectæ philosophus agnoscitur.{{outdent|Romanæ Ecclesiæ XII episcopatum suscipit ELEUTHERIUS V annis 15.|1}}Antiochiæ VII episcopus constituitur Maximinus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|239||{{ancora+|2193}}||179||17||{{outdent|Antoninus Commodum filium suum consortem regni facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2194}}||180||18||{{outdent|Antoninus cum filio de hostibus triumphavit, quos, per triennium apud Carnuntum habens stativa castra, vastaverat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2195}}||181||19||{{outdent|Imperatores multis multa largiti sunt, et pecuniam, quæ fisco debebatur, provinciis concedentes, tabulas debitorum in medio Romanæ urbis foro incendi præceperunt, ac ne quid bonitati deesset, severiores quasque leges novis Constitutionibus temperaverunt. Antoninus post victoriam, adeo in editione munerum magnificus fuit, ut centum simul leones exhibuerit.|1}}Commodus a senatu Augustus appellatur.{{outdent|Smyrna urbs Asiæ terræmotu ruit, ad cujus instaurationem decennalis tributorum immunitas data est.|1}}Antoninus in Pannonia morbo periit.{{outdent|Julianus X Alexandrinæ ecclesiæ episcopatum sortitur annis 10.|1}}''Romanorum XV, COMMODUS, regnavit annis 13.''
|-
| ||{{ancora+|2196}}||182||1||Commodus de Germanis triumphavit.
|-
|240||{{ancora+|2197}}||183||2||Templum Serapidis Alexandriæ incensum.
|-
| ||{{ancora+|2198}}||184||3||Irenæus episcopus Lugdunensis insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2199}}||185||4||Thermæ Commodianæ Romæ factæ.&lt;br&gt;Commodus Septembrem mensem nomine suo appellavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2200}}||186||5||{{outdent|Jerosolymis XXVI ordinatur episcopus Maximus. Post quem XXVII Antoninus, XXVIII Valens, XXIX Dulichianus, XXX Narcissus, XXXI Dius, XXXII Germanio, XXXIII Gordius, XXXIV rursum Narcissus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2202}}||188||7||{{outdent|Tantis apud Jerosolymam episcopis constitutis, non potuimus discernere tempora singulorum, eo quod usque in præsentem diem eorum episcopatuum anni minime inveniantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2203}}||189||8||{{outdent|''Apollonius Urbis senator, lecto senatui insigni volumine, quod de Christi fide composuerat, capite ob Christi fidem truncatus est.''|1}}{{outdent|In Capitolium fulmen ruit, et magna inflammatione facta, bibliotheca, et vicinæ quoque ædes concrematæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2204}}||190||9||{{outdent|Alexandriæ XI constituitur episcopus Demetrius annis 43.|1}}{{outdent|Commodus imperator colossi capite sublato, suæ imagini caput imposuit.|1}}
|-
|242||{{ancora+|2205}}||191||10||Serapion VIII Antiochiæ episcopus ordinatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2206}}||192||11||{{outdent|Commodus multos nobilium interficit, et spectacula populo Romano præbet insignia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2207}}||193||12||{{outdent|Incendio Romæ facto palatium et ædes Vestæ, plurimaque urbis pars solo coæquatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2208}}||194||13||Commodus strangulatur in domo Vestiliani.&lt;br&gt;''Romanorum XVI, ÆLIUS PERTINAX, regnavit mensibus 6.''{{outdent|Pertinax septuagenario major, cum præfecturam Urbis ageret, ex senatusconsulto imperare jussus est.|1}}{{outdent|Romæ episcopatum suscipit XIII VICTOR annis, 10, cujus mediocria de religione exstant volumina.|1}}{{outdent|Pertinax, obsecrante senatu, ut uxorem suam Augustam, et filium suum Cæsarem appellaret, contradixit: sufficere testatus, quod ipse regnaret invitus.|1}}{{outdent|Pertinax occiditur in palatio, Juliani jurisperiti scelere: quem postea Severus apud Milvium [''Sc.'' Mulvium] pontem interfecit.|1}}''Romanorum XVII, SEVERUS, regnavit annis 18.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|243||{{ancora+|2209}}||195||1||{{outdent|Severus provincia Tripolitana oppido Lepti, solus ex Africa usque in præsentem diem, Romanis imperator fuit, et in honorem Pertinacis, quem Julianus occiderat, Pertinacem se cognominari jussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2210}}||196||2||{{outdent|Clemens Alexandrinæ ecclesiæ presbyter, et Pantænus Stoicus philosophus, in disputatione dogmatis nostri disertissimi habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2211}}||197||3||{{outdent|Narcissus Jerosolymitarum episcopus, et Theophilus Cæsariensis, Polycrates quoque, et Bacchylus Asianæ provinciæ episcopi insignes habentur.|1}}{{outdent|''Candidus Christianorum disputator cautissimus notus efficitur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2212}}||198||4||{{outdent|Quæstione orta in Asia inter episcopos, an secundum legem Mosi, 14 mensis Pascha observandum esset, Victor Romanæ urbis episcopus, et Narcissus Jerosolymarum, Polycrates quoque, et Irenæus, et Bacchylus, plurimique ecclesiarum pastores, quid eis probabile visum fuerat, litteris ediderunt, quarum memoria ad nos usque perdurat.|1}}
|-
|244||{{ancora+|2213}}||199||5||Judaicum et Samariticum bellum ortum, vel resumptum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2214}}||200||6||{{outdent|Severus Parthos, et Adiabenos superavit, Arabesque interiores ita cecidit, ut regionem eorum Romanam provinciam faceret, ob quæ Parthicus, Arabicus, et Adiabenicus cognominatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2215}}||201||7||{{outdent|Severo imperante, thermæ Severianæ apud Antiochiam, et Romæ factæ, et Septizonium exstructum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|245||{{ancora+|2217}}||203||9||{{outdent|ZEPHYRINUS, XIV, Romanæ ecclesiæ episcopatum suscepit annis 17.|1}}{{outdent|Persecutione in Christianos facta, Leonides Origenis pater gloriosa martyrii morte transfertur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2218}}||204||10||{{outdent|Alexander ob confessionem Dominici nominis insignis habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2219}}||205||11||Clemens multa et varia conscribit.
|-
| ||{{ancora+|2220}}||206||12||Musanus nostræ philosophiæ scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|246||{{ancora+|2221}}||207||13||{{outdent|Clodio Albino, qui se in Gallia Cæsarem fecerat, apud Lugdunum interfecto, Severus in Britannos bellum transfert: ubi ut receptas provincias ab incursione barbarica faceret securiores, vallum per 132 millia passuum a mari ad mare duxit.|1}}{{outdent|Tertullianus Afer Centurionis proconsularis filius omnium Ecclesiarum sermone celebratur.|1}}
|-
|247||{{ancora+|2225}}||211||17||Origenes Alexandriæ studiis eruditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2226}}||212||18||Severus moritur Eboraci in Britannia.{{outdent|''Romanorum XVIII, ANTONINUS cognomento CARACALLA, Severi filius, regnavit annis 7.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2227}}||213||1||Antiochiæ IX episcopus constituitur Asclepiades.{{outdent|Alexander XXXV Jerosolymorum episcopus ordinatur, adhuc vivente Narcisso, et cum eo pariter Ecclesiam regit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2228}}||214||2||{{outdent|Antoninus Caracalla cognominatus propter genus vestis, quod Romæ erogaverat, et econtrario Caracallæ ex ejus nomine Antoninianæ dictæ.|1}}
|-
|248||2229||215||3||
|-
| ||{{ancora+|2230}}||216||4||Antoninus Romæ thermas sui nominis ædificavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2231}}||217||5||{{outdent|Antoninus tam impatiens libidinis fuit, ut novercam suam Juliam uxorem duxerit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2232}}||218||6||{{outdent|Antoninus interficitur inter Edessam et Carras anno ætatis 43.|1}}
|-
|249||{{ancora+|2233}}||219||7||''Romanorum XIX, MACRINUS, regnavit anno uno.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2234}}||220||1||Macrinus præfecturam prætorii gerens, imperator factus.&lt;br&gt;Antiochiæ X episcopus constituitur Philetus.{{outdent|Circensibus Vulcanaliorum Romæ amphitheatrum incensum.|1}}Aggarus vir sanctus regnavit Edessæ, ut vult Africanus.&lt;br&gt;Macrinus occiditur in Archelaide.{{outdent|''Romanorum XX, MARCUS AURELIUS ANTONINUS, regnavit an. 4.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2235}}||221||1||{{outdent|Marcus Aurelius Antonini Caracallæ, ut putabatur, filius, et sacerdos Eliogabali templi, adeo impudice in imperio suo vixit, ut nullum genus obscœnitatis omiserit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2236}}||222||2||{{outdent|CALLISTUS XV Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit an. 5.|1}}
|-
|250||{{ancora+|2237}}||223||3||Eliogabalum templum Romæ ædificatum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2238}}||224||4||{{outdent|In Palæstina Nicopolis, quæ prius Emmaus vocabatur, urbs condita est, legationis industriam pro ea suscipiente Julio Africano scriptore Temporum.|1}}{{outdent|Antoninus Romæ occiditur tumultu militari, cum matre Semia Syra.|1}}{{outdent|''Romanorum XXI, ALEXANDER, Mammææ filius, regnavit an. 13.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2239}}||225||1||{{outdent|Alexander Xerxem regem Persarum gloriosissime vicit, et disciplinæ militaris tam severus corrector fuit, ut quasdam tumultuantes legiones integras exauctoraverit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|251||{{ancora+|2241}}||227||3||{{outdent|URBANUS XVI Romanæ ecclesiæ ordinatur episcopus annis 9.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2242}}||228||4||{{outdent|Ulpianus jurisconsultus, assessor Alexandri insignis habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2243}}||229||5||Thermæ Alexandrinæ Romæ ædificatæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2244}}||230||6||{{outdent|Geminus presbyter Antiochenus, et Hippolytus, et Beryllus episcopus Arabiæ Bostrenus, clari scriptores habentur.|1}}
|-
|252||{{ancora+|2245}}||231||7||Antiochiæ XI constituitur episcopus Zebennus.
|-
| ||{{ancora+|2246}}||232||8||Origenes Alexandriæ clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2247}}||233||9||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XII ordinatur episcopus Heraclas an. 16.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2248}}||234||10||{{outdent|Alexander in matrem Mammæam unice pius fuit, et ob id omnibus amabilis.|1}}
|-
|253||{{ancora+|2249}}||235||11||Origenes de Alexandria ad Cæsaream Palæstinæ transit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2250}}||236||12||{{outdent|PONTIANUS XVII Romanæ ecclesiæ episcopatum suscepit annis 5.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2251}}||237||13||Alexander occiditur Moguntiaci tumultu militari.&lt;br&gt;''Romanorum XXII, MAXIMINUS, regnavit annis 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2252}}||238||1||{{outdent|Maximinus primus ex corpore militari, sine senatus auctoritate, ab exercitu imperator electus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|254||{{ancora+|2253}}||239||2||{{outdent|Maximinus adversum Ecclesiarum sacerdotes persecutionem facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2254}}||240||3||Maximinus Aquileiæ a Pupieno occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXIII, GORDIANUS, regnavit annis 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2255}}||241||1||{{outdent|ANTEROS XVIII Romæ episcopus ordinatur mense uno, post quem XIX FABIANUS annis 13.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2256}}||242||2||{{outdent|Gordiano Romam ingresso, Pupienus et Albinus, qui imperium arripuerant, in palatio occisi.|1}}
|-
|253||2257||243||3||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2260}}||246||6||{{outdent|Gordianus admodum adolescens, Parthorum natione superata, cum victor reverteretur ad patriam, fraude Philippi præfecti prætorio haud longe a Romano solo interfectus est.|1}}{{outdent|Gordiano milites tumulum ædificant, qui Euphrati imminet, ossibus ejus Romam revectis.|1}}''Romanorum XXIV, PHILIPPUS, regnavit annis 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|256||{{ancora+|2261}}||247||1||{{outdent|Philippus Philippum filium consortem regni facit, primusque omnium ex Romanis Imperatoribus Christianus fuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2262}}||248||2||{{outdent|Regnantibus Philippis millesimus annus Romanæ urbis expletus est, ob quam solemnitatem innumerabiles bestiæ in circo magno interfectæ ludique in campo Martio theatrales, tribus diebus ac noctibus populo pervigilante, celebrati.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2263}}||249||3||Theatrum Pompeii incensum, et Hecatonstylon.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2264}}||250||4||{{outdent|Quadragesimus missus natali Romanæ urbis cucurrit, et agon mille annorum actus.|1}}
|-
|257||{{ancora+|2265}}||251||5||Philippus urbem nominis sui in Thracia construit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2266}}||252||6||{{outdent|Alexandrinam Ecclesiam XXIII episcopus tenuit Dionysius an. 17.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2267}}||253||7||Philippus senior Veronæ, Romæ junior occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXV, DECIUS, regnavit anno uno, mens. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2268}}||254||1||Decius e Pannonia inferiore Budaliæ natus fuit.{{outdent|Decius cum Philippos, patrem et filium, interfecisset, ob odium eorum, in Christianos persecutionem movet: qua diaconus Laurentius Romæ martyrium duxit.|1}}Antonius monachus in Ægypto nascitur.&lt;br&gt;Romæ amphitheatrum incensum.{{outdent|Alexandro Jerosolymorum episcopo apud Cæsaream Palæstinæ ob martyrium interfecto, et Antiochiæ Babyla, Mazabbanes, et Fabius episcopi constituuntur.|1}}Decius cum filio in Abritto occiditur.{{outdent|''Romanorum XXVI, GALLUS et VOLUSIANUS Galli filius regnaverunt annis 2, mensibus 4.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|258||{{ancora+|2269}}||255||1||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum, post Fabiani gloriosam mortem, XX suscepit CORNELIUS annis 2, qui et ipse martyrio coronatus est. Exstant ad eum Cypriani octo epistolæ.|1}}{{outdent|Pestilens morbus multas totius orbis provincias occupavit, maximeque Alexandriam et Ægyptum, ut scribit Dionysius, et Cypriani de Mortalitate testis est liber.|1}}{{outdent|Novatus presbyter Cypriani, Romam veniens, Novatianum, et cæteros confessores sibi sociat, eo quod Cornelius pœnitentes apostatas recepisset.|1}}Antiochiæ XIII constituitur episcopus Demetrianus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2270}}||256||2||{{outdent|LUCIUS XXI Romanæ Ecclesiæ episcopatum tenet menses 8. Post quem XXII Stephanus annis 3. Exstant ad utrumque Cypriani epistolæ.|1}}{{outdent|Gallus et Volusianus, cum adversum Æmilianum, qui in Mœsia res novas moliebatur, ex Urbe profecti essent, in foro Flaminii, sive, ut alii putant, Interamnæ interfecti sunt.|1}}Æmilianus tertio mense invasæ tyrannidis exstinctus est.&lt;br&gt;''Romanorum XXVII, VALERIANUS et GALLIENUS regnaverunt annis 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2271}}||257||1||{{outdent|Valerianus in Rhetia ab exercitu Augustus: Gallienus Romæ a senatu Cæsar appellatus est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2272}}||258||2||XYSTUS XXIII Romanæ Ecclesiæ episcopatum tenet annis 8.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|259||{{ancora+|2273}}||259||3||{{outdent|Cyprianus primum Rhetor, deinde presbyter, ad extremum Carthaginensis episcopus martyrio coronatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2274}}||260||4||{{outdent|Valerianus, in Christianos persecutione commota, statim a Sapore Persarum rege capitur, ibique servitute miserabili consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2275}}||261||5||{{outdent|Sapor, rex Persarum, Syriam, Ciliciam et Cappadociam depopulatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2276}}||262||6||{{outdent|Valeriano in Persas ducto, Gallienus pacem nostris reddidit.|1}}{{outdent|Antiochiæ XV constituitur episcopus Paulus Samosatenus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|260||{{ancora+|2277}}||263||7||{{outdent|Gallieno in omnem lasciviam dissoluto, Germani Ravennam usque venerunt.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2278}}||264||8||Alamanni vastatis Galliis, in Italiam transiere.
|-
| ||{{ancora+|2279}}||265||9||Græcia, Macedonia, Pontus, Asia, depopulata per Gothos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2280}}||266||10||Quadi et Sarmatæ Pannonias occupaverunt.{{outdent|Germanis Hispanias obtinentibus, Tarracon expugnata est.|1}}{{outdent|Parthi Mesopotamiam tenentes, Syriam incursaverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|261||{{ancora+|2281}}||267||11||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XIV ordinatur episcopus Maximus an. 18.|1}}{{outdent|DIONYSIUS XXIV Romanæ Ecclesiæ episcopus constituitur annis 12.|1}}{{outdent|Odenatus decurio Palmyrenus collecta agrestium manu ita Persas cecidit, ut ad Ctesiphontem castra poneret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2282}}||268||12||Hierosolymarum episcopatum tenet Hymenæus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2283}}||269||13||{{outdent|Paulus Samosatenus a cunctorum prædicatione desciscens, Artemonis hæresim suscitavit: in cujus locum Antiochenæ Ecclesiæ XVI ordinatur episcopus Domnus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2284}}||270||14||{{outdent|Galliæ per Posthumum, et Victorinum, et Tetricum receptæ.|1}}Gallienus Mediolani occiditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|262||{{ancora+|2285}}||271||15||{{outdent|''Romanorum XXVIII, CLAUDIUS regnavit anno uno, mensib. 9.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2286}}||272||1||{{outdent|In Alexandria Bruchium, quod per multos annos fuerat obsessum, tandem capitur.|1}}{{outdent|Claudius Gothos, Illyricum et Macedoniam vastantes, superat, ob quæ in curia clypeus ei aureus, et in Capitolio statua aurea collocata est.|1}}Claudius Sirmii moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2287}}||273||2||{{outdent|Quintilius Claudii frater a senatu Augustus appellatus, decimo septimo imperii sui die Aquileiæ occiditur.|1}}{{outdent|''Romanorum XXIX, AURELIANUS regnavit annis 5, mensib. 6.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2288}}||274||1||Antiochenæ ecclesiæ XVII ordinatur episcopus Tymæus.{{outdent|Aurelianus, Tetrico apud Catalaunos prodente exercitum suum, Gallias recepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|263||{{ancora+|2289}}||275||2||{{outdent|Zenobia apud Immas, haud longe ab Antiochia vincitur; quæ, occiso Odenato marito, Orientis tenebat imperium. In qua pugna strenuissime adversum eam dimicavit Pompeianus dux cognomento Francus, cujus familia hodieque apud Antiochiam perseverat, et ex cujus Evagrius charissimus nobis stirpe descendit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2290}}||276||3||Eusebius Laodicenus episcopus insignis habetur.{{outdent|Aurelianum Romæ triumphantem Tetricus et Zenobia currum præcesserunt; e quibus Tetricus Corrector postea Lucaniæ fuit, et Zenobia in Urbe summo honore consenuit, a qua hodieque Romæ Zenobia familia nuncupatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2291}}||277||4||{{outdent|Aurelianus templum Soli ædificat, et Romam firmioribus muris vallat.|1}}Primus agon Solis ab Aureliano constitutus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2292}}||278||5||{{outdent|Aurelianus cum adversum nos persecutionem movisset, fulmen juxta eum comitesque ejus ruit, ac non multo post, inter Constantinopolim et Heracleam, in cenophrurio viæ veteris occiditur.|1}}''Romanorum XXX, TACITUS regnavit menses 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|264||{{ancora+|2293}}||279||1||{{outdent|Quo apud Pontum occiso, obtinuit FLORIANUS imperium diebus 80.|1}}Hoc quoque apud Tarsum interfecto:&lt;br&gt;''Romanorum XXXI, PROBUS regnavit annis 6, menses 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2294}}||280||1||{{outdent|FELIX XXV Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit annis 5.|1}}{{outdent|Probus Gallias a Barbaris iterum occupatas, ingenti virtute restituit.|1}}{{outdent|Anatolius Laodicenus episcopus, philosophorum disciplinis eruditus, plurimo sermone celebratur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2295}}||281||2||{{outdent|Secundo anno Probi juxta Antiochenos 325 annus fuit, justa Tyrios 402, vel 403 secundum quosdam, juxta Laodicenos 324, juxta Edessenos 589, juxta Ascalonitas 380.|1}}Initium jubilæi 86.{{outdent|Insana Manichæorum hæresis in commune humani generis malum exorta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2296}}||282||3||{{outdent|Probus Gallos et Pannonios vineas habere permisit, Almumque et Aureum montem militari manu consitos provincialibus colendos dedit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|265||{{ancora+|2297}}||283||4||Antiochiæ XVIII constituitur episcopus Cyrillus.{{outdent|Saturninus Magister exercitus novam civitatem Antiochiæ orsus est condere: qui postea imperium molitus invadere Apamiæ, occiditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2298}}||284||5||{{outdent|EUTYCHIANUS XXVI Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit mensibus 8 post quem XXVII GAIUS annis 15.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2299}}||285||6||{{outdent|Probus tumultu militari apud Sirmium in turri, quæ vocatur Ferrata, occiditur.|1}}{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ XV episcopus præfuit Theonas annis 19.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXII, CARUS cum aliis CARINO et NUMERIANO, an. 2.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2300}}||286||1||{{outdent|Carus Narbonensis, cum omni Parthorum regione vastata Chochem et Ctesiphontem nobilissimas hostium urbes cepisset, super Tigrim castra ponens, fulmine ictus interiit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|266||{{ancora+|2301}}||287||2||{{outdent|Numerianus cum ob oculorum dolorem lecticula veheretur, insidiis Apri soceri sui occisus est, vix fetore cadaveris, post aliquot dies scelere comperto.|1}}Carinus prælio victus apud Margum occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXXIII, DIOCLETIANUS regnavit annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2302}}||288||1||{{outdent|Diocletianus Dalmata, scribæ filius, imperator electus statim Aprum in militum concione percussit, jurans sine suo scelere Numerianum interfectum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2303}}||289||2||{{outdent|Diocletianus in consortium regni Herculium Maximianum assumpsit, qui rusticorum multitudine oppressa, quæ factioni suæ Baccaudarum nomen indiderat, pacem Galliis reddit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|267||{{ancora+|2305}}||291||4||Carausius, sumpta purpura, Britannias occupavit.&lt;br&gt;Narsæus Orienti bellum intulit.&lt;br&gt;Quinquegentiani Africam infestaverunt.{{outdent|Ægyptum Achilleus obtinuit, ob quæ Constantius et Galerius Maximianus Cæsares assumuntur in regnum: quorum Constantius Claudii ex filia nepos fuit, Galerius in Dacia haud longe a Serdica natus. Atque ut eos Diocletianus etiam affinitate conjungeret, Constantius privignam Herculii Theodoram accepit, ex qua postea sex liberos Constantini fratres habuit; Galerius filiam Diocletiani Valeriam duxit, ambo uxores, quas habuerant, repudiare compulsi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2308}}||294||7||{{outdent|Busiris et Coptus contra Romanos rebellantes, ad solum usque subversæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|268||{{ancora+|2309}}||295||8||{{outdent|Carporum et Basternarum gentes in Romanum solum translatæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2310}}||296||9||{{outdent|Primus Diocletianus adorari se ut Deum jussit, et gemmas vestibus calceamentisque inseri, cum ante eum omnes imperatores in modum judicum salutarentur, et chlamydem tantum purpuream a privato habitu plus haberent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2311}}||297||10||{{outdent|Alexandria cum omni Ægypto per Achilleum ducem a Romana potestate desciscens, octavo obsidionis mense a Diocletiano capta est. Itaque plurimi per totam Ægyptum gravibus proscriptionibus exsiliisque vexati, interfectis his qui perduellionis causa exstiterant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|269||{{ancora+|2313}}||299||12||{{outdent|MARCELLINUS XXVIII Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit annis 6.|1}}{{outdent|Ecclesiæ Jerosolymorum XXVII ordinatur episcopus Zabdas.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2314}}||300||13||{{outdent|Post decem annos per Asclepiodotum præfectum prætorii Britanniæ receptæ.|1}}{{outdent|Juxta Lingonas a Constantio Cæsare sexaginta millia Alemannorum cæsa.|1}}{{outdent|Galerius Maximianus victus a Narseo ante carpentum Diocletiani purpuratus cucurrit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2315}}||301||14||{{outdent|Veturius magister militiæ Christianos milites persequitur, paulatim ex illo jam tempore persecutione adversus nos incipiente.|1}}{{outdent|Galerius Maximianus, superato Narseo, et uxoribus, ac liberis, sororibusque ejus captis, a Diocletiano ingenti honore suscipitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2316}}||302||15||{{outdent|Thermæ Diocletianæ Romæ factæ, et Maximianæ Carthagini.|1}}Ecclesiæ Jerosolymorum XXXVIII præfuit Hermon.
|-
|270||{{ancora+|2317}}||303||16||Antiochiæ XIX constituitur episcopus Tyrannus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2318}}||304||17||{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ XXI post Theonam, ordinatur episcopus Petrus, qui postea IX persecutionis anno gloriose martyrium perpetravit. Diocletianus et Maximianus Augusti, insigni pompa Romæ triumpharunt, antecedentibus currum eorum Narsei conjuge, sororibus, liberis, et omni præda, qua Parthos spoliaverant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2320}}||306||19||{{outdent|Terræmotu horribili apud Tyrum et Sidonem multa opera conciderunt, et populus innumerabilis oppressus est.|1}}{{outdent|Decimo nono anno Diocletiani, mense Martio, in diebus Paschæ, ecclesiæ subversæ sunt.|1}}Persecutio Christiana. Secundum Antiochenos an. 351.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|271||{{ancora+|2321}}||307||20||{{outdent|Secundo anno persecutionis Diocletianus Nicomediæ, Maximianus Mediolani purpuram deposuerunt|1}}''GALERIUS solus biennio Augustus imperium tenuit.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2322}}||308||1||{{outdent|Romæ XXIX episcopus EUSEBIUS constituitur mensibus 7, post quem XXX Ecclesiam tenet MILTIADES annis 6.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2323}}||309||2||{{outdent|Maximinus et Severus a Galerio Maximiano Cæsares facti.|1}}{{outdent|Constantius decimo sexto imperii anno diem obiit in Britannia Eboraci, post quem filius ejus Constantinus ex concubina Helena procreatus, regnum invadit: quarto autem persecutionis anno, Constantinus regnare orsus.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXIV, CONSTANTINUS regnavit annis 50, mensibus 10.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2324}}||310||1||{{outdent|Maxentius Herculii Maximiani filius a prætorianis militibus Romæ Augustus appellatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|272||{{ancora+|2325}}||311||2||{{outdent|Severus Cæsar a Galerio Maximiano contra Maxentium missus, Ravennæ secundo imperii sui anno interficitur.|1}}Licinius a Galerio Carnuti imperator factus.{{outdent|Herculius Maximianus a filia Fausta detectus, quod dolum Constantino viro suo pararet, Massiliæ fugiens occiditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2326}}||312||3||{{outdent|Quirinus episcopus Siscianus gloriose pro Christo interficitur: nam, manuali mola ad collum ligata, e ponte præcipitatus in flumen, diutissime supernatavit et cum spectantibus collocutus, ne sui terrerentur exemplo, vix orans ut mergeretur, obtinuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2327}}||313||4||{{outdent|Galerius Maximianus moritur vicesimo imperii sui anno, quod partim Cæsar, partim Augustus exercuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2328}}||314||5||{{outdent|SILVESTER XXXI Romanorum Ecclesiæ ordinatur episcopus annis 22.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|273||{{ancora+|2329}}||315||6||{{outdent|Maximinus, persecutione in Christianos facta, cum jam a Licinio puniendus esset, apud Tarsum moritur, anno imperii sui sexto.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2330}}||316||7||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XVIII ordinatur episcopus Achillas.|1}}{{outdent|Maxentius juxta pontem Milvium a Constantino superatus occiditur anno imperii sui sexto.|1}}Pax nostris a Constantino redditur.&lt;br&gt;Bellum Cibalense adversum Licinium.&lt;br&gt;Jerosolymarum XXXIX episcopus constituitur Macarius.{{outdent|Diocletianus haud procul a Salonis in villa sua Spalato moritur, et solus omnium inter deos privatus refertur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|274||{{ancora+|2333}}||319||10||{{outdent|Crispus et Constantinus, filii Constantini, et Licinius adolescens Licinii Augusti filius, Constantini ex sorore nepos, Cæsares appellantur: quorum Crispum Lactantius Latinis litteris erudivit, vir omnium suo tempore eloquentissimus; sed adeo in hac vita pauper, ut plerumque etiam necessariis indiguerit, nedum deliciis.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2334}}||320||11||Licinius Christianos de palatio suo pellit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2335}}||321||12||{{outdent|Basileus Amasiæ Ponti episcopus sub Licinio martyrio coronatur. Alexandrinæ ecclesiæ XVIII ordinatur episcopus Alexander: a quo Arius presbyter de Ecclesia ejectus, multos suæ impietati sociat; ad quorum perfidiam coarguendam synodus 318 episcoporum, in Nicæa urbe Bithyniæ congregata, omnes hæreticorum machinas HOMOUSII oppositione dejecit. ''Et fuit synodus prima. Helena Constantini mater, divinis monita visionibus, beatissimum Crucis signum, in quo mundi salus pependit, apud Jerosolymam reperit''.|1}}
|-
|276||2341||327||18||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2342}}||328||19||Constantius filius Constantini Cæsar factus.{{outdent|Licinius Thessalonicæ contra jus sacramenti, privatus occiditur.|1}}Nazarius rhetor insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2343}}||329||20||{{outdent|Crispus filius Constantini, et Licinius junior Constantiæ Constantini sororis et Licinii superioris filius, crudelissime interficiuntur, anno imperii sui nono.|1}}{{outdent|Vicennalia Constantini Nicomediæ acta, et sequenti anno Romæ edita.|1}}
|}
{{Liber|Post=Chronicon (329-381)|PostNomen=Chronicon S. Hieronymi}}</text>
      <sha1>ff060mcyextm101ur7khxujapoezy3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265000</id>
      <parentid>264998</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>265000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="290035" sha1="0t3bgripfwwoibt65ft48sym5mrd25o" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Eusebius Caesariensis
|OperaeTitulus= Interpretatio Chronicae Eusebii Pamphili
|OperaeWikiPaginam= 
|Annus= Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Interpres=Sophronius Eusebius Hieronymus
|AnnusInterpretationis=saeculo IV
|LinguaNativa=Graeca
|Genera=annales et chronica
|Editio=1846, Parisiis; [[Scriptor:Dominicus Vallarsius|Vallarsi]] &amp; [[Scriptor:Scipio Maffeus|Maffei]], apud [[Patrologia Latina/27]].
|Fons=[https://www.google.com/books/edition/Sanct_Eusebii_Hieronymi_Stridonensis_pre/GB06AQAAIAAJ?gbpv=1&amp;pg=RA1-PA33 Google Books]. Anni ab Abraham sunt ancorae (ex. [[#2015]]).
}}
&lt;small&gt;''(cf. [[Chronicon S. Hieronymi|hic]])''&lt;/small&gt;

==Hieronymi Præfatio==
{{outdent|EUSEBIUS HIERONYMUS VINCENTIO ET GALLIENO SUIS SALUTEM.|0}}
Vetus iste disertorum mos fuit, ut exercendi ingenii causa Græcos libros Latino sermone absolverent, et quod plus in se difficultatis habet, poemata illustrium virorum, addita metri necessitate, transferrent. Unde et noster Tullius Platonis integros libros ad verbum interpretatus est: et cum Aratum jam Romanum hexametris versibus edidisset, in Xenophontis OEconomico lusit. In quo opere ita sæpe aureum illud flumen eloquentiæ scabris quibusdam et turbulentis obicibus retardatur, ut qui interpretata nesciunt, a Cicerone dicta non credant. Difficile est enim, alienas lineas insequentem non alicubi excidere; arduum, ut quæ in aliena lingua bene dicta sunt, eumdem decorem in translatione conservent. Significatum est aliquid unius verbi proprietate, non habeo meum quod id efferam; et dum quæro implere sententiam, longo ambitu vix brevia spatia consumo. Accedunt hyperbatorum anfractus, dissimilitudines casuum, varietates figurarum; ipsum postremo suum, et, ut ita dicam, vernaculum linguæ genus. Si ad verbum interpretor, absurde resonat; si ob necessitatem aliquid in ordine, vel in sermone mutavero, ab interpretis videbor officio recessisse. Itaque, mi Vincenti charissime, et tu Galliene, pars animæ meæ, obsecro, ut quicquid hoc tumultuarii operis est, amicorum, non judicum animo relegatis: præsertim cum et notario, ut scitis, volocissime dictaverim, et difficultatem rei etiam divinorum voluminum instrumenta testentur, quæ a LXX Interpretibus edita, non eumdem saporem in Græco sermone custodiunt. Quamobrem Aquila et Symmachus et Theodotion incitati, diversum pene opus in eodem opere prodiderunt: alio nitente verbum de verbo exprimere, alio sensum potius sequi, tertio non multum a veteribus discrepante. Quinta autem et sexta et septima editio, licet quibus censeantur auctoribus, ignoretur: tamen ita probabilem sui diversitatem tenent, ut auctoritatem sine nominibus meruerint. Inde adeo venit, ut sacræ litteræ minus comptæ, et dure sonantes videantur, quod diserti homines interpretatas eas de Hebræo nescientes, dum superficiem, non medullam inspiciunt, ante quasi vestem orationis sordidam perhorrescant, quam pulchrum intrinsecus rerum corpus inveniant. Denique quid Psalterio canorius? quod in morem nostri Flacci, et Græci Pindari, nunc iambo currit, nunc alcaico personat, nunc Sapphico tumet, nunc semipede ingreditur. Quid Deuteronomii et Isaiæ Cantico pulchrius? quid Salomone gravius? quid perfectius Job? Quæ omnia hexametris et pentametris versibus, ut Josephus et Origenes scribunt, apud suos composita decurrunt. Hæc cum Græca legimus, aliud quiddam sonant; cum Latine, penitus non cohærent. Quod si cui non videtur linguæ gratiam interpretatione mutari, Homerum ad verbum exponat Latinum. Plus aliquid dicam, eumdem in sua lingua prosæ verbis interpretetur, videbit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum vix loquentem. Quorsum ista? Videlicet ut non vobis mirum videatur, si alicubi offendimus, si tarda oratio aut consonantibus asperatur, aut vocalibus hiulca vel divisa sit, aut rerum ipsarum brevitate constringitur, cum eruditissimi homines in eodem opere sudaverint: et ad communem difficultatem, quam in omni interpretatione causati sumus, hoc nobis proprium accedat, quod historia multiplex est, habens barbara nomina, res incognitas Latinis, numeros inexplicabiles, virgulas rebus pariter ac numeris intertextas, ut pene difficilius sit legendi ordinem discere, quam ad lectionis notitiam pervenire. Ut autem manifesto cognoscatur indicio, ad quem numerum historia quæque pertineat, has distinctiones positas lector advertat, ut si ad primum numerum regni primitus annotati historia referenda est, primam litteram in explanatione historiæ contempletur: et siquidem eam ex minio viderit, illi tempori applicandam, vel anno sciat, quem suggesserit numerus similiter eodem minio figuratus. Si vero numerum non puro, sed mixto nigro notatum esse perviderit, secundæ lineæ numero debetur historia. Si autem tertio numerorum ordini applicandum est, quod fuerit ascriptum, medium puro minio numerum, et partem reliquam ex solo nigro expressam conspicabitur. Quarta numeri linea nihil habebit ex minio, sed indicio erit, quod sibi historia debeatur, cum minio facta littera in principio enodationis historiæ, quæ etiam superioribus signis subdenda est, nihilominus apparebit, nullo superius memoratorum signorum in numeris respondere. Sin vero non minio, sed mixtim [ Al. mixtum] nigro rubroque littera fuerit expressa, refulgens ex rubro numerus in quintam numerorum lineam poterit adverti. Et ita sexta linea numeri et secunda, septima ut tertia designabitur, octava quoque ut quarta apparenti littera bicolori. Cum vero nec in numeris, nec in explanatione historiæ ullum illorum, quæ prædiximus, signorum fuerit, nona linea quod annotatum fuerit, vendicabit. Non tamen omnia hujusmodi requirenda sunt necessario, cum minor est numerus linearum. Unde præmonendum puto, ut prout quæque scripta sunt, etiam colorum diversitates serventur, ne quis irrationabili æstimet voluptate oculis tantum rem esse quæsitam, et dum scribendi tædium fugit, labyrinthum erroris intexat. Id enim elucubratum est, ut regnorum tramites, qui per vicinitatem nimiam pene mixti erant, distinctione minii separarentur, et eumdem coloris locum quem prior membrana signaverat, etiam posterior servaret. Nec ignoro multos fore, qui solita libidine detrahendi omnibus, quod vitare non potest, nisi qui omnino nil scribit, huic volumini genuinum dentem infigant. Calumniabuntur tempora, convertent ordinem, res arguent, syllabas eventilabunt. Et quod accidere plerumque solet, negligentiam librariorum ad auctores referent. Quos cum possem meo jure repercutere, ut si displicet, non legant: malo breviter placatos dimittere, ut et Græcorum fidem, suo auctori assignent, et quæ nova inseruimus, de aliis probatissimis viris libata cognoscant. Sciendum etenim est, me et interpretis et scriptoris ex parte officio usum, quia et Græca fidelissime expressi, et nonnulla quæ mihi intermissa videbantur, adjeci in Romana maxime historia, quam Eusebius, hujus conditor libri, non tam ignorasse, utpote eruditissimus, quam ut Græce scribens, parum suis necessariam perstrinxisse, mihi videtur. Itaque a Nino et Abraham usque ad Trojæ captivitatem pura Græca translatio est. A Troja usque ad vicesimum Constantini annum nunc addita, nunc mixta sunt plurima, quæ de Tranquillo, et cæteris illustribus Historicis curiosissime excerpsimus. A Constantini autem supradicto anno usque ad consulatum Augustorum Valentis VI et Valentiniani iterum, totum meum est. Quo fine contentus, reliquum tempus Gratiani et Theodosii latioris historiæ stylo reservavi; non quo de viventibus timuerim libera et vere scribere: timor enim Dei hominum timorem expellit; sed quoniam, debacchantibus adhuc in terra nostra Barbaris, incerta sunt omnia.
==Obtestatio Eusebii==
ADJURO TE, QUICUMQUE HOS DESCRIPSERIS LIBROS, PER DOMINUM NOSTRUM JESUM CHRISTUM, ET GLORIOSUM EJUS ADVENTUM, IN QUO VENIET JUDICARE VIVOS ET MORTUOS, UT CONFERAS QUOD SCRIPSERIS, ET EMENDES AD EXEMPLARIA EA, DE QUIBUS SCRIPSERIS, DILIGENTER: ET HOC ADJURATIONIS GENUS TRANSCRIBAS, ET TRANSFERAS IN EUM CODICEM, QUEM DESCRIPSERIS.
==Eusebii Præfatio==
Mosen gentis Hebrææ, qui primus omnium prophetarum ante adventum Domini Salvatoris divin as leges sacris litteris explicavit, Inachi fuisse temporibus, eruditissimi viri tradiderunt: ex nostris, Clemens, et Africanus, et Tatianus; ex Judæis, Josephus, et Justus, veteris historiæ monimenta replicantes. Porro Inachus quingentis annis Trojanum bellum antecedit. Ex ethnicis vero, impius ille Porphyrius in quarto sui operis libro, quod adversum nos casso labore contexuit, post Mosen Semiramim fuisse affirmat, quæ apud Assyrios CL ante Inachum regnavit annis. Itaque juxta eum DCCC pene et L annis Trojano bello Moses senior reperitur. Cum hæc ita se habeant, necessarium duxi veritatem diligentius persequi. Et ob id in priori libello quasi quamdam materiam futuro operi omnium mihi regum tempora prænotavi, Chaldæorum, Assyriorum, Medorum, Persarum, Lydorum, Hebræorum, Ægyptiorum, Atheniensium, Argivorum, Sicyoniorum, Lacedæmoniorum, Corinthiorum, Thessalorum, Macedonum, Latinorum, qui postea Romani nuncupati sunt. In præsenti autem, stylo eadem tempora contra se invicem ponens, et singularum gentium annos dinumerans, ut quid cuique coætaneum fuit, ita curioso ordine coaptavi. Neque me fugit, in Hebræis codicibus dissonos ætatum annos inveniri, plusque vel minus, prout interpretibus visum est, lectitari: sequendumque illud potius, quod exemplariorum multitudo in fidem traxit. Verum utcumque quis volet computet, et reperiet Inachi temporibus, quem primum Argis regnasse aiunt, patriarcham Hebræorum fuisse Israelem, a quo duodecim Judæorum tribus Israelis vocabulum sortitæ sunt: Semiramin autem et Abraham contemporales fuisse, manifestum est. Nam Moses, licet junior supradictis sit, omnibus tamen, quos Græci antiquissimos putant, senior deprehenditur, Homero scilicet et Hesiodo, Trojanoque bello, ac multo superior, Hercule, Musæo, Lino, Chirone, Orpheo, Castore, Polluce, Æsculapio, Libero, Mercurio, Apolline, et cæteris diis gentium, sacrisque, vel vatibus, ipsius quoque Jovis gestis, quem Græcia in arce divinitatis collocavit. Hos, inquam, omnes quos enumeravimus, etiam post Cecropem Diphyem primum Atticæ regem fuisse convincimus. Cecropem autem præsens historia Mosi coætaneum ostendit, et antecedere Trojanum bellum annis CCCLXXV. Quod, ne cui dubium videatur, sequens ratio sic probabit. Quadragesimo secundo anno imperii Augusti CHRISTUS natus est; quintodecimo Tiberii anno prædicare orsus est. Si quis igitur retrorsum annorum supputans numerum, alterum Darii regis Persarum quærat annum, sub quo templum Jerosolymorum, quod a Babyloniis destructum fuerat, instauratum est, reperiet a Tiberio usque ad Darium annos DXLVIII: Darii quippe secundus annus sexagesimæ quintæ olympiadis anno primo fuit, et Tiberii XV in ducentesimam primam olympiadem incurrit. Fiunt ergo inter Darium et Tiberium olympiades CXXXVII, anni DXLVIII, quadriennio in una olympiade supputato. Deinde secundo Darii anno LXX desolationis templi annus expletur, a quo usque ad primam olympiadem retrorsum numerantur olympiades LXIV, anni CCLVI. Qui similiter supputantur a supradicto desolationis templi anno usque ad L annum Oziæ regis Judæorum, sub quo Isaias et Osee fuerunt. Itaque prima olympias in Isaiæ, et reliquorum incurrit ætatem, qui cum eo prophetaverunt. Rursum si a prima olympiade ad superiora tempora et usque ad captivitatem Trojæ proveharis, invenies annos CCCCVI (quos et nos in priore opusculo digessimus), ut [''Al.'' et] curiosissima Græcorum historia conscribit. Item apud Hebræos a supradicto Oziæ anno et temporibus Isaiæ prophetæ, usque ad Samson et tertium annum Labdon Judicis, supputabis annos CCCCVI. Samson autem est, quem in corporis robore Herculi similem ferunt posteri Judæorum. Et mihi videntur non multum inter se distare tempore, si quidem ambo circa Trojæ captivitatem fuerunt. Post hoc iterum ad priora convertere, et cum CCC tibi et XXIX [''Al.'' XXXIX] annos pes retroactus impleverit, Græcorum Cecropem Diphyem et Mosem invenies Hebræorum. Nam a XLV Cecropis anno usque ad captivitatem Trojæ, et ab LXXX ætatis Mosi anno, in quo populum Israeliticum de Ægypto eduxit, usque ad Labdon, et Samson Judices, computantur anni CCCXXIX. Itaque sine ulla ambiguitate Moses et Cecrops, qui primus Atheniensium rex fuit, iisdem fuere temporibus. Porro iste est Cecrops Diphyes indigena, sub quo primum in arce Oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervæ appellatione sortita nomen. Hic primus omnium, Jovem appellavit, simulacra reperit, aram statuit, victimas immolavit, nequaquam istiusmodi rebus in Græcia umquam visis. Cætera quoque, quæ apud Græcos mira jactantur, posteriora Cecropis annis deprehenduntur. Si autem Cecropis, consequenter et Mosi, qui cum Cecrope fuit. Post hunc enim scribitur diluvium sub Deucalione, incendium sub Phætonte; Erichthonius Vulcani et terræ filius, Dardanus qui Dardaniam condidit: de quo Homerus:
::Quem primum genuit cœlesti Jupiter arce;
Liberæ quoque raptus et Europæ, sacra Cereris atque Isidis, delubrum in Eleusina, frumenta Triptolemi, regnum Trois:
::Cujus dii natum Ganymedem, ad sidera raptum,
::Vina Jovis magni voluerunt fundere mensis.
Quo tempore quoque Tantalus et Tityus fuerunt, et Apollo natus est. Nam Latona, Jovis conjux, tempore Tityi fuit. Latonæ autem et Jovis Apollo filius. Post quos Cadmus Thebas venit:
::Qui Semelem genuit, de qua pulcherrima proles
::Liber condignam partu tulit edita frugem.
Porro Liber et reliqui quos mox inferemus, post CC annum Cecropis fuerunt. Linus scilicet, et Zetus, et Amphion, Musæus, Orpheus, Minos, Perseus, Æsculapius, gemini Castor et Pollux, Hercules, cum quo Apollo servivit Admeto. Post quos facta est Trojanæ urbis eversio: quam Homerus longo sequitur intervallo. Homerus autem Solone et Thalete Milesio, cæterisque, qui cum iis septem Sapientes appellati sunt, multo prior reperitur. Deinde Pythagoras exstitit, qui se non sapientem, ut priores, sed philosophum, id est, amatorem sapientiæ, dici voluit. Quem secutus Socrates, Platonem erudivit: a quo famosa in partes philosophia divisa est. Horum singulos juxta ordinem sequentis historiæ suis locis inferemus [''Al.'' inseremus]. Igitur Moses cunctos quos supra memoravimus, antecedit: qui [''Al.'' quia] ætate Cecropis fuisse monstratus est. Ab LXXX autem anno Mosi, et egressu Israel ab Ægypto, rursus ad superiora conversus, usque ad primum annum Abrahæ, reperies annos DV. Quos similiter a XLV anno Cecropis usque ad Ninum et Semiramim Assyriorum principes supputabis. Primus quippe omni Asiæ, exceptis Indis, Ninus Beli filius regnavit. Itaque manifestum est, Abraham Nini ætate generatum, juxta eum tamen numerum, quem contractiorem editione Vulgata sermo præbet Hebræus. Verum incuriositate [''Al.'' in curiositate] ne cesses: et cum divinam Scripturam diligenter evolveris, a nativitate Abrahæ usque ad totius orbis diluvium, invenies retrorsum annos DCCCCXLII. Item a diluvio usque ad Adam, MMCCXLII, in quibus nulla penitus Græca, nec Barbara, et, ut loquar in commune, gentilis reperitur historia. Quamobrem præsens opusculum ab Abraham et Nino usque ad nostram ætatem inferiora tempora persequetur; et statim in principio sui Hebræorum Abraham, Assyriorum Ninum et Semiramim proponet. Quia neque Athenarum adhuc urbs, neque Argivorum regnum nomen acceperat, solis Sicyoniis in Græcia florentibus: apud quos temporibus Abrahæ et Nini Europem secundum regnasse ferunt. Quod cur etiam nos putemus, ex sequentibus demonstrabitur. Si enim diligenter enumeres ab ultima ætate Nini, usque ad Trojæ captivitatem, invenies annos DCCCXXXIV. Item in Sicyone a XXII anno regis Europis, usque ad supradictum tempus, eosdem annos invenies DCCCXXXIV. Apud Hebræos quoque a nativitate Abraham usque ad Labdon et Samson Judices Hebræorum, qui Trojanis temporibus populo præfuerunt, æque supputabis annos DCCCXXXIV. Item apud Ægyptios ab ætate Nini et Semiramidis, quo tempore sextadecima jam dynastia Thebæi Ægyptis imperabant, usque ad vicesimam dynastiam, et regem Ægypti Thuorin, qui ab Homero Polybus vocatur, sub quo Troja capta est, colliguntur etiam supradicti anni DCCCXXXIV. Igitur consequenter in libelli fronte ponimus uno eodemque tempore Abraham, Ninum, Semiramim, Europem, Ægyptiorum Thebæos. Et hæc quidem ita se habere, ut præfati sumus, posterior textus ostendet. Nunc illud in cura est, ut etiam Hebræorum annos in quatuor tempora dividamus. Ab Abraham usque ad Mosen, a Mose usque ad primam ædificationem templi, a prima ædificatione templi usque ad secundam instaurationem ejus, ab instauratione ejus usque ad adventum Christi Domini. A nativitate quippe Abrahæ usque ad Mosen et egressum Israel ex Ægypto, computantur anni DV. A Mose usque ad Salomonem et primam ædificationem templi, anni CCCCLXXIX, secundum minorem tamen numerum quem tertius Regnorum liber continet. Nam juxta volumen Judicum, supputantur anni DC. A Salomone vero usque ad instaurationem templi, quæ sub Dario Persarum rege facta est, colliguntur anni DXII. Porro a Dario usque ad prædicationem Domini nostri Jesu Christi, et usque ad quintum decimum annum Tiberii principis Romanorum, explentur anni DXLVIII. Itaque simul fiunt ab Abraham usque ad quintumdecimum Tiberii annum, anni MMXLIV. Similiter a Nino et Semiramide usque ad Mosen et Cecropem, anni DV. A Cecrope usque ad captivitatem Trojæ, anni CCCLXXV. A captivitate Trojæ usque ad primam olympiadem, anni CCCCVI. A prima olympiade usque ad secundum Darii annum, et instaurationem templi, anni CCLVI. A secundo Darii anno et instauratione templi usque ad quindecimum annum Tiberii Cæsaris, anni DXLVII [''Al.'' DXLVIII]. Fiunt simul a Nino a Semiramide usque ad quintumdecimum Tiberii annum, anni MMXLIV, quos et ab Abraham usque ad Tiberium ostendimus supputatos. A Tiberii autem quindecimo anno usque ad decimum quartum annum Valentis, quo interiit, numerantur anni CCCLI. Itaque fiunt anni istius historiæ MMCCCXCV. Et ne longus ordo numerorum aliquid forte turbationis afferat, omnem annorum congeriem in decadas cæcidimus [''Al.'' decidimus], quas ex singularium gentium historiis congregantes sibi invicem, facimus esse contrarias, ut facilis præbeatur inventio, cujus Græci ætate vel Barbari, prophetæ, et reges, et sacerdotes fuerint Hebræorum. Item qui diversarum gentium falso crediti dii, qui heroes, quæ quando urbs condita, qui de illustribus viris philosophi, poetæ, principes, scriptoresque variorum operum exstiterint, et si qua alia digna memoria putavit Antiquitas. Quæ universa in suis locis summa cum brevitate ponemus.
==Exordium Libri.==
===I.===
Incipiunt tempora totius sæculi, regesque gentium omnium, quibus locis, quibusque temporibus in suis provinciis, et quantum regnaverint [''Al.'' regnaverunt], vel si quid memoriæ dignum per generationes, nativitates, et regna, et ducatus, per [''Al.'' et per] omnem actum Judicum, et omnium regum Juda, et aliorum qui non ex eadem tribu regnaverunt, per regnum [''Al.'' regna] Assyriorum, cæterarumque gentium, et tempora dictatorum cum consulibus ordinariis. Sed et tempora imperatorum, et Cæsarum, et quibus temporibus historiographos fuisse dixerunt; sed et successiones eorumdem, quod per ordinem rerum superius declaratum est. Quorum universa tempora, gesta, sive apud Hebræos, vel apud Græcos, vel apud Romanos, sive apud Barbaros, cæterasque gentes, quæ gesserunt, vel constituerunt per historias, in hoc libro plenissime demonstrantur: quod et in libro hoc historiæ singulæ conscriptæ declarant, deorum generationem, vel singulorum progeniem, sive his temporibus ipsis antelatis, quæ gesserunt, et tempora Olympiacorum, ex quo primus agon gymnicus constitutus, quos [''Al.'' constitutus est, quod] Græci Olympias (''sic'') appellant. Et quo tempore adventus fuit Salvatoris nostri JESU CHRISTI, sive passio ejus; simulque et nomina episcoporum Ecclesiarum numero quatuor, hoc est, Romanorum, Alexandriæ, Jerosolymorum, et Antiochiæ, qui per easdem civitates metropoles provinciarum episcopi, quantum temporis singuli sederint [''Al.'' sederunt], vel qui eorum episcopatus sui tempore martyrio coronatus sit, sive tempora persecutionum, quibus temporibus Ecclesiæ dissipatæ sint. Sed et tempora regum Macedonum, Alexandriæ [''Al.'' Alexandri], et quoto agone Olympiacorum, vel quibus temporibus, seu consulibus finem Alexander fecerit Judæis, vel Vespasianus insecutionem, sive destructionem templi eorum miserit, et tributa eis constituit.
===II.===
Numeratio temporum non solum ante hominum genus, sed etiam ante lumina ipsa atque stellas esse, cognoscitur. Nam cum primum fecit Deus cœlum et terram, cum ipsis quoque elementis, quæ in his elementis condita sunt, id est, aquas et spiritus, abyssosque; et tenebris [''Al.'' tenebras], necdum luminibus neque sideribus constitutis, dixit Deus: ''Fiat lux: et facta est lux. Et vidit Deus lucem, quia bona est, et separavit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem: et factum est vespere et mane dies unus'' (''Gen.'' I, 3-5). Hic primus dies sæculi, non primus dierum omnium. Ideoque non primus, sed unus nominatus est. Secundo autem die factum est firmamentum in medio aquarum, quod et divisit inter aquam et aquam. Tertio autem die congregatæ sunt aquæ, quæ sunt sub cœlo, in congregationem unam, et apparuit arida, quam Deus ''Terram'' nominavit, atque congregationes aquarum appellavit ''Maria'', herbamque produxit terra, et lignum fructiferum cum semine suo. Quarto igitur die facta sunt luminaria duo in firmamento cœli, ut luceant super terram ad inchoationem diei et noctis, et ut dividant inter diem et noctem, et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, et sint in splendorem firmamenti [''Al.'' in firmamentum] cœli, et luceant super terram. Quibus ita perfectis, manifestum est luminibus ipsis antecedere lucem tribus diebus. Unde mihi videntur Ægyptii, cæteræque gentes hoc sequentes decretum, quatuor annis impletis, diem integrum superfluum, quem [''Al.'' quod] etiam ''bissextum'' nominavere [''Al.'' solent nominare]. Nam cum tres dies istos computare qui sint, atque recogitare voluerimus, unius anni centesimam vigesimamque partem istam esse cognoscimus [''Al.'' cognoscemus]. Centesima autem et vigesima dies invicem computata, ista tertia pars esse anni dignoscitur. Tertia ergo addita parte annali [''Al.'' annuali] quadriennio, dies integer completur, atque ad partium partes, menses atque anni superflui computantur, quos Hebræi quidem ''embolismos'' vocare solent, Ægyptii autem ''exaltationes siderum atque stabilitates'' appellant: immo ''bissextum'' ob rememorationem lucis atque dierum et noctium, quæ luminibus triduum antecesserunt, celebratur, ideo quod tres dies sine auctore sole processerunt.
===III.===
Nos igitur tempora conscribimus, non quæ sunt sæculi mundi, neque luminum aut siderum, neque fructuum, aut lignorum, aut piscium, sed generationem hominum, cujus primus fuit Adam, factus sexto die. Quinto autem die dixit Dominus: ''Educant aquæ reptilia animarum vivarum, et volatilia cœli. Et factum est sic. Et fecit Deus belluas, et cetos, et omnem animam vivam repentem, quas eduxerunt aquæ secundum suum genus, et omnem volatilem secundum genus suum. Et vidit Deus quia bona sunt, et benedixit ea Deus, et dixit: Crescite, et multiplicamini, et replete aquas, quæ sunt in mari, et volatilia multiplicentur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. Sexto autem die dixit Dominus: Educat terra animam vivam secundum genus suum, quadrupedia et reptilia bestias terræ secundum suum genus. Et vidit Deus quia bona sunt, et dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris, et volatilium cœli, et omnium jumentorum, et totius terræ, et omnium reptilium, quæ sunt super terram. Et fecit Deus hominem, secundum imaginem Dei fecit eum: masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos'' [Al. ''addit Deus''], ''dicens: Crescite, et multiplicamini, et replete terram, et dominamini ejus, et habete potestatem piscium maris, et volatilium cœli, et omnium reptilium, quæ sunt super terram'' (''Ibid.'', 20-28). Quomodo autem Deus eum, et unde fecerit [''Al.'' fecit], post alia dicit: ''Et finxit hominem Deus de limo terræ, et sufflavit'' [Al. ''insufflavit''] ''in faciem ejus spiritum vitæ, et factus est homo in animam viventem'' [Al. ''vivam''] (''Gen.'' II, 7). Et iterum post alia: ''Et dixit Dominus Deus: Non est bonum hominem solum, faciamus ei adjutorium secundum eum'' (''Ibid.'', 18). Et post alia: ''Adæ autem non est inventus adjutor similis illi: Et immisit Deus soporem in Adam, et obdormivit: et apprehendit unam costam de latere ejus, et replevit locum carne ejus. Et ædificavit Dominus'' [Al. addit ''Deus''] ''costam, quam sumpsit ab Adam in mulierem, et adduxit eam ad Adam videre quid eam vocaret. Et dixit Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Hæc vocabitur Virago'' [Al. ''mulier''], ''quia de viro suo sumpta'' [Al. ''accepta''] ''est'' (''Ibid.'', 20-23). Ex his duobus omnis hominum multitudo procreata est. Unde etiam nos dinumerationem temporum facientes incipimus.
===IV.===
Adam. Eva. Adam autem vocavit nomen mulieris suæ Eva, quod interpretatur vita, quia ipsa est mater viventium. Adam autem cognovit Evam uxorem suam, et concipiens peperit Cain, et dixit: Acquisivi hominem per Deum, et adjecit fratrem illius parere Abel. Et factus est Abel pastor ovium, Cain vero agricola [''Al.'' operans terram]. Igitur cum uterque de suorum laborum fructibus immolarent, apparerent autem oblationes Abel acceptabiles magis coram Domino, tactus Cain invidia, insolens fratrem innocentem interemit, cujus morte genitor consternatus, ac sublatus in tempora, ab amplexu conjugis abstinuit Adam. Cum vero esset annorum CL genuit Seth, deinde alios mares et feminas. Fuerunt autem anni ejus DCCCCXXX. Seth autem cum esset annorum CXXX genuit Enos: deinde in tempus alios mares et feminas. Fuerunt autem anni ejus DCCCCXII. Enos vero cum jam esset nonagenarius genuit Cainam: deinde alios filios et filias. Fuerunt autem anni ejus DCCCCV. Cainam vero cum esset septuagenarius genuit Malaleel: deinde alios filios et filias. Fuerunt omnes anni ejus DCCCCX. Malaleel quadragenarius genuit Jareth: deinde alios filios et filias. Fuerunt anni ejus DCCCXCV. Jareth in CLXI anno genuit Enoch: deinde in tempora alios filios et filias. Fuerunt anni ejus omnes DCCCCLXII. Enoch autem LXV anno genuit Mathusalem: deinde alios filios et filias. Vir fuit justus, vixit in humanis annis CCCLXV, et assumptus est. Mathusalem vero in CLXXXVII anno genuit Lamech: deinde alios filios. Omnes anni ejus DCCCCLXIX. Lamech autem anno CLXXXII genuit Noe, qui interpretatur ''consolator'' ab operibus manuum nostrarum in terra, cui maledixit Dominus: et deinde alios filios et filias. Fuerunt omnes anni vitæ ejus DCCLXXVIII. Superiori tempore Cain fratricida ob divinam indignationem profugit ad orientalem plagam, et consedit apud regionem Eden. Cognovit autem uxorem suam, et genuit Enoch, ad cujus proprium nomen fundavit urbem in vocabulo filii. Porro Enoch genuit Gaidad, qui genuit Maviael, qui genuit Mathusalem, qui genuit Lamech, qui ex argumento vaticinatus divinam ultionem septuplam fuisse in Cain propter homicidium fratris; in se autem septuagies [''Al.'' septuagesies] septies futuram ob necatum a se adolescentem sui vulneris in livore. Iste Lamech duxit sibi binas uxores, Adda scilicet et Sella. Ex Adda genuit Jobel, qui primum intra tentorium habitaculis moram [''Al.'' morem] gessit. Ex eadem genuit Jubal, qui fuit citharœdorum primus. Ex Sella genuit Thobel, qui mirabilis malleator fuit in omni fabrili arte metallorum.
===V.===
Noe vero cum D esset annorum genuit Sem, Cham et Japhet. Et cum multiplicassent homines super terram valde, ac ducerent uxores speciosas, in quarum formam exardescerent in concubitum, prout cujusque libido fuit, ex quibus gigantes viri famosi potentes a sæculo geniti in populos flagitiosos crescerent, proclives in omne facinus, spreto divino timore, sine cultu religionis. Cum foret autem Noe solus justus, placens Deo in generationibus suis, decrevit Deus servari de quacumque specie, ad reparandum semen cujuslibet animantium: cætera autem universa per diluvium perdere ac ulcisci, ab homine usque ad pecus, tam volatilium quam reptantium super terram. Instituit ergo Noe fabricari arcam ex lignis elaboratis et levigatis tabulamentis, altam XXX cubitis, latam L, longam CCC, et in cubitu consummatam, bitumine linitam intrinsecus et extrinsecus, divisam in mansiunculas et tristega. In quam sic dispositam introivit Noe cum filiis, et uxoribus suis, ac introduxerunt nutu Dei ex omnibus animantibus mundis, ex feminis septena, ex immundis vero bina: escam similiter juxta propriam cujuslibet naturam convenientia ad vescendum pabula. Septimo autem die ab ingressu arcæ, quæ fuit XVII mensis secundi, excesserunt aquæ terminos et confinia naturæ, tantaque vis imbrium largissimorum est exorta, tam ingens aquarum abyssus invasit continuo incremento per dies quadraginta, scissis cataractis cœli, donec nedum superficiem totius orbis, sed universa montium cacumina sub undis involverent cubitis XV altiores. Porro arca ferebatur super aquam, ex qua consumpta est omnis caro, quæ movebatur super terram, volucrum, animantium, bestiarum, omniumque reptibilium, quæ reptabant super terram, universi homines, et cuncta in quibus erat spiraculum vitæ. ''Obtinueruntque aquæ terras CL diebus, et recordatus est Deus Noe, et omnium animalium quæ erant cum eo in Arca, adduxitque spiritum super terram, et cessavit aqua, et adoperti sunt fontes abyssi, et cataractæ cœli: et cessavit pluvia de loco, et deficiebat aqua descendens de terra, et diminuebatur aqua post CL dies, et sedit arca in septimo mense XVII die mensis super montes Ararath'' (''Gen.'' VIII, 1-3). Isti montes in Armenia superiore sunt secus Persas. ''Aqua autem magis diminuebatur, usque ad decem menses; decimo autem mense primo die mensis visa sunt capita montium. Et factum est post XL dies, aperuit Noe fenestram Arcæ quam fecerat, et dimisit corvum videre si cessasset aqua a facie terræ, et exiens non est reversus ad eum. Et sustinuit donec siccaretur aqua a terra, et dimisit columbam a se, videre si aqua cessasset a facie terræ, et non inveniens columba requiem pedibus suis, reversa est ad eum in arcam: quia aqua erat super omnem faciem terræ. Extendens autem manus suas Noe accepit eam, et induxit eam apud se in arcam. Et sustinuit adhuc septem dies alios, et iterum dimisit columbam de arca, et reversa est ad eum columba ad vesperum, et habuit folium olivæ cum surculo in ore suo. Et intellexit Noe quia cessavit aqua a facie terræ. Et sustinuit Noe adhuc septem dies alios, et dimisit columbam, et non est ausa reverti ad eum. Tenuit ergo diluvium terram donec siccaretur annum integrum'' (''Ibid.'', 5-14). Postquam introivit autem Noe in arcam, septimo die inclusit Deus de foris fenestram arcæ, et XL diebus, et XL noctibus facta est pluvia, stetitque aqua CL dies. Post istos dies clausi sunt fontes abyssi, et cœpit aqua diminui. Septimo autem mense sedit Arca super montem Ararath. Diminuebatur autem aqua usque XI menses. Prima autem die hujus mensis capita montium reliquorum visa sunt, et cætera ut supra. Postea Noe denudavit arcæ tectum post annum integrum, et hoc ipsum scribitur, et significat dicens: ''Et factum est in primo et DC anno vitæ Noe, primo die mensis, cum minuisset aqua a facie terræ, denudavit Noe tectum Arcæ, quod fecerat, et vidit quod defluxisset aqua a facie terræ. In secundo autem mense VII et XX die mensis siccata est terra'' (''Ibid.'', 14, 15): et exiit Noe, et uxor ejus, et filii ejus, et uxores filiorum suorum cum eo, omnes bestiæ et omnia peccora, et omnia reptilia, quæ moventur super terram, secundum genus suum, et omnia volatilia secundum genus eorum exierunt de arca.

{{font-size|90%|AB ADAM, USQUE AD DILUVIUM, SUNT ANNI MMCCXLII; SECUNDUM HEBRÆORUM NUMERUM ANNI MDCLVI.}}

Et facti sunt omnes dies Noe anni DCCCCL, et mortuus est.
===VI.===
{{center|FILII NOE.}}
Sem, Cham, et Japhet. Filii Sem: Elam, unde Elamitæ; Assur, unde Assyrii; Arphaxad, unde Arabi; Lud, unde Lydii; Aram, unde Syri. Aramei autem Syriace dicuntur filii Aram, Us, et Ul, et Gater, et Mosoch, gentes Barbarorum sunt secus Persas. Filii Cham: Chus, unde Æthiopes; Mestre, unde Ægyptii; Furfur, unde Æthiopum gens; Chanaan, Chananæi. Filii autem Chus: Saba, unde Sabæi dicti. Ab ista terra regina venit videre sapientiam Solomonis. Evilat, gens Evilea. Filii Japhet, Gomer, et Magog, et Madai, et Jaynam, Elissa, et Thobel, et Mosoth, et Thiras. Filii Gomer, Aschonez, unde gentes Gothicæ.
===VII.===
{{center|NATIONES SEM.}}
Arphaxad genuit Salam, Sala autem genuit Heber, unde Hebræi. Filii autem Heber, Phalec, et Jectan. Jectan autem genuit Elmodad, et Saleph, et Asarmoth, et Jareth, et Adoram, et Aizal [''Al.'' Jarach et Odorra et Fiziel], et Decla, et Abimael, Saban, et Uphir, et Evilat, et Jobab. Hi omnes sunt filii Jectan. Et facta est habitatio [''Al.'' inhabitatio] ipsorum a Masse usque dum veniatur in Sephar [''Al.'' Sephara] montem Orientis. Hi filii Sem in tribus suas, secundum linguas suas, in regiones suas, et nationes suas.
===VIII.===
{{center|NATIONES CHAM.}}
Sabatha, et Regma, Sabathaca. Filii autem Regma, Seba, et Dadan. Chus autem genuit Nemroth. Hic cœpit esse gigas super terram, venator ante Dominum. Et factum est in initio regni ejus Babylon, Arach, et Acad, et Jacar, et Chalanne, in terra Sennaar, ubi statuit Nabuchodonosor statuam suam. Et Mesariam genuit Ludim, et Anamiim, et Labiim, et Nephuthuiim, et Phetrusiim, et Celuim: unde egressus est inde Philistim, et Caphthurim. In Chanaam autem genuit Sidona primogenitum, et Cethæum, et Jebusæum, et Amorrhæum, et Gergesæum, et Arachæum, et Samarium, et Amathæum. Hi sunt filii Cham in tribus suas, secundum linguam suam, et in terris suis, et gentibus eorum.
===IX.===
{{center|NATIONES JAPHET.}}
Gomer, et Magog, et Madai, et Jaynam, et Thobal, et Mosoch, et Thiras. Et filii Gomer, Aschonez, et Riphat, et Thogorma [''Al.'' Thogarma]. Et filii Jaynan Elissa, et Tharsis, Citii, Rhodii. Ab his divisæ sunt insulæ gentium in terra eorum, unusquisque secundum linguam suam in tribubus suis, et gentibus suis.
===X.===
Sem filius Noe cum esset annorum C genuit Arphaxad secundo anno post diluvium. Et vixit Sem postquam genuit Arphaxad annis D et genuit filios et filias, et mortuus est. Arphaxad cum esset annorum CXXXV genuit Cainam. Et vixit Arphaxad postquam genuit Cainam annis CCCCXXX, et genuit filios et filias. Cainam cum esset annorum CXXX genuit Sala. Et vixit Cainam postquam genuit Sala annis CCCXXX, et genuit filios et filias, et mortuus est. Sala cum esset annorum CXXX genuit Heber. Et vixit Sala postquam genuit Heber annis CCC, et genuit filios et filias, et mortuus est. Heber cum esset annorum CXXXIV genuit Phalec. Et vixit Heber postquam genuit Phalec annis CCCLXX [''Al.'' CCLXX], et genuit filios et filias, et mortuus est. Phalec cum esset annorum CXXX genuit Rhagau. Et vixit Phalec postquam genuit Rhagau annis CCIX, et genuit filios et filias, et mortuus est. Rhagau cum esset annorum CXXXII genuit Seruch. Et vixit Rhagau, postquam genuit Seruch, annis C, et genuit filios et filias, et mortuus est. Seruch cum esset annorum CXXX genuit Nachor. Et vixit Seruch postquam genuit Nachor annis CC, et genuit filios et filias, et mortuus est. Nachor cum esset annorum LXXIX genuit Thare. Et vixit Nachor postquam genuit Thare annis CXXV, et genuit filios et filias, et mortuus est. Thare cum esset annorum LXX genuit Abram, et Nachor, et Aram. Aram autem ante conspectum patris sui mortuus est, reliquitque filium, qui nominabatur Loth, quem socium habuit Abram. Ab anno diluvii usque ad nativitatem Abrahæ sunt anni MLXXII. Thare iste post mortem filii sui Aram adduxit omnes suos de sua regione et provincia Assyriorum, ubi nati fuerunt, et Abraham, et Nachor, et Aram mortui filium, et venit in terram Charan et habitavit ibi annis CCV, et mortuus est in Charan, ubi habitavit in regione Chananæorum. Hujus Tharæ anno XXVIII, Assyriorum rex primus Belus mortuus est, quem Assyrii deum nominaverunt, et alii dicunt Saturnum, atque filio suo regnum tradiderunt: vocabatur autem Ninus. Hujus Tharæ anno XLIX, Sicyoniorum in Græcia regnavit Europs, defuncto Ægialeo, qui primus Sicyoniorum regnavit: ex quo territorium Peloponnesiorum Ægialea vocabatur.
===XI.===
Nachor vir, Melcha conjux. Filii Melchæ, Ox, Baux, Camuel, Cazat, Axau, Pheldas, Jeldath, Bathuel. Iste est, qui supra Bathuel, ex quo Rebecca: hæc est uxor Isaac: concubina Regma. Filii Regmæ, Chaman, Tabee, Tochos, Maacha. Nascuntur ergo ex Nachore et Melcha uxore filii octo, atque neptis [''Al.'' nepos] Rebecca, quæ fuit uxor Isaac: et ex Regma concubina nascuntur filii quatuor. Omnes ergo filii Nachor duodecim. Abraham maritus, Sara uxor, Filii Saræ, Esau, Jacob: concubina Agar, ancilla Saræ. Ismael. Filii Ismael, Nabaloth, Cedar, Nabdeel, Massa, Masna, Iduma, Masse, Codar, Thamam, Jethur, Naphas, Cedma. Filii Maziam quinque, Sephar, Gephar, Enoch, Abira, Begali. Cethura uxor Abrahæ. Filii Cethuræ sex, Zambram, Jectam, Madal, Madiam, Jesboch, Sobe. Filii Jectam tres, Saba, Theba, Dadan. Filii autem Dadan quinque, Raguel, Nabdeel, Assurum, Latusim, Jomim.
===XII.===
Abraham primam ætatem apud Chaldæos agebat: postea autem cum patre suo transmigravit in Charam terram Chananæorum, ubi visus est illi Deus, dicens: ''Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui, et veni in terram, quam tibi ostendam, et faciam te in gentem magnam'', etc. (''Gen.'' XII, 1). Qui jussioni obaudiens, accepto filio Aram fratris sui, exivit cum eo, et venit in terram Chanaan, usque ad locum Sichem ad arborem excelsam, ubi visus est illi Deus, atque promissionem seminis, atque hæreditatis dedit. Erat autem tunc annorum LXXV. Abraham autem vixit annis CLXXV, cujus tempora dinumerabimus, annis expositis. Sed quia temporibus patris sui Tharæ insignia regnorum esse ceperunt, jam quidem quo anno fuerint, exposuimus. Modo autem temporibus Abrahæ annum ad annum comparabimus [''Al.'' comparamus], ut sciamus quid memoriæ dignum, et quibus annis gestum sit: sive apud Hebræos, sive apud Græcos, sive Barbaros, cæterasque gentes, quarum historiographi memoriam [''Al.'' memorias] fecerunt.
===XIII.===
Quando natus est Abraham, jam regnabat rex secundus, qui vocabatur Ninus filius Beli. Nam primus Assyriorum regnavit Belus annis LXV, quem Assyrii deum nominaverunt Saturnum. Quo defuncto, regnum accepit filius suus Ninus, qui regnavit annis LII. Hujus regni anno XLIII erat primus annus Abrahæ. Sicyoniorum in Achaia regnabat rex secundus, cui nomen erat Europs. Nam primus eorum regnavit Ægialeus, ex quo Ægialea vocabatur quæ nunc dicitur Peloponnesus, qui regnavit annis LII. Quo defuncto, regnavit Europs annis XLV, cujus annus XXII primus annus erat Abrahæ. Necnon apud Ægyptios erat XVI potentia, sicut ait Manetho, per quam regnabant Thebæi annis CXC, quorum primus annus erat æque primus Abrahæ.
==Regum Series==
Regum Series, et quanto quisque tempore regnaverit.
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''REGES ASSYRIORUM.'''
|-
|Ninus&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;annos||52||&amp;emsp;Mamylus||30||&amp;emsp;Tautanes||32
|-
|Semiramis||42||&amp;emsp;Sparetus||40||&amp;emsp;Tautæus||40
|-
|Zameis||38||&amp;emsp;Ascades||40||&amp;emsp;Thinæus||30
|-
|Arius||30||&amp;emsp;Amyntas||45||&amp;emsp;Dercylus||40
|-
|Aralius||40||&amp;emsp;Belochus||25||&amp;emsp;Eupales||38
|-
|Xerxes||30||&amp;emsp;Bellepares||30||&amp;emsp;Laosthenes||45
|-
|Armamitres||38||&amp;emsp;Lamprides||32||&amp;emsp;Piritiades||30
|-
|Belochus||35||&amp;emsp;Sosares||20||&amp;emsp;Ophrataeus||20
|-
|Balæus||52||&amp;emsp;Lampares||30||&amp;emsp;Ophratanes||50
|-
|Altadas||32||&amp;emsp;Pannyas||45||&amp;emsp;Acrazapes||42
|-
|Mamithus||30||&amp;emsp;Sosarmus||19||&amp;emsp;Sardanapalus||20
|-
|Machaleus||30||&amp;emsp;Mitræus||27
|-
|Sphærus||20||colspan=4|&amp;emsp;Reges hi 1240 annis regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''SICYONIORUM.'''
|-
|Europs||45||&amp;emsp;Orthopolis||63||&amp;emsp;Sycion||45
|-
|Telchin||20||&amp;emsp;Marathius||30||&amp;emsp;Polybus||40
|-
|Apis||25||&amp;emsp;Marathus [''Al''.||20||&amp;emsp;Inachus||42
|-
|Thelasion||52||&amp;emsp;&amp;emsp;Marathon ''et''|| ||&amp;emsp;Phæstus&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;8 {{font-size|90%|[''Al''.}}||9]
|-
|Ægydrus {{font-size|90%|[''Al''. Ægyrus]}}||34||&amp;emsp;&amp;emsp;Marathos]|| ||&amp;emsp;Adrastus||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Thurimachus||45||&amp;emsp;Echyreus||55||&amp;emsp;Polyphides&amp;emsp;&amp;emsp;31 {{font-size|90%|[''Al''.}}||33
|-
|Leucipus||53||&amp;emsp;Corax||30||colspan=2 style=&quot;text-align:right&quot;|''Sc''. 22]
|-
|Messapus||47||&amp;emsp;Epopeus||35||&amp;emsp;Pelasgus||20
|-
|Heratus {{font-size|90%|[''Al''. Peratus]}}||46||&amp;emsp;Laomedon||40||&amp;emsp;Zeusippus||32
|-
|Plemnæus||48||colspan=4|&amp;emsp;Reges hi regnaverunt 862, post quos Sacerdotes
|- style=&quot;text-align:right&quot;
|[''Al''. Plumnæus]|| ||colspan=4|CARNII constituti sunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LACEDÆMONIORUM.'''
|-
|Eurystheus||42||&amp;emsp;Labotes||37||&amp;emsp;Archelaus||60
|-
|Ægis||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Doristhus||29||&amp;emsp;Theleclus||40
|-
|Echestratus||35||&amp;emsp;Agesilaus||44||&amp;emsp;Alcamenes||37
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MACEDONUM.'''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|Caranus||28||&amp;emsp;Archelaus||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Antigonus et&lt;br&gt;&amp;emsp;Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Cœnus||12||&amp;emsp;Amyntas||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Tyrimas||38||&amp;emsp;Pausanias||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Pyrrhus&amp;emsp;&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|Perdica||51||&amp;emsp;Amyntas||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Lysimachus&amp;emsp;annos||style=&quot;text-align:right&quot;|5
|-
|Argæus||38||&amp;emsp;Argæus||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Ptolemæus||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|Philippus||38||&amp;emsp;Amyntas||18||&amp;emsp;Meleagrus&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Europus||26||&amp;emsp;Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Antipater&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;dies||45
|-
|Alcetas||29||&amp;emsp;Ptolemæus||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Sosthenes&amp;emsp;&amp;emsp;annos||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Amyntas||50||&amp;emsp;Perdica||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Antigonus||36
|-
|Alexander||43||&amp;emsp;Philippus||26||&amp;emsp;Demetrius||10
|-
|Perdicas||28||&amp;emsp;Alexander Magnus||12||&amp;emsp;Antigonus||15
|-
|Archelaus||24||&amp;emsp;Aridæus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Philippus||42
|-
|Orestes||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Cassander||19||&amp;emsp;Perses||10
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ASIÆ.'''
|-
|colspan=6|''Philippo XXIV Macedonum rege regnante, Asiæ primus regnavit''
|-
|Antigonus||18||colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Demetrius, qui et||17
|-
| || || || ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;Polyorcetes
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''SYRIÆ ET ASIÆ.'''
|-
|Seleucus, qui et||32||&amp;emsp;Seleucus, qui et||12||&amp;emsp;Alexander||10
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;Nicanor|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;Philopator|| ||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Antiochus Soter||19||&amp;emsp;Antiochus||11||&amp;emsp;Antiochus Sedetes||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
|Antiochus, qui Theos||15||&amp;emsp;&amp;emsp;Epiphanes|| ||&amp;emsp;Demetrius||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Seleucus Callinicus||20||&amp;emsp;Antiochus, qui||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Antiochus Grippus||12
|-
|Ceraunus||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;&amp;emsp;et Eupator|| ||&amp;emsp;Antiochus Cyzicenus||18
|-
|Antiochus Magnus||36||&amp;emsp;Demetrius, qui||12||&amp;emsp;Philippus||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
| || ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;et Soter
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MEDORUM.'''
|-
|colspan=6|''Post Assyriorum reges, Medorum reges regnant.''
|-
|Arbaces||28||&amp;emsp;Cardiceas||13||&amp;emsp;Cyaxares||32
|-
|Sosarmus||30||&amp;emsp;Dejoces||54||&amp;emsp;Astyages||38
|-
|Medidus||40||&amp;emsp;Phraortes||24
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''PERSARUM.'''
|-
|Cyrus||30||&amp;emsp;Artaxerxes||40||&amp;emsp;Artaxerxes, qui||26
|-
|Cambyses||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Xerxes&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;et Ochus
|-
|Fratres Magi menses||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Sogdianus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Arses||style=&quot;text-align:right&quot;|4
|-
|Darius||36||&amp;emsp;Darius Nothus||16||&amp;emsp;Darius Arsami filius||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Xerxes||20||&amp;emsp;Artaxerxes, qui||40||&amp;emsp;Alexander, subverso||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Artabanus||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;&amp;emsp;et Mnemon|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;Persarum regno,
|-
| || || || ||&amp;emsp;&amp;emsp;regnas annis
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ALEXANDRINORUM.'''
|-
|colspan=6|''Incipiente Alexandrinorum regno, regnat Ægypto:''
|-
|colspan=2|Ptolemæus Lagi filius||40||colspan=2|Ptolemæus Evergetes||29
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philadelphus||38||colspan=2|Ptolemæus, sive Soter||17
|-
|colspan=2|Ptolemæus Evergetes||26||colspan=2|Ptolemæus Alexander||10
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philopator||17||colspan=2|Ptolemæus Cleopatræ filius||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|colspan=2|Ptolemæus Epiphanes||24||colspan=2|Ptolemæus Dionysus||30
|-
|colspan=2|Ptolemæus Philometor||35||colspan=2|Cleopatra||22
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Post, Imperatores Romanorum regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ARGIVORUM.'''
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|''XVI Dynastia Ægyptiorum anno 161. Primus Argivorum regnavit''
|-
|Inachus||50||&amp;emsp;Criassus||54||&amp;emsp;Danaus||50
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Phorbas||35||&amp;emsp;Lynceus||41
|-
|Phoroneus||60||&amp;emsp;Triopas||46||&amp;emsp;Abas||23
|-
|Apis||35||&amp;emsp;Crothopus||21||&amp;emsp;Prœtus||17
|-
|Argus||70||&amp;emsp;Sthenelus||11||&amp;emsp;Acrisius||31
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Argivorum regnum transfertur in Mycenas:
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''MYCENARUM.'''
|-
|Perseus|| ||&amp;emsp;Agamemnon||15||&amp;emsp;Penthilus
|-
|Euristheus||43||&amp;emsp;Ægisthus||15||&amp;emsp;Cometes
|-
|Atreus et Thyestes,||65||&amp;emsp;Orestes|| ||colspan=2|&amp;emsp;Usque ad Heraclidarum
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;fratres|| ||&amp;emsp;Tisamenus||colspan=2|&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;descensus.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''CORINTHIORUM.'''
|-
|colspan=6|''Rege Lacedæmoniorum primo Eurystheo, anno ejus primo, primus''
|-
|colspan=6|&amp;emsp;''Corinthiorum regnavit''
|-
|Aletes||35||&amp;emsp;Bacis||35||&amp;emsp;Agemon||16
|-
|Ixion||37||&amp;emsp;Agelas||30||&amp;emsp;Alexander||25
|-
|Agylaus||37||&amp;emsp;Eudemus||25||&amp;emsp;Telestes||12
|-
|Priminas||35||&amp;emsp;Aristomedes||35||&amp;emsp;Automenes||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LYDORUM.'''
|-
|Ardysus||36||&amp;emsp;Candaules||17||&amp;emsp;Sadyates||15
|-
|Aliattes||14||&amp;emsp;Giges||35||&amp;emsp;Aliattes||44
|-
|Meles||12||&amp;emsp;Ardys||37||&amp;emsp;Crœsus||15
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hi reges regnaverunt annos 235.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ATHENIENSIUM.'''
|-
|colspan=6|''Rege VI Argivor. Phorba, anno ejus 22 regnavit Atheniensium primus''
|-
|Cecrops||50||&amp;emsp;Cecrops||40||&amp;emsp;Oxyntes||12
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Pandion||25||&amp;emsp;Aphidas||style=&quot;text-align:right&quot;|1
|-
|Cranaus||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Ægeus Pandionis||48||&amp;emsp;Thymœtes||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Amphictyon||10||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;filius|| ||&amp;emsp;Melanthus||37
|-
|Erichtonius||50||&amp;emsp;Theseus||30||&amp;emsp;Codrus||21
|-
|Pandion||40||&amp;emsp;Menestheus||23
|-
|Erechteus||50||&amp;emsp;Demophoon||33
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|''Hinc'' MAGISTRATUS ''quoad vixerunt regnaverunt: quorum primus''
|-
|Medon||20||&amp;emsp;Phorbas||31||&amp;emsp;Thespieus||27
|-
|colspan=2|&amp;emsp;[''Quem secuti sunt:'']||&amp;emsp;Megacles||30||&amp;emsp;Agamestor||20
|-
|Acastus||36||&amp;emsp;Diognetus||28||&amp;emsp;Æschylus||23
|-
|Archipus||19||&amp;emsp;Pherecles||19||&amp;emsp;Alcmæon||style=&quot;text-align:right&quot;|2
|-
|Thersippus||41||&amp;emsp;Ariphron||20
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|MAGISTRATUS DECENNALIS.
|-
|Carops||10||&amp;emsp;Hippomenes||10||&amp;emsp;Apsander||10
|-
|Æsimedes||10||&amp;emsp;Leocrates||10||&amp;emsp;Eryxias||10
|-
|Clidicus||10||colspan=4|&amp;emsp;Hinc principes annui constituti regnaverunt.
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''HEBRÆORUM.'''
|-
|Abraham||100||colspan=3|&amp;emsp;Joseph dux Ægypti||style=&quot;text-align:right&quot;|80
|-
|Isaac||style=&quot;text-align:right&quot;|60||colspan=3|&amp;emsp;Hebræi serviunt in Ægypto||144
|-
|Jacob||121
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC DUCES.
|-
|Moses||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Jesus||27
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC JUDICES.
|-
|Gothoniel||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Abimelech||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Labdon||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Aod||style=&quot;text-align:right&quot;|80||&amp;emsp;Thola||22||&amp;emsp;Samson||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|Debbora cum||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Jair||22||&amp;emsp;Heli sacerdos||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|style=&quot;text-align:center&quot;|Barach|| ||&amp;emsp;{{tooltip|Jephthe|Jephte}}||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Samuel, et Saul rex||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|Gedeon||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Hesebon||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC REGES.
|-
|David||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Gotholia||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Hammon||style=&quot;text-align:right&quot;|12
|-
|Salomon||style=&quot;text-align:right&quot;|40||&amp;emsp;Joas||40||&amp;emsp;Josias||style=&quot;text-align:right&quot;|32
|-
|Roboam||style=&quot;text-align:right&quot;|17||&amp;emsp;Amasias||29||&amp;emsp;Joachaz&amp;emsp;&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Abia||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Azarias||52||&amp;emsp;Joachim||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Asa||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Joathan||16||&amp;emsp;Jechonias&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Josaphat||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Achaz||16||&amp;emsp;Sedechias||style=&quot;text-align:right&quot;|11
|-
|Joram||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Ezechias||29||&amp;emsp;Judæorum||style=&quot;text-align:right&quot;|70
|-
|Ochosias||style=&quot;text-align:right&quot;|1||&amp;emsp;Manasses||55||style=&quot;text-align:center&quot;|captivitas
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Sub Regibus gentium deinde fuerunt annis…
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|POST HOS ITERUM DUCES HI,
|-
|Judas Machabæus||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Simon||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Jonathas||style=&quot;text-align:right&quot;|19||&amp;emsp;Hyrcanus||26
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|HINC REGES.
|-
|Aristobulus||style=&quot;text-align:right&quot;|1||colspan=3|&amp;emsp;Janæus, qui et Alexander||style=&quot;text-align:right&quot;|27
|-
|Alexandra||style=&quot;text-align:right&quot;|9||colspan=3|&amp;emsp;Hyrcanus Pontifex||style=&quot;text-align:right&quot;|34
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|ALIENIGENÆ.
|-
|Herodes rex||style=&quot;text-align:right&quot;|37||&amp;emsp;Herodes tetrarcha||24||&amp;emsp;Agrippa rex||style=&quot;text-align:right&quot;|26
|-
|Archelaus dux||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Agrippa||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hebræorum regnum a Romanis finitum est.
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|REGES ISRAEL.
|-
|Hieroboam||style=&quot;text-align:right&quot;|22||&amp;emsp;Ochosias||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Zacharias&amp;emsp;menses||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Nadab||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Joram||12||&amp;emsp;Sellum&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;dies||style=&quot;text-align:right&quot;|3
|-
|Baasa||style=&quot;text-align:right&quot;|24||&amp;emsp;Hieu||28||&amp;emsp;Manaen||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|Hela||style=&quot;text-align:right&quot;|2||&amp;emsp;Joachaz||17||&amp;emsp;Phaceas||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|Ambri||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Joas||16||&amp;emsp;Phacee||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|Achab||style=&quot;text-align:right&quot;|22||&amp;emsp;Hieroboam||41||&amp;emsp;Osee||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
|colspan=6|&amp;emsp;Hi reges per annos 250
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ÆGYPTIORUM.'''
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:150%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVI DYNASTIA (''id est POTESTAS'').
|-
|Sub Thebæis&amp;emsp;annis||190
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVII DYNASTIA.
|-
|Pastores||103
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XVIII DYNASTIA, ''Diospolitanorum, annos'' 348.
|-
|Amasis||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Tuthemosis||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Chencres||style=&quot;text-align:right&quot;|16
|-
|Chebron||style=&quot;text-align:right&quot;|13||&amp;emsp;Amenoptes||31||&amp;emsp;Acherres||style=&quot;text-align:right&quot;|8
|-
|Ammenophis||style=&quot;text-align:right&quot;|21||&amp;emsp;Orus||38||&amp;emsp;Cherres||style=&quot;text-align:right&quot;|15
|-
|Mephres||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Acengee||12||&amp;emsp;Danaus||style=&quot;text-align:right&quot;|5
|-
|Mispharmutosis||style=&quot;text-align:right&quot;|26||&amp;emsp;Athoris||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Ægyptus||style=&quot;text-align:right&quot;|68
|-
| || || || ||&amp;emsp;Menophis||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XIX DYNASTIA, ''Annos'' 194.
|-
|Zetus||style=&quot;text-align:right&quot;|55||&amp;emsp;Amenophis||40||&amp;emsp;Thuoris||style=&quot;text-align:right&quot;|7
|-
|Ramses||style=&quot;text-align:right&quot;|66||&amp;emsp;Ammenemes||26
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XX DYNASTIA, ''Annos'' 178.
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;&amp;emsp;XXI DYNASTIA.
|-
|''Regnavit''
|-
|Smendis||style=&quot;text-align:right&quot;|26||&amp;emsp;Nephercheres||style=&quot;text-align:right&quot;|4||&amp;emsp;Osochor||style=&quot;text-align:right&quot;|6
|-
|Psusennes||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Ammenophis||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Psinaches||style=&quot;text-align:right&quot;|9
|-
| || || || ||&amp;emsp;Psusennes||style=&quot;text-align:right&quot;|35
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXII DYNASTIA.
|-
|Sencosis||style=&quot;text-align:right&quot;|21||&amp;emsp;Osorthon||15||&amp;emsp;Tachelotis||style=&quot;text-align:right&quot;|13
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXIII DYNASTIA.
|-
|Petubastis||style=&quot;text-align:right&quot;|25||&amp;emsp;Osorthon||style=&quot;text-align:right&quot;|9||&amp;emsp;Psammus||style=&quot;text-align:right&quot;|10
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXIV DYNASTIA.
|-
|Bochorus||style=&quot;text-align:right&quot;|44
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXV DYNASTIA.
|-
|Sabachon||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Sabichus||12||&amp;emsp;Barachus Æthiops||style=&quot;text-align:right&quot;|20
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXVI DYNASTIA.
|-
|Merres Æthiops||style=&quot;text-align:right&quot;|12||&amp;emsp;Nechao||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Psammites alius,||style=&quot;text-align:right&quot;|12
|-
|Stephinatis||style=&quot;text-align:right&quot;|7||&amp;emsp;Psammeticus||44||style=&quot;text-align:right&quot;|qui et Psammeticus
|-
|Nichepsos||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Nechao, qui et||style=&quot;text-align:right&quot;|6||&amp;emsp;Vaphres||style=&quot;text-align:right&quot;|30
|-
| || ||style=&quot;text-align:right&quot;|Nechepsos|| ||&amp;emsp;Amasis||style=&quot;text-align:right&quot;|42
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;XXVII DYNASTIA.
|-
|colspan=6|In qua Cambyses Persarum rex obtinuit Ægyptum usque ad Darium,
|-
|colspan=6|&amp;emsp;filium Xerxis&amp;emsp;annos 150
|-
|colspan=6|Deinceps Alexandrini usque ad Octavianum Augustum regnaverunt.
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''LATINORUM.'''
|-
|Janus|| ||&amp;emsp;Picus || ||&amp;emsp;Latinus
|-
|Saturnus|| ||&amp;emsp;Faunus
|-
|colspan=6 style=&quot;line-height:200%&quot;|&amp;emsp;Hi regnaverunt simul circiter an. 150.
|-
|Æneas||style=&quot;text-align:right&quot;|3||&amp;emsp;Alba Sylvius||39||&amp;emsp;Agrippa Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|40
|-
|Ascanius||style=&quot;text-align:right&quot;|38||&amp;emsp;Ægypus Sylvius||24||&amp;emsp;Aremulus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|19
|-
|Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|29||&amp;emsp;Capis Sylvius||28||&amp;emsp;Aventinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|37
|-
|Æneas Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|31||&amp;emsp;Carpentus Sylvius||13||&amp;emsp;Procas Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|23
|-
|Latinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|50||&amp;emsp;Tiberinus Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|8||&amp;emsp;Amulius Sylvius||style=&quot;text-align:right&quot;|44
|-
|colspan=6 style=&quot;text-align:center;line-height:200%&quot;|'''ROMANORUM.'''
|-
|Romulus||style=&quot;text-align:right&quot;|38||&amp;emsp;Ancus Martius||23||&amp;emsp;Tarquinius Superbus||style=&quot;text-align:right&quot;|35
|-
|Numa Pompilius||style=&quot;text-align:right&quot;|41||&amp;emsp;Tarquinius Priscus||37||&amp;emsp;Hi regnaverunt||240
|-
|Tullus Hostilius||style=&quot;text-align:right&quot;|32||&amp;emsp;Servius Tullius||34||style=&quot;text-align:center&quot;|simul
|-
|colspan=6|{{sc|Romæ}} ''post exactos'' {{sc|Reges Consules}} ''quotannis bini creati, et in maxima''
|-
|colspan=6|&amp;emsp;''urbis calamitate quandoque etiam creabatur''
|}
{{center|{{sc|Dictator}}.}}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|Junius Brutus, L.||&amp;emsp;T. Largus primus Dictator.||&amp;emsp;T. Lucretius, et P. Valerius.
|-
|&amp;emsp;Tarquinius Coss.
|-
|colspan=3 style=&quot;line-height:200%&quot;|X. {{sc|Viri}} loco Consulum fuerunt instituti.
|-
|Camillus Dictator||&amp;emsp;C. Genutius||&amp;emsp;C. Flaminius
|-
|T. Quintius Dictator||&amp;emsp;Appius Claudius||&amp;emsp;M. Cato
|-
|C. Martius||&amp;emsp;G. Cornelius, et C. Duilius||&amp;emsp;Tiberius Grachus
|-
|M. Valerius||&amp;emsp;C. Attilius Regulus||&amp;emsp;P. Longinus, et L. Licinius
|-
|T. Manlius Torquatus||&amp;emsp;M. Æmilius||&amp;emsp;Paulus Æmilius
|-
|L. Papyrius||&amp;emsp;Q. Lutatius||&amp;emsp;Q. Fulvius Flaccus
|-
|Q. Fabius||&amp;emsp;T. Sempronius, et P.||&amp;emsp;L. Opimius, Q. Maximus
|-
|P. Decius||style=&quot;text-align:center&quot;|&amp;emsp;Cornelius||&amp;emsp;P. Scipio, L. Calpurnius
|-
|P. Cornelius Dolabella,||&amp;emsp;Q. Fulvius||&amp;emsp;L. Cassius, C. Marius
|-
|style=&quot;text-align:right&quot;|et G. Domitius||&amp;emsp;C. Licinius||&amp;emsp;L. Martius, Sext. Julius
|-
|C. Æmilius||&amp;emsp;Scipio Africanus||&amp;emsp;L. Sylla, Q. Pompeius
|-
|M. Curius||&amp;emsp;M. Cato||
|}
IMPERATORES ROMANORUM:
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|-
|C. Julius Cæsar||an. 4, m. 6||&amp;emsp;Alexander Mammeæ||13
|-
|Augustus Cæsar||an. 56, m. 6||style=&quot;text-align:right&quot;|filius&amp;emsp;
|-
|Tiberius||23||&amp;emsp;Maximinus||3
|-
|C. Caligula||an. 3, m. 10||&amp;emsp;Gordianus||6
|-
|Claudius||{{font-size|90%|an. 13, m. 8, d. 28}}||&amp;emsp;Philippus||7
|-
|Nero||{{font-size|90%|an. 13, m. 7, d. 28}}||&amp;emsp;Decius||an. 1, m. 3
|-
|Vespasianus||{{font-size|90%|an. 9, m. 11, d. 22}}||&amp;emsp;Gallus et Volusianus||2
|-
|Titus Vespasianus||an. 2, m. 8||&amp;emsp;Valerianus et Gallienus||15
|-
|Domitianus||an. 15, m. 5||&amp;emsp;Claudius||an. 1, m. 9
|-
|Nerva||an. 1, m. 4||&amp;emsp;Aurelianus||an. 5, m. 6
|-
|Trajanus||an. 19, m. 6||&amp;emsp;Tacitus||m. 6
|-
|Hadrianus||21||&amp;emsp;Probus||an. 6, m. 4
|-
|Antonius Pius cum||an. 22, m. 3||&amp;emsp;Carus cum filiis||2
|-
|colspan=2|&amp;emsp;filiis Aurelio et Lucio||colspan=2|&amp;emsp;&amp;emsp;Carino et Numeriano
|-
|M. Antoninus, qui||a. 19, m. 1||&amp;emsp;Diocletianus||20
|-
|&amp;emsp;et Verus, et L.|| ||&amp;emsp;Galerius||2
|-
|Aurelius Commodus|| ||&amp;emsp;Constantinus||an. 30, m. 10
|-
|Commodus||13||&amp;emsp;Constantinus,||{{font-size|90%|an. 24, m. 3, d. 13}}
|-
|Helvius Pertinax||m. 6||&amp;emsp;&amp;emsp;Constantius,
|-
|Severus||18||&amp;emsp;&amp;emsp;et Constans
|-
|Antoninus Caracalla||7||&amp;emsp;Julianus Apostata||an. 2, m. 8
|-
|Macrinus||1||&amp;emsp;Jovinianus||m. 8
|-
|M. Aurelius||4||&amp;emsp;Valentinianus, et||an. 13, m. 5
|-
|&amp;emsp;&amp;emsp;Antoninus|| ||&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;Valens
|}
==Incipiunt Regna Comparari==
:''Regnum Assyriorum.''
Primus omni Asiæ, exceptis Indis, Ninus Beli filius regnavit annis LII. Quem Belum Assyrii deum sibi nominaverunt. Hujus Nini XLIII anno imperii sui natus est Abraham.
:''Regnum Sicyoniorum.''
In Græcia vero secundus Sicyoniis imperavit Europs annis XLV. Cujus regni XXII anno natus est Abraham.
:''Hebræorum gentis exordium.''
In hujus Nini imperio apud Hebræos nascitur Abraham, qui cum centum esset annorum genuit Isaac. Cujus Abrahæ erat annus primus tunc, cum imperii Nini quadragesimus tertius.
:''Regnum Ægyptiorum.''
Porro apud Ægyptios XVI potestas erat quam vocant dynastiam quo tempore regnabant Thebæi, qui præfuerunt Ægyptiis annis CXC.
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1}}||{{outdent|Ninus condidit civitatem Ninum in regione Assyriorum, quam Hebræi vocant Ninivem, quæ ad præsens Nisibis nuncupatur.|1}}{{outdent|Nino regnante apud Assyrios, Primus Sicyoniis imperavit Ægialeus annis 52 a quo Ægialea nuncupata est, quæ nunc Peloponnesus vocatur. Post quem secundus, EUROPS, qui et prælatus est titulo.|1}}{{outdent|Regnante Nino apud Assyrios, novissimo ejus tempore nascitur Abraham.|1}}Nino regnante apud Assyrios, THEBÆI Ægyptiis imperant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|6}}||{{outdent|Zoroastres magus, rex Bactrianorum clarus habetur, adversus quem Ninus dimicat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|10}}||Abraham natione Chaldæus, primam ætatem apud Chaldæos terit.&lt;br&gt;''Assyriorum II, SEMIRAMIS, regnavit annis 42.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|11}}||{{outdent|Assyriis imperavit uxor Nini Semiramis, de qua innumerabilia narrantur, quæ et Asiam tenuit, et propter inundationem aggeres construxit, plurima Babyloniæ urbis instaurans.|1}}
|-
|{{ancora+|24}}||''Sicyoniorum III, TELCHIN, annis 20.''
|-
|{{ancora+|44}}||''Sicyoniorum IV, APIS, annis 25.''
|-
|{{ancora+|45}}||A quo Apia, quæ nunc Peloponnesus, prius Ægialea nuncupata.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|51}}||Apud Cretam regnavit Cres primus indigena.{{outdent|Principium XLI Jubilæi secundum Hebræos. Jobel autem apud eos quinquagenarius annus vocatur. Itaque juxta supputationem eorum ab Adam ad annum præsentem sunt anni 2000.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|52}}||{{outdent|''Assyriorum III, ZAMEIS, qui et Ninyas, filius Nini et Semiramidis, annis 38.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|53}}||{{outdent|Creta dicta a Crete indigena, quem aiunt unum Curetarum fuisse, a quibus Jupiter absconditus est et nutritus. Hi Gnoson civitatem in Creta condiderunt, et Cybeli matri templum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|69}}||Noe moritur.&lt;br&gt;''Sicyoniorum V, THELXION, annis. 52.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|75}}||{{outdent|Abraham cum 75 esset annorum divino dignus habetur alloquio, et ea repromissione quæ ad eum facta est.|1}}{{outdent|Primus annus Repromissionis Dei ad Abraham, a quo usque ad Mosen, et egressum ex Ægypto gentis Hebrææ supputantur anni 430, quorum meminit Paulus ita dicens: ''Testamentum confirmatum a Deo, quæ post 430 annos facta est lex, non infirmat ad destruendam repromissionem. Ipse quoque in Exodo Moses his congruens loquitur: Habitatio autem filiorum Israel, qua habitaverunt in Ægypto, et in terra Chanaam ipsi et patres eorum, anni 430''.|1}}
|-
|{{ancora+|85}}||X annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|86}}||{{outdent|Abraham ex ancilla Agar generat Ismael, a quo Ismaelitarum genus, qui postea Agareni, et ad postremum Saraceni dicti.|1}}
|-
|{{ancora+|90}}||''Assyriorum IV, ARIUS, 30 annis.''
|-
|{{ancora+|95}}||XX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|99}}||Sodoma et Gomorrha succensæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|100}}||{{outdent|Abraham cum centenarius esset, genuit ex libera filium ISAAC, cui supervixit an. 75.|1}}
|-
|{{ancora+|101}}||Initium XLII Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|103}}||{{outdent|Primo omnium prophetarum Abrahæ Verbum Dei, cum in figura apparuisset humana, vocationem gentium pollicetur, quam in nostro tempore sermo Christi deduxit ad finem per Evangelicam in omnes gentes prædicationem.|1}}
|-
|{{ancora+|105}}||XXX ann. Repromissionis.
|-
|{{ancora+|110}}||CX annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|115}}||XL annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|120}}||CXX annus Abrahæ.&lt;br&gt;''Assyriorum V, ARALIUS, annis 40.''
|-
|{{ancora+|121}}||''Sicyoniorum VI, ÆGYDRUS, annis 34.''
|-
|{{ancora+|125}}||L annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|129}}||{{outdent|Hoc tempore in Creta regnavit primus Cres indigena, ut quidam volunt. Alii vero supra scriptum tempus vindicant.|1}}
|-
|{{ancora+|130}}||CXXX annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|135}}||LX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|140}}||CXL annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|145}}||LXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|150}}||CL annus Abrahæ.
|-
|{{ancora+|151}}||Principium Jubilæi 43.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|155}}||LXXX annus Repromissionis.&lt;br&gt;''Sicyoniorum VII, THURIMACHUS, annis 45.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|160}}||CLX annus Abrahæ.&lt;br&gt;''Assyriorum VI, XERXES, qui et Balaneus, an. 30.''{{outdent|''Hebræorum JACOB filius Isaac usque ad principatum filii Joseph annis 121.''|1}}{{outdent|''INITIUM regni Argivorum. His temporibus I apud Argos regnavit INACHUS, an. 50.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|161}}||{{outdent|Sexagenario Isaac nascuntur filii gemini: Primus Esau, qui et Edom, a quo gens Idumæorum. Secundus Jacob, qui postea Israel, a quo Israelitæ, qui nunc Judæi.|1}}{{outdent|Inachi filia Io, quam Ægyptii, mutato nomine, Isidem vocant et colunt. A patre Inacho Inachus fluvius apud Argos, a filia Jone Bosphorus nuncupatur.|1}}
|-
|{{ancora+|165}}||XC ann. Reprom.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|170}}||CLXX an. Abrahæ, Isaac vero LXX.{{outdent|CASTOR Chronographus de Argivorum regno ita loquitur: ''Consequenter persequemur reges Argivorum ab Inacho usque in Sthenelum filium Crotopi, quorum invenitur omne tempus an. 384''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|175}}||{{outdent|C annus Repromissionis, in quo moritur Abraham omnes vivens annos CLXXV.|1}}
|-
|{{ancora+|180}}||LXXX annus Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|181}}||{{outdent|APIS in Ægypto primus Deus putatus est: quem quidam Serapin vocaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|185}}||CX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|190}}||XC annus Isaac.&lt;br&gt;''Assyriorum VII ARMAMITRES annis. 38.''{{outdent|''Ægyptiorum XVII DYNASTIA, quo tempore regnabant Pastores ann. 103.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|191}}||{{outdent|Reges Ægyptiorum Pastores conjicimus nuncupatos propter Joseph et fratres ejus, qui in principio Pastores descendisse in Ægyptum comprobantur.|1}}
|-
|{{ancora+|195}}||CXX an. Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|200}}||C annus Isaac.&lt;br&gt;''Sicyoniorum VIII, LEUCIPPUS annis 53.''
|-
|{{ancora+|201}}||Principium Jubilæi 44, juxta traditionem Jud.
|-
|{{ancora+|205}}||CXXX an. Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|210}}||CX annus Isaac.&lt;br&gt;''Argis II PHORONEUS, annis 60.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|211}}||{{outdent|Phoroneus Inachi filius et Niobes, leges primus judiciaque conscripsit. Quidam hujus filiam Nioben arbitrantur. Horum temporum quasi valde antiquorum Plato in Timæo meminit, ita dicens: ''Et aliquando volens eos provocare in sermones de temporibus antiquorum, quæ cuique civitati apud veteres, accidissent, de Phoroneo, qui primus hoc nomine appellatus est, et Niobe, et his qui post diluvium fuere''.|1}}
|-
|{{ancora+|215}}||CXL an. Repr.
|-
|{{ancora+|220}}||CXX annus Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|222}}||Thessalus Græci filius regnat in Thessalia.{{outdent|Ogygus in Attica Eleusinam condidit, quæ antiquitus vocabatur Acta, et alias civitates plurimas. Cujus temporibus apud lacum Tritonidem virgo apparuit, quam Græci Minervam nuncupaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|225}}||CL annus Repr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|226}}||{{outdent|Niobæ primæ omnium mulierum mixtus est Jupiter, ut Græci perhibent, de qua nascitur Apis, quem Serapin cognominant.|1}}
|-
|{{ancora+|228}}||''Assyriorum VIII BELOCUS annis 35.''
|-
|{{ancora+|230}}||CXXX ann. Isaac.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|233}}||{{outdent|Teltaphis et Carsatis adversus Phoroneum et Parrhasios instituunt bellum.|1}}
|-
|{{ancora+|236}}||CLX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|239}}||Jacob descendit in Mesopotamiam et servivit apud Laban annis 7.
|-
|{{ancora+|240}}||CXL Isaac annus.
|-
|{{ancora+|245}}||CLXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|247}}||Jacob generat Ruben.
|-
|{{ancora+|248}}||Jacob generat Simeon.
|-
|{{ancora+|249}}||Jacob generat Levi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|250}}||CL annus Isaac.&lt;br&gt;Messana, quæ, et Mamertina conditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|251}}||{{outdent|Principium XLV Jubilæi: et Jacob generat Judam, a quo Judæi appellati.|1}}
|-
|{{ancora+|252}}||I annus Joseph, XCII erat Jacob.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|253}}||Jacob genuit Joseph.&lt;br&gt;''Sicyoniorum IX, MESSAPUS, annis 47.''
|-
|{{ancora+|254}}||Diluvium, quod factum est sub Ogyge.
|-
|{{ancora+|255}}||CLXXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|260}}||CLX annus Isaac.
|-
|{{ancora+|263}}||''Assyriorum IX, BALEUS annis 52.''
|-
|{{ancora+|265}}||CXC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|268}}||Joseph venundatus a fratribus annum agens 17.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|270}}||CLXX Isaac annus, Jacob vero 110.&lt;br&gt;''Argivorum III, APIS, annis 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|271}}||{{outdent|Aiunt hunc Apin esse Serapin: siquidem cum fratrem Ægialeum regem præfecisset Achaiæ, ipse cum populo ad Ægyptum navigavit.|1}}
|-
|{{ancora+|275}}||CC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|279}}||Memphis in Ægypto ab Ape condita.
|-
|{{ancora+|280}}||CLXXX ann. Isaac moritur, relinquit filium Jacob habentem an. 120.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|281}}||{{outdent|Telchines victi Rhodum condiderunt, quæ prius Ophiusa vocabatur.|1}}{{outdent|''Hebræorum JOSEPH dux Ægypti anno ætatis suæ 30 vixit annis 80.''|1}}
|-
|{{ancora+|285}}||CCX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|290}}||CXXX annus Jacob.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|291}}||{{outdent|Secundo anno famis ingressus Ægyptum cum filiis suis Jacob, cum a Pharaone interrogaretur, quotum annum ageret, respondit se esse annorum 130.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|293}}||{{outdent|''Ægyptiorum XVII DYNASTIA Diospolitanorum, annis 348, quorum primus AMASIS annis 25.''|1}}
|-
|{{ancora+|294}}||Sparta condita est a Sparto filio Phoronei.
|-
|{{ancora+|295}}||CCXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|300}}||CXL annus Jacob.&lt;br&gt;''Sicyoniorum X, HERATUS, annis 46.''
|-
|{{ancora+|301}}||I annus Joseph.—Initium Jubilæi 46.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|305}}||CCXXX an. Repromissionis.&lt;br&gt;''Argis IV, ARGUS annis 70.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|307}}||{{outdent|Jacob 147 ætatis suæ anno diem obiit, prophetizans de Christo, et de vocatione gentium.|1}}
|-
|{{ancora+|311}}||LX annus Joseph.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|315}}||CCXL annus Repromissionis.&lt;br&gt;''Assyriorum X, ALTADAS an. 32.''
|-
|{{ancora+|318}}||''Ægypti CHEBRON, annis 13.''
|-
|{{ancora+|321}}||LXX annus Joseph.
|-
|{{ancora+|325}}||CCL annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|331}}||LXXX annus Joseph.&lt;br&gt;''Ægypti AMENOPHIS, annis 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|332}}||{{outdent|Secundum quorumdam opinionem his temporibus fuit Prometheus, a quo homines factos esse commemorant. Et revera: cum enim sapiens esset, feritatem eorum et nimiam imperitiam ad humanitatem et scientiam transfigurabat.|1}}
|-
|{{ancora+|335}}||CCLX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|341}}||XC annus Joseph.
|-
|{{ancora+|345}}||CCLXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|346}}||{{outdent|Ægyptiorum reges omnes tunc Pharaones dicebantur, non hoc proprium habentes nomen, sed pro dignitate reges tunc utebantur hoc nomine, sicut et apud nos Imperatores Augusti appellantur. Habebat ergo unusquisque Pharao proprium nomen. Hoc nos ex libris Manethonis sacerdotis Ægyptiorum lectum posuimus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|347}}||''Assyriorum XI, MAMITHUS, annis 30.''&lt;br&gt;''Sicyoniorum XI, PLEMNÆUS, annis 48.''
|-
|{{ancora+|351}}||C annus Joseph.—Principium 47 Jubilæi.
|-
|{{ancora+|352}}||''Ægyptiorum MEPHRES, annis 12.''
|-
|{{ancora+|355}}||CCLXXX annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|361}}||{{outdent|CX anno Joseph moritur, post cujus interitum Hebræi Ægyptiis servierunt an. 144. Fiunt autem omnes anni, quos Hebræi in Ægypto fecerunt 215, qui ab eodem tempore computantur, quo Jacob cum filiis suis descendit in Ægyptum.|1}}''Hebræorum SERVITUS in Ægypto an. 144.''
|-
|{{ancora+|364}}||''Ægyptior. MISPHARMUTOSIS an. 26.''
|-
|{{ancora+|365}}||CCXC annus Repromissionis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|375}}||''Argis V, CRIASSUS, annis 54.''&lt;br&gt;CCC annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|376}}||In Argis prima sacerdotio functa est Callithya filia Peirantis.
|-
|{{ancora+|377}}||''Assyriorum XII, MACHALEUS annis 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|380}}||{{outdent|Atlas frater Promethei præcipuus Astrologus dictus est, qui ob eruditionem istius disciplinæ etiam cœlum sustinere affirmatus est. Euripides autem montem esse altissimum dicit, qui Atlas vocetur.|1}}
|-
|{{ancora+|385}}||CCCX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|390}}||''Ægyptiorum TUTHMOSIS, annis 9.''
|-
|{{ancora+|394}}||''Sicyoniorum XII, ORTHOPOLIS annis 63.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|395}}||{{outdent|Æthiopes ab Indo flumine consurgentes juxta Ægyptum consederunt.|1}}CCCXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|399}}||''Ægyptiorum AMENOPHIS, annis 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|400}}||{{outdent|Hic est Amemphis, seu Amenoptes, quem quidam Menonem putant, lapidem loquentem: quippe cujus statua usque ad adventum Christi, sole oriente, vocem dare dicebatur.|1}}{{outdent|[Sicyon.] His regnantibus Syrus fuisse perhibetur indigena, ex cujus vocabulo nomen Syria accepit.|1}}
|-
|{{ancora+|401}}||Principium XLVIII Jubilæi.
|-
|{{ancora+|405}}||CCCXXX annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|407}}||''Assyriorum XIII, IPHEREUS, annis 20.''
|-
|{{ancora+|415}}||CCCXL annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|425}}||CCCL annus Repromissionis.
|-
|{{ancora+|426}}||Amram genuit Mosen, cum esset annorum 70.
|-
|{{ancora+|427}}||''Assyriorum XIV, MAMYLUS annis 30.''
|-
|{{ancora+|428}}||Epidaurus civitas condita est.
|-
|{{ancora+|429}}||''Argis VI, PHORBAS, annis 35.''
|-
|{{ancora+|430}}||''Ægypti ORUS, annis 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|431}}||{{outdent|Quidam, scribunt Prometheum, et Epimetheum, et Atlantem fratrem Promethei, et Argum cuncta cernentem, et Io filiam Promethei his fuisse temporibus: alii vero ætate Cecropis: nonnulli autem ante Cecropem ann. 60, sive 90.|1}}
|-
|{{ancora+|435}}||CCCLX annus Repromissionis, et X an. Moysis.
|-
|{{ancora+|441}}||Primus regnavit in Thessalia Hæmon.
|-
|{{ancora+|442}}||Phorbas Rhodum obtinuit.
|-
|{{ancora+|443}}||Primus quadrigam junxisse fertur Throchilus seu Proclytus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|445}}||Hercules primus fertur Antæum luctæ vicisse certamine.&lt;br&gt;CCCLXX annus Repromissionis, et XX an. Moysis.
|-
|{{ancora+|448}}||Xanthus Triopa Lesbon condidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|451}}||In Creta regnavit Cydon.&lt;br&gt;Principium XLIX Jubilæi.
|-
|{{ancora+|455}}||CCCLXXX annus Repromissionis, et XXX annus Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|457}}||''Assyriorum XV SPARETUS annis 40.&lt;br&gt;Sicyoniorum XIII MARATHIUS annis 30.''{{outdent|''His temporibus in Atta, quæ nunc Attica nuncupatur, primus regnavit CECROPS, qui et DIPHYES, an. 50.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|461}}||{{outdent|A Cecrope usque ad primam olympiadem numerantur reges XVII; principes vero quos mors tantum finiebat, XII, sub quibus apud Græcos multa miranda narrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|462}}||{{outdent|XXXV anno Mosis Cecrops regnabat in Attica, a quo usque ad captivitatem Trojæ fiunt anni 375.|1}}
|-
|{{ancora+|464}}||''Argis VII TRIOPAS an. 46.''
|-
|{{ancora+|465}}||CCCXC annus Repromissionis, et XL annus Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|466}}||{{outdent|Cecrope regnante, primum in arce oliva orta est, et ex Minervæ nomine, quæ Græce Athena dicitur, Athenæ nuncupatæ. Dicebatur autem Cecrops, Diphyes, id est, duabus naturis, sive ob longitudinem corporis, sive idcirco quod cum esset Ægyptius, utramque linguam sciebat, Græcam et Ægyptiacam. Primus Cecrops bovem immolans, Jovem appellavit: et Cecropia regio ab eo nuncupata est.|1}}
|-
|{{ancora+|468}}||''Ægypti ACENCHERES, seu ACENCRIS, ann. 12.''
|-
|{{ancora+|469}}||Moses Ægyptum derelinquens in eremo philosophatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|472}}||{{outdent|Curetes, et Corybantes Cnosson condiderunt: qui modulatam et inter se concinentem in armis saltationem reperere.|1}}
|-
|{{ancora+|475}}||CCCC annus Repromissionis, et L annus Mosis.
|-
|{{ancora+|478}}||Chaldæi contra Phœnices dimicant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|480}}||Musæus Euctæi et Nymphæ filius agnoscitur.&lt;br&gt;''Ægypti, ATHORIS annis 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|481}}||{{outdent|Deucalion apud eos regnare orsus, qui circa Parnassum morabantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|483}}||{{outdent|Judicium Neptuni et Minervæ de contentione regionis apud. Cecropem actum fuisse confingitur.|1}}
|-
|{{ancora+|485}}||CCCCX ann. Repromissionis, et LX an. Mosis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|486}}||{{outdent|Io Inachi filiæ mixtus est Jupiter, qua in bovem, ut dicitur, versa, Bosporus appellatur.|1}}
|-
|{{ancora+|487}}||''Sicyoniorum XIV. MARATHUS, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|488}}||{{outdent|Cecrops in Eubœa Athenas condidit, quas et Diadas nominant: hanc urbem Euboici Orchomenon appellaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|489}}||''Ægypti CHENCRES an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|491}}||{{outdent|Diluvium quod sub Deucalione in Thessalia, et incendium quod sub Phaetonte factum est.|1}}{{outdent|Iste est Pharao Chencres, qui contradixit per Mosen Deo, atque mari Rubro obrutus est. Post quem regnavit Ægyptiis Acherres Pharao: nam Pharao cognomen est dignitatis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|495}}||In Æthiopia multæ pestilentiæ locales, ut Plato meminit, fuere.&lt;br&gt;CCCCXX annus Repromissionis, et LXX annus Mosis.
|-
|{{ancora+|497}}||''Assyriorum XVI, ASCADES annis 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|498}}||{{outdent|Ab Hellene Deucalionis et Pyrrhæ filio, hi qui prius Græci, Hellenes nuncupati sunt: et Atta, sub eo Attica vocata.|1}}
|-
|{{ancora+|499}}||Corinthus condita, quæ prius Ephyra vocabatur.
|-
|{{ancora+|501}}||Principium L Jubilæi. [Hebr.]
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|503}}||{{outdent|Secundum nonnullos Io in Ægyptum profecta, et ibi Isis nuncupata, quæ nupta postea Telegono, Epaphum genuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|505}}||CCCCXXX an. Repromissionis et LXXX an. Mosis.{{outdent|''HEBRÆORUM Moses 80 annum agens dux itineris ex Ægypto Hebræor. gentis efficitur, legem eis in eremo tradens per an. 40.|1}}''Ægypti, ACHERRES annis 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|506}}||Moses in Sina monte divino fruitur aspectu.{{outdent|Hercules cognomento Desinaus in Phœnice clarus habetur: unde ad nostram usque memoriam Cappadocibus et Iliensibus Desinaus adhuc dicitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|507}}||{{outdent|Ab hoc loco usque ad Salomonem et ædificationem templi numerantur an. 480.|1}}''Sicyoniorum XV, ECHYREUS, an. 55.''
|-
|{{ancora+|508}}||Apollinis Deli templum ab Erysichthone ædificatum.
|-
|{{ancora+|509}}||Areopagus apud Athenas nomen judicii constituitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|510}}||Vitis inventa a Dionyso, sed non Semeles filio.&lt;br&gt;''Atheniensium II, CRANAUS an. 9.''&lt;br&gt;''Argis VIII, CROTHOPUS ann. 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|511}}||Cranaus indigena, ex cujus filiæ Athidis nomine Attica vocata.&lt;br&gt;Primus apud Hebræos Pontifex constitutus est Aaron frater Mosis.
|-
|{{ancora+|513}}||''Ægypti CHERRES annis 15.''
|-
|{{ancora+|514}}||In Creta regnavit Apteras, qui et urbem condidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|516}}||{{outdent|Deucalionis filius, Dionysus, verum non ille Semeles filius, cum in Atticam pervenisset, hospitio receptus a Semaco, filiæ ejus capræ pellem largitus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|519}}||{{outdent|In Ægypto regnavit secunda Telegonus Oris Pastoris filius, septimus ab Inacho.|1}}''Atheniens. III, AMPHICTYON an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|520}}||Templum Delii constructum ab Erysichthone filio Cecropis.&lt;br&gt;Moses in deserto præest genti Judæorum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|524}}||{{outdent|Epaphus filius Io secundæ et Jovis, Memphim condidit cum Ægypto regnaret.|1}}
|-
|{{ancora+|528}}||''Ægypti ARMEUS, qui et Danaus, annis 5.''
|-
|{{ancora+|529}}||''Athen. IV, ERICHTHONIUS an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|530}}||Lacedæmon condita a Lacedæmone Semeles filio.&lt;br&gt;Cath filius Trismegisti floruit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|531}}||{{outdent|Erichthonius Vulcani et Minervæ filius, qui ab Homero Erechtheus vocatur, his regnantibus fuit.|1}}{{outdent|''Argis IX, STENELUS annis 11.'' (Castoris de Argivorum principibus: ''Cum Stenelum DANAUS expulisset; Argos tenuit, minoresque ejus perseveraverunt usque ad Eurystheum filium Steneli, nepotem Persei''.)|1}}''Post quem PELOPIDÆ imp. susceperunt, primo regnante Atreo.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|534}}||{{outdent|Post quem ''REMESSES qui et Ægyptus, an. 68.'' (Ægyptus, quæ prius Aeria dicebatur, ab Ægypto tunc ibi regnante nomen accepit, cui datum est regnum ejecto Danao).|1}}{{outdent|Apollo de Latona nascitur, non ille cujus consueverunt oracula consuli, sed qui cum Hercule servivit Admeto. Arcas filius Jovis et Callistonis, Pelasgis in ditionem redactis, regionem ipsorum Arcadiam nuncupavit.|1}}
|-
|{{ancora+|537}}||''Assyrior. XVII AMYNTAS, annis 45.''
|-
|{{ancora+|539}}||Dardanus condidit Dardaniam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|541}}||{{outdent|Post Stenelum Argis regnavit Gelanor, quem cum Argivi de imperio pepulissent, regnum Danao tradiderunt.|1}}
|-
|{{ancora+|542}}||''Argis X, DANAUS an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|543}}||{{outdent|Argos sibi Danaus vindicavit expulsus Ægypto, et eamdem aquis abundare fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|544}}||{{outdent|Orithya Erechthei, qui et Erichthonius dictus est, a Borea Thrace rapitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|545}}||Mors Mosis.&lt;br&gt;''Hebræor. post Mosen dux constituitur JESUS an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|546}}||{{outdent|Apud Hebræos Pontificatum suscepit Eleazarus.—Hucusque V libri Mosis continent an. 3730 secundum LXX Seniorum interpretationem.|1}}Triptolemus longa navi Eleusin veniens, ibi frumenta distribuit.{{outdent|Erichthonius primus quadrigam junxit in Græcia: erat quippe apud alias nationes.|1}}
|-
|{{ancora+|548}}||Proserpinam rapuit Orcus Molossorum rex.
|-
|{{ancora+|550}}||Perseus occidit Gorgonem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|551}}||{{outdent|Dionysus Nysam in India condidit, et a suo nomine eam sic appellavit.|1}}Principium quinquagesimi primi Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|553}}||Cyrene in Libya ædificata est.{{outdent|Busiris Neptuni et Lybiæ Epaphi filiæ filius apud vicina Nilo loca tyrannidem exercet, transeuntes hospites crudeli scelere interficiens.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|554}}||{{outdent|Jesus successor Mosis terram Palæstinorum Judææ genti sorte distribuit.|1}}{{outdent|Danaus per 50 filias 50 filios Ægypti fratris interfecit, evadente solo Lynceo, qui post eum regnavit. Neque vero multitudo filiorum incredibilis videri debet in Barbaris, cum tam innumerabiles habeant concubinas.|1}}
|-
|{{ancora+|556}}||In Creta regnavit Lapis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|560}}||{{outdent|Phœnix et Cadmus de Thæbis Ægyptiorum in Syriam profecti, apud Tyrum et Sidonem regnaverunt.|1}}
|-
|{{ancora+|562}}||''Sicyoniorum XVI, CHORAX an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|563}}||{{outdent|Liber pater in India militat, in cujus exercitu fuerunt feminæ dictæ Bacchæ, magis propter furorem quam propter virtutem.|1}}
|-
|{{ancora+|565}}||Perseus cum uxore Andromeda rapti in cœlum sunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|567}}||Templum Delphis magnum a Phlegya incensum.{{outdent|Bithynia condita est a Phœnice, qui Phœnicibus quasdam litteras tradidit ad scribendum. Vermiculum instituit. Ille phœniceus dictus est, qui postea, littera mutata, dicitur puniceus.|1}}
|-
|{{ancora+|569}}||In Creta regnavit Asterius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|570}}||{{outdent|Europæ filiæ Phœnicis mixtus est Jupiter, quam postea Asterius Cretensium rex uxorem accipiens, Minoem ex ea et Rhadamanthum et Sarpedonem procreavit.|1}}
|-
|{{ancora+|572}}||''Hebræorum primus judex ex tribu Juda GOTHONIEL, annis 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|573}}||{{outdent|Post mortem Jesu subjectos tenuerunt Hebræos alienigenæ annis 8, qui junguntur Gothonielis temporibus, secundum Judæorum traditiones.|1}}
|-
|{{ancora+|576}}||Apud Argos sacerdotio functa est Hypermnestra Danai filia.
|-
|{{ancora+|579}}||''Atheniensium V, PANDION an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|580}}||Apud Judæos pontificatum suscepit Phinees.&lt;br&gt;Pandion filius Erichthonii, cujus filiæ Progne et Philomela.
|-
|{{ancora+|581}}||Rhadamanthus et Sarpedon reges Lyciorum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|582}}||Raptus Europæ.&lt;br&gt;''Assyr. XVIII, BELOCHUS, annis 25.''&lt;br&gt;Hujus filia Actosa, quæ et Semiramis, regnat cum patre annis 7.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|583}}||{{outdent|Cadmus regnavit Thebis, ex cujus filia Semele natus est Dionysus, id est, Liber pater, sub quo et Linus Thebæus musicus fuit.|1}}
|-
|{{ancora+|589}}||Melus, et Paphus, et Thasus, et Callista urbes conditæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|592}}||''Argis XI, LYNCEUS an. 41.''&lt;br&gt;''Sicyoniorum XVII, EPOPEUS, an. 35.''
|-
|{{ancora+|593}}||Bithynia condita a Phœnice, quæ prius Mariandina vocabatur.
|-
|{{ancora+|596}}||Linus e Thebis, et Zethus, et Amphion in musica arte clarescunt.
|-
|{{ancora+|599}}||Idæi Dactyli his temporibus erant, qui et ferrum repererunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|601}}||Amphion et Zethus Thebis regnabant.&lt;br&gt;[Ægyptior.] ''MENOPHIS annis 40.''
|-
|{{ancora+|602}}||In Dardania regnavit Erichthonius filius Dardani.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|604}}||{{outdent|Ea quæ de Demetra, quam aiunt esse Isidem deam Ægyptiorum, et Danæ, ex qua Perseus nascitur, dicuntur, his sunt gesta temporibus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|607}}||Ephyra quæ nunc Corinthus vocatur, a Sisypho condita.&lt;br&gt;''Assyriorum XIX BELLEPARES, annis 30.''
|-
|{{ancora+|608}}||Armonia rapta a Cadmo.
|-
|{{ancora+|609}}||Minos, filius Europæ, regnat in Creta.
|-
|{{ancora+|611}}||Cadmea condita est, et Side in Cilicia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|612}}||Pelops apud Argos regnavit annis 59, a quo Peloponnesus vocata.&lt;br&gt;''Hebræor. AOD, ex tribu Effrem, an. 80.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|613}}||{{outdent|Eleusinæ Celeus regnavit, coævus Triptolemo, quem Philochorus ait longa navi ad urbes accedentem distribuisse frumenta, et ob id dedisse suspicionem, quod navis ejus serpens pinnatus fuerit: et est figura quæ possit recipi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|615}}||{{outdent|Post Gothonielem, Hebræos habuerunt alienigenæ subjectos annis 18, qui copulantur temporibus Aod secundum Judæorum traditiones.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|619}}||Achaia ab Achæo condita.&lt;br&gt;''Atheniensium VI, ERICHTHEUS, an. 50.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|620}}||{{outdent|Fabula Proserpinæ, quam rapuit Aedoneus, id est, Orcus, rex Molossorum, cujus canis, ingentis magnitudinis, Cerberus nomine, Pirithoum devoravit, qui ad raptum uxoris cum Theseo venerat, quem et ipsum jam in mortis periculo constitutum adveniens Hercules liberavit, et ob id quasi ab inferis receptus dicitur, ut scribit Philochorus in Attidis libro secundo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|627}}||Dionysus, qui Latine Liber pater, nascitur ex Semele.&lt;br&gt;''Sicyonior. XVIII, LAOMEDON, 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|628}}||{{outdent|Erichthei filiam Orithyiam Boreas Astræi filius Thrax rapuit, quem fabulæ ventum confingunt.|1}}
|-
|{{ancora+|631}}||Sub hoc et mysteria cœperunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|633}}||Ea quæ de Perseo dicuntur, tunc gesta sunt.&lt;br&gt;''Argivorum XII, ABAS an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|634}}||{{outdent|Secundum quorumdam opinionem, hac ætate Phrixus cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales visus est per mare vehi ab Ariete velleris aurei.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|637}}||{{outdent|Fuit autem navis ei parata fugienti, cujus insigne Aries erat. Porro Palæphatus affirmat, Arietem vocatum nutritorem, per quem liberatus est.|1}}''Assyriorum XX, LAMPRIDES, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|641}}||Thebis expulso Cadmo, Amphion et Zethus regnaverunt.{{outdent|''Ægyptiorum DYNASTIA XIX, an. 194, Suo imperatore uti cœperunt quorum primus ZETHUS, an. 55.''|1}}
|-
|{{ancora+|643}}||Ea quæ de Progne et Philomela dicuntur, acciderunt.
|-
|{{ancora+|645}}||Bellum, quod sub Eumolpo fuit.
|-
|{{ancora+|646}}||Melampus divinus agnoscitur.
|-
|{{ancora+|648}}||In Dardania regnavit Tros, a quo Trojani nuncupati sunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|651}}||{{outdent|Apud Pythium vates prima Phemonœ hexametris versibus futura cecinisse narratur.|1}}
|-
|{{ancora+|655}}||Phrygas rexit Tantalus, qui prius Mæones vocabantur.
|-
|{{ancora+|656}}||''Argivorum XIII, PROETUS, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|657}}||{{outdent|Ob raptum Ganymedis, Troi patri Ganymedis, et Tantalo bellum exortum est, ut scribit Phanocles poeta. Frustra igitur Jovis fabula, et raptrix Aquila fingitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|663}}||{{outdent|Tityus convixit Tantalo. Tityonis tempore fuit Latona mater Apollinis, qui cum Hercule servivit Admeto|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|667}}||Ea quæ de Phrixo et Melicerta dicuntur, sub quo celebrata sunt Isthmia.{{outdent|''Sicyoniorum XIX, SICYON annis 45, a quo Sicyonii nuncupati sunt qui primo Ægialæi vocabantur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|669}}||Pelops Hippodamiam duxit uxorem.&lt;br&gt;''Atheniensium VII, CECROPS, secundus Erichthei frater, an. 40.''&lt;br&gt;''Assiriorum XXI, SOSARES, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|670}}||{{outdent|Perseus adversus Persas dimicavit, Gorgonis meretricis capite desecto, quæ propter eximiam pulchritudinem ita spectatores suæ mentis impotes reddebat, ut vertere eos putaretur in lapides: Didymus scribit in peregrina historia, et præbet scriptorem ejus.|1}}
|-
|{{ancora+|673}}||''Argivorum XIV, ACRISIUS an. 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|678}}||{{outdent|Pegasus equus velocissimus cujusdam mulieris, sive ut Palæphatus scribit, Bellerophontis navis fuit.|1}}
|-
|{{ancora+|681}}||Cyrene civitas condita est in Libya.
|-
|{{ancora+|682}}||Ion vir fortis ex suo vocabulo Athenienses Iones vocavit.
|-
|{{ancora+|684}}||Gesta Persei.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|685}}||{{outdent|Dionysus, qui et Liber pater, adversus Indos dimicans, Nysam urbem juxta Indum flumen condidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|689}}||{{outdent|Amphion Thebis regnavit, quem ferunt cantu citharæ saxa movisse. Fuerunt autem duro corde, et ut ita dicam, saxei quidam auditores.|1}}''Assyriorum XXII, LAMPARES, annis 38.''
|-
|{{ancora+|691}}||Secundum quosdam Thebis regnavit Cadmus.
|-
|{{ancora+|692}}||''Debbora ex tribu Ephrem, Barach de tribu Nephthalim, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|693}}||{{outdent|Post Aod inditionem Hebræos redigunt alienigenæ annis 20, qui conjunguntur temporibus Debboræ et Barach secundum Judæorum traditiones.|1}}Europa a Cretensibus rapta est navi, cujus fuit insigne Taurus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|695}}||{{outdent|Pelops Peloponnesi regnans, Olympiis quoque præfuit, qui postea adversum Ilium arma corripiens, superatur a Dardano.|1}}{{outdent|Ea quæ de Spartis memorantur, quos Palæphatus scripsit, cum proximarum essent regionum, adversum Cadmum subito constitisse, et propter repentinos quasi de terra contractus, et ex omni parte confluentes Spartos vocatos.|1}}
|-
|{{ancora+|696}}||''Ægyptiorum RAMSES, an. 66.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|705}}||{{outdent|Argivorum reges defecerunt, qui imperaverunt an. 544 usque ad Pelopem, qui regnavit ann. 59. Perseus, Acrisio non sponte interfecto, migravit ab Argis: atque regnavit post Acrisium, in Mycenas Argivorum regno translato: et hi dein reges fuerunt, Perseus, Sthenelus, Euristheus, Atreus, Thyesses, Agamemnon, Ægystus, Orestes, Tisamenus, Penthilus et Cometes usque ad Heraclidar. descensum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|709}}||Midas regnavit in Phrygia. Ilium ab Ilo condita.&lt;br&gt;''Atheniensium VIII, PANDION, annis 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|710}}||{{outdent|Laius Chrysippum rapuit. Templum in Eleusina ædificatum. Quidam his temporibus vindicant gesta Liberi patris, et ea quæ de Indis, Lycurgo, Actæone, et Pentheo memorantur, quomodo adversus Perseum consistens, occiditur in prælio, ait Dinarchus poeta, non rhetor. Qui autem voluerit potest inspicere ipsius Liberi patris apud Delphos sepulcrum juxta Appollinem Aureum. Pingitur autem Liber muliebri et delicato corpore propter mulieres in suo exercitu dimicantes: Nam pariter ad arma viros ac feminas alligabat, ut Philochorus loquitur in secundo Atthidis libro.|1}}''Mycenis PERSEUS, regnat annis 7.''
|-
|{{ancora+|712}}||''Sicyoniorum XX, POLYBUS, an. 40.''
|-
|{{ancora+|717}}||''Mycenis EURYSTHEUS, annis 38.''
|-
|{{ancora+|719}}||''Assyriorum XXIII, PANNYAS, an. 45.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|726}}||{{outdent|Ea quæ de Dædalo fabulæ ferunt, qui visus est simulacra fecisse moventia: primus enim omnium pedes statuarum a se invicem separavit, aliis conjunctim eos fabricantibus, ut Palæphatus memorat. Nec non quomodo cum filio Icaro Minoem navi fugerit, et propter investigabilem fugam avolasse pennis existimatus sit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|730}}||{{outdent|Europa Agenoris filia, ut in quibusdam legimus, rapta est. His congruunt, quæ de Minoe dicuntur, de Cadmo, et Spartis.|1}}
|-
|{{ancora+|732}}||''Hebræorum GEDEON, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|733}}||{{outdent|Post Deborram Hebræos in ditionem redigunt Alienigenæ annis 7, qui conjuncti sunt temporibus Gedeonis secundum Judæorum traditiones.|1}}
|-
|{{ancora+|734}}||''Atheniensium IX, ÆGEUS Pandionis filius, an. 48.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|735}}||{{outdent|Philammon Delphius nobilis habetur, qui primus apud Pythium chorum statuit.|1}}Pandion fugit a Metionidibus passus insidias.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|736}}||Gedeon Judex ex tribu Manasse.&lt;br&gt;Cyzicus condita.
|-
|{{ancora+|737}}||Argonautarum historia.
|-
|{{ancora+|738}}||Atreus et Thyestes post Pelopem Peloponnense imperium diviserunt.
|-
|{{ancora+|743}}||Miletus condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|744}}||{{outdent|Tyriorum civitas condita ante Templum Jerosolymorum an. 240, ut scribit Josephus in III.|1}}
|-
|{{ancora+|747}}||Argonautarum navigatio.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|750}}||{{outdent|Orpheus Thrax clarus habetur, cujus discipulus fuit Musæus, filius Eumolpi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|752}}||{{outdent|Ea quæ de Sphinge et OEdipode et Argonautis dicuntur, in quibus fuerunt Hercules, Asclepius, Castor et Pollux. Si autem inter Argonautas fuerunt Castor et Pollux, quomodo potest eorum soror Helena credi, quæ post multos annos virgo rapitur a Theseo? Sphingam vero, scribit Palæphatus, uxorem Cadmi, propter zelum Harmoniæ a viro recedentem contra Cadmios iniisse bellum.|1}}''Sicyoniorum XXI, INACHUS, an. 42.''
|-
|{{ancora+|755}}||''Mycenarum ATREUS et Thyestes, an. 65.''
|-
|{{ancora+|757}}||Linus magister Herculis omnibus notus efficitur.
|-
|{{ancora+|759}}||Ea quæ de Hypsipyle memorantur in Lemno.
|-
|{{ancora+|762}}||''Ægyptiorum AMENOPHIS, an. 40.''
|-
|{{ancora+|763}}||Mycenis regnavit EURISTHEUS, an. 40.
|-
|{{ancora+|764}}||''Assyriorum XXIV, SOSARMUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|765}}||Hercules consummat certamina.
|-
|{{ancora+|766}}||Antæum interficit. Ilium vastat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|767}}||{{outdent|Dicitur autem Antæus terræ filius, quia solorum palæstricæ artis certaminum, quæ in terra exercentur, scientissimus erat, et ob id videbatur a Terra matre adjuvari. Hydram autem callidissimam fuisse Sophistriam asserit Plato.|1}}{{outdent|Minos mare obtinuit et Cretensibus leges dedit, ut Paradius memorat, quod Plato falsum esse convincit.|1}}
|-
|{{ancora+|772}}||''Hebræorum ABIMELECH, filius Gedeonis, an. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|775}}||Thamyris Ammonis filius insignis habetur.{{outdent|Bellum Lapitharum et Centaurorum, quos scribit Palæphatus libro de Incredibilibus primo, nobiles fuisse equites Thessalorum.|1}}''Post quem THOLA, an. 22, alias 23 secundum Hebræos.''
|-
|{{ancora+|778}}||Priamus regnavit post Laomedonta.
|-
|{{ancora+|779}}||Medæa Colchensis ab Ægeo discedit.
|-
|{{ancora+|780}}||Septem qui adversus Thebas pugnaverunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|782}}||{{outdent|Ea quæ de Minotauro dicuntur, quem Philochorus in secundo Attidis libro scribit, magistrum Minois fuisse Taurum nomine, inhumanum atque crudelem: et quia Minos super mortem Androgei agonem statuerat, præmii nomine pueros Atticos largiens, et ille in agone fortissimus universos in contentione superabat. Tandem factum est, ut a Theseo in palæstra vinceretur, ob quod Athenienses pueri tributaria pœna liberati sunt, sicut ipsos quoque Gnosios referre testatur.|1}}''Atheniensium X, THESEUS, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|783}}||{{outdent|Androgeus Athenis dolo interficitur.—Theseus cum Athenienses prius per regionem dispersos in unam civitatem congregasset, ignominiose ejectus est per signa testarum, eamdem legem primus ipse constituens.|1}}''Assyriorum XXV, MITEUS, an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|794}}||Minos leges ac jura constituit.&lt;br&gt;''Sicyoniorum XXII PHÆSTUS, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|795}}||{{outdent|Theseus Helenam rapuit, quam rursus fratres receperunt, capta matre Thesei, eo peregre profecto.|1}}
|-
|{{ancora+|797}}||''Post quem JAIR ex tribu Manasse, an. 22.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|798}}||{{outdent|Philistus scribit, a Zaro et Carchedone, Tyriis, hoc tempore Carthaginem conditam.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|802}}||''Sicyonior. XXIII, ADRASTUS, annis 4.''&lt;br&gt;''Ægyptiorum AMMENEMES, an. 26.''
|-
|{{ancora+|804}}||Atreus Argis regnat solus.
|-
|{{ancora+|806}}||''Sicyonior. XXIV, POLYPHIDES, an. 31.''
|-
|{{ancora+|807}}||Phædra Hippolytum amat.
|-
|{{ancora+|809}}||Hercules in Libya occidit Antæum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|810}}||{{outdent|Hercules Agonem Olympiacum constituit, a quo usque ad primam Olympiadem supputantur anni 430.|1}}''Assyriorum XXVI, TAUTANES, an. 32.''
|-
|{{ancora+|811}}||Theseus profugus Athenas derelinquit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|812}}||Menelaus regnat in Lacedæmone.&lt;br&gt;''Atheniensium XI, MENESTHEUS, qui et Peteo, an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|813}}||Sub isto Tautane rege Assyriorum Troja capta est.&lt;br&gt;Bellum Amazonum contra Thebas.
|-
|{{ancora+|815}}||Apri Calydonii et Meleagri fabula.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|817}}||{{outdent|Minos in Sicilia adversus Dædalum arma corripiens, a filiabus Cocali occiditur.|1}}{{outdent|Interfectorum posteri, qui vocabantur Epigoni, adversus Thebas bellum moverunt.|1}}{{outdent|Hercules cum in morbum incidisset pestilentem, ob remedium dolorum se jecit in flammas, et sic morte finitus est anno ætatis 52. Quidam autem an. 30 periisse scribunt.|1}}
|-
|{{ancora+|819}}||''Hebræorum JEPHTE, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|820}}||{{outdent|Post Jair Hebræos in ditionem redigunt suam Ammanitæ an. 18, qui cum temporibus posteriorum Judicum copulantur secundum Judæorum traditiones.|1}}{{outdent|Alexander Helenam rapuit. Trojanum bellum decennale surrexit: causa mali, quod trium mulierum de pulchritudine certantium præmium fuit, una earum Helenam Pastori judici pollicente.|1}}''Mycenar. AGAMEMNON an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|821}}||{{outdent|Jephte in libro Judicum ab ætate Mosis usque ad semetipsum ait supputari an. 300.|1}}{{outdent|Mycenis imperat Agamemnon an. 35, cujus regni 15 anno Troja capitur.|1}}
|-
|{{ancora+|825}}||[Hebreor.] ''Post quem HESEBON an. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|828}}||{{outdent|Mopsus regnavit in Cilicia, a quo Mopsucrene et Mopsistiæ.|1}}''Ægyptiorum THUORIS, an. 7.''
|-
|{{ancora+|829}}||Memnon et Amazones Priamo auxilia tulere.
|-
|{{ancora+|832}}||''Hebræorum LABDON, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|833}}||{{outdent|Post Hesebon in libro Hebræorum fertur Judex Aelon rexisse populum an. 10, qui non habetur apud LXX Interpretes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|835}}||{{outdent|TROJA CAPTA. A captivitate Trojæ usque ad primam olympiadem fiunt anni CCCCVI.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus usque in præsentem diem secundum Assyrios a 43 regni Nini, anni DCCCXXXV.|1}}{{outdent|Secundum Hebræos a primo anno nativitatis Abraham anni DCCCXXXV.|1}}{{outdent|Secundum Sicyonios a 22 Europis anni similiter DCCCXXXV.|1}}A nativitate vero Mosis anni CCCCX.{{outdent|Menestheus moritur in Melo regrediens a capta Troja, post quem Athenis regnavit Demophoon.|1}}{{outdent|A primo anno Cecropis, qui primus apud Atticam regnavit, usque ad captivitatem Trojæ, et usque ad 23 annum Menesthei, cujus Homerus meminit, computantur anni CCCLXXV. Similiter a 35 ætatis Mosis anno, fiunt an. CCCLXXV.|1}}{{outdent|Thuoris rex Ægypti ab Homero Polybus vocatur, maritus Alcandræ, cujus meminit in Odyssea, dicens, post Trojæ captivitatem Menelaum et Helenam ad eum divertisse.|1}}{{outdent|''De tertio tomo Manethonis. Ægypti XX, dynastia Diospolitanorum an. 178.''|1}}''Atheniens. XII, DEMOPHOON, annis 33.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|836}}||{{outdent|Post Labdon Hebræos in ditionem redigunt Alienigenæ annis 40, qui copulantur temporibus Judicum posteriorum secundum Judæorum traditiones.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|837}}||Mycenis regnat Ægisthus.{{outdent|''LATINIS, qui postea Romani nuncupati sunt, post tertium annum captivitatis Trojæ, sive, ut quidam volunt, post octavum regnavit ÆNEAS, an. 3. Ante Æneam, Janus, Saturnus, Picus, Faunus, Latinus in Italia regnaverunt circiter an. 150.''|1}}''Sicyoniorum XXV, PELASGUS an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|840}}||Mycenis post necem Ægisthi Orestes regnavit an. 15.&lt;br&gt;[Hebræor.] ''Post quem SAMSON, an. 20.''&lt;br&gt;[Latinor.] ''Post quem, II, ASCANIUS, annos 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|841}}||{{outdent|Samson fortissimus omnium fuit, ita ut a quibusdam facta ejus gestis Herculis comparentur.|1}}{{outdent|Ea quæ de Ulysse fabulæ ferunt, quomodo trierem Tyrrhenorum Scyllam fugerit, spoliare hospites solitam, scribit Palæphatus in Incredibilium libro I, Sirenas quoque fuisse meretrices, quæ deciperent navigantes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|842}}||Lydi mare obtinuerunt.&lt;br&gt;''Assyriorum XXVII, TAUTEUS an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|854}}||{{outdent|Hectoris filii Ilium receperunt, expulsis Antenoris posteris. Heleno eis subsidium ferente.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|855}}||{{outdent|Pyrrhus Delphis in templo Apollinis ab Oreste occiditur proditione sacerdotis Machærei: quo tempore quidam Homerum fuisse dicunt.|1}}
|-
|{{ancora+|857}}||''Post quem Sicyonior. XXVI, ZEUSIPPUS, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|858}}||{{outdent|Quidam ad hujus memoriam servandam balneas Byzantiorum multo post tempore appellatas putant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|860}}||Secundum quosdam Heraclidarum Descensus.&lt;br&gt;[Hebræor.] ''Post quem HELI Sacerdos an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|861}}||{{outdent|In Hebræorum libro XL anni inveniuntur; in LXX autem interpretatione, 20.|1}}{{outdent|Ascanius, derelicto novercæ suæ regno Lavinii, Albam Longam condidit, et Sylvium Postumum fratrem suum Æneæ ex Lavinia filium cum summa pietate educavit.|1}}Mycenis regnavit Tisamenus filius Orestis.
|-
|{{ancora+|868}}||''Atheniens. XIII, OXYNTES, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|870}}||{{outdent|Ascanius Julium procreavit a quo familia Juliorum orta, et propter ætatem parvuli, quia necdum regendis civibus idoneus erat, Sylvium Posthumum fratrem suum regni reliquit hæredem.|1}}
|-
|{{ancora+|871}}||Amazones Ephesi templum succenderunt.
|-
|{{ancora+|878}}||Agon Lyciorum primus actus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|879}}||{{outdent|Castoris chronographi de Sicyoniorum regno. ''Exponemus Sicyoniorum reges ab Ægyaleo usque ad Zeusippum, qui omnes regnaverunt an. 962, et sacerdotes Carnii, qui præfuerunt ann. 33, post quos sacerdos constitutus est Caridemus, qui impensas non sustinens fugit''.|1}}''Latinorum III, SYLVIUS Æneæ filius, an. 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|880}}||{{outdent|Sylvius Posthumus, quia post mortem patris editus, ruri fuerat educatus, et Sylvii et Posthumi nomen accepit, a quo omnes Albanorum reges Sylvii vocati sunt.|1}}[Atheniens.] ''Post quem APHIDAS XIV, anno 1.''
|-
|{{ancora+|881}}||[Atheniens.] ''Post quem THYMOETES XV, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|882}}||{{outdent|Castoris de regno Atheniensium. ''Exponemus autem et Atheniensium reges cognomento Erechtheidas, a Cecrope Diphye usque ad Thymoeten, quorum omne tempus invenitur an. 429. Post quos suscepit regnum Melanthus Pyliensis Andropompi filius et hujus filius Codrus, qui imperaverunt simul an. 58''.|1}}''Assyriorum XXVIII, THINÆUS, an. 30.''
|-
|{{ancora+|889}}||''Post quem MELANTHUS XV, an. 37.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|890}}||{{outdent|Reges Sicyoniorum defecerunt, qui regnaverunt ann. 962, post quos Sacerdotes Carnii constituti sunt.|1}}{{outdent|Erechtheidarum imperio destructo, Atticorum principum regnum ad aliud genus translatum est: cum Thimœten provocasset ad pugnam Xanthus Bœotius, et Thimœte recusante, Melanthus Pyliensis Andropompi filius suscepisset singulare certamen, ac deinde regnasset. Hinc et Apaturion, id est, ''fallaciarum'' solemnitas celebratur: quia victoria fraude processerat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|900}}||{{outdent|[Hebr.] Mortuo Heli sacerdote, Arca testamenti ab alienigenis possidetur: ac deinde in domo Aminadab fuit an. 20.|1}}''Hebræorum SAMUEL, et SAUL an. 20.''
|-
|{{ancora+|901}}||Saul primus rex Hebræorum ex tribu Benjamin.
|-
|{{ancora+|908}}||''Latinorum IV, ÆNEAS SYLVIUS, an. 31.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|909}}||{{outdent|In alia historia reperimus quartum Latinum Sylvium regnasse Laviniæ et Melampodis filium, uterinum fratrem Posthumi, et quintum, qui nunc hic quartus ponitur, Sylvium Æneam Posthumi filium.|1}}{{outdent|Homerus secundum quorumdam opinionem his fuisse temporibus judicatur. Quanta autem de eo apud veteres dissonantia fuerit, manifestum esse poterit ex sequentibus. Quidam eum, ex quibus Crates, ante descensum Heraclidarum ponunt 80 an. post bellum Trojanum. Eratosthenes post 100 an. Trojanæ captivitatis. Aristarchus Ionica emigratione, sive post an. 100. Philochorus post emigrationem Ionicam sub Archippo Atheniensium magistratu, et post captam Trojam an. 180. Apollodorus Atheniensis post 240 annum eversionis Ilii. Exstiterunt alii, qui modico tempore antequam olympiades inciperent, 400 retro annis Trojanæ captivitatis eum fuisse putent, licet Archilochus XXIII olympiadem, et quingentesimum Trojanæ eversionis ann. supputet.|1}}
|-
|{{ancora+|912}}||''Assyriorum XXIX, DERCYLUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|915}}||''In Lacedæmone regnavit primus EURYSTEUS an. 42.''&lt;br&gt;''Corinthior. primus ALETES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|916}}||Heraclidarum Descensus in Peloponnesum.
|-
|{{ancora+|923}}||Eurystheus et Procles Spartam obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|926}}||''Atheniensium XVII, CODRUS Melanthi filius, an. 21.''
|-
|{{ancora+|932}}||Iones profugi Athenas se contelerunt.
|-
|{{ancora+|935}}||Peloponenses contra Athenas dimicant.
|-
|{{ancora+|937}}||Incursus in Asiam Amazonum pariter et Cimmeriorum.
|-
|{{ancora+|939}}||''Latinorum V, LATINUS SYLVIUS an. 50.''
|-
|{{ancora+|940}}||''Hebræorum prim. rex ex tribu Juda DAVID, an. 40.''
|-
|{{ancora+|945}}||Hebræorum pontifex Abiathar clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|947}}||{{outdent|Codrus juxta responsum seipsum morti tradens, interimitur bello Peloponnesiaco, in quo Erechtheidarum regnum destructum est, quod 487 an. perseveraverat.|1}}{{outdent|''Post quem, principes sive magistratus, quos mors finiebat: quorum primus MEDON, Codri filius, an. 20.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|950}}||Prophetant Gath, Nathan, Asaph.&lt;br&gt;''Corinthior. II, IXION, annis 37.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|952}}||Peloponnenses contra Athenienses dimicant.&lt;br&gt;''Assyriorum XXX, EUPALES, an. 38.''
|-
|{{ancora+|957}}||''Lacedæmoniorum II, AGIS, anno 1.''
|-
|{{ancora+|958}}||''Post quem ECHESTRATUS, an. 35.''
|-
|{{ancora+|959}}||Pelasgi mare obtinuerunt. Magnesia in Asia condita.
|-
|{{ancora+|965}}||Mycena condita in Italia, quæ nunc Cumæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|967}}||Myrena condita.&lt;br&gt;''Atheniensium II, ACASTUS, an. 36.''
|-
|{{ancora+|968}}||Ephesus condita ab Androclo [''Al.'' Androco], sive ab Andronico.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|971}}||{{outdent|Carthago condita est, ut quidam volunt, a Carchedone Tyrio: ut vero alii, a Didone filia ejus post Trojanum bellum an. 143.|1}}
|-
|{{ancora+|978}}||Ionica migratio, in qua quidam fuisse Homerum scribunt.
|-
|{{ancora+|980}}||''Hebræorum II, SOLOMON filius David, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|984}}||{{outdent|Solomon templum in Jerosolymis ædificare cœpit, consummavitque opus annis 7.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|987}}||{{outdent|Colligitur autem omne tempus a Mose, et egressu Israel ex Ægypto usque ad præsentem an. 480, ut Regnorum lib. tertius in testimonium est. A diluvio usque ad Mosem an. 1447. Ab Adam usque ad diluvium an. 2242. Simul omnes an. 4169.|1}}''Corinthiorum III, AGYLAUS, an. 37.''
|-
|{{ancora+|989}}||''Latinorum VI, ALBA SYLVIUS, Sylvii Æneæ filius, annis 39.''
|-
|{{ancora+|990}}||''Assyriorum XXXI, LAOSTHENES, an. 45.''
|-
|{{ancora+|991}}||Sadoch Hebræorum sacerdos VIII ab Aaron, habetur illustris.
|-
|{{ancora+|993}}||''Lacedæmonior. IV, LABOTES, an. 37.''
|-
|{{ancora+|995}}||Prophetabant Sadoch, Achias Silonites, Samæas.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1003}}||{{outdent|Carthago secundum nonnullos conditur a Didone. Alii vero supra scriptum tempus vendicant.|1}}''Atheniensium III, ARCHIPPUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|1012}}||Tertio mare obtinuerunt Thraces annis 19.
|-
|{{ancora+|1013}}||''Ægyptiorum XXI, dynastia regnavit SMENDIS, ann. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1014}}||{{outdent|''PRINCIPIUM Hebræorum, qui in Samaria erant. Apud Hebræos, qui in Samaria erant et vocabantur Israel, primus regnavit JEROBOAM an. 22.''|1}}
|-
|{{ancora+|1017}}||Quidam Homerum, et Hesiodum his fuisse temporibus aiunt.
|-
|{{ancora+|1020}}||''Hebræor. Judæ III, ROBOAM, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1021}}||{{outdent|Post mortem Solomonis, seditione orta in gente Judæorum, et regno bifariam diviso, in Samaria decem tribubus regnavit Jeroboam.|1}}
|-
|{{ancora+|1022}}||''Atheniensium IV, THERSIPPUS an. 41.''
|-
|{{ancora+|1024}}||''Corinthiorum IV, PRYMINAS, an. 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1027}}||{{outdent|Roboam filius Solomonis regnavit in Jerusalem duabus tribubus sibi subjectis, quæ vocabantur Juda, ob reges Judæorum, qui ex Judæ stirpe descenderant, et universa gens Judæ nomen sortita est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1028}}||''Latinorum VII, SYLVIUS ATHYS, sive Ægyptus, an. 24.''&lt;br&gt;''Sylvius Athys, sive Ægyptus, Albæ superioris regis filius fuit.''
|-
|{{ancora+|1030}}||''Lacedæmonior. V, DORISTHUS, an. 29.''
|-
|{{ancora+|1031}}||Samos condita, et Smyrna in urbs modum ampliata.
|-
|{{ancora+|1035}}||''Assyriorum XXXII, PIRITIADES, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1036}}||{{outdent|Thraces Bebryciam, quæ nunc Bithynia nuncupatur, transeuntes a Strymone, occupaverunt.|1}}Susachim rex Ægyptiorum contra Judæos dimicans, Templum spoliat.
|-
|{{ancora+|1037}}||[Hebr. Jud.] ''Post quem ABIA IV, an. 3.''
|-
|{{ancora+|1039}}||[Ægyptior.] ''Post quem PSEUSENNES, ann. 41.''
|-
|{{ancora+|1040}}||[Hebr. Jud.] ''Post quem V. ASA, an. 41.''
|-
|{{ancora+|1041}}||Hebræorum pontifex maximus Abimelech illustris habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1042}}||{{outdent|Prophetabant Achia, Samæas, et is qui fuerat apud altare Samariæ, Hieu, Joede, Azarias, qui et Addo, Anani.|1}}''Hebræor. Israel II, NADAB, an. 2.''
|-
|{{ancora+|1044}}||''Hebræor. Israel III, BAASA, an. 24.''
|-
|{{ancora+|1047}}||Thraces mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1051}}||Principium sexagesimi primi Jubilæi secundum Hebræos.
|-
|{{ancora+|1052}}||''Latinorum VIII, CAPIS SYLVIUS, ann. 28.''
|-
|{{ancora+|1053}}||Thraces mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1056}}||Capis superioris regis filius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1059}}||''Lacedæmonior. VI, AGESILAUS, an. 44.''{{outdent|''Corinthiorum V, BACCHIS, ann. 35.'' (A quo reges Bacchidæ cognominati.)|1}}
|-
|{{ancora+|1063}}||''Atheniensium V, PHORBAS, an 31.''
|-
|{{ancora+|1065}}||''Assyriorum XXXIII, OPHRATHEUS, an. 20.''
|-
|{{ancora+|1068}}||[Israel] ''Post quem IV, HELA, an. 2.''
|-
|{{ancora+|1070}}||[Israel] ''Post quem V AMBRI, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1080}}||''Ægyptiorum NEPHERCHERES, ann. 4.''{{outdent|''Latinorum IX, CARPENTUS SYLVIUS, an. 13.'' (Hic fuit filius regis superioris Capis).|1}}
|-
|{{ancora+|1081}}||''Hebræor. Judæ VI, JOSAPHAT, an. 25.''
|-
|{{ancora+|1082}}||''Hebræor. Israel VI, ACHAB, an. 22.''
|-
|{{ancora+|1084}}||''Ægyptiorum AMMENOPHIS an. 9.''
|-
|{{ancora+|1085}}||''Assyriorum XXXIV, OPHRATANES, an. 50.''
|-
|{{ancora+|1086}}||Apud Hebræos prophetabant Abdias, Hieu, Ozias, et Michæas.
|-
|{{ancora+|1091}}||Pseudoprophetæ erant Sedechias, Eliezer.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1093}}||{{outdent|''Post quem X, TIBERINUS SYLVIUS an. 8.''(Tiberinus Carpenti filius a quo et fluvius appellatus est Tiberis, qui prius Albula dicebatur.)|1}}''Ægyptiorum OSOCHOR, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1094}}||''Atheniensium VI, MEGACLES, an. 30.''&lt;br&gt;''Corinthiorum VI, AGELAS, ann. 30.''
|-
|{{ancora+|1099}}||''Ægyptiorum PSINACES, ann. 9.''
|-
|{{ancora+|1100}}||Quarto mare obtinuerunt Rhodii, an. 23.
|-
|{{ancora+|1101}}||''Latinor. XI, AGRIPPA SYLVIUS, Tiberini filius, an. 40.''
|-
|{{ancora+|1103}}||''Lacedæmonior. VII, ARCHELAUS, an. 60.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1104}}||{{outdent|In Latina historia ad verbum hæc scripta reperimus: Agrippa apud Latinos regnante, Homerus in Græcia claruit, ut testantur Apollodorus Grammaticus, et Euphorbus Historicus, ante urbem Romanam conditam an. 124, et ut ait Cornelius Nepos, ante Olympiadem primam, an. 100.|1}}''Hebræor. Isr. VII, OCHOZIAS, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1106}}||''Hebræor. Judæ VII, JORAM, an. 8.''&lt;br&gt;[Israel] ''Post quem VIII, JORAM, an. 12.''
|-
|{{ancora+|1107}}||Prophetabant Elias et Elisæus.
|-
|{{ancora+|1108}}||''Ægyptiorum PSUSENNES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|1112}}||Elias rapitur.
|-
|{{ancora+|1114}}||''Postquem VIII, OCHOZIAS, anno 1.''
|-
|{{ancora+|1115}}||''Post quem IX, GOTHOLIA mater, annis 7.''
|-
|{{ancora+|1116}}||Jonadab filius Rechab clarus habetur.
|-
|{{ancora+|1118}}||[Israel] ''Post quem IX, HIEU, an. 28.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1119}}||{{outdent|Joade [''Al.'' Joiadas] apud Hebræos insignissimus habetur pontifex, qui solus post Mosen vixit an. 130.|1}}
|-
|{{ancora+|1122}}||''Post quam X, JOAS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1124}}||''Atheniensium VII, DIOGNETUS, an. 28.''&lt;br&gt;''Corinthiorum VII, EUDEMUS, an. 25.''
|-
|{{ancora+|1125}}||Quinto mare obtinuerunt Phryges an. 25.
|-
|{{ancora+|1130}}||Lycurgus insignis habetur.
|-
|{{ancora+|1131}}||Hebræorum propheta Zacharias occiditur.
|-
|{{ancora+|1135}}||''Assyriorum XXXV, ACRAZAPES, an. 42.''
|-
|{{ancora+|1141}}||''Latinorum XII, AREMULUS SYLVIUS an. 19.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1142}}||{{outdent|Sylvius Aremulus, sive Remulus, Agrippæ superioris regis filius, præsidium Albanorum inter montes, ubi Roma, nunc est posuit, qui ob impietatem postea fulminatus interiit. Hujus filius fuit Julius proavus Julii Proculi, qui cum Romulo Romam commigrans fundavit Juliam gentem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1143}}||{{outdent|''Ægyptiorum XXII, dynastia SENSCORIS, an. 21.'' (Hujus Senscoris Ægyptii regis pater fuit Siparis. Hunc ferunt quidam post mortem, ab Ægyptiis deum nuncupatum, eumque Serapin appellatum.)|1}}
|-
|{{ancora+|1146}}||''Hebræor. Israel X, JOACHAB annis 17.''
|-
|{{ancora+|1147}}||Helisæus propheta moritur.
|-
|{{ancora+|1149}}||''Corinthiorum VIII, ARISTOMEDES, an. 35.''
|-
|{{ancora+|1150}}||Sexto mare obtinuerunt Cyprii an. 32.
|-
|{{ancora+|1152}}||''Atheniensium VIII, PHERECLUS, an. 19.''
|-
|{{ancora+|1158}}||Zacharias propheta a rege Joas interficitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1160}}||{{outdent|''Latinorum XIII, AVENTINUS SYLVIUS, an. 37.'' (Aventinus Remuli superioris regis major filius, in eo monte qui nunc pars Urbis est, mortuus et sepultus æternum loco vocabulum dedit.)|1}}
|-
|{{ancora+|1162}}||''Hebræor. Judæ XI, AMASIAS annis 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1163}}||''Hebræor. Israel XI, JOAS, an. 16.''&lt;br&gt;''Lacedæmonior. VIII, TELECLUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1164}}||{{outdent|[Laced.] Carthaginem hac ætate quidam conditam putant: alii vero ut supra memoravimus.|1}}''Ægyptior. OSORTHON, an. 15.''
|-
|{{ancora+|1171}}||''Atheniensium IX, ARIPHRON an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1172}}||{{outdent|Sub Ariphrone Assyriorum regnum destructum, ut nonnulli scriptitant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1177}}||''Assyriorum XXXVI, TONOS CONCOLEROS, qui vocabatur Græce Sardanapalus, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1179}}||[Israel] ''Post quem XII, HIEROBOAM, an. 41.''&lt;br&gt;[Ægyptior.] ''Post guem TACHELOTIS, an. 13.''
|-
|{{ancora+|1183}}||Septimo Phœnices mare obtinuerunt an. 45.
|-
|{{ancora+|1184}}||''Corinthiorum IX, AGEMON, an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1191}}||''Hebræor. Judæ XII, AZARIAS, qui et Ozias, an. 52.''&lt;br&gt;''Atheniensium X, THESPIEUS, an. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1192}}||{{outdent|Thespieo Ariphronis filio, Athenis regnante, Assyriorum regnum deletum est.|1}}''Ægypti XXIII dynastia. PETUBASTIS, an. 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1195}}||{{outdent|Sardanapalus eodem tempore Tarsum atque Anchialem condidit: et in prælio victus ab Arbace Medo, semet incendio cremavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1197}}||Lycurgus Lacedæmoniis jura componit.{{outdent|Usque ad id tempus fuisse reges Assyriorum, historia refert, et fiunt simul an. 1197.|1}}{{outdent|Omnes autem anni regni Assyriorum a primo anno Nini supputantur 1240.|1}}''Medorum ARBACES primus regnavit Medis annis 28.''{{outdent|''Latinorum XIV PROCAS SYLVIUS, an. 23.'' (Hic fuit Aventini superioris regis filius.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1198}}||{{outdent|Arbaces Medus, Assyriorum imperio destructo, regnum in Medos transtulit, et interim sine principibus res agebatur usque ad Dejocem regem Medorum. In medio autem tempore Chaldæi prope prævalebant quorum separatæ quædam successiones regum feruntur. Reliquæ quoque gentes propriis regibus utebantur.|1}}Phidon Argivus mensuras et pondera primus invenit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1200}}||Templum Junonis incensum.&lt;br&gt;''Corinth. X, ALEXANDER, ann. 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1203}}||''Lacedæmoniorum IX ALCAMENES, ann. 37.''&lt;br&gt;''Macedon. primus Rex CARANUS an. 28.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1208}}||{{outdent|Prophetabant apud Hebræos Osee, Amos, Esaias et Jonas prophetæ.|1}}Hesiodus insignis habetur, ut vult Porphyrius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1211}}||Trieris prima navigatio in Corintho.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1217}}||{{outdent|''Ægypti OSORTHON, an. 9.'' (Ægyptii regem suum Osorthon Herculem cognominaverunt.)|1}}
|-
|{{ancora+|1218}}||''Atheniensium XI, AGAMESTOR, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1220}}||{{outdent|''Latinorum XV, AMULIUS {{tooltip|SILVIUS|SYLVIUS}}, an. 44.'' (Numitor Procæ superioris regis filius major, fratre Amulio regno pulsus, in agro suo vixit. Filia ejus, adimendæ spei partus gratia, virgo Vestalis lecta, quæ cum 27 patrui sui anno geminos edidisset infantes, juxta legem in terram viva defossa est. Verum parvulos prope ripam Tiberis expositos Faustulus regii pastor armenti ad Accam Laurentiam uxorem suam detulit: quæ propter pulchritudinem et rapacitatem corporis quæstuosi, Lupa a vicinis appellabatur, unde ad nostram usque memoriam meretricum cellulæ lupanaria dicuntur. Pueri cum adolevissent, collecta pastorum et latronum manu, interfecto apud Albam Amulio, avum Numitorem in regnum restituunt.)|1}}''Israel XIII ZACHARIAS, mensibus 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1221}}||{{outdent|Lycurgi leges in Lacedæmone, juxta sententiam Apollodori, hac ætate susceptæ.|1}}[Israel] ''Post Quem SELLUM, XIV, diebus.&lt;br&gt;Post quem MANAEM. XV, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1225}}||''Corinthiorum XI, TELESTES, an. 12.''&lt;br&gt;''Medorum II SOSARMUS, an. 30.''
|-
|{{ancora+|1226}}||[Ægypt.] ''Post quem PSAMMUS, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1231}}||''Macedonum II, COENUS, an. 12.''&lt;br&gt;[Israel] ''Post quem PHACEAS XVI, an. 10.''
|-
|{{ancora+|1232}}||Ægyptii post Phœnices mare obtinuerunt.
|-
|{{ancora+|1236}}||[Ægypt.] ''XXIV Dynastia, BOCCHORUS, an. 44.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1237}}||{{outdent|[Corinth.] ''Post quem AUTOMENES, an. 1.'' (Post hos, reges in Corintho non fuerunt, sed annui Prytani constituti.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|{{ancora+|1238}}||''Atheniens. XII, ÆSCHYLUS, an. 23.''&lt;br&gt;''Lydorum rex I, ARDISUS, annis 36.''
|-
|{{ancora+|1239}}||Bocchorus Ægyptiis jura constituit, sub quo agnus locutus est.
|-
|{{ancora+|1240}}||Lacedæmoniorum reges defecerunt.
|}
A captivitate Trojæ usque ad olympiadem primam anni 405, Æschyli Atheniensium judicis secundo anno prima olympias acta, quæ [''Al.'' quo] erat Agon gymnicus, in quo Corœbus Heliensis exstitit victor. Helii agunt quinquennale certamen, quatuor annis in medio expletis, in quibus principes annui constituuntur quatuor; quam olympiadem Iphitus filius Praxonidis, sive Hæmonis, primus constituit. Ab hoc tempore Græca de temporibus historia vera creditur: nam ante hoc, ut cuique visum est, diversas sententias protulerunt.

PRIMAM OLYMPIADEM Africanus temporibus Joathan regis Hebræorum fuisse scribit. Nostra quoque supputatio iisdem temporibus eam exhibuit. Scribit autem Africanus, ut verba ejus ponam, ad hunc modum: ''Æschylus Agamestoris filius apud Athenienses obtinuit principatum annis 28: qua ætate Joathan regnabat in Jerusalem. Porro nos in prima olympiade Joathan posuimus.''
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|1||{{ancora+|1241}}||Arctinus Milesius versificator florentissimus habetur.{{outdent|''Hebr. Isr. XVII, PHACEE, an. 20.'' (Sub quo Theglath Phalassar rex Assyriorum magnam partem populi Judæorum in Assyrios transtulit.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1243}}||''Maced. III, TYRIMAS, an. 38.''&lt;br&gt;''Hebræorum Judæ XIII, JOATHAN, an. 16.''
|-
| ||{{ancora+|1244}}||Athenis primum Trieres navigavit, Aminocleo cursum dirigente.
|-
|2||{{ancora+|1245}}||Remus et Romulus generantur, ex Marte et Ilia.
|-
| ||{{ancora+|1246}}||Prophetabant qui et supra.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|3||{{ancora+|1249}}||Hesiodus secundum quosdam clarus habetur.{{outdent|Cynæthon Lacedæmonius poeta, qui Telegoniam scripsit, agnoscitur.|1}}{{outdent|Eumelus poeta, qui Pagoniam et Europiam scripsit: et Arctinus qui Æthiopicam et Iliacam vastationem composuit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1250}}||Prophetabant Osee, Joel, Isaias, Oded.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|4||{{ancora+|1253}}||{{outdent|Theræi Cyrenen condiderunt, oraculo sic jubente, et conditor urbis Battus, cujus proprium nomen Aristeus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1255}}||''Medor. III, MEDIDUS, an. 40.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|5||{{ancora+|1257}}||Aradus insula conditur.{{outdent|In Lacedæmone primus Ephorus, quod Magistratus nomen est, constituitur: Fuit autem sub regibus Lacedæmonis annis 350.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1259}}||''Hebræorum Judæ XIV, ACHAS, an. 16.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|6||{{ancora+|1261}}||Cyzicus condita.&lt;br&gt;''Hebr. Isr. XVII, OSEE, an. 9.''&lt;br&gt;''Atheniensium XIII, ALCMÆON, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1263}}||{{outdent|''Atheniensium XIV, CAROPS, ann. 10.'' (Athenis principes, qui quoad vixissent, reipublicæ præerant desierunt: et in 10 ann. Magistratuum consuetudo versa est: regnavitque primus Carops filius Æschyli.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1264}}||{{outdent|Nonnulli Romani Scriptores Romam conditam ferunt.—Roma Palilibus, qui nunc dies festus est, condita.|1}}''Romanorum I rex, ROMULUS, ann. 38.''
|-
|7||1265||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1267}}||{{outdent|Consualibus ludis Sabinæ raptæ anno ab Urbe condita tertio, et una virginum pulcherrima cunctorum acclamatione rapientium Thalasso duci Romuli decernitur: unde in nuptiarum solemnitatibus ''Thalasso'' vulgo clamitant, quod scilicet talis nupta sit quæ Thalassum habere mereatur.—Remus rastro pastorali a Fabio Romuli duce occiditur.|1}}{{outdent|Mare obtinuerunt Milesii annis 18, construxeruntque urbem in Ægypto Naucratim.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1268}}||{{outdent|Ob Asyli impunitatem magna Romulo multitudo conjungitur. Romani, Tatio Sabinorum rege regnante cum Romulo, a Curibus Quirites appellati.|1}}
|-
|8||{{ancora+|1269}}||Thales Milesius physicus philosophus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1270}}||{{outdent|Captivitas Israel prima, Decem tribus gentis Judææ, quæ vocabantur Israel, et erant in parte Samariæ victæ a Sennacherib, qui et Salmanasar, rege Chaldæorum, translatæ sunt in monte Medorum: regnatumque est in Samaria annis 250.|1}}{{outdent|Sennacherib rex Chaldæorum ad custodiendam regionem Judææ accolas misit Assyrios, qui æmulatores Judææ legis facti, Samaritæ nuncupati sunt: quod Latina lingua exprimitur, ''custodes''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1271}}||{{outdent|Ceninenses, Antemnates, Crustumini, Fidenates, Veientes, qui propter Sabinarum raptum bellum moverant, vincuntur a Romulo.|1}}Lacedæmonii contra Messenios vicennale bellum habebant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|9||{{ancora+|1273}}||{{outdent|Eumelus Corinthius versificator agnoscitur, et Sibylla Erythræa.|1}}''Athenien. XV ÆSIMEDES, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1274}}||''Lydorum II, ALYATTES, an. 14.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1275}}||Mydas regnavit in Phrygia.&lt;br&gt;''Hebr. Jud. XV, EZECHIAS, an. 29.''
|-
| ||{{ancora+|1276}}||Naxus condita in Sicilia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|10||{{ancora+|1277}}||Syracusæ conditæ in Sicilia.&lt;br&gt;Apud Hebræos prophetabant Esaias, Osee.
|-
| ||{{ancora+|1278}}||Catinia in Sicilia conditur.
|-
| ||{{ancora+|1279}}||Messena a Lacedæmoniis capitur.
|-
| ||{{ancora+|1280}}||''Ægyptior. XXV Dynast., SABACHON Æthiops, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|11||{{ancora+|1281}}||{{outdent|Sabachon Æthiops Bocchorum vicit, et vivum exussit, Ægyptoque regnavit.|1}}''Macedon. IV, PERDICA, an. 51.''
|-
| ||{{ancora+|1283}}||''Atheniens. XVI, CLIDICUS, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1284}}||{{outdent|Tarpeia clypeis Sabinorum obruta: unde mons Tarpeius, in quo nunc Capitolium.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|12||{{ancora+|1285}}||{{outdent|Romulus primus milites sumit ex populo, et nobilissimos centum senes ob ætatem ''Senatores'', ob similitudinem curæ, ''Patres'' appellavit. Templa quoque et muros Romanæ urbis exstruxit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1288}}||''Lydorum III, MELES, an. 12.''
|-
|13||1289||
|-
| ||{{ancora+|1292}}||''Ægyptior. SEBICHUS, an. 12.''
|-
|14||{{ancora+|1293}}||''Post quem HIPPOMENES, XVII, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1295}}||''Medor. IV, CARDICEAS, an. 13.''
|-
| ||{{ancora+|1296}}||Mare obtinuerunt Cares.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|15||{{ancora+|1297}}||{{outdent|Bellum quod in Thyrea inter Lacedæmonios et Argivos gestum est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1299}}||In Sicilia Chersonesus condita.
|-
| ||{{ancora+|1300}}||''Lydorum IV, CANDAULES, an. 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|16||{{ancora+|1301}}||{{outdent|Romulus apud paludem Capræ nusquam comparuit, et suadente Julio Proculo Quirini nomine apud suos consecratus est.|1}}{{outdent|''Mortuo Romulo per quinos dies Senatores Rempublicam rexerunt, atque ita 1 an. expletus, quod tempus Interregnum appellatum est.|1}}'' Romanorum II, NUMA POMPILIUS, an. 41.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1303}}||{{outdent|Sibylla Samia quæ Herophila appellabatur, in Samo insignis habetur.|1}}''Atheniens. XVIII, LEOCRATES, an. 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1304}}||''Hebræor. XVI, MANASSES, an. 55.''&lt;br&gt;''Ægyptior. TARACHUS Æthiops, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|17||{{ancora+|1305}}||Nicomedia condita, quæ prius Astacus vocabatur.{{outdent|Numa Pompilius duos menses anno addidit Januarium, Februarium, cum ante hoc tantum decem menses apud Romanos fuissent, adeo ut ultimus December diceretur. Capitolium quoque a fundamentis ædificavit, et Congiarium dedit asses ligneos et scorteos. Nullum cum finitimis bellum gessit.|1}}{{outdent|Manasses impius Esaiam interfecit, statuamque suam posuit quinque facies habentem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1308}}||Croton et Parium et Sybaris conditæ.&lt;br&gt;''Medor. V, DIOCLES, an. 54.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|18||{{ancora+|1309}}||{{outdent|Hi qui Parthenii vocabantur, Tarentum condiderunt, tunc et Corinthii Corcyram.|1}}Ecbatanam condidit.
|-
|19||{{ancora+|1313}}||''Atheniens. XIX, APSANDER, an. 10.''
|-
|20||{{ancora+|1317}}||[Lydor.] ''Post quem GYGES V, an. 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1318}}||{{outdent|Mydas cum apud Phrygas regnaret, sanguine tauri potato exstinctus est.|1}}
|-
|21||1321||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1323}}||Glaucus Chius primus ferri inter se glutinum excogitavit.&lt;br&gt;''Atheniens. XX, ERYXIAS, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1324}}||''Ægyptior. XXVI dynastia. MERRES ÆTHIOPS regnavit an. 12.''
|-
|22||{{ancora+|1325}}||In Sicilia Gela, in Pamphylia Phaselis conditur.
|-
|23||{{ancora+|1329}}||Hipponax philosophus notissimus redditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1332}}||Calchedon condita.&lt;br&gt;''Macedon. V, ARGEUS, an. 37.''
|-
|24||1333||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1334}}||Cyzicus condita est et Locri in Italia.&lt;br&gt;Athenis annui principes constituti sunt.{{outdent|Cessantibus regibus, novem principes ex nobilibus urbis electi Atheniensibus præfuerunt.|1}}'''Atheniensium regnum defecit.'''
|-
| ||{{ancora+|1336}}||''Ægyptior. STEPHINATIS, an. 7.''
|-
|25||1337||
|-
|26||1341||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1343}}||{{outdent|''Ægyptior. NICHEPSOS, an. 6.'' (Nichepsos magicæ artis peritus, cujus scripta medicinalia feruntur.)|1}}[Rom.] ''TULLUS HOSTILIUS III, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1344}}||{{outdent|Tullus Hostilius primus regum Romanorum purpura et fascibus usus est, ac deinceps cum sua domo fulmine conflagravit.|1}}Post Cares, mare obtinuerunt Lesbii, an. 68.
|-
|27||{{ancora+|1345}}||Nudipedalia primum acta in Lacedæmone.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|28||{{ancora+|1349}}||{{outdent|Tullus Hostilius post longam pacem bella reparavit, Albanos, Veientes, Fidenates vicit, et adjecto monte Cælio, Urbem ampliavit.|1}}Sibylla, quæ et Herophila, in Samo nobilis habetur.&lt;br&gt;''Ægyptior. NECHAO, an. 8''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1352}}||{{outdent|Archilochus et Simonides, et Aristoxenus musicus illustres habentur.|1}}
|-
|29||{{ancora+|1353}}||''Lydorum VI, ARDYS, an. 37.''
|-
| ||{{ancora+|1354}}||Zeleucus legum lator apud Locros crebro sermone celebratur.
|-
|30||{{ancora+|1357}}||''Ægyptior. PSAMMITICHUS, an. 44.''
|-
| ||{{ancora+|1358}}||Cypsellus in Corintho tyrannidem exercet, annis 28.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1359}}||Byzantium conditum.{{outdent|''Hebræorum Judæ XVII, HAMMON, an. 12.'' (Hammon secundum LXX interpretationem 12 annis regnavit: secundum autem Hebræos ann. 2.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1360}}||{{outdent|Alcmæon clarus habetur, et Lesches Lesbius, qui fecit parvam Iliada.|1}}
|-
|31||1361||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1362}}||Histrus civitas in Ponto condita.&lt;br&gt;''Medor. VI, PHRAORTES an. 24.''
|-
| ||{{ancora+|1363}}||Acanthus condita, et Stagera.
|-
| ||{{ancora+|1364}}||Phalaris apud Agrigentinos tyrannidem exercet.
|-
|32||{{ancora+|1365}}||Lampsacus condita, et Abdera.
|-
|33||{{ancora+|1369}}||In Sicilia Selinus condita.
|-
| ||{{ancora+|1370}}||''Macedon. VI, PHILIPPUS, an. 38.''
|-
| ||{{ancora+|1371}}||[Hebr.] ''Post quem JOSIAS, XVIII, an. 32.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|34||{{ancora+|1373}}||Hebræorum pontifex maximus Elchias.&lt;br&gt;In Ponto Boristhenes condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1375}}||Terpander musicus insignis habetur.&lt;br&gt;''Romanorum IV, ANCUS MARTIUS, an. 23.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1376}}||Oraculo Dodonæo primum Græcia usa est.{{outdent|Thales Milesius Examii filius, primus physicus philosophus agnoscitur, quem vixisse aiunt usque ad quinquagesimam octavam olympiadem.|1}}
|-
|35||1377||
|-
| ||{{ancora+|1379}}||Messena a Lacedæmoniorum societate discessit.
|-
|36||{{ancora+|1381}}||Hieremias prophetare orsus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1383}}||Olda mulier apud Hebræos prophetabat.&lt;br&gt;Scythæ usque ad Palæstinam penetraverunt.
|-
|37||{{ancora+|1385}}||Mistheus Atheniensis poeta agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1386}}||Battus condidit Cyrenem.&lt;br&gt;''Medorum VII, CYAXARES, an. 32.''
|-
| ||{{ancora+|1387}}||Sinope condita in Ponto.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1388}}||Lipara condita.&lt;br&gt;Prophetabant Hieremias, et Sophonias.
|-
|38||{{ancora+|1389}}||Apud Corinthios tyrannidem exercuit Periander.
|-
| ||{{ancora+|1390}}||''Lydorum VII, SADYATTES, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1391}}||Prusias condita.{{outdent|Ancus Martius Numæ ex filia nepos Aventinum montem, et Janiculum Urbi addidit, et supra mare XVI ab Urbe milliario Ostiam condidit: ad extremum morbo periit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1392}}||Epidamnus condita, quæ postea vocata est Dyrrachium.&lt;br&gt;Cyaxares adversum Assyrios dimicans Ninum civitatem capit.
|-
|39||{{ancora+|1393}}||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1395}}||{{outdent|Phalaridis tyrannis destructa. Draco legumlator, ut quibusdam videtur, agnoscitur.|1}}
|-
|40||1397||
|-
| ||{{ancora+|1398}}||''Romanorum V, TARQUINIUS PRISCUS, an. 37.''
|-
| ||{{ancora+|1400}}||Tarquinius Priscus Capitolium exstruxit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|41||{{ancora+|1401}}||{{outdent|Arion Methymnæus clarus habetur, qui a Delphino in portum Tænarum dicitur transportatus.|1}}''Ægypti, secundus NECHAO, qui et NECHEPSOS, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1403}}||Panætius primus in Sicilia arripuit tyrannidem.{{outdent|Josias rex Judæorum cum Nechaone Ægyptiorum rege congressus occiditur. At mihi miraculum subit, quomodo in præsens tempus sibi uterque convenerit, maxime cum Scriptura divina hunc eumdem Pharaonem, Nechaonem appellet.|1}}{{outdent|''Hebr. Jud. XIX, JOACHAS, mens. 3. Post quem ELIACHIM, XX, qui et Joachim, annis. 11.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|42||{{ancora+|1405}}||Stesichorus poeta clarus habetur.&lt;br&gt;''Lydorum VIII, ALYATTES, an. 49.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1407}}||Alcman, ut quibusdam videtur, agnoscitur.{{outdent|Anno tertio Joachim Nabuchodonosor rex Babyloniæ Judæam capit, et in ditionem suam redactis plurimis Judæorum, cum etiam partem vasorum templi invasisset, et tributarium fecisset Joachim, victor ad patriam revertitur.|1}}{{outdent|[Ægypt.] ''Post quem PSAMMITES, alius qui et Psammetichus, ann. 12.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1408}}||[Macedon.] ''Post quem VII, EUROPUS, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|43||{{ancora+|1409}}||{{outdent|Pittacus Mitylenæus, qui de VII Sapientibus fuit, cum Phrynone Atheniense Olympionice congressus eum interfecit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1410}}||Cyaxares Medus subvertit Ninum civitatem.
|-
| ||{{ancora+|1412}}||In Babylone Daniel, Ananias, Azarias, et Misael clari habentur.
|-
|44||1413||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1415}}||Perinthus condita.&lt;br&gt;''Hebræor. Judæ XXI, JOACHIM, qui et Jechonias, menses 3.''&lt;br&gt;''Post quem SEDECHIAS, an. 11.''
|-
| ||{{ancora+|1416}}||Camerina urbs condita.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|45||{{ancora+|1417}}||Sappho et Alcæus poetæ clari habentur.{{outdent|Et hunc rex Babylonius captum Babyloniam duxit, oculosque ei eruit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1418}}||{{outdent|Tarquinius Priscus Circum Romæ ædificavit, numerum Senatorum auxit, Romanos ludos instituit, muros et cloacas ædificavit, ad extremum ab Anci filiis occisus est, regis ejus, cui ipse successerat.|1}}''Medorum VIII, ASTYAGES, an. 38.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1419}}||Prophetabant Hieremias et Baruch.&lt;br&gt;Massilia condita civitas Galliæ.&lt;br&gt;''Ægypti VAPHRES, ann. 30.''
|-
| ||{{ancora+|1420}}||Epimenides Athenas emundavit.
|-
|46||1421||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1422}}||{{outdent|Solon, Draconis legibus antiquatis, extra eas quæ ad sanguinem pertinebant, sua jura constituit.|1}}
|-
|47||1425||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1426}}||{{outdent|JUDÆA GENS CAPITUR. Nabuchodonosor rex Chaldæorum Hierosolymis captis templum incendit, quod ab initio ædificationis suæ manserat annis 442. Sententiæ autem nostræ etiam Clemens congruit in primo Stromate, 47 olympiade Captivitatem Judæorum factam esse contestans, regnante apud Ægyptios Vaphre, apud Athenas Phenippo: et supputari 70 annos desolationis templi usque in secundum annum Darii.|1}}{{outdent|Capta Hierosolyma, ab Assyriis ad Vaphrem, regem Ægypti, reliqui Judæorum transfugerunt. Hujus Vaphris Hieremias propheta meminit.|1}}{{outdent|His temporibus, certantibus in agone tragus, id est, hircus præmio dabatur: unde aiunt tragœdos nuncupatos.|1}}Corinthiorum monarchia destructa est.{{outdent|''Hebræorum captivitatis, et exterminii templi, quod fuit in Jerusalem, an. 70.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1427}}||Primus annus captivitatis Jerusalem.
|-
|48||1429||
|-
| ||{{ancora+|1430}}||Solis facta defectio, cum futuram eam Thales ante dixisset.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|49||{{ancora+|1433}}||In Babylone prophetabant Daniel et Ezechiel.&lt;br&gt;Alyattes et Astyages dimicaverunt.
|-
| ||{{ancora+|1434}}||''Macedon. VIII, ALCETAS, an. 29.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1435}}||Isthmia post Melicertem, et Pythia primum acta.&lt;br&gt;''Romanor. VI, SERVIUS, an. 34.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1436}}||Septem Sapientes appellati.{{outdent|Servius ancillæ, sed nobilis captivæ filius, tres montes Urbi addidit, Quirinalem, Viminalem et Exquilinum: fossas circum muros duxit: census Romanorum civium primus instituit, et ad extremum Tarquinii Superbi generi sui, superioris regis filii, scelere occisus est.|1}}
|-
|50||1437||
|-
| ||{{ancora+|1438}}||Astyages contra Lydos pugnat.
|-
| ||{{ancora+|1440}}||Anaximander Milesius physicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|51||{{ancora+|1441}}||{{outdent|Agon Nemeacus primum ab Argivis actus, post eum qui sub Archemoro fuerat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|52||{{ancora+|1445}}||{{outdent|Mortuo Nabuchodonosor, Babyloniorum rege, suscepit imperium EVILMERODAC, cui successit frater ejus BALTASAR, sub quo Daniel eam scripturam, quæ in pariete apparuerat, interpretatus est, significantem imperium Chaldæorum in Medos et Persas transferendum.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1446}}||Abaris de Scythia venit in Græciam.
|-
| ||{{ancora+|1447}}||Phalaris tyrannidem exercuit an. 16.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|53||{{ancora+|1449}}||Eugamon Cyrenæus, qui Telegoniam scripsit, agnoscitur.&lt;br&gt;''Ægyptior. AMASIS, annis 42.''
|-
| ||{{ancora+|1450}}||Agon gymnicus, quem Panathenæon vocant, Athenis actus.
|-
| ||{{ancora+|1452}}||Æsopus interimitur a Delphis.
|-
|54||{{ancora+|1453}}||Pisistratus Atheniensium tyrannus in Italiam transgreditur.
|-
| ||{{ancora+|1454}}||''Lydorum IX, CROESUS, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1455}}||Anaximenes Physic. Philosoph. agnoscitur.&lt;br&gt;Stesichorus poeta moritur.&lt;br&gt;Simonides clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1456}}||{{outdent|''Principium regni Persarum.'' Cyrus Medorum destruxit imperium, et regnavit Persis, subverso Astyage rege Medorum.|1}}''Persarum. I, CYRUS, an. 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|55||{{ancora+|1457}}||{{outdent|Cyrus Hebræorum captivitate laxata, quinquaginta ferme hominum millia regredi fecit in Judæam, qui constructo altari, Templi fundamenta jecerunt: sed cum a vicinis gentibus fabricatio impediretur, imperfectum opus usque ad Darium permansit, solo altari consistente.|1}}{{outdent|Prophetabant Aggæus et Zacharias, quo tempore Jesus filius Josedech, et Zorobabel regii generis filius Salathiel, clari habentur, qui et principes fuerunt eorum qui regressi sunt in Judæam.|1}}{{outdent|Chilon, qui de VII Sapientibus fuit, Ephorus in Lacedæmone constituitur, id est, ''respector''.|1}}
|-
|56||{{ancora+|1461}}||Xenophanes Colophonius clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1463}}||{{outdent|Ea quæ de Crœso memorantur, quomodo tentarit oraculum.|1}}''Macedonum IX, AMYNTAS, an. 50.''
|-
|57||1465||
|-
| ||{{ancora+|1466}}||Crœsus adversus Cyrum bellum iniit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|58||{{ancora+|1469}}||Thales moritur.&lt;br&gt;Templum Apollinis Delphici secunda vice incensum.&lt;br&gt;Cyrus Sardeis capit.{{outdent|Crœsus a Cyro captus est: et '''Lydorum regnum destructum est''', quod stetit an. 130.|1}}{{outdent|Harpagus, qui apud Cyrum primi loci habebatur, adversus Ioniam dimicat.|1}}''Romanorum VII, TARQUINIUS, an. 35.''{{outdent|Tarquinius Superbus excogitavit vincula taurea [''F. leg.:'' vincula, ''taureas''], fustes, compedes, catenas latomias, carceres, exsilia, metalla.|1}}{{outdent|Tarquinius Superbus, socero Servio occiso, arripuit imperium. Volscos, Gabios, Suessam, Pometiam subegit: et cum oppugnaret Ardeam, causa Tarquinii junioris filii sui, qui Lucretiam corruperat, regno exclusus est.|1}}
|-
|59||{{ancora+|1473}}||Theognis poeta clarus habetur.
|-
| ||{{ancora+|1474}}||Pisistratus secunda vice Athenis regnat.
|-
| ||{{ancora+|1476}}||Pherecides historicus Pythagoræ magister clarus habetur.
|-
|60||{{ancora+|1477}}||Hybicus carminum scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1479}}||{{outdent|Simonides lyricus, et Phocylides clari habentur, et Xenophanes physicus tragœdiarum scriptor.|1}}
|-
|61||1481||
|-
| ||{{ancora+|1483}}||Anacreon Lyricus poeta agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|62||{{ancora+|1485}}||{{outdent|Apud Samum tyrannidem exercent tres fratres Polycrates, Sylus, et Pantagnostus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1486}}||Tomyris regina Massagetarum Cyrum interfecit.{{outdent|''Persarum II, CAMBYSES, an. 8.'' (Cambisen istum aiunt ab Hebræis secundum Nabuchodonosor vocari, sub quo Judith historia conscribitur.)|1}}
|-
| ||{{ancora+|1488}}||Samii Dicæarchiam condiderunt, quam nunc Puteolos vocant.
|-
|63||1489||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1490}}||{{outdent|Apud Hebræos pontifex maximus Jesus filius Josedech, et princeps gentis Zorobabel, qui eos regnabat, clari habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1492}}||Pythagoras physicus philosophus clarus habetur.{{outdent|''Ægypti XXVII dynastia, in qua Persarum rex: obtinuit quippe Ægyptum Cambyses in anno quinto regni sui usque ad Darium filium Xerxis an. 111.''|1}}
|-
|64||{{ancora+|1493}}||Hipparchus et Hippias Athenis tyrannidem exercent.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1494}}||{{outdent|Prophetabant apud Hebræos novissimi Aggæus, Zacharias et Malachias.|1}}''Persarum III, duo fratres Magi, menses 7.''
|-
| ||{{ancora+|1495}}||''Post quos DARIUS, IV, an. 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1496}}||{{outdent|Secundo anno Darii regis, Templum in Jerosolymis exstruitur a Zorobabel, consummaturque opus anno quarto. Remissio quidem captivitatis Judæorum, et venia Templi ædificandi sub Cyro exordium habuit: consummatur vero Templum sub Dario; quia vicinæ gentes assiduis incursionibus ædificationem impedierant.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus captivitatis Judæorum annis 70 qui secundum quosdam, a tertio anno Joachim usque ad vicesimum annum Cyri regis Persarum computantur. Porro secundum alios, a Josia Judæorum regis anno 13, sub quo Jeremias prophetare cœpit, usque ad primum annum supradicti Cyri regis. Desolationis vero Templi sub Dario rege complentur anni 70. Clemens quoque his congruit in primo Stromate ita scribens: ''Et perseveravit captivitas annis 70 usque ad secundum annum Darii filii Hystaspis, qui Persis, Assyriis, et Ægypto regnavit: sub quo Aggæus et Zacharias, et unus de duodecim, qui vocatur Angelus (Malachias), prophetaverunt, sacerdotioque functus est Jesus filius Josedech''. Hæc supradictus vir. Quod autem septuagesimus annus desolationis Templi altero anno Darii fuerit expletus, domesticus testis est Zacharias propheta, secundo anno Darii dicens: ''Domine omnipotens, quousque non misereberis Jerusalem et civitatibus Juda, quas despexisti?. Iste 70 annus est.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|65||{{ancora+|1497}}||{{outdent|Olymp. 65, in qua Persarum regis Darii filii Hystaspis fuit annus secundus.|1}}{{outdent|Armodius et Aristogiton Hipparchum tyrannum interfecerunt, et Leæna meretrix amica eorum, cum tormentis cogeretur, ut socios proderet, linguam suam mordicus amputavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|66||{{ancora+|1501}}||{{outdent|Templum Jerosolymis consummatur, prophetantibus apud Judæos Aggæo et Zacharia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|67||{{ancora+|1505}}||INITIUM CONSULUM.{{outdent|Pulsis ab Urbe regibus, vix usque ad XV lapidem Roma tenebat imperium. Romanorum reges septem a Romulo usque ad Tarquinium Superbum imperaverunt annis 240, sive, ut quibusdam placet, 243.|1}}{{outdent|Romæ post exactos Reges primum consules duo a Bruto esse cœperunt; deinde tribuni plebis ac dictatores, et rursum consules rempublicam obtinuerunt per annos ferme 464 usque ad Julium Cæsarem, qui primus singulare arripuit imperium olympiade 183.|1}}
|-
|68||1509||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1512}}||{{outdent|Decimo septimo mare obtinuerunt Æginetæ annis 20 usque ad transitum Xerxis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|69||{{ancora+|1513}}||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt hominum 120 millia. Nono anno post exactos reges nova dignitas est creata, dictatura scilicet, et magister equitum, qui dictatori obsequeretur. Dictator primus Largius, magister equitum Spurius Cassius fuit.|1}}''Macedon. X, ALEXANDER, an. 43.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1514}}||{{outdent|Valerius Bruti consulis collega adeo pauper mortuus est, ut sumptu publico sepeliretur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1515}}||{{outdent|Hellanicus historiographus, et Democritus philosophus, et Heraclitus cognomento Tenebrosus, et Anaxagoras physicus clari habentur.|1}}
|-
|70||1517||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1520}}||Pythagoras philosophus moritur.&lt;br&gt;Volsci Coriolos perdiderunt.
|-
|71||{{ancora+|1521}}||Æschylus tragœdiarum scriptor agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1522}}||Latini contra Romanos rebellarunt.
|-
| ||{{ancora+|1523}}||Romæ populus a patribus facta seditione discessit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1524}}||{{outdent|Martius, qui Coriolos ceperat, interventu matris Veturiæ et uxoris Volumniæ ab oppugnatione Urbis removit exercitum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|72||{{ancora+|1525}}||{{outdent|Bellum quod in Marathone gestum est, et ea quæ de Miltiade scribuntur et Aristide, qui cognominabatur Justus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1528}}||Panyasis poeta habetur illustris.&lt;br&gt;Trecenti nobiles Fabiæ familiæ a Veientibus cæsi.{{outdent|Cum in Algido monte Romani milites obsiderentur, a dictatore Quintio Cincinnato liberati sunt.|1}}
|-
|73||{{ancora+|1529}}||Ægyptus recessit a Dario.
|-
| ||{{ancora+|1530}}||Gelo obtinuit Syracusas.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1531}}||Pindarus et Simonides lyrici poetæ insignes habentur.{{outdent|Romæ virgo Vestalis Pompilia deprehensa in stupro, viva defossa est.|1}}''Persar. V, XERXES, filius Darii, an. 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|74||{{ancora+|1533}}||Xerxes Ægyptum capit.&lt;br&gt;Aristides cum ignominia ejicitur.
|-
| ||{{ancora+|1534}}||Chœrilus et Phrynicus illustres habentur.
|-
| ||{{ancora+|1535}}||Diagoras agnoscitur, et sectatores ejus physici philosophi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1536}}||Xerxes pontem in Hellespontiaco mari fecit.{{outdent|Xerxes cum Athenas venisset, incendit urbem sub principe Callia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|75||{{ancora+|1537}}||{{outdent|Bellum quod in Thermopylis gestum est, et apud Salaminam navale certamen.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1538}}||Athenienses Piræum muro vallant.
|-
| ||{{ancora+|1539}}||Hieron Syracusis regnat.
|-
| ||{{ancora+|1540}}||Æschylus tragœdiarum scriptor agnoscitur.
|-
|76||{{ancora+|1541}}||Bellum quod in Plateis, et in Mycale.
|-
| ||{{ancora+|1542}}||Hieron post Gelonem Syracusis tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1544}}||Pindarus musicus clarus habetur.&lt;br&gt;Themistocles in Persas fugit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|77||{{ancora+|1545}}||{{outdent|Sophocles tragœdiarum scriptor primum ingenii sui opera publicavit.|1}}Principium LXXI Jubilæi secundum Hebræos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1546}}||{{outdent|Romæ virgo Vestalis Sunia deprehensa in stupro, viva defossa est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1547}}||Sophocles et Euripides clari habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1548}}||Herodotus historiarum scriptor agnoscitur.{{outdent|Bacchylides et Diagoras Athenis plurimo sermone celebrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|78||{{ancora+|1549}}||{{outdent|Zeuxis pictor agnoscitur, ex cujus alii imaginibus, quas plurimas invitatus fecerat, lavacrum Byzantinorum appellatum arbitrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1551}}||Themistocles, hausto tauri sanguine, moritur.&lt;br&gt;Socrates nascitur.{{outdent|''Persar. VI, ARTABANUS, menses 7, qui menses in ordine annus reputantur.''|1}}{{outdent|''Post quem ARTAXERXES VII, qui Longimanus cognominabatur, an. 40.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1552}}||Lapis in Ægon fluvium de cœlo ruit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|79||{{ancora+|1553}}||{{outdent|[Persar.] Ea quæ de Hester, et Mardochæo scripta sunt, quidam affirmant sub hoc rege gesta, quod ego non puto; numquam enim Ezras de Hester siluisset, qui scribit hoc tempore Ezram et Neemiam reversos ex Babylone, et ea deinceps consecuta, quæ ab his gesta referuntur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1555}}||Sicilia a populo regebatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1556}}||{{outdent|Cimon juxta Eurimedontem Persas navali pedestrique certamine superrat: et Medicum bellum conquiescit.|1}}Solis facta defectio.&lt;br&gt;Anaxagoras moritur.&lt;br&gt;[Macedon.] ''PERDICAS, XI, an. 28.''
|-
|80||{{ancora+|1557}}||Heraclitus clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1558}}||{{outdent|Ezras sacerdos apud Hebræos insignis agnoscitur, cujus ætate Pontifex Maximus habitus est Heliasib, filius Joachim, filii Jesu, filii Josedech. Fuit autem Ezras eruditissimus Legis divinæ, et clarus omnium Judæorum magister, qui de Captivitate regressi fuerant in Judæam: ''Affirmaturque divinas Scripturas memoriter condidisse, et ut Samaritanis non miscerentur, litteras Judaicas commutasse.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|81||{{ancora+|1561}}||{{outdent|Empedocles et Parmenides physici philosophi notissimi habentur. Zeno et Heraclitus Tenebrosus agnoscitur.|1}}{{outdent|Pherecydes secundus historiarum scriptor agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1562}}||Cratinus et Plato comœdiarum scriptores clari habentur.&lt;br&gt;Aristarchus tragœdiographus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1563}}||{{outdent|Romani per legatos ab Atheniensibus jura petierunt, ex quibus duodecim tabulæ conscriptæ.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1564}}||Romæ clarior Agon centenarius primus actus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|82||{{ancora+|1565}}||{{outdent|Trecentesimo secundo anno ab Urbe condita Decemviri creati, et post annum ejecti sunt propter Appium Claudium, qui Virginii cujusdam filiam contra Latinos in Algido militantis voluit auferre.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1566}}||{{outdent|Crates Comicus, et Telesilla ac Bacchylides Lyricus, clari habentur: Praxilla quoque et Cleobulina sunt celebres.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1567}}||Templum Junonis, quod Argis fuerat, incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1568}}||Abaris Hyperboreanus Ariolus agnoscitur.&lt;br&gt;Tribuni plebis et Ædiles Romæ facti, Consulibus ejectis.
|-
|83||1569||
|-
| ||{{ancora+|1571}}||Athenienses et Lacedæmonii fœdus XXX annorum ineunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1572}}||{{outdent|Neemias Hebræus, minister vinarius Artaxerxis regis, concedente sibi domino suo, 20 ejus anno de Babylone venit in Judæam, et 32 anno muros, urbemque restituit. Scribit Ezras opus fuisse completum sub pontifice Joade filio Joasib, cui successit Joannes filius suus, qui temporibus Alexandri Macedonis fuit.|1}}{{outdent|Huc usque Hebræorum divinæ Scripturæ annales temporum continent: ea vero quæ post hæc apud eos gesta sunt, exhibemus de libro Machabæorum, et Josephi, et Africani scriptis, qui deinceps universam historiam usque ad Romana tempora persecuti sunt.|1}}{{outdent|Herodotus cum Athenis libros suos in concilio legisset, honoratus est.|1}}
|-
|84||{{ancora+|1573}}||Melissus physicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1574}}||{{outdent|Euripides tragœdiarum scriptor clarus habetur, et Protagoras sophista, cujus libros decreto publico Athenienses exusserunt.|1}}
|-
|85||{{ancora+|1577}}||Romæ rursus Consules creati.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1578}}||Phidias eburneam Minervam facit.&lt;br&gt;Fidennates contra Romanos rebellant.
|-
| ||{{ancora+|1579}}||Theætetus mathematicus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1580}}||Aristophanes clarus habetur, et Sophocles poeta tragicus.&lt;br&gt;Gens Campanorum in Italia constituta.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|86||{{ancora+|1581}}||{{outdent|Democritus Abderites, et Empedocles, et Hippocrates medicus, Gorgias, Hippiasque, et Prodicus, et Zeno, et Parmenides philosophi insignes habentur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1582}}||Socrates, qui scholam congregavit, plurimo sermone celebratur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1584}}||{{outdent|Neemiam, qui muros Jerusalem construxit, consummasse opus 32 anno Artaxerxis regis Persarum, Ezras memorat. Si quis ab hoc tempore LXX hebdomadas a Daniele scriptas numeret, quæ faciunt annos 490, reperiet eas in regno Neronis expletas, sub quo obsideri Jerusalem cœpta, secundo postea Vespasiani anno capitur.|1}}''Macedon. XII, ARCHELAUS an. 24.''
|-
|87||{{ancora+|1585}}||Initium belli Peloponnesiaci.
|-
| ||{{ancora+|1586}}||Bacchylides carminum scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1587}}||Athenienses pestilentia laborant.&lt;br&gt;Thucydides agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1588}}||Pericles moritur.
|-
|88||{{ancora+|1589}}||Eupolis et Aristophanes scriptores comœdiarum agnoscuntur.
|-
| ||{{ancora+|1590}}||Ex Ætna monte ignis erupit.
|-
| ||{{ancora+|1591}}||Terræmotu apud Locros, scissa Atalante, civitas facta est insula.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1592}}||Plato nascitur.&lt;br&gt;''Persarum VIII, SECUNDUS XERXES, menses 2.''&lt;br&gt;''Post quem SOGDIANUS, IX, menses 7.''&lt;br&gt;''Cui succedit DARIUS, X, cognomento Nothus, an. 19.''
|-
|89||{{ancora+|1593}}||Lacedæmonii et Athenienses fœdus percutiunt.
|-
| ||{{ancora+|1594}}||Eudoxus Gnidius clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1595}}||{{outdent|Lacedæmonii ver sacrum destinantes, Heracleam urbem condunt.|1}}Alcibiades profugus abiit ad Tisaphernem.
|-
|90||1597||
|-
|91||1601||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1603}}||{{outdent|''Ægyptus a Persis recessit, et rursum Ægyptiorum renascitur Dynastia XXVIII. Et regnavit AMARTHEUS, primus Saites ann. 6.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1604}}||Clades quæ Atheniensibus accidit in Sicilia.
|-
|92||{{ancora+|1605}}||Eubœa ab Atheniensium societate discedit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1608}}||Euripides apud Archelaum, et Sophocles Athenis moritur.&lt;br&gt;''Macedon. ORESTES XIII, an. 3.''
|-
|93||{{ancora+|1609}}||''Dynastia XXIX Ægypt. Mendesiorum. NEPHERITES, an. 6.''
|-
| ||{{ancora+|1610}}||Dionysius in Sicilia tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1611}}||{{outdent|''Persarum XI, ARTAXERXES, qui cognominatus est Mnemon, Darii et Parysatidis filius, an. 40.''|1}}''Macedon. XIV, ARCHELAUS, an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1612}}||{{outdent|Sub hoc rege mihi videtur historia, quæ in Hester libro continetur, expleta: ipse quippe est, qui ab Hebræis Assuerus, et a LXX Interpretibus Artaxerxes vocatur.|1}}
|-
|94||1613||
|-
| ||{{ancora+|1614}}||Dionysius Syracusis tyrannidem exercet.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1615}}||''Macedonum XV, AMYNTAS, an. 1.''&lt;br&gt;''Post quem ACHORIS, ann. 12, dynastia XXIX Ægyptiorum.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1616}}||Athenienses sustinent tyrannidem.&lt;br&gt;Isocrates rhetor agnoscitur.&lt;br&gt;Democritus moritur.&lt;br&gt;Alcibiadem Pharnabazus interficit.&lt;br&gt;Cyri regis ascensus, de quo scribit Xenophon.&lt;br&gt;Tyranni Athenis oppressi.&lt;br&gt;''Macedonum XVI, PAUSANIAS, an. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|95||{{ancora+|1617}}||{{outdent|Athenienses XXIV litteris uti cœperunt, cum antea XVI tantum litteras haberent.|1}}[Macedon.] ''Post quem AMYNTAS, XVII, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1618}}||Xenophon filius Grylli, et Ctesias clari habentur.&lt;br&gt;Socrates venenum bibit.&lt;br&gt;Templum rursus Ephesi incensum.
|-
| ||{{ancora+|1620}}||Socratici clari habentur.
|-
|96||{{ancora+|1621}}||Diogenes Cynicus agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1622}}||Speusippus insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1623}}||Dionysius in tyrannide perseverat.&lt;br&gt;[Macedon.] ''Post quem ARGEUS, XVIII, ann. 2.''
|-
| ||{{ancora+|1624}}||Carthaginensium bellum famosum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|97||{{ancora+|1625}}||Eudoxus astrologus agnoscitur.&lt;br&gt;Galli Senones Romam invaserunt, excepto Capitolio.&lt;br&gt;[Macedon.] ''Post quem rursum AMYNTAS, XIX, an 18.''
|-
| ||{{ancora+|1627}}||''Ægypti PSAMUTHES, an. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1628}}||Plato philosophus agnoscitur.&lt;br&gt;Tribuni militares pro consulibus esse cœperunt.&lt;br&gt;[Ægypt.] ''Post quem NEPHERITES, menses 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|98||{{ancora+|1629}}||{{outdent|''Et post eum NECTANEBUS, an. 18. Ægyptiorum XXX, dynastia, Sevenitarum.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1630}}||Evagoras in furorem versus cum regnaret Cypri.
|-
|99||1633||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|100||{{ancora+|1637}}||{{outdent|Magno terræmotu Helice et Bura Peloponnesi urbes absorptæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1640}}||{{outdent|Prænestini a Romanis victi apud flumen Alliam per Quinctium Cincinnatum.|1}}
|-
|101||{{ancora+|1641}}||Athenienses principes Græciæ facti.
|-
| ||{{ancora+|1642}}||Isocrates rhetor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1643}}||Plato et Xenophon, necnon et alii Socratici clari habentur.&lt;br&gt;''Macedonum IX, ALEXANDER, an. 1.''
|-
| ||{{ancora+|1644}}||[Macedon.] ''Post quem PTOLEMÆUS ALORITES, XXI, an. 4.''
|-
|102||1645||
|-
| ||{{ancora+|1647}}||''Ægypti THEO, annis 2.''
|-
| ||{{ancora+|1648}}||[Macedon.] ''PERDICCA, XXII, ann. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|103||{{ancora+|1649}}||Theo rex Ægypti fugit in Arabiam.{{outdent|Dionysius rex Siciliæ 19 anno moritur, post quem junior Dionysius regnum invadit.|1}}''Ægyptiorum NECTANEBUS, an. 18.''
|-
| ||{{ancora+|1650}}||Aristoteles XVIII ætatis gerens annum, Platonis auditor est.
|-
| ||{{ancora+|1651}}||''Persarum XII. ARTAXERXES, qui et OCHUS, an. 26.''
|-
|104||{{ancora+|1653}}||Alexander Pheræus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1654}}||Camillus Gallos, qui bellum Romanis intulerant, superat.&lt;br&gt;''Macedon. XXIII, PHILIPPUS, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|105||{{ancora+|1657}}||Demosthenes orator agnoscitur.&lt;br&gt;Æschines orator agnoscebatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1658}}||{{outdent|Ochus Apodasmo Judæorum capta, in Hyrcaniam accolas translatos juxta mare Caspium collocavit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1660}}||Dionysius Sicilia pellitur.
|-
|106||{{ancora+|1661}}||Alexander Philippi et Olympiadis filius nascitur.
|-
| ||{{ancora+|1663}}||Dion Syracusis interimitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1664}}||Hipparinus Dionysii filius Syracusis tyrannidem exercet.&lt;br&gt;Erinna poetria agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|107||{{ancora+|1665}}||{{outdent|Ochus Ægyptum tenuit, Nectanebo in Æthiopiam pulso, in quo Ægyptiorum regnum destructum est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1667}}||'''Ægyptiorum regnum destructum est.'''
|-
| ||{{ancora+|1668}}||Huc usque Manetho.
|-
|108||{{ancora+|1669}}||Ochus Sidonem subvertit, et Ægyptum suo junxit imperio.
|-
| ||{{ancora+|1670}}||Demosthenes Orator omnium fama celebratur.
|-
| ||{{ancora+|1671}}||Romani Gallos superant.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1672}}||Dionysius Corinthum sub fœdere navigavit.&lt;br&gt;Plato moritur, post quem Academiam Speusippus tenuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|109||{{ancora+|1673}}||{{outdent|Romani cum Samnites duobus præliis cecidissent, universos confines, quia a sua societate discesserant, in ditionem propriam redigunt.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1676}}||Dionysius Corintho expulsus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|110||{{ancora+|1677}}||Descriptione Romæ facta, inventa sunt civium CLX millia.&lt;br&gt;''Persarum XIII, ARSES, Ochi filius, an. 4.''
|-
| ||{{ancora+|1678}}||Judæorum pontifex maximus Jaddus clarus habetur.
|-
| ||{{ancora+|1679}}||Speusippus moritur, cui successit Xenocrates.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1680}}||{{outdent|''Macedon. XXIV, ALEXANDER, Philippi filius, an. 12, menses 6 [Al. 7].''|1}}
|-
|111||{{ancora+|1681}}||[Persarum] ''Post quem DARIUS, XIV, Arsami filius, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1682}}||{{outdent|Manasses frater Jaddi pontificis Judæorum templum in montem Garizin construxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1683}}||{{outdent|Alexander adversus Illyricos et Thracas feliciter dimicans, subversis Thebis, in Persas arma corripuit, et apud Granicum flumen, regiis ducibus oppressis, urbem Sardeis capit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1684}}||{{outdent|Romanor. consul Manlius Torquatus filium suum, quod contra imperium in hostem pugnaverat, virgis cæsum securi percussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|112||{{ancora+|1685}}||{{outdent|Alexander, capta Tyro, Judæam invadit, a qua favorabiliter exceptus, Deo victimas immolat, et pontificem templi honoribus plurimis prosequitur, Andromacho locorum custode dimisso, quem postea Samaritani interficiunt: ob quæ ab Ægypto reversus Alexander Magnus eos suppliciis affecit, et urbem eorum captam Macedonibus ad inhabitandum tradidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1687}}||{{outdent|Alexandria in Ægypto ab Alexandro condita, septimo anno regni ejus: quo tempore etiam Latini a Romanis perdomiti sunt.|1}}{{outdent|'''Alexander obtinuit Babylonem, interfecto Dario, in quo Persarum regnum destructum est'''.|1}}{{outdent|Alexander regnum Asiæ anno regni sui 7 occupat, et tenet omnia annis 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1688}}||Anaximenes, et Epicurus clari habentur.{{outdent|Alexander Hyrcanos et Mardos capit, revertensque in Hammone Parætonium condidit.|1}}
|-
|113||{{ancora+|1689}}||Alexander Aornim petram capit, et Indum amnem transgreditur.
|-
| ||{{ancora+|1690}}||Bellum Alexandri in India adversum Porum, et Taxillen.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1691}}||Harpalus fugit in Atticam.&lt;br&gt;Romani Samnites subigunt, et colonias deducunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1692}}||{{outdent|Alexander 33 ætatis suæ anno moritur in Babylone, post quem translato in multos imperio, diversi regnaverunt.|1}}''Ægypto primus regnavit PTOLEMÆUS Lagi filius, an. 40.''{{outdent|''Macedon. XXV, PHILIPPUS, qui et Aridæus, frater Alexandri, an. 7.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|114||{{ancora+|1693}}||Lydiam, et Thraciam, et Hellespontum Lysimachus tenuit.{{outdent|Appius Claudius Cæcus Romæ clarus habetur, qui aquam Claudiam induxit, et viam Appiam stravit.|1}}Macedonum duces in seditionem versi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1694}}||Agathocles Syracusis tyrannidem exercet.&lt;br&gt;Lamiacum bellum motum.&lt;br&gt;Perdicca adversus Ægyptios dimicat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1695}}||{{outdent|Ptolemæus Lagi filius Jerosolymis et Judæa in ditionem suam dolo redactis, plurimos captivorum in Ægyptum transtulit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1696}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Onias Jaddi filius clarus habetur.|1}}{{outdent|Menander primam fabulam cognomento Orgen docens superat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|115||{{ancora+|1697}}||{{outdent|Theophrastus philosophus agnoscitur, qui a divinitate loquendi, ut ait Cicero, nomen accepit.|1}}Theodorus Atheus agnoscitur.&lt;br&gt;Demetrius Phalereus habetur illustris.{{outdent|Romani Samnites diutissime contra præliantes, ad extremum in servitutem sui redigunt.|1}}''In Asia primus regnavit ANTIGONUS, an. 18.''
|-
| ||{{ancora+|1699}}||''Macedon. XXVI, CASSANDER, an. 19.''
|-
|116||{{ancora+|1701}}||Menedemus et Speusippus philosophi insignes habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1704}}||{{outdent|Machabæorum Hebræa historia hic Græcorum supputat regnum. Verum hi libri inter divinas Scripturas non recipiuntur.|1}}{{outdent|''Primus SELEUCUS NICANOR Syriæ et Babyloniæ, et superiorum locorum, regnavit annis 32.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|117||{{ancora+|1705}}||Romani Marsos, Umbros, et Pelignos superant.&lt;br&gt;Romani colonias deducunt.&lt;br&gt;Lysimachia in Thracia condita.
|-
| ||{{ancora+|1706}}||Ab hoc loco Edesseni sua tempora computant.
|-
| ||{{ancora+|1707}}||Cyprum Ptolemæus invasit.
|-
| ||{{ancora+|1708}}||Theodorus philosophus Atheus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|118||{{ancora+|1709}}||{{outdent|Demetrius Phalereus ad Ptolemæum veniens impetravit, ut Atheniensibus Democratia redderetur, id est, ''populi potestas.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1711}}||{{outdent|Seleucus Antiochiam, Laodiciam, Seleucim, Apamiam, Edessam, Beroeam, et Pellam urbes condidit, quarum Antiochiam XII anno regni sui exstruxit.|1}}
|-
|119||1713||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1715}}||Seleucus Babyloniam obtinuit.&lt;br&gt;''Asiæ DEMETRIUS II, qui et POLIORCETES, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|120||{{ancora+|1717}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Simon Oniæ filius clarus habetur, cui cognomentum Justo fuit propter sollicitam in Deum religionem, et in cives suos pronam clementiam.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1718}}||''Macedon. XXVII, ANTIGONUS et ALEXANDER, filii Cassandri, an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|121||{{ancora+|1721}}||{{outdent|Demetrius rex Asiæ, cognomento Poliorcetes, Samaritanorum urbem vastat, quam Perdicca construxerat.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1722}}||[Macedon.] ''Post quos DEMETRIUS, XXVIII, an. 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1723}}||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt civium Romanorum CCLXX millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1724}}||{{outdent|Legati Alexandrini a Ptolemæo primum Romam missi amicitias impetraverunt.|1}}
|-
|122||{{ancora+|1725}}||Menander comicus moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1726}}||{{outdent|Romani Gallos, Tyrrhenosque superant: et Sabinorum terra sorte dividitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1727}}||{{outdent|Seleucus in eas urbes, quas exstruxerat, Judæos transfert, jus eis civium et municipalem ordinem cum Græcis æquali honore concedens.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1728}}||[Macedon.] ''PYRRHUS, XXIX, menses 7.''&lt;br&gt;''Post quem LYSIMACHUS, XXX, an. 5''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|123||{{ancora+|1729}}||{{outdent|Judæorum pontifex Eleazarus frater Simonis suscepit templi ministerium, filio Simonis Onia parvo admodum derelicto.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1730}}||Serapis ingressus est Alexandriam.
|-
| ||{{ancora+|1731}}||Conditæ a Romanis Ariminum et Beneventum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1732}}||{{outdent|Seleucus in Cilicia, capto Demetrio, Syriæ et Asiæ pariter imperavit.|1}}Demetrius semetipsum Seleuco tradit.&lt;br&gt;''Ægypti II, PTOLEMÆUS Philadelphus, an. 38.''
|-
|124||{{ancora+|1733}}||Sostratus Gnidius Pharum in Alexandria construxit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1734}}||Romani Crotonem capiunt.&lt;br&gt;[Macedon.] ''PTOLEMÆUS, XXXI, cognomento CERAUNUS, anno 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1735}}||{{outdent|Ptolemæus Philadelphus Judæos, qui in Ægypto erant, liberos esse permisit: et vasa Eleazaro Pontifici Jerosolymarum votiva transmittens, divinas Scripturas in vocem Græcam ex Hebræa lingua per LXX Interpretes transferri curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit, quam sibi ex omni genere litteraturæ comparaverat.|1}}[Macedon.] ''MELEAGRUS, XXXII, mens. 2.''&lt;br&gt;''ANTIPATER, XXXIII, dies 45.''&lt;br&gt;''Post quem SOSTHENES, XXXIV, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1736}}||{{outdent|''Syriæ et Asiæ post Seleucum regnavit ANTIOCHUS SOTER, II annis 19.''|1}}
|-
|125||{{ancora+|1737}}||[Macedon.] ''ANTIGONUS GONATAS, XXXV, annis 36.''
|-
| ||{{ancora+|1738}}||Antigonus cognomento Gonatas Lacedæmonem obtinuit.
|-
|126||{{ancora+|1741}}||Una virginum Romanarum in corruptione deprehensa percutitur.
|-
| ||{{ancora+|1742}}||Milo Romanis Tarentum tradidit.
|-
| ||{{ancora+|1743}}||Romani Calabriam, Messanamque tenuerunt.
|-
|127||{{ancora+|1745}}||Aratus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1747}}||Argenteus nummus primum in Urbe figuratus.{{outdent|Polemon philosophus moritur. Post quem Arcesilas et Crates clari habentur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1748}}||Romani colonias deduxerunt, multæque urbes in Sicilia eis junctæ.
|-
|128||1749||
|-
| ||{{ancora+|1751}}||Romæ virgo Vestalis in stupro detecta, laqueo vitam explet.
|-
|129||{{ancora+|1753}}||Zeno Stoicus moritur, post quem Cleanthes cognoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1754}}||Romani Syracusas capiunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1755}}||{{outdent|Nicomedes rex Bithyniæ Astacum urbem amplians, Nicomediam nuncupavit.|1}}''Syriæ ANTIOCHUS, III, qui vocabatur Theos, an. 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1756}}||{{outdent|Romani Carthaginenses navali certamine superant, et centum Libyæ urbes capiunt.|1}}
|-
|130||1757||
|-
| ||{{ancora+|1759}}||Erasistratus medicus agnoscitur.
|-
|131||{{ancora+|1761}}||Antigonus Atheniensibus reddit libertatem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1762}}||{{outdent|Judæorum pontificatum post Eleazarum avunculus ejus Manasses accepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|132||{{ancora+|1765}}||{{outdent|Carthaginenses XC Romanorum naves in Sicilia capiunt, Metello consule in fugam verso.|1}}
|-
|133||1769||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1770}}||{{outdent|Parthis a Macedonum imperio recedentibus, primus regnavit ARSACES, unde Arsacidæ dicti.|1}}''Ægypti III, PTOLEMÆUS EVERGETES, annis 26.''&lt;br&gt;''Syriæ IV, SELEUCUS CALLINICUS, annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1771}}||{{outdent|Judæorum pontifex Onias, Simonis Justi filius, clarus habetur, qui consueta regi Ptolemæo tributa non reddens, ad iram eum compulit. Verum Josephus, inter suos nobilis, legatus a Judæis ad Ptolemæum missus, cum familiaritatem regis ob plurima in eum meruisset obsequia, dux Judææ et regionum finitimarum constituitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|134||{{ancora+|1773}}||Censu Romæ agitato, inventa sunt hominum CLX millia.&lt;br&gt;''Macedonum XXXVI, DEMETRIUS, ann. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1775}}||Romæ templum Vestæ incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1776}}||{{outdent|Q. Ennius poeta Tarenti nascitur, qui a Catone quæstore Romam translatus, habitavit in monte Aventino, parco admodum sumptu contentus, et unius ancillæ ministerio.|1}}
|-
|135||1777||
|-
|136||{{ancora+|1781}}||Virgo Vestalis Romæ a servo corrupta, propria manu se interemit.
|-
| ||{{ancora+|1783}}||[Macedon.] ''ANTIGONUS, XXXVII, annis 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|137||{{ancora+|1785}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Simon, Oniæ filius, clarus habetur, sub quo Jesus filius Sirach Sapientiæ librum componens, quem vocant Panareton, etiam Simonis in eo fecit mentionem.|1}}
|-
|138||{{ancora+|1789}}||XL ferme millia Gallorum a Romanis cæsa.
|-
| ||{{ancora+|1790}}||[Syriæ] ''SELEUCUS. CERAUNUS, V, annis 3.''
|-
|139||{{ancora+|1793}}||[Syriæ] ''ANTIOCHUS MAGNUS, VI, annis 36.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1794}}||{{outdent|Caria et Rhodos ita terræmotu concussæ sunt, ut Colossus magnus rueret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1796}}||''Ægypti V, PTOLEMÆUS PHILOPATOR, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|140||{{ancora+|1797}}||{{outdent|Ea quæ in tertio Machabæorum libro scripta sunt, sub hoc Ptolemæo gesta referuntur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1798}}||''Macedonum XXXVIII, PHILIPPUS, annis 42.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|141||{{ancora+|1801}}||{{outdent|Victi Judæi, et LX millia armatorum ex numero eorum cæsa sunt.|1}}Romæ virgines Vestæ ob stupri reatum terra obrutæ.
|-
| ||{{ancora+|1802}}||Eratosthenes philosophus agnoscitur.
|-
| ||{{ancora+|1803}}||Romani, Marcello consule, Syracusas capiunt.
|-
|142||{{ancora+|1805}}||Romani subjugant Capuam et Siciliam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1806}}||{{outdent|Antiochus rex Syriæ, victo Philopatore Ptolemæo, Judæam sibi sociat.|1}}
|-
|143||{{ancora+|1809}}||Levinus cum rege Asiæ Attalo amicitiam facit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1810}}||{{outdent|Judæorum pontifex maximus Onias, filius Simonis, insignis habetur, ad quem Lacedæmoniorum rex Arrius legatos mittit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|144||{{ancora+|1813}}||Scipio Hiberiæ multas urbes recipit.&lt;br&gt;''Ægypti V, PTOLEMÆUS EPIPHANES, annis 24.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1814}}||{{outdent|Nævius comicus Uticæ moritur, pulsus Roma, factione nobilium, ac præcipue Metelli.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1815}}||{{outdent|Ptolemæus Epiphanes, Scopa principe militiæ destinato, Judæam capit, et plurimas Syriæ civitates.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|145||{{ancora+|1817}}||{{outdent|Plautus ex Umbria Sarsinas Romæ moritur, qui propter annonæ difficultatem ad molas manuarias pistori se locaverat; ibi quoties ab opere vacaret, scribere fabulas, et vendere sollicitius consueverat.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1819}}||Juxta Theram apparuit insula, quæ vocatur Hiera.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1820}}||{{outdent|Antiochus, Scopa superato, Syriæ urbes recepit, et Judæis voluntate conjungitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|146||{{ancora+|1821}}||{{outdent|Romani Græcos liberos esse jusserunt: et universa Hiberia imperata fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1823}}||{{outdent|Antiochus Judæorum erga se cognita voluntate, magnis eos muneribus donat, et per epistolas crebris laudibus prosequitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|147||{{ancora+|1825}}||{{outdent|Post prælium, quo in Thermopylis est victus Antiochus, hoc inter Romanos et eum convenit, ut mille talenta per annos singulos vectigalis nomine solveret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1826}}||Romani multas colonias deduxerunt.{{outdent|Antiochus in amicitiam Ptolemæi regressus pacem cum eo fecit, et Cleopatra filia sua uxore ei tradita, dotis nomine Syriam, Phœnicen, Samariam, Judæamque concedit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1827}}||{{outdent|Eumenes, frater regis Attali, qui Eumeniam in Phrygia condidit, clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|148||{{ancora+|1829}}||{{outdent|Secundus liber Machabæorum apud Judæos hujus temporis gesta continet.|1}}[Syriæ] ''SELEUCUS, VII, qui et PHILOPATOR, an. 12.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1830}}||{{outdent|L. Livius tragœdiarum scriptor clarus habetur, qui ob ingenii meritum a Livio Salinatore, cujus liberos erudiebat, libertate donatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1831}}||{{outdent|Cum ab Antiocho per legatos Hannibal reposceretur, cui se a Scipione victus sociaverat, ad Prusiam regem Bithyniæ transfugit; quem cum rursus per Flaminium etiam ab eo Senatus repeteret, et tradendus esset, venenum bibit, et apud Libyssan Bithyniæ sepultus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|149||{{ancora+|1833}}||{{outdent|Simon præpositus templi Jerosolymorum, ad Apollonium Phœnicis ducem confugiens, multis ei muneribus repromissis, sacerdotium sibi vindicare cœpit: quo Seleucus audito, Heliodorum mittit ad negotium providendum: qui cum Judæam venisset, inique judicans, et multa perperam gerens, divinis adversus se signis deterretur, et ad Seleucum revertitur. Onias autem sacerdos curaverat, ut Simon profugus fieret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1836}}||{{outdent|Hyrcanus Josephi ducis Judææ filius, cum ad Ptolemæum perrexisset, honorifice ab eo susceptus est. Verum fratres ejus seditione contra eum mota, magnarum calamitatum Judææ genti causa exstiterunt.|1}}
|-
|150||{{ancora+|1837}}||''Ægypti VI, PTOLEMÆUS PHILOMETOR, annis 35.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1838}}||{{outdent|Statius Cæcilius comœdiarum scriptor clarus habetur: natione Insuber Gallus et Ennii primum contubernalis: quidam Mediolanensem ferunt. Mortuus est anno post mortem Ennii, et juxta Janiculum sepultus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1840}}||''Macedonum XXXIX, PERSES, annis 10.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|151||{{ancora+|1841}}||{{outdent|Aristobulus, natione Judæus, Peripateticus philosophus agnoscitur, qui ad Philometorem Ptolemæum explanationum in Mosen Commentarios scribit.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS EPIPHANES, VIII, ann. 11.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|152||{{ancora+|1845}}||{{outdent|Antiochus Epiphanes cum de regione Ptolemæorum, quam subito invaserat, Senatus præcepto recessisset, in Judæam venit, ibique Jesu, qui et Jason, fratri Oniæ pontificatum tradidit; quo deinde expulso, Oniam cognomento Menelaum successorem ei dedit. Itaque ob sacerdotii dignitatem orta seditione inter principes, ingentium miseriarum semina pullulaverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|153||{{ancora+|1849}}||{{outdent|Antiochus Judæorum legem impugnat: primum quidem omnem eorum provinciam ad idololatriam compellens, qui parere noluerunt, enecat: postea vero Jerosolymam ascendens, templum et vasa Dei quæ ministerio fuerant consecrata, vastat: in templo, Jovis Olympii simulacrum ponit, in Samaria super verticem montis Garizin Jovis Peregrini delubrum ædificat, ipsis Samaritanis ut id faceret precantibus. Verum hoc in tempore Matathias quidam ex sacerdotibus, filius Assamonei, vico Modin, adversum Antiochi duces arma corripiens, fultus etiam auxilio filiorum, leges patrias vindicavit olympiade 153.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1850}}||'''Macedonum regnum defecit.'''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1852}}||{{outdent|Ennius poeta septuagenario major articulari morbo periit, sepultusque est in Scipionis monumento via Appia intra primum ab Urbe milliarium. Quidam ossa ejus Rudiam ex Janiculo translata affirmat.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS EUPATOR, IX, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|154||{{ancora+|1853}}||{{outdent|Romani, superato Perse, Macedonas, Illyricos, et Galatas liberos esse jusserunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1854}}||{{outdent|Judæorum dux Judas, qui et Machabæus, filius Matathiæ, Antiochi duces de Judæa expellens, et templum ab idolorum imaginibus emundans, patrias leges post triennium suis civibus reddidit.|1}}[Syriæ] ''DEMETRIUS SOTER, X, an. 12.''
|-
| ||{{ancora+|1856}}||''Primus Judæorum duæ JUDAS MACHABÆUS, an. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|155||{{ancora+|1857}}||{{outdent|Menelao pontifice Judæorum a juniore Antiocho occiso, qui prius Judæam Epiphani Antiocho prodiderat, Alcimus alienus a genere sacerdotali, ambitione pontificatum invadit: ob quod Onias filius pontificis Oniæ Ægyptum transmigrans, in Heliopolitano pago civitatem nominis sui condidit, templo ad similitudinem templi patrii constructo. Alcimus vero adversus Judam Machabæum inimicitias gerens, post non multum temporis, Dei ira percussus interiit; ac sic cum omnium Judæorum favore, Judæ Machabæo sacerdotium decernitur, qui dignitate suscepta, legatos Romam dirigit: decrevitque Senatus Judæos amicos et auxiliatores Romanorum habendos.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1859}}||{{outdent|P. Terentius Carthaginensis comœdiarum scriptor, ob ingenium et formam libertate donatus, in Arcadia moritur, qui primam Andriam, antequam ædilibus venderet, Cæcilio multum se mirari legit.|1}}''Judæorum dux JONATHAS. II, an. 19.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1860}}||{{outdent|Judas adversum Demetrii duces inito prælio occiditur, tribus annis pontificatu gesto.|1}}
|-
|156||{{ancora+|1861}}||Aristarchus grammaticus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1862}}||{{outdent|Judæorum dux Jonathas frater Judæ, Bachide duce Demetrii Judæa expulso, pontificatum suscepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1863}}||{{outdent|Pacuvius Brundusinus tragœdiarum scriptor clarus habetur, Ennii poetæ ex filia nepos, vixitque Romæ quoad picturam exercuit, ac fabulas venditavit: deinde Tarentum transgressus, prope nonagenarius diem obiit.|1}}
|-
|157||1865||
|-
| ||{{ancora+|1866}}||Pseudophilippus regnat in Macedonia anno 1.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1867}}||{{outdent|Alexander Antiochi, qui Epiphanes cognominatus est, filius, Syriæ et Asiæ imperans, Jonathan corona et multis insignibus donis prosequitur.|1}}[Syriæ] ''ALEXANDER, XI, an. 10, mens. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1868}}||{{outdent|Romani, interfecto Pseudophilippo, Macedonas tributarios faciunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|158||{{ancora+|1869}}||{{outdent|Samaritani et Judæi Alexandriæ Ptolemæo judicante contendunt de honoribus ex utraque parte templo suo deferendis, et superant Judæi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1870}}||Lucilius poeta nascitur.{{outdent|Descriptione Romæ facta, inventa sunt hominum CCCXXII millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1871}}||{{outdent|Oppius Gallos capit: et Carthago in ditionem Romanorum per Scipionem redigitur, habens a conditione sui annos 668; ut vero alii affirmant, 748.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1872}}||''Ægypti VII, PTOLEMÆUS EVERGETES, annis 25.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|159||{{ancora+|1873}}||{{outdent|Jonathas dux Judæorum pariter et pontifex cum Romanis et Spartiatis amicitias facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1874}}||{{outdent|Alexandro filio Balæ, regi Syriæ, Ptolemæus filiam suam tradidit uxorem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1875}}||{{outdent|Scipio Numantinos subvertit. Brutus Hiberiam usque ad Oceanum subigit.|1}}[Syriæ] ''DEMETRIUS, XII, an. 3.''
|-
|160||1877||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1878}}||{{outdent|L. Accius tragœdiarum scriptor clarus habetur, natus Mansino et Serrano Coss. parentibus Libertinis, et seni jam Pacuvio Tarenti sua scripta recitavit: a quo fundus Accianus juxta Pisaurum dicitur: quia illuc inter Colonos fuerat ex Urbe deductus.|1}}{{outdent|Tryphon Jonatham pontificem Judæorum interficit, et in sacerdotium fratris Jonathæ Simon assumitur.|1}}Tryphon Antiochum occidit Alexandri filium.{{outdent|Ptolemæus filiam suam Demetrio tradit uxorem cum regno quod postulerat Alexandro.|1}}''Judæorum dux III, SIMON, annis 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1879}}||{{outdent|Tryphon Syriæ regnum conatus invadere, Antiocho filio Alexandri interfecto ad extremum et ipse super moritur.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS SIDETES XIII, an. 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1880}}||{{outdent|Post Demetrium regnavit universæ Syriæ frater ejus Antiochus, qui cognominatus est Sidetes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|161||{{ancora+|1881}}||{{outdent|Simoni, Judæorum pontifici pariter et principi, Romani et Spartiatæ, legatione ejus libenter excepta, amicabilia misere rescripta.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1882}}||Bellum Servile ortum in Sicilia.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1884}}||{{outdent|Primus liber Machabæorum hujus temporis historiam continet.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|162||{{ancora+|1885}}||{{outdent|Antiochus Sidetes rex Syriæ adversus Judæam arma corripiens, et Jerosolymam vallo circumdans, cum ad conditiones pontificem Simonem compulisset, recedit olymp. 162.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1886}}||{{outdent|Attalus moriens regni sui populum Romanum instituit hæredem.|1}}[Judæorum] ''HYRCANUS, IV, qui et Joannes, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1887}}||{{outdent|Simon Judæorum pontifex interficitur, cui succedit filius suus Joannes, qui victis Hyrcanis, Hyrcanus cognominatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1888}}||Ptolemæus expulsus Ægypto.&lt;br&gt;Arsaces Parthus Antiochum interfecit.&lt;br&gt;[Syriæ] ''DEMETRIUS, XIV, iterum an. 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|163||{{ancora+|1889}}||{{outdent|Servi, qui in Sicilia rebellabant, obsidionis necessitate compulsi, ad sua invicem cadavera devoranda conversi sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1890}}||{{outdent|Juxta Æoliæ insulas, igne ex flatu suscitato, apparuit insula, quæ nunc Hiera vocatur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1891}}||Arverni nobilissima Galliarum urbs capta, et rex Vetuitus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1892}}||{{outdent|Joannes dux Judæorum et pontifex adversus Hyrcanos bellum gerens, Hyrcani nomen accepit, et a Romanis jus amicitiæ postulans, decreto senatus inter amicos relatus est.|1}}[Syriæ] ''ANTIOCHUS GRYPUS, XV, annis 12.''
|-
|164||1893||
|-
| ||{{ancora+|1896}}||Narbonam coloniæ deductæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|165||{{ancora+|1897}}||{{outdent|Hyrcanus pontifex Judæorum Samariam, quæ vocabatur Ectenias, et nostro tempore Sebaste vocatur, obsidione captam solo coæquavit; quam postea Herodes instaurans Sebasten in honorem Augusti appellari voluit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|166||{{ancora+|1901}}||Marcus Terentius Varro philosophus et poeta nascitur.&lt;br&gt;''Ægypti VIII, PTOLEMÆUS PHYSCON, qui et Soter, annis 17.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1902}}||{{outdent|Antiochus Cyzicenus, Grypo ejecto, Syriam obtinuit: ac rursum Grypus, superato Cyziceno, eamdem recepit. Ita ex successione regnabant adversum se invicem dimicantes.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1904}}||[Syriæ] ''ANTIOCHUS CYZICENUS. XVI, ann. 18.''
|-
|167||1905||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|168||{{ancora+|1909}}||Jugurtha contra Romanos dimicans capitur.&lt;br&gt;Rhodo terræmotu concussa, Colossus ruit.&lt;br&gt;Jonathas gloriose apud Judæos principatum gerit.{{outdent|M. T. Cicero Arpini nascitur, Matre Helvia, patre equestris ordinis ex regio Volscorum genere.|1}}Cn. Pompeius Magnus oritur.
|-
| ||{{ancora+|1912}}||[Judæorum] ''ARISTOBOLUS, V, ann. 1.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|169||{{ancora+|1913}}||{{outdent|Aristobolus filius Jonathæ rex pariter et pontifex, primus apud Judæos diadematis sumpsit insigne, post 484 ann. Babylonicæ captivitatis.|1}}[Judæorum] ''JANNÆUS, VI, qui et ALEXANDER, ann. 27.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1914}}||{{outdent|Post quem regnavit Jannæus cognomento Alexander, qui pontificatum quoque administrans, crudelissime civibus præfuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1915}}||Turpilius comicus, senex admodum, Sinuessæ moritur.{{outdent|Caius Lucilius satirarum scriptor Neapoli moritur, ac publico funere effertur, an. ætatis 46.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1916}}||{{outdent|Marcus Furius poeta, cognomento Bibaculus Cremonæ nascitur.|1}}{{outdent|Ducenta millia Cimbrorum cæsa, et octoginta millia capta per Marium cum duce Teutomodo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|170||{{ancora+|1917}}||{{outdent|Caius Marius quinquies consul, juxta Eridanum Cimbros superat, et post de iis cum Catulo triumphat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1918}}||Thraces a Romanis victi.&lt;br&gt;Rursum in Sicilia bellum Servile consurgit.{{outdent|Expulso de regno Ptolemæo Physcone per matrem Cleopatram, et in Cyprum secedente.|1}}''Ægypti IX, PTOLEMÆUS, qui et Alexander, an. 10.''
|-
| ||{{ancora+|1920}}||Aquilius in Sicilia bellum Servile compescuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|171||{{ancora+|1921}}||{{outdent|Ptolemæus rex Cyrenæorum moriens Romanos testamento reliquit hæredes.|1}}Seleucus ab Antiocho filio Cyziceni vivus exuritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1922}}||{{outdent|Titus Lucretius poeta nascitur, qui postea amatorio poculo in furorem versus, cum aliquot libros per intervalla insaniæ conscripsisset, quos postea Cicero emendavit, propria se manu interfecit, anno ætatis 44.|1}}''Syriæ XVII, PHILIPPUS, an. 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1923}}||{{outdent|Antiochus in Parthos fugiens, Pompeio se deinceps tradidit. Post quem Philippus captus est a Gabinio.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1924}}||{{outdent|'''HUCUSQUE Syria possessa per reges, in Romanam ditionem cessit.'''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|172||{{ancora+|1925}}||{{outdent|Bellum adversum Romanos, Picentes, Marsi, Pelignique moverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1926}}||{{outdent|Lucius Pomponius Bononiensis, Attellanarum scriptor, clarus habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1927}}||Alexander matrem interemit.
|-
| ||{{ancora+|1928}}||''Ægypti X, PTOLEMÆUS, qui a matre fuerat ejectus, an. 8.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|173||{{ancora+|1929}}||{{outdent|Regressus de fuga regnum obtinuit, quia Alexandrum, qui ante eum fuerat, ob interfectionem matris cives pepulerant.|1}}{{outdent|Plotius Gallus primus Romæ latinam rhetoricam docuit, de quo Cicero sic refert: ''Memoria teneo, pueris nobis, primum Latine docere cœpisse Plotium quemdam.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|1930}}||Caius Valerius Catullus, scriptor lyricus, Veronæ nascitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1931}}||{{outdent|Sallustius Crispus, scriptor historicus, in Sabinis Amiterni nascitur.|1}}Sylla Athenienses vastat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1932}}||{{outdent|Descriptione Romæ facta, inventa sunt hominum CCCCLXIII millia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|174||{{ancora+|1933}}||{{outdent|Templum tertio apud Delphos a Thracibus incensum, et Romæ Capitolium.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1934}}||Jannæus plurimas civitates capit.&lt;br&gt;Cicero Quintium defendit 26 anno ætatis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1935}}||{{outdent|P. Terentius Varro, vico Atace, in provincia Narbonensi nascitur, qui postea 35 annum agens, Græcas litteras cum summo studio didicit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1936}}||{{outdent|Vultacilius Plotus Latinus rhetor, Cn. Pompeii libertus et doctor scholam Romæ aperuit.|1}}''Ægypti XI, PTOLEMÆUS DIONYSUS, annis 30.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|175||{{ancora+|1937}}||Sylla Romam obtinuit, et post biennium moritur.{{outdent|Roscio contra Chrysogonum defenso, Cicero Athenas secedit, et inde post triennium Romam regreditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1938}}||Pompeius gloriosissime triumphavit.&lt;br&gt;Lepidus publicus hostis judicatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1939}}||{{outdent|T. Quintius Atta, scriptor Togatarum, Romæ moritur, sepultusque via Prænestina ad milliarium secundum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1940}}||{{outdent|Alexandra, quæ et Salina, uxor Alexandri, Jerosolymis regnavit, ex cujus ætate Judæos rerum confusio et variæ clades oppresserunt.|1}}''Judæorum VII, ALEXANDRA, annis 9.''
|-
|176||{{ancora+|1941}}||Bellum gladiatorium in Campania.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1943}}||{{outdent|Lucius Lucullus primus imperator appellatus est, victa Armenia, Mesopotamia, et Nisibi cum fratre regis capta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1944}}||Pompeius universam Hiberiam subjugavit.{{outdent|M. Lucullus de Bessis triumphavit, capta Cabyle, et Tomis, et cæteris vicinis urbibus.|1}}
|-
|177||{{ancora+|1945}}||Crassus quoque triumphavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1947}}||{{outdent|Virgilius Maro in pago, qui Andes dicitur, haud procul a Mantua nascitur, Pompeio et Crasso coss.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1948}}||M. Porcius Cato stoicus philosophus agnoscitur.&lt;br&gt;Antiochia Syriæ capta a Romanis.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|178||{{ancora+|1949}}||Creticum bellum ortum, unde Metellus Creticus.&lt;br&gt;Lucus Daphnensium juxta Antiochiam a Pompeio Apollini consecratur.{{outdent|Judæi Romanorum vectigales per Pompeium facti, et pontificatum apud eos suscepit.|1}}[Judæorum] ''HYRCANUS, an. 34.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1950}}||{{outdent|Aristobulus et Hyrcanus filii Alexandræ, contra se de imperio dimicantes, occasionem præbuere Romanis, ut Judæam invaderent. Itaque Pompeius Jerosolymam veniens, capta urbe, et templo reserato, usque ad Sancta sanctorum accedit, Aristobulum vinctum secum adducit, pontificatum confirmat Hyrcano, deinde Antipatrum Herodis Ascalonitæ filium procuratorem Palæstinæ facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1952}}||{{outdent|Libya per testamentum Appionis regis Romanis relicta.|1}}{{outdent|Horatius Flaccus, satiricus et lyricus poeta, Libertino patre Venusii nascitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|179||{{ancora+|1953}}||{{outdent|Apollodorus Pergamenus, Græcus orator, præceptor Callidii et Augusti, clarus habetur.|1}}{{outdent|Pompeius, captis Jerosolymis, tributarios Judæos facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1954}}||{{outdent|Ea quæ de Catilina, Cethego, Lentulo, consule Cicerone, Sallustius scribit, hoc gesta sunt tempore.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1956}}||Cicero in exsilio annum facit, honorifice susceptus a Plantio.&lt;br&gt;Pompeius imperator appellatus.
|-
|180||{{ancora+|1957}}||Cæsar Lusitaniam, et quasdam insulas in Oceano capit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1958}}||{{outdent|Messalla Corvinus orator nascitur, et Titus Livius Patavinus scriptor historicus.|1}}
|-
| ||{{ancora+|1959}}||Virgilius Cremonæ studiis eruditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1960}}||Catullus 30 ætatis suæ anno Romæ moritur.{{outdent|M. Callidius orator clarus habetur, qui bello postea civili Cæsareanas partes secutus, cum Togatam Galliam regeret, Placentiæ obiit.|1}}
|-
|181||{{ancora+|1961}}||Cæsar Rhenum transiens, Germanos vastat.
|-
| ||{{ancora+|1962}}||Crassus consul cum filio suo apud Carras captus.
|-
| ||{{ancora+|1963}}||Ventidius, primus Romanorum, Parthos superat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1964}}||{{outdent|Curio promptus et popularis orator Romæ habetur insignis; qui deinceps in Africa, pudore amissi exercitus, mori maluit quam evadere.|1}}{{outdent|Virgilius, sumpta toga, Mediolanum transgreditur, et post breve tempus Romam pergit.|1}}
|-
|182||{{ancora+|1965}}||Simulacrum Olympiaci Jovis tactum fulmine.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1966}}||Cæsar Germanos et Gallos capit.&lt;br&gt;''Ægypti CLEOPATRA, an. 22.''
|-
| ||{{ancora+|1967}}||Principium belli civilis Cæsaris et Pompeii.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1968}}||Diodorus Siculus Græcæ scriptor historiæ, clarus habetur.{{outdent|{{sc|Finis Reipublicæ}}, principiumque Romani imperii. Caius Julius Cæsar primus apud Romanos singulare obtinuit imperium, a quo Cæsares Romanorum principes appellati.|1}}''Romanorum primus C. JULIUS CÆSAR, an. 4, menses 7.''&lt;br&gt;Ab hoc loco Antiocheni sua tempora computant.
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;{{font-size|90%|Rom.}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|183||{{ancora+|1969}}||1||{{outdent|Pompeius prælio victus, et fugiens, a spadonibus Alexandrini regis occiditur.|1}}{{outdent|Marcus Cœlius prætor, et T. Annius Milo exsul, oppressi, res novas in Thuriano, Brutioque agro simul molientes.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1970}}||2||Ptolemæi cadaver cum lorica aurea in Nilo inventum.&lt;br&gt;Cæsar in Ægypto regnum Cleopatræ confirmat ob stupri gratiam.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1971}}||3||Romæ Basilica Julia dedicata.{{outdent|Decretum senatus, et Atheniensium ad Judæos mittitur, qui per legationem amicitiam postularant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1972}}||4||Cleopatra regio comitatu Urbem ingressa.{{outdent|Prohibitæ lecticis, margaritisque uti, quæ nec viros, nec liberos haberent, et minores essent annis 44.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|184||{{ancora+|1973}}||5||Nigidius Figulus pythagoricus et magus in exsilio moritur.{{outdent|Antonius decernit Quintilem mensem, Julium debere dici: quia in eo fuisset natus Julius Cæsar.|1}}Cassius, Judæa capta, templum spoliat.{{outdent|Idibus Martiis, C. Julius Cæsar in Curia occiditur, et fasces statim suscepit Publius Dolabella.|1}}Caii Cæsaris corpus in rostris, ob honorem, concrematum.{{outdent|Servius Sulpitius jureconsultus, et Publius Servilius Isauficus, publico funere elati.|1}}{{outdent|Romæ tres simul soles exorti paulatim in eumdem orbem coierunt.|1}}{{outdent|Inter cætera portenta, quæ toto orbe facta sunt, bos in suburbano Romæ ad arantem locutus est, frustra se urgeri: non enim frumenta, sed homines brevi defuturos.|1}}{{outdent|''Romanorum II, regnavit OCTAVIANUS CÆSAR Augustus, an. 56, menses 6.'' (A quo Augusti Romanorum reges appellati.)|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1974}}||1||Antonius adversum Cæsarem Augustum bellum movet.{{outdent|Laberius, mimorum scriptor, decimo mense post Cæsaris interitum, Puteolis moritur.|1}}Publius mimographus, natione Syrus, Romæ scenam tenet.{{outdent|Cicero in Phormiano suo ab Herennio et Popilio occiditur, 64 ætatis suæ anno.|1}}{{outdent|Ciceronis caput cum manu dextra pro Rostris positum, juxtaque coronata imago Popilii militis, qui eum occiderat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1976}}||3||Ovidius Naso nascitur in Pelignis.{{outdent|Caius Falcidius tribunus plebis legem tulit, ne quis plus testamento legaret, quam ut quarta pars hæredibus superesset, ''si quatuor, aut minus essent. Si autem plus quatuor, medietas eo tenore, ut sive liberis, sive propinquis idem exteris pater sua legaret, illa pars quam Falcidius constituit, nisi pater interdixerit, et legatis fruentibus, et eisdem carentibus æquanimiter partiretur''.|1}}{{outdent|Curtius Salassus in insula Arada, cum quatuor cohortibus vivus combustus est, quod tributa gravius exigeret.|1}}{{outdent|Vibium Maximum designatum quæstorem agnovit dominus suus, et abduxit.|1}}{{outdent|E taberna meritoria trans Tiberim, oleum terra erupit, fluxitque toto die sine intermissione, significans Christi gratiam ex gentibus.|1}}{{outdent|Antonium superat Augustus, et interveniente senatu, in amicitiam cum eo regreditur.|1}}{{outdent|Cornificius poeta a militibus desertus interiit, quos sæpe fugientes galeatos lepores appellat. Hujus soror Cornificia, cujus insignia exstant epigrammata.|1}}Templum Rhodiorum depopulatus est Cassius.&lt;br&gt;Secunda secessio Augusti et Antonii.
|-
|185||{{ancora+|1977}}||4||Cornelius Nepos scriptor historicus clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1980}}||7||{{outdent|Fornii pater et filius clari oratores habentur, quorum filius consularis ante patrem moritur.|1}}
|-
|186||1981||8||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1982}}||9||Sallustius diem obiit, quadriennio ante Actiacum bellum.{{outdent|Marcus Bavius poeta, quem Virgilius in Bucolicis notat, in Cappadocia moritur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1983}}||10||{{outdent|Antigonus contra Judæos dimicans, tandem occiditur, a quo usque in præsens tempus Jerosolymitarum regnum destructum est. Siquidem Herodes post eum a Romanis constitutus est princeps alienigena, et nihil omnino pertinens ad Judæam.|1}}{{outdent|Herodes Antipatri Ascalonitæ, et matris Cypridis Arabicæ filius, a Romanis Judæorum suscepit principatum: cujus tempore, Christi nativitate vicina, regnum, et sacerdotium Judææ, quod prius per successiones minorum tenebatur, destructum est, completa prophetia, quæ ita per Mosen loquitur: ''Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat, cui repositum est. Et ipse erit exspectatio gentium''. In hoc etiam loco, Christus, quem Danielis scriptura præfatur, accepit finem. Nam usque ad Herodem, christi, id est, sacerdotes erant reges Judæorum, qui imperare cœperunt a 65 olympiade, et ab instauratione templi sub Dario usque ad Hyrcanum, et ad 186 olympiadem, annis 433 in medio transactis: quos Daniel quoque significat, dicens: ''Et scies et intelliges ab initio sermonis respondendi, et ædificandi Jerusalem usque ad Christi principatum, hebdomades 7 et hebdomades 62''. Quæ 69 hebdomades faciunt annos 483, in quibus christi, id est, sacerdotes per unctionem consecrati regnaverunt usque ad Hyrcanum: quo extremo omnium a Parthis capto, Herodes Antipatri filius nihil ad se pertinentem Judæam ab Augusto et senatu accepit: filiique ejus post eum regnaverunt usque ad novissimam Jerosolymitarum captivitatem, nequaquam ex successione sacerdotalis generis pontificibus constitutis, perpetuitate vitæ secundum legem Moysi servientibus Deo. Ignobiles vero quidam, et alio tempore alii, et nonnulli unius anni, sive modico amplius, a Romanis imperatoribus sacerdotium emebant. Quæ omnia etiam Daniel Propheta vaticinatur, dicens: ''Et post hebdomadas septem et sexaginta duas interibit chrisma, et judicium non erit in eo, et templum et sanctum corrumpet populus duce veniente: et cædentur in cataclysmo belli''. Et in sequentibus: ''Et super templum, inquit, abominatio desolationum: et usque ad consummationem temporis, consummatio dabitur super desolationem''.|1}}{{outdent|''Deficiente Pontificum principatu, Judæis regnavit HERODES alienigena, an. 37.''|1}}{{outdent|Herodes Ananelum quemdam de Babylone accitum, pontificem Judæorum constituit, et post exiguum temporis Aristobulum fratrem uxoris suæ, nepotem Hyrcani successorem ei dedit, quo post annum interfecto, rursum Ananelo reddidit sacerdotium.|1}}Lunæ, secundum Romanos, cursus inventus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1984}}||11||Antonii et Augusti fœdus.&lt;br&gt;Colonias deduxere Romani.&lt;br&gt;Augustus triumphavit pedestris certaminis triumpho.
|-
|187||{{ancora+|1985}}||12||Antonius Cleopatræ Arabiam tradidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1986}}||13||{{outdent|Augusti et Antonii tertiæ dissensionis exordium, quod repudiata sorore Cæsaris, Cleopatram induxisset uxorem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1987}}||14||{{outdent|Nicetes, et Hibreas, et Theodorus, et Plution nobilissimi artis rhetoricæ Græci præceptores habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1988}}||15||'''Ægypti regnum, quod fuit in Alexandria, destructum est.'''{{outdent|Cleopatra et Antonius semet interficiunt, et Ægyptus fit Romana provincia, quam primus tenuit Caius Cornelius Gallus, de quo Virgilius scribit in Bucolicis. Usque ad Cleopatram Ptolemæi, qui vocabantur Lagidæ, in Ægypto regnaverunt annis 295.|1}}{{outdent|Artorius medicus Augusti, post Actiacam victoriam naufragio perit.|1}}{{outdent|Quidam ab hoc loco primum annum Augusti monarchiæ supputant.|1}}{{outdent|Cæsar Augustus appellatus, a quo Sextilis mensis Augusti nomen accepit.|1}}{{outdent|Cum ingenti triumphorum pompa Augustus Romam ingressus, et Cleopatræ liberi, Sol et Luna ante currum ejus ducti.|1}}Nicopolis juxta Actium condita et agon Actiacus constitutus.&lt;br&gt;Augustus Romanis plurimas leges statuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|188||{{ancora+|1989}}||16||{{outdent|Censu Romæ agitato, inventa sunt civium Romanorum XL centena et LXIII millia.|1}}Coloniæ deductæ.{{outdent|Anaxilaus Larisseus Pythagoricus et Magus ab Augusto Urbe Italiaque pellitur.|1}}M. Terentius Varro philosophus prope nonagenarius moritur.&lt;br&gt;Thebæ Ægypti usque ad solum erutæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1990}}||17||{{outdent|Cornelius Gallus Forojuliensis poeta, a quo primum Ægyptum rectam, supradiximus, 43 ætatis suæ anno propria se manu interfecit.|1}}Trallis terræmotu consederunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1991}}||18||Indi ab Augusto per legatum amicitiam postularunt.{{outdent|Messala Corvinus primus præfectus Urbis factus, sexto die magistratu se abdicavit, incivilem potestatem esse contestans.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1992}}||19||Augustus Calabriam et Gallos vectigales facit.{{outdent|Munacius Plancus, Ciceronis discipulus, orator habetur insignis, qui cum Galliam Comatam regeret, Lugdunum condidit.|1}}Marcus Lollius Galatiam provinciam facit.&lt;br&gt;Augustus, cum ei monarchia deferretur, renuit.
|-
|189||{{ancora+|1993}}||20||Quintilius Cremonensis Virgilii et Horatii familiaris moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1995}}||22||Augustus Cyzicenos libertate privavit.{{outdent|Pylades Cilix pantomimus, cum veteres ipsi canerent atque saltarent, primus Romæ chorum et fistulam sibi præcinere fecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1996}}||23||Tiberius ab Augusto missus occupavit Armeniam.{{outdent|Atratinus, qui septem decim natus annis Cœlium accuraverat, clarus inter oratores habetur: ad extremum morborum tædio in balneo, voluntate exanimatus, hæredem reliquit Augustum.|1}}Cantabri res novas molientes opprimuntur.
|-
|190||{{ancora+|1997}}||24||Herodes apud Jerosolymam multas et magnas construxit ædes.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1998}}||25||{{outdent|Virgilius Brundusii moritur, Sentio Saturnino et Lucretio Cinna coss.|1}}{{outdent|Ossa ejus Neapolim translata in secundo ab urbe milliario sepeliuntur, titulo istiusmodi suprascripto, quem moriens ipse dictaverat:|1}}&amp;emsp;&amp;emsp;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc''&lt;br&gt;&amp;emsp;&amp;emsp;&amp;emsp;''Parthenope, cecini pascua, rura, duces.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|1999}}||26||{{outdent|Herodes Samariam olim jam in cineribus sedentem, a fundamentis suscitans, in honorem Augusti Augustam, id est, ''Sebasten'' appellavit, et in Paneade id quod Panion vocatur, exstruxit.|1}}Augustus Samiis libertatem dedit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2000}}||27||In Cypro plurimæ civitatum partes terræmotu conciderunt.&lt;br&gt;Germanos in arma versos M. Lollius superat.{{outdent|Varius et Tucca, Virgilii et Horatii contubernales, poetæ habentur illustres, qui Æneidum libros postea emendaverunt sub lege ea, ut nihil adderent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|191||{{ancora+|2001}}||28||Augustus Caium Agrippam adoptavit in filium.&lt;br&gt;Æmilius Macer Veronensis poeta in Asia moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2002}}||29||{{outdent|Tiberius Vindelicos, et eos qui Thraciarum confines erant, Romanas provincias facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2003}}||30||Coloniæ Berytum et Patras deductæ.&lt;br&gt;Bosphorum Agrippa capit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2004}}||31||Cestius Smyrnæus rhetor Latine Romæ docuit.&lt;br&gt;Augustus a senatu pontifex maximus appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|192||{{ancora+|2005}}||32||{{outdent|Herodes Cæsaream in nomine Cæsaris condidit, quæ prius turris Stratonis vocabatur.|1}}{{outdent|Herodes Anthidonam condidit, et Antipatridam: atque Herodionem in honorem patris Antipatri et suum exstruxit: innumerabilia quoque opera in singulis Syriarum urbibus, quas regebat, solertissime ædificavit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2006}}||33||Tiberius Cæsar de captivis Pannoniis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2008}}||35||Horatius 57 ætatis suæ anno Romæ moritur.&lt;br&gt;Passienus pater, declamator insignis, diem obiit.{{outdent|C. Julius Hyginus cognomento Polyhistor, grammaticus habetur illustris.|1}}Tiberius, vastata Germania, imperator appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|193||{{ancora+|2009}}||36||{{outdent|Herodes Hyrcanum, qui olim sacerdos Judæorum fuerat, de captivitate Parthica regressum, et filium ejus, qui sacerdotio patris successerat, interfecit: sororem quoque ejus uxorem suam, cum duobus propriis filiis jam adolescentibus, et matrem uxoris occisæ, socrum suam, crudelissime necat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2011}}||38||{{outdent|Tiberius de Rhetis, Vindelicis, Armenis, ac Pannoniis triumphavit.|1}}Albutius Silo Novariensis clarus rhetor agnoscitur.&lt;br&gt;In insula Coo terræmotu plurima conciderunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2012}}||39||{{outdent|Augustus Juliam filiam suam in adulterio deprehensam damnat exsilio.|1}}{{outdent|M. Tullius Tyro Ciceronis libertus, qui primus notas commentus est, in Puteolano prædio usque ad centesimum annum consenescit.|1}}Augustus gladiatorium ludum, et navale certamen exhibuit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|194||{{ancora+|2013}}||40||Melissus Spoletinus grammaticus agnoscitur.{{outdent|M. Porcius Latro, Latinus declamator, tædio duplicis quartanæ semet interfecit. Herodes ad ea quæ supra crudeliter gesserat, etiam hoc addidit, virum sororis suæ Salomæ interfecit, et cum eam alii tradidisset uxorem, etiam hunc necat: Scribas quoque et interpretes divinæ legis simili scelere occidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2014}}||41||{{outdent|Tertullianus in eo libro, quem contra Judæos scripsit, affirmat Christum 41 anno Augusti natum, et 15 Tiberii esse passum.|1}}
|}
{| style=&quot;line-height:100%&quot;
|- style=&quot;vertical-align:bottom;font-size:80%;line-height:87%;text-align:center&quot;
!scope=&quot;col&quot;|Oly&lt;br&gt;mp
!scope=&quot;col&quot;|Ann.&lt;br&gt;ab&lt;br&gt;Abr.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;Dom.
!scope=&quot;col&quot;|An.&lt;br&gt;{{font-size|90%|Rom.}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2015}}||1||42||{{outdent|Edicente Cæsare, ex senatusconsulto Quirinus in Judæam missus, census hominum, possessionumque describit.|1}}{{outdent|JESUS CHRISTUS filius Dei in Betheleem Judæ nascitur, quo anno cœpit Christianorum salus: qui et primus annus Christianæ salutis numeratur. Colliguntur omnes anni ab Abraham usque ad nativitatem Christi, anni 2015.|1}}C. Cæsar amicitiam cum Parthis fecit.&lt;br&gt;Xystus Pythagoricus philosophus agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2016}}||2||43||Augustus Tiberium et Agrippam in filios adoptat.{{outdent|Judas Galilæus ad rebellandum Judæos, ne acquiescerent solvere tributa Romanis, cohortatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|195||{{ancora+|2017}}||3||44||{{outdent|Herodes cum Christi nativitatem, Magorum indicio, cognovisset, universos in Bethleem parvulos jussit interfici.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2020}}||6||47||{{outdent|Asinius Pollio orator et consularis, qui de Dalmatis triumpharat, 70 ætatis suæ anno in villa Tusculana moritur.|1}}{{outdent|Herodes morbo intercutis aquæ, et scatentibus toto corpore vermibus, miserabiliter et digne moritur.|1}}''Judæorum dux ARCHELAUS, annis 9.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|196||{{ancora+|2021}}||7||48||{{outdent|In Herodis locum filius ejus Archelaus, ab Augusto substituitur, et Tetrarchæ fiunt quatuor fratres ejus, Herodes, Antipater, Lysias, et Philippus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2022}}||8||49||{{outdent|Fames Romæ ita ingens facta, ut quinque modii venderentur denariis 27 semis.|1}}{{outdent|Philisthion mimographus, natione Magnesianus, Romæ clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2023}}||9||50||{{outdent|Tiberius Cæsar Dalmatas, Sarmatasque in Romanam redigit potestatem.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2024}}||10||51||{{outdent|Athenodorus Tarsensis Stoicus philosophus, et M. Verrius Flaccus grammaticus, insignes habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|197||{{ancora+|2025}}||11||52||{{outdent|Athenienses res novas contra Romanos molientes opprimuntur, auctoribus seditionis occisis.|1}}{{outdent|''Jesus Christus in medio doctorum disputat, mirantibus illis, eo quod resistere sapientiæ suæ non poterant''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2026}}||12||53||{{outdent|Messala Corvinus orator ante biennium quam moreretur, ita memoriam ac sensum amisit, ut vix pauca verba conjungeret, et ad extremum ulcere sibi circa sacram spinam nato, inedia se confecit, annos ætatis 72.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2028}}||14||55||{{outdent|Augustus cum Tiberio filio suo censum Romæ agitans, invenit hominum nonagies tercentena et septuaginta millia.|1}}{{outdent|Sotio philosophus Alexandrinus, præceptor Senecæ clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|198||{{ancora+|2029}}||15||56||{{outdent|Archelaus nono anno regni sui, in Viennam urbem Galliæ relegatur.|1}}{{outdent|Defectio solis facta, et Augustus 76 ætatis suæ anno, Atellæ in Campania moritur, sepeliturque Romæ in campo Martio.|1}}{{outdent|''Judæorum principatum tenet HERODES Tetrarcha annis 24.''|1}}{{outdent|''Romanorum III, TIBERIUS regnavit annis 23, vel 21, ut aiunt nonnulli.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2030}}||16||1||{{outdent|Tiberius quasi coactus, et querens miseram et onerosam jungi sibi servitutem, imperium recepit.|1}}{{outdent|Caius Asinius Gallus orator, Asinii Pollionis filius, cujus etiam Virgilius meminit, diris a Tiberio suppliciis necatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|199||{{ancora+|2033}}||19||4||T. Livius historiographus Patavii moritur.{{outdent|Ovidius poeta in exilio diem obiit, et juxta oppidum Tomos sepelitur.|1}}Germanicus Cæsar de Parthis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2034}}||20||5||{{outdent|Tredecim urbes terræmotu corruerunt, Ephesus, Magnesia, Sardis, Mosthene, Ægæe, Hierocæsarea, Philadelphia, Tmolus, Temnus, Cymæ, Myrhina, Apollonia, Hyrcania.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2035}}||21||6||{{outdent|Fenestella, historiarum scriptor, septuagenarius moritur, sepeliturque Cumis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2036}}||22||7||{{outdent|Tiberius multos reges ad se per blanditias evocatos numquam remisit: in quibus Archelaum Cappadocem, cujus regno in provinciam verso, Mazacam nobilissimam civitatem, Cæsaream appellare jussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|200||{{ancora+|2037}}||23||8||Pompeii theatrum incensum.&lt;br&gt;Tiberius Drusum consortem regni facit.
|-
| ||{{ancora+|2038}}||24||9||Drusus Cæsar veneno periit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2039}}||25||10||{{outdent|Quintus Atherius, promptus et popularis orator, usque ad 90 prope annum summo honore consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2040}}||26||11||{{outdent|Servius Plautus corrupti filii reus semet in judicio interficit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|201||{{ancora+|2041}}||27||12||{{outdent|Philippus tetrarcha Paneadem, in qua plurimas ædes construxerat, Cæsaream Philippi vocavit, et Juliadem aliam civitatem.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2042}}||28||13||Pontius Pilatus procurator Judææ a Tiberio mittitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2043}}||29||14||{{outdent|Votienus Montanus Narbonensis orator in Balearibus insulis moritur, illuc a Tiberio relegatus.|1}}Herodes Tiberiadem condidit, et Libiadem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2044}}||30||15||{{outdent|Joannes filius Zachariæ in deserto juxta Jordanem fluvium prædicans, Christum filium Dei in medio eorum adesse testatur. Ipse quoque Dominus Jesus Christus hinc in populos salutarem viam annuntiat, signis atque virtutibus vera comprobans esse, quæ diceret.|1}}{{outdent|COMPUTANTUR in præsentem annum, id est 15 Tiberii Cæsaris, a secundo anno instaurationis Templi, quæ facta est sub altero anno Darii regis Persarum, anni 548;—a Salomone autem et prima ædificatione templi, anni 1060;—a Mose, et egressu Israelis ex Ægypto, ann. 1539;—ab Abraham et regno Nini et Semiramidis, an 2044;—a diluvio usque ad Abraham 942;—ab Adam usque ad diluvium an. 2242.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|202||{{ancora+|2045}}||31||16||{{outdent|Principium octuagesimi primi jubilæi secundum Hebræos.|1}}{{outdent|Jesus Christus filius Dei salutarem cunctis prædicans viam, miracula quæ in Evangeliis scripta sunt, facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2046}}||32||17||{{outdent|Jesus Christus filius Dei, discipulos suos divinis imbuens sacramentis, ut universis gentibus conversionem ad Deum nuntient, imperat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2047}}||33||18||{{outdent|Jesus Christus filius Dei, secundum prophetias, quæ de eo fuerant prælocutæ, ad passionem venit anno Tiberii 18, quo tempore etiam in aliis ethnicorum commentariis hæc ad verbum scripta reperimus: ''Solis facta defectio, et tenebræ super universam terram. Bithynia terræmotu concussa, et in urbe Nicæna ædes plurimæ corruerunt''. Quæ omnia his congruunt, quæ in passione Salvatoris acciderunt. Scribit vero super his et Phlegon, qui olympiadarum egregius supputator est, in XIII libro ita dicens: ''Quarto autem anno 202 olympiadis, magna et excellens inter omnes, quæ ante eam acciderant, defectio solis est facta; dies hora sexta in tenebrosam noctem versus, ut stellæ in cœlo visæ sint, terræque motus in Bithynia Nicænæ urbis multas ædes subvertit''. Hæc supradictus vir. Argumentum autem hujus rei, quod Salvator isto anno passus sit, Evangelium præbet Joannis, in quo scribitur, post decimum quintum annum Tiberii Cæsaris, tribus annis Dominum prædicasse. Josephus etiam vernaculus Judæorum scriptor, circa hæc tempora die Pentecostes sacerdotes primum commotiones locorum, et quosdam sonitus sensisse testatur. Deinde ex adyto Templi repentinam subito erupisse vocem dicentium: ''Transmigremus ex his sedibus''. Scribit autem memoratus vir, quod eodem anno Pilatus præses secreto noctis imagines Cæsaris in templo statuerit. ''Sed repugnantibus Judæis, et cum quasi uno consilio ad mortem præparati, nudatas illico cervices ad recipiendos ictus, omnes proni paraverant, Pilatus motus statuas jussit auferri.'' Et hæc prima seditionis et turbarum Judæis causa exstiterit.|1}}{{outdent|Ecclesiæ Jerosolymorum primus episcopus ab Apostolis ordinatur Jacobus frater Domini.|1}}{{outdent|Ex hoc loco considerandum, quantæ deinceps calamitates Judæorum gentem oppresserint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2048}}||34||19||{{outdent|Cassius Severus orator egregius, qui Quintianum illud Proverbium luserat, 25 exsilii sui anno summa inopia moritur, vix panno verenda contectus.|1}}''Stephanus lapidatur: Saulus ad Christum convertitur''.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|203||{{ancora+|2049}}||35||20||{{outdent|Pilatus post supradictam seditionem, quæ ob Cæsaris imagines fuerat concitata, sacrum thesaurum, quem Corbonam Judæi vocant, in aquæductum Jerosolymorum expendens, secundæ seditionis præbuit semina.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2050}}||36||21||{{outdent|Sejanus præfectus Tiberii, qui apud eum plurimum poterat, instantissime cohortatur, ut gentem Judæorum deleat: Philo meminit in libro Legationis II.|1}}{{outdent|''Jacobus frater Joannis Apostoli, jubente Herode rege, capite truncatus occiditur.''|1}}{{outdent|''Petrus Apostolus ab Herode in carcerem trusus, et vinctus catenis duabus, mirabiliter ab angelo liberatur.''|1}}Persius Flaccus Satiricus poeta Volaterris nascitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2051}}||37||22||{{outdent|Agrippa filius Aristobuli, filii Herodis regis, accusator Herodis tetrarchæ, Romam profectus a Tiberio in vincula conjicitur, eo quod publice Deum precatus fuisset, ut, mortuo statim Tiberio, Caium cunctorum dominum videret.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2052}}||38||23||{{outdent|Pilato de Christianorum dogmate ad Tiberium referente, Tiberius retulit ad senatum, ut inter cætera sacra reciperetur. Verum cum ex consulto patrum, Christianos eliminari Urbe placuisset, Tiberius per edictum accusatoribus Christianorum comminatus est mortem: scribit Tertullianus in Apologetico.|1}}{{outdent|''Petrus Apostolus Antiochenam Ecclesiam fundavit, ibique cathedram adeptus, sedit annis 25.''|1}}Multi senatorum et equitum Romanorum interfecti.&lt;br&gt;Tiberius in Campania moritur in Lucullana villa.{{outdent|''Romanorum IV, CAIUS CALIGULA regnavit annis 3, menses 10.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|204||{{ancora+|2053}}||39||1||{{outdent|Caius Cæsar cognomento Caligula, Agrippam vinculis liberatum, regem Judææ facit.|1}}Caius semetipsum inter deos refert.{{outdent|Flaccus Avilius præfectus Ægypti, multis Judæos calamitatibus premit, consentiente Alexandriæ populo, et crebris adversus eos clamoribus personante: synagogas quoque eorum imaginibus, statuis, aris et victimis polluit.|1}}''Judæorum AGRIPPA, an. 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2054}}||40||2||{{outdent|Refert Philo in eo libro, qui ''Flaccus'' inscribitur, hæc omnia se præsente gesta, ob quæ etiam legationem ad Caium ipse susceperat.|1}}Passienus filius fraude hæredis suæ necatus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2055}}||41||3||''Matthæus in Judæa Evangelium primus scribit''.{{outdent|Caius cognomento Caligula, Memmii Reguli duxit uxorem, impellens eum, ut uxoris suæ patrem esse se scriberet.|1}}{{outdent|Pontius Pilatus in multas incidens calamitates, propria se manu interfecit: scribunt Romanorum historici.|1}}{{outdent|Caius Petronio præfecto Syriæ præcepit, ut Jerosolymis statuam suam sub nomine Jovis Optimi Maximi poneret: ''quod Judæi maxima negaverunt obstinatione''.|1}}{{outdent|Toto orbe Romano, sicut Philo scribit, et Josephus, in Synagogis Judæorum statuæ, et imagines, et aræ C. Cæsaris consecratæ.|1}}Plurimi nobilium a Caio interfecti.{{outdent|Caius sorores suas, quibus stuprum intulerat, insulari exsilio condemnavit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2056}}||42||4||Caius omnes exsules jussit interfici.{{outdent|Caius a protectoribus suis occiditur in palatio, anno ætatis suæ 29.|1}}{{outdent|''Romanorum V, CLAUDIUS regnavit an. 13, mens. 8, dieb. 28.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|205||{{ancora+|2057}}||43||1||{{outdent|Iste est Claudius patruus Drusi, qui apud Moguntiacum monumentum habet: ''Alibi legi, avunculus, quia frater matris Caii fuit''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2058}}||44||2||{{outdent|PETRUS Apostolus natione ''Galilæus, Christianorum Pontifex primus'', cum primum Antiochenam Ecclesiam fundasset, Romam proficiscitur, ubi Evangelium prædicans 25 annis ejusdem urbis episcopus perseverat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2059}}||45||3||{{outdent|Marcus Evangelista interpres Petri, Ægypto et Alexandriæ Christum annuntiat.|1}}Primus Antiochiæ episcopus ordinatur Evodius.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2060}}||46||4||Agrippa rex Judæorum an. 7 imperans moritur.{{outdent|Post quem filius ejus Agrippa, a Claudio substituitur in regnum.|1}}{{outdent|Prophetia Agabi, quæ in Actibus Apostolorum famem in toto orbe futuram dixerat sub Claudio expletur.|1}}{{outdent|Claudius de Britannis triumphavit, et Orchadas insulas Romano adjecit imperio, ''In cujus gloriæ memoriam filium suum Britannicum appellavit.''|1}}{{outdent|Domitius Afer Nemausensis clarus orator habetur, qui postea, Nerone regnante, ex cibi redundantia in cœna moritur.|1}}{{outdent|Claudus Quirinalis Rhetor Arelatensis Romæ insignissime docet.|1}}{{outdent|Inter Theram et Therasiam exorta est insula habens stadia 30.|1}}''Judæorum AGRIPPA superioris Agrippæ filius, an. 26.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|206||{{ancora+|2061}}||47||5||{{outdent|Descriptione Romæ facta sub Claudio inventa sunt civium Romanorum 68 centena et 44 millia.|1}}{{outdent|''Claudius circa hæc tempora Fucinum lacum exsiccavit, 11 annos triginta hominum millibus sine intermissione operantibus''.|1}}{{outdent|''Portum Ostiæ Claudius exstruxit, dextra lævaque duobus quasi brachiis objectis.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2062}}||48||6||{{outdent|Thracia hucusque regnata, in Romanorum provinciam redigitur.|1}}{{outdent|''Maria virgo Jesu Christi mater ad Filium in cœlum assumitur, ut quidam fuisse sibi revelatum scribunt.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2063}}||49||7||{{outdent|Sub procuratore Judææ Cumano in diebus azymorum tanta est Jerosolymis orta seditio, ut in portarum exitu, populo corruente, 30 millia Judæorum perierint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2064}}||50||8||{{outdent|Palæmon Vicetinus insignis grammaticus Romæ habetur, qui quondam interrogatus, quid inter stillam et guttam interesset: Gutta, inquit, stat, et stilla cadit.|1}}{{outdent|M. Antonius Liberalis Latinus rhetor gravissimas inimicitias cum Palæmone exercet.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|207||{{ancora+|2065}}||51||9||{{outdent|Fame facta in Græcia, modius sex drachmis venundatus est.|1}}{{outdent|''Tres simul soles apparuerunt, statimque simul in eumdem orbem coierunt.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2066}}||52||10||Magna fames Romæ.&lt;br&gt;''Dionysius Areopagita præstabilis olim philosophus claret.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2067}}||53||11||{{outdent|Claudius Felicem procuratorem Judææ mittit, apud quem Paulus apostolus accusatus in defensionem sui perorat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2068}}||54||12||{{outdent|''Philippus apostolus Christi apud Hierapolim Asiæ civitatem, dum Evangelium populo nuntiaret, cruci affixus, lapidibus opprimitur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|208||{{ancora+|2069}}||55||13||{{outdent|Sub Felice procuratore Judææ exstiterunt multi, qui populum sua persuasione deciperent, in quibus et Ægyptius quidam pseudopropheta fuit, qui plurimos sibi associans, in ipso magnarum rerum conatu per exercitum Felicis opprimitur. Scribit Josephus consentanea apostolorum Actibus, in quibus Paulo dicitur a Tribuno: ''Nonne tu es Ægyptius, qui ante hos dies concitasti, et eduxisti in desertum quatuor millia virorum?''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2070}}||56||14||Claudius moritur in Palatio, anno ætatis suæ 64.{{outdent|''Romanorum VI, NERO regnavit annis 13, mensibus 7, diebus 28.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2071}}||57||1||Hujus avunculus fuit Caius Caligula.{{outdent|Felice regente Judæam, seditio in Cæsarea Palæstinæ orta magnam Judæorum multitudinem perdidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2072}}||58||2||{{outdent|Festus in gubernatione succedit Felici, apud quem, præsente Agrippa rege, Paulus apostolus religionis suæ rationem exponens, vinctus Romam mittitur.|1}}{{outdent|Probus Berytius eruditissimus grammaticorum, Romæ agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|209||{{ancora+|2073}}||59||3||{{outdent|Statius Surculus Tholosanus in Gallia, celeberrime rhetoricam docuit.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2074}}||60||4||Terræmotus Romæ, et solis defectio.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2075}}||61||5||{{outdent|Nero Agrippinam matrem suam et sororem patris interficit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2076}}||62||6||{{outdent|Nero tantæ luxuriæ fuit, ut frigidis et calidis lavaretur unguentis, retibusque aureis piscaretur, quæ purpureis funibus extrahebat.|1}}Nero Romæ cithara contendens superat.&lt;br&gt;Festo in magistratu Judææ succedit Albinus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|210||{{ancora+|2077}}||63||7||{{outdent|Jacobus, frater Domini, quem omnes Justum appellabant, a Judæis lapidibus opprimitur: in cujus thronum Simeon, qui et Simon secundus assumitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2078}}||64||8||Ante mensam Neronis fulmen cecidit.{{outdent|Post Marcum Evangelistam primus Alexandrinæ ecclesiæ ordinatur episcopus Annianus, qui præfuit annis 22.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2079}}||65||9||{{outdent|Persius Volaterranus, Satiricus poeta, moritur anno ætatis suæ 29.|1}}Thermæ a Nerone ædificatæ, quas Neronianas appellavit.{{outdent|Nero Romæ in citharistarum agone contendens omnes superat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2080}}||66||10||{{outdent|M. Annæus Lucanus, Cordubensis poeta, in Pisoniana conjuratione deprehensus, brachium ad secandas venas medico præbuit.|1}}{{outdent|Nero, ut similitudinem ardentis Trojæ inspiceret, plurimam partem Romanæ urbis incendit.|1}}{{outdent|In Asia tres urbes terræmotu conciderunt, Laodicia, Hierapolis, Colossæ.|1}}{{outdent|Albino ''procuratori Judææ'' Cestius Florus succedit, sub quo Judæi contra Romanos rebellaverunt.|1}}{{outdent|Junius Annæus Gallio frater Senecæ egregius declamator propria se manu interfecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|211||{{ancora+|2081}}||67||11||{{outdent|Non est acta (olympias), Nerone in suam præsentiam differente.|1}}{{outdent|Duæ tantum provinciæ sub Nerone factæ, Pontus Polemoniacus, et Alpes Cottiæ, Cottio rege defuncto.|1}}Multi nobilium Romæ a Nerone interfecti.{{outdent|Nero in olympiade coronatur, cerycas, citharistas, tragœdos, aurigas vario certamine superans.|1}}{{outdent|Lucius Annæus Seneca Cordubensis, præceptor Neronis, et patruus Lucani poetæ, incisione venarum, et veneni haustu periit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2082}}||68||12||{{outdent|Rursum Nero isthmia, pythia, actia celebrans, inter cerycas, tragœdos, et citharistas coronatur.|1}}{{outdent|Neroni in expensas centies centena millia decreto senatus annua subministrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2083}}||69||13||{{outdent|Nero cum cæteris viris insignibus et Octaviam uxorem suam interfecit, Cornutumque philosophum præceptorem Persii in exsilium fugat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2084}}||70||14||Musonius et Plutarchus philosophi insignes habentur.{{outdent|L. Annæus Mella, Senecæ frater et Gallionis, bona Lucani poetæ filii sui a Nerone promeretur.|1}}{{outdent|Primus Nero super omnia scelera sua, etiam persecutionem in Christianos facit, in qua Petrus et Paulus gloriose Romæ occubuerunt.|1}}{{outdent|Contra Judæos, qui Cestii Flori avaritiam non ferentes, rebellabant, Vespasianus magister militiæ a Nerone transmittitur. Vespasianus plurimas urbes Judææ capit.|1}}{{outdent|Flavius Josephus scriptor historicus, dux belli Judæorum, cum a Romanis interficiendus esset, Vespasiano prænuntiat de morte Neronis, et ejus imperio: cujus rei causa vitam dono accepit.|1}}{{outdent|Post Petrum primus Romanam Ecclesiam tenuit LINUS annis 11.|1}}{{outdent|Nero cum a Senatu quæreretur ad pœnam, e palatio fugiens ad quartum Urbis milliarium, in suburbano liberti sui inter Salariam et Nomentanam [''Al.'' Numentanam] viam semet interficit, anno ætatis suæ 32, atque in eo omnis Augusti familia consummata est.|1}}{{outdent|Post Neronem GALBA in Hiberia, VITELLIUS in Germania, OTHO Romæ imperium arripuerunt.|1}}M. Fabius Quinctilianus Romam a Galba perducitur.{{outdent|Galba septimo mense imperii sui, in medio Romanæ urbis foro, capite truncatur.|1}}{{outdent|Vespasianus duobus præliis superatos Judæos ad muros compulit.|1}}{{outdent|Otho tertio regni sui mense, apud Bebriacum propria manu occubuit.|1}}Antiochiæ secundus episcopus ordinatur Ignatius.{{outdent|Vitellius octavo imperii sui mense a Vespasiani ducibus occisus, in Tiberim projicitur.|1}}{{outdent|''Romanorum VII, VESPASIANUS regnavit annis 9, mensibus 11, diebus 22.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|212||{{ancora+|2085}}||71||1||{{outdent|Vespasianus apud Judæam imperator ab exercitu appellatus, et bellum Tito filio commendans, Romam per Alexandriam proficiscitur.|1}}Capitolium Romæ incensum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2086}}||72||2||'''Judæorum regnum defecit.'''{{outdent|Titus, Judæa capta, et Jerosolymis subversis, sexcenta millia virorum interfecit. Josephus vero scribit, undecies centena millia fame et gladio periisse, et alia centum millia captivorum publice venundata. Ut autem tanta multitudo Jerosolymis reperiretur, causam azymorum fuisse refert, ob quam ex omni gente Judææ ad Templum confluentes, urbe quasi carcere sunt reclusi: oportuit enim iisdem diebus Paschæ eos interfici, in quibus Salvatorem crucifixerant.|1}}{{outdent|Colligitur omne tempus in secundum annum Vespasiani, et novissimam eversionem Jerosolymarum, a quinto decimo Tiberii Cæsaris anno, et ab exordio Evangelicæ prædicationis, 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2087}}||73||3||{{outdent|A captivitate autem, quam ab Antiocho perpessi sunt, anni 239. Porro a Darii secundo anno, sub quo rursum Templum ædificatum est, anni 590. A prima autem ædificatione Templi sub Salomone usque ad novissimam ejus ruinam, quæ sub Vespasiano facta est, anni 1102.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|213||{{ancora+|2089}}||75||5||Vespasianus Capitolium ædificare orsus.&lt;br&gt;In Alexandria facta seditio.&lt;br&gt;Serapion philosophus et orator agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2090}}||76||6||{{outdent|Achaia, Lycia, Rhodus, Byzantium, Samus, Thracia, Cilicia, Comagene, quæ liberæ antea et sub regibus amicis erant, in provincias redactæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2091}}||77||7||Colossus erectus habens altitudinis pedes 107.{{outdent|Q. Asconius Pedianus scriptor historicus clarus habetur, qui 73 ætatis suæ anno captus luminibus, 12 postea annis in summo honore consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2092}}||78||8||Gabinianus celeberrimi nominis rhetor in Gallia docuit.&lt;br&gt;Tres civitates Cypri terræmotu corruerunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|214||{{ancora+|2093}}||79||9||{{outdent|Lues ingens Romæ facta, ita ut per multos dies in ephemeriden decem millia ferme mortuorum hominum referrentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2094}}||80||10||{{outdent|Vespasianus Colonias deduxit, et mortuus est profluvio ventris in villa propria circa Sabinos, anno ætatis 69.|1}}''Romanorum VIII, TITUS regnavit annis 2, mensibus 2.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2095}}||81||1||{{outdent|Titus filius Vespasiani in utraque lingua disertissimus fuit, et tantæ bonitatis, ut cum quadam die recordatus fuisset in cœna, nihil se illo die cuiquam præstitisse, dixit: Amici, hodie diem perdidi.|1}}{{outdent|Mons Vesuvius ruptus in vertice tantum ex se jecit incendii, ut regiones vicinas et urbes cum hominibus exureret|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2096}}||82||2||Titus Musonium Rufum philosophum de exsilio revocat.{{outdent|Titus amphitheatrum Romæ ædificat et in dedicatione ejus quinque millia ferarum occidit.|1}}{{outdent|Romanæ Ecclesiæ II constituitur Episcopus CLETUS annis 12.|1}}Romæ plurimæ ædes incendio concremantur.{{outdent|Titus morbo periit in ea villa, qua pater. pridie Idus Septembres, anno ætatis 42.|1}}{{outdent|''Romanorum IX, DOMITIANUS, Titi frater junior, regnavit annis 15, mensibus 5.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|215||{{ancora+|2097}}||83||1||Decreto senatus Titus inter deos refertur.&lt;br&gt;Domitiani uxor Augusta appellatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2098}}||84||2||{{outdent|''Domitianus quotidie secretam quietem consuevit sumere, in qua nihil aliud curabat, nisi muscas stylo præacuto configere.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2099}}||85||3||Domitianus eunuchos fieri prohibuit.&lt;br&gt;Tres virgines Vestæ ob stuprum damnatæ.&lt;br&gt;Plurimos senatorum Domitianus in exsilium mittit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2100}}||86||4||{{outdent|Secundus Alexandrinæ Ecclesiæ constituitur episcopus Abilius, qui præfuit annis 13.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|216||{{ancora+|2101}}||87||5||Domitianus templum sine admixtione lignorum construit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2102}}||88||6||Primus Domitianus dominum se et deum appellare jussit.&lt;br&gt;Nasamones et Daci dimicantes contra Romanos victi.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2103}}||89||7||{{outdent|Duo menses aliter appellati, September Germanicus, et October Domitianus.|1}}{{outdent|Quinctilianus ex Hispania Calaguritanus, qui primus Romæ publicam scholam et salarium e fisco accepit, claruit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2104}}||90||8||Domitianus plurimos nobilium in exsilium mittit, et occidit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|217||{{ancora+|2105}}||91||9||{{outdent|Domitianus mathematicos et philosophos Romana urbe pellit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2106}}||92||10||{{outdent|Multa opera Romæ facta, in quibus Capitolium, Forum transitorium, divorum Porticus, Isium ac Serapium, Stadium, Horrea piperataria, Vespasiani templum, Minerva Chalcidica, Odeum, Forum Trajani, Thermæ Trajanæ et Titianæ, Senatus, Ludus matutinus, Mica aurea, Meta sudans, et Pantheon.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2107}}||93||11||Domitianus de Dacis et Germanis triumphat.{{outdent|Domitianus tantæ superbiæ fuit, ut aureas et argenteas statuas sibi in Capitolio poni jusserit: ''Hæcque et cætera omnia suo tantum titulo, sine ulla prisci auctoris memoria, signaret''.|1}}{{outdent|Maxima virginum Vestalium Cornelia convicta stupri, juxta legem viva defossa est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2108}}||94||12||{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopus III præfuit CLEMENS annis 9.|1}}Domitianus prohibuit vites in urbibus seri.{{outdent|Flavius Josephus vicesimum librum Antiquitatum his temporibus scribit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|218||{{ancora+|2109}}||95||13||{{outdent|Domitianus multos nobilium perdidit, quosdam vero in exsilium misit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2110}}||96||14||{{outdent|Secundus post Neronem Domitianus Christianos persequitur, et sub eo apostolus Joannes in Patmon insulam relegatus, Apocalypsim vidit, quam Irenæus interpretatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2111}}||97||15||{{outdent|Domitianus rursum philosophos et mathematicos Roma per edictum extrudit.|1}}{{outdent|Apollonius Tyaneus, et Euphrates insignes philosophi habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2112}}||98||16||{{outdent|Domitianus eos, qui de genere David erant, interfici præcipit, ut nullus Judæorum regni reliquus foret.|1}}{{outdent|Scribit Brutius, plurimos Christianorum sub Domitiano fecisse martyrium, inter quos et Flaviam Domitillam Flavii Clementis consulis ex sorore neptem in insulam Pontiam relegatam, quia se Christianam esse testata sit.|1}}Multa signa atque portenta Romæ et toto orbi facta.{{outdent|Domitianus occisus in Palatio, et per vespillones ignobiliter exportatus anno ætatis 45, ''clypeique et imagines ejus passim ubique per Romam in terram sunt dejectæ, et a populo per ignominiam publice conculcatæ''.|1}}''Romanorum X, NERVA, regnavit anno uno, mensibus 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|219||{{ancora+|2113}}||99||1||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ III episcopus præfuit Cerdo annis 11.|1}}{{outdent|Senatus decrevit, ut omnia quæ Domitianus statuerat, in irritum deducerentur. Itaque multi, quos injuste ejecerat, de exsilio reversi: nonnulli bona propria receperunt. Aiunt et apostolum Joannem hoc tempore exsilio solutum, Ephesum secessisse, in qua urbe et hospitiolum, et amicos amantissimos sui habebat.|1}}Justus a Tiberiade Judæorum scriptor agnoscitur.{{outdent|Nerva morbo periit in hortis Sallustianis anno ætatis 72 cum jam Trajanum adoptasset in filium.|1}}{{outdent|Trajanus Agrippinæ in Galliis imperator factus, natus Italicæ in Hispania.|1}}{{outdent|''Romanorum XI, TRAJANUS, regnavit annis 19, mensibus 6.''|1}}
|-
| ||{{ancora+|2114}}||100||1||Decreto senatus Nerva inter deos relatus est.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2115}}||101||2||{{outdent|Joannem apostolum usque ad Trajani tempora Irenæus episcopus permansisse scribit: post quem auditores ejus insignes fuerunt Papias Hieropolitanus episcopus et Polycarpus Smyrnæus, et Ignatius Antiochenus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2116}}||102||3||{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopatum IV suscepit EVARISTUS an. 9.|1}}
|-
|220||{{ancora+|2117}}||103||4||Trajanus de Dacis et Scythis triumphat.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2118}}||104||5||{{outdent|Trajanus, victo rege Decebalo, Daciam fecit provinciam: Iberos, Sauromatas, Orsoenos, Arabes, Bosphoranos, Colchos in fidem accepit: Seleuciam, Ctesiphontem, Babylonem occupavit, et tenuit: in mari Rubro classem instituit, ut per eam Indiæ fines vastaret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2119}}||105||6||Romæ aurea domus incendio conflagravit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2120}}||106||7||{{outdent|Terræmotu quatuor urbes Asiæ subversæ, Elæa, Myrrhina, Pytanæ, Cymæ: et Græciæ duæ, Opuntiorum, et Oritorum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2123}}||109||10||{{outdent|Trajano adversus Christianos persecutionem movente, Simon filius Cleophæ, qui Jerosolymis episcopatum tenebat, crucifigitur: cui succedit Justus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2124}}||110||11||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ IV episcopus ordinatur nomine Primus, an. 12.|1}}{{outdent|Ignatius quoque Antiochenæ ecclesiæ episcopus Romam perductus, bestiis traditur: post quem tertius episcopus constituitur Eron.|1}}{{outdent|Plinius Secundus, cum quamdam provinciam regeret, et in magistratu suo plurimos Christianorum interfecisset, multitudine eorum perterritus, quæsivit a Trajano, quid facto opus esset, nuntians ei, Præter obstinationem non sacrificandi, et antelucanos cœtus ad canendum cuidam Christo ut Deo, nihil apud eos reperiri. Præterea ad confœderandam disciplinam, vetari ab his homicidia, furta, adulteria, latrocinia, et his similia. Ad quæ commotus Trajanus rescribit: Hoc genus quidem inquirendum non esse, oblatos vero puniri oportere. Tertullianus refert in Apologetico.|1}}{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum V tenet ALEXANDER ann. 10.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|222||{{ancora+|2125}}||111||12||{{outdent|Plinius Secundus Novocomensis orator et historicus insignis habetur, cujus plurima ingenii opera exstant.|1}}Tres Galatiæ civitates terræmotu erutæ.
|-
| ||{{ancora+|2126}}||112||13||Pantheon Romæ fulmine concrematum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2127}}||113||14||{{outdent|Post Justum Ecclesiæ Jerosolymitanæ episcopatum IV suscepit Zachæus, post quem V Tobias, cui succedit VI Benjamin, ac deinde VII Joannes, et VIII Matthias, in cujus locum IX constituitur Philippus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2128}}||114||15||{{outdent|Trajanus Armeniam, Assyriam, Mesopotamiam fecit provincias.|1}}
|-
|223||{{ancora+|2129}}||115||16||Terræmotus Antiochiam pene totam subruit civitatem.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2130}}||116||17||{{outdent|Judæi, qui in Libya erant, adversum cohabitatores suos alienigenas dimicant. Similiter in Ægypto, et in Alexandria, apud Cyrenem quoque, et Thebaidem magna seditione contendunt; verum gentilium pars superat in Alexandria.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2131}}||117||18||{{outdent|Judæis Mesopotamiæ rebellantibus præcepit imperator Trajanus Lysiæ Quieto, ut eos provincia exterminaret: adversus quos Quietus aciem instruens infinita millia eorum interfecit, et ob hoc procurator Judææ ab imperatore decernitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2132}}||118||19||{{outdent|Salaminam urbem Cypri, interfectis in ea gentilibus, subvertere Judæi.|1}}{{outdent|Trajanus morbo in Selinunte perit, sive, ut alibi scriptum reperimus, apud Seleuciam Isauriæ profluvio ventris exstinctus est, anno ætatis 63, mense 9, die 4. Ossa ejus in urnam auream collata, et in foro sub columna posita: solusque omnium intra Urbem sepultus est.|1}}''Romanorum XII, HADRIANUS regnavit an. 21.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|224||{{ancora+|2133}}||119||1||{{outdent|Hadrianus Italicæ in Hispania natus, consobrinæ Trajani filius fuit.|1}}{{outdent|Hadrianus Alexandriam a Romanis subversam publicis instauravit expensis.|1}}{{outdent|Hadrianus Trajani invidens gloriæ, de Assyria, Mesopotamia, Armenia, quas ille provincias fecerat, revocavit exercitus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2134}}||120||2||{{outdent|Hadrianus Judæos capit secundo contra Romanos rebellantes.|1}}Senatus Trajanum in deos refert.{{outdent|Hadrianus eruditissimus fuit in utraque lingua, sed in puerorum amore parum continens fuit.|1}}{{outdent|Hadrianus reliqua tributorum urbibus relaxavit, chartis publice incensis: plurimos etiam ipsis tributis liberos præstitit.|1}}{{outdent|Romanæ Ecclesiæ episcopatum VI tenet SIXTUS annis 10.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2135}}||121||3||{{outdent|Plutarchus Cheronæus, et Sextus, et Agathobolus, et OEnomaus philosophi insignes habentur.|1}}{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ V constituitur episcopus Justus annis 11.|1}}Bellum contra Sauromatas gestum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2136}}||122||4||{{outdent|Terræmotu facto Nicomedia ruit, et Nicænæ urbis plurima eversa sunt: ad quarum instaurationem Hadrianus de publico est largitus impensas.|1}}Euphrates Stoicus philosophus moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|225||{{ancora+|2137}}||123||5||{{outdent|Hadrianus in Libyam, quæ a Judæis vastata fuerat, Colonias deducit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2138}}||124||6||{{outdent|Hadrianus Atheniensibus leges petentibus ex Draconis et Solonis, reliquorumque libris jura composuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2139}}||125||7||{{outdent|Cephisus fluvius Eleusinam inundavit, quem Hadrianus ponte conjungens, Athenis hiemem exegit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2140}}||126||8||{{outdent|Jerosolymis X post Philippum constituitur episcopus Seneca, post quem XI Justius, cui successit XII Levi, post quem XIII Ephres, XIV Joses, XV Judas. Hi omnes usque ad eversionem, quam ab Hadriano perpessa est Jerusalem, ex circumcisione episcopi præfuerunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|226||{{ancora+|2141}}||127||9||{{outdent|Hadrianus sacris Eleusinæ initiatus, multa Atheniensibus dona largitus est.|1}}{{outdent|Quadratus discipulus apostolorum, et Aristides Atheniensis noster philosophus, libros pro Christiana religione Hadriano dedere compositos. Et Serenus Granius legatus, vir apprime nobilis, litteras ad imperatorem mittit, iniquum esse dicens, clamoribus vulgi innocentium hominum sanguinem concedi, et ullo crimine, nominis tantum et sectæ reos fieri. Quibus commotus Hadrianus Minutio Fundano proconsuli Asiæ scripsit, sine objectu criminum Christianos non condemnandos. Cujus epistolæ usque ad nostram memoriam durat exemplum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2142}}||128||10||{{outdent|Imperator Hadrianus Pater Patriæ appellatur, et uxor ejus Augusta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2144}}||130||12||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum VII suscepit TELESPHORUS annis 11.|1}}Antiochiæ constituitur IV episcopus Cornelius.&lt;br&gt;Nicopolis et Cæsarea terræmotu conciderunt.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|227||{{ancora+|2145}}||131||13||{{outdent|Antinous puer egregius eximiæ pulchritudinis, in Ægypto moritur, quem Hadrianus diligenter sepeliens (nam in deliciis habuerat) in deos refert, ex cujus nomine etiam urbs appellata est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2146}}||132||14||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ VI episcopus præfuit Eumenes annis 13.|1}}Templum Veneris ab Hadriano Romæ factum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2147}}||133||15||Salvius Julianus perpetuum composuit edictum.&lt;br&gt;Hadrianus Athenis hiemem exigens, Eleusinam invisit.{{outdent|Hadrianus, cum insignes et plurimas ædes Athenis fecisset, agonem edidit, bibliothecamque miri operis exstruxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2148}}||134||16||{{outdent|Judæi in arma versi Palæstinam depopulati sunt, tenente provinciam Tynio Rufo, cui ad opprimendos rebelles Hadrianus misit exercitum.|1}}Phavorinus et Polemon rhetores insignes habentur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|228||{{ancora+|2149}}||135||17||{{outdent|Basilides hæresiarches in Alexandria commoratur, a quo Gnostici.|1}}{{outdent|Barcochebas, dux factionis Judæorum, nolentes sibi Christianos adversum Romanum militem ferre subsidium, omnimodis cruciatibus necat.|1}}{{outdent|''Quadragesimale jejunium a Telesphoro per hoc tempus institutum, ac præceptum, quidam scribunt''.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2150}}||136||18||{{outdent|Bellum Judaicum, quod in Palæstina gerebatur, finem accepit, rebus Judæorum penitus oppressis. Ex quo tempore etiam introeundi eis Jerosolymam licentia ablata, primum Dei nutu, sicut prophetæ vaticinati sunt, deinde Romanis interdictionibus.|1}}{{outdent|Jerosolymis primus ex gentibus constituitur episcopus Marcus, cessantibus his, qui fuerant ex Judæis.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2152}}||138||20||{{outdent|Ælia ab Ælio Hadriano condita, et in fronte ejus portæ, qua Bethleem egredimur, Sus sculptus in marmore, significans Romanæ potestati subjacere Judæos. Nonnulli a Tito Ælio filio Vespasiani exstructam arbitrantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|229||{{ancora+|2153}}||139||21||{{outdent|Hadrianus morbo intercutis aquæ apud Baias moritur major sexagenario.|1}}{{outdent|''Romanorum XIII, T. ANTONINUS, cognomento Pius, cum liberis suis Aurelio et Lucio regnavit an. 22, mensibus. 3''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2154}}||140||1||Antoninus Pater Patriæ appellatur.&lt;br&gt;''Galenus medicus his temporibus claruit.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2155}}||141||2||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum VIII suscipit HYGINUS an. 4.|1}}{{outdent|Sub Hygino Romanæ urbis episcopo Valentinus hæresiarches, et Cerdo magister Marcionis, Romam venerunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2156}}||142||3||{{outdent|Justinus philosophus librum pro nostra religione conscriptum Antonino tradidit.|1}}
|-
|230||{{ancora+|2157}}||143||4||Heros V Antiochiæ constituitur episcopus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2158}}||144||5||Marcus VII Alexandriæ episcopatum suscipit an. 10.&lt;br&gt;Romæ IX episcopus ordinatur PIUS an. 15.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2159}}||145||6||{{outdent|Valentinus hæreticus agnoscitur, et permanet usque ad Anicetum. ''Sancitum est a Pio, ut Resurrectio Dominica, die Dominicæ celebretur, quod a pluribus postea pontificibus confirmatum est.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2160}}||146||7||{{outdent|Mesomedes Cretensis citharœdorum carminum musicus poeta agnoscitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|231||{{ancora+|2161}}||147||8||{{outdent|Taurus Berytius Platonicæ sectæ philosophus clarus habetur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2162}}||148||9||{{outdent|Arrianus Philosophus Nicomediensis agnoscitur, et Maximus Tyrius.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2163}}||149||10||{{outdent|Apollonius Stoicus natione Chalcidicus, et Basilides Scythopolitanus philosophi illustres habentur: qui Veri quoque Cæsaris præceptores fuerunt.|1}}
|-
|232||2165||151||12||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2166}}||152||13||{{outdent|Crescens Cynicus agnoscitur, qui Justino nostri dogmatis philosopho, quia se gulosum et prævaricatorem philosophiæ coarguebat, persecutionem suscitavit, in qua ille gloriose pro Christo sanguinem fudit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|233||{{ancora+|2169}}||155||16||{{outdent|Celadion VIII Alexandrinæ ecclesiæ episcopus præfuit an. 14.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2171}}||157||18||{{outdent|Cassianus XVII Jerosolymæ episcopatum post Marcum suscepit, post quem XVIII Publius, cui succedit XIX Maximus, XX Julianus, XXI Gaianus, XXII Symmachus, XXIII Caius, XXIV Julianus, XXV Capito.|1}}
|-
|234||2173||159||20||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2174}}||160||21||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum X tenet ANICETUS annis 10, sub quo Polycarpus Romam veniens multos ab hæretico errore correxit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2175}}||161||22||{{outdent|Antoninus Pius suo patrimonio opulentissimus, proprias opes amicis liberalissime tribuit, ærarium vero publicum ditissimum reddidit.|1}}{{outdent|Antoninus tantæ æquitatis fuit, ut plurimæ nationes depositis armis, suæ solæ sententiæ paruerint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2176}}||162||23||{{outdent|Antoninus Pius apud Lorium villam suam, 12 ab Urbe milliario, moritur anno vitæ suæ 77.|1}}{{outdent|''Romanorum XIV, MARCUS ANTONINUS, qui et VERUS, regnavit; et L. AURELIUS COMMODUS, annis 19, mense uno.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|235||{{ancora+|2177}}||163||1||{{outdent|Hi primum æquo jure imperium administraverunt, cum usque ad hoc tempus, singuli Augusti fuerint.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2178}}||164||2||{{outdent|Lucio Cæsari Athenis sacrificanti ignis in cœlo ab oriente in occidentem referri visus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2179}}||165||3||{{outdent|Vologesus rex Parthorum, vicinas sibi Romanas provincias depopulatus est.|1}}{{outdent|Fronto orator insignis habetur, qui Marcum Antoninum Verum Latinis litteris erudivit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2180}}||166||4||{{outdent|Seleucia Syriæ urbs cum 300 millibus hominum a Romanis capta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|236||{{ancora+|2181}}||167||5||{{outdent|Apud Pisas Peregrinus philosophus rogo, quem ex lignis composuerat, incenso, semet superjecit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2182}}||168||6||L. Cæsar de Parthis cum fratre triumphavit.{{outdent|Agrippinus IX Alexandrinæ ecclesiæ episcopus præfuit annis 12.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2183}}||169||7||{{outdent|Persecutione orta in Asia, Polycarpus et Pionius fecere martyrium, quorum scriptæ quoque passiones feruntur.|1}}{{outdent|Plurimi in Gallia gloriose ob Christi nomen interfecti, quorum usque in præsentem diem condita libris certamina perseverant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2184}}||170||8||{{outdent|Lues multas provincias occupavit, Roma ex parte vexata.|1}}{{outdent|Romani contra Germanos, Marcomannos, Quados, Sarmatas, et Dacos dimicant.|1}}{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum XI suscepit SOTER an. 8.|1}}{{outdent|Theophilus Antiochiæ VI episcopus ordinatur, cujus plurima ingenii opera exstant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|237||{{ancora+|2185}}||171||9||{{outdent|Lucius imperator anno regni sui nono, sive, ut quidam putant, undecimo inter Concordiam et Altinum apoplexi exstinctus est, sedens cum fratre in vehiculo.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2186}}||172||10||{{outdent|Antonino imperatori Melito Asianus Sardensis episcopus Apologeticum pro Christianis tradidit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2187}}||173||11||{{outdent|Apollinaris Asianus Hierapolitanus episcopus insignis habetur.|1}}{{outdent|Dionysius episcopus Corinthiorum clarus habetur, et Pinytus Cretensis vir eloquentissimus.|1}}{{outdent|Pseudoprophetia, quæ Cataphrygas nominatur, accepit exordium, auctore Montano, Priscilla, Maximillaque insanis vatibus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2188}}||174||12||Tatianus hæreticus agnoscitur, a quo Encratitæ.&lt;br&gt;Bardesanes alterius hæreseos princeps notus efficitur.{{outdent|Oppianus Cilix poeta cognoscitur, qui Halieutica miro splendore conscribit.|1}}{{outdent|Tanta per totum orbem pestilentia fuit, ut pene usque ad internecionem Romanus exercitus deletus fuerit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|238||{{ancora+|2189}}||175||13||{{outdent|Imperator Antoninus multis adversum se nascentibus bellis sæpe ipse intererat, sæpe duces nobilissimos destinabat, in quibus semel Pertinaci et exercitui, qui cum eo in Quadorum regione pugnabat, siti oppresso, pluvia divinitus missa est; cum econtrario Germanos et Sarmatas fulmina persequerentur, et plurimos eorum interficerent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2191}}||177||15||{{outdent|Exstant litteræ Marci Aurelii gravissimi imperatoris, quibus illam Germanicam sitim, Christianorum forte militum precationibus, impetrato imbre, discussam contestatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2192}}||178||16||Atticus Platonicæ sectæ philosophus agnoscitur.{{outdent|Romanæ Ecclesiæ XII episcopatum suscipit ELEUTHERIUS V annis 15.|1}}Antiochiæ VII episcopus constituitur Maximinus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|239||{{ancora+|2193}}||179||17||{{outdent|Antoninus Commodum filium suum consortem regni facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2194}}||180||18||{{outdent|Antoninus cum filio de hostibus triumphavit, quos, per triennium apud Carnuntum habens stativa castra, vastaverat.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2195}}||181||19||{{outdent|Imperatores multis multa largiti sunt, et pecuniam, quæ fisco debebatur, provinciis concedentes, tabulas debitorum in medio Romanæ urbis foro incendi præceperunt, ac ne quid bonitati deesset, severiores quasque leges novis Constitutionibus temperaverunt. Antoninus post victoriam, adeo in editione munerum magnificus fuit, ut centum simul leones exhibuerit.|1}}Commodus a senatu Augustus appellatur.{{outdent|Smyrna urbs Asiæ terræmotu ruit, ad cujus instaurationem decennalis tributorum immunitas data est.|1}}Antoninus in Pannonia morbo periit.{{outdent|Julianus X Alexandrinæ ecclesiæ episcopatum sortitur annis 10.|1}}''Romanorum XV, COMMODUS, regnavit annis 13.''
|-
| ||{{ancora+|2196}}||182||1||Commodus de Germanis triumphavit.
|-
|240||{{ancora+|2197}}||183||2||Templum Serapidis Alexandriæ incensum.
|-
| ||{{ancora+|2198}}||184||3||Irenæus episcopus Lugdunensis insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2199}}||185||4||Thermæ Commodianæ Romæ factæ.&lt;br&gt;Commodus Septembrem mensem nomine suo appellavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2200}}||186||5||{{outdent|Jerosolymis XXVI ordinatur episcopus Maximus. Post quem XXVII Antoninus, XXVIII Valens, XXIX Dulichianus, XXX Narcissus, XXXI Dius, XXXII Germanio, XXXIII Gordius, XXXIV rursum Narcissus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2202}}||188||7||{{outdent|Tantis apud Jerosolymam episcopis constitutis, non potuimus discernere tempora singulorum, eo quod usque in præsentem diem eorum episcopatuum anni minime inveniantur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2203}}||189||8||{{outdent|''Apollonius Urbis senator, lecto senatui insigni volumine, quod de Christi fide composuerat, capite ob Christi fidem truncatus est.''|1}}{{outdent|In Capitolium fulmen ruit, et magna inflammatione facta, bibliotheca, et vicinæ quoque ædes concrematæ.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2204}}||190||9||{{outdent|Alexandriæ XI constituitur episcopus Demetrius annis 43.|1}}{{outdent|Commodus imperator colossi capite sublato, suæ imagini caput imposuit.|1}}
|-
|242||{{ancora+|2205}}||191||10||Serapion VIII Antiochiæ episcopus ordinatur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2206}}||192||11||{{outdent|Commodus multos nobilium interficit, et spectacula populo Romano præbet insignia.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2207}}||193||12||{{outdent|Incendio Romæ facto palatium et ædes Vestæ, plurimaque urbis pars solo coæquatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2208}}||194||13||Commodus strangulatur in domo Vestiliani.&lt;br&gt;''Romanorum XVI, ÆLIUS PERTINAX, regnavit mensibus 6.''{{outdent|Pertinax septuagenario major, cum præfecturam Urbis ageret, ex senatusconsulto imperare jussus est.|1}}{{outdent|Romæ episcopatum suscipit XIII VICTOR annis, 10, cujus mediocria de religione exstant volumina.|1}}{{outdent|Pertinax, obsecrante senatu, ut uxorem suam Augustam, et filium suum Cæsarem appellaret, contradixit: sufficere testatus, quod ipse regnaret invitus.|1}}{{outdent|Pertinax occiditur in palatio, Juliani jurisperiti scelere: quem postea Severus apud Milvium [''Sc.'' Mulvium] pontem interfecit.|1}}''Romanorum XVII, SEVERUS, regnavit annis 18.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|243||{{ancora+|2209}}||195||1||{{outdent|Severus provincia Tripolitana oppido Lepti, solus ex Africa usque in præsentem diem, Romanis imperator fuit, et in honorem Pertinacis, quem Julianus occiderat, Pertinacem se cognominari jussit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2210}}||196||2||{{outdent|Clemens Alexandrinæ ecclesiæ presbyter, et Pantænus Stoicus philosophus, in disputatione dogmatis nostri disertissimi habentur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2211}}||197||3||{{outdent|Narcissus Jerosolymitarum episcopus, et Theophilus Cæsariensis, Polycrates quoque, et Bacchylus Asianæ provinciæ episcopi insignes habentur.|1}}{{outdent|''Candidus Christianorum disputator cautissimus notus efficitur.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2212}}||198||4||{{outdent|Quæstione orta in Asia inter episcopos, an secundum legem Mosi, 14 mensis Pascha observandum esset, Victor Romanæ urbis episcopus, et Narcissus Jerosolymarum, Polycrates quoque, et Irenæus, et Bacchylus, plurimique ecclesiarum pastores, quid eis probabile visum fuerat, litteris ediderunt, quarum memoria ad nos usque perdurat.|1}}
|-
|244||{{ancora+|2213}}||199||5||Judaicum et Samariticum bellum ortum, vel resumptum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2214}}||200||6||{{outdent|Severus Parthos, et Adiabenos superavit, Arabesque interiores ita cecidit, ut regionem eorum Romanam provinciam faceret, ob quæ Parthicus, Arabicus, et Adiabenicus cognominatus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2215}}||201||7||{{outdent|Severo imperante, thermæ Severianæ apud Antiochiam, et Romæ factæ, et Septizonium exstructum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|245||{{ancora+|2217}}||203||9||{{outdent|ZEPHYRINUS, XIV, Romanæ ecclesiæ episcopatum suscepit annis 17.|1}}{{outdent|Persecutione in Christianos facta, Leonides Origenis pater gloriosa martyrii morte transfertur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2218}}||204||10||{{outdent|Alexander ob confessionem Dominici nominis insignis habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2219}}||205||11||Clemens multa et varia conscribit.
|-
| ||{{ancora+|2220}}||206||12||Musanus nostræ philosophiæ scriptor agnoscitur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|246||{{ancora+|2221}}||207||13||{{outdent|Clodio Albino, qui se in Gallia Cæsarem fecerat, apud Lugdunum interfecto, Severus in Britannos bellum transfert: ubi ut receptas provincias ab incursione barbarica faceret securiores, vallum per 132 millia passuum a mari ad mare duxit.|1}}{{outdent|Tertullianus Afer Centurionis proconsularis filius omnium Ecclesiarum sermone celebratur.|1}}
|-
|247||{{ancora+|2225}}||211||17||Origenes Alexandriæ studiis eruditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2226}}||212||18||Severus moritur Eboraci in Britannia.{{outdent|''Romanorum XVIII, ANTONINUS cognomento CARACALLA, Severi filius, regnavit annis 7.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2227}}||213||1||Antiochiæ IX episcopus constituitur Asclepiades.{{outdent|Alexander XXXV Jerosolymorum episcopus ordinatur, adhuc vivente Narcisso, et cum eo pariter Ecclesiam regit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2228}}||214||2||{{outdent|Antoninus Caracalla cognominatus propter genus vestis, quod Romæ erogaverat, et econtrario Caracallæ ex ejus nomine Antoninianæ dictæ.|1}}
|-
|248||2229||215||3||
|-
| ||{{ancora+|2230}}||216||4||Antoninus Romæ thermas sui nominis ædificavit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2231}}||217||5||{{outdent|Antoninus tam impatiens libidinis fuit, ut novercam suam Juliam uxorem duxerit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2232}}||218||6||{{outdent|Antoninus interficitur inter Edessam et Carras anno ætatis 43.|1}}
|-
|249||{{ancora+|2233}}||219||7||''Romanorum XIX, MACRINUS, regnavit anno uno.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2234}}||220||1||Macrinus præfecturam prætorii gerens, imperator factus.&lt;br&gt;Antiochiæ X episcopus constituitur Philetus.{{outdent|Circensibus Vulcanaliorum Romæ amphitheatrum incensum.|1}}Aggarus vir sanctus regnavit Edessæ, ut vult Africanus.&lt;br&gt;Macrinus occiditur in Archelaide.{{outdent|''Romanorum XX, MARCUS AURELIUS ANTONINUS, regnavit an. 4.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2235}}||221||1||{{outdent|Marcus Aurelius Antonini Caracallæ, ut putabatur, filius, et sacerdos Eliogabali templi, adeo impudice in imperio suo vixit, ut nullum genus obscœnitatis omiserit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2236}}||222||2||{{outdent|CALLISTUS XV Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit an. 5.|1}}
|-
|250||{{ancora+|2237}}||223||3||Eliogabalum templum Romæ ædificatum.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2238}}||224||4||{{outdent|In Palæstina Nicopolis, quæ prius Emmaus vocabatur, urbs condita est, legationis industriam pro ea suscipiente Julio Africano scriptore Temporum.|1}}{{outdent|Antoninus Romæ occiditur tumultu militari, cum matre Semia Syra.|1}}{{outdent|''Romanorum XXI, ALEXANDER, Mammææ filius, regnavit an. 13.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2239}}||225||1||{{outdent|Alexander Xerxem regem Persarum gloriosissime vicit, et disciplinæ militaris tam severus corrector fuit, ut quasdam tumultuantes legiones integras exauctoraverit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|251||{{ancora+|2241}}||227||3||{{outdent|URBANUS XVI Romanæ ecclesiæ ordinatur episcopus annis 9.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2242}}||228||4||{{outdent|Ulpianus jurisconsultus, assessor Alexandri insignis habetur.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2243}}||229||5||Thermæ Alexandrinæ Romæ ædificatæ.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2244}}||230||6||{{outdent|Geminus presbyter Antiochenus, et Hippolytus, et Beryllus episcopus Arabiæ Bostrenus, clari scriptores habentur.|1}}
|-
|252||{{ancora+|2245}}||231||7||Antiochiæ XI constituitur episcopus Zebennus.
|-
| ||{{ancora+|2246}}||232||8||Origenes Alexandriæ clarus habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2247}}||233||9||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XII ordinatur episcopus Heraclas an. 16.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2248}}||234||10||{{outdent|Alexander in matrem Mammæam unice pius fuit, et ob id omnibus amabilis.|1}}
|-
|253||{{ancora+|2249}}||235||11||Origenes de Alexandria ad Cæsaream Palæstinæ transit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2250}}||236||12||{{outdent|PONTIANUS XVII Romanæ ecclesiæ episcopatum suscepit annis 5.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2251}}||237||13||Alexander occiditur Moguntiaci tumultu militari.&lt;br&gt;''Romanorum XXII, MAXIMINUS, regnavit annis 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2252}}||238||1||{{outdent|Maximinus primus ex corpore militari, sine senatus auctoritate, ab exercitu imperator electus est.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|254||{{ancora+|2253}}||239||2||{{outdent|Maximinus adversum Ecclesiarum sacerdotes persecutionem facit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2254}}||240||3||Maximinus Aquileiæ a Pupieno occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXIII, GORDIANUS, regnavit annis 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2255}}||241||1||{{outdent|ANTEROS XVIII Romæ episcopus ordinatur mense uno, post quem XIX FABIANUS annis 13.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2256}}||242||2||{{outdent|Gordiano Romam ingresso, Pupienus et Albinus, qui imperium arripuerant, in palatio occisi.|1}}
|-
|253||2257||243||3||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2260}}||246||6||{{outdent|Gordianus admodum adolescens, Parthorum natione superata, cum victor reverteretur ad patriam, fraude Philippi præfecti prætorio haud longe a Romano solo interfectus est.|1}}{{outdent|Gordiano milites tumulum ædificant, qui Euphrati imminet, ossibus ejus Romam revectis.|1}}''Romanorum XXIV, PHILIPPUS, regnavit annis 7.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|256||{{ancora+|2261}}||247||1||{{outdent|Philippus Philippum filium consortem regni facit, primusque omnium ex Romanis Imperatoribus Christianus fuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2262}}||248||2||{{outdent|Regnantibus Philippis millesimus annus Romanæ urbis expletus est, ob quam solemnitatem innumerabiles bestiæ in circo magno interfectæ ludique in campo Martio theatrales, tribus diebus ac noctibus populo pervigilante, celebrati.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2263}}||249||3||Theatrum Pompeii incensum, et Hecatonstylon.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2264}}||250||4||{{outdent|Quadragesimus missus natali Romanæ urbis cucurrit, et agon mille annorum actus.|1}}
|-
|257||{{ancora+|2265}}||251||5||Philippus urbem nominis sui in Thracia construit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2266}}||252||6||{{outdent|Alexandrinam Ecclesiam XXIII episcopus tenuit Dionysius an. 17.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2267}}||253||7||Philippus senior Veronæ, Romæ junior occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXV, DECIUS, regnavit anno uno, mens. 3.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2268}}||254||1||Decius e Pannonia inferiore Budaliæ natus fuit.{{outdent|Decius cum Philippos, patrem et filium, interfecisset, ob odium eorum, in Christianos persecutionem movet: qua diaconus Laurentius Romæ martyrium duxit.|1}}Antonius monachus in Ægypto nascitur.&lt;br&gt;Romæ amphitheatrum incensum.{{outdent|Alexandro Jerosolymorum episcopo apud Cæsaream Palæstinæ ob martyrium interfecto, et Antiochiæ Babyla, Mazabbanes, et Fabius episcopi constituuntur.|1}}Decius cum filio in Abritto occiditur.{{outdent|''Romanorum XXVI, GALLUS et VOLUSIANUS Galli filius regnaverunt annis 2, mensibus 4.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|258||{{ancora+|2269}}||255||1||{{outdent|Romanæ ecclesiæ episcopatum, post Fabiani gloriosam mortem, XX suscepit CORNELIUS annis 2, qui et ipse martyrio coronatus est. Exstant ad eum Cypriani octo epistolæ.|1}}{{outdent|Pestilens morbus multas totius orbis provincias occupavit, maximeque Alexandriam et Ægyptum, ut scribit Dionysius, et Cypriani de Mortalitate testis est liber.|1}}{{outdent|Novatus presbyter Cypriani, Romam veniens, Novatianum, et cæteros confessores sibi sociat, eo quod Cornelius pœnitentes apostatas recepisset.|1}}Antiochiæ XIII constituitur episcopus Demetrianus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2270}}||256||2||{{outdent|LUCIUS XXI Romanæ Ecclesiæ episcopatum tenet menses 8. Post quem XXII Stephanus annis 3. Exstant ad utrumque Cypriani epistolæ.|1}}{{outdent|Gallus et Volusianus, cum adversum Æmilianum, qui in Mœsia res novas moliebatur, ex Urbe profecti essent, in foro Flaminii, sive, ut alii putant, Interamnæ interfecti sunt.|1}}Æmilianus tertio mense invasæ tyrannidis exstinctus est.&lt;br&gt;''Romanorum XXVII, VALERIANUS et GALLIENUS regnaverunt annis 15.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2271}}||257||1||{{outdent|Valerianus in Rhetia ab exercitu Augustus: Gallienus Romæ a senatu Cæsar appellatus est.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2272}}||258||2||XYSTUS XXIII Romanæ Ecclesiæ episcopatum tenet annis 8.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|259||{{ancora+|2273}}||259||3||{{outdent|Cyprianus primum Rhetor, deinde presbyter, ad extremum Carthaginensis episcopus martyrio coronatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2274}}||260||4||{{outdent|Valerianus, in Christianos persecutione commota, statim a Sapore Persarum rege capitur, ibique servitute miserabili consenescit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2275}}||261||5||{{outdent|Sapor, rex Persarum, Syriam, Ciliciam et Cappadociam depopulatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2276}}||262||6||{{outdent|Valeriano in Persas ducto, Gallienus pacem nostris reddidit.|1}}{{outdent|Antiochiæ XV constituitur episcopus Paulus Samosatenus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|260||{{ancora+|2277}}||263||7||{{outdent|Gallieno in omnem lasciviam dissoluto, Germani Ravennam usque venerunt.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2278}}||264||8||Alamanni vastatis Galliis, in Italiam transiere.
|-
| ||{{ancora+|2279}}||265||9||Græcia, Macedonia, Pontus, Asia, depopulata per Gothos.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2280}}||266||10||Quadi et Sarmatæ Pannonias occupaverunt.{{outdent|Germanis Hispanias obtinentibus, Tarracon expugnata est.|1}}{{outdent|Parthi Mesopotamiam tenentes, Syriam incursaverunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|261||{{ancora+|2281}}||267||11||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XIV ordinatur episcopus Maximus an. 18.|1}}{{outdent|DIONYSIUS XXIV Romanæ Ecclesiæ episcopus constituitur annis 12.|1}}{{outdent|Odenatus decurio Palmyrenus collecta agrestium manu ita Persas cecidit, ut ad Ctesiphontem castra poneret.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2282}}||268||12||Hierosolymarum episcopatum tenet Hymenæus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2283}}||269||13||{{outdent|Paulus Samosatenus a cunctorum prædicatione desciscens, Artemonis hæresim suscitavit: in cujus locum Antiochenæ Ecclesiæ XVI ordinatur episcopus Domnus.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2284}}||270||14||{{outdent|Galliæ per Posthumum, et Victorinum, et Tetricum receptæ.|1}}Gallienus Mediolani occiditur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|262||{{ancora+|2285}}||271||15||{{outdent|''Romanorum XXVIII, CLAUDIUS regnavit anno uno, mensib. 9.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2286}}||272||1||{{outdent|In Alexandria Bruchium, quod per multos annos fuerat obsessum, tandem capitur.|1}}{{outdent|Claudius Gothos, Illyricum et Macedoniam vastantes, superat, ob quæ in curia clypeus ei aureus, et in Capitolio statua aurea collocata est.|1}}Claudius Sirmii moritur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2287}}||273||2||{{outdent|Quintilius Claudii frater a senatu Augustus appellatus, decimo septimo imperii sui die Aquileiæ occiditur.|1}}{{outdent|''Romanorum XXIX, AURELIANUS regnavit annis 5, mensib. 6.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2288}}||274||1||Antiochenæ ecclesiæ XVII ordinatur episcopus Tymæus.{{outdent|Aurelianus, Tetrico apud Catalaunos prodente exercitum suum, Gallias recepit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|263||{{ancora+|2289}}||275||2||{{outdent|Zenobia apud Immas, haud longe ab Antiochia vincitur; quæ, occiso Odenato marito, Orientis tenebat imperium. In qua pugna strenuissime adversum eam dimicavit Pompeianus dux cognomento Francus, cujus familia hodieque apud Antiochiam perseverat, et ex cujus Evagrius charissimus nobis stirpe descendit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2290}}||276||3||Eusebius Laodicenus episcopus insignis habetur.{{outdent|Aurelianum Romæ triumphantem Tetricus et Zenobia currum præcesserunt; e quibus Tetricus Corrector postea Lucaniæ fuit, et Zenobia in Urbe summo honore consenuit, a qua hodieque Romæ Zenobia familia nuncupatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2291}}||277||4||{{outdent|Aurelianus templum Soli ædificat, et Romam firmioribus muris vallat.|1}}Primus agon Solis ab Aureliano constitutus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2292}}||278||5||{{outdent|Aurelianus cum adversum nos persecutionem movisset, fulmen juxta eum comitesque ejus ruit, ac non multo post, inter Constantinopolim et Heracleam, in cenophrurio viæ veteris occiditur.|1}}''Romanorum XXX, TACITUS regnavit menses 6.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|264||{{ancora+|2293}}||279||1||{{outdent|Quo apud Pontum occiso, obtinuit FLORIANUS imperium diebus 80.|1}}Hoc quoque apud Tarsum interfecto:&lt;br&gt;''Romanorum XXXI, PROBUS regnavit annis 6, menses 4.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2294}}||280||1||{{outdent|FELIX XXV Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit annis 5.|1}}{{outdent|Probus Gallias a Barbaris iterum occupatas, ingenti virtute restituit.|1}}{{outdent|Anatolius Laodicenus episcopus, philosophorum disciplinis eruditus, plurimo sermone celebratur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2295}}||281||2||{{outdent|Secundo anno Probi juxta Antiochenos 325 annus fuit, justa Tyrios 402, vel 403 secundum quosdam, juxta Laodicenos 324, juxta Edessenos 589, juxta Ascalonitas 380.|1}}Initium jubilæi 86.{{outdent|Insana Manichæorum hæresis in commune humani generis malum exorta.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2296}}||282||3||{{outdent|Probus Gallos et Pannonios vineas habere permisit, Almumque et Aureum montem militari manu consitos provincialibus colendos dedit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|265||{{ancora+|2297}}||283||4||Antiochiæ XVIII constituitur episcopus Cyrillus.{{outdent|Saturninus Magister exercitus novam civitatem Antiochiæ orsus est condere: qui postea imperium molitus invadere Apamiæ, occiditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2298}}||284||5||{{outdent|EUTYCHIANUS XXVI Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit mensibus 8 post quem XXVII GAIUS annis 15.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2299}}||285||6||{{outdent|Probus tumultu militari apud Sirmium in turri, quæ vocatur Ferrata, occiditur.|1}}{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ XV episcopus præfuit Theonas annis 19.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXII, CARUS cum aliis CARINO et NUMERIANO, an. 2.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2300}}||286||1||{{outdent|Carus Narbonensis, cum omni Parthorum regione vastata Chochem et Ctesiphontem nobilissimas hostium urbes cepisset, super Tigrim castra ponens, fulmine ictus interiit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|266||{{ancora+|2301}}||287||2||{{outdent|Numerianus cum ob oculorum dolorem lecticula veheretur, insidiis Apri soceri sui occisus est, vix fetore cadaveris, post aliquot dies scelere comperto.|1}}Carinus prælio victus apud Margum occiditur.&lt;br&gt;''Romanorum XXXIII, DIOCLETIANUS regnavit annis 20.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2302}}||288||1||{{outdent|Diocletianus Dalmata, scribæ filius, imperator electus statim Aprum in militum concione percussit, jurans sine suo scelere Numerianum interfectum.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2303}}||289||2||{{outdent|Diocletianus in consortium regni Herculium Maximianum assumpsit, qui rusticorum multitudine oppressa, quæ factioni suæ Baccaudarum nomen indiderat, pacem Galliis reddit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|267||{{ancora+|2305}}||291||4||Carausius, sumpta purpura, Britannias occupavit.&lt;br&gt;Narsæus Orienti bellum intulit.&lt;br&gt;Quinquegentiani Africam infestaverunt.{{outdent|Ægyptum Achilleus obtinuit, ob quæ Constantius et Galerius Maximianus Cæsares assumuntur in regnum: quorum Constantius Claudii ex filia nepos fuit, Galerius in Dacia haud longe a Serdica natus. Atque ut eos Diocletianus etiam affinitate conjungeret, Constantius privignam Herculii Theodoram accepit, ex qua postea sex liberos Constantini fratres habuit; Galerius filiam Diocletiani Valeriam duxit, ambo uxores, quas habuerant, repudiare compulsi.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2308}}||294||7||{{outdent|Busiris et Coptus contra Romanos rebellantes, ad solum usque subversæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|268||{{ancora+|2309}}||295||8||{{outdent|Carporum et Basternarum gentes in Romanum solum translatæ sunt.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2310}}||296||9||{{outdent|Primus Diocletianus adorari se ut Deum jussit, et gemmas vestibus calceamentisque inseri, cum ante eum omnes imperatores in modum judicum salutarentur, et chlamydem tantum purpuream a privato habitu plus haberent.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2311}}||297||10||{{outdent|Alexandria cum omni Ægypto per Achilleum ducem a Romana potestate desciscens, octavo obsidionis mense a Diocletiano capta est. Itaque plurimi per totam Ægyptum gravibus proscriptionibus exsiliisque vexati, interfectis his qui perduellionis causa exstiterant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|269||{{ancora+|2313}}||299||12||{{outdent|MARCELLINUS XXVIII Romanæ Ecclesiæ episcopatum suscepit annis 6.|1}}{{outdent|Ecclesiæ Jerosolymorum XXVII ordinatur episcopus Zabdas.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2314}}||300||13||{{outdent|Post decem annos per Asclepiodotum præfectum prætorii Britanniæ receptæ.|1}}{{outdent|Juxta Lingonas a Constantio Cæsare sexaginta millia Alemannorum cæsa.|1}}{{outdent|Galerius Maximianus victus a Narseo ante carpentum Diocletiani purpuratus cucurrit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2315}}||301||14||{{outdent|Veturius magister militiæ Christianos milites persequitur, paulatim ex illo jam tempore persecutione adversus nos incipiente.|1}}{{outdent|Galerius Maximianus, superato Narseo, et uxoribus, ac liberis, sororibusque ejus captis, a Diocletiano ingenti honore suscipitur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2316}}||302||15||{{outdent|Thermæ Diocletianæ Romæ factæ, et Maximianæ Carthagini.|1}}Ecclesiæ Jerosolymorum XXXVIII præfuit Hermon.
|-
|270||{{ancora+|2317}}||303||16||Antiochiæ XIX constituitur episcopus Tyrannus.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2318}}||304||17||{{outdent|Alexandrinæ Ecclesiæ XXI post Theonam, ordinatur episcopus Petrus, qui postea IX persecutionis anno gloriose martyrium perpetravit. Diocletianus et Maximianus Augusti, insigni pompa Romæ triumpharunt, antecedentibus currum eorum Narsei conjuge, sororibus, liberis, et omni præda, qua Parthos spoliaverant.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2320}}||306||19||{{outdent|Terræmotu horribili apud Tyrum et Sidonem multa opera conciderunt, et populus innumerabilis oppressus est.|1}}{{outdent|Decimo nono anno Diocletiani, mense Martio, in diebus Paschæ, ecclesiæ subversæ sunt.|1}}Persecutio Christiana. Secundum Antiochenos an. 351.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|271||{{ancora+|2321}}||307||20||{{outdent|Secundo anno persecutionis Diocletianus Nicomediæ, Maximianus Mediolani purpuram deposuerunt|1}}''GALERIUS solus biennio Augustus imperium tenuit.''
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2322}}||308||1||{{outdent|Romæ XXIX episcopus EUSEBIUS constituitur mensibus 7, post quem XXX Ecclesiam tenet MILTIADES annis 6.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2323}}||309||2||{{outdent|Maximinus et Severus a Galerio Maximiano Cæsares facti.|1}}{{outdent|Constantius decimo sexto imperii anno diem obiit in Britannia Eboraci, post quem filius ejus Constantinus ex concubina Helena procreatus, regnum invadit: quarto autem persecutionis anno, Constantinus regnare orsus.|1}}{{outdent|''Romanorum XXXIV, CONSTANTINUS regnavit annis 50, mensibus 10.''|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2324}}||310||1||{{outdent|Maxentius Herculii Maximiani filius a prætorianis militibus Romæ Augustus appellatur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|272||{{ancora+|2325}}||311||2||{{outdent|Severus Cæsar a Galerio Maximiano contra Maxentium missus, Ravennæ secundo imperii sui anno interficitur.|1}}Licinius a Galerio Carnuti imperator factus.{{outdent|Herculius Maximianus a filia Fausta detectus, quod dolum Constantino viro suo pararet, Massiliæ fugiens occiditur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2326}}||312||3||{{outdent|Quirinus episcopus Siscianus gloriose pro Christo interficitur: nam, manuali mola ad collum ligata, e ponte præcipitatus in flumen, diutissime supernatavit et cum spectantibus collocutus, ne sui terrerentur exemplo, vix orans ut mergeretur, obtinuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2327}}||313||4||{{outdent|Galerius Maximianus moritur vicesimo imperii sui anno, quod partim Cæsar, partim Augustus exercuit.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2328}}||314||5||{{outdent|SILVESTER XXXI Romanorum Ecclesiæ ordinatur episcopus annis 22.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|273||{{ancora+|2329}}||315||6||{{outdent|Maximinus, persecutione in Christianos facta, cum jam a Licinio puniendus esset, apud Tarsum moritur, anno imperii sui sexto.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2330}}||316||7||{{outdent|Alexandrinæ ecclesiæ XVIII ordinatur episcopus Achillas.|1}}{{outdent|Maxentius juxta pontem Milvium a Constantino superatus occiditur anno imperii sui sexto.|1}}Pax nostris a Constantino redditur.&lt;br&gt;Bellum Cibalense adversum Licinium.&lt;br&gt;Jerosolymarum XXXIX episcopus constituitur Macarius.{{outdent|Diocletianus haud procul a Salonis in villa sua Spalato moritur, et solus omnium inter deos privatus refertur.|1}}
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
|274||{{ancora+|2333}}||319||10||{{outdent|Crispus et Constantinus, filii Constantini, et Licinius adolescens Licinii Augusti filius, Constantini ex sorore nepos, Cæsares appellantur: quorum Crispum Lactantius Latinis litteris erudivit, vir omnium suo tempore eloquentissimus; sed adeo in hac vita pauper, ut plerumque etiam necessariis indiguerit, nedum deliciis.|1}}
|-
| ||{{ancora+|2334}}||320||11||Licinius Christianos de palatio suo pellit.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2335}}||321||12||{{outdent|Basileus Amasiæ Ponti episcopus sub Licinio martyrio coronatur. Alexandrinæ ecclesiæ XVIII ordinatur episcopus Alexander: a quo Arius presbyter de Ecclesia ejectus, multos suæ impietati sociat; ad quorum perfidiam coarguendam synodus 318 episcoporum, in Nicæa urbe Bithyniæ congregata, omnes hæreticorum machinas HOMOUSII oppositione dejecit. ''Et fuit synodus prima. Helena Constantini mater, divinis monita visionibus, beatissimum Crucis signum, in quo mundi salus pependit, apud Jerosolymam reperit''.|1}}
|-
|276||2341||327||18||
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2342}}||328||19||Constantius filius Constantini Cæsar factus.{{outdent|Licinius Thessalonicæ contra jus sacramenti, privatus occiditur.|1}}Nazarius rhetor insignis habetur.
|- style=&quot;vertical-align:top&quot;
| ||{{ancora+|2343}}||329||20||{{outdent|Crispus filius Constantini, et Licinius junior Constantiæ Constantini sororis et Licinii superioris filius, crudelissime interficiuntur, anno imperii sui nono.|1}}{{outdent|Vicennalia Constantini Nicomediæ acta, et sequenti anno Romæ edita.|1}}
|}
{{Liber|Post=Chronicon (329-381)|PostNomen=Chronicon S. Hieronymi}}</text>
      <sha1>0t3bgripfwwoibt65ft48sym5mrd25o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apologia altera prophetae David</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51346</id>
    <revision>
      <id>264993</id>
      <parentid>211057</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74826" sha1="t188214nsu9hxmj6360dulomkjfrcs4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Ambrosius
|OperaeTitulus=Apologia altera prophetae David
|OperaeWikiPaginam= 
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Genera=commentaria in Sacram Scripturam
|Editio=Migne 1845
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}}

'''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]'''

''AmbMed.ApAlPrD 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

Apologia altera prophetae David 

707 CAPUT PRIMUM.

Quosdam offendi posse quod in adulterium inciderit David, et Christus oblatam sibi adulteram absolverit; maxime vero quod idem propheta peccatum evulgaverit suum. Sed, ut David erraverit, Christum errave non potuisse ostenditur; proindeque explodendos eos, qui Dei potentiae, vel providentiae, detrahunt. 1. Fortasse plerosque psalmi titulus offenderit, quem audistis legi; quod venerit ad David Nathan propheta, cum intravit ad Bethsabee: simulque etiam non mediocrem scrupalum movere potuit imperitis Evangelii lectio (Joan. VIII, 11), quae decursa est, in quo advertistis adulteram Christo oblatam, eamdemque sine damnatione dimissam. Nam profecto si quis ea auribus accipiat otiosis, incentivum erroris incurrit, cum leget sancti viri adulterium, et adulterae absolutionem; humano propemodum divinoque lapsus exemplo, quod et homo putaverit adulterium esse faciendum, et Deus censuerit adulterium non esse damnandum. Lubrica igitur ad lapsum via vel veniae, vel concupiscentiae.

2. Accedit illud, quod ipsas faces juvenilis lasciviae videtur accendere; quia adulterium suum non erubuerit, non celaverit: sed quadam divini carminis praedicatione vulgarit. Quid ergo tam impudens, tam improvidus sanctus David fuit, ut ipse suum cantaret opprobrium: maxime cum ipse in alio quoque, qui hodie decursus est, psalmo dixerit: Usquequo peccatores, Domine, usqueque peccatores gloriabuntur (Psal. XCIII, 3)? Alios de peccato gloriari prohibet, et ipse etiam sacrato carmine gloriatur. Quomodo igitur ista distinguimus? 3. Esto tamen, David petulanter erraverit: numquid et Christus erravit, ut putemus eum non rectum habuisse judicium? Bene ergo quasi ad eos Davit hodie prophetavit dicens: Intelligite, insipientes, 708 et stulti aliquando sapite (Ibid., 8). Quomodo enim Christus potuit errare? Fas non est, ut hoc veniat in sensus nostros. Qui plantavit aurem non audit: aut qui finxit oculum, non considerat? Qui corripit gentes, non arguet: qui docet hominem scientiam (Ibid., 9 et 10)? Christus ergo interrogare culpam, et accusationem justam audire nescivit? Christus petulantiam potuit approbare? Christus qui corripit gentes, arguendam adulteram non putavit? Christus qui novit uniuscujusque cordis interna, et scientiam docet Legis, aut falli potuit errato, aut contra Legis seriem judicare? Et quomodo ipse dixit: Non veni Legem solvere, sed adimplere (Matth. V, 17)? Christus qui condemnat occulta, potuit dissimulare vulgata? Christus qui fecit tempora, potest nescire tempora? Qui novit cogitationes hominum vanas, non novit etiam criminosas? 4. Et ideo satis illis responsum sit, qui cum creatorem negare non possint, negant tamen potentiam creatoris: qui cum sapientiam fateantur, insipientiam asserunt, objiciendo ei imprudentiam futurorum. De quo possemus latius dicere: sed alius propositus nobis videtur esse tractatus. Et licet diversarum series decursa sit lectionum, in eamdem tamen assertionem proficiunt, et maxime psalmi titulus et Evangelica lectio. Sed quamvis conveniat una assertio, tamen juxta ordinem lectionum sit ordo tractatus; et ideo de titulo psalmi prius tractandum videtur. CAPUT II.
Proposito argumento auctor hic non facile judicandum scribit. Tum quo ordine, et apud quos homines David errantis causam sit defensurus, explicat.

5. Proposita est historia, quae adulterium habeat et homicidium. Nam ita reperimus in libro scriptum esse Regnorum (II Reg. XI, 2 et seq.); quia David rex cum deambularet in domo sua, lavantem se Uriae vidit uxorem, amavitque illico, et jussit accersiri. Deinde virum ejus innocentem, ut Scriptura inducit, bellatoribus objici jussit acerrimis, ut vi 709 opprimeretur hostili. Haec facta sunt, nec negantur: quomodo igitur defenduntur? Bene admonet Evangelica lectio (Joan. VIII, 11), etiam cum peccatum appareat subreptum; tamen debere esse judicis judicium: ac memorem unumquemque esse oportere suae conditionis et meriti. Saepe enim etiam in judicando majus peccatum judicii est, quam peccatum ipsius de quo fuerit judicatum. Nam si praescriptum est a quibusdam sapientibus mundi, ut in judicando caveatur, ne major poena quam culpa sit, idque servatur: quanto magis id servandum videtur, ut unusquisque de alio judicaturus, de se ipso prius judicet, nec minora in alio errata condemnet, cum ipse graviora commiserit? Quis es igitur tu, qui David sanctum virum judicas? Gentili dico, Judaeo dico, Christiano dico; et ideo tripertito mihi distinguendus esse videtur tractatus, unus adversus gentiles, alius adversus Judaeos, tertius apud Christianos. CAPUT III.
Gentiles monet, ne tam errantem, quam poenitentem David respiciant, quia sicut illud est hominibus commune, ita hoc rarum in regibus. Tum quam proclive sit vinci libidine, declarat, et adductis sanctorum virorum exemplis confirmat.

6.
Primus ergo adversus gentiles mihi sermo est, qui plerumque objectare consueverunt: Ecce quomodo Christiani innocentiam sequuntur, fidem praeferunt, religionem venerantur, castitatem docent, quorum principes et homicidia et adulteria fecisse produntur? Ipse David de cujus genere, ut dicitis, nasci Christus elegit, homicidia sua et adulteria decantavit. Et quales possunt esse discipuli, quorum tales magistri sunt?

7. Quid igitur? Negamus factum, an repudiamus magistrum? Nihil horum. Sed qui speciem objicit, communitatem consideret. Species facti est, communitas naturae. Nihil ergo mirum si intra generalitatem species est. Agnosco enim hominem fuisse David, et nihil mirum: agnosco commune, ut homo peccet. Nec enim nova infirmitas conditionis humanae, magisque mirum videtur si homo peccato careat quam si peccatum aliquod affectet. Igitur peccavit sanctus David, nullo ambiguo vos tenebo, fecit adulterium, commentus est homicidium, et commentus est et peregit. Peccavit quod solent reges; sed poenitentiam gessit et flevit, quod non solent reges. Rogavit veniam, non arrogans potestatis, sed infirmitatis suae conscius; prostratus in terram cilicio se operuit, oblitus imperii, et memor culpae. 

8. Quem mihi hujusce modi reperias virum 710 qui in potestate constitutus non magis peccata sua diligat, culpam praedicet, crimina defendat; qui putet sibi quod non decet, non licere: qui se legibus obstringat suis; et quod per justitiam non licet, nec per potestatem licere agnoscat? Non enim solvit potestas justitiam, sed justitia potestatem; nec legibus rex solutus est, sed leges suo solvit exemplo. An fieri potest, ut qui de aliis judicat, suo ipse sit liber judicio, et in se suscipiat, in quo et alios astringat? 9. Bonus ergo David, et multo admirabilior qui potestatem vicit, quam qui amorem. Castitas enim corpori nonnumquam defertur, frequenter errori; potestas Deo subditur; et facilius quis se in amore cohibeat, quam in potestate moderetur. Non ergo ignoscis quod minus est, in quo majora miraris. Lubrica enim in omnibus hominibus et prona natura peccandi; lubrica etiam in bonis moribus licentia potestatis, et oblatio facultatis. Non enim distat ira regis ab ira leonis; sed qui stimulat illum et admiscetur, peccat in animam suam. Caveat ergo ne stimulet aliquis potestatem, ne cassibus anima irretita corporeis, vitio se non possit exuere. Non ergo mirum si etiam David specie lapsus est potestatis; sed multo amplius admirandum, quod fidei contemplatione revocatur. 10. Videtis igitur quod potestas haec saecularis frequenter nihil prosit, et plerumque obsit; saepe enim culpae exitus in auctoritate est potestatis. Noli igitur quicumque es rex, de potentia et facultate praesumere; cor enim regis in manu Domini. Noli tibi de populorum subjectione blandiri; quia non salvabitur rex per multitudinem virtutis suae, nec gigas salvus erit in multitudine virtutis suae. Non enim in altis tabernaculorum fastigiis, pretiosoque tectorum culmine, sed super timentibus eum bene placitum est Domino, et his qui sperant super misericordia ejus. 11. Lubricam igitur videmus ad vitia potestatem, nec tamen semper inflexam dixerim; quoniam regali potestate sublimem et David legimus cultus auxisse divinos, et Salomonem templum Deo consecrasse. 12. Nunc illud quod perstrinximus, asseramus, facultatem imperandi, incentivum esse peccandi, et secundum historiae seriem prosequamur. Non adulterasset David alieni jus thori, et foederati pacta conjugii, nisi nudam et lavantem mulierem de domus suae interioribus vidisset. Et ideo bene scriptum est: Non intendas in mulieris speciem: et non concupiscas mulierem (Eccl. II, 5, 28). Ait alibi: Ab omni irreverenti oculo cave (Eccl. XXVI, 14). Nihil de continentiae tuae virtute praesumas. Etenim fornicatio mulieris in extollentia oculorum, et in palpebris illius agnoscetur (Ibid., 12); et ideo causam primo peccati fuge. Nemo 711 enim diu fortis est. Neque fragili tantum, sed omni homini dicitur: Non te vincat concupiscentia formae (Prov. VI, 25); si non vis vinci, non congrediare peccatis, ne de te vitia coronentur; neque capiaris oculis, neque abripiaris palpebris (Ibid.). Vilis tibi mulier videtur ad pretium, sed fortis ad vitium; quia mulier virorum pretiosas animas capit (Ibid.). 13. Difficile est itaque ut quisquam libidinis irretitus illecebris, immunis evadat. Nec mea tantum hoc sententia difficile judicatur: sed etiam sancti Salomonis Proverbiis impossibile judicatum est, qui suo ductus exemplo ait: Ligabit quis ignem in sinu, vestimenta autem non comburet? Vel ambulabit quis super carbones ignis, pedes autem non comburet (Ibid., 27 et 28)? Cave ergo et tu ne intra sinum tuae mentis ignem libidinis et amorem accendas; ne corporeum vestimentum illo animi consumatur incendio, ac perpetuitatem resurrectionis amittas: vel certe vestigium tuae mentis uratur, si per libidinum faces tibi putaveris esse gradiendum. Nam qui uritur corde, comburitur corpore. 14. Omnibus igitur modis lascivae mulieris vitandus occursus est. Et ideo prudentiam discipulam acquire tibi, inquit, ut te custodiat ab uxore aliena et fornicaria (Prov. VII, 5); ne te laqueis labiorum suorum teneat obligatum, et criniculis erroris involvat. Itaque unde debeas cavere meretricem propheta te docuit (Ibid., 6), ut a fenestra caveas hujus ingressus. A fenestra enim domus suae intrat. Fenestra ejus est oculus: et ideo ab omni irreverenti oculo cave, ne per fenestram introeat amor, libido penetret. Etenim mulier fornicaria illicit visu amatorem; et nisi petulantem obtutum mentis animique compescas, mors ingreditur per fenestram. Non est desidiosa petulantia meretricis, non otiosa lascivia, quae facit juvenum volare corda; ut propriae mentis nequeant tenere constantiam, et huc atque illuc fervido amore rapiantur. Cave ergo hujuscemodi mulierem (Ibid., 10 et seq.), quae pedibus non quiescit, foris errat, insidiatur per angulos, oculis ligat, verbis illicit, institis lectum intexit suum, et tapetis ab Aegypto stratis; neque enim de cogitatione divina, sed de saeculari illecebra, assumit ornatum: quae merito virum suum dicit absentem, quoniam non potest adultera omnis Christum habere praesentem. 15. Vides igitur quantis rebus etiam sanctorum corda capiantur; et ideo ne mireris, si etiam sanctus David captus est. Vir quidem magnus, et qui Allophylum immanem corpore, armis quoque bellicis inhorrentem fide vicerit, sed utinam se ipse vicisset, utinam sicut illum adversarium stravit, sic interiorem adversarium suum sternere ac superare potuisset! Gravior est pugna ejus qui intus, quam illius qui foris dimicat. 16. Sed quid de solo David loquor? Accersamus etiam alios ad tractatum hujusmodi, ne imbecillitatem David magis, unius scilicet hominis putemus; quam corporeae conditionis fuisse infirmitatem. Samson validus et fortis leonem suffocavit, sed amorem suum suffocare non potuit: vincula solvit hostium, sed suarum non solvit nexus 712 cupiditatum; messes incendit alienas, et unius ipse mulieris accensus igniculo messem suae virtutis amisit. Salomon templum Deo condidit, sed utinam corporis sui templum ipse servasset! Verum ad ipsum a quo dicessit, revertatur oratio. Triumphavit David in decem millibus: sed erravit in viginti et amplius millibus; et quia erravit, hominem se esse cognovit, confessus est culpam, veniam deprecatus est dicens ad Dominum: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo corripias me. Miserere mei, Domine, quoniam infirmus sum (Psal. VI, 2 et 3). Si David infirmus, tu fortis es? Si Salomon lapsus est, tu immobilis? Si Paulus primus peccatorum, tu potes primus esse sanctorum? Ergo si erraverunt justi, erraverunt tamquam homines, sed peccatum suum tamquam justi agnoverunt. Si justi poenae atrocioris exceperunt sententiam, tu quemamodum tibi spem impunitatis proponis, cum Scriptura dicat: Si justus vix salvus fit, peccator et impius ubi parebit (I Pet. IV, 18)? 17. Advertitis ergo, filii, quam plerumque etiam bonum propositum subruat causa moechandi; et ideo causas ipsas primo fugere et vitare debetis. Non vis amore capi? Noli in speciem mulieris intendere, quia oculi tui qui cum viderint alienam, os tuum loquetur perversa, et jaces tamquam in corde maris, et sicut gubernator in magno turbine. Magnam enim faciunt tempestatem multitudines cupiditatum, quae velut quodam in freto corporis navigantem hinc atque inde perturbant, ut gubernator sui animus esse non possit, diem ac noctem caligine amoris ignorans. 18. Oculis igitur excitatur libido, sed ebrietate succenditur. Omnis enim ebriosus et fornicator, pauper fiet. Nec tibi de potentia blandiaris potandi. Noe ebriatus est, et qui non inebriatus est diluvio, inebriatus est vino. Sed ille naturam vini ignorabat, non enim ante potaverat: tu in illo didicisti cavere quid debeas. Lot per somnum deceptus est, et tu si non vis decepi, somnum mentis tuae discute, ne ebrio illudat filius aut filia dormienti. Non pietas illic, sed ebrietas reditur: nec pater illic, sed dormiens circumscribitur. Vis non aduri? Noli ad ignem accedere. Vis non praecipitari? Nutantia fuge, praerupta cave, caduca declina et labantia. 

19. Vides igitur in illis qui justi esse meruerunt, non alteram fuisse naturam, sed alteram disciplinam. Post primi hominis lapsum, justamque sententiam, cum in uno carnis damnatus sit appetitus. vitium traxit conditio, infecit culpa naturam; sed naturae ipsius vitium fides temperavit, et devotionis intentio mitigavit offensam. 20. Convertimini igitur ad Dominum gentes, scitote quoniam Dominus Deus est: ipse fecit nos, et non ipsi nos. Scitote quoniam caro sumus et pulvis. Relinquamus ergo quae fecimus, et ipsum nostri veneremur auctorem, qui vitam dedit, peccata donavit, qui solus potest dicere: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates vestras, et memor non ero (Esai. XLIII, 25). Magnus plane et misericors Deus, qui beneficium confert, nec beneficii munus exprobrat. 713 Miramini quod David regem fecerit, victoremque multarum gentium? Sic servulos suos consuevit evehere. Non avarus munerum, nec beneficii parcus, nec gratiae angustus et frugi; sed opulens largitatis, quos redemit a peccato, auget in praemio. Haec adversum gentiles. 

CAPUT IV.
Judaeos perperam credentes David, qui obnoxius fuit peccato, vel Salomonem, cui dicta de Christo non conveniunt, esse Filium Dei, redarguit; et pravam quorumdam haereticorum de Filio Dei interpretationem confutat.

21. Sed quoniam tripartitam divisionem tractatus hujus polliciti sumus, unam adversus gentiles, aliam adversus Judaeos, tertiam apud Ecclesiam; nunc contra Judaeos videtur esse tractandum. Quid igitur nobis propositum sit recenseamus. Titulus, inquit, psalmi David intellectus, cum venit ad cum Nathan propheta: cum intravit ad Bethsabee (Ps. L, 1 et 2). Nempe historia haec et adulterum David inducit et homicidam, et hunc vos, Judaei, dicitis esse Dei filium? Sed Deus virtutum est, non criminum. Et de hoc dicit Deus Pater: Thronus ejus sicut dies coeli (Ps. LXXXVIII, 30); qui dolum fecerit, peccata non vicerit? Et quomodo scriptum est: Nemo sine peccato, nisi unus Deus (Luc. XVIII, 19)? Si igitur non potest non esse Deus, qui Dei filius est, utique Dei filius arbiter justitiae est, non obnoxius culpae. 22. Qua autem opinione vel David Dei filium judicatis, vel Salomonem putatis? An quia scriptum est; Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis (Ps. LXXI, 2); et quia titulus psalmi in Salomonem psalmum LXXI dicit esse compositum? Sed quem Salomonem dicat, advertite. Salomon enim pacificus est, hoc habet interpretatio. Psalmus in eum dicitur, quem vere scimus esse pacis auctorem. Quomodo autem Salomon pacificus? Non hoc Joab sanguis ostendit, quem inter altaria templi jussit occidi; non Adoniae poena, quem affinitatis regiae reum perculit, nec matris obsecratione ab indignatione revocatus. Quomodo autem in Salomonem David filium existimas convenire quod scriptum est, quia permanebit cum sole et ante lunam, in saecula saeculorum (Ps. LXXI, 5); cum ille brevis vitae adeptus usuram, angustis terminis vivendi spatium transegerit? Quomodo autem de eo dieitur: Dominabitur a mari usque ad mare (Ibid., 8); cum ille intra Syriam constitutus, hoc est, intra unius regionis provinciam, circumscriptos fines habuerit imperii. Solus autem Christus usque in orbis totius terminos suum propagarit imperium? Solus enim iste est, de quo bene psalmi series prophetavit, quia reges Arabum et Saba dona adducent, et adorabunt eum omnes reges terrae: omnes gentes servient ei (Psal. LXXI, 10 et 11). Hunc enim novimus gentibus universis et nationibus imperantem, incircumscripto imperio, interminata potestate. Non ergo Salomon Dei filius. 23. Sed qua ratione eum Dei filium putavistis? An quia sapiens fuit? Sed hic sapientiam postulavit, 714 ut quam non habebat, acciperet: Christus ipse sapientia est, naturaliter in universum habens, quod in rebus humanis Salomon accepit per gratiam. Denique quod accipitur ex tempore, in tempore possidetur. Salomon enim sapientiam nec in principio sui habuit, nec in fine possedit. Neque enim habere se credidit quod poposcit; et postea aversus a Dei cultu, non quasi sapiens, sed quasi insipiens lapsus est, ut offenderet. Offendit in tantum, ut etiam quod meruerat, amitteret. Cur igitur hunc Dei filium credidistis? An quia templum Deo condidit? Sed hinc Dominum et Deum non esse credere debuistis, quia scriptum est: Nisi Dominus aedificaverit sibi domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam (Ps. CXXVI, 1). In vanum laboravit, qui aedificavit id templum, quod subjectus ignis exussit. An quia David patri ipsius dictum est: Non tu aedificabis mihi domum . . . . . sed cum tu dormieris, excitabo semen tuum post te; et ipse aedificabit domum nomini meo (II Reg. VII, 12 et 13). Verum ibi quoque templum non corporale, non materiale promittitur, neque enim Deus in manufactis habitat, sed templum est sancta Ecclesia, quae utique non humana, sed coelesti virtute fundatur. 24. Nam si praestantioris licet, sed humanae tamen virtutis opera miremur, multos hujuscemodi reperimus, quos cum David et Salomone comparare possumus. Et ideo ubi operis aequalitas est, non est excellentia potestatis. Nec plures possumus dicere Dei filios, cum unum Dei filium legerimus; sed non ex beneficiis suis quae in parentes nostros contulit, facienda est injuria Dei filio. Multi enim praeclari viri: sed per unum Jesum Nave stetit, inquit (Josue X, 13), sol contra Gabaon. Videtis eum ultra David regis processisse virtutem; terrenis enim David, non sideribus imperavit. Videtis etiam solem ministrum esse, non dominum, qui etiam voci servierit humanae. Stetit tamen, quia in Jesu et typum futuri agnoscebat, et nomen. Neque enim in sua virtute Jesus Nave, sed Christi mysterio coelestibus luminibus imperabat; designabatur enim Dei filium in hoc saeculum esse venturum, qui mundani luminis occidentis et jam vergentis in tenebras, virtute divina differret occasum, lucem redderet, inveheret claritatem. Enoch quoque raptus est ad coelum: sed tamen ille raptus est, hic regressus. Raptus est ille, ne malitia mutaret cor ejus; hic ipsam malitiam saeculi hujus abolevit. Elias curru atque equis ascendit ad coelum; Christus autem descendit e coelo, nec curru et equis, ut ille conscendit, quia ille aliter nequivisset; hic autem propria virtute remeavit. Elisaeus in Jordane leprosum lavare praecepit, ut ab omni contagione mundaretur; hic in Jordane totum diluit mundum. Moyses ipse cui crediti sunt populi Judaeorum, aquam divisit; et ille quidem divisit elementa, quia non divisit potentiam Trinitatis; separavit moles aquarum, quia Patrem non separavit a Filio. 25. Videtis quanti viri, et qualium documenta operum dereliquerunt. Quemadmodum igitur 715 quos pares David regi vel Salomoni virtute cognoscitis, conditione impares judicatis, ut Salomonem David filium putetis ad Dei sedere dexteram? Praesertim cum ipse David evidenter de quo dictum esset, expresserit; neque enim de filio suo diceret: Dixit Dominus Domino meo: Sede ad dexteram meam (Ps. CIX, 1). Quomodo enim filium suum Dominum nominaret? Lex prohibet, repugnat religio, abhorret fides ut ad dexteram Dei omnipotentis mortalem hominem loces. Alius est ille qui sedet ad dexteram, qui corpus suscepit, non qui coepit a corpore; qui ante luciferum genitus est, id est, ante omnium luminum claritatem; quoniam ipse creavit variorum luminum dignitates: nam Salomon utque post luciferum est. Salomon sacerdos non fuit; et ideo dici ei a Domino omnipotente non potuit: Ex utero ante luciferum genui te (Ibid., 3); dici ei non potuit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech (Ibid., 4); maxime cum illo tempore quo Salomon fuit, secundum ordinem Aaron, non secundum ordinem Melchisedech, fuerint sacerdotes. Adhuc enim sacerdotes sanguinem hircorum atque taurorum pro peccatis plebis et erroribus offerebant: postea vero quam Christus advenit, qui semetipsum pro salute obtulit mundi (ut quos taurorum sanguis lavare non poterat, Christi sanguis ablueret) semetipsos coeperunt offerre pro hostiis sacerdotes. 26. Itaque una quaestione Dominus noster Jesus Christus omnium haereticorum ora sepsit, sacrilegia conclusit. Non solum enim Judaeos, sed etiam Photinianos, et Arianos, et Sabellianos hac redarguit quaestione: et ideo nobis (quoniam Judaeos defecisse jam cernimus, et illam exsecrabilem perfidiam imminutam) jam de Arianis, qui non multum a Judaeis differunt, Photinianisque et Sabellianis aliqua in istius quaestionis tractatu perstringenda sunt. Taceat ergo Photinus, qui Christum David filium, non Dei dicit; et taceat, damnatus voce coelesti. Quomodo enim dicit Christum filium David esse, cum ipse David dixerit in libro Psalmorum: Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis; donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum (Ps. CIX, 1)? Si David, inquit, Dominum illum vocat, quomodo ejus filius est (Luc. XX, 13 et 14)? Non ergo David filius, sed Dei filius Christus. Taceat etiam Sabellianus; et cum legit Dominum Domino dixisse, intelligat non eumdem et ipsum esse, qui dicit, et cui dicitur: nec enim sibi Pater dixit: Sede a dextris meis; nec sibi dixit: Ponam inimicos tuos. Et aliquando intelligant omnes eum Filium esse, qui a dextris sedet. Et hanc distinctionem inter Patrem Filiumque custodiant, ut sit distinctio Patris et Filii, quod alius Pater, alius Filius, quia una in sede, una majestate potiuntur, et sedent, non pro discerniculo dignitatis, nec pro ordine potestatis, sed pro copula charitatis: unam Patris et Filii intelligant potestatem, in quo et Arius conticescat, qui contraria Sabellio erroris urget vestigia. Audiat Dominum Domino dicere, audiat ad dexteram Patris Filium sedere; et desinat 716 de sermone atque ordine hominum divinitati facere quaestionem. Nec argumentetur hic, quia Pater dicit, sede; legimus enim et alibi, etiam sine Patris dicto sedere Filium, sicut scriptum est: Et sedet ad dexteram Dei (Marc. XVI, 20). Et alibi: Amodo videbitis Filium Hominis sedentem ad dexteram Dei (Matth. XXVI, 64). Ipse est enim cui dicitur, sede, qui Filius hominis nominatur: audit quasi homo, sedet quasi Dei filius. Quid hac potest dici praecellentius potestate, quae etiam carnem hominis ad dexteram Dei collocavit; et infirmum illud conditionis humanae, postquam tamen Verbum caro factum est, divinitati copulavit aeternae? 27. Sed quid hoc est? Posteaquam Photinus obmutuit, Arius conticuit, Sabellius vocem perdidit; adhuc tamen haeresim diversa contra Ecclesiam excitantem ora conspicio. Nam ecce Manichaeus et Valentinianus, et omnis derivatio Manichaeorum in eo telo nititur, quo alii sunt perempti; et fidei praejudicium, fidei testificatione molitur. Ait enim detestanda haeresis: Ecce negavit Christus filium se esse David (Luc. XX, 13); et ideo, inquit, credendum est quod non susceperit carnem. Quibus apertissime in ipso principio Evangelii Scriptura respondet, cum dicit: Liber generationis Jesu Christi filii David (Matth. I, 1). Cur igitur aut alibi David filius dicitur, aut alibi David filius denegatur; nisi ut intelligas aliud esse secundum substantiam divinam esse filium, aliud secundum carnis susceptionem? Nam secundum substantiam divinam, Dei Filius est; secundum carnem filius David. Itaque ubi generatio secundum carnem describitur Salvatoris, David filius nominatur: ubi vero plenitudo confessionis exigitur, cum designatur generatio Salvatoris, non vult se David filium, sed Dei nominari; designatio enim majestatis ejus naturam interpretatur. Sed jam redargutis saevorum interpretationibus, ad Ecclesiam sermo vertendus est. CAPUT V.
Confirmat rationes adversus Judaeos atque gentiles adductas, et sermonem ad Ecclesiam convertit.

28. Verum quod saepe titulum quinquagesimi psalmi repetimus, non praesumptionis, sed infirmitatis est exemplum. Uno enim die vel per angustias ingenii, vel per fragilitatem vocis omnem seriem non possum explere tractatus. Et ideo quoniam superiori die adversus Judaeos noster sermo directus est, quos quidem eo usque documenta fidei subegerunt, ut Christus in coelesti solio collocaretur: quod utique in hominem non potest convenire. Neque enim alium nisi Dei Filium ad dexteram Dei sedere credibile est. Non alius utique nobis sedere ad dexteram Patris nisi Dei Filius, remotis omnibus ambiguis, aestimandus est. Rursus quoniam Scriptura habet: Ex fructu ventris tui ponam super sedem tuam (Ps. CXXXI, 11); idem utique Dei Filius carnem ex Maria suscepisse credendus est, in qua prophetici fructus est ventris: ut vere successionem originis recognoscas, illumque 717 Dei Filium, factum postea filium hominis per susceptionem carnis, in Patris throno coelesti sedere non dubites. Neque enim Christus sedem aliquam regalem hoc habuit in saeculo, ut putes aliam sedem David similem esse promissam; maxime cum ipse dixerit Dominus: Regnum meum non est de hoc mundo (Joan. XVIII, 36). 29. Conclusi itaque undique, eo perfidiae suae ten tamenta derivant, ut incredibile esse asserant, quod Deus susceperit carnem: qua ratione autem non potuerit suscipere, explicare non possunt. Quaero enim utrum impossibilitatis, an injuriae causa existiment carnem a Deo suscipi nequivisse? Si impossibilitatis, aliquid ergo impossibile Deo: nihil enim est quod facere voluerit, et facere nequiverit. Superest ergo ut aut voluisse, aut noluisse doceatur. Quod autem majus indicium voluntatis, quam quod ipse dixit: Palam apparui non quaerentibus me . . . . Expandi manus meas ad populum non credentem, et contradicentem (Esai. LXV, 1 et 2)? Si ergo voluit et potuit, an putamus eum causa injuriae noluisse? Et quam divinitas sui sentit injuriam? Expers enim est contumeliae, neque subjecta nostris est passionibus; neque enim caro vel detrimentum divinitati afferre potuit, vel augmentum. 30. Qui tamen hoc objiciunt, quod Dei Filius carnem suscipere non potuerit? Si gentiles, qui deos suos (quoniam homines fuisse negare non possunt) humana specie visos esse testantur? An rex eorum, quem illi suis diis omnibus anteponunt, prodigiales formas potuit pro amore suscipere: Christus carnem hominis, quem ad imaginem sui fecit, atque illud praestantissimum opus suum suscipere pro mundi salute non potuit; et pulchrius illis videtur propter adulterium alieni thori, quam propter redemptionem omnium hominum speciem carnis assumptam? Quod si Judaeus hoc objicit, quomodo legit: Ecce virgo accipiet in utero, et pariet filium; et vocabitur nomen ejus Emmanuel (Esai. VII, 14), quod est interpretatum, nobiscum Deus? Quomodo legit: Ecce qui loquebar adsum (Esai. LIII, 6)? Quomodo autem lectum asserit: Ecce sicut panthera . . . . . et sicut ursus aporiatus occurram eis (Ose. XIII, 7 et 8)? Dei ergo filius carnem suscipere non potuit pro redemptione omnium, cum ipsi negare non possint quod pro nostrorum supplicio peccatorum, affectum quemdam Deus ferinae crudelitatis induerit; ut qui natura pius est et misericors, nostrorum tamen scelerum atrocitate commotus, assumat in nos quamdam saevitiam bestiarum? 31. Sed jam quia et superiore die et hodie Judaeis satis responsum arbitror, apud vos mihi, fratres dilectissimi, prophetici facti ratio praestanda est. Etenim cum primum legeretur hic psalmi titulus, quod venerit Nathan ad David, cum intravit ad Bethsabee, diximus plurimos serie historiae hujus confundi: et ideo tractatum ejus assumpsimus tripertitum; divisionemque tractatus 718 ita putavimus esse faciendam, ut apud Gentiles lapsus conditionis non negaretur, correctio erroris astrueretur; apud Judaeos autem ideo lapsum esse sanctum David doceremus, ne amplius Judaeorum perfidia claudicaret, eumque vel Dei filium desinerent credere, quem viderent communi conditione obnoxium fuisse peccato; Christiani vero surgentis Ecclesiae mysteria possint advertere. Tripertita ergo divisio facta est, una secundum naturam, alia secundum fidem, tertia secundum gratiam; nec infirmitas excludit a venia, et fides excusat a culpa, gratiam quoque promissam jam dudum sacramenta conciliant. CAPUT VI.
Ecclesiam docet, cur David ac plerique alii Dominici generis auctores in errorem labi permissi sint; et ut inde facilius mysteria eruat, historiam homicidii et adulterii ipsius David recenset.

32. Peccaverit David ne totus mundus erraret; peccaverit sibi, ut nobis omnibus emendaret; postremo peccaverit in corpus suum (qui enim fornicatur, in corpus suum peccat) peccaverit in corpus suum, ut in Christi corpore redimeretur: ecce quem vix defendendum putabamus, jam cernimus praedicandum. Quis enim est qui nolit divina magis in se munera, quam humana opera praedicari? Arbitramur enim secundum apostolum (Rom. III, 28) justificari hominem per fidem, sine operibus Legis: justificetur ergo ex fide David, qui per Legem peccatum agnovit, sed peccati veniam per fidem credidit; justificetur David, quia in peccato ejus subrepto Ecclesiae mysteria refulserunt. 33. Dicit aliquis, qua ratione et adulterium et homicidium commiserit Dominici generis auctor electus a Deo? Aliud dico: Talis auctor Dominici fuit corporis eligendus. Quid est enim corporatio, nisi remissio peccatorum? Et ideo exsors peccati esse non potuit, ut divinam gratiam et exemplo praeferret et nuntio. Denique ea dispositione Bethsabee et Thamar inter auctores Dominici generis computantur: quarum altera adulterium fecit, altera commisit incestum. Ea dispositione et Achab et Jechonias, sicut Matthaeus Evangelista descripsit (Matth. I, 9 et 11), annumerantur majoribus Christi, ut omnes homines redempturus, beneficium a suis majoribus inchoaret; simul ne qui se subjecit usque ad corporis passionem, nobilitatem captasse immaculatae originis videretur. Hominum enim ista jactantia est, alienam gloriam, non suam quaerere; et tamen inter ipsos homines major virtutis, quam nobilitatis est gratia. Simul edendum exemplum fuit, ut intelligerent omnes majorum probra non posse posteris esse dedecori; quod unusquisque successionis maculam propriae merito possit abolere virtutis. Vides quantos 719 et quam graviter criminosos Dominicae generationis series comprehendat, de quorum origine propter te nasci Christus non erubuit? Et haec si credas, divinae miserationis in te munera sunt, et hoc coelestis insigne est potestatis. Superabundavit enim peccatum, ut superabundaret gratia. Non fuerit igitur David exceptus a culpa, ut esset electus ad gratiam. 34. Sed jam mysteria ipsius recenseamus historiae, et ex ipsis Scripturarum fontibus hauriamus; atque ut omnem seriem mysteriorum introspicere possimus, textum ipsius repetamus historiae. Sic enim in libro Regnorum meminimus expressum (II Reg. XI, 2 et seq.), eo quod David cum lavantem vidisset Bethsabee Uriae uxorem, adamaverit; deinde domum venire praeceperit, cum absens esset vir mulieris; non multo post maritum ejus reversum esse, nuntium belli, religiosum sane et devotum virum, qui belli tempore non putaverit sibi ingrediendam domum, cum socios bello videret intentos, nec domesticis in tabernaculis, sed in praeliaribus tentoriis excubantes; postea jussu David in bella revocatum, sub ea praeceptione, ut objiceretur adversariis bellatoribus, quo morte viri liberam copiam potiendae mulieris rex haberet. Et hic nonnulla est peccati verecundia, et pudor culpae, quod latebram quaesivit erroris; et injustae necis non auctoritatem sibi jure regiae potestatis assumpsit, sed invidiam declinavit. Culpam fatetur, sed tolerabilior est quae premitur verecundia, quam quae insolentia praedicatur. Mortuus est igitur Urias, bellatoribus objectus, sed postea iidem qui eum peremerunt, jussu David, expugnata urbe, sunt perempti. Haec est historiae series, in qua profunda licet spectare mysteria. CAPUT VII.
Divino invocato Spiritu, incipit detegere mysteria, quae sub David ac Bethsabee adulterio, nec non sub ipsius partu velabantur.

35. Et quoniam David non defendendum neque enim meo eget auxilio, sed excusandum recipimus, vel potius praedicandum; ne in tanto mysteriorum profundo vacillem, justum est ut ejus ore utar, cujus utor historia. Utar igitur responsorio Prophetico dicens: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis (Psal. L, 12). Nemo enim sine Spiritus sancti infusione, tanta divini recessus potest spectare mysteria. Etenim si ille tantus propheta, Spiritus sancti petit sibi munus infundi, quid facere infirmus debeat; cum praesertim etiam Apostolus sanctus populi quoque se putet precibus adjuvari, ut aperiatur ei ostium ad loquendum mysterium verbi. O si mihi ostium illud Christus dignetur aperire! Pulsemus tamen; solet enim exaudire pulsantes, quia ipse dixit: Pulsate, et aperietur vobis (Luc. XI, 9). O si mihi se ipse reseraret, quia Christus est janua: ipse intus, ipse extra, ipse via quae ducit, ipse vita ad quam contendimus pervenire. 36. Veni ergo, Domine Jesu, et aperi nobis fontes tuos, ut bibamus de aqua, quam qui bibit, non 720 sitiet in aeternum (Joan. IV, 13). Vel si de fonte adhuc tuo haurire non possumus, dignare concedere ut de puteo saltem haurire possimus, unde potum Samaritanae illi dubitanti adhuc mulieri polliceris. Et tu quidem de fonte omnibus polliceris, sed dubitantibus, ut illi Samaritanae, fons tuus adhuc altus est puteus. Bibamus et nos aquam coelestium secretorum. Et quoniam ad fontem tuum meruimus pervenire, liceat nobis imaginem saltem mysteriorum videre coelestium. 37. Itaque, nisi fallor, per Prophetam Spiritum sanctum intelligimus; per adulteram autem licet Synagogae fornicationes varias aestimare. Et ideo multo ante cernimus revelatum ex Spiritu sancto, et ex familia Judaeorum (quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem) Dominum Jesum esse generandum (Gen. XLIX, 10), qui quidem quasi Judaeus ex adultera familia natus est, sed quasi immaculatus ex Virgine. Erat sub Lege, erat quasi sub viro familia Judaeorum; abolenda fuit Legis observantia, ut veritas substitueretur et gratia. 38. Habemus unum mysterium: accipite et aliud; ita tamen ut memineritis ex prima conceptione Bethsabee natum esse parvulum qui mortuus est, postea natum esse Salomonem: illum parvulum ex conceptione furtiva; istum vero Salomonem jam ex professione conjugii. Liquet igitur per David intelligi prophetam, per Prophetam populum propheticum, ex quo et ex Synagoga primus ille qui natus est (quoniam degeneraverat a majoribus suis per flagitia formatus, et per vitia concretus populus Judaeorum) ad resurrectionis aeternitatem pervenire non potuit, nec in virum perfectum excrescere; sed in exigua sensuum parvitate, et quadam virtutis defecit infantia. At vero ille qui postea ex legitima conceptus est copula, populus Christianus, ille sapiens atque pacificus, hoc enim Salomonis interpretatione reseratur, ad incanam longaevae resurrectionis aetatem, atque ad regnum illud coeleste pervenit. Per illum autem populum Lex soluta, per istum gratia reformata est. 39. Accipite etiam tertium mysterium. Quod David Hebraei excelsum dicunt, Latini humiliatum interpretantur. Quis est autem vere humiliatus, nisi ille qui non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo: sed formam servi accipiens humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem (Philip. II, 6 et seq.)? Hic igitur est qui significatur David, excelsus per naturam, sed humiliatus per misericordiam: sublimis in divinitate, sed mitis in corpore. Itaque ubi humiliatus, ibi obediens. Ex eo enim nascitur obedientia, ex quo humilitas, et in eo desinit. Cum enim obediens dicitur factus usque ad mortem (mors autem non divinitatis, sed corporis fuit) non utique obedientia divinitatis fuit illa, sed corporis; nec humilitas majestatis illa, sed carnis. Itaque quantum ad susceptionem corporis spectat, apostolica lectio in quo Christi fuerit humilitas, declaravit: quod vero ad naturam spectat divinitatis, Evangelica lectione reseratum est: quam pio prosecuti estis assensu, cum audiretis legi, dicente Dei Filio: Ego et Pater unum sumus (Joan. X, 30). 721 Unum enim divinitate sunt Pater et Filius: sed non unum sunt corporis sacramentum, et divinitatis aeternitas. Nec solus tamen Apostolus humiliatum dixit esse Dominum, sed ipse quoque se humilem esse memoravit dicens: Tollite jugum meum, quia leve est; quoniam mitis sum et humilis corde (Matth. XI, 29). Et tamen non sola interpretatione, sed etiam appellatione signatum est; quia scriptum est: Inveni David servum meum, oleo sancto meo unxi eum (Psal. LXXXVIII, 21). Et infra dicit: Pater meus es tu (Ibid. 27); et, Ego dicam illi: Filius meus es tu. Ergo David quem quaerebamus, invenimus: servum quidem specie, sed Dominum veritate. CAPUT VIII.
Quid domus regia, in qua deambulat David: quid nudatio et lavatio Bethsabee; quidve quod statim nuda visa amata sit, significet.

40.
Hic ergo David intra domum deambulavit suam. Quae utique domus est Christi, nisi illa de qua dicit: Quia apud Patrem meum multae mansiones sunt (Joan. XIV, 2)? In illa ergo regia situs humanam conditionem nudam vidit, et miseratus adamavit. Erat enim adhuc nuda virtutum, quia per insidias serpentis genitalibus erat naturae suae exuviis destituta. Neque enim verisimile videtur, ut ante domum regis mulier nudaretur, ante domum regis femina se lavaret (II Reg. XI, 2 et seq.): quasi locus lavacro opportuno alius esse non posset. Non quadrat, non congruit, non cum fide convenit: distat a vero, abhorret a sensu. Talem rex, tam petulantem, tam procacem horrere potuit, non amare. An illa, si non viro verecundari, nec regios saltem vereri potuisset aspectus? An illam, priusquam rex videret, nec ministri ejus arcere potuerunt?

41. Ergo si hoc cum fide non potest convenire: quaeramus quae ista sit nuda, videlicet humana conditio, omnibus vestimentis exuta naturae, carens amictu immortalitatis, et innocentiae spoliata velamine. Nudus est enim qui peccato nudatur et culpa. Denique ille primus nostri generis peccator, atque utinam solus, antequam peccaret, nudum se esse non sensit, posteaquam peccavit, nudum se esse vidit; et ideo tegendum foliis putavit, quia nudum se esse cognovit. Factus est igitur ille sibi nudus, posteaquam factus est reus culpae. In illo nudata est omnis humana conditio, per successionem naturae; non solum culpae, sed etiam aerumnae obnoxia. Ergo ille se nudum sensit et vidit: unde ita est omnis nostra conditio, ut qui se nudum putaverit, nudum et videat et sentiat. Denique qui divitias concupiscit, nudus est: qui contemnit, opulentus est. Adeo suus cuique sensus aerumna est, et sua cuique virtus expers injuriae est. Ergo humanam conditionem primo per Legem sibi Christus in 722 conjugium vindicavit, quam repudiavit postea. Unde et ait: Quis liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam (Esai. L, 1)? Hoc igitur genere Christus familiam suam nudam vidit, et amavit: amat enim sanctam Christus animam. Denique amabat Jesus Lazarum et Mariam: amabat Christus Ecclesiam suam, quamvis nudam, quamvis nullo adhuc virtutum decore vestitam. 42. Denique ut sciamus propositae disputationi Scripturarum seriem convenire, discamus Ecclesiam mundam, discamus quaerentem, festinantem et lavantem se ante domum Christi, quando baptizabat Joannes in Jordane dicens: Ego quidem baptizo vos in aqua in poenitentiam: qui autem venit post me, fortior me est, cujus non sum dignus calceamenta portare: ipse vos baptizabit in Spiritu sancto (Matth. III, 11). Ergo quando baptizabatur plebs in poenitentiam, Christum utique domui ejus jam vicina quaerebat, ut perveniret ad gratiam. Quaerebat ergo a Joanne Christum Ecclesia dicens: Annuntia mihi quem dilexit anima mea (Cant. I, 6); ipsum causam desiderii, ipsum causam lavacri sibi esse commemorans, sicut habes: Fusca sum et decora, filia Hierusalem, ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis (Ibid., 4). Habes causam qua ratione se lavare gestiat, quia fuscam se esse commemorat. Nam quasi interroganti Joanni, qua ratione plebs multa concurrens gestiret lavari, respondit: Fusca sum et decora, filia Hierusalem. Quia fusca est, lavari desiderat; quia decora est, videri nuda non metuit. Nolite, inquit, aspicere me, quia offuscata sum, quia non est intuitus me sol. Ergo fuscamur, quando non videmur a Christo; sed quando videmur, albescimus. Vidit ergo eam ille cui nuda sunt omnia, et interna pectoris occulta esse non possunt; quia scrutator est cordis et renum: nihil huic tectum, nihil est involutum. Vidit Ecclesiam suam nudam, et vidit, et amavit. Vidit nudam dilectam, et quasi filius charitatis adamavit. 43. Videte quemadmodum videat, videte quemadmodum vocet. Non hic adulterii opprobria, sed mysteria castitatis sunt. Tota es, inquit, formosa, amica mea, proxima mea, et reprehensio non est in te. Ades huc a Libano sponsa, ades huc a Libano, transibis et pertransibis a principio fidei (Cant. IV, 7 et 8). Et bene a principio fidei. Ergo ubi fidem habes, adulterium timere non debes; fides enim conjugii est, fraus adulterii. Sed ut adesse possit a Libano, ante praemisit dicens: Exsurge, veni, proxima mea, formosa mea, columba mea, perfecta mea (Cant. II, 10). Proxima, utique fidei desiderio; formosa, decore virtutis; columba, gratia spiritali. Pennae enim columbae deargentatae aeternam illam significant potestatem; et columbae volatus sancti Spiritus praesentiam declaravit. Vocat igitur ad se eam Christus, ut veniat; quoniam spiritalibus jam pretiis dotata veniebat: Quia ecce, inquit, hyems praeteriit, imber abiit, discessit sibi, flores visi sunt in terra (Ibid., 11 et 12). Videte 723 quemadmodum sancta invitetur Ecclesia. Hyems, inquit, discessit sibi, ne hyemem nuda formidet, hyemem non temporis, sed infirmitatis, quae agrum animae fecundum omni flore dispoliat. Est enim hyems non terreni solis, est hyems mentis, quando animo frigus illabitur, quando vapor animi evanescit, quando solvitur vigor sensus, quando nimius humor exundat et mentem gravat, quando interior caliginat aspectus. Et ideo ait Dominus: Videte ne fiat fuga vestra hyeme vel sabbato (Matth. XXIV, 20). Bonum enim ut tunc dies judicii vel mortis adveniat, cum viget animi blanda temperies, cum coeleste mysterium serena luce resplendet, cum cor nostrum ardet in nobis. Tunc enim Christus est praesens, sicut testantur in Evangelio Ammaon et Cleophas dicentes: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis in via, cum aperiret nobis Scripturas (Luc. XXIV, 32)? Viget autem animus quando etiam flos videtur in terris. Quis est iste flos boni odoris, nisi ille qui dixit: Ego flos campi, et lilium convallium (Cant. II, 1)? De quo et in Esaia scriptum est: Et exiet virga de radice Jesse, et virga ex radice ascendet et flos ex virga exiet (Esai. XI, 1). Radix utique familia Judaeorum est, virga Maria, flos Mariae Christus, qui quando nostra resplendet in terra, et in agro animae redolet, vel in Ecclesia sua vernat, nec frigus possumus timere, nec pluviam vereri, sed exspectare judicii diem. 44. Et ideo Ecclesia ut hunc florem videret, omni studio festinabat, sicut ipsa testatur dicens: In cubili, in noctibus quaesivi quem dilexit anima mea: quaesivi eum, et non inveni: vocavi eum, et non exaudivit me. Exsurgam itaque, et introibo in domum, in forum, et plateas, et quaeram quem dilexit anima mea (Cant. III, 1 et seq.). Quaesivi, et non inveni eum . . . Invenerunt me custodes qui circumeunt civitatem, me percusserunt, et tulerunt pallium a me (Cant. V, 7). Videtis quemadmodum quaerat quem desiderat invenire, ut non timeat vulnerari. Sed haec vulnera non metuenda sunt, sed optanda; quia vulnera charitatis sunt; sicut ipsa dicit: vulnerata charitate ego sum (Ibid. 8). Bona charitatis vulnera. Denique utiliora vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici. CAPUT IX.
Eamdem materiam prosequitur, ostenditque Ecclesiam Christo, qui velatam Synagogam despexerit, nudam placuisse; tum ejusdem ad illum inquirendum ardorem describit; ac demum Legis solutionem in Uriae nece adumbratam explicat.

45. Merito ergo nuda, quia pallium perdidit: aut fortassis ideo nuda, quia nonnumquam virtutis est opertum non habere pectus, cor non habere velatum. Denique velatam illam, hoc est, Synagogam (II Cor. III, 13 et seq.), quae habebat velamen in lectione veteris Testamenti, quod modo revelatur, quoniam in Christo evacuatur; velatam, inquam, Synagogam Christus despexit et 724 sprevit; unde hodieque velamen super cor Judaeorum est positum. At vero ea quae tota ad Dominum mente convertitur, nuda est atque perspicua. Cum enim quis conversus fuerit ad Dominum, velamen auferetur; ut gloriam Dei speculantes videre possimus. Denique etiam alibi nudam esse virtutis indicium est, quia scriptum est: Exui tunicam meam, quomodo induam eam? Lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos (Cant. V, 3)? 46. Quam igitur tunicam exuerit, et non invenerit quemadmodum induat eam, de Scripturis, si possumus, revelemus. Est enim quaedam tunica corporalis, sunt cupiditatum quaedam intexta velamina; et ideo interdum melius est nudum esse corpore, quam corde velatum. Unde etiam Paulus nos admonet exspoliari multo esse melius quam supervestiri, dicens etiam alibi: Exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, induite novum qui renovatur in agnitione, secundum imaginem ejus qui creavit eum (Coloss. III, 9 et 10). Ergo quae exspoliata est, et pedes lotos habet; et ideo quae lavit, nescit quemadmodum inquinari possint. Obliviscitur enim per gratiam, quod hauserat per naturam. Magnus igitur hic est justus amor mulieris ante David regiam se lavantis. 47. Verum non solum lavit, sed etiam vocavit; ut in eodem accepimus libro, dicente sancta Ecclesia: Veni, frater meus, exeamus in agrum, requiescamus in castellis, diluculo surgamus in vineas, videamus si floruit vitis (Cant. VII, 11 et 12). Non solum igitur lavat, sed etiam Christum ad se venire provocat et invitat dicens: Tibi dabo ubera mea (Ibid.). Nec sua tantum, sed etiam nova ac vetera pollicetur, sicut habes: Nova et vetera, frater meus, servavi tibi (Ibid. 13). Et quasi amoris impatiens quaerit adminiculum alicujus, a quo Christus rogetur ut veniat. Videte aestuantem, videte desiderantem: Quis dabit, inquit, te, frater meus, lactantem ubera matris meae (Cant. VIII, 1)? Et qua ratione quaerat, et qua gratia invitet, et quemadmodum possit tenere, demonstrat: quemadmodum foris morantem exspectet, ostendit: et ut domum suam ingrediatur, implorat dicens: Inveniens te foris osculabor te, assumam te, et adducam te in domum matris meae, et in secretum ejus quae concepit me (Ibid. 2). Vides quemadmodum nuda sit, quae non potest tectum habere secretum intemeratae utique naturae, secretum intimae conscientiae, non designatum aliqua temeritate vitiorum. Hortus enim clausus est Ecclesia sancta, et immaculata virginitas, quae ideo hanc gratiam meretur a Christo, quia Verbum Dei quaesivit, desideravit, invenit, advigilans ante ostia sapientiae, sicut ipsa dicit: Beatus vir qui audierit me, et homo qui vias meas custodierit, advigilans meis ostiis quotidie, custodiens postes mei introitus. Exitus mei, exitus sunt vitae (Prov. VIII, 34). 48. Sic Ecclesiae suae Christus speciem concupivit et paravit sibi eam uxorem adsciscere. Sed quia erat sub Lege (sub Lege enim Petrus, Joannes, 725 caeterique apostolici viri), prius nos observantiae corporalis vinculis relaxandos putavit. Quam vis enim Lex religiosa, Lex justa, sicut Uriae persona inducitur, qui tam religiosus et castus fuit, ut regressus e bello uxorem non recognosceret, nec intraret ad eam; tamen quia Urias in David, hoc est, viro humili, copulam cognovit Ecclesiae, a Synagogae conjunctione discedens, locum futuris nuptiis praeparavit. Unde et Joannes typum accepit Legis, qui quamvis esset ex Patribus, parari vias Domini nuntiavit et Ecclesiae copulam prophetabat; et ideo occisus inducitur, ut defectum legitimae observationis ostenderet. Lex enim et prophetae usque ad Joannem. Ergo jam Urias occisus est in typo Legis, ut Synagoga Legis laqueis solveretur, quoniam quae sub viro est mulier, vivente viro, ligata est legi; si autem mortuus fuerit vir, soluta est a lege viri. Igitur vivente viro, vocabitur adultera, si juncta fuerit alteri viro; si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege viri: ita ut non sit adultera si fuerit cum alio viro. Ergo non adultera humanae conditioni, quae licet sub Lege fuerit, tamen abolita quodammodo observantia Legis, in gratiam vindicata est. 49. Legis autem observantiam non Christus abolevit. Unde et Uriam non David occidit, sed occidi a bellatoribus passus est: hoc est, profanari ritum observantiae ex Lege venientis, per incursionem barbarorum et captivitatem Judaeorum passus est Christus. Denique Urias, lux mea dicitur. Quae autem Christi lux, nisi Lex et Evangelium? Si enim crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit (Joan. V, 46). Quia lux Christi in Lege praecessit, cujus postea in Evangelii gratia quasi in heptamyxo spiritu universa mundi hujus implevit. Hinc ergo Legi carnem sustulit vel Ecclesiam et sibi junxit: cujus Legis lumen populus hostilis imminuit, quando Legis sancta violavit. Imminuta ergo lux Dei est in populo Judaeorum; quia caecitas ex parte in Israel contigit, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret. CAPUT X.
Renovata attentione, altius mysterium in adulterio Davidico latens, nimirum Verbi divini cum humana natura conjunctionem scrutatur.

50.
Superest adhuc et quartum mysterium, quod, quaeso, placidis accipiatis auribus, et mentem nostram, non verba pendatis; non enim in verbo est regnum Dei, sed in virtute. Adulterium factum est, et homicidium factum. Hoc est quod dictum est ad Prophetam: Sume tibi baculum nucinum (Jerem. I, 11). Et alibi virgam nucinam legimus, per quam intelligimus jus quoddam et summam prophetiae, quae more nucis foris amara in cortice; dura in medio testa, tenera intus est et fructuosa. Etsi igitur in historia amariora auditis, in typo dura cognoscitis; sperate tamen in mysterio fructuosa. Adulterium, inquam, in typo 726 salutis est factum; non enim adulterium omne damnandum est. Denique ad Prophetam dictum est: Vade, accipe tibi uxorem fornicariam (Ose. I, 2). Dominus hoc jubet cum ea quae fornicata fuerit, esse conjugium: cujus conjugii, ut supra diximus (Supra, cap. 9 hujus libri), partus est Christus. Namque filio qui ex fornicatione est natus, a Domino nomen impositum est Jezrahel, quod divina est generatio. Si ergo pia illa copula fornicariae, etiam ista utique pia societatis adulterae copula est. Sed illa de Judaeis. De divinis autem non audeo, licet pium, adulterium nominare, ne quem vel sonus sermonis offendat, licet sensus venerationis in promptu sit; quod potest tamen cautius dici, etsi non expressius, ex disparibus copulis contubernium pium factum est, cum Verbum caro factum est. Non sunt enim legitima consortia divinitatis et carnis; nec ut quodam foedere conveniunt naturae, caro animae et anima carni, ita etiam divinitas et caro justi servant quodammodo thori legem. Suscepit carnem Deus, assumpsit animam, per inusitatam nec legitimam incarnationem consortium fecit esse legitimum, ut sit Deus omnia in omnibus.

51. Denique ut scias esse mysterium, interpretare vocabula. David enim accipis in typo Christi, Bethsabee filia sabbati, aut filia plena, vel puteus dicitur juramenti. Quid igitur expressius, quam quod filia sabbati caro Christi est; quia misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub Lege? Eadem plena, quia in passione ejus Legis est plenitudo, vel quia plena gratia Spiritus sancti. Jesus enim plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane. Eadem etiam puteus juramenti, hoc est, religionis et fidei. Et bene puteus, quia flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hanc ergo assumens sibi Deus Verbum, copulam fecit esse legitimam; quod mysterium illae nuptiae designarunt, quae sunt in Canticis canticorum, quibus Christo Ecclesia, et spiritui caro nubit. Et ideo circumcursabat et quaerebat ubique Dei Verbum, quia vulnerata, quia nuda, quia adultera in omnibus, etsi immaculata in Christo, quaerebat caro misera redemptorem. 52. Hanc sibi Christus junxit, ut immaculatam redderet: hanc sociavit, ut auferret adulterium. Et quia sub Lege erat, moriendum fuit, ut liberaretur a Lege, ut per illam mortem velut quoddam Legis et carnis matrimonium solveretur. Mortua est igitur in Christo caro, ut nos mortificati Legi per corpus Christi, sicut Apostolus dixit (Rom. VII, 4), essemus alterius qui ex mortuis resurrexit, et passiones cupiditatesque carnis, et cogitationes peccatorum quae per Legem erant in membris nostris, in illa morte morerentur: nos autem soluti a lege mortis, quasi nova Christi copula, in novitate spiritus resurgeremus. 53. Et tamen qui Legem in Christi carne solverunt, eamque putaverunt esse violandam, omnes jussu David a bellatoribus interempti sunt. Quo indicio ostenditur id, quod posteriora docuerunt esse signatum, quod eorum qui Christum interfecerunt, 727 nullus evaserit; idque evidentissime revelatur, eos quos ante mortem assumpserat Jesus, sicut Judaeos, perisse parvulos et informes: eos vero quos post mortem adscivit in numerum filiorum, regno esse servatos. Unde juxta hoc mysterium convenit quod primus in Judaeis fuerit partus infirmus; ut postea in Christianis fieret fructus aeternus. CAPUT XI.
Parabola Nathan proponitur, atque ad sensum moralem, moxque ad allegoricum traducitur.

54. Sed jam ad nuntium transeamus. Nam superioribus diebus tractatus nobis de illo invidioso adulterio et homicidio David prophetae fuit, decursisque mysteriis non solum nihil quod condemnaretur; sed etiam quod laudaretur, invenimus. Nunc tractatus incipit esse de nuntio quem decursi psalmi titulus jam saepe repetitus ostendit. Sic enim est: Psalmus David intellectus, cum venisset ad eum Nathan propheta, cum intrasset ad Bethsabee (Psal. L, 1). 55. Itaque et haec pars historiae retexenda est, quae hujusmodi est. Dives, inquit (II Reg. XII, 1 et seq.), et pauper intra unam erant civitatem. Diviti multa armenta, multae oves; pauperi una ovis, quae de pane et vino pauperis alebatur, et in sinu ejus requiescebat. Venit hospes ad divitem; dives neque de armento suo, neque de gregibus suis aliquid abstulit, sed unam ovem pauperis occidit. Hoc ubi cognovit David: Morietur, inquit, vir ille, et restituet quadruplum. Respondit illi Nathan: Tu es. Deinde aperuit ei coeleste mandatum, dicens mandasse Dominum quod multa illi bona, id est, opes regias, sublato de pastorum numero, contulisset, quodque in eum suam misericordiam profudisset; et ideo quoniam peccato exasperasset Dominum, abducenda ejus omnia, rapienda ab hostibus, depopulandam domum. Tunc ait ille: Peccavi. Et respondit Nathan: Quoniam peccasse te confiteris, remittet tibi Dominus peccatum; sed filius tuus qui natus est ex Bethsabee, morietur. Hoc filio aegrotante, David flevit, humi jacuit, cilicio se operuit, jejunavit: ubi mortuum cognovit, surrexit, lavit, coenavit, alios consolatus est. 56. Videte quam multa. Primo omnium, quod Deus pius et misericors est, et quae nobis adversa contingunt, pro pretio nostri erroris excipimus. Didicimus igitur captivitatem pretium esse peccati; haec enim decernitur poena pro crimine. Deinde illud advertimus quod regum lapsus, poena populorum sit. Sicut enim eorum virtute servamur, ita etiam errore periclitamur. Unde optandum est nobis, ut regem gloriosum atque perfectum habere possimus. Nos ergo qui regem volumus habere perfectum, Dominum nolumus habere perfectum? An vero illi possunt velle hominem esse perfectum, qui Deum nolunt esse perfectum? Illud etiam breviter textus operatur historiae, ut advertamus quam cito veniae spes secuta sit. Non mediocre autem, quod Nathan denuntiavit ei, hoc est, inferior propheta. Gravis 728 enim verecundia pudorque delicti, ab inferiore reprehendi. Videtis quod culpa gratiam minuat. Sciebat Nathan, quod David nesciebat: adeo caligabat animus obumtratus quadam nube vitiorum. Deinde hic est Nathan, qui in superioribus David acceptum Domino prophetavit; ut doleret eodem redarguente peccatum, quo prophetante, meritum fuerat praedicatum. 57. Sed jam mysterium requiramus. Duo, inquit, viri erant in una civitate, unus dives, et alter pauper (II Reg. XII, 1). Quis est hic dives aut pauper, nisi forte unus populus Judaeorum, et alter populus Christianus? Ille dives in Lege, dives eloquiis Dei sibi creditis, dives prophetiis, dives oraculis; hic vero pauper. Sed nolite hanc refugere paupertatem, quam sequitur regnum coelorum. Scriptum est enim: Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum coelorum (Matth. V, 3). Bona paupertas, quae quod habuerit, non amittit. Bona paupertas, quae si thesauros non habet pecuniae, habet tamen thesauros scientiae atque sapientiae. Nolite, filii, quasi vilem despicere paupertatem. Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum (Psal. XXXIII, 7). Nolite quasi magnis invidere divitiis: Divites eguerunt et esurierunt (Ibid., 11). Sed si vultis habere bona, Dominum quaerite: Inquirentes enim Dominum, non deficient omni bono (Ibid.). Ergo nolite recusare omnem pauperem. Pauper erat Petrus, et quem donaret, nummulum non habebat; sed pretiosiorem omni pecunia donabat salutem. Pauper ille erat Lazarus in Evangelio (Luc. XVI, 19 et seq.); sed ille qui ante in ostro dives jacebat et purpura, optabat post exitum vitae, stillante digito pauperis refrigerari. Quamvis ille ostro superbus regio et purpuratis vestibus vulnera pauperis dives fastidiosus horruerit, tamen in infernis locatus optabat eo loci fuisse quo Lazarus. Quo loco lectio non videtur pecuniarum divitem pauperemque describere; sed eum pauperem qui pro fide et devotione vulnera corporis non horruerit, famem jejuniumque toleraverit. 58. Cum igitur haberet populus Judaeorum in suis gregibus plurimas copias hostiarum; tamen unam oviculam quam populus ille pauper habebat, cripuit, gloriosae illam subjiciens passioni. Vis scire quam ovem? Sicut ovis ad victimam ductus est (Esai., LIII, 7), qui pane pauperis alebatur, et potu pauperis utebatur, et in sinu pauperis dormiebat. Nostris enim utebatur alimentis, in nostri pectoris gremio quiescebat. Nam in Judaeorum sinu quiescere se non posse memoravit dicens: Filius hominis non habet ubi caput suum reclinet (Luc. IX, 58). 59. Et venit hospes, inquit, ad virum illum divitem. Quis est iste hospes, nisi miserabile peccatum? Etenim culpa in hunc mundum tamquam hospes intravit, aliena nostrae et peregrina naturae. Itaque non de suis gregibus hostiam obtulit; sed accepit oviculam pauperis, et occidit illam. Cujus quidem passio licet quibusdam ad sacrificium salutare profecerit; tamen videtur illis sui fuisse furoris alimentum, et cibus culpae, incentivumque peccati. Denique Judas panem accepit a Christo, et tunc magis repletus est diabolo; quia non accepit ex fide, qui tam hospitali Domino 729 proditionem parabat. 60. Et iratus est David ad illum virum. Diximus quod per Prophetam Judaeorum populus declaratur, et ideo sub hac figura se ipse condemnat. Dignus est morte vir ille qui fecit hoc, et oviculam restituet in quadruplum, hoc est, periturum populum Judaeorum, sed cumulatioribus bonis fruiturum populum Christianum; quia praestabilior est praesentibus status qui ex resurrectione debetur. 61. Propositum mihi fuit, ut meminisse dignamini, adversus eos qui homicidium adulteriumque sancti David arguendum putant, qualicumque meo respondere sermone: et ita favore vestrae unanimitatis tractatus nostri cursus evasit: ut praedicandus ore omnium videretur, quem putabamus non posse defendi. Sed quoniam nostro vir sanctus auxilio non indiget, jam ipse vobis pro se loquatur, et factum suum ipsius dicta defendant. CAPUT XII.
David peccatum suum Deo confitetur, composito psalmo L, cujus hic versus aliquot explicantur; imprimis quae sit magna misericordia, quaeve multitudo miserationum, inquiritur; tum docetur, solum Deum iniquitates nostras delere, quae cum latere non possint, exemplo David sunt confitendae. Demum Arianos in Manichaeorum impietatem recidere planum fit.

62. Miserere, inquit, mei, Domine, secundum magnam misericordiam tuam. (Psal. L, 3). Nova, nisi fallor, fratres charissimi, conjunctio ista sermonis, ut magna misericordia diceretur. Non facile alibi lectum memini: et ideo quae sit magna misericordia, non facile dixerimus. Legimus tamen magnam Dei virtutem. Et ideo considerantes quae magna sit virtus, conjicere poterimus, quam misericordiam magnam voluerit designare. Legimus enim in sancto Hieremia: quis es, Domine? Tu fecisti coelum et terram, in magna virtute tua, et brachio excelso (Jerem. XXXII, 17). Virtus ergo magna coelum fecit. Quae est virtus magna; Patris, an Filii? Magna utique Patris virtus est; ipse enim per Filium coelum fecit et terram, sicut habes: In principio fecit Deus coelum et terram (Gen. I, 1). Sed tamen et Filius magna virtus est. Nam cum virtutem Patris Filium legeris (I Cor. I, 24), sicut habes Christum Dei sapientiam atque virtutem, utique cum virtus Patris Filius sit, magna virtus est Filius. Quemadmodum igitur omnipotens denegatur, quem fatemur magnam Dei esse virtutem? Haec igitur magna virtus coelum fecit; quia coelum fecit et Filius, sicut habes: Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3). Ergo si et Pater fecit et Filius, utique facti unitas operationis indicat unitatem. Non ergo operatio Patris et Filii discrepat. Si autem una operatio, una utique operationis potestas, et majestas una factorum est. Haec de Patre et Filio. 63. Quid ergo silemus de Spiritu, praesertim cum Scriptura nos divina non patiatur silere? Dat enim locus opportunissimum testimonium ad sancti Spiritus unitatem cum Patre et Filio 730 comprobandam, ut ejus quoque operationem ab opere Patris et Filii dissociare nequeamus. Legimus enim magnam virtutem Patris esse, quod coelum fecit; magnam virtutem etiam Filium esse, quoniam coelum fecit: nec solum fecit, sed etiam firmavit: Verbo enim Domini coeli firmati sunt (Psal. XXXII, 6). Ergo si et fecisse et firmasse coelum magnae virtutis est, etiam Spiritum sanctum a majestate magnae virtutis separare non possumus; quia scriptum est: Et spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Ibid.). Namque cum coelum fieret et terra, superferebatur Spiritus; de quo alibi ait propheta David: Emitte Spiritum tuum, et creabuntur (Psal. CIII, 13). De quo etiam alibi dixit: Quoniam videbo coelos tuos, opera digitorum tuorum (Psal. VIII, 4). Non enim corporalibus digitis Deus coelum fecit et terram; sed Spiritus gratia septiformis, illo videlicet digito de quo habes in Evangelio: Quod si in digito Dei ejicio daemonia (Luc. XI, 20). Hunc enim digitum alibi Spiritum dixit, sicut habes: Quod si in spiritu Dei ejicio daemonia (Matth. XII, 28). Si igitur Spiritus Dei digitus est, quoniam brachium Dei Filius est, utique Spiritus cooperatus Patri et Filio per unitatem operationis coelum fecit et terram. Ideo enim digitum Filius nuncupavit, ut tamquam unius corporis, ita divinitatis exprimeret unitatem. Itaque si magna virtus coelum condidit, utique magna sapientia coelum condidit; quia scriptum est: Omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24). 64. Didicimus igitur quae magna sit virtus, colligamus nunc quae magna sit misericordia. Si magna virtus coelos fecit, et magna misericordia debet esse de coelo, et magna justitia debet esse de coelo; justitia enim de coelo prospexit, et misericordia venit e coelo. Magna ergo facta misericordia, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Joan. I, 14). Ergo magna virtus coelos fecit, magna virtus coelos inclinavit, sicut legimus: Et inclinavit coelos et descendit (Psal. XVII, 10). Quo ostenditur numquam divinitatis suae exsors fuisse Dei Filius, nec cum inter homines versaretur; quoniam etsi suscepit quod non erat, non destitit tamen esse quod erat. Itaque cum dicitur: Et inclinavit coelos, et descendit, non tam videtur de coelo descendisse, quam ipso descendisse cum coelo. Nam cum Pater Filium alloqueretur in terris situm, Angeli ministrarent, non tam mutasse videtur sedem Dei Filius, quam transtulisse. Ergo didicimus magnam esse misericordiam. 65. Itaque si magna misericordia est descendisse de coelo, quae sit multitudo miserationum distinguere atque intelligere debemus. Sequitur enim: Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam (Psal. L, 3). Non enim idem significat uterque versiculus; sed illud ad Incarnationem refertur, hoc vero quod sequitur, ad eas referendum videtur quas Dei Filius in carne suscepit injurias, quia jejunavit, quia esuriit, quia flevit, quia vapulavit, quia crucifixus, quia mortuus, quia sepultus est. Haec enim carnis, non divinitatis insignia sunt. Et necessarium fuit, ut aerumnarum multitudinem miserationum multitudo depelleret, profutura nobis Dominicae certamine passionis. 731 66. Non enim sua peccata delebat, quia peccatum nullum fecerat; sed quia peccatum factus est, nostra erant delenda peccata, sicut David dixit: Dele iniquitatem meam. Quid est dele? Videamus hoc verbum; non enim otiosum est. Denique et alibi ait: Ego sum qui deleo iniquitates tuas, et memor non ero (Esai. XLIII, 25). Sunt profecto alte impressa quaedam conscientiae nostrae ulcera delictorum, et quaedam mentium nostrarum animorumque vibices, quae errorum nostrorum obducuntur ulceribus. Habet ergo culpa characteres suos et apices, quibus proditur: quod non ingenio nostro affingimus, sed prophetica auctoritate signamus. Scripta est ergo; et ubi scripta sit vide: In pectore, inquit, cordis tui (Jerem. XVII, 1). Hoc est, ibi scripta est culpae series, ubi etiam forma virtutis; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus. Sed quae bona sunt non atramento scribuntur, sed spiritu Dei vivi: quae autem vitiosa, graphio ferreo et ungue adamantino. Talis propemodum scriptura, qualis est poena peccati. Scribitur illa graphio ferreo, hoc virga ferrea coercetur, sicut scriptum est: Reges eos in virga ferrea (Psal. II, 9). Alia est illa virga recta, virga regni tui (Psal. XLIV, 7): haec supplicio coercet noxios, illa innoxios gubernat imperio. Ergo scripta est culpa: videamus ubi. Non foris, sed intus in corde tuo et in pectore tuo. Sicut enim prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo: sic infidelibus in ipso corde exprimitur figura peccati, et erroris effigies. Intus igitur est culpa, intus et virtus. Et ideo Dominus: Sentio, inquit, de me virtutem exisse (Luc., VIII, 46): ut ostenderet quae bona sunt, de interiore procedere, et contra quae mala sunt, de interiore prodire. Non enim quod intrat, inquit, in os, coinquinat hominem; sed quod exit de ore (Matth. XV, 11). De corde enim tuo cogitationes procedunt; et ideo cave ne de corde tuo malae cogitationes prodeant, quae te posteriore tempore arguant et accusent. Non enim Deus testimoniis ad revincendum te argumentisque indiget: tua te ipsa culpa accusat et prodit. 67. Deinde bene in hoc psalmo David dicit: Et delictum meum contra me est semper (Psal. L, 5). Vae enim mihi quod latere cupio, et latere non possum! Quomodo enim latebo, qui inscripta in pectore meo gero meorum indicia delictorum? Nudabitur in illo judicii die uniuscujusque pectus, testimonium reddente omnibus conscientia sua, et invicem accusantibus cogitationibus, aut etiam defendentibus, in die qua judicabit Dominus occulta hominum. Quis pudor ille, cum prodi omnibus coeperit quod putabamus occultum; cum aperire se coeperit uniuscujusque imago delicti, ut unusquisque sui criminis serie revincatur? Quis pudor cum illum quem despicabilem in hoc saeculo judicabas, videris esse praelatum; illum servum tuum, illum quem juxta saeculi hujus astutias ineptum et inhabilem arbitrabaris, simplicitatis suae divitiis cognoveris honoratum? Ergo dum vivimus, confugiamus ad eum qui potest delere peccatum. Nec vereare quod graphio ferreo 732 scriptum est, et ungue adamantino; hic enim portas ferreas adamantinasque confregit, nec timeas culpam fateri. 68. Confessus est David, agnovit iniquitatem suam, agnovit errorem; et ideo ait: Quoniam iniquitatem meam ego agnosco (Ibid.). David agnoscit, et tu non agnoscis? David fatetur, et tu negas? Paulus se nocentem clamat (I Tim. I, 15), et tu innocentem te asseris? Non est igitur maximus erubescendi locus, quando cum plurimis peccati mixta consortia sunt; si sequamur tamen studium corrigendi. Neque rursus paveas, ne culpae confessio teneatur ad poenam. Bonus enim et misericors Deus non solum culpas ignoscere confitentibus, sed etiam praemia corrigentibus impertire consuevit; si tamen unusquisque sibi donari petat, quod intelligit non latere. Dic ergo iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26). Dei vox ista est volentis ignoscere: Dei vox ista est promittentis, quod tuum velit delere peccatum. 69. Tibi peccavi, David dicit, et malum coram te feci. Hoc est, etsi homines non vident, sed tu vides; etsi homines me dijudicare non possunt, quia participes delictorum sunt; tu tamen judex es singulorum, quia expers es delictorum. Quamlibet in corde intimo cogitationes noxiae lateant, coram te tamen sunt, qui potes dicere: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 4)? Nempe Christus hoc dicit. Qui ergo novit quid in corde sit scriptum, potest delere quidquid in corde conscriptum est. Cui se fateatur noster David non solum in seipso, sed etiam in primo homine peccasse, dum praecepta divina temerantur. 70. Quo licet advertere, fratres dilectissimi, quemadmodum omnes haereses, dum se impugnant, in se recurrant. Itaque Ariani dum Patris et Filii separant potestatem, in eum furiose exitum disputationis incurrunt, ut cum Manichaeis eorum concurrat assertio, illi enim dicunt alterum Deum esse veteris, alterum novi Testamenti. Quam profanam assertionem Ecclesia sancta condemnat, quae unum Deum legit; quia unus Deus Pater ex quo omnia, et nos in ipsum: et unus Dominus Jesus per quem omnia, et nos per ipsum (I Cor., VIII, 6). Utique omnipotens potestas et una Patris et Filii declaratur; ut nec Patrem a novi Testamenti gratia secernamus, nec rursus ab instauratione mundi Filium separemus. 71. Denique consideremus utrum idem Deus utriusque sit eonditor Testamenti. Nempe omnes in primo homine peccavimus, et per naturae successionem, culpae quoque ab uno in omnes transfusa successio, est. In quem ergo peccavi, in Patrem, an in Filium? Utique in cum qui mihi credidit, quod non servando peccavi. Mandatum est homini, ut ab omnibus gustaret quae erant in paradiso, sed lignum scientiae boni et mali non tangeret (Gen., II, 17). Adam ergo in singulis nobis est. In illo enim conditio humana deliquit, quia per unum in omnes pertransivit peccatum. Video summam mihi creditam; video quae praevaricationis aera 733 contraxerim, dum vetita et interdicta degusto. Hinc debeo commissae sortis usuram; quia creditum mandatorum coelestium foenus intemerata fides servare non potuit. 72. Agnovimus creditum, agnoscamus etiam creditorem. Creditoris nempe jus est ut exigat et relaxet; et ideo idem relaxat, qui jus habet exigendi. Cum igitur in Evangelio Christus dixerit mihi: Remissa sunt tibi peccata tua (Luc. V, 20); nonne eumdem intelligo dominum sortis, quem arbitrum veniae recognosco? Aut si Pater credidit, et Filius relaxavit, non per unitatem, ut nos dicimus; sed, ut Ariani asserunt, per distantiam potestatis: alius ergo Deus credidit, alius relaxavit? Unde incurrunt, ut Manichaeorum perfidiam non evadant. Deinde unum dicendo bonum Deum, advertant quos laqueos dementiae suae incidant. Si bonus est, qui credidit, quomodo non est bonus, qui relaxavit? Ergo cum illis partem habeant Ariani, in quorum assertionem perveniunt. Nec mirum si is qui semel deviare coepit a vero, nexibus se alieni erroris involvat. 73. Et ideo una est sententia, quae haereticorum omnium machinas destruat, ut unius potestatis, 734 majestatis atque virtutis Trinitatem esse credamus; et ideo ab eo quod Filius fecit, non separemus Patrem; nec ab eo quod Pater mandavit, Filium segregemus. Ita enim fiet, ut non alterum Deum veteris, alterum novi Testamenti inducamus; sed per unitatem potestatis et Filius in Patre, et Pater intelligatur in Filio; et Filius foeneretur in Patre, et Pater relaxet in Filio. Nam et Pater dimittit peccatum: Filium dimisisse jam diximus. 74. Accipite quia dimittit et Pater. Dimitte, inquit, nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris (Matth. VI, 12). Utique ex persona nostra hoc Filius Patri dicit. Nec ideo dicit, quasi dimittere ipse non possit; sed ideo dicit, ut tu unitatem potestatis intelligas. 75. Denique si auctoritatem quaeris in Filio: Jam vos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis (Joan., XV, 3). Dimittit sermone, dimittit imperio: sed cum ratione dimittit dicens: Vade, et posthac vide ne pecces (Joan. V, 14). Habes auctoritatem, quia vetera donavit: habes judicium, quia futura praescripsit.</text>
      <sha1>t188214nsu9hxmj6360dulomkjfrcs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apologia Prophetae David</title>
    <ns>0</ns>
    <id>51347</id>
    <revision>
      <id>264992</id>
      <parentid>170518</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78324" sha1="eduuimn38hxjy3vwhzmdyunoez2f9h4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Ambrosius
|OperaeTitulus=Apologia prophetae David
|OperaeWikiPaginam= 
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Genera=commentaria in Sacram Scripturam
|Editio=Migne 1845
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Ambrosius_Mediolanensis_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}}

'''[[Patrologia Latina/14|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 14]]'''

''AmbMed.ApPrDa 14 Ambrosius Mediolanensis340-397 Parisiis J. P. Migne 1845 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

CAPUT PRIMUM.

Quare apologiam David scribere aggrediatur Ambrosius. Historia facti praemittitur. Deinde judicandus non esse ostenditur, quem Deus justificaverit: contra vero etiam laudandus, quod in tanta potestate non plura peccaverit. 1. Apologiam prophetae David praesenti arripuimus stylo scribere, non quod ille indigeat hoc munere, qui tantis meritis enituit, virtutibusque effloruit; sed quia plerique gestorum ejus lecta serie, non introspicientes vim Scripturarum, vel occulta mysteriorum, mirantur quomodo tantus propheta adulterii primo, deinde homicidii contagia non declinaverit.

2. Ideo nobis studio fuit ipsam recensere historiam, quae patuisse peccato videtur. Namque in secundo Regum legimus libro (II Reg. XI, 2 et seq.), quoniam deambulans David in domo sua regia, prospexerit lavantem se mulierem (nomenque illi Bethsabee), formae egregiae et gratia et vultu decora, praestantique admodum facie, quibus illecebris delinitum potiendi ejus sumpsisse affectum. Erat autem mulier viro nupta, Uriae nomen marito, cui mandatis regiis composita est scena necis. Nam etsi nihil ad impedimentum cupiditatis, plurimum tamen ad verecundiam adulterii obstare vita ejus aestimabatur. 3. Itaque ut a planioribus exordiamur, quem Deus justificavit, ne tu dijudices. Pro minimo mihi est, inquit Paulus, ut a vobis dijudicer, aut ab 676 humano die: sed neque me ipsum dijudico (I Cor. IV, 3). Et adhuc erat in corpore situs, adhuc tentationi obnoxius: sed ideo se non dijudicabat, quia spiritalis a nemine dijudicatur, nisi a solo Deo. Denique subdidit: Qui dijudicat me Dominus est. Itaque nolite ante tempus quid judicare (Ibid., 4 et 5). Sed David jam tempus implevit, et gratiam meruit, et justificatus a Christo est; quandoquidem David se dici filium ipse Dominus gratulabatur, et qui eum ita confitebantur, illuminabantur. Cur hominem Dei a praemio in judicium vocas? Judicavit jam de eo Dominus, de quo dixit ad Salomonem: Si ambulaveris in conspectu meo, sicut ambulavit David pater tuus in sanctitate cordis et justitia, ad hoc ut faceret secundum omnia quae mandavi ei (III Reg. IX, 4). Hic ergo judicio dignus an praemio est, qui fecit secundum omnia mandata coelestia, ambulans in sanctitate et justitia cordis? Ubi aliorum vitia et peccata delitescunt, ibi David virtutis et gloriae suae divinum accepit testimonium. Et de ejus peccato disputamus otiosi, pro cujus merito et gratia aliorum peccata revelata sunt. Nam cum offendisset Salomon, quod non custodisset mandata Domini, et regnum ejus disposuisset Deus scindere in plurimas partes, ait ad eum: Verumtamen in diebus tuis non faciam hoc propter David patrem tuum. De manu filii tui accipiam illud. Verumtamen non totum regnum accipiam, sceptrum unum dabo ei propter David servum meum (III Reg. XI, 12 et 13). Justificante igitur Domino, quis est qui tantum dijudicet virum? Quod Deus, inquit, mundavit, tu commune ne dixeris (Act. X, 15). 4. Salvo tamen judicio coelesti, quo etiam ipse tantum honorifices prophetam, in ejus actus moresque ingredere. Non miraris hominem, et 677 angelis adaequandum judicas, plurimum vitae suae, immo a pueritia in divitiis, honoribus, imperiis demorantem, in multis tentationibus positum, semel tantum locum errori dedisse, et ei errori quo etiam angeli coelorum, ut Scriptura commemorat (Gen. VI, 2), de sua virtute et gratia dejecti sunt. Sane et alter legitur error ipsius, quod numerari fecerit populum. 

CAPUT II.

Laudatur David ab humilitate confessionis; ac tres causae, cur sanctis peccatum obrepere utile sit, idque Deus permittat, afferuntur.

5. Unusquisque nostrum per singulas horas quam multa delinquit, et tamen unusquisque de plebe peccatum suum confitendum non putat. Ille rex (De Poenit. dist. 3, cap. Ille rex) tantus ac potens ne exiguo quidem momento manere penes se delicti passus est conscientiam; sed praematura confessione atque immenso dolore, reddidit peccatum suum Domino. Quem mihi nunc facile reperias honoratum ac divitem, qui si arguatur alicujus culpae reus, non moleste ferat? At ille regio clarus imperio, tot divinis probatus oraculis, cum a privato homine corriperetur, quod graviter deliquisset, non indignatus infremuit, sed confessus ingemuit culpae dolore. Denique Dominum dolor intimi movit affectus (Ibid., § Denique Dominum), ut Nathan diceret: Quoniam poenituit te, et Dominus transtulit peccatum tuum (II Reg. XII, 13). Maturitas itaque veniae, profundam regis fuisse poenitentiam declaravit, quae tanti erroris offensam traduxerit. 6. Alii homines cum a sacerdotibus corripiuntur, peccatum suum ingravant, dum negare cupiunt aut defendere; ibique eorum lapsus est major, ubi speratur correctio. Sancti autem Domini (Ibid., § Sancti) qui consummare pium certamen gestiunt, et currere cursum salutis, sicubi forte ut homines corruerint naturae magis fragilitate quam peccandi libidine, acriores ad currendum resurgunt, pudoris stimulo majora reparantes certamina; ut non solum nullum attulisse aestimetur lapsus impedimentum, sed etiam velocitatis incentiva cumulasse. Ergo si currentium non solvitur cursus, cum forte aliqui ceciderint, non luctantium contentio, sed inoffensa manent certamina; quin etiam plerique post unum aut alterum lapsum, gratia majore vicerunt: quanto magis agonem pietatis ingressi non debent unius prolapsionis offensione censeri, cum beatus sit qui se potuerit reparare post lapsum; quoniam post mortem quoque resurgere munus beatorum est. 7. Alias quoque prodesse peccatum possumus comprehendere, et providentia Domini sanctis obrepsisse delicta. Propositi enim ad imitandum nobis sunt; et ideo curatum est ut et ipsi aliquando laberentur. Nam si inoffensum a vitiis inter tot lubrica hujus saeculi curriculum peregissent, dedissent nobis occasionem infirmioribus aestimandi cujusdam superioris eos naturae ac divinae fuisse; ut delictum recipere, et culpae consortium habere non possent. Quae opinio utique, ut exsortes nos illius substantiae, ab impossibili imitatione revocaret. Praeterit igitur paulisper illos 678 Dei gratia; ut nobis ad imitationem vita eorum fieret disciplina; et sicut innocentiae, ita et poenitentiae magisterium de eorum actibus sumeremus. Ergo dum lapsus eorum lego, consortes etiam illos infirmitatis agnosco: dum credo consortes, imitandos esse praesumo. 8. Admonet etiam apostolus Paulus (II Cor. XII, 7) prospexisse Dominum Deum nostrum, ne vel revelationum sublimitate, vel secundo operum continuante processu, humanus etiam in sanctis extolleretur affectus, nec sibi deputarent, virtutique attribuerent suae, quod divina sibi operatione foret collatum. Ergo ne in tantum praejudicium ruerent, atque in perfidiae foveam deciderent, passus est Dominus illis subintrare culpam; ut et ipsi adverterent divinis se auxiliis indigere, ducemque salutis suae quaerendum esse cognoscerent. Denique Paulus infirmitatem sibi profuisse testatur, dicente Domino roganti sibi, ut a se stimulus carnis suae discederet: Sufficit tibi gratia mea: nam virtus in infirmitate consummatur (Ibid., 9). Meritoque gloriatur in infirmitatibus; sciebat enim virtutis abundantia plurimos etiam sanctos sine remedio corruisse. Quanto igitur commodius uni aut duabus reprehensionibus locum dedisse, quam traxisse in perpetuum divinitatis offensam? 

CAPUT III.

Davidem eo tentationi expositum fuisse, quod athletas suos variis certaminibus exerceri, et nobis exemplo esse Deus velit: praeterea ejusdem adulterium in figuram factum, adductis variis allegoriis, declaratur.

9. Quid etiam illa adjiciam quae ex ipso usu mundi conjicere possumus, quia plerosque cum probaverimus in aliquo officio, eosdem quasi industrios atque impigros in alio munere volumus experiri? Quam multi athletae cum isto certandi genere praevaluerint, ad aliud genus vocantur certaminis! Quid si et te Dominus Deus tuus cum aliquod specimen virtutis dederis tuae, in alio virtutum genere vult probare? Job sanctum currentem inoffense, tentari tamen filiorum interitu, et corporis totius ulceribus passus est: ut in hoc quoque ejus virtutem probaret, si nec injuriis, nec acerbitatibus coactus devotionem sui minueret affectus. Num liquet quod etiam sanctum David fide nobilem, praestantissimum mansuetudine, manu fortem probare voluerit, quemadmodum vitium tegeret, lapsum emendaret; ut nos doceret quemadmodum admissum possimus operire peccatum? 10. Nisi forte vilis causa alicui videtur, ut propter nostram correctionem tantus erraret propheta, cum propter omnium redemptionem infirmitates nostras Christus susceperit, qui peccatum pro nobis factus est, cum peccatum non cognoverit. Et indignum aestimatur, nec verisimile creditur, quod David propter posteritatis profectum in unius lapsus opprobrium inciderit; cum ipse Dominus sit pro nobis factus opprobrium, sicut ipse ait: Ego autem sum vermis, et non homo, opprobrium hominum, et abjectio plebis (Psal, XXI, 7). Et alibi: Et opprobria exprobrantium tibi ceciderunt 679 super me (Psal. LXVIII, 10). Ergo futurae dispensationis mysterium in suis ante praemisit. Et servuli quidem conditionis suae peccata portarunt, ideo non potuerunt etiam et ipsi exsortes esse peccati: Dominus autem onus suscepit alienum, ideo solus fuit sine consortio delictorum. 11. Ad summam, Apostolo quoque docente, cognovimus in figura gesta esse complura, quae temporibus gesta superioribus sunt. Nam cum dixisset in deserto patres a serpentibus vulneratos non aliter potuisse sanari, nisi Moyses serpentem suspendisset aereum, quo viso, lethales illi morsus infusionesque veneni noxiae curabantur, subjecit: Haec autem in figura facta sunt illis (I Cor. X, 6) ad nostram correctionem. In figura aereus serpens tamquam confixus cruci; quia verus crucifigendus generi annuntiabatur humano, qui serpentis diaboli venena vacuaret, in figura maledictus, in veritate autem qui totius mundi maledicta deleret. Alibi quoque, id est, ad Galatas ait: Quia duos filios habuit Abraham, unum de ancilla, et unum de libera (Galat. IV, 22). Et subdidit: Sed is quidem qui de ancilla, secundum carnem natus est: qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt per allegoriam dicta (Ibid., 23). Quid sit per allegoriam, in sequentibus exposuit evidenter, dicens duas illas generationes, unam de ancilla, alteram de libera, duo esse Testamenta: unum quidem a monte Sina in servitutem generans, in quo monte Legem Moyses accepit a Domino: alterum autem ab Hierusalem quae est libera, quae in Isaac filios, hoc est, in libertate gratiae, non litterae servitute generavit. Servis enim poena decernitur, liberis confertur gratia. Nonne in typo geminae plebis Jacob duas accepit uxores, ex quibus diversam sobolem procreavit? Cur patriarcha Judas propriae nurus post filii sui mortem legitur expetisse concubitum (Gen. XXXVIII, 16), quo geminorum partus est editus, nisi ut figura utroque Jesu Domini praecederet Testamento: quorum alterum in typo futurae mortis ejus est conditum, alterum in Evangelii veritate, duos populos esse generandos, quorum posterior in crucis signo sepem omnem ac munitionem populi superioris incideret? Hic est populus manu prior, ortu posterior. Vel quia ipse Dominus Jesus natus ex Tribu Juda opera sua ante praemisit, quam nobis ex Virgine nasceretur. 12. Quid de Joseph loquar, qui a fratribus appetitus, exutus patrio vestimento, in lacum missus, in servitutem venditus, evidens Dominicae Incarnationis expressit indicium? eo quod ille dilectus 680 Patri cum esset in Dei forma, non rapinam arbitraretur esse se aequalem Deo, sed ipse se exinaniret: ut formam servi accipiens veniret, et se usque ad mortem crucis humiliaret: cujus pretio et emptus et venditus a suis fratribus genus redemit humanum. In cujus typo David minor electus ex fratribus, unctus in regnum, solus belli gravis periculo, singulari certamine universum populum liberavit, triumphavit in decem millibus; ita ut puellae cum tympanis psallerent: Saul triumphavit in millibus, David in decem millibus (I Reg. XVIII, 7). Quae figura in illis juvenculis, nisi animarum quae triumphalem psalmum concinunt Christo? Genuit ex se filios, unum incestum, alium parricidam; eo quod incestus et parricidalis populus affixam patibulo crucis carnem proprii violaturus esset auctoris. Denique in tertio psalmo Abessalon titulus praemittitur, et passio Domini prophetatur. 13. Quid de Salomone sancto loquar, cujus posteriora cum gravi errore non careant, vulgus tamen Judaicum ipsum existimat venisse pro Christo? Et quam multos gravis erroris offensa revocavit? Major itaque culpa plus profuit, ne supra hominem crederetur, qui vitio non caruisset humano. Fuit igitur in eo invidiosa sapientia, et culpa suasoria, quae hominem comprobaret. 14. Quid igitur obstat quominus etiam Bethsabee sancto David in figura sociata fuisse credatur; ut significaretur congregatio nationum, quae non erat Christo legitimo quodam fidei copulata connubio, quod transversariis quibusdam foret vestibulis in ejus gratiam praeter Legis ingressura praescriptum, in qua nuda mentis sinceritas, et aperta simplicitas lavacri justificante mysterio, veri David et regis aeterni mentem traduceret, lacesseret charitatem? Merito venit occultus, et qui falleret principem mundi, tamquam Uriam illum qui interpretatione dicitur lumen meum, transfigurantem se in angelum lucis. Venit, inquam, in hunc mundum, et venit occultus, tamquam adulter intravit, ut jus legitimum vindicaret. 

CAPUT IV.

Davidis poenitentia paulo fusius commendata, neminem a lapsu immunem inveniri sanctissimorum virorum inductione palam facit.

15. Distinximus allegationes validas, ut arbitramur, et in figura fuisse textum hujus historiae comprobavimus: nunc superiora repetamus, 681 et tamquam exutum spiritalibus indumentis introspiciamus errorem. Peccavit David, quod solent reges: sed poenitentiam gessit, flevit, ingemuit, quod non solent reges. Confessus est culpam, obsecravit indulgentiam, humi stratus deploravit aerumnam, jejunavit, oravit, confessionis suae testimonium in perpetua saecula vulgato dolore transmisit. Quod erubescunt facere privati, rex non erubuit confiteri. Qui tenentur legibus, audent suum negare peccatum, dedignantur rogare indulgentiam, quam petebat qui nullis legibus tenebatur humanis. Quod peccavit, conditionis est (De Poen. dist. 3, cap. Ille rex, § Quod peccavit) ): quod supplicavit, correctionis. Lapsus communis, sed specialis confessio. Culpam itaque incidisse, naturae est: diluisse, virtutis, Quis gloriatur, inquit, castum se habere cor (Prov. XX, 9)? Nec unius diei infans mundus esse Scripturae testimonio declaratur (Job. XIV, 5). 16. Da mihi aliquem sine prolapsione delicti. Validissimus omnium Samson legitur (Judic. XIV et seq.), qui leonem etiam suis manibus strangulavit; sed utinam amorem suum suffocare potuisset. Messes incendit Allophylorum, et ipse mulieris unius arsit igniculo. Jephte victor ab hoste remeavit: sed vexilla referens triumphalia, suo victus est sacramento, ut pietatem occurrentis filiae parricidio remunerandam putaret. Primum omnium quid opus fuit tam facile jurare, et incerta vovere pro certis, quorum nesciret eventum? Deinde ad quid sacramenta tristia Domino Deo reddit; ut cruentis solvat sua vota funeribus? 17. Nec de sacerdotibus silendum arbitror, ne nostra videar dissimulare delicta. Aaron ipse summus sacerdos (quo duce pariter ac Moyse, Rubrum pedes mare transivit populus Hebraeorum) rogatus a plebe ut deos sibi faceret quos adorarent, aurum poposcit, in ignem misit, et caput vituli figuratum est, cui sunt oblata sacrificia. Quo indicio claruit auri cupiditatem materiam esse perfidiae, et avaritiae studio sacrilegia solere generari. Iterum tantus sacerdos locum incidit offensionis cum sorore sua Maria. Nam dum fratri uterque obtrectat quod alienigenam accepisset uxorem, illico Maria contagio maculosae carnis effloruit. 18. Quo loci evidentis fuit figura mysterii, quod sacerdotalis ille populus patrum fraterno populo posterioribus temporibus derogaret, Aethiopissae illius nesciens sacramentum. Nam si cognovisset, non reprehendisset, quod cum veteri mysterio conveniret. Itaque cum Judaeus eum qui ex Gentibus credidit, dicit esse communem, et vult a Lege secernere, lepram habet, quam non poterit evadere, nisi spiritalis ei legis agnitio ad veniam fuerit suffragata. 19. Ergo et David qui sciret hominem se esse natum lapsui, veniam postulavit: Domini autem non desperavit misericordiam. 

682 CAPUT V.

Parabola quam Davidi proposuit Nathan, exponitur; et Christo, susceptaeque ab eo carni humanae accommodatur.

20. Nec parabola videtur a mysterio discrepare. Quis enim dives, nisi Dominus noster Jesus, qui de se ait, ut hodie lectum est, quod homo quidam cum dives esset, abiit in regionem longinquam accipere regnum et reverti (Luc. XIX, 13). Et vere dives erat majestatis suae opibus, et divinitatis propriae plenitudine, cui Angeli et Archangeli, Virtutes et Potestates et Principatus, Throni et Dominationes, Cherubim et Seraphim indefesso obsequio serviebant. Sed tamen cum dives esset, reliquit nonaginta novem in montibus oves, et unam ovem quae lassa remanserat, requisivit. Hanc princeps istius mundi, contemplatione illius divitis egenus et pauper, quasi filiam alimentis propriis nutriebat. Merito itaque defecerat, cui substantia erat cibus saeculi. Erraverat haec ovis in Adam, insidiis sollicitata serpentis. 21. Et non mala ovis, quae erat Verbi plena, utpote rationabilis hebdomadis filia, et sancti munus auctoris; tamen non pretiosis aliquibus, sed vilibus pauperis diu opibus alebatur. Denique de pane ejus, inquit, manducabat, et de calice ejus bibebat, et in sinu ejus dormiebat (II Reg. XII, 3). Non bona esca Aethiopum, noxius calix aureus Babylonis, qui gentes inebriat: non utilis somnus est dormientibus, malo vigilare. Denique turbati sunt omnes insipientes corde, obdormierunt somnum suum, et nihil invenerunt. Hospitii igitur gratia, quia susceperat hospitem, ut ei epulas exhiberet, illam pauperis ovem abstulit. De suis enim vel gregibus vel armentis si quod animal immolaret, nobis prodesse non poterat, quos nisi immolasset, non redemisset. 22. Infirmitates igitur nostrae fragilitatis in sua carne hospitali quodam suscepit affectu, cujus levandae causa vel potius reficiendae, carnem suam salutari illi obtulit passioni, ut et cibum nobis vitae praeberet aeternae. Et bene agnam dixit Scriptura (Ibid.), quia erat Virginis partus. Bene dignus morte pronuntiatur dives iste judicio prophetico; quia et Caiphas prophetavit dicens: Expedit unum hominem mori pro populo (Joan. XI, 50). Solus autem Dominus Jesus tali dignus electus est morte, qua tolleret peccatum mundi. Pulchre quoque addidit: Agnam restituet (II Reg. XII, 6); quia carnem propriam resuscitavit, carnem illam virginalis integritatis reddidit. Nec illud otiosum quod ait: In quadruplum restituet. Quadruplatur enim resurrectio mortuorum, sicut docet Apostolus dicens: Seminatur in corruptione, surgit in incorruptione; seminatur in ignobilitate, surgit in gloria; seminatur in infirmitate, surgit in virtute; seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale (I Cor. XV, 42 et seq.). Restituet plane in quadruplum agnam etiam illo modo quo potest jam homo dicere: Si cui aliquid abstuli, reddo quadruplum (Luc. XIX, 8). 683 Convenienter etiam illud adjecit: Quia non pepercit (II Reg. XII, 6); non enim pepercit sibi Christus, ut omnibus subveniret. 23. Ideoque dictum est a Domino Jesu Christo ad servum suum David, ut mysterium declararet: Quoniam tu hoc fecisti in occulto, et ego faciam hoc verbum coram omni Israel, et in conspectu solis hujus (II Reg. XII, 12). Et primo quidem nesciens sacramentum, commotus est David indignatione, sed non erravit affectu. Postea vero ubi cognovit mysterium magnum, magnum enim sacramentum Christi et Ecclesiae, videns remissionem futuram omnium peccatorum, praevidens fulgorem gratiae per lavacrum regenerationis, et infusionem Spiritus sancti, ait securus veniae: Peccavi Domino; ut et ipse in eorum veniret consortium, quibus culpae remissio proveniret. Advertis quemadmodum peccatum proprium deploraverit? Quis igitur miretur ei esse dimissum? 

CAPUT VI.

Bonos et malos hoc inter se differre, quod illos peccata sequantur, hos praecedant; et quibus operibus David peccatum suum texerit.

24. Nunc consideremus opera ejus quibus potuit tegere peccatum. Etenim quia non potest sine peccato esse humana fragilitas, cavendum ne plura peccata sint, quam opera virtutum. Quod magna vi sapientiae suae sanctus Paulus expressit dicens: Quorumdam hominum peccata manifesta sunt praecedentia ad judicium, quosdam autem et subsequuntur (I Tim. v. 24), hoc est, non invenitur quisquam illibatus a culpa; habet quis bona merita, habet et vitia atque peccata. Omnia itaque nostra quasi in trutina ponderantur: si bonis igitur factis peccata praeponderant, praecedunt ad judicium; vergunt enim peccata quasi in profundum, vergunt quae manifesta sunt vel pondere atque acerbitate, vel multitudine. Quosdam autem, inquit, et subsequuntur, hoc est, eos qui se egerint sobrie, sed fragilitate conditionis dederint aliquando etiam errori locum, bona facta praecedunt, mala sequuntur. Hi honestiores, sed tamen homines lapsi levioribus vitiis et erratis. Ergo justos sequuntur peccata, non praeeunt; injustos praecedunt. Praeponderant peccata quae vergunt; sequuntur autem si quae recte facta sunt, quasi quodam praejudicio peccatorum praeeuntium praegravata. Similiter et facta bona manifesta sunt. Lucent enim opere virtutum, et splendore meritorum; et quae aliter se habent, abscondi non possunt. Ergo talia non teguntur, non obumbrat ea charitas quae operit multitudinem peccatorum, non operit bonorum operum gratia, non abscondit virtutum multitudo, sed quasi nuda et intecta produntur. Non enim est in iis qui dicat: Sub umbra alarum tuarum protege me (Psal. XVI, 8). Crux enim Domini omnes abolet atque abscondit errores. 25. Quis igitur magis operuit et texit quam sanctus David, qui et alibi ait: Et in umbra alarum tuarum speravi, donec transeat iniquitas (Psal. LVI, 2); et sic dilexit Dominum, ut nimia charitate peccatum omne tegeret atque absconderet. Etenim si sanctus 684 apostolus Petrus lapsum suum confessione charitatis abolevit, et ille interrogatus a Domino dicente ei tertio: Simon Joannis, amas me (Joan. XV, 16)? ut quem tertio negaverat, tertio fateretur, atque ita trino quodam dilectionis velamine lapsum trinae negationis absconderet: si quia semel Petrus flevit, veniam reportavit, quanto magis David, qui lavabat per singulas noctes lectum suum, et lacrymis stratum suum rigabat; cui erant lacrymae suae panis die ac nocte; qui cinerem tamquam panem manducabat, et potum suum cum fletu miscebat? Etenim si ejus qui conversus ingemuerit, miseretur Jesus; si Petrum aspexit, et ille flevit: quanto magis qui diu flevit, a conspectu Domini non recessit? Negavit Petrus, et non flevit, quia non respexerat Jesus; negavit secundo, et non flevit, quia non respexerat Dominus; negavit tertio, respexit Jesus, et statim flevit, et flevit amarissime. Ideo David qui semper flebat, dicebat: Oculi mei semper ad Dominum (Psal. XXIV, 15). Qui semper videbatur a Christo, dicebat: Per exitus aquarum descenderunt oculi mei (Psal. CXVIII, 136). 26. Sed jam etiam facta ejus consideremus. Quis non tantarum laude virtutum unius criminis obumbraret invidiam? Divino electus examine, statim probavit indignum se tanto non esse judicio. Processit in praelium, et trepidantibus caeteris, solus allophylum Goliam verborum jactantia, et immanis corporis mole terribilem concurrente simul fide ac virtute prostravit. Unius fortitudo facta est universorum victoria. Conferatur, si placet, privatum crimen, et triumphus omnium: mors unius, et tantorum quos liberavit a morte, vita populorum. 27. Veniamus ad alia. Insidias patiebatur a rege, vitam ejus quaerebat exstinguere; sed dispositione divina in ejus rex potestatem traditus, cum totus pateret ad vulnus, ferituris sociis David sanctus occurrit, et a corpore perituri vulnus lethale retorsit dicens: Nolite tangere Christum Domini (I Reg. XXIV, 7). Quin etiam inimici illius ultus est mortem, flebiliter satis deploravit interitum, et debitum sibi imperium diu distulit, quod sciebat Deo auctore deberi. Quo solo docuit omnes homines ad non praeripiendum regnum, etiamsi debeatur; sed exspectandum ut suo tempore deferatur. Utinam hunc virum imitati essent posteri, non tantas bellorum pertulissemus acerbitates! Arguis quod unum occiderit, non consideras quod docuerit quemadmodum pax orbi Romano perpetua servaretur. Quam gravi adhuc luimus vastitate, quam publico quodam totius orbis funere appetiti necem regis exsolvimus? Heu dira supplicia! Inde adhuc nobis barbarus hostis insultat, dum parata adversum se in nos arma vertuntur. Sic vires ceciderunt publicae, sic Romana virtus suis motibus fracta consenuit, dum publico rapitur parricidio, quod paternae sollicitudinis religione suscipitur. Idque eo usque praecavit, ut cum Adoniam filium regnum sibi usurpare comperisset, et serere conventus, non eum qui praeripere gestiebat, sed eum qui exspectaret, eligeret. 685 28. Saltabat ante arcam Domini potentissimus regum, et cum a propria reprehenderetur uxore, quod denudatus esset ante faciem puellarum, respondit: Coram Domino nudabor adhuc, et ero nugax ante oculos tuos; ut honorificetur, inquit, Dominus, qui me pro patre tuo adscivit in regnum (II Reg. VI, 21), docens contuitum regalis potentiae non habendum, ubi religioni exhibetur obsequium. Honestum est enim pro religione facere, etsi id incongruum potestati sit. 29. Specta aliud memorabile. Parricida filius regnum patrium violenter invaserat, cedebat primo pater ejus furori, et locum praelii declinabat; ut vel sic impius a furore resipisceret. Bello quoque interesse noluit, rogavit ad praelium profecturos ut parcerent filio. Securus erat de victoria, qui rogabat ut parcerent: nec pietatis alienus, qui perire debere etiam impium filium non putabat. Flevit, et magno luctu deploravit exitum parricidae dicens: Filius meus Abessalon, quis dabit mihi mortem pro te, filius meus Abessalon (II Reg. XVIII, 33)? Vindicandum putabat eum qui pro paternae vindicta pietatis occiderat. 30. Quam vero injuriae patiens et doloris! Cedebat, ut dixi, filii sui Abessalon furori, vallatus dextra laevaque validis bellatoribus. Maledicebat ei vir cui nomen Semei, cruentum appellans, et virum sanguinis, dignoque judicio Domini dejectum esse de regno: sed ne talibus quidem movebatur conviciis; movebantur autem comites ejus. Denique unus ex sociis (Abessa nomen viro) minitatus est quod injuriae pretium caput ejus auferret: sed rex conversus ad Abessa: Quid mihi, ait, et tibi est, fili Sarviae? Ideo maledicit mihi, quoniam Dominus dixit illi, ut maledicat (II Reg. XVI, 10). Quam moraliter docuit quod injuriarum vel periculorum nostrorum tempora, tentationum certamina, et examina probationum sint; et ideo non sine divino ea irrogari solere judicio? Exercetur bonus athleta conviciis, exercetur laboribus et periculis, ut dignus sit cui deferatur corona justitiae; et ideo ferenda patienter sunt quae putantur adversa. Denique et alibi id te docet Scriptura divina, dicente justo: Si bona accepimus de manu Domini, quae mala sunt cur non sustineamus (Job. II, 10). 31. Et addidit sanctus Propheta dicens: Ecce filius meus qui exivit de ventre meo, quaerit animam meam. Si autem Jemineus maledicit mihi, dimitte illum ut maledicat; quoniam dixit illi Dominus, ut videat humilitatem meam; et retribuet mihi Dominus pro maledicto hoc (II Reg. XVI, 11 et 12). O altitudo prudentiae! o insigne patientiae! o devorandae contumeliae grande inventum! Moveris, inquit, Abessa, quod mihi maledicat extraneus, quem parricidio petit filius; Dominus dixit ei ut maledicat mihi. Sed non est maledicus Dominus, nec delectatur contumeliis. 32. Vide quam singula diligenter custodiat. Non accusat Dominum quasi auctorem injuriae; sed magis laudat quod patiatur nos minora perpeti, ut majorum veniam peccatorum adipiscamur. Ecce verborum contumelia parricidii levavit aerumnam, absolvit procacem, cujus maledicta plus prosint, quae divina remuneratione donantur. 686 Quis secum talem non compenset injuriam; ut quem homo laesit, eum Deus meliorum retributione soletur? 

CAPUT VII.

De pugnis David contra gigantes, et aquae Bethleemitici lacus libatione; ex quibus aliisque praeclare factis concluditur suum ab eo peccatum tectum fuisse: praesertim cum illud non cruento affectu patraverit, et postea se Deo, quam hominibus maluerit committere; nec non crimen sibi dimissum ipse docuerit.

33. Alia quoque ejus gesta consideremus. Pugnavit adversus progeniem gigantum, quando unus ex illis versantem in praelio regem pene percusserat, quos ausus tamen adversarius exceptae pretio mortis exsolvit. 34. Hoc quoque percepto victae gentis ferocis triumpho, iterum in valle Titanum bellum immane suscepit, non minus adversus hostem, quam adversus naturam. Sitiens enim cum versaretur in bello, quod biberet non habebat: Quis mihi potum, inquit, dabit de lacu qui est in Bethleem ad portas (II Reg. XXIII, 15). Erat autem inter lacum et sanctum David interfusus hostis, et media hostilium septa castrorum. Praeciderunt tres viri multitudinem adversariorum, et impleverunt aquam de lacu qui erat in Bethleem, et obtulerunt regi bibendam: sed rex noluit bibere, et profudit illam Domino. Dignum etenim tanto munere fuit, ut quae erat vividae virtutis insigne, fieret pietatis sacrificium. Dixitque dignam prophetico spiritu sententiam: Non contingat mihi hoc facere; ne sanguinem virorum qui abierunt ex animis illorum, bibam (Ibid., 17). Vicit ergo naturam, ut sitiens non biberet; et exemplum de se praebuit, quo omnis exercitus tolerare sitim disceret. Exercuit etiam subditos ad virtutis officium, ut etiam per pericula regali imperio voluntarii milites obtemperarent. Quod autem noluit bibere, declaravit probandorum militum se imperasse gratia, non sitis victum necessitate: prospexisse etiam ne cui regum bibendi usus alienis periculis quaereretur. Postremo piae vulnus conscientiae deprecatum, eo quod aqua tot virorum quaesita sanguine, suavitatem bibendi habere non posset, quae propositae mortis horrore constaret. 35. Quod si altius velis spectare, et introspicere mysterium, sitiebat David non aquam de lacu qui est in Bethleem, sed oriundum ex Virgine Christum in spiritu praevidebat. Volebat ergo bibere non aquam fluminis, sed potum gratiae spiritalis, hoc est, non aquarum sitiebat elementum, sed sanguinem Christi. Denique non bibit oblatam aquam, sed Domino fudit, significans sitire se Christi sacrificium, non naturae fluentum: illud sacrificium in quo esset remissio peccatorum, illum sitire se fontem aeternum, non qui periculis quaereretur alienis; sed pericula aliena depelleret. 36. Tot igitur operibus tam mirandis unius sanguinem tectum non credimus? Merito vox sanguinis Abel justi clamabat ad Dominum; quia nullis Cain impius bonis operibus tegebatur, quia 687 parricidalis erat, quia non confitebatur flagitium, sed negabat. David vero occiderat quidem virum minime reum; sed occiderat non studio crudelitatis impulsus, sed ut obumbraret pudorem, tegeret verecundiam concupiscentiae. Non audeo dicere quod vi criminis fuerit oppressus (neque enim oppressus est, qui scivit quemadmodum a ruina illa peccati se posset levare), dico tamen quod vi tentationis inflexus sit. Dixerat enim supra: Proba me, Domine, et tenta me: ure renes meos et cor meum (Psal. XXV, 2). Et alibi: Ego autem dixi in mea abundantia, non movebor in aeternum (Psal. XXIX, 7). Et: Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas (Psal. XVI, 3). Voluit eum subjacere Dominus tentationi, ne supra hominem sibi aliquid arrogaret; nam virtus in infirmitate consummatur. Neque enim cruento fecit affectu: nihil minus sancto Prophetae ascribi potest, qui etiam vita decedens suprema voce convenit Salomonem filium: ut innocentem sanguinem a se tolleret, quem fuderat dux ejus exercitus Joab, quando Abenner, cum de ineunda societate tractaret, dux licet adversarii agminis insidiis appetitus occubuit; quem flevit, et post luctum ejus ambulans, depositis infulis potestatis, exsequiarum justa curavit. Quo facto docuit etiam adversariis fidem promissam esse servandam, honorandam quoque et in hoste virtutem. Nonne tam miti suae haereditate pietatis, etiam hujus naevum detersit erroris? 37. Quam praeclarum autem, quod tribus oblatis sibi conditionibus quam vellet eligeret, quando numerato populo contraxit offensam, cum propositum esset utrum triennio famem super terram fieri vellet, aut tribus mensibus fugere a facie inimicorum suorum persequentium se, aut triduo fieri mortem in terra; tertium elegit, quod Domini se mallet, quam hominum committere potestati! Dominus enim cito miseratus ignosceret. Itaque sic ait: Angustiae sunt mihi valde in his tribus: sed magis incidam in manus Domini (quoniam magna est misericordia ejus valde) quam in manus hominum incidam (II Reg. XXIV, 14). Hac humilitate, prudentia, mansuetudine fecit, ut verbis Scripturae utar, habere Dominum propriae commotionis poenitentiam. Denique sic scriptum est: Quia poenitentiam habuit Dominus super malitiam (Jerem. XVI, 19). 38. Quam vero illud etiam admirabile (De Poenit. dist. 3, cap. Illud vero), quod Angelo ferienti plebem se obtulit dicens: Grex iste quid fecit! Fiat manus tua in me, et in domum patris mei (II Reg. XXIV, 17). Quo facto statim dignus sacrificio judicatus est, qui absolutione aestimabatur indignus. Nec mirum si tali sua oblatione pro populo, peccati sui adeptus est veniam, cum Moyses offerendo se Domino pro plebis errore, etiam plebis peccata deleverit. 39. Texit igitur peccata sua, an non? Sed quis hoc neget, cum ipse docuerit Propheta, quod remittantur iniquitates, tegantur peccata, non imputentur a Domino? Peccatum remissum sibi 688 ipse docuit, sicut scriptum est: Delictum meum agnosco, et injustitiam meam non operui. Dixi, Pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu dimisisti impietatem cordis mei (Psal. XXXI, 5). Si dixit, Pronuntiabo, et veniam meruit antequam pronuntiaret; quanto magis ubi de se pronuntiavit dicens: Iniquitatem meam ego agnosco (Psal. L, 5), remissum est ei omne peccatum? Licet specialiter de hoc et Nathan propheta responderit: Et Dominus traduxit peccatum tuum (II Reg. XII, 13). 40. Ergo et remissionem meruit iniquitatis, et texit charitate atque operuit peccata sua, et texit operibus bonis. Nec imputatum est ei peccatum, quia non fuit in eo dolus malitiae, sed lapsus erroris. Deinde quia non fuit improbitatis aestus, sed umbra mysterii. Et tamen confessus est delictum suum, agnovit iniquitatem, vidit lavacrum, et vidit, et credidit. Dilexit multum, ut nimia charitate tegere quemvis posset errorem. 

CAPUT VIII.

Cur psalmus L aliis quibusdam in res anteriores compositis praemissus; et quae mysteria in quinquagesimo numero comprehensa? Quomodo Davidis exemplum agendam poenitentiam doceat; quamve multipliciter mundetur quis ab iniquitate?

41. Sed jam se ipse defendat, nam quinquagesimum psalmum ad eam scripsit historiam. Et cum priorum gestorum suorum historiam subjecerit, ut de proditione Doech Syri, cujus est titulus in psalmo quinquagesimo primo, et Zyphaeorum, quae comprehendi titulo videtur psalmi quinquagesimi tertii; istam quae posterior est, praemisit historiam, cum Doech ante prodiderit, vel Zyphaei, quam regnum David propheta susciperet. Quandoquidem regem Saul fugiens, adhuc per diversa secreta exsul errabat; Bethsabee autem cum jam regnaret, accepit. 42. Cur ergo secundum gestorum ordinem psalmorum quoque ordo non quadrat? Quia non tam ordinem ordini, quam mysterium gestis voluit convenire; ideoque numerum remissionis aptare huic voluit historiae. Quinquagesimus enim numerus remissionis est numerus, sicut in Evangelio Dominus ipse nos docuit dicens: Duo debitores erant cuidam feneratori; unus debebat denarios quingentos, alius quinquaginta; non habentibus illis unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus diligit (Luc. VII, 41 et 42)? Et in Lege habes (Levit. XXV, 10 et seq.), quia jubilaeus dicitur numerus quinquaginta annorum recursus, celebrabilis admodum, quo debita vacuantur, confirmantur Hebraeorum libertates, possessionum refusiones. Hunc numerum laeti celebramus post Domini passionem, remisso culpae totius debito, chirographo quoque vacuato, ab omni nexu liberi; et suscipimus advenientem in nos gratiam Spiritus sancti die Pentecostes: vacant jejunia, laus dicitur Deo, alleluia cantatur. Denique (36, quaest. 2, cap. Denique) et 689 puellae pater illius quae per vim, concubitus nulli desponsata pertulerit quinquaginta didrachmata argentea accipiet; ipsa autem in conjugio permanebit (Deut. XXII, 29). Hoc ergo numero etiam vitia vertuntur in gratiam. Magnus igitur psalmus, quo docemur quemadmodum agenda poenitentia sit. 43. Miserere, inquit, mei, Domine, secundum magnam misericordiam tuam. Et secundum multitudinem miserationum tuarum dele iniquitatem meam. In multum lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me. Quoniam iniquitatem meam ego agnosco: et delictum meum contra me est semper. Tibi soli peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris. Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum; et in delictis peperit me mater mea (Psal. L, 3 et seq.). Quis nostrum etiamsi confiteatur delictum suum, non perstringendum potius, quam repetendum putet? Quis secundo repetat, aut tertio? Vide quot versibus tantus Propheta peccatum suum resonet, quam nullus versus sine confessione delicti sit. Congessit omnia simul, iniquitates suas et injustitiam personando, jungens delicta peccatis; atque ea saepe repetendo, merito magnam misericordiam poscit; nec solum magnam misericordiam, sed etiam multitudinem miserationum. Quod ergo peccatum talis non diluat deploratio, quam culpam precatio hujusmodi non emundet? Ille pro uno peccato miserationum multitudinem deprecatur: nos pro pluribus peccatis vix semel ejus misericordiam credimus obsecrandam. Deinde legimus (Psal. CXXXV, 11 et 12) quia in virtute sua magna, et brachio suo excelso populum suum de terra Aegypti liberavit, quando traduxit eum per mare Rubrum, in quo fuit figura baptismatis. Si ergo virtus magna in figura fuit sacramentorum, quanto magis in veritate eorum magna misericordia est? Recte quoque illic poscitur miserationum multitudo, ubi multitudo peccantium est. 44. In multum lava me ab injustitia mea, et a delicto meo munda me (Psal. L, 4). Non tam saepius, quam plenius lavari petit, ut conceptam sordem possit eluere. Noverat secundum Legem (Levit. XI et XIII) pleraque mundandi esse subsidia, sed nullum plenum atque perfectum. Ad illud ergo perfectum tota intentione festinat, quo justitia omnis impletur, quod est baptismatis sacramentum, sicut ipse docet Dominus Jesus. Nam cum venisset ad Joannem, ait Baptista: Ego a te debeo baptizari, et tu venis ad me (Matth. III, 14)? Respondit Dominus: Sine modo; sic enim decet nos implere omnem justitiam (Ibid., 15). Sed posteaquam baptizatus est Christus, et Spiritus sanctus super eum tamquam columba descendit, et Pater Filium signavit e coelo, justitia omnis impleta est. Ideo Propheta dicit: In multum lava me ab injustitia mea. Grandis enim squalor et macula non exiguo, sed multo aufertur lavacro. 690 45. Quod si quis aliter accipere vult, potest ita suum formare intellectum; mundat sermo divinus, mundat nostra confessio; ille dum auditur, ista dum promitur; mundat bona cogitatio, mundat honesta operatio, bonae quoque usus conversationis. His mundatus unusquisque facilius haurit, et tamquam in se rapit splendorem gratiae spiritalis. Denique non una infusione velleris statim pretiosus succus irradiat, sed primum succo ignobili vellus inficitur; deinde aliis atque aliis succis naturalis ejus species frequenter eluitur, et diverso saepius colore mutatur; ac sic postea velut plenioris lavacri adhibetur infectio, ut purpurae verior atque perfectior fulgor irrutilet. Sicut igitur muricum plurimorum in purpurae infectione, ita in lavacro regenerationis miserationum est multitudo coelestium, ut iniquitas deleatur. Itaque qui in multum lavatur, ab injustitia mundatur et a delicto, et peccandi quamdam inolitam studiis ac moribus deponit habitudinem, et obliviscitur qualitatem. Et bene lavatur ab injustitia vel iniquitate, quae major est: mundatur et a delicto quod minus est. 

CAPUT IX.

Paucos cum David peccata sua agnoscere, immo plures de illis gloriari; sapientem delicti sui numquam deponere memoriam; et quanta sit conscientiae vis? Inter peccatum et iniquitatem discrimen esse: quove pacto illa baptismate ac poenitentia charitati conjuncta deleantur.

46. Ideoque addidit: Quoniam iniquitatem meam ego agnosco; et delictum meum contra me est semper (Psal. L, 5). Non mediocre est, ut agnoscat unusquisque peccatum suum. Ideoque et supra ait: Lapsus quis intelliget (Psal. XVIII, 13)? id est, quis est tantus ut intelligat? Quomodo illud: Quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis ascendet in montem Domini (Psal. XIV, 1)? Non utique nullus, sed rarus. Qui enim potest agnoscere, potest declinare, potest quid sequatur, eligere. Plerique in suis lapsibus gloriantur, et putant ea laudi esse quae crimini sunt. Si alienum coinquinavit thorum, et pudicae feminae expugnavit affectum, si viduae propositum aliqua fraude mutavit: alius nece hominis, latrocinii insidiis, et rapto vivere putat esse virtutis: nonnulli circumvenire ac fallere arbitrantur esse sapientiae. Ex his nullus potest dicere: Quoniam iniquitatem meam ego agnosco: sed ille qui potest dolere quod fecerit, condemnare quod deliquerit, quem sua vitia compungunt. Unde et Propheta ait: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini (Psal. IV, 5). Plerique equorum cum ceciderint, se jactare consuerunt; et quos casus non laeserit, jactando se debilitant et frangunt. Alii (qualis Graecorum equorum fertur natura) cum vel in certamine curuli elisi fuerint vel fortuito ceciderint, 691 nequaquam se movere consuerunt, et quamdam tenent quietis et patientiae disciplinam. His si casus non nocuit, quies prodest; certe non acerbatur offensio. Nonne mutis animalibus deteriores aestimandi, qui se in flagitiis suis jactant, et putant insigne esse virtutis, ubi lapsus est criminis? Ideo quasi muto dicitur jumento: Peccasti, quiesce (Gen. IV, 7). 47. Unde pulchre addidit: Et delictum meum contra me est semper. Insipiens enim delectatur erroribus suis, et novis vetera obumbrando, peccatis se existimat adjuvari; ideoque exsultat in crimine. At vero sapiens adversum se judicat esse delictum suum, et tamquam hostiles acies, ita lapsus culparum suarum adversantium modo sibi arbitratur obsistere. Quidquid personuerit, quidquid increpuerit, culpa ei propria semper occurrit; quidquid fuerit dictum aut lectum, in se dictum putat; quidquid intenderit, se nutu, se oculis signari putat. Si epuletur, si cogitet, si oret ac deprecetur, ante oculos ejus semper est error proprius, et momentis omnibus culpa pulsat conscientiam, nec quiescere, nec oblivisci sinit, velut gravis censor exagitat se terrore perpetuo. Omnia igitur adversa habet, qui ipse sibi displicet, ipse sui accusator, ipse sui testis est, nec invenit quo fugiat, qui ipse se perurget, et stimulat. Sed hoc bonae mentis est, vulnus sentire peccati. Nam qui expertes doloris sunt, non sentiunt vulneris acerbitatem, quod est immedicabilis aegritudinis: qui autem aliquo dolore punguntur, sicut doloris sensu non carent, ita etiam non carent sanitatis profectu. Ubi enim doloris sensus, ibi etiam sensus est vitae; sentire enim vitalis vigoris ac muneris est. Unde et ille qui errorem suum non agnoscit, insanit, furit, desipit; qui autem agnoscit, utique resipiscit, non respuit remedia sanitatis, sed se ipse restringit, poenitet eum culpae, de ipsa semper cogitat, et cogitando se ipse condemnat. Justus enim in primordio sermonis accusator est sui. Qui se accusat, justus est; qui justus est, sobrius est, sanus est. Justus favere sibi nescit, rigorem judicii etiam circa se non novit inflectere, recordationem lapsus proprii perhorrescit, et commissum erubescit errorem, omnem ejus memoriam pavet, metuit, reformidat; gravem sibi se judicat, se ipsum arbitrum refugit, nec sese sibi audet committere; quod nullum putat sibi esse graviorem, quam eum quem latere non possit, fallere non queat, fugere ac vitare non reperiat, nisi ut se sibi abneget, et Domini crucem tollat. 48. Magna vis obnoxiae conscientiae, magna supplicia. Timebant Adam et Eva; et cum Domini vocem in paradiso ambulantis audierunt, cupiebant se abscondere, quos nemo quaerebat. Cain quoque metuebat, ne omnis eum quicumque inveniret, occideret: ita in se ipse ferebat sententiam, quod dignus esset cui nullus ignosceret. Unde bene ait: Et delictum meum contra me est semper, hoc est, sine intervallo aliquo recordatio et species ipsa mei me erroris impugnant. Considera quomodo nos confundat, cum aliquid deliquimus, quomodo incurset oculos, quomodo in memoriam semper recurrat. Quem commissi 692 pudet, nescit postea aliquid tale committere, unde similiter erubescat. 49. Praecedit autem iniquitas, peccatum sequitur. Radix est iniquitas, fructus autem radicis est culpa. Unde videtur iniquitas ad mentis improbitatem referri, peccatum ad prolapsionem corporis. Gravior iniquitas tamquam materia peccatorum, levius peccatum. Denique iniquitas per lavacrum remittitur, peccatum tegitur bonis factis, et tamquam aliis operibus obumbratur. Unde bene supra hic ipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata (Psal. XXXI, 1). Charitas enim abscondit errorem, et operit multitudinem peccatorum. Multa quoque charitas remittit etiam ipsa peccata, sicut scriptum est de muliere, quae super Dominum fudit unguentum: Remissa sunt peccata ejus multa, quoniam dilexit multum (Luc. VII, 47). 50. Sunt etiam qui accipiant priorem versiculum de lavacro esse, secundum de poenitentia. Qua etiam gratia Petrus qui ante fuerat baptizatus, interrogatur, postquam visus est Dominum negasse: Simon Joannis diligis me? Dixit ei: Utique tu scis, Domine, quia diligo te (Joan. XXI, 15 et seq.). Et iterum interrogatur: Simon Joannis, diligis me? Et iterum respondit: Tu scis quia amo te. Et tertio interrogatur: Simon Joannis, amas me? Et contristatus est, quia dixit ei tertio: Amas me; et dixit ei: Domine, omnia tu scis, tu nosti quia amo te. Et dictum est ei trina vice: Pasce oves meas; sequere me (Ibid., 18), quasi qui peccatum suum nimia charitate texisset. Nec otiose post confessionem nimiae charitatis jubetur plebem regere, qui etiam turbatus non amiserat, quemadmodum ipse se regeret? Haec propter gratiam diximus charitatis, eo quod peccatum tegat. Denique nonnulli ideo trinam interrogationem dilectionis factam esse dixerunt, quia trina fuerat negatio; ut trinae lapsum negationis professio charitatis toties repetita deleret. 

CAPUT X.

David licet legibus humanis liberum, se tamen Deo subjecisse, cui soli peccavit; et quot modis ultimum hoc intelligendum? Magnum scelus praesente Deo peccare. Qui peccatorem se neget, mendacii ab eo accusari ipsum Deum, cujus patientia et moderatio commendatur. Ad haec Deum ab illo etiam justificari, qui poenitentiam agat erroris.

51. Sequitur, Tibi soli peccavi (Psal. L, 6). Rex utique erat, nullis ipse legibus tenebatur, quia liberi sunt reges a vinculis delictorum; neque enim ullis ad poenam vocantur legibus, tuti sub imperii potestate. Homini ergo non peccavit, cui non tenebatur obnoxius. Sed quamvis tutus imperio, devotione tamen ac fide erat Deo subditus: et legi ejus subjectum se esse cognoscens, peccatum suum negare non poterat; sed quasi reus cum amaritudine fatebatur, qui sciret majoribus vinculis se teneri, quia majora deberet; quoniam plus ab eo exigitur, cui plus commissum est. Possumus etiam et ita accipere. Quis me dijudicat, cum omnes sub peccato sint? Denique Dominus de illa adultera: Qui sine peccato, inquit, est, prior lapidet 693 eam (Joan. VIII, 7). Et nemo eam lapidavit. Hoc igitur ait Propheta: Tibi soli peccavi, qui solus sine peccato es. Qui autem peccato obnoxius est, quasi peccatorem non potest judicare. Inexcusabilis est enim omnis homo qui in alio ea quae agit ipse, condemnat; in quo enim alium judicat, semet ipsum adjudicat. Tibi, inquit, peccavi, et malum coram te feci; ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris (Psal. L, 6). Tibi peccavi, qui me ad virtutis studia provocasti, qui me erudisti in lege tua. Tibi soli peccavi, quem solum abscondita cogitationum, et mentis occulta non fallunt. 52. Et malum coram te feci, quem solum sanctificatio decet. Hominis testimonium declinamus, et in conspectu tuo ea quae sunt indigna committimus. Injuria est homini spectare flagitia. Deum arbitrum omnium esse scimus, et eo ipso teste, peccamus: et tamen in his justificatur magis Dominus Deus noster; quia injustitia nostra Dei justitiam commendat, et mendacium nostrum concelebrat veritatem Dei. Sit enim Deus verax, omnis autem homo mendax. 53. Ut justificeris in sermonibus tuis. Sermones Dei pleni veritatis sunt atque justitiae, ideoque vera sunt quaecumque locutus est Dominus de fragilitate humana, quia inclinatum est cor eorum ad nequitiam, propendet ad fraudem; et quia definivit eo quod non sit homo qui non peccet: omnes enim declinaverunt, et inutiles facti sunt (Psal. XIII, 3). Ideo vincit dum judicatur, quoniam prolapsione universorum probavit quaecumque de nostra judicavit fallacia. Ergo si dixerimus quia iniquitatem fecimus, justificamus Deum in sermonibus suis: si autem dixerimus quia non peccavimus, mendacem facimus Deum: sed impossibile est mentiri eum: nos igitur omnes sub peccato esse manifestum est. 54. Quantum igitur crimen, ut homo peccatorem se neget? Quoniam quantum in ipso est, summi Dei videtur arguere ac refutare mendacium, qui tam moderatus et patiens est, ut vincat cum judicatur. Venit enim ad judicium Deus et dicit: Popule meus, quid feci tibi, aut quid contristavi te, aut quid molestus fui tibi? Quia eduxi te de terra Aegypti, et de domo servitutis liberavi te, et misi ante faciem tuam Moysen, Aaron, et Mariam. Plebs mea, in mente habeto quid cogitaverit de te Balach (Mich. VI, 3 et seq.). Singula in conspectu tuo locat beneficia sua, ut tamquam de his judices quae servare debueras, quo magis reus fias, qui divinis non potueris stare beneficiis. Quid feci, inquit, tibi? Tamquam reum se constituit, et te judicem. Aut quid contristavi te? Offensi vultus non abnuit crimen, si tu Deo es contristatus auctore. Aut quid molestus tibi fui? Interpellationis injuriam confitetur, si molestior aestimata est: addidit beneficia quorum gratia non erubuit, qui existebat ingratus. In hac quoque causa considera quomodo Dominus 694 se ipsi David judicandum praebuit, ut vinceret; dicit enim Nathan: Haec dicit Dominus Deus Israel: Ego unxi te in regem super Israel, et ego liberavi te de manu Saul, et dedi tibi omnia quae erant domini tui, et uxores illius in sinum tuum dedi, et dedi tibi domum ipsius Israel; et si pauca sunt, adjiciam tibi. Et quare pro nihilo duxisti Dominum, ut faceres nequiter in conspectu ejus (II Reg. XII, 7 et seq.). Horum commemoratione conventus, cum videret inferiorem se esse, cum judicaret, ait: Peccavi Domino (Ibid., 13). Ita justificavit Dominum, qui peccatum suum negare ausus non est. 55. Possumus et ita accipere: justificat Dominum qui peccatum suum fatetur. Denique in Evangelio (Luc. VII, 29) habes quia Publicani justificaverunt Deum, baptizati baptismo Joannis. Baptista autem Joannes baptismum fecit poenitentiae. Qui autem agit poenitentiam delicta non abnuit. Ergo quia David contra se habebat semper delictum suum, utique non negabat quod et erubescebat, non negabat quod et agnoscebat. Non negando autem utique commissi poenitentiam gerebat erroris; atque ita confitendo delictum, justificabat Dominum, et ipse justificabatur a Domino. Justificatur enim Dominus, dum ejus praedicatur justitia, et ab eo venia postulatur. Simul et ipse justificat confitentem, et justificatur in sermonibus suis, sicut scriptum est: Dic iniquitates tuas, ut justificeris (Esai. XLIII, 26). 

CAPUT XI.

Prophetae verbis doceri, qui in iniquitate non concipiatur, esse neminem. Utrum parentum an prolis ea sit iniquitas, a qua solus Christus immunis fuisse ostenditur?

56. Sequitur: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Psal. L, 7). Quis tanto affectu agit poenitentiam? Humi stratus jacuit fusus in lacrymas, cibum non gustavit, lavacro se abdicavit. Quid jam reliqua dicam, quod abstinuerit ornatu et comptu regio (Conf. S. Aug., lib. IV cont. duas epist. Pelag., cap. 11)? Adjunxit confessionem iniquitatis suae, et in perpetua saecula toto canendam orbe transmisit. Ecce, inquit, in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea. Averte faciem tuam a peccatis meis: et omnes iniquitates meas dele. Ne projicias me a facie tua, et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me. Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae. Antequam nascamur, maculamur contagio; et ante usuram lucis, originis ipsius excipimus injuriam, in iniquitate concipimur: non expressit utrum parentum, an nostra. Et in delictis generat unumquemque mater sua: nec hic declaravit utrum in delictis suis mater pariat; an jam sint et aliqua delicta nascentis. Sed vide ne utrumque intelligendum sit. Nec conceptus iniquitatis exsors est, quoniam et parentes non carent lapsu. Et si nec 695 unius diei infans sine peccato est, multo magis nec illi materni conceptus dies sine peccato sunt. Concipimur ergo in peccato parentum, et in delictis eorum nascimur. Sed et ipse partus habet contagia sua, nec unum tantummodo habet ipsa natura contagium. Bonum quidem (Conf. S. Aug. lib. II, cont. Jul. Pel., cap. 7) conjugium, sancta copula; sed tamen qui habent uxores ita sint, ac si non habentes. Ipse thorus incoinquinatus: et nemo alterum fraudare debet eo, nisi forte ad tempus, ut vacent orationi. Tamen secundum Apostolum non vacat orationi quis eo tempore, quo usum corporeae illius conventionis exercet, et mulieris menstruatae coinquinatus est pannus, nec potest illis diebus purgationis suae offerre sacrificium. Et mulieris quae generaverit dies partus et plerique alii a sacrificio feriati sunt, donec legitimo ritu feta mundetur. 57. Ideo in quo voluit Dominus nulla hujusmodi originis esse contagia, dicit illi Dominus: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te; et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te (Jerem. I, 5). Quis tantus, cui tam magna delata sunt? Numquid Hieremias? Sed ille non utique in gentibus propheta propositus, sed in Judaea tunc temporis, nunc autem etiam in nationibus, quae in Jesum Christum Dominum crediderunt. Vide tamen ne illi dicatur, qui antequam nasceretur ex Virgine, jam dudum erat, et erat semper, et operabatur etiam in utero Mariae constitutus; et ita sanctus erat, ut sanctificaret prophetas suos: in quo solo et conceptus virginalis et partus sine ullo fuit mortalis originis inquinamento. Dignum etenim fuit (Conf. S. Aug. lib. IV cont. duas epist. Pelag., cap. 11), et qui non erat habiturus corpore peccatum prolapsionis, nullum sentiret generationis naturale contagium. Merito ergo David flebiliter in se deploravit ipsa inquinamenta naturae, quod prius inciperet in homine macula quam vita. 

CAPUT XII.

Confitenti peccatum coelestia sacramenta divinitus patefieri: cum haec incerta in psalmo dicuntur, significari non esse manifesta; sed praecipue hoc loco baptismatis lavacrum praefigurari.

58. Dum haec dicit, et peccatorum specialium atque communium colluviem confitetur, subito ei splendor veritatis, et candor gratiae spiritalis affulsit. Supergressus enim umbram, spiritu prophetico ipsa vidit mysteriorum sacramenta coelestium, quorum typum Moyses praefiguravit in Lege (Exod. XXIV, 7 et seq.). Vulneratus igitur charitatis vulnere, et indagandae captus veritatis cupiditate, in superiora suae mentis extendit intuitum, et in futura prospiciens, thesauros sapientiae et scientiae vidit in Christo, praevidit baptismatis sacramentum, et miratus gratiam exclamavit subito dicens: Ecce enim veritatem dilexisti: incerta et occulta 696 sapientiae tuae manifestasti mihi (Psal. L, 8). Non incerta mysteria, quia certa sunt; nec incerta secreta et arcana sapientiae, sed non manifesta. Hoc enim significat, quia nullis adhuc essent manifestata. Quod enim oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, hoc praeparavit Deus diligentibus eum. Videns igitur ea dicit: Ecce jam non in umbra, nec in figura, nec in typo, sed in veritate lux aperta resplendet: ecce nunc veritatem aspicio, splendorem veritatis agnosco: nunc te majori, Domine Deus noster, veneror affectu. Ecce enim veritatem dilexisti, non per speculum, non in aenigmate, sed facie ad faciem te mihi, Christe, demonstrasti; in tuis te invenio sacramentis. Haec sunt tuae vera sacramenta sapientiae, quibus mentis occulta mundantur. 59. Itaque jam laetus atque securus, quod vibrasset ei sapientiae plenitudo, dicit ad Dominum: Asperges me hyssopo, et mundabor; lavabis me, et super nivem dealbabor (Psal. L, 9). Bene et veteris Testamenti sacramenta non evacuat, et Evangelica docet mysteria praeferenda; hyssopo mundari secundum Legem postula (Exod. XII, 22); lavari secundum Evangelium concupiscit; et supra nivem se existimat, si lotus fuerit, dealbandum. Per hyssopi fasciculum aspergebatur agni sanguine (Levit. XIV, 6), qui mundari volebat typico baptismate. Lavatur autem qui diluitur aeterni fontis irriguo; et supra nivem dealbatur, cui culpa dimittitur. Denique de ipsa anima dicitur: Quae est haec, quae ascendit dealbata (Cant. VIII, 5)? Antequam baptizaretur, ipsa est quae dicebat: Nigra sum et decora, filiae Hierusalem (Cant. I, 4). Erat enim nigra, tenebrosa, peccatorum horrore deformis; sed postea quam abluta per baptismum remissionem meruit delictorum, dealbata ascendit ad Christum. Inde et per Esaiam Dominus locutus est dicens: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, ut nivem dealbabo (Esai. I, 18), id est, si cruenta, si tetra, mundabo. Haec est nix intelligibilis, de qua ait quod Domini Jesu in Evangelio (Matth. XVII, 2) refulserint vestimenta sicut nix; eo quod peccatum non cognoverit. Caro enim qua se induit, ab omni fuerat munda delicto. Quid miraris si vidit baptismatis sacramenta; cum supra dixerit, ubi descripsit passionem Domini: Dominus pascit me, et nihil mihi deerit: in loco viridi ibi me collocavit, super aquam refectionis educavit me (Psal. XXII, 2). Et alibi: Vox Domini super aquas, Deus majestatis intonuit (Psal. XXVIII, 3). Et de ipso sacramento plenius dixit: Parasti in conspectu meo mensam, impinguasti in oleo caput meum, et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est (Psal. XXII, 5)? 

697 CAPUT XIII.

David solo futurae remissionis auditu recreatus, fore ut ossa humiliata exsultent, praedicit; et quae sint illa? Rogandum Deum ut faciem avertat a peccatis nostris, illam vero ad nos convertat; item sicut peccatum, ita et iniquitatem quae ejus origo est, triplici ratione tolli, quae aperitur.

60. Merito ergo istic quoque exsultans ait: Auditui meo dabis gaudium et laetitiam: et exsultabunt ossa humiliata (Psal. L, 10). Probasti, Domine Jesu, quia numquam verba tua praetereunt (Matth. XXIV, 35). Probasti illud Evangelicum quod dixisti: Multi prophetae et justi voluerunt videre quae videtis, et audire quae auditis (Matth. XIII, 17). Ecce David solo laetatur auditu, quia futura esset peccatorum remissio; et prophetat quia exsultabunt ossa humiliata. Sicut omnia justi ossa dicent: Domine, quis similis tibi; sic exsultabunt ossa humiliata (Psal. XXXIV, 10), humiliantis scilicet animam suam justi. Dicuntur ergo ossa virtutes; dicuntur ossa velut quidam animi motus, vel animae, qui motus humiliantur peccatis, et exsultant gratiae coelestis munere: dicuntur et ossa populi Ecclesiarum; unde habes dictum et in psalmo: Non est absconditum os meum, quod fecisti in abscondito (Psal. CXXXVIII, 15). Os suum Ecclesiam dixit, et plebis devotae conventus sacros; quoniam sumus membra corporis Christi de carne ipsius, et de ossibus ejus. Hoc igitur dicit, quia Ecclesia Domini omnia opera divina cognoscet, et fidem resurrectionis accipiet. 61. Sequitur: Averte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele (Psal. L, 11). Usitata est deprecatio, ut eos quos laesimus, oblivisci offensionis propriae postulemus. Moraliter ergo Deum rogat Propheta, ut avertat faciem suam a peccatis ejus, et tamquam oblivia peccatorum ejus assumat. Sed quia omnia spectat, et nihil eum praeterit, oblivisci non potest, sicut nos, quos brevi intervallo temporis eorum quae cognoverimus, memoria subterfugit. Ideo bene ait ut faciem suam avertat, non ab ipso, ne deficiat destitutus: sed a peccatis, ut vires non possint habere peccata ipsius. Quos enim aspicit Dominus, illuminat, et in vultu Domini pietas atque indulgentia est. Ideoque hic ipse ait: De vultu tuo judicium meum prodeat (Psal. XVI, 2), de vultu enim Domini venia, non poena procedit. Rogandus est ergo ut nos aspiciat, avertat autem faciem suam a peccatis nostris, ut deleat ea. Quae enim non aspicit, delet; et quae deleverit, ea memoria sepelientur, sicut ipse Dominus ait: Ego sum, ego sum qui deleo iniquitates tuas, et memor non ero: tu autem memor esto, et judicemur (Esai. XLIII, 25). 62. Peccatum autem aut donatur (De poenit, dist. 3, cap. Ille rex, § Peccatum aut donatur), aut deletur, aut tegitur: donatur per gratiam, deletur per sanguinem crucis, tegitur per charitatem. Similiter et iniquitas, quae estimatur habitudo mentis injustae. Licet Joannes in epistola eum qui fecerit peccatum, 698 et iniquitatem fecisse dixerit, sicut habemus scriptum: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit (I Joan. III, 4), peccatum est iniquitas, quia in peccato ipso iniquitas est; tamen ut nobis videtur, peccatum opus est iniquitatis, iniquitas autem operatrix culpae atque delicti. Plus est ergo ut ipsa iniquitas deleatur, excidatur radix et seminarium peccatorum; mala tollatur radix, ne malos fructus faciat; aboleatur erroris omnis affectus, universa iniquitatum genera tollantur. 63. Itaque quemadmodum intrans in animam sapientiae disciplina imprudentiam tollit, et scientia ignorantiam: sic perfecta virtus iniquitatem, et remissio peccatorum delet omne peccatum. Unde praeclare Apostolus ait: Quia donavit nobis peccata Dominus Jesus, delens chirographum decreti, quod erat contrarium nobis, et ipsum, inquit, de medio tulit, affigens illud cruci (Coloss. II, 14). Delevit sanguine suo atramentum Evae, delevit obligationem haereditatis obnoxiae. Fides igitur peccatum minuit. Et ideo Dominus dimittens peccata dicebat: Fiat tibi secundum fidem tuam (Matth. VIII, 13). 

CAPUT XIV.

Cor mundum solis inesse renovatis; atque inibi quaenam sint viscera, quisve spiritus, quorum hoc loci sanctus Propheta meminit? Aversum Domini vultum, gravis supplicii loco esse; et quomodo idem a facie sua projiciat? Atrocissimae huic poenae quinam obnoxii? Post quae nonnihil perstringitur de libertate ac unitate voluntatis in Trinitate.

64. Sequitur: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis (Psal. L, 12). Superius mundari ab occultis se petit (Psal. XVIII, 13); hic postulat cor mundum creari sibi, quod ei provenit qui renovatur spiritu: in novo enim homine cor mundum est, in quo veterum delictorum fuerit deleta colluvies, nec inscripta remanserit aliqua iniquitatis effigies. Grande autem munus est, cordis esse mundi. Unde pulchre Salomon: Quis gloriabitur castum se habere cor (Prov. XX, 9)? Et Dominus in Evangelio: Beati mundo corde; ipsi enim Deum videbunt (Matth. V, 8). Propheta etiam David cor mundum habere cupiebat, ne a facie Domini projiceretur. 65. In quo autem cor mundum est, innovatur in ejus interioribus spiritus. Viscera enim velut interiora sunt corporis: ita sunt et intelligibilia viscera animae, ut sunt viscera misericordiae (Coloss. III, 12), ut sunt interiora quae benedicunt Dominum, de quibus ait: Benedic, anima mea, Dominum, et omnia interiora mea nomen sanctum ejus (Psal. CII, 1). Viscera autem animae adinventiones sensuum sunt, bonae cogitationis studia, virtutum perseverantia, postremo illae quae Graece εὐνομίαι dicuntur. 66. Rectus autem spiritus qui bene dirigit, qui deducit in viam rectam, hic est spiritus veritatis; vel certe recta hominis conscientia nullis inflexa peccatis, vel spiritus qui in homine est. Non praetermisimus quid alii sentiant; tamen nobis videtur 699 quoniam de mysteriis dicit lectio, et futurae gratia renovationis exprimitur, Spiritusque sancti infusio postulatur. 67. Deinde sequitur: Ne projicias me a facie tua; et Spiritum sanctum tuum ne auferas a me (Psal. L, 13). Si quis nos offenderit servulorum, avertere ab eo vultum solemus. Plerique autem divitum amandare consueverunt mancipia sua, et per agellulos relegare, et haec poena gravior aestimatur. Denique solent magis se offerre verberibus. Si apud homines hoc grave ducitur, quanto magis apud Dominum Deum nostrum. Quasi non hinc dolor parricidalis (reprimendus quidem, si qua eum pietas temperare potuisset) eruperit, quod faciem suam Deus a Cain muneribus avertit; respexit autem super munera Abel. Itaque tacito vultu, alterum innocentem pronuntiavit, alterum peccatorem. Ergo quasi ultimus servus humiliat se; et quasi in peccato deprehensus, et offensae reus, obsecrat ut flagelletur potius, quam projiciatur a facie Domini. 68. Quomodo projiciat Deus a facie sua, audi dicentem: Tollite eum in tenebras exteriores, ibi erit fletus et stridor dentium (Matth. XXII, 13). Qui non emendatur, a facie ejus in tenebris constituitur. Ideo justus ne tenebras patiatur, ait: Vultum tuum, Domine, requiram (Psal. XXVI, 8). Ubi enim Domini vultus, ibi lumen est, sicut scriptum est: Faciem tuam illumina super servum tuum (Psal. CXVIII, 35). Denique ubi primum intuitus Petrum vidit, et illuminavit. 69. Grande igitur supplicium, projici a facie Dei. Projectus est Adam cum de paradiso exiret, nec immerito; ipse enim ante se absconderat a facie Dei. Exivit et Cain a facie Dei, non solum post parricidale commissum; sed etiam postquam Deum putavit esse fallendum, ut crimen negaret. Peccator igitur excluditur a facie Dei: justus autem dicit: Ecce ego (Esai. VI, 8). Denique ipse David cum videret interire populum, semetipsum obtulit dicens: Ego sum, ego peccavi, et ego pastor male feci (IV Reg. XXIV, 17): et sic ira Domini mitigata est, et venia donata. 70. Simul ostendit quia sancti permanent, criminosi projiciuntur. Ideoque servanda est nobis gratia spiritalis, ne propter peccata nostra auferatur a nobis. Non enim projicitur in quo Spiritus sanctus est: sed inoffenso muneris sui fructu studet se Domino semper offerre, sicut ille qui dicenti Domino: Numquid et vos vultis discedere, respondit: Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes, et nos credimus (Joan. VI, 68 et 69). 71. Simul illud considerandum, quia non aufertur Spiritus nisi Domini voluntate; sicut non datur nisi Domini voluntate: qui utique cum datur, non quasi coactus operatur, sed pro sua voluntate dividitur, sicut scriptum est, dicente Apostolo: Haec autem omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult (I Cor. XII, 11). Cum igitur non auferatur nisi Domini voluntate, apparet quia una Trinitatis voluntas est. 

700 CAPUT XV.

Rationalem naturam laetitiae salutaris solam capacem esse; eamque principali spiritu confirmari; et quis ille spiritus?

72. Redde mihi laetitiam salutaris tui: et spiritu principali confirma me (Psal. L, 14). Cui debetur, et redditur: redditur rationali naturae laetitia salutaris. Laetitia autem et gaudium fructus est Spiritus. Firmamentum quoque nostrum spiritus principalis est. Denique is qui principali confirmatur spiritu, non est obnoxius servituti, nescit servire peccato, nescit fluitare, nescit errare, nec studio nutat incertus; sed firmatus in petra, solido stabilitur vestigio. 73. Quem putamus dici spiritum principalem? Plerique spiritum rectum ad Dominum referunt Jesum, qui peccatum mundi abstulit, et omne hominum genus sui sanguinis effusione renovavit; et ideo dictum est: Spiritum rectum innova in visceribus meis: spiritum autem sanctum, de quo dicit: Spiritum tuum ne auferas a me, Spiritum intelligunt veritatis: sanctum Spiritum vero principalem, Deum Patrem arbitrantur. Quam moraliter autem ait: Ne projicias me a facie tua. Fideliter timet auferri sibi quam accepit gratiam; ideoque alibi ait: Oculi mei semper ad Dominum (Psal. XXIV, 15). Et in posterioribus: Ecce sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, et sicut oculi ancillae in manibus dominae suae: ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum, donec misereatur nobis (Psal. CXXII, 2). Certe hic est Spiritus doctor et princeps, qui regat mentem, confirmet affectum, quo velit trahat, et in superiorem vitam dirigat. 74. Sunt et qui acceperint spiritum hominis, qui in ipso est. Ideo ait Apostolus: Quis enim scit hominum, quae hominis sunt, nisi spiritus qui in ipso est (I Cor. II, 11)? Qui potest scire omnia, quem hominis occulta non fallunt, potest in homine habere principatum. 

CAPUT XVI.

Periti doctoris esse iniquos vias Domini edocere. Quomodo id tum Christi, tum Davidis personae accommodetur; quidve liberari se de sanguinibus oret Propheta?

75. Sequitur: Docebo iniquos vias tuas, et impii ad te convertentur (Psal. L, 15). Ille praecipuus est gubernator, qui scopuloso in littore navim gubernat: ille doctor bonus, qui duriora acuit ingenia ad eruditionis profectum: ille bellator egregius, dux mirabilis, qui timidiores accendit in praelium, exploratisque locorum ingeniis, fulcit; ut infirma virium commoda stationis opportunitate compenset: ille similiter magnus etiam fidei zelator, qui iniquos docet. Unde pulchre ait: Docebo iniquos. Non dixit: Docebo justos; noverunt enim justi vias Domini: sed, iniquos, inquit, docebo. 701 Denique auctor prudentiae et magister omnium dicit: Non veni justos vocare, sed peccatores (Matth. IX, 13). Et medicus ille coelestis: Non opus est sanis, inquit, medicus, sed infirmis (Ibid., 12). 76. Sive igitur ex persona illius qui gentes vocavit, sive ex sua, bene posuit: Docebo iniquos vias tuas, quia commutari vitiosos affectus potest, propositumque convertere doctrina coelestis, et operatio divina sacrilegis pectoribus studia pietatis infundere; ut hi qui sine lege vivebant, convertantur ad Dominum verum, qui ante avertebantur: regalis quoque exemplo poenitentiae, hi qui iniquitates et acerba exercent flagitia corrigantur; et fide atque opere conversi, doctrinae remedium salutaris accipiant, ingrediantur Domini vias, in quibus nullos erroris anfractus, nulla diverticula praecipitis prolapsionis offendant. Sicut enim bonae vitae specimen, et virtutis exemplar in iis viris est, qui inoffensa vitae suae tempora percurrerint: ita qui anteactis renuntiantes flagitiis, vel incrudelitatis erroribus, emendaverint cursum posterioris aetatis, his ad imitandum propositi sunt, qui vel opere vel cogitatione labuntur. 77. Sequitur: Libera me de sanguinibus, Deus, Deus salutis meae (Psal. L, 16). Et ad Uriae mortem potest referri, quod mandatae necis ejus conscius, veniam tanti poscat admissi, et quamvis rex legibus absolutus, suae tamen reus sit conscientiae; quibus vinculis se enodari desiderans, divinum sibi precatur auxilium, ut ab omni criminis perpetrati labe mundetur. Et re vera cum mitis et corde mansuetus egregia semper dederit sanctus Propheta suae mansuetudinis et pietatis insignia, ita ut adversariis suis frequenter ignoverit, atque ab eorum nece putaverit abstinendum; non est mirum quod tam graviter doleat fundendi sanguinis innoxii sibi obrepsisse peccatum. Ideo liberari se a sanguinibus, hoc est a peccatis mortalibus, postulavit. Laudavit Dominum Deum suum, justitiam Domini praedicavit; ideoque addidit: Exsultabit lingua mea justitiam tuam. 

CAPUT XVII.

Davidem verbis suis peccatum sibi dimissum significare, cum Deus peccatori os occludat. Eadem verba etiam Christo convenire, quippe qui verus sit David, a quo futura gentium congregatio, et Ecclesiarum fundatio praesignetur, postremo nonnullis de sacrificio Christi atque Martyrum propositis opus clauditur.

78. Domine, labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam (Psal. L, 17). Qui laudat Dominum, ab inimicis suis erit salvus, ut scriptum est (Psal. XVII, 4). Et certe supra dixerat in quadragesimo nono psalmo: Peccatori autem dixit Deus: Quare tu enarras justitias meas (Psal. XLIX, 17)? Cum ergo per os suum dixerit quod peccatorem prohibuerit Deus suas enarrare justitias, utique ipse enarrando justitiam Dei, declaravit commissum hoc nequaquam sibi imputatum esse peccatum. 79. Et addidit: Labia mea aperies, et os meum annuntiabit laudem tuam. Os peccatoris Deus claudit, ne loquatur justitias Dei; justi aperit, ut loquatur. Cujus ergo labia aperit, hunc peccati absolvit reatu. Illius autem aperit labia Dominus, 702 qui accipit verbum in apertione oris sui. Unde et Apostolus petit se adjuvari orationibus plebis, ut aperiatur sibi ostium verbi ad loquendum mysterium Christi (Colos. IV, 3). Linguam vero pro sermone accipimus ejus, qui exsultat in Dei laudibus. Unde et illud sic aestimatur: Lingua mea calamus scribae velociter scribentis (Psal. XLIV, 2), sermo infusus Prophetae. 80. Quod si ex persona Christi dictum accipimus, vide ne scriba sit velociter scribens Verbum Dei, quod animae viscera percurrat et penetret, et inscribat in ea vel naturae dona vel gratiae: lingua autem sit sanctum illud corpus ortum ex Virgine, quo vacuata sunt venena serpentis, et Evangelii opera toto orbe celebranda decursa sunt. Accedit ad evacuandum peccatum, quod humilitatem suscepit; contrivit cor suum, quod magis sacrificium Dominus elegit, quam holocausta pro peccatis, quae secundum Legem offerri solebant. Denique supra ait: Holocausta et pro peccato non postulasti, tunc dixi: Ecce venio (Psal. XXIX, 7 et 8), id est, non rapinam arbitratus esse me aequalem Deo, venio formam servi accipiens; venio in specie susceptionis humanae, in veritate crucis, mortis humilitate obedientiam probaturus; ut in obedientia deleatur. 81. Merito ergo et hic dicit: Quoniam si voluisses, sacrificium dedissem utique, holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernit (Psal. L, 18 et 19). Et sicut supra dixi, certum est mysterio convenire quod ipse Dominus Jesus videtur hic quoque ex sua persona loqui, qui superius illud personae suae evidenti testificatione deprompsit. Ipse enim verus David, manu fortis, verus humilis, atque mansuetus, primus et novissimus, aeternitate primus, humilitate ultimus: per cujus obedientiam humani generis culpa deleta, refusa justitia est. Ipse, inquam, Jesus umbrae finis et Legis, advenit humilitatis magister docere superbos sensu, et tumore cordis inflatos ad mansuetudinem et simplicitatem esse migrandum. Quomodo igitur in typo ejus mysterii peccatum imputari potest, cum in ipso mysterio sit remissio peccatorum? Nisi forte ideo David iniquitatem suam, peccatumque confessus est ejus admissi; ut et ipse ad remissionem peccati, et gratiam mysterii pertineret. 82. Nam quid sibi vult quod vir peccatum suum confitens, de Sion et Hierusalem psallit dicens: Benefac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Hierusalem (Ibid., 29); nisi quia accelerari ei placet Ecclesiae congregationem per vocationem gentium; quae non ancillae filii, sed liberae Hierusalem, illius, quae in coelo est, fidei suae prosapiam toto orbe diffunderet et spiritalium septa murorum doctrinae apostolicae fundaret assertione? 83. Muri itaque Hierusalem fidei propugnacula, disputationum munimenta, virtutum culmina sunt; muri Hierusalem Ecclesiarum conventus sunt toto orbe fundati. Ecclesia enim dicit: Ego murus, et ubera mea turris (Cant. VIII, 10). Et bene muri Hierusalem Ecclesiarum conventicula sunt; quoniam quisquis bona fide atque opere ingreditur Ecclesiam, fit supernae illius civis et incola civitatis quae descendit de coelo. Hos muros lapidum aedificat structura vivorum. 703 84. Videns igitur Hierusalem veram et Sion dixit: Cum benedixeris in bona voluntate tua Hierusalem et Sion, tunc acceptabis sacrificium justitiae (Psal. L, 21), hoc est sacrificium corporis Christi, qui ait, cum de propria passione loqueretur: Aperite mihi portas justitiae, et ingressus in eas confitebor Domino (Psal. CXVII, 19). Et in Evangelio ait ad Joannem: Sine modo; sic enim oportet nos implere omnem justitiam (Matth. III, 15). Et infra: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam (Matth. V, 10). Justitia Christus est. Sacrificium ergo Christi acceptabile futurum Patri asserit. Hoc est ergo de quo et supra ait: Sacrificate sacrificium justitiae, et sperate in Domino (Psal. IV, 6). Haec est justitiae spiritalis oblatio, et holocaustum ferventis devotionis, et infusionis Spiritus sancti, quod dicit futurum, cum ad illud spiritale Domini altare coeperint admoveri 704 animae credentium, quae renuntiantes voluptatibus atque deliciis, tamquam aratrum in visceribus suis ducant, ut fructus possint ferre piae culturae. 85. Vel certe ita: Cum benedixeris Ecclesiam ex gentibus acquisitam, et spiritale sacrificium justitiae coeperit frequentari, tunc et martyres sancti qui suum pro Christo corpus obtulerint exarandum, tamquam vituli sacris altaribus offerentur; sicut in Apocalypsi Joannis scriptum invenimus (Apoc. VI, 9), quia sub altari erant animae eorum, qui pro Domini Jesu nomine corpora sua obtulerunt martyrio, ut Christi sibi gratiam mercarentur: cui est honor et gloria, laus, perpetuitas cum Deo Patre et Spiritu sancto a saeculis et nunc et semper, et in omnia saecula saeculorum. Amen.</text>
      <sha1>eduuimn38hxjy3vwhzmdyunoez2f9h4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adversus Arium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52525</id>
    <revision>
      <id>264983</id>
      <parentid>213320</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:33:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="299698" sha1="20wuukgfvgodciqrectuar6qaeurlx9" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaius Marius Victorinus
|OperaeTitulus= Adversus Arium
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus= 
|Genera=theologia
|Editio=Migne 1845
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Marius_Victorinus_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}} 
'''[[Patrologia Latina/8|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 8]]'''


''MarVic.AdvAri 8 Marius Victorinusc.285-c.365 Parisiis J. P. Migne 1844 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

LIBER PRIMUS. I.
In primo sermone hujus operis, et multa et fortiora quaedam etiam horum, o amice Candide, proposita atque tractata abs te sunt; quae quanquam ut oportuit dissoluta sunt, tamen idcirco ista ex eorum epistolis audire voluimus; ut dum haec omni refutatione convincimus, illa quoque ex istorum refutatione vincamus. Et primum definiendae sunt Arii Eusebiique sententiae, in quo nobis consentiant, in quibus discrepent, in quibus ipsi sibi videantur adversi. Arius ait, quoniam filius non est ingenitus. Item Eusebius, hoc idem quod duo non sint ingenita. Nobis quoque ista sententia est. Arius, filius, inquit, pars ingeniti non est, neque est ex aliquo subjecto: haec duo et Eusebius. Et adjicit: neque unum in duo divisum; id est autem, filium partem ingeniti non esse. Sed Eusebius: Neque pars, neque effluentia, inquit, est. Hoc nos consimiliter negamus: nam neque pars patris filius, neque effluentia quae manando inde, minus fecerit unde manarit. Jam vero ex non subjecto esse ferre non possumus: non quod nos ex aliquo subjecto esse dicamus, sed quod a patre ut filium. Arius, voluntate, inquit, Dei subsistit filius ante tempora et aeones. Idem et Eusebius: Nos ante omnes aeones, et ante omnia tempora; sed genitum dicimus, non factum, non creatum, non fundatum. Arius dicit: Filium factum, scilicet plenum Deum, unigenitum, immutabilem, qui antequam crearetur non fuerit, propterea quod non sit ingenitus. Haec eadem Eusebius, adjiciens, quod filius omnia facienti sit similis: nos contra, non enim similem, sed eumdem dicimus, quippe ex eadem substantia. Praeterea addit Eusebius, principium filii sciri nec ab homine posse, neque ab aliqua superiore vel potentia, vel excogitatione, et audet tamen dicere, figmentum esse filium, voluntate et sententia patris subsistere, non ex aliquo existenti. Istud non est principium filii dicere: si enim dicit hoc, ex non existentibus est, non est patris neque pars, neque effluentia. Non solum principia novit, sed et τοῦς λόγους principiorum. Si autem non, quae audacia est dicere: Hoc Deus, hoc Christus est: hoc pater, hoc filius? Nos autem dicimus, patrem ut patrem, filium ut filium.

II. Et primum ut ille versiculis quinque quod asserebat, docuisse se credidit, filium factum esse, non natum; sic nos filium natum primum sacra omni lectione docebimus. Deinde id ipsum, hoc est, substantialiter filium, permittente Dei spiritu, ut possumus asseremus. Atque ex hoc primum sumatur exordium. Paulus ad Ephesios (Ephes. III, 14-21): Hujus rei gratia flecto genua mea ad patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in coelis et in terra nominatur, ut det vobis secundum divitias gloriae suae, virtute confortari per spiritum suum in interiore homine, habitare Christum per fidem in cordibus vestris, in charitate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo, et altitudo et profundum: scire etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Ei autem qui potest super omnia facere abundantius quam petimus aut intelligimus, secundum virtutem quae operatur in nobis, ipsi gloria in Christo Jesu, et ἐκκλησίᾳ, in omnes generationes saeculorum. Quid ex his apparet possibile esse cognoscere Deum et Dei filium: et quomodo pater, quomodo filius? Est autem et illud in Evangelio secundum Joannem (Joan. I, 18): Deum nullus vidit unquam: unigenitus filius qui est in gremio patris, ille exposuit. Possibile igitur dicere de Deo, et idcirco et de filio. Quis enim de patre exposuit? filius. Quis iste? qui est in gremio. Non solum igitur processit, sed et in gremio semper est filius, sufficiens doctor de patre. Quid enarravit? quomodo Deus. Et Judaei ante et ethnici enarraverunt: quid ergo enarravit? patrem Deum, se autem filium, et quod ex eadem substantia, et quod a patre exierit. Dicit enim (Joan. VIII, 19): Neque me nostis, neque patrem meum. Si enim me nossetis, nossetis et patrem meum. Hoc nunquam diceret, nossetis, nisi filius, et filius substantialiter: Si me nossetis, nossetis et patrem. Figmentum enim si esset, non ex ipso pater nosceretur, sed potentia Dei et divinitas, ut Paulus dixit: (Rom. I, 20). Mirabilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta noscuntur: aeterna quoque ejus virtus ac divinitas. Et Spiritus sanctus exposuit de Christo, sicuti dicit Salvator in Evangelio secundum Joannem (Joan. XVI, 16): Spiritus sanctus quem mittet Pater in meo nomine, ipse vos docebit omnia. Si igitur sic sunt ista, didicimus et patrem et filium et in sanctis scripturis, et a spiritu quem doctorem habet fide sanctus vir. III. Dicamus igitur scripturas, et primum secundum Joannem: dicit enim (Joan. I, 1), quomodo λόγος et in principio erat, et circa Deum erat, et quomodo Deus erat λόγος. Numquid de alio dicit λόγου; omnino de filio. Quid ergo λόγος, si ex nullo est subjecto? quomodo λόγος potentiam habet, ut per ipsum creentur omnia, ipse qui sit ex nullo subjecto? Impossibile enim, semen esse omnium quae sunt, quod ex nihilo factum est. Deinde si in principio erat, quomodo principium: secundum quod principium est, sine principio est: qui erat in principio, erat semper. Quae igitur audacia? quae blasphemia? Non erat aliquando, dicere, toties Joanne dicente: Erat λόγος in principio, erat ad Deum, erat Deus λόγος ipse? Erat hic in principio ad Deum. Licet enim erat praeteriti temporis significationem habeat, frequenter non sine principio; sed hic sine principio accipiendum, quoniam dixit: In principio erat. Quod et vos significatis ante tempora, ante aeonas dicentes (Ibid. 3): Omnia, dicit, per ipsum facta sunt, et sine illo effectum est nihil. Etenim sine λόγῳ quid est, quod non ut sit accipiat? Solus enim λόγός, secundum quod λόγος, est et sibi et aliis ipsum quod est, ipse praestet omnibus quae sunt. Et idcirco aequalis quidem patri. Causa enim principalis et sibi et aliis causa est, potentia, et substantia. Causa exsistens. Prae causa autem pater. Unde filius distabit hoc, quod movetur et operatur in manifestationem, propter magnam divinitatem nobis incognosibiliter operante patre. Supra enim beatitudinem est pater et idcirco ipsum requiescere. Operari enim etiam, si imperfectionem operatur, in molestia motus: ista beatitudo est, secundum quod est operari perfecta. IV. Audi igitur et aliud. Quod est esse, pater est: quod est operari, λόγος· et prius est quod est esse; secundum, quod est operari. Habet quidem ipsum quod est esse, intus insitam operationem: si enim motu, hoc est, operatione, quae vita aut qui intellectus est: ergo non est solum esse, sed ipsum quod primum est esse, propter quod est ei quiescere solum ipsum esse: est isto modo et quod est operari, quod est secundum, quoniam non intus, sed cum foris operatur, operari dicitur. Apparente enim operatione, et est et nominatur operatio, et ut generatio sui ipsius et aestimatur et est: sic igitur id ipsum quod est operari, et ipsum esse habet, magis autem non habet: ipsum enim operari esse est; simul enim et simplex, et esse et operari, eorum quae supra sunt natura est declarans et sortita: secundum quod est requiescere, ipsum esse et substantiam; secundum autem quod est in motu esse, actionem, operationem: hoc autem quod est in motu esse, declaratio est ejus quod est esse secundum actionem. Et idcirco (Ibid. 9) erat lumen quod est verum, quod illuminat omnem hominem venientem in mundum. Λόγος ergo lumen est quod est verum; et idcirco (Ibid. 3, 4) quod est factum, in ipso vita est, et vita lumen hominum: et ipse λόγος, lumen verum (Ibid., 19) in mundo erat, et mundus per ipsum factus est; qui filius est Dei, de quo dicit (Ibid. 18): Deum nemo vidit unquam: unigenitus filius qui est in gremio patris, ipse enarravit de λόγῳ. V. Omnia supra dixit et conjunxit de filio, nullum alium filium declarans, quam τὸν λόγον. Erat igitur filius ad Deum, et in principio erat, et ipse Deus erat, et per ipsum omnia facta sunt, et ipse est unigenitus: et veluti prodiens quidem a patre, ad patrem erat propter hoc quod est operari; propter vero quod est esse in gremio patris existens, enarravit de patre, declaratio patris effectus secundum quod est operari. Quod maxime λόγος est ipse filius, ipse lumen, ipse vita. Quod Deus est filius, sic dicit Joannes (Ibid. I): Et Deus erat λόγος. Et rursus: (Joan. III, 13): Nullus ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Quod vita est filius (Ibid. 15): Ut qui credit in ipsum non pereat. Et rursus (Ibid.): Sed habeat spem, vitam aeternam. Quod filius (Ibid. 16): Unde filium suum unigenitum tradidit. Filium dixit, et suum, et unigenitum. Quid amplius ad verum filium? Quod ipse vita: ut omnis qui credit in ipsum, non pereat, sed habeat vitam aeternam. Quod ipse filius Christus est (Ibid. 17): Non enim misit Deus filium, ut judicet mundum, sed ut salvet mundum. Quod lumen, de ipso dicit (Ibid. 19): Quoniam lumen venit in mundum. Joannes non erat verum lumen, et idcirco dicit (Joan. I, 20): Num sum Christus, sed quod missus sum. Missus est ergo Joannes. Christus autem filius (Joan. III, 31), qui desuper venit, supra omnes est. Et rursus: De coelo veniens. Dicitur quidem quod sit missus a Deo; ut (Ibid. 17) filium enim misit Deus. Sed ista duo, et veniens, et misit, et filium in patre, et patrem in filio esse significant; quoniam Christus vita Samaritidi dicit (Joan. IV, 10): Tu ab eo peteres, et tibi daret aquam viventem. Et rursus (Ibid. 13, 14): Omnis qui biberit ex aqua ista, iterum sitiet: qui autem biberit ex ista aqua quam ego dabo ipsi, non sitiet in omni saeculo: sed aqua quam ipsi dabo, efficietur in ipso fons atque scatentis in vitam aeternam. Quod Christus Salvator (Ibid. 42): Et scimus, quoniam iste est Salvator mundi. Quod filius Dei est (Joan. V, 17): Pater meus usque nunc operatur. Quis hoc dicit? Christus. Quae blasphemia ipsius, patrem dicere qui non sit pater? quae ira Judaeorum (Ibid. 18) audientium patrem Deum, et irascentium in eum, qui dixit, quod filius esset Dei, cum non esset filius Dei: si enim non fuisset, non diceret. Sed dixit, et Dei cultor dixit; veritate igitur dixit, et idcirco incredulitas Judaeorum punitur. VI. Post ista, omnis responsio ad Judaeos, et filium Christum, et patrem Deum declarat (Ibid. 19-21): Quae facit pater, et ego facio: non facit filius a semetipso, nisi viderit patrem facientem: pater enim amat filium: suscitat pater a mortuis, suscitat et filius. (Ibid. 26): Habet pater vitam in semetipso, habet et filius. Et omnio deinde. Quod λόγος filius, et filius Christus (Ibid. 38): Et λόγον ejus non habebitis in vobis manentem, quoniam quem misit ille, ipsi vos non creditis. Quod filius (Joan. VI, 32): Pater meus dat vobis panem de coelo verum. Quod Christus non ab homine homo (Ibid. 33): Panis enim ex Deo est, qui descendit de coelo. Quod vita: Et vitam dans mundo. Et postea dicit (Ibid. 35): Ego sum panis vitae. Quod ex Deo (Ibid. 46): Non vidit patrem aliquis, nisi qui est a patre. Quod pater et filius alius in alio (Ibid. 58): Sicuti misit me vivens pater. Si vita filius, vivens pater, filius in patre: sicuti enim quale prius est, deinde qualitas; sic vivens primus Deus, sic vita. Qui enim genuit vitam, vivens est: vivit vita a vivente patre. Non enim ante vita, et sic Deus vivens, sed Deus vivens prior. Sic vita, et sic vivens vita. Et idcirco deinde dicit (Ibid.): Et ego vivo propter patrem. Ergo et pater in ipso. Quod et panis est, et vita (Ibid.): Et qui accipit me, ille vivet propter me (Ibid. 59). Hic est panis de coelo descendens: Non sicuti patres vestri manducaverunt, et mortui sunt, manducans istum panem vivet in omne saeculum. VII. Numquid homo ista dicit de semetipso, qui sit solum homo? si enim homo ista dicit, blasphemat, et (Joan. IX, 31) peccantes Deus non audit. Sedenim dicit Christus quod audiat illum Deus: Non ergo peccator, neque homo. Et dictum est (Psal. CVII, 3): Vana spes in hominem. Et dicitur (Psal. XIX, 8): Nos vero in Deum nostrum speramus. Christus ergo Deus, non ab alia substantia (Joan. VI, 58): Vivens pater, et ego vivo propter patrem. Et (Joan. VI, 35, 48): Panis vitae sum ego (Ibid. 59): qui istum manducat, vivet in saeculum. Cuncta ista unam substantiam significant: Et idcirco dicit Jesus quod desuper est, qui dicit ista (Ibid. 63): Si igitur videritis filium hominis ascendentem ubi fuit prius? Quod spiritus Deus est, dictum est (Joan. IV, 24): Spiritus Deus est. Et quod filius spiritus est vivificans, quod ista fides sit perfecta in Christum, dicit Petrus (Joan. VI, 69, 70): Verbum vitae aeternae habes: et nos credimus in te, Domine, quoniam tu es Christus filius Dei. Quid est verbum vitae aeternae? quoniam si quis te audit, vivet in aeternum. Quod a Deo (Joan. VII, 29): Ego scio ipsum, quod ab ipso sum. Quod substantia patris Christus (Joan. XIV, 10, 11): Ego in patre, et pater in me. Hoc non per dignitatem solum, sed per substantiam. Si enim per dignitatem solum, quomodo ipse dicit (Ibid. 28): Pater meus major me est: et pater mittat, mittatur filius? Rursus autem datur filio a patre dignitas: Secundum hoc igitur pater in filio. Numquid et filius dat dignitatem patri, non habenti substantiam? Igitur et pater in filio, et filius in patre. VIII. Sed ista. Et iterum quod ipse Christus, qui filius patris, et ipse est Spiritus sanctus (Joan. VII, 37, 38): Jesus stabat, et clamabat: Si quis est qui sitit, veniat et bibat. Qui credit in me, quemadmodum dixit scriptura, flumina ex ventre ipsius manant aquae viventis. Est illud quidem dictum de illo qui accipit spiritum; qui accipiens spiritum efficitur venter, effundens flumina aquae viventis. Dat autem hunc spiritum Christus; dat et aquam viventem, ut ipse dicit, scriptura de spiritu dixit istud. Venter igitur qui accipit spiritum, et ipse spiritus venter, a quo manant flumina aquae viventis: sicut scriptura dicit (Ibid. 39): Hoc autem dixit de spiritu quem futuri erant accipere credentes in ipsum: nondum enim spiritus erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus. Sed rursum iterum flumina spiritus, venter autem ex quo flumina Jesus; Jesus enim est spiritus. Jam ergo Jesus venter de quo flumina spiritus. Sicuti enim a gremio patris, et in gremio filius; sic a ventre filii spiritus; ὁμοούσιον ergo tres; et idcirco in omnibus unus Deus. Quod non sit ex mundo (Joan. VIII, 3): Ego sum lumen mundi; propter ipsum enim vivit mundus, ac vivet quamdiu obedierit ei. Quod omnes tres spiritus, jam dixit (Joan. IV, 24): Deus spiritus est. Et dicentibus quibusdam (Joan. VIII, 19): Ubi est pater tuus? dixit: Neque me nostis, neque patrem meum: Si me sciretis, scire possetis et patrem meum. Spiritus autem sanctus Spiritus manifeste; ista autem omnia et pater, et ex patre: ὁμοούσιον ergo. Non enim spiritus ut alii: illi enim a Deo, non ex Deo: ὁμοούσιον igitur ista tria. Quod filius verus (Joan. XVI, 27, 28): Ego enim ex Deo exivi, ut ex gremio patris, et advenio in mundum. Quod antequam in carne esset, erat Christus (Joan. VIII, 56, 58): Abraham, pater vester, laetabatur ut videret diem meum: et vidit et gavisus est. Et rursus: Ante Abraham ego sum. Quod non homo (Joan. IX, 5): Cum sum in mundo, lumen sum mundi. Quis autem dedit caeco visum? homo? impossibile: et ego, quod filius Dei (Joan., IX, 35-37): Tu credis in filium Dei? Respondit ille: Quis est, Domine, ut credam in eum? Dixit ipsi Jesus: Et vidisti eum, e t qui loquitur tecum, ipse est. Quod ex eadem substantia et potentia (Joan. X, 30): Ego et pater unum sumus. Et rursus (Joan. XIV, 10, 11): Pater in me, et ego in ipso. IX. Unde dictum in Paulo (Philipp. II, 6): Qui in forma Dei existens, non rapinam arbitratus est, esse se aequalem Deo. Ista igitur significant et unam esse substantiam, et unam potentiam. Quomodo enim, Ego et pater unum sumus? et quomodo, Pater in me, et ego in patre, si non a patre substantiam habuisset et potentiam, genitus de toto totus? et quomodo, Non rapinam arbitratus est, aequalem esse patri? Non enim dixit: Non arbitratus est aequalem esse, sed, Non arbitratus esse rapinam. Vult ergo inferior esse, non volens rapinam arbitrari aequalem esse. In istis enim arbitrari est, aut non arbitrari rapinam esse aequalem, quae sunt aequalia. Sed putavimus aequalem, secundum potentiam dictum esse. Primum non est illud Arii dogma, quod major est pater dignitate, potentia, claritate, divinitate, actione: aequalia enim dixit: et si secundum istud aequalia, impossibile secundum istud aequalia esse, si non et substantia eadem, Dei enim eadem ipsa est et potentia, et substantia, et divinitas, et actio: Omnia enim unum, et unum simplex. Huc accedit, si ab alia substantia erat filius, et si maxime ex nihilo; quae illa substantia recipere valens istas divinitates et potentias? aequalitas aequali connectitur, et simile simili. Aequalis igitur filius et pater, et propterea et filius in patre, et pater in filio, et ambo unum. X. Sed ista nunc. At vero illa Joannis videamus. Ipse Salvator dicit (Joan. XI, 25): Ego sum resurrectio, quoniam ipse vita: Quis autem iste? Martha dicit (Ibid. 27): Quoniam tu es Christus filius Dei, qui in mundum venisti. Quod non sic filius, quemadmodum nos: Nos enim adoptione filii, ille natura. Etiam quadam adoptione filius et Christus, sed secundum carnem (Ps. II, 7): Ego hodie genui te. Si enim istud, solum hominem filium habet: sed (Joan. VIII, 58) Ante Abraham ego sum, dicens quod natura filius erat primum, declaravit. Non igitur Photinianum dogma verum. Deinde nos non gentes solum, sed et qui dispersi sunt filii. Dei igitur filius Christus; filii et nos: sed nos per adoptionem, nos per Jesum Christum, nos ut filii dispersi: num et Christus sic filius? Natura igitur Jesus filius, nos adoptione filii. Quod natura filius, et ipse dicit saepe (Joan. XI, 41): Pater gratias tibi ago quod me audisti. Et (Joan. XII, 27): Pater, salva me ex ista hora. Et rursus (Joan. XVI, 28): Ego ex ore patris processi. Ista non, ut nos dicimus, secundum patrem Deum dicta sunt: Non enim mendax Deus, nec impius, filium se dicens, et patrem Deum qui omnino non esset: sed propter corpus passionem induxit, ut implerentur omnia in mysterio. Quod et antequam in corpore, fuit Christus (Joan. XII, 28): Et glorificavi, et rursum glorifico: in mysterio enim in carne humiliavit semetipsum. Ergo ante istud et post istud glorificatus est Jesus. Quod propter mysterium et timens inducitur, et postulans aliqua (Ibid. 30): Non propter me venit haec vox, sed propter vos. Eadem similiter ista facio, non propter me, sed propter vos. XI. Quod filius hominis ipse Christus, lumen in mundo filius Dei est (Ibid. 34, 35): Nos audivimus a lege, quoniam Christus manet in aeternum: et quomodo dicis tu, quod filium hominis oportet altificari? Quis est filius hominis. Dixit ipsis Jesus: Adhuc paululum tempus lumen in vobis est. Et deinde (Ibid. 36): Quamdiu lumen habetis, credetis in lumen, ut filii luminis efficiamini. Quod ὁμοούσιος Deo (Joan., XIV, 6, 7): Ego sum via, et veritas et vita. Nullus venit ad patrem, si non per me. Si cognovistis me, et patrem meum cognoscetis: et amodo cognoscitis ipsum, et vidistis ipsum. Et rursum ad Philippum (Ibid. 9, 10): Qui vidit me, vidit et patrem. Non credis quod ego in patre, et pater in me est? Et rursus ista et talia, in quibus manifestum est, quod et pater est juxta quod est, et filius est juxta quod est, et idcirco duo sunt. Sed quoniam et pater in filio, et filius in patre, ὁμοούσιοι. Non oportet igitur dicere duae personae, una substantia; sed duo pater et filius, ex una substantia; dante patre a sua substantia filio substantiam in hoc in quo genuit filium et ex ὁμοούσιοι ambo. Quod ipse facit, et faciet omnia, quoniam ego a patre (Ibid. 13): Et quod resurgitis in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur pater in me. Quod paracletus et Christus (Ibid. 15, 16): Si me dilexeritis, et mandata mea custodieritis: et ego rogabo patrem, et alium paracletum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum. Quis autem est alius paracletus (Ibid. 17): Spiritus veritatis, quem mundus videre non potest: quod eum non videt. Alium autem paracletum, id est, Christum viderunt; quod in carne, non crediderunt in ipsum. Quod potentia Christi sit paracletus (Ibid.): Vos autem cognoscitis ipsum, quoniam apud vos manet. Ergo dedit ipsum ipsis Christus, dixit enim: Manet in vobis, et in vobis est. XII. Ex his quid apparet? Si Deus spiritus, et Jesus spiritus, et sanctus Spiritus, spiritus, ex una substantia tria; ὁμοούσια ergo tria. Quod a Christo Spiritus sanctus, sicut Christus a Deo, et idcirco unum tria (Ibid. 18): Non vos relinquam orphanos, veniam ad vos. Et rursus dicit (Joan. XIV, 20): Illa die cognoscetis, quoniam ego in patre meo, et vos in me, et ego in vobis: Secundum spiritum ista: Quod a filio paracletus (Ibid. 26): Paracletus autem sanctus Spiritus, quem pater mittet in nomine meo, ille vos docebit omnia quae ego dixero. Manifestum ex his, quod in Christo Deus, et in sancto Spiritu Christus, primum paracletus Christus, paracletus sanctus Spiritus. Deinde misit Christus Deus: quae locutus est Christus, ipsa loquitur sanctus Spiritus. Sed Christus locutus est in parabolis, et fecit signa: ergo in occulto omnia, quod ipse in carne erat; sicut ipse intus, sic et verum intus in parabolis et signis. Spiritus autem sanctus docet omnia: et enim Spiritus sanctus loquitur spiritui hominum; ipsum quod est loquitur, et quod est loquitur in nulla figura: Et ideo ipse docebit vos. Et quae loquitur? Quaecumque dixero, dixit Christus. Dixero, de futuro est. De quo futuro? Non eo quod nunc, sed eo quod est post ascendere ad patrem. Et si iste paracletus veniens a Deo in nomine Christi, illa docet quae dicit Jesus: ipse ergo Jesus, an ipse alter Jesus? an ipso altero paracleto, hoc est, Spiritu sancto inest Jesus, sicut in ipso Deus? Ista hac serie tribus existentibus, et unum sunt tria, et ὁμοούσιον: quippe dicente Christo (Joan. XIV, 28): Eo et venio ad vos: a Deo alius dabitur vobis paracletus, qui quaecumque habet, a me habet, et quaecumque habet pater, tradidit mihi omnia. Etenim omne mysterium hoc est, pater inoperans operatio, filius operans operatio, id est quod est regenerare: sanctus autem Spiritus operans operatio in quod est regenerare. XIII. Sed ista quidem et in aliis dicta. Quod λόγος, hoc est, Jesus vel Christus, aequalis est patris, et inferior (Ibid.): Eo ad patrem, quoniam pater major est me. Item dicit Paulus (Philipp. II, 6): Non rapinam arbitratus est se aequalem esse Deo. Et id quod dictum est (Joan. X, 30): Ego et pater unum sumus. Et quod operatio et pater, et filius: et quod non diceret, me major est pater, nisi fuisset aequalis: accedit etiam, si totus ex toto, et lumen ex lumine, et si omnia quae habet pater dedit filio: omnia autem sunt et substantia, et potestas, et dignitas, aequalis patri, sed major pater: quod ipse dedit ipsi omnia, et causa est ipsi filio ut sit, ut isto modo sit. Ad hoc autem major, quod actio inactuosa: beatior enim quo sine molestia, et impassibilis, et fons omnium quae sunt, requiescens, a se perfecta; et nullius egens: filius autem ut esset, accepit, et in id quod est agere, ab actione procedens, in perfectionem veniens, motu efficitur plenitudo. Sed quoniam in ipso, et in ipsum, et per ipsum gignuntur omnia; semper plenitudo, et semper receptaculum est, qua ratione et impassibilis et passibilis. Ergo aequalis et inaequalis: Major igitur pater. Quod paracletus a Deo, et a Christo (Joan. XV, 26): Cum venerit paracletus, quem ego mittam vobis a patre, Spiritum veritatis, qui a patre adveniet. Quod duplex potentia τοῦ λόγου ad Deum: una in manifesto, Christus in carne: alia in occulto, Spiritus sanctus. In praesentia ergo cum erat λόγος, hoc est Christus, non poterat venire λόγος in occulto, hoc est, Spiritus sanctus (Joan. XVI, 7): Etenim si non discedo, paracletus non veniet ad vos. Duo ergo et isti, ex alio alius, ex filio Spiritus sanctus, sicuti ex Deo filius conrationaliter, et Spiritus sanctus ex patre. Quod omnia tria unum, pater non silens silentiam, sed vox in silentio, filius jam vox; paracletus vox vocis (Ibid. 13, 14): Cum venerit Spiritus veritatis, praeibit vobis in veritate omni: non autem verum dicit a semet: Christus enim veritas: sed quaecumque audiet, loquetur, et ventura dicet vobis: Ille me honorabit, quoniam ex meo accipiet, et nuntiabit vobis. Deinde adjungit (Ibid. 15): Omnia quae habet pater, mea sunt. Dicit ergo: ex meo accipiet, quod una motio, hoc est, actio agens Christus est, et Spiritus sanctus: et primum est vivere, et ab ipso quod est vivere, intelligere: vivere quidem Christus, intelligere Spiritus: ergo Spiritus a Christo accipit, ipse Christus a patre, et idcirco et Spiritus a patre. XIV. Omnia igitur unum, sed a patre. Quod Christus et a patre processit, hoc est, quod Deus ipsum misit, hoc est, a Deo processit, dicit enim (Ibid. 27, 28): Quoniam ego a Deo processi: processi a patre: Cognoscendum quod et dixit: et exivi. Sed quod a Deo praeposuit, a Deo processi: quod significat, quod Deus ipsum misit. Credite igitur hoc primum, quoniam ego a Deo exivi. Quod autem a Deo, et ut quis? Ab illo Deo qui pater meus est: Exivi igitur a patre, et veni in mundum. Hujus orationis naturalis ordo iste est: Processi a patre, exivi a Deo, veni in mundum. Sed effectus et locutionis ordo ab hominibus: quoniam vos dilexistis me et credidistis, quod a Deo exivi; hoc enim primum in fidem. Deinde autem processi de patre, exponens a superioribus cujus erat dixit, unde et ipsi dicunt (Ibid. 30): Credimus quod a patre existi. Quid autem supra dimisit Deum et patrem? non dicit enim (Joan. VIII, 16), non sum solus; quoniam pater mecum est; et non est intelligere quod pater passus est: neque enim ipse, sed homo ejus. Quod in resurrectionem carnis venit? (Joan. XVII, 1, 2) Glorifica filium, ut filius glorificet te sicut ei dedisti potestatem universae carnis, ut omne quod dedisti ipsi, det ipsi vitam aeternam. Ergo non solum homo Christus, sed Deus in homine. Quod hoc sit vitam habere, credere in Dominum et in filium ejus (Ibid. 3): Est autem aeterna vita, ut cognoscant te unum et verum Deum, et quem praemisisti Jesum Christum. Quod fuit ante mundum (Ibid. 5): Et nunc glorifica me, pater, apud te ipsum gloria, quam habui antequam mundus esset. Quod homines a Deo, non tamen ex Deo (Joan. XVII, 6, 7): Manifestavi tui nomen hominibus quos dedisti mihi. Ex isto manifestum quod non omnes tui erant, et mihi eos dedisti, et verbum tuum custodierunt: Nunc cognoverunt, quoniam omnia quae mihi dedisti, a te sunt. Et quid mirabile, si homines a Deo, si et caro, quod ipse eam formavit? Quid igitur? numquid sic et Christus? Absit. Totus hic locus hoc struit, quod homines a Deo sunt, sed non omnes. Rursus et istud, quod Christus erat ante constitutionem mundi, quod omnia tradidit pater filio, si et nomen dedit, dicit enim (Ibid. 12): Custodivi eos in nomine tuo, quos mihi dedisti. XV. Habemus ergo quod Christus habet nomen patris, et quod vita est, et habet protestatem dare vivere. Quod ipse vita est, et pater vita, dictum est (Joan. VI, 58): Misit me pater vivens. Et haec est substantia Dei et Christi, ὁμοούσιοι ergo. Deinde dictum est, lumen Christus, et Deus verum lumen: ista enim ad intelligentiam: num aliud est Spiritus sanctus? Nihil. Quod deinde lumen, non substantia: sic ergo ὁμοούσια. Et omnia quae habet Deus, habet filius, ὁμοούσια ergo. Sed de isto posterius. Quod natus est (Joan. XVIII, 11): In istud natus sum, et in istud veni in mundum, ut regnem. Quod a Christo Spiritus sanctus (Joan. XX, 21): Insufflavit Christus et dixit: Accipite Spiritum sanctum. Ista omnia secundum Evangelium Joannis. Videamus etiam et secundum Matthaeum pauca; similia enim praetereo. Quod et satanas fatetur Christum Dei esse filium, dicit enim (Matth. IV, 3, 6): Si tu es Filius Dei. Et istud ter dicit: Sed in secundo confitens de filio Dei tentavit, si ipse esset Christus, dicit enim: Filius es tu Dei, mitte te deorsum. Scriptum est enim: quod Angelis suis praecipiet de te. Confitetur; qui dicit, de te, Dei filium confitetur, et hunc confitetur. Deinde confitentur rursus daemones (Luc. IV, 41). Exibant etiam daemonia a multis, exclamantia et dicentia: Tu es filius Dei Audi, Ari, audi, Eusebi, et omnes audite, Ariani, et maxime qui dicitis ab eo quo est esse Christum: sed secundum serpentis intellectum: quoniam pater ὂν est, qui fecit Christum: Ideo ex eo quod est esse filium dicentes. Audite ergo, filium dicit Dei satanas, cui promisit regnum mundi, scit omnia quae in supernis: inde enim est. Quid enim post tertiam tentationem, quod diabolus abscessit, confessus est filium esse Dei? Quod et daemones dixerunt filium esse Dei (Marc. I, 24): Quid nobis et tibi, fili Dei, venisti? Quod non oportet dubitare de Christo (Matth. XI, 6): Beatus est qui non scandalizatur in me. Quod omnia patris filius habet (Ibid. 27): Omnia mihi tradita sunt a patre, nullus cognoscit filium nisi pater, nec patrem nisi filius cognoscit, et cui vult filius revelare. Quae causa, solum filium scire patrem, aut patrem ut cognoscat filium? nisi quod nullus habet substantiam ejus. Omnia enim quae in claritudine, et in divinitate, in potentia, in ipsa actione et cognoscunt patrem, et colunt. Sed quoniam cognoscere, hoc est, scire ipsius Dei, ipsum quod est ei esse, hoc est, substantiam ejus: idcirco nullus cognoscit Deum, nisi substantiam eamdem habens filius, et habens ab ipso. Alio enim modo nullus potuit videre, sicuti dictum est (Joan. I, 18): Unigenitus, qui est in gremio patris, ille enarravit. Quod est esse Deum? in gremio enim, et in μήτρᾳ substantiae, ὁμοούσιον, uterque, et substantia et divinitate consistens, uterque in utroque, et cognoscit uterque utrumque. XVI. Quid igitur, et tu Valentine, dicis? Processit primus αἰὼν, et volens videre patrem non potuit. In gremio patris esse filium, et semper esse Joannes dicit. Non solum ergo patrem videt, sed etiam in patre semper est. Quod est magnum peccatum adversum sanctum Spiritum dicere (Matth. XII, 31, 32): Omnis blasphemia et peccatum remittetur hominibus. Et si quis dixerit sermonem adversum filium hominis, remittetur ei: Qui autem dixerit adversum sanctum Spiritum, non remittetur ei neque in isto saeculo, neque in futuro. Primum respiciendum, quod Spiritus sanctus Dei est. Dixit enim (Ibid., 28): In spiritu Dei ego ejicio daemonia. Deinde de blasphemia et peccato quod peccarunt Judaei, sicuti dixit, quale esse in sanctum Spiritum. Primum, quod blasphemia et peccatum in Spiritum sanctum non remittetur alicui. Peccatum est, blasphemiter cum voluntate dicere. Sed istud non sufficit. Dixit secundum: etiamsi invitus aliquis dicit qualemcumque sermonem, quod non est peccatum, non relinquetur illi in omni saeculo. Si igitur sanctus Spiritus; Dei Spiritus est, et sanctus Spiritus a Dei filio omnia habet; una substantia tribus a substantia patris, ὁμοούσια: ergo tria, hoc est, simul οὐσία. Si enim patris substantia Spiritus; et filius, Spiritus, sanctus autem Spiritus, patris est Spiritus? In quo ordine ponitur sanctus Spiritus? et praecedit enim, si patris est Spiritus; et sequitur, si a filio habet quod est. Et rursus filius, secundum quod Spiritus, unus est et pater, et est in filio pater, et omnes in alternis existentes: ergo ὁμοούσιοι sunt, unam et eamdem substantiam habentes, et semper simul ὁμοούσιοι divina affectione secundum actionem subsistentiam propriam habentes. XVII. Sed ista rursus sufficiunt nobis quae dicta sunt in Evangeliis. Quod Christus Dei filius ipse Salvator dicit (Matth. XXII, 43, 46): Quomodo dicunt Christum filium David esse, et ipse David dicit in libro Psalmorum: Dixit Dominus Domino meo, sede a dextris meis? David ergo Dominum vocat, et quomodo filius ejus? In isto Christum et antequam esset in carne mea, et spiritum Dei esse, et Deum esse ipse haec demonstrat. Videamus igitur et Apostolum, dicit enim de Christo ad Romanos: Quoniam Deus est Christus (Rom. II, 5) in diem irae et revelationis justi judicii Dei. Sine dubio hoc de Christo: ipse enim judicabit: quoniam apud Deum τὸ μὴ ὂν nihil est. Exemplum de Genesi inducit Paulus (Rom, IV, 17): Quia patrem multarum gentium posui te ante eum cui credidisti Deo, qui vivificat mortuos, et vocat ea quae non sunt tanquam sint. Quoniam Spiritus Dei Spiritus Christi, et idem Spiritus sanctus (Rom. VIII, 9): Vos vero non estis in carne, sed in spiritu: si tamen spiritus Dei habitat in vobis: si quis autem spiritum Christi non habet, hic non est ipsius. Totius mysterii virtus in baptismo est, ejus potentia in accipiendo spiritu. Hoc si ita est, dictum est: vos in spiritu estis: quem sanctus Spiritus dedit vobis. Qui iste est Spiritus, adjunxit: Si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Quis est iste? Si quis autem spiritum Christi non habet. Idem ergo Dei spiritus et Christi spiritus. In quo et illud perspiciendum, quod idem est spiritus Christi, quod ipse Christus. Sequitur enim (Rom. VIII, 10): Si autem Christus in vobis ). Unde et spiritus Dei, Deus. Una igitur substantia, quia idem spiritus: sed in tribus, ὁμοούσιον igitur. Unde non similis substantia, quia idem spiritus: nec tamen idcirco passiones eaedem et in patre, quia unus spiritus: in duobus enim tantum velut passiones, quia jam progressi spiritus sunt. XVIII. Sed ista plenius postea (Rom. XI, 36): Quoniam ex ipso; et per ipsum, et in ipso omnia. Ex ipso: dicitur, ut de patre: Per ipsum: ut de Christo: In ipso, ut de Spiritu sancto. Alibi autem sic dicit: In ipso, per ipsum, ad ipsum. Quod Deus Christus (Rom. IX, 5): Ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnes Deus benedictus per omnia saecula saeculorum. Ad Corinth. prima (I Cor. II, 8): Si enim cognovissent, nunquam Dominum majestatis crucifixissent. Quod Christus, sicuti Deus; incomprehensibilis, aut vix comprehensibilis est, sed et quemadmodum dictum est (Ibid., 9): Quae oculus non vidit, quae auris non audivit, et in cor hominis non ascenderunt, quae praeparavit Deus diligentibus se. Deinde dicit, quod intelligit ista (Ibid. 11): Sicut spiritus hominis ea quae in homine, sic et ea quae Dei, spiritus Dei. Si de Christo ista dicit, his apparet, quod non est facile scire generationem filii. Nam neque νοῦς percipit Dei filium, nec modum generationis scire potest. Si autem de praesentia ejus, et istud supra oculum, supra auditum, supra νοῦν est. Si autem, ut quidam intelligunt, dicit ista de his quae praeparavit Deus diligentibus ipsum: multo magis mirabilis est generatio, et vix comprehensibilis. Si ista sic sine intellectu sunt, quid ex his queas dicere, ab his quae non sunt, esse Christum aut, aut similis substantia est Christus? Comprehensibilia et definita. At vero esse ὁμοούσιον non solum incomprehensibile, et habet contradictiones multas. Si enim ὁμοούσιος et ipse ingenitus: si ὁμοούσιος quomodo alter, quomodo alius pater, alius filius? Si ὁμοούσιος, quomodo alius passus est, alius non? Ex isto enim Patripassiani. Sed quoniam Dei voluntate inquirit omnia, et ea quae Dei, Spiritus qui in nobis inhabitat, invenietur modus divinae generationis, juxta quem et ὁμοούσιος manifestabitur, et illa exterminabuntur (I Cor. II, 12): Nos enim accepimus non mundi spiritum, sed Dei. Quod idem spiritus Deus et Christus est, et sanctus Spiritus, et idem unus spiritus (I Cor. XII, 3-6): Propter quod notum vobis facio, quod nullus in spiritu Dei dicit, anathema Jesu. Et nullus potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. Divisiones autem gratiarum sunt, idem autem spiritus: et divisiones ministeriorum sunt, sed idem Dominus, et divisiones operationum sunt, idem autem Deus, qui omnia in omnibus operatur. Si igitur in spiritu nullus dicit Anathema Jesu, ipse est spiritus et Dei, et sancti Spiritus. De quo idem istud dicit: Et nullus potest dicere Dominum Jesum, nisi in Spiritu sancto. Praeterea amplius istud dicit quod divisiones gratiarum a spiritu sunt, a Deo quidem gratiae, divisiones autem a spiritu; in actionem enim alia existentia Spiritus sanctus, in substantia ὁμοούσιον, quoniam Spiritus sanctus sicut et ministerium Domini: ipse etenim dividit ministeria in operatione vitae operans, et ipse in substantia sua secundum operationem vitae. In substantia autem ὁμοούσιος. Quod spiritus et operationes a Deo. Operationes autem multae, sed in omnibus idem Deus. Differt autem Deus, quod ipse facit divisiones operationum, ipse tamen in omnibus omnia operans; ipsum enim esse operationis causa cum sit, operationum divisiones facit, et ipse Deus juxta substantiam spiritus cum sit ὁμοούσιον actioni, omnia ergo tria actione ὁμοούσια et substantia ὁμοούσια. Quod omnia tria spiritus, et quod a patre Spiritus: a patre substantia. XIX. Quod Christus vita est, et quod spiritus, dictum est (Joann. XVI, 63): Spiritus autem vivificat. Et ibi rursum dicit (II Cor. III, 17): Dominus autem spiritus est. Quod Christus de Deo, non ex his quae non sunt (II Cor. IV, 4): Ut non splenderet illis illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei. Si imago Dei Christus de Deo Christus. Imago enim imaginalis imago. Imaginalis autem Deus; imago ergo Christus. Sed imago imaginalis imago est, et quod imaginale est principale. Imago autem secunda, et aliud secundum substantiam ab eo quod imaginale. Sed non intelligimus ibi imaginem sicuti in sensibilibus. Hic enim nec substantiam intelligimus imaginem: umbra enim quaedam est in aere, aut in aqua per quoddam corporale lumen corporalis effluentiae per reflexionem figura, ipsa per semet nihil, nec proprii motus, imaginalis solum substantia, neque corpus, neque sensum, neque intelligentiam habens, et ablato aut turbato in quo figuratum est, omnino nihil et nusquam est. Alio igitur modo dicimus Christum imaginem Dei esse, primum esse, et per semet esse; et quae sit intelligens esse; et viventem dicimus imaginem, et vivefacientem, et semen omnium quae sunt: λόγος enim per quem omnia, et sine isto nihil. Sed ista omnia etiam Deo attributa sunt: ergo ὁμοούσιοι Deus et λόγος. Et quare imago Dei λόγος? Quoniam Deus in occulto, in potentia enim; λόγος autem in manifesto: actio enim; quae actio habens omnia quae sunt in potentia, vita, et cognoscentia secundum motum producit et manifestat omnia: propter quod omnia quae sunt in potentia imago est actio, unicuique eorum quae in potentia sunt speciem perficiens, et existens per semet, a nihilo enim nulla substantia. Omne enim esse inseparabilem speciem habet; magis autem ipsa species, ipsa substantia est: non quod prius sit ab eo quod est esse species, sed quod definitum facit species illud, quod est esse species. Etenim quod est esse, causa est speciei esse in eo, quod esse est. Et ideo quod est esse, pater est. Quod species, filius. Rursus quod ipsum quod est esse, praestat speciei ipsum quod est esse: esse autem speciei, imago est ejus quod est esse. Quod est juxta causam: Primum quod est esse ὁμοούσιον, ergo esse ipsis duobus, et secundum esse imago est primi esse sine tempore: primum et secundum dico juxta causam. Aliud alio ad ipsum quod est esse pater et filius. Quod autem non retrorsum causa, idcirco pater pater, et filius filius. In eo autem quod esse est, ambo simul sunt, et semper ambo, ὁμοούσιον juxta quod est esse, secundum autem quod est potentia et actione, potentia pater, actione filius. Natus igitur filius, habens in actione et potentialiter esse, sicuti potentialiter esse habet ipsum actionem esse in semetipso, quod est potentialiter esse. Ipsum autem habet, secundum intellectum accipite, non enim habet, sed ipsum est. Simplicia enim ibi omnia. Sed dixi secundum Evangelium (Joann. XVI, 15): quaecumque habet pater, eadem habet filius. Secundum istam rationem et pater in filio est, et filius in patre, et ὁμοούσιον ambo, et imago filius patris; ipsum enim esse duorum ὁμοούσιον. Quod autem alterum ab altero, imaginale et imago. Et rursus, quod alter ab altero, unum ingenitum, aliud genitum; sine tempore autem ista, quod in principio ista, et ab aeterno in aeternum. Neque igitur qui hominem dicunt Christum, neque qui ex nihilo, neque qui ex aliquo tempore nec alii hujusmodi in ista perspectione locum habent. XX. Videamus autem et istud. Dicit Moyses dictum Dei (Gen. I. 26): Faciamus hominem secundum imaginem nostram et secundum similitudinem. Deus dicit ista, faciamus: cooperatori dicit, necessario Christo, et secundum imaginem dicit; ergo homo non imago Dei, sed secundum imaginem: solus enim Jesus imago Dei, homo autem secundum imaginem, hoc est, imago imaginis. Sed dicit secundum imaginem nostram. Ergo et pater et filius imago una. Si imago patris filius est, et ipsa imago pater, imagine ergo ὁμοούσιοι. Ipsa enim imago substantia est: unum enim est et simplex et ibi esse et operari: ita autem sunt et substantia et species. Substantia autem cum sit imago, ὁμοούσιοι pater et filius, patre existente secundum quod est esse, etiam quod est agere: filio autem existente secundum quod est agere, etiam quod est esse, unoquoque habente id quod sit, juxta quod maxime est, antiquius existente quod est esse, ab eo quod est agere. Pater autem quod est esse, et maxime pater ipsum quod est esse, cui inest et actio potentialiter. Et rursus ut juniore existente quod est agere filius, ut junior ab eo quod est esse, habens filium in eo quod est agere a primo quod est esse. Propter quod unus pater juxta quod est esse, unus filius juxta quod agere, uterque simul existens in utroque, sicut demonstratum est: ὀμοούσιοι ergo. Dicamus ergo: Faciamus hominem, et ad imaginem quid est? et quid est ad nostram? Deinde hoc quid est; et juxta similitudinem: sic enim dictum, differentiam significat et imaginis et similitudinis. Multa cum sit quaestio de quo dixerit: Faciamus hominem juxta imaginem nostram, concedendum nunc quod de anima hominis, sive de ambobus, sive enim de sola anima, nihil aliud intelligitur, nisi de anima: ipsa enim sola est juxta imaginem Dei, et juxta similitudinem. Imaginem dicimus esse Dei Christum, ipsum autem λόγον. Juxta imaginem ergo Dei animum dicimus, rationalem dicentes. Non enim λόγος anima, sed rationalis: et quod totum vita Christus: anima autem vivit, quod vita substantiam habet. Juxta imaginem ergo Dei anima: Christus autem Dei. Quid autem intelligimus hoc, juxta similitudinem? Quemadmodum λόγος substantia est, sicuti declaratum est: quoniam et λόγον esse ipsum est, et ipsum quod esse; λόγος autem est agere, et est motum esse, et quoniam simplex est ibi omne istud ipsum esse et agere, hoc est quod est esse, quod est ibi substantia; sic et anima quo anima est, hoc est quod est esse, et substantiam esse; quod autem est a se se movens, imago est substantiae: magis autem ipsa substantia juxta speciem substantiae, et ideo in definitione animae cum dicimus, quid est anima? proprie dicimus et substantialiter, quod a se movetur. Manifestum et ex isto, quod substantialis imago, magis autem substantia est animae, quod a se movetur. Hoc autem est rationale juxta imaginem τοῦ λογοῦ rationalem esse. Aliud igitur est juxta imaginem esse, quod quidem substanti est; aliud autem juxta similitudinem esse, quod non est substantia, sed in substantia nomen qualitatis declarativum. Sed sicuti Deum, sic et imaginem, hoc est, Christum substantiam accepimus: perfectionem autem juxta quale significativum intelligimus. Et si simile quale significat necessario, quomodo dicimus animam rationalem esse, et perfecte rationalem juxta similitudinem perfectionis in Deo? perfectam esse dicimus animam, juxta imaginem, ergo nunc et in mundo; juxta similitudinem autem postea fide in Deum et in Jesum Christum, qualis esset futura si Adam non peccasset. In quo igitur rationalis est, ad rationem juxta imaginem est; in quo futura perfecta est, secundum similitudinem. Aliud igitur est, imaginem esse, et aliud juxta imaginem, et magis aliud juxta similitudinem. Quae igitur blasphemia, ὅμοούσιον dici Patrem et Filium: cum imago sit Filius juxta substantiam, non juxta similitudinem? Sed nunc sic. XXI. Eamus vero ad alia. Quod in Christo creatura, sed non una. Sunt enim creaturae tres: una quidem cum creata sunt omnia per Christum; secunda creatura nostra in Christo secundum baptismum, sed in Christo, et alia in Christo commutatio fit. Unde (II Cor. V, 17) si qua in Christo nova creatura, dictum est: Quod antequam esset Christus in carne (Ibid. 21): Qui peccatum non noverat, pro nobis peccatum fecit. Quod fuit tempus in quo peccatum non noverat? Antequam esset in carne, ad Ephesios. Quod antequam esset Christus in carne (Ephes. I, 3, 4): Benedictus Pater Domini nostri Jesu Christi, qui benedixit nos in omni benedictione spiritali in coelestibus, in Christo Jesu, secundum quod praeelegit nos ante constitutionem mundi. Quod fuit Christus antequam esset in carne (Ephes. II, 12): Quoniam fueratis illo tempore sine Christo, abalienati a conversatione Israel. Quod Deus Christus (Ibid.): Spem non habentes, et sine Deo. Hoc est, sine Christo. Quod spiritus est qui omnia colligat (Ephes. IV, 3, 6): Cupientes custodire unitatem spiritus in colligatione pacis. Unum corpus, et unus spiritus. Unus Dominus, una fides, unum baptisma. Unus Deus, et pater omnium, qui in omnibus, et per omnia, et in omnibus. Ad Galatas quod Christus Deus (Gal. I, 1): Paulus Apostolus, non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum, et Deum patrem. Et rursus (Ibid. 11, 12): Evangelium quod evangelizatum est a me, non est juxta hominem; non enim ego ab homine accepi ipsum, sed per revelationem Jesu Christi. Ad Philippenses, quod Christus Spiritus (Philipp. I, 19): Et in subministratione Spiritus Jesu Christi. Quod ὁμοούσίος, et simul patri filius (Philipp. II, 5, 7): Istud enim sapite in his quod et in Christo, qui in forma Dei existens, non rapinam arbitratus est esse aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominis effectus, et figura inventus sicuti homo. Primum Photini, et ab isto, et ante istum, qui hominem dicunt Jesum et solum ab homine factum, cognoscant impiam blasphemiam in Christo, qui in forma Dei existens. Quando existens? Antequam veniret in corpus: dixit enim, quod exinaniverit se ipsum et acceperit formam servi: erat igitur et antequam homo fieret. Et qualis erat? λόγος Dei, forma Dei. Quid est istud, aequalis existens Deo? quod est ejus ipsius et potentiae substantiae: dixit enim aequalem esse. Etenim aequale et magnitudinis, et quantitatis est declarativum: magnitudo autem substantiae molis magnitudo est, qualitas enim non habet magnitudinem, neque a substantia quod est esse habet. Solum autem quantum substantiae, magnitudine quantum est. Et idcirco declarans beatus Paulus Dei substantiam, omnia quanta dicit (Ephes. III, 18): Ut Dei cognoscatis altitudinem, longitudinem, latitudinem, profundum. XXII. Secundum ista ergo aequalis Deo existit Christus. Non enim dixit similis Deo, quod non significat substantiam, sed in substantia alterum quid, ad similitudinem juxta accidens, sicuti secundum similitudinem homo ad Deum, alia cum sit Dei, alia hominis substantia. Ex hoc nefas est dicere hominem aequalem esse Deo. Si igitur Christus forma est Dei, forma autem substantia est, id ipsum enim forma et imago: est autem forma et imago Dei λόγος, et semper λόγος ad Deum, ὁμοούσιος λόγος Deo, ad quem et in principio, et semper est λόγος. Esse autem imaginem et substantiam, et simul cum substantia, quod ὁμοούσιον dicitur, ex hoc manifestum. Dixit enim Apostolus: Semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Numquid enim formam solum accepit hominis, non et substantiam hominis? Induit enim et carnem, et in carne fuit, et passus est in carne, et hoc est mysterium, et hoc quod salutare sit nobis. Si igitur exinanivit se ipsum, et Christus exinanivit se ipsum et antequam in carne esset, fuit Christus. Et si fuit ante istud, quoniam se ipsum exinanivit, ipse induit carnem. Quare enim se exinanivit, si, ut dicis, o Marcelle, aut Photine, assumpsit hominem quasi quartum esset? Oportebat enim λόγον qui esset manere, assumere hominem, et modo quodam inspirare spiritum ad actiones. Sed dixit, exinanivit se ipsum. Recte: qui habebat induere hominem. Quid igitur est, exinanivit se? universalem λόγον non esse universalem in eo quod est esse λόγος, carnis, et fieret caro. Non igitur assumpsit hominem, sed factus est homo. Est igitur forma substantia, cum substantia, in qua est forma, ὁμοούσιος igitur formae substantiae principali, et potentialiter priori, quod ista praestat formae esse, et in substantiam esse, et semper simul esse: sine enim altero alterum non est. Secundum igitur quod forma a substantia, substantia est forma quae sit substantiae, istud Dei filius est. Quod forma substantia, quod autem semper substantia cum forma, semper pater, semper filius ad patrem, hoc est, λόγος ad Deum, hoc autem semper. Sed quoniam ista forma substantia est, quae imago est, et λόγος est, quem filium Dei esse dicimus, secundum quod λόγος est omnium quae sunt, λόγος est. Universalis enim λόγος filius Dei est cujus potentia proveniunt, et procedunt in generationem omnia, et consistunt. Ipsius ergo potentia, procedens et simul existens cum patre, facit omnia et generat, et ipsa haec potentia in eo quod est ei praecedere, quae quidem actio dicitur, ipsa patitur si quid patitur, juxta materias et substantias, quibus praestat proprium ad id, quod est illis esse, inversabili et impassibili existente universali λόγῳ qui semper est ad patrem, et ὁμοούσιος. Et idcirco de filio dicitur, quod est impassibilis et passibilis, sed in progressu passio, maxime autem in extremo progressionis, hoc est, cum fuit in carne: illae enim passiones non dicuntur, generatio a patre, motus primus, et creatorem esse omnium: ista enim substantialia cum sint, magis autem substantiae: λόγοι enim existentium juxta potentiam substantiae sunt ipsorum: non igitur passiones. XXIII. Sed ista. Et rursus, quid igitur dicunt Photiniani? si ὁμοούσιος Filius Patri, quomodo Deus ex Maria hominem natum filium habuit? Quid autem et Ariani dicunt? si ὁμοούsgr;ιος et λόγος, et substantia simul est filius cum patre? Nefas enim dicere istud: Erat quando non erat. Et istud nefas: de iis quae non sunt esse. Impii et illi rursus, qui dicunt ὁμοούσιον esse filium patri. Substantia enim secundum quod substantia est, non est alia, ut sit similis ad aliam: eadem enim est in duobus, et non est similis, sed ipsa. Sed alia cum sit, non quo substantia est similis dicitur, sed secundum quamdam qualitatem. Impossibile ergo et incongruum ὁμοοὺσιον esse aliquid. Praeterea simile quod in alteritate est, aut in eadem est, divisa in duas partes substantia, aut in alia: quo enim receptibile est dissimile esse, hoc receptibile est similem esse: substantia autem secundum quod substantia est, non recipit similem esse, aut dissimilem: juxta quod autem receptibilis est, qualitatis similis aut dissimilis dicitur, in potentia sua vel existentia manente substantia, vel eadem vel diversa. Quid autem vero illa substantia vel Dei, vel τοῦ λόγου numquid receptibilis est dissimilitudinis, ut dicatur similis esse? Sed impossibile, nec similis ergo, non igitur ὁμοούσιον. Videamus igitur et istud: si simile aut in eodem genere substantia est, ut hominis aut animalis: similis enim est et homo homini, et animal animali: aut in alio genere, velut homini lapis, aut statua equo. Quomodo igitur dicunt ista duo ὁμοούσια esse? si in eodem genere, ut in animali, magis praecedit substantia: si autem in ipsa substantia, aut divisa aut alia superiore substantia nata; sed utrumque aut subalternum est, et alterum subjectum, sed divisa, neque in aequalia, neque in inaequalia, habet alterum perfectum, sed duo perfecta, et a perfecto perfectum. Non igitur in ipsa similitudine, quippe et similitudo: si istud, sic necesse est in alio genere. Unde igitur, an alterum quid? Ex nihilo igitur: aut duo principia, sed nihil horum: quoniam et unum principium, et eorum quae sunt omnia causa. Pater secundum τὸν λόγον, qui in principio erat, et idcirco semper erat: non ergo ex nihilo erat. Si vero et istud, neque et in eo quod alterum genus et similitudo. Quomodo autem dicit non quod Jesus arbitratus est semetipsum aequalem esse Deo, sed quod non rapinam arbitratus est aequalem esse. Ea enim quae natura sunt aequalia, non per divinitatem propriam, sed quae juxta fortunam facta sunt aequalia, quasi rapina aequalia sunt. Magna igitur confidentia, et vere naturalis divinitas ad id quod est aequalem esse, non arbitrari rapinam Deo aequalem esse. XXIV. Sed ista. Et rursus ad Colossenses quid dicit: quod (Coloss. I, 17) ante omnia primus Jesus. Duplex enim generatio ejus: una quidem in divinitatem et filiationem, occulta, divina, et quae fide intelligatur: alia autem in carnem venire, et ferre carnem. Illa quidem sola generatio a Deo potentiae manifestatio: ista autem acceptio magis carnis, non generatio. Si igitur est prior, non ab homine est Salvator: si generatio est, non est figmentum: si autem a Deo generatio, non de nihilo: si imago Dei Jesus, ὁμοούσιος est: imago enim, substantia cum substantia, cujus et in qua est imago. Et quod imago substantia, a substantia ejus in qua est vel subsistit genita, in declarationem intus potentiae: hinc pater qui intus, hinc filius qui foris. Rursus quod filius λόγος, est in actionem festinans substantia, vita enim λόγος, et intelligentia λόγος, processit in substantiam eorum quae sunt intellectibilium, et hylicorum, et idcirco actio ipsius τοῦ λογου, propter imbecillitatem percipientium ipsum, et passibilis est, vel potius passibilis dicitur: dicit enim beatus Paulus de Christo (Col. I, 13 20): Qui eripuit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum filii dilectionis suae; in quo habemus redemptionem et remissionem peccatorum: qui est imago Dei invisibilis, primogenitus ante omnem creaturam. Quoniam in ipso creata omnia, quae in coelis et quae in terris, visibilia, et invisibilia, sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potestates: omnia per ipsum, et in ipso constituta sunt, et ipse est ante omnia, et omnia in ipso consistunt: ipse est caput corporis Ecclesiae quae est principium, primogenitus a mortuis, ut fieret in omnibus ipse primarius: quoniam in ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare et per ipsum reconciliare, et reconvertere omnia in ipsum, pacificans per sanguinem crucis ejus sive ea quae in terris, sive ea quae in coelis. Totum mysterium in ista expositione dictum est, quod ὁμοούσιον, dicit ex isto qui est imago invisibilis Dei, quod filius primogenitus, quod non creatus ante omnem creaturam dixit; si enim et ipse creatus esset, non diceret, ante omnem creaturam: et proprie dixit primogenitus quod est de filio. Jungamus ergo sensum: primogenitus ante omnem creaturam. Ergo hic genitus ut filius; illa creatura, ut quae creata sit: non autem quod et alium postea genuit, sed quod ante omnem creaturam primogenitus. Est autem omnis creatura et eorum quae in coelis, et eorum quae in terris, visibilium et invisibilium. Sine creatura ergo filius; natura igitur et generatione filius. Quod Christus λόγος est, et quod λόγος omnium quae sunt, ad id ut sint, causa; et idcirco dictum est, quod in ipso condita sunt omnia et per ipsum condita: λόγος enim et causa est ad id quod est esse, iis quae sunt, et est receptaculum eorum quae in ipso sunt. Quod autem omnia in ipso, ipsum receptaculum completur omnibus quae sunt, et ipsum est et plenitudo: et idcirco (Rom. XI, 36), omnia per ipsum, et omnia in ipsum, et omnia in ipso. XXV. Si igitur ex nihilo erat filius, quomodo ista? Sine fide igitur et impossibile sic ista talia esse. Et rursus, si non ὁμοούσιον, quomodo et pater plenitudo et filius? simul enim omnia plenitudo; et an ὁμοούσιον plenitudo velut animae, et alia quae creata sunt? Omnino impossibile. Etenim ὁμοούσιον, sicuti dictum in alteritate est: alter enim similis substantia non potest dici, nisi in ipsa non sit, illius autem potentiae si altera substantia est, et ab ipsa quod est illis esse habent omnia quae sunt, impossibile est unum esse omne: nunc vero Deo patre et filio λόγῳ ὁμοουσίῳ existente, quoniam per λόγον omnia in unum vocantur, et sunt a Deo omnia, et Deus omnia in omnibus, sine passione patre existente, sicut idem monstratum est. Quod autem Jesus λόγος, qui et omnium quae sunt spiritus est vivificans, fons vitae aeternae, secundum mysterium veniens in carnem, et in morte peccatorum vicit mortem, et in aeternam vitam mortua suscitavit. Quod autem Deus potentia est ipsius fontanae aeternae vitae, et propterea filius est λόγος, fons vitae aeternae, existens potentia patria, primogenitus a mortuis, et idcirco omnia in ipsum conversa unum fient, hoc est spiritalia: ergo ὁμοούσιος Dei filius, quod aeternae vitae fons est, sicuti pater potentia ipsius, et quod per ipsum filium unum fient omnia, quoniam per ipsum omnia. Quod Jesus, hoc est λόγος et semen est, et velut elementum omnium quae sunt, maxime autem jam in ἐνεργίᾳ et manifestatione eorum quae sunt, quod in eo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter (Coloss. II, 9), hoc est in operatione substantialiter: in patre enim potentialiter omnia inhabitant. Et idcirco Jesus λόγος imago est patris Dei, hoc ipsum quod est, potentia est, jam hoc quod est actionem esse: omne enim quod in actionem exit, et imago est ejus quod est potentialiter, et ejus quod est potentialiter filius est quod in actione est, ex iis filius et pater ὁμοούσιον. Quod ex Jesu omnia, et ideo ex Deo omnia, omnia dico quaecumque sunt, et non tenens caput Christi, ex quo omne corpus per actus et conjunctiones subministratum et productum, crescit in incrementum Dei (Ibid. 19); unum enim omnia, etiamsi differentia sint, quae sunt: non enim corpus totius universi velut acervus est, qui acervus tactu inter se solo granorum corpus efficitur, sed maxime quo alternatis in se invicem partibus, ut catena continens corpus est: catena enim Deus, Jesus Spiritus, νοῦς anima angeli et deinde corporalia omnia subministrata. Igitur plenitudo quippe producta est. XXVI. Si igitur omnia unum, quippe in substantia, multo magis Deus et filius, non solum insubstantiatum, sed consubstantiatum. Insubstantiata enim sunt omnia ὄντα in Jesu, hoc est, ἐν τῷ λόγῳ sicuti dictum est: Omnia in isto sunt condita (Coloss. I, 16): ὁμοούσια autem ista non sunt. Non enim quasi οὐσία est illud primum esse quod est Deus, neque autem ut substantia imago, quod est filius, sed simul solum istorum, quod est esse divinitatis ad causam, est esse iis quae sunt: sola igitur ὁμοούσια Deus λόγος, ad Timotheum prima: Etenim confidenter magnum quoddam est pietatis mysterium, quod manifestatum est in carne, justificatum in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, creditum in mundo, receptum in gloria (I Tim. III, 16). Hoc non est de prima generatione sed de secunda: hoc enim est magnum mysterium, quod Deus exinanivit semetipsum cum esset in Dei forma; deinde quod passus est, primum in carne se esse, et humanae generationis fatum habere, et in crucem tolli. Non autem fierent ista mirabilia, si fuissent illae aut ex homine solum, aut ex nihilo, aut ex Deo secundum facturam. Quid enim exinanivit, si non erat antequam esset in carne? Et quid erat, quod dixit aqualis Deo? Aequalis autem quomodo, qui ex nihilo factura esset? Idcirco ergo magnum mysterium, quod manifestatum est in carne. Fuit ergo antequam esset in carne, sed manifestatum dixit in carne: intelligibiliter enim erat et intellectualiter; sensibiliter autem et incarnaliter tunc manifestatus est. Potentia enim τοῦ λόγου juxta suam substantiam vitae est, semper substantia, secundum quod vita, et vivefacit, et revivefacit, et non permittit esse in morte quaecumque vivefacit. In prima igitur motione omnia in vitam adduxit, et ista est descensio τοῦ λόγου, quod quoniam a patre exiens, iis qui in coelis sunt, et Angelis, aut thronis, vel gloriis, et hujusmodi quae sunt, dedit suam propriam vitam potentia patria: λόγος enim omnium est, per quem facta sunt omnia. Et rursus, quod non esset vivefacere, nisi esset materia ad potentiam vivefaciendi, effecta est materia mortua naturae, quae vivefacta suas militias emisit vivificatione divina, et corrupit hominem, sed λόγος, vita perfecta complevit mysterium, et apparuit in materia, hoc est in carne et in tenebris. Quomodo enim erat possibile apparere quod fuisset, nisi in carne, hoc est, in sensu appareret? Omnia ergo effectus λόγος, et in omnibus, et genuit omnia, salvavit, et regnavit, vita aeterna existens in spiritu: Ergo justificatus est, apparuit Angelis, veniens ergo praedicatus est gentibus. Fuit igitur antequam veniret: Creditus est in mundo, sic enim et Isaias fatetur prophetans: Laboravit Aegyptus, et mercimonia Aethiopium et Sabaim: Viri altissimi in te ambulabunt, et tibi erunt servi, et retro te sequentur ligati manicis, et te venerabuntur et te precabuntur, quod in te Deus est, et non est Deus extra te: tu es enim Deus, et non sciebamus, Deus Israel (Isa. XLV, 14). Praedicatus ergo in mundo, receptus in gloria divinitatis et ab initio, et initio, et postea, et semper ab aeternis, et in saecula saeculorum. Amen. XXVII. Vide autem et istud ad ὁμοούσιον quomodo spiritus dicit Isaiae: In te Deus, et non est Deus extra te: quod filio dicit Domino nostro, manifestum in te Deus, hoc est, quod dictum est: Pater in me. Aliud autem, et non est Deus extra te: in isto verbo omnes haereses praedicit. Ad istud quid dicunt omnes Judaei? et qui dicunt hominem esse Jesum? Et qui dicunt ex nihilo? et fuit quando non fuit? erat enim Deus et semper unus Deus. Si enim Jesus λόγος et λόγος semper ad Deum; et λόγος unus Deus; et non est alius, ὁμοούσιον ergo Deus. Et λόγος rursus si Deus est quod est esse, hujus autem Dei, et ejus quod est esse, virtus et sapientia Jesus, hoc est λόγος, unus Deus, et non est alter, Unalitas ergo λόγος et Deus, et ipsum quod est esse, et λόγος esse, idem simul in eo quod est esse subsistens, et idcirco ὁμοούσιον, Quod autem λόγον esse est, hoc est, vitam et νοῦν esse: ista enim sunt virtus et sapientia Dei, quod est Salvator Jesus, progressio est et generatio, et in substantiam filietas processio, et in actionem effulgentia et refulgentia. Hoc autem non fuit quando non fuit, sed semper fuit: semper ergo pater, semper filius. Et pater tantum pater, et filius tantum filius: ad patrem autem, quoniam id quod est esse, quod est Deus et pater, causa est τῷ λόγῳ ad id quod est ei esse, nec reversum autem: et est proprium ejus, quod primum est esse, quiescere; τοῦ λόγου autem proprium movere et agere, et non localiter moveri, neque in locum translatione, sed motione quae animae est meliore et diviniore, quae propria motione et vitam dat, et intelligentias parit subsistens in se ipsa, et non discissa a propria potentia in operationem. XXVIII. Sed ista. Et rursus: Sunt enim et alia in sacra Scriptura, quod Deus Jesus, quod ante aeones: quod filius, et natura filius, et in carne filius, et maxime in carne filius vocatus, quod tunc salvavit omnia ὄντα, et tunc vicit inimicitias divinitatis, et omnem mortem, et quod ipse passus sit secundum motionem: pater autem non secundum cessationem. Si ista sic sunt, hoc deest solum quomodo intelligendum ὁμοούσιον, aut ὁμοούσιον esse filium patri: hoc enim dogma nunc expergefactum est, et quidem olim rumoribus jactatum, quod non oporteat dici ὁμοούσιον, sed magis ὁμοούσιον: nunc inventum hoc dogma. Audent autem et hoc dicere, quod olim, non dico quando olim: sufficit enim quod mihi non ab aeone, neque a praesentia Jesus, sed olim datum sit ante annos centum, concedo, et plures. Ubi latuit? ubi dormiit ante undecim annos? cum in Nicaea civitate fide confirmata per 300 plures Episcopos, Arionitas excludentes, in qua synodo istorum virorum Ecclesiae totius orbis lumina fuerunt. Vetus igitur dogma quod fugerat: si non fuit, convictum est, et nunc coepit: si fuit, aut contentione siluit, aut cognitionis et veritatis sententia fugatum est: forte tunc tu patrone dogmatis non solum in vita, sed episcopus fuisti: tacuisti et tu, et socii et discipuli, et condoctores, et toto tempore postea, usquequo imperator Romae fuit, praesens audisti multa contraria, conviva existens istorum hominum quos nunc anathematizas: iratus vel quod sine te fidem scripserunt. An coactus a magistris legatus venisti in defensionem proditionis? Sed quid differt, sive triginta, sive septuaginta, sive amplius, et sive saepius eadem fides in destructionem aliarum αἱρέσεων effecta est? una cum sit, et ab uno incipiens, et operata usque nunc. Tu autem scribis ista et dicis: quae Samosatenus Paulus, et Marcellus, et Photinus, et nunc Valens et Ursacius, et alii istius modi in haeresi religiosi inventi destructi sunt. Numquid ὁμοούσιον dicentes? Non. Quomodo autem blasphemantes? Samosatenus sicuti Arius: ex nihilo, et quod fuit quando non fuit, quod factura filius, et omnino omnimodis dissimilis patri. Quid Marcellus et Photinus? Tantum hominem ex homine Jesum, et esse Triadem extra Jesum. Et nunc Valens et Ursacius reliquiae Arii. Propria ergo blasphemia, propter quam ejecti sunt. Tum autem idcirco vicisti eos, quod ὁμοούσιον dicis, non enim dixerunt ὁμοούσιον, et sic victi sunt. XXIX. Videamus ergo etiam et hoc quod dicis, et quomodo dicis: sic sapiunt et Afri, et Orientales omnes; quare igitur scribis ad illos, ut ejiciant a sancta Ecclesia ὁμοούσιον? Dicunt ergo istud: Non oportuit ad eos scribi: si oportuit scribi, oportuit et persuadere illis, non solum jussione, sed rationibus et sacris scripturis: debeas enim non solum ὁμοούσιον destruere, sed et ὁμοούσιον adstruere. Nunc autem supra infra in ὁμοούσιου perversionem nihil aliud dicis, quam quod istud dicentes necesse sit confiteri substantiam praeexistere, et sic explosum patrem et filium esse. Primum non est necesse. Deus enim et substantia, et substantiae causa est, et omnibus quae sunt praeexistit, et universae existentialitati, et universae essentiali: ab ipso enim omnia et ea quae sunt, et nomina. Ex isto igitur Deo substantiae principium qui est, et ideo qui sit substantia ὁμοούσιος filius in ipso et cum ipso. Quippe forma ejus qui sit et imago et character, sine quibus Deus non intelligitur nec intelligentiam ascendit: non tamen quod non sit, quod est simplex Deus: et non quod ista quasi aliud, quod in se ipso sint, aut ut accidentia, sed istud ipsum Deum esse: et sic esse ὁμοούσιον est quod est esse, et pater quod est esse. Quod autem sic esse filius est, Deus enim quod est esse, sic autem esse λόγος, et hoc significat semper quod dicit: Ego et pater unum sumus (Joan. X, 30). Et: Pater in me, et ego in patre (Joan. XIV, 10). Et: si quis me vidit, vidit et patrem, ὁμοούσια enim. (Ibid., 9). Quid ergo dicit, dicens: praeexistit substantia, ὁμοούσιον est? Quid vero si ὁμοούσιον est, non necesse est sic intelligere quod praeexistat substantia, a quo duo ista substantia similia facta sint? et secundum tuam rationem, et tu in idipsum incurris, quod metuis in ὁμοούσιον. An tibi soli licet intelligere ὁμοούσιον, patre dante substantiam filio; nobis autem non est ista excogitatio ὁμοούσιον esse, patre causa existente ad hoc ut sit filius, substantiam Deum esse, et tu fateris ὁμοούσιον: esse enim dicis et patrem et filium. Quis, cui similis? secundum dignitatem, et dignitatem nominum filius patri? sed tamen et pater filio: sic enim sunt omnia ad aliquid, si istud est similitudo, et dicimus ὁμοούσιον, similem esse dicimus filium patri; et quomodo accipiemus Isaiae dictum: dicit enim: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit similis (Isa. XLIII, 10). XXX. Quid ergo λόγος? ante Deum, an post Deum, an cum Deo? si ante Deum, non ingenitus Deus nec pater Deus, nec principium principiorum: si autem post Deum οὐκ ὅμοιος, sed similis alius Deus. Sed si istud nefas dicis, non solum potentia, dignitate, deitate, sed et substantia: quid est esse substantia simile? Ex ipsa ista substantia, secundum quod ista ipsa substantia est, idem est, non simile: simile enim qualitate efficitur, quae similitudo colore, habitu, affectione, virtute, forma similitudo est. Jesus autem, hoc est, λόγος, imago est Dei non similitudo. Imago Dei dicitur, non enim Deus imago, sed Deus imagine et substantia Deus, non ut duo, una enim substantia, et una imago, unde unus Deus, et unus λόγος, et unus pater, unus filius, et ista unum: unum enim et istud unum, non duo: et ideo simul, et substantia ipsum quod est alterum unum, et ideo istud non alterum unum, sed magis et solum unum. Sed ista. Et rursus, quid dicimus esse substantiam, sicuti sapientes et antiqui definierunt? quod subjectum, quod est aliquid, quod est in alio non esse; et dant differentiam existentiae et substantiae, et existentiam quidem et existentialitatem praeexistentem subsistentiam sine accidentibus, puris et solis ipsis quae sunt in eo, quod est solam esse quod subsistat; substantiam autem subjectum cum iis omnibus quae sunt accidentia, in ipsa separabiliter existentia, in usu autem accipientia et exitsentiam, et substantiam, ubicumque eodem modo esse aliquid significantes utimur istis nominibus. Sit igitur sic, sive in aeternis sive in mundanis: licet enim dici sive existentiam, sive substantiam, sive quod est esse vere substantiam: ibi motio est, et non simpliciter motio, sed prima motio, quae genus sit et ipsa status, et idcirco ipsa substantia. Sed ista et longioris, et alterius quaestionis. Nunc autem fatemur quod sit ibi substantia, quae habet secundum proprium significatum hoc: aliquid ὂν esse; adversus autem eos qui dicunt nomen substantiae non esse positum in sanctis scripturis. Non quidem substantiae forte non est, denominata a substantia sunt, unde enim deductum ἐπιούσιον quam a substantia (Matth., VI, 11): Da panem nobis ἐπιούσιον, hodiernum? Quoniam Jesus vita est, et corpus ipsius vita est, corpus autem panis, sicuti dictum est: Da nobis panem de coelo. Significat ἐπιούσιον ex ipsa, aut in ipsa substantia, hoc est vitae panem. Sic rursus et Paulus in Epistola ad Titum (Tit. II, 14): Populum περιούσιον, circa substantiam, hoc est circa vitam consistentem populum, sicuti et in oblatione dicitur: Munda tibi populum circum vitalem aemulatorem bonorum operum circa tuam substantiam venientem. Videtur mihi idem significari in Jeremia propheta, ubi dicit (Jer., XXIII, 18, sec. LXX): Quia quis stetit in substantia Domini, et vidit verbum ejus? quis praebuit aurem et audivit? Et post modicum dicit (Ibid., 22): Et si stetissent in substantia, sed in substantia substantia scribunt, non insubstantia. Sed si quis intellectum certe intelligit, nihil aliud invenit, nisi istud: Si quis in eo quod Dei est esse steterit, hoc est in substantia, quod in ipsa ὁμοούσιος filius, statim λόγον ejus videt; debemus enim quod ulterius non est, interius aliquid stare facere, τὸν νοῦν insubstantia, substantia Dei, hoc est in substantia, et statim comprehendimus et Deum, et λόγον, ὁμοούσιον enim, et simul ambo unum. XXXI. Sed videris. Supponamus dicere substantiam Dei id illud quod est esse, et τοῦ Ιησοῦ quod est esse, esse Deum, et pietas, et confessio: quae igitur substantia Dei? Si substantia dicitur in mundanis, ut animal, ut homo, necesse est dicere in aeternis substantiam esse Deum, sed vides ipsum Deum juxta illud esse, quod dicimus, aut lumen, aut spiritum, aut ipsum esse, aut potentiam ejus quod est esse, aut intelligentiam universalem, aut potentiam universalis intelligentiae, aut universalis vitae vel actionis, aut aliorum istiusmodi in quo sit, fontem esse omnium eorum quae vere sunt, aut quae sunt. Sed dicunt scripturae lumen esse Deum, spiritum esse: haec autem substantiam significant, non enim accidens; cui primo quod est esse accidit, si istud accidens? Sed nulli: impossibile enim ultra esse aliquid supra quod est esse. Ergo substantia, juxta quod est esse lumen, et spiritus, quod est simplex et incompositum, quae ibi et idem lumen et spiritus: est autem lumini et spiritui imago, non a necessitate naturae, sed voluntate magnitudinis patris: ipse enim se ipsum circumterminavit. Et idcirco dicitur, tu te ipsum intelligis, sed et filio intelligibilis, filius ergo in patre imago, et forma, et λόγος, et voluntas patris, juxta quod voluntas patris, alteri juxta quod voluntas patris filius. Omnis enim voluntas progenies est, juxta quod universalis voluntas, unigenitus, semel enim totius plenitudinis λόγος prosiliit e potentia Dei: ista potentia λόγος existens genuit λόγον, hoc est, in manifestationem et operationem adduxit. Sic igitur voluntate patris, voluntas apparuit ipse λόγος filius: est igitur Dei voluntas λόγος cum ipso qui semper est, et ad ipsum ipsa voluntas filiatio est: pater ergo, cujus est voluntas, filius autem voluntas est, et voluntas ipse est λόγος: λόγος ergo filius. Non enim λόγος locutio quaedam est, sed potentia ad creandum aliquid, confabulans iis quibus futurum est esse secundum ὀντότητα virtutem unicuique propriam substantiam, et ipse λόγον forma, quae cognoscentia est Dei: per λόγον enim solum cognoscentia efficitur. Propter quod dictum est λόγον esse ad Deum, et est λόγος verbum, lumen a lumine, aut spiritus a spiritu, et substantia a substantia, non prima et secunda secundum tempus, sed secundum quod causa est alii, ut sit potentia: semper simul, non enim abscissa est effulgentia luminis, sed semper in lumine est, et ipse lumen existens operatur omnia λόγος existens, a se movens, et quae semper movens, copiam habens: illud patris omnipotentem esse. XXXII. Quae igitur hic similitudo, quae consilio ut efficiatur et generetur, ut dicis, ad generationem filii? A se movens pater, a se se generans filius; sed potentia patris se se generans filius: voluntas enim filius, unde enim si ipsa voluntas non est a se se generans, nec voluntas est: sed quoniam Dei est voluntas, equidem ipsa quae sit generans, generatur in Deo. Et ideo Deus pater, voluntas filius, unum utrumque, magis autem et unum, et solum unum non counitione, sed simplicitate: progressa quidem voluntate in potentiam actuosam, non abscedente tamen a substantia propria et eadem motione: ista enim tria ibi unum sunt, substantia, motio, voluntas. Substantia pater, juxta id ipsum motio et voluntas: rursus filius motio et voluntas, et juxta id ipsum et substantia, et hoc est ὁμοούσιον. Habeamus exempli gratia istud quod ego nunc dico: sic enim nunc oportet dicere, quoniam multi in anima corpus esse dicunt, sed nunc secundum dicendi usum anima sit in corpore. Anima in humano corpore est, in eo quod anima est, substantia est, sicuti vel hyle, vel corpus. Istae enim mundanis duae substantiae. Et sicuti hyle formam habet, hoc est speciem, ut est corpus, aut aliud aliquid; unum quidem ὑλικῶς est in molem concretum. Necesse est enim aliquid quamdam quantitatem esse: quantumcumque igitur est quod est hylicum: Sic enim quantitate definitur hyle, ut subsistat, et substantia fiat, jam aliquid existens. Isto modo et anima, substantia incorporalis quae sit, definitionem et imaginem habet: vitalem potentiam et intelligentialem, bipotens enim, et gemini luminis: etenim et vivificat vitam dans animalibus, et habet coinquinatum τὸν νοῦν, et ὁμοούσιον, et idcirco ὁμοούσια omnia: simul enim substantia et motus id ipsum cum sit, secundum subjectum anima, juxta quod vivit et vivificat; et juxta quod intelligit, et intelligentia est una motione, ut una ipsa cum sit, quae species est ipsius, definitur enim motione, et existit unum ὂν duplici potentia in uno motu existente: vitae et intelligentiae: impassionabiliter quidem ista, in actione duo, in una motione, id est, quod generatur, et Filius unigenitus animae ipse vita, ipse νοῦς existens, et prima potentia cum eo quod ei esse vita est: quo enim est, hoc est quod est vita: illud enim esse isti ipsi quod substantia est, et vita est, et supra vitam est; non enim aliud vivificat, neque semetipsum: non enim ab alio quasi aliud accipit, hoc enim ipsius quod est esse, ipsi est moveri, et motionem esse; et quod est motio, hoc vita est; et quod vita est, hoc est intelligentia. Ista enim substantialia dico, motiones, vitam, intelligentiam, nullam dicens, sensibilium motionum nec in locum transitum: duo ergo haec, vita et intelligentia, ὁμοούσια sunt ei quod est esse, hoc est, animae. Quae duo una est motio, quae quidem prima potentia vitae est, forma enim eo quod est esse, vita est. Definit enim infinitum esse, quod est prima potentia motionis, secunda autem potentia ipsa motio; quoniam quod definitur, et intelligentia comprehenditur a vita, innata intelligentia substantiaque sit, juxta quod est intelligentia et subsistens, et per semetipsam deducta a substantia vitae. Unum haec duo, et unum juxta motum filius est, unigenitus animae, nihil passionis patientis juxta quod animae est: hoc autem est vel mater, vel pater unigeniti filii, motione in duplicem potentiam procedente, quae sola patitur; motio enim passio, et motione passio, in motione enim motio et status: statum autem esse in motione passio est, et in motione esse a statu est passio, ergo et motio: motione igitur omnis passio. Haec autem duplex, secundum vitam et intelligentiam: secundum vitam quidem passio, quod adhuc indiget alterius quod vult vivefacere, et ideo juxta quod ejus est particeps, et alias patitur passiones usque in mortem. Secundum autem intelligentiam, quoniam et ista indigens est ejus quod intelligibile est, ut intelligentia subsistat; magis passiones et infirmitates incurrit, et volvitur insensibilibus, et per phantasiam in falsam subsistentiam circumducitur. Istis igitur existentibus, ista patientibus, manet anima juxta substantiam, custodiens in semine motionis potentiam vitae et intelligentiae, qua semper manente vita et intelligentia accenditur, magis autem erigit, si in fontanam vitam, hoc est, in Christum, et fontanam intelligentiam, hoc est, in sanctum Spiritum resurgit resuscitata anima. XXXIII. Sed ista sicut in similitudine. De Deo enim, et de λόγῳ, hoc est, Filio Jesu Christo, et Spiritu sancto diviniore intelligentia utentes, suscipiamus istorum ὁμοούσιον unitatem. Primum inquirendum, si idem est Deus, et Deo esse, an aliud aliquid? Si idem, jam et esse est, et agere: si autem aliud Deo esse, aliud Deum esse, praeexistentiale est Deo esse, quippe in potentia existens ad id quod est esse, quod vere magis id est quod est esse: potentia enim omnia praeexistens et principium, et ante est quam vere ὄν. Sed istud beate, in quiete esse aestimant omnino omnimodis: in motu solum quod causa sit omnibus in qualicumque motione existentibus. Et dicunt istud praenoscentia concipi, quae ipsa per semet nihil est, sed conceptione quod praexistit suscipitur. Sed scriptura, et omnis intelligentia istum Deum et esse dicit, et ante ipsum nihil esse, qui et id est quod est esse, et id quod operari. Istum Deum confitemur et colimus, principium omnium quae sunt: actione enim sunt, quae sunt: ante enim actionem nondum sunt; actuosum enim Deum accipimus, sicut in principio fecit Deus coelum et terram, et fecit Angelos, hominem, et omnia in coelis et in terra. Iste igitur verus Deus et solus Deus, quia et potentia et actione Deus, sed in aeterna: ut Christus et potentia et actione, sed jam foris et aperta. Pater igitur Deus prima actio, et prima existentia et substantia, et principale τὸ ὂν, actione a se sua sese qui generet sine principio, semper existens a se, existens infinitus, omnimodis perfectus, omnipotens, immutabilis, semper sic et eodem modo existens, substantialis in semetipso: λόγος existens ad id ut sint omnia, non ut aliud aliquid, aut ut alterum, sed simul simplicitate coexistens, et unitione unum est: hoc enim quod λόγος est, id ipsum est quod est esse, et ipso quod est esse, λόγος est: ipse enim λόγος Deus est, unum ergo et ὁμοούσιον: non enim sine actione Deus, sed operatur Deus, sicuti dictum. XXXIV. Substantia autem Dei imago est, actio, filiusque est, per quam intelligitur, et quod sit declaratur (Joan., XIV, 9): Qui me vidit, vidit et Patrem. Et ipsa substantia existens, habens esse, et a se. Quoniam autem causa ipsi est id in quo est, imago ipsa filius est ejus, in quo est ineffabili generatione, et maxime ingenerabili generatione, aut magis semper generante generatione: quod et Alexander dixit. Et dicitur semper pater, semper filius simul existens. Ergo et semper consubstantialis coexistens, unum existens, in patre filius est; cum autem operatur, procedit: cum procedit, in filio est pater. Quomodo autem istud dicimus? Deus et λόγος unum est et unitum, et idcirco ὁμοούσιον, sed quod Deus, juxta quod Deus est, ejus quod et esse potentia est, et omnium quae sunt, ad id quod est esse, causa est λόγος juxta quod est: λόγος paterna est potentia, ad subsistere facere ipsum quod est esse: principale ipsum quod est esse, et principium, et perfectio. Ab eo enim quod est esse universale, et supra universale omne universale esse, et juxta genera, et juxta species esse, et individua, quod est esse illis habet. Si igitur λόγος habet esse, est enim λόγος id ipsum quod est esse ipsi et λόγος, ergo ex illo quod est supra universale esse, esse est: sed universale quod est esse λόγος est: Deus autem id quod est supra universale esse, filius autem quod est universale esse: pater ergo supra universale quod est esse, ὁμοούσιον ergo in eo quod est esse, ad id quod est esse, et quod supra universale ad universale: hoc autem et progressio est; ab eo enim quod est supra universale, universale egreditur, et magis certe intelligenti et egreditur, et manet, non enim derelinquitur universale. Ergo et subsistit per semetipsum quod est universale et intus est in eo quod est supra universale: connexum ergo est, et inseparatum est; et istud luminis refulgentia dicitur, omnia luminis habens, sed non accipiens, neque enata, sed connaturalis, ὁμοούσιος semper existens. Non igitur motu locali, neque immutatione: immutabilis enim pater, et immutabilis filius, et semper pater, semper filius, etiamsi filius credatur in patre imago existens, et ejus quod esse forma, sicut dictum est, sive juxta progressum refulgentia luminis filius est. Iis sic existentibus, et magis unum existentibus, refulgentia enim splendor luminis, et ipsa in se lumen habet a patre et in lumine est et foris: ergo et in patre filius, et quod annexus est splendor luminis, magis ad lumen esse splendor dicitur, non in lumine; etiamsi a lumine resplendeat in lumine est, et hoc significat (Joan., I, 1): In principio erat Λόγος, et Λόγος erat ad Deum: ὁμοούσιον ergo et filius et pater, et semper ista, et ex aeterno, et in aeternum. XXXV. Dicimus et alia. Λόγος est ad Deum, in confesso est. Quid est λόγος? per quem omnia, et in quo omnia, et in quem omnia; istum esse et Jesum in confesso est. Quod λόγος est filius Dei, filius autem Jesus de quo dicit Paulus (Coloss. I, 13): Qui nos eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae. Quis igitur iste filius? ipse, inquit (Ibid. 14), in quo habemus redemptionem, per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum nostrorum. Iste quis est? qui natus est ex Maria. Quid deinde? istud solum? numquid maxime quod in eo, qui ex Maria erat? Erat et ante quam ex Maria. Quid autem inducit (Ibid. 15), qui est imago Dei? numquid hoc solum, de Maria? non: imago enim Dei ab aeterno imago. Si igitur in filio habemus spem, et ipse per sanguinem suum redemit nos; ipse autem imago est Dei; imago ergo filius est Dei. An ego dico istud? Non solus, sed et Paulus; quomodo enim dicit (Ibid.)? Primogenitus omnis creaturae. Quis primogenitus? Filius. Quis filius? Filius qui ex Maria. Quis filius ex Maria? primogenitus totius creaturae. Quis totius creaturae primogenitus? qui imago Dei est. Necesse est enim primogenitum esse ante omnem creaturam imaginem Dei. Quis autem est imago? λόγος. Quis λόγος? qui erat in principio: Sine enim imagine Deus quomodo? Et quis λόγος? (Joan. I, 2, 3): qui ad Deum erat, et per quem effecta sunt omnia, et sine quo effectum est nihil. Quomodo imago λόγος est? et λόγος filius? et ipse qui de Maria? magis autem qui in eo qui de Maria. Ex iis manifestum, si filius Dei redemit nos per sanguinem suum, qui de Maria filius est, et ipse imago est Dei; Dei est filius: si enim totius creaturae primogenitus, necessario filius, numquid alius? Absit: unigenitus enim Dei est filius. Necesse est ergo eumdem ipsum esse filium, et imaginem, et eum qui de Maria. Quomodo enim imago Dei filius, si non primogenitus totius creaturae? Et quomodo imago Dei, qui Filius de Maria post omnia facta natus est? Manifestum ergo, quod ipse primogenitus. Quid vero quod natum est de Maria? non creatura est: sed si filius Dei, imago Dei ante omnem creaturam natus est, ipse est in eo, qui de Maria natus est. Manifestum igitur quod ipse unigenitus. XXXVI. Post illud perspiciendum, quomodo idem ipse et imago, et filius λόγος est. In confesso est quod imago filius est. Dixit enim Paulus (Coloss. I, 15): filius Dei imago est Dei. Dico ipsum esse λόγον, de quo dictum est: In principio erat λόγος. Dicit enim Paulus quomodo filius primogenitus totius creaturae, quod (Ibid. 16-18) in ipso creata sint omnia, quae in coelis et quae in terra, quae visibilia et quae invisibilia, sive Throni, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates. Omnia per ipsum, et in ipso creata sunt: et ipse est ante omnia, et omnia in ipso consistunt. Vides quae dixerit de filio, quod ideo primogenitus, quia omnia creata sunt ex ipso, et per ipsum, et in ipso. Tria ergo dicit ex quibus, quod dictum est, omnia per ipsum, cui datum est semper, quod confessione est τῷ λόγῳ. Si igitur Paulus filio dedit per ipsum; ipsum autem quod est per ipsum, dedit Joannes τῷ Λόγῳ primus Apostolus et Evangelistes: ante omnes consonant dicta. Quid erit dubitandum, ut non sit filius λόγος? Quid vero alia duo quae dedit filio, cujus magis propria? necessario τοῦ λόγου; potentia enim ejus, omnium quae sunt subsistentia est. Sed si et istud, in ipso sunt omnia, ut dictum est, quod in ipso creata sunt omnia, et ideo in ipso omnia, quoniam efficientur omnia spiritualia, quod et Paulus significat, in consummatione mundi (I Cor. XV, 28): Nam cum omnia illi subjecta fuerint, tunc ipse subjicietur ei, qui subjecit ei omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. Quid istud, et quomodo posterius? Nunc quomodo spiritualia. Verum igitur quod de Maria filius est Dei, et ipse imago et ipse λόγος, et ipse ante saecula et omnem creaturam, et quod omnis creatura per ipsum creata est, et in ipso, ex ipso, et consequenter quae dicta sunt. XXXVII. Quis ergo sine sensu, quis sacrilegus Arius? quis sine Deo non videt quis Jesus? et unde Filius unigenitus? Esse autem et Deum λόγον ὁμοούσιον, hoc est, et patrem et filium, ex istis manifestum: quae dedit filio Paulus, eadem dedit et patri, tria ista cum dignitate paterna in uno, ut appareret et divinitas una, et substantia, et potentia paterna. Ad Colossenses istud dixit de filio. Ad Romanos autem de patre eadem (Rom. XI, 34-36): Quis enim cognovit mentem Domini? aut quis consiliarius fuit ejus? aut quis prius dedit, et reddetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso omnia. Vides quemadmodum eadem, et sic eadem dedit, et patri et filio, in ὁμοούσιον· primum tria et tria, deinde eadem et patri, et filio: hoc autem per quem omnia et patri et filio datum est: quoniam filius λόγος, qui est omnium quae sunt potentia actuosa, in ea quae sunt, et quod in filio pater est, in ipso et pater actuosa potentia existit: simul enim et filius in patre, et pater in filio: una ergo potentia, hoc est, una substantia existit: ibi enim potentia, substantia: non enim aliud potentia, aliud substantia. Idem ergo ipsum est et patri et filio. Hoc autem ex quo omnia, et ipse filius: hoc igitur patri ut proprium: in quo omnia, quod λόγος et locus est: factorum enim et operum per semetipsum ipse est receptaculum. Ibi autem existentibus omnibus quae sunt efficitur plenitudo: etenim et Jesus pater est omnium operum, eorum quae per semetipsum. Unum ergo pater et filius. Sed quod non extrinsecus ingrediuntur opera: unde enim? nihil enim extra; in se ipso ergo omnia: ipse ergo et receptaculum et habitator. Et quoniam in filio pater, et pater habitator: proprium igitur filio in quo omnia, reliquum ergo hoc, et in ipso, hoc dico esse commune: in consummatione enim unum omnia et ideo Paulus ad Corinthios dicit (I Cor. VIII, 6): Unus Deus pater ex quo omnia, et nos in ipso; et unus est Dominus Jesus, per quem omnia, et nos per ipsum. Aut quomodo alius in ipso? quoniam et in aliis locis sic positum est de patre, ex quo omnia, per quem omnia, in ipso omnia. De filio autem, in quo omnia, per quem omnia, in quem omnia: aequalia igitur omnia et filio et patri dedit Paulus: recte. Quod ὁμοούσιος pater et filius, et idcirco dictum est: Tunc ipse subjicietur ei, qui subjecit ipsi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus. XXXVIII. Vide virtutem dicentis; conducit ( forte concludit) enim ὁμοούσιον: filius subjicit patri omnia virtute sua, ut videtur, sed ut est paterna: dicit enim: Subjicietur ei qui subjecit ipsi omnia. Cui subjicietur? Deo. Quis subjicietur? filius, cui subjicit omnia Deus. Actio igitur et pater et filius. Substantia igitur ubi? In qua actio ipsa, magisque sit actio, quae est substantia, ὁμοούσιον ergo. Dicit Paulus et hoc (I Cor. XV, 24), cum tradiderit regnum Deo et Patri. Ipse igitur nunc regnat, et secundum propriam actionem Christus subjicit omnia, et inimicitias, et ipsam mortem exterminat: ipse igitur subjicit, sicuti dicit Paulus, cum evacuaverit omnem potentiam. Sic dicit quod filius propria virtute facit ista. Adjicit et istud (Ibid. 25): Oportet enim illum regnare. Deus quidem rex omnium: sed quoniam ὁμοούσιος et filius, et magis λόγος, hoc est, potentia et sapientia Dei; necesse est regnare primum sapientiam, per quam subjicientur omnia; λόγῳ enim et subsistunt, et subjicientur omnia: quoniam et dicitur, et dictum est, quod λόγος hoc est filius, subjicit omnia, et idcirco adjecit Paulus (Heb. X, 13): Quousque ponat inimicos omnes ejus sub pedibus ipsius. Quis? Cujus? manifeste, quia filius patris. Sed quoniam in filio pater, idcirco pater filio subjecit omnia, et ideo maxime filius inimicos habet, non pater: et quoniam ambo, id est, bona ambiguitas intellectus, et idcirco ὁμοούσιοι (I Cor. XV, 26), postremus inimicus evacuabitur mors: si enim Jesus vita est et aeterna vita, evacuabitur a vita mors: omnia igitur Jesus, id est, filius subjicit patri. Sed quoniam ὁμοούσιος patri et ipsa substantia, et ipsa potentia, secundum quod primum est esse patrem, et quod esse primum est, secundum autem operari, vivere, intelligere, quoniam duobus causa est quod primum; necesse est dicere patrem subjicere filio. Dicit ergo, cum tradiderit regnum Deo et patri, necessario filius; et cum evacuaverit omnem principatum et potentiam, necessario filius. Dicit rursus (Ibid. 27): Cum autem omnia subjecta sunt, manifestum quod extra ipsum qui subjicit ipsi omnia: non parva intelligentia XXXIX. Sed nunc dimittamus. Quid vult nos intelligere, quod Deus causa qui sit, et praepotens, et praeprincipium potentiae, ipse fecit omnia, cum filius facit? et si pater in filio, et filius in patre, ipse in filio facit, quae filius fecit; et (Joan. V, 19) quae pater facit, filius facit indifferenter: igitur aut patri, aut filio dantur omnia, sive operationes, sive requies: in altero enim ad alterutrum, et nihil alterum, quod in uno alterum. Et idcirco unum solum, et nihil alterum, sed subsistentia propria et pater et filius est, ab una ex patre substantia. Filius autem, hoc est, λόγος, activa potentia est, et quae faciat, et quae vivificet, et sit intelligentialis: omnia igitur justa et generat, et facit secundum vitam, et regenerat secundum intelligentiam veritatis et Dei, quam dat Jesus omnibus λόγος cum sit, omnium et intellectuum, et universaliter omnium quae sunt. Si igitur iste generat, et iste regenerat omnia, iste subjicit omnia, non solum homines, sed et ut dicit Paulus, omnem principatum et omnem potentiam; numquid ista ut homo, an ut λόγος? Etenim ipsum subjicere non temporis solum ejus ex quo de Maria filius, sed et ante, et postea. Si enim diluvium factum est, si Sodoma et Gomorrha incensa, si haec et talia multa facta sunt, si in praesentia prima triumphat inimicos in semetipso, si in secunda praesentia novissimus inimicus evacuabitur mors; filius λόγος facit ista, sed potentia paterna. Facit igitur omnia spiritus spiritualia, tunc et ipse subjicietur Deo, subjicienti ei omnia: evacuatis enim omnibus, requiescit activa potentia, et erit in ipso Deus secundum quod est esse, et secundum quod est quiescere: in aliis autem omnibus spiritualiter, secundum suam et potentiam et substantiam. Et hoc est (I Cor. XV, 28), ut sit in Deus omnia in omnibus: non enim omnia in unoquoque, sed Deo existente in omnibus, et ideo omnia erit Deus, quod omnia erunt Deo plena. XL. Dicamus et alia (Rom. I, 16): Non enim erubesco Evangelium Dei. Virtutem et potentiam Paulus dicit Christum Jesum, hoc enim Evangelium dicit et de isto (I Cor. I, 24): Christus ergo Dei et sapientia et virtus. Quid deinde sapientia et virtus Dei? non ipse Deus? Non enim ut in corporibus, aut in corporalibus, aliud est oculus, aliud visio. Aut in igne, aliud ignis, aliud lumen ejus: eget enim oculus et ignis alterius alicujus, et oculus alterius luminis, ut sit ex ipso et in ipso; visio ignis et aeris, ut sit ex ipso lumen. Sed sicuti visionis potentia in se habet visionem tunc foris existentem, cum operatur potentia visionis, et generatur a potentia visionis visio, unigenita ea ipsa: nihil enim aliud ab ea gignitur, et ad potentiam visionis visio est, non intus solum, sed et intus in potentia, in actione magis foris, et ideo ad potentiam, quippe visio cum sit, ὁμοούσιον ergo visionis potentiae visio, et unum totum. Et potentia quidem quiescit, visio autem in motu est: et per visionem omnia visibilia fiunt, et passiones circa visionem sunt, visionis potentia impassibili existente, et sine passione visionem generante. Sic igitur et virtus et sapientia Dei ipse Deus, est totum, quod simplex, et quod unum, et unius et ejusdem substantiae, et simul ex aeterno, et semper, et a patre, qui sui generator est existens. Sapientia igitur et virtus operationis, hanc enim virtutem nunc significat: conjunxit enim sapientiam et virtutem. Ergo horum potentia est Deus, et ideo pater, quod ab ipso ista: gignit enim ista in actionem et impassibiliter, quod ὁμοούσια sunt potentia et actio et Deus, et Dei virtus, et sapientia: quae cum activa sunt, juxta ea quae foris sunt curam habentia, ad Deum sunt, semper sapientiam dantia, semper vivificantia, non Deum, sed a Deo factam per semetipsa omnem creaturam: et si qua passio, in actione passio est. Isto modo sive λόγος est Jesus, sive lumen, sive refulgentia, sive forma, sive imago, sive virtus et sapientia, sive character, sive vita ὁμοούσιον apparebit Λόγος et Deus Pater, et Filius, Spiritus et Christus. XLI. Adhuc inducamus eadem ipsa. Vitam dicentes Christum, quomodo ὁμοούσιος est Deo? Dicit Joannes (Joan. I, 3, 4): Quod factum est, in ipso vita erat. Et iterum (Joan. V, 26): Sicuti enim pater habet vitam in semetipso, sic et filio dedit vitam habere in semetipso: Quid tam simul? Quid tam idem? Habet pater in se vitam: habet et filius in semet vitam. Quid est habere vitam in seipso? Ipsum sibi vitam esse, non ab alio accipere vitam, sed a seipso et aliis dare. Dicit aliquis similis substantiae esse, non tamen ὁμοούσιον esse. Illud jam dictum, quoniam, simile substantia non dicitur: neque enim est juxta quod substantia est, magis autem si ejusdem substantiae est, idem substantia dicitur, non simile, simile enim juxta qualitates, ut ignis substantia est, et aer secundum substantiam idem, ὕλη enim ambo: qualitatibus autem simile, aut dissimile, notione virtutum, et aliis simile. Dic et terra, et aqua gravitate et densitate, aut aliis talibus, in quibus et istud accidit, quaecumque sint similia, eadem esse dissimilia, alia et alia qualitate. Simile enim non idem, neque idem unum, sed idem geminum: unum et ista non substantia, sed numero unum. Nos nunc de substantia perquirimus, quae in Deo, aut filio, aut ipsa est, aut eadem: aut modo quodam et ipsa et eadem. Quomodo ergo ipsa est adventante filio, et tanta faciente et in coelo et in terra, et intrante in carnem? Quomodo Jesus filius, quod significat patrem, quomodo et tres sunt substantiae, Deus, Λόγος, Spiritus sanctus: non enim oportet dicere, nec fas est dicere, unam esse substantiam, tres esse personas. Si enim ista ipsa substantia et egit omnia, et passa est, Patripassiani ergo et nos: absit. Quid igitur? eadem est, non ipsa: sed si istud, aut praeexistente substantia duo, aut ab eadem scissione, aut amissione partis ejusdem ipsa facta est eadem: neque dimissione, neque diminutione filius natus est, sed perfectus pater, et semper perfectus, et semper pater: perfectus filius, et semper perfectus, et ex aeterno et in aeternum filius. Quomodo igitur eadem, in duobus enim quae eadem? sed pater et filius unum, et qui pater, pater: et qui filius, filius. Et non idem pater et filius, nec idem filius pater ejus cujus filius est. Non ergo unum sunt: neque ipsa, neque eadem est substantia. Relinquitur ergo modo quodam esse et ipsam et eamdem. Non enim fas est dicere alterius esse substantiae patrem et filium: quoniam quod sit ipsa dicemus, sive Deum et Λόγον dicemus, sive Deum et Dei virtutem et sapientiam. Sive quod est esse et vitam, sive quod est esse intelligere, aut intelligentiam, sive esse et vitam intelligere, sive patrem et filium, sive lumen et effulgentiam, sive Deum et characterem, sive Deum et formam et imaginem, sive substantiam et speciem, sicut ibi, non ut heic, sive substantiam et motionem, sive potentiam et actionem, sive silentium et effatum ipsum substantiam esse confitendum. Deum enim quod est esse dicentes filium vitam; quomodo separamus vitam ab eo quod est esse, sive in patre, sive in filio? Etenim pater in seipso habet vitam, et filius, excepto quod filius a patre accepit quod habet. Pater ergo et Filius a se orti, a se potentes ad vitam, sic mihi intellige habere dicere, quomodo Evangelium, et pater enim habet in se vitam. Habere ergo non quasi aliud sed ipsum est, sed in intellectu. XLII. Ista diximus. Si igitur pater in semetipso habet vitam, vita est, et substantia ejus vita est, et sic filius. Dicit enim (Joan. XIV, 6): Ego sum vita: pater ergo vita est, et filius vita. Omnis vita juxta quod vita est, motus est, vivificans quibus posse est vivificari. Et idcirco definitio animae et vitae ista est: quod a se movetur esse. Et ut substantia ejus istud dicitur, multo magis ergo ista in Deo et Λόγῳ. Quid ergo diximus? vita pater et substantia est, et se movens substantia, et nihil aliud se movens motio nisi vita ipsa, igitur et substantia, et vita. Sed quoniam in motu intelligentia quasi aliud adintelligitur, et non perfecte aliud. Ipsum autem vivere ad aliud veluti mixtione in utroque alterius, juxta quod vita est, et motus est, unum est. Rursus juxta quod vita est, in ipsum aliud unum, et idcirco eadem substantia. Sed sive ipsa, sive eadem ὁμοούσιον necessario et simul est; quoniam duo simul sunt; etenim sine altero nunquam fuit alterum. Unum ergo et unum sunt ista. Hoc igitur quod est esse vitam, et per semet esse motionem, pater est: Hoc autem quod est motum esse, et per semet esse vitam, filius est. Causa enim motionis vita. Pater ergo et magis principalis vita, motionem requiescentem habens in abscondito, et intus se moventem: Filius autem in manifesto motio, et ideo filius, quoniam ab eo quod est intus processit. Magis autem motio existens, quod in manifesto. Isto modo et vita filius a patre vita, qui sic accipit vitam esse a praeprincipali principio. Natum universale ab universali, tota ex tota, et idcirco dicit (Joan. VI, 58): Vivens pater misit me, et ego vivo propter ipsum. Si igitur generans in vita, et filius secundum motionem filium, secundum autem motum vitam esse, vitam filio dante patre in motionem, generationem et simul vitam, ipse autem in semetipso ὁμοούσιον; ergo pater et filius et unum est semper, et ex aeterno natus est, et alter in altero, et inseparabilis separatio, et in patre filius, et in filio pater, et maxime filius actio, quoniam filius cum actione vita: Pater autem secundum id quod est esse, vita; et secundum quod est vitam esse, actio. Manet igitur pater, et impassibilis manet. Operatur filius, et in manifestationem ducit. Et Deus intus operatur, existente actione juxta potentiam. Et in patre, et in filio juxta actionem actio est. XLIII. Ista hujusmodi oportet revocare ad illa omnia quae praeposuimus: sive Deus est λόγος, sive lumen et effulgentia, sive silentium et effatum, sive alia quibus unum et simul ea ὁμοούσιον apparet, et ingenita generatio. Ubi igitur habet locum quod simile est ὁμοούσιον, dicere? qua causa dicitur? Semper et mysterium totum hoc est: Unus Deus, et Pater, et Filius et Spiritus sanctus unus Deus. Simile ergo quomodo unus Deus? At ὁμοούσιον necessario unus Deus. Si enim velut non simul, necessario duo; si autem simile illud alterum, necessario alterum ὁμοούσιον; ergo necessario alterius substantiae. Isti Ariani, isti Lucianistae, isti Eusebiani, isti Illyriciani, sed abjicientes aliqua, auferentes aliqua et mutantes, omnes diversae opinionis haeretici. Huc accedit, si ὁμοούσιον pater et filius, quomodo dicit Salvator (Joan. XIV, 6): Ego sum veritas? Si id quod dictum est verum est, filius cum sit veritas: minor pater, similis qui sit veritati, non veritas. Quanta blasphemia ista? Si autem veritas Deus, veritas filius, sicuti ipsi filius dicit, et vere dicit, ὁμοούσιον Deus est filius: non ergo duplex, sed una semper veritas, et valde foris, et deorsum valde, quod est simile veritati, quod forte in mundo existat similitudo veritatis, ubi et error, et corruptio, et omnis passio. Ipsum ergo veritatem esse, substantia est; non enim aliud substantia, aliud veritas: quod enim simplex, hoc veritas, simplex Deus, simplex filius, veritas Deus, veritas filius, et Deus et filius una veritas. Veritas enim in semetipsa veritas. Item si similis veritati est filius, id est, quod simile est ducit, quae ducit? si autem veritas, in veritatem ducit. Sed enim Deum ducit, et Deus veritas, in veritatem ducit ergo. Sed impossibile, cum ipse veritas non sit, in veritatem ducere: veritas ergo et pater, et filius, sicuti et dicitur (Joan. VI, 37): Quem mittit ad me Pater, iste ad me veniet. Ex istis omnibus non solum concluditur, sed manifesta efficitur confessio, extra mutationem esse motum in Deo. Non enim localis neque cum passione generatio, aut corruptione, aut augmento, vel minutione, neque aliqua immutatione; est enim movere ibi, et moveri ipsum quod est esse simul et ipsum, et simplex, et intellectu, unum in uno, sicut in potentia, et actione. Semper quidem, ὁμοούσιον in eo quod est esse, secundum autem agere ab eo quod est esse, filius, et pater. Sed sicuti dictum est, et in filio pater, et in patre filius. XLIV. Num timor ex isto nascitur, esse nos ista dicentes quasi Patripassianos? Multum differt serpentinum dogma a veritate. Illi enim Deum solum esse dicunt, quem nos patrem dicimus, ipsum solum existentem et effectorem omnium, et venisse non solum in mundum, sed et in carnem, et alia omnia, quae nos filium fecisse dicimus. Si enim dicimus patrem, patrem: et filium, filium, unum et dicentes, et ideo λόγος, id quod unum, non solum unum dicentes, sed unum et unum. Aliud autem impassibile, unum aliud passum, quomodo ergo Patripassiani sumus? Deus enim nec procedit a semetipso, neque in manifesto actio est, neque velut in motione: quod intus motio veluti non est motio; λόγος autem qui sit in motionis potentia, magis motio et actio est, fertur potentia sua in effectionem eorum quae sunt? quo enim λόγος, hoc causa est eorum quae sunt: quo autem causa, hoc non in se manet semper, qui sit in eo quod est λόγος. Et secundum hoc est iste inversibilis et immutabilis, sed in iis quae sunt juxta genera eorum: quae sunt alius et alius, ipso quo universalis λόγος est, in patre manens idem ipse. Passiones igitur ubi? neque in patre, neque in filio, sed juxta quae sunt genere suo non recipienda, virtutem totam τοῦ λόγου, quodlibet universalis: unoquoque existente, et illo distribuente suum proprium, ut Angelorum, Potentiarum, Thronorum, Dominationum, Potestatum, animarum, et sensibilium, et ipsius carnis. Passio igitur in istis, et juxta haec non τοῦ λόγου, hoc est, filii. Secundum carnem ergo Salvator passus est, secundum spiritum autem quod erat, sine passione. Unde differt nostrum dogma a Patripassianis. Non enim filium esse passio est, sicuti dictum, nec facere aliquid nec loqui: divina enim potentia sine passione fiunt omnia, et ista magis sua, et substantialis, et divina motio est, non passio. Deinde de isto non fuerunt Patripassiani, sed de cruce: quod Pater crucifixus est dicentes sacrilegi: impassibili passionis implicantes, et non intelligentes, necessario aliquid impassibile esse, si est aliud quod patiatur. Nos tamen impassibilem et filium dicimus, juxta autem quod Λόγος caro factus est, passibilem. At vero miseratio, et ira, et gaudium, et tristitia, et alia hujusmodi ibi non sunt passiones, sed natura, et substantia. Si igitur spiritus benevolentia, ipse per se optimus, quibusdam in vitam, quibusdam in mortem est; non sua natura mutatus, sed patientium materia et voluntate, signaturam immutabilem divinitas pro accipientibus aut ut oportet, aut aliter affici dicitur, vel pati: quoniam a nostris sensibus quae divina sunt aestimamus. In sensibilibus enim juxta quod animal est animal, hoc est, anima utens corpore, vel corpus animatum, juxta sensum pati dicitur: vere autem neque per semet solius animae sunt passiones, multo magis spiritus Λόγου et Dei. Impassibilis enim divina natura est. XLV. Discedant ergo Patripassiani, quoniam nos et patrem dicimus et filium, ipsum solum passibilem juxta motum in hyle. Discedant Ariani, quoniam nos naturae filium dicimus, ante omnem creaturam genitum. Discedant et ἀπὸ τοῦ ὄντος dicentes Christum esse, quod a Deo factus sit, qui Deus ὂν est: nos enim filium dicimus naturam, et a patre ipsum esse, et in patre. Discedant Marcelli et Photini discipuli, ipsum enim Verbum dicimus in carne fuisse, non aliud Verbum esse, et aliud hominem, in quo Christum dicunt esse, sed ipsum Λόγον carnem induisse. Illi enim dicunt esse et Deum, et Λόγον, et Spiritum. Quartum autem filium, id est hominem, qui ex Maria, quem assumpsit Λόγος, et ut ministrum rexit cui homini dicunt, et sedem paratam esse. Exciderunt ergo a Trinitate. Si autem manet Trinitas sola, ipse homo et λόγος; quem γόγον, nos supra filium demonstravimus. Non autem hoc significat: et λόγος, caro factus est, corruptus λόγος in carnem conversus est, sed λόγος, per quem effecta sunt omnia, et omnia effectus, et caro factus est, ut in carne cum esset, totum hominem sua passione et morte juxta passiones corporis mercaretur. Si enim non erat ipse homo de Maria, quare exinanivit semetipsum? Et quid est (Philipp. II, 7) formam servi accipiens? et quid rursus est (Joan. I, 14), et Λόγος caro factus est? Discedant et Basilii, ὁμοούσιοι. Nos enim ὁμοούσιον dicimus, et veritate, et juxta Synodum in Nicaeapoli. Sic enim et pater, et filius unum ambo, et semper, et simul ambo, et quoniam ὁμοούσιον. Quod autem ὁμοούσιον dicunt, et si confitentur filium a patre habere substantiam, sed aliud quidem dicunt, dicentes neque generatione filium, neque faciendo esse a Deo, sed compulsu istorum duorum, et generationis et faciendi, veluti lapidis et ferri, atque inde emitti flammam. Ista dicentes occulti Ariani sunt. Primum non generatione dicentes Dei filium esse, sed factura, quod dogma est Arii; factura enim est, quod a compulsu exilit, et ex nihilo est. Non enim a ferro aut lapide flamma, quod maxime Arius insanus sapit. Etsi collisio facta est, fuit quando non fuit: et si compulsum faciendi et generatione factus est filius, praeexstitit factio et generatio antequam fuisset filius. Posteriora autem ista. Quomodo ergo compulsio? Et hoc Arii: deinde quomodo ista collisio? et quorum et in quo? Numquid voluntatum in Deo concursio? Numquid passionum aut differentiarum, maxime contrariarum motionum? Et si istud passus est pater, qui est sine passione, et non ex sua substantia apparuit ei filius: collisione enim duarum aut voluntatum, aut passionum, nec voluntas facta est, nec passio, multo magis nec substantia a substantia paterna, sed extra quaedam substantia, quae ex nihilo existeret de λόγῳ ad patrem. Suspicari ista, impia blasphemia. XLVI. Diximus de ὁμοούσιον, et sufficienter diximus: hoc enim nobis propositum. Quomodo autem si ὁμοούσιον, filius, et semper cum patre est, et procedit, et descendit, et ascendit, et mittitur, et facit quae voluntatis sunt patris, et quomodo imago cum sit Dei, in dextera sedeat Dei, et quid sit dextera, et quid sedere, et quid est per quem facta sunt omnia, et quomodo omnia, et quid est quod nihil factum est sine ipso, et quomodo et ipse voluntatem habet, et quae facit, voluntate patris facit, et quomodo perfectus, et a perfecto patre ut imperfectus et corpus accepit, et nunc corpus fert, et si sanctum spiritale, et simile eorum hominum, qui post sancti erunt, et quomodo semperque qui moveatur, et a se genitus potentia quidem patris: ista enim omnia ὁμοούσιον, definiunt. Si quis dignus sit intelligere, et in isto libro inveniet Fidem sic esse, et permittente Deo, et Jesu Christo Domino nostro, et Spiritu sancto dicimus, ne quis blasphemiter intelligens meum dogma dixerit, omnia enim a sancta scriptura et dicuntur, et sunt. Dicemus maxime illud, e quo gignuntur multae haereses, quod Evangelia, et Apostolus, et omnis vetus Scriptura de Deo quidem dicit omnia, et de Jesu Christo, hoc est de λόγῳ incarnato, hic enim mysterium salutis nostrae egit, hic nos liberos fecit, redemit: in istum credimus secundum crucem, et juxta resurrectionem a mortuis Salvatorem nostrum, idcirco Paulus dicit: Non enim judicavi quidquam scire in vobis nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum (I Cor. II, 2). XLVII. Confitemur igitur Deum patrem omnipotentem, confitemur filium unigenitum Jesum Christum, Deum de Deo lumen verum de vero lumine, formam Dei, qui habet substantiam de Dei substantia, naturam, generationem, filium simul cum patre consubstantiatum quod Graeci ὁμοούσιον appellant, primogenitum ante constitutionem mundi, et primogenitum ante omnem creaturam, hoc est, et ante substantiam veniendi, et generationis, et revivendi, primogenitum a mortuis λόγον, qui sit omnium universalis λόγος, λόγον autem ad Deum, λόγον in postremis temporibus incarnatum, et cruce vincentem mortem et omne peccatum, Salvatorem nostrum, judicem omnium, semper cum patre substantialem et ὁμοούσιον, potentiam activam a patria potentia, et generantem, et facientem omnia, et substantiam existendi omnium, et generationem, et reviviscentiam: quoniam vita est aeterna, et Dei virtus, et sapientia: ipsum inversibilem, immutabilem ( al. mutabilem) juxta quod λόγος est, et quod semper λόγος est: juxta autem quod est creare omnia, et maxime juxta in hyle actionem impassibiliter patientem. Ut fons aquarum immutabilis, impassibilis, extra omnem motionem, cum fluit, et in flumen advenit, juxta alveum et genera et qualitates terrae creditur pati, semper servans potentiam aquae suam, et sicuti flumen irrigat terram, nullam diminutionem sentiens, ad hoc quod est esse aquam; sic Christus ille est fluvius, de quo Propheta dicit: Qui irrigat, et infundit totam terram (Gen. II, 6): sed Christus totus omne irrigat, et visibilia et invisibilia, flumine vitae omnium eorum quae sunt substantia irrigat. In quo autem vita, est Christus: in quo rigat Spiritus sanctus, in quo potentia est vitalitatis, Pater et Deus: totum autem unus Deus. Confitemur ergo et Spiritum sanctum ex Deo Patre omnia habentem, τῷ Λόγῳ, hoc est, Jesu Christo tradente illi omnia, quae Christus habet a Patre. Et isto hujusmodi modo simul confitemur esse haec tria, ex isto quod unum, et unum Deum, ὁμοούσια ista, et semper simul et patrem, et filium, et Spiritum sanctum ineffabili potentia, et ineloquibili generatione filium Dei, Jesum Christum, Λόγος qui sit, et Deum, et imaginem, et formam, et characterem, et refulgentiam patris, et virtutem, et sapientiam Dei, per quae appareat et declaratur Deus in potentia omnium, et existens, et manens, et agens omnia secundum actionem filii, id est, Jesu Christi, quem incarnatum, et crucifixum, et resurgentem a mortuis et ascendentem in coelos, et sedentem ad dexteram Patris, et judicem futurum venire viventium et mortuorum, Patrem omnis creaturae et Salvatorem, et voce, et toto corde confitemur semper, ἀμήν. Gratia et pax a Deo patre, et filio ejus Jesu Christo Domino nostro, sic ista confitenti in omnia saecula saeculorum. XLVIII. Spiritus, λόγος, νοῦς, sapientia, substantia, utrum idem omnia, an altera a se invicem? Et si idem, communione quadam, an universitate? Si communione quadam, quid primum, quid ex alio, et qua communione? si universitate et ista, et quae differentia, et quae communio? si a se invicem altera omnimodo, altera in alia ut subjectum, alia ut accidens: an juxta alium alterum modum? Si igitur omnimodis altera, et ἑτερόνυμα, et alterius substantiae. Sed nihil omnimodis alterius substantiae: eorum enim quae sunt ὂν genus, et magis genus in eo quod est esse. Sed quoniam esse dupliciter, et ipsum τὸ ὂν dupliciter, est enim vere esse, est et solum esse. Si igitur τὸ ὂν, vere ὂν et solum ὂν ad omnia ὄντα, et solum ὂν ad solum ὄντα, sive συνωνύμως, sive ὁμωνύμως dicuntur, non omnimodis altera sunt: participatione igitur cujusdam communionis omnia quae sunt, ad altera sunt. Etenim quod τῷ ὄντι est, hoc quod non ὂν est, opponitur, quasi contrarium secundum privationem nulla participatione ad se invicem; ergo nec alterum. Si igitur quae sunt, etiam differentia sint et altera, quadam tamen communione eadem sunt, et secundum istum modum et eadem altera sunt; et istud duobus modis sive altera in identitate, sive eadem in alteritate; sed si eadem in alteritate, magis in alteritatem vergunt: si autem altera in identitate, maxime identitas apparet. Quid igitur istis concinat hinc perspiciendum. XLIX. De Deo et λόγῳ, hoc est, de patre et filio Dei permissu sufficienter dictum, quoniam unum quae duo. Dictum et de λόγῳ, hoc est de filio et de Spiritu sancto, quod in uno. Si igitur quae duo, unum, et in uno duo; illud unum in quo sunt duo, quoniam cum illo est, et ex aeterno cum ipso semper: quae simul sunt sibi invicem eadem, duo unum sunt; necesse est igitur ista idem esse. Quomodo istud sit: Audi, ut dico. Ante omnia quae vere sunt, unum fuit sive ipsum unum, antequam sit ei esse unum. Illud enim unum oportet dicere et intelligere, quod unam imaginationem alteritatis habet, unum solum, unum simplex; unum per concessionem, unum ante omnem existentiam, ante omnem existentialitatem, et maxime ante omnia inferiora, ante ipsum ὂν, hoc enim unum ante ὄν. Ante omnem igitur essentitatem, substantiam, subsistentiam, et adhuc omnia quae potentiora unum, sine existentia, sine substantia, sine intelligentia. Supra enim haec, immensum, invisibile, indiscernibile universaliter, et his quae in ipso, et his quae post ipsum, etiam quae ex ipso. Soli autem sibi et discernibile, et definitum ipsa sua existentia, non actum, ut non quiddam alterum sit ab ipso consistentia, et cognoscentia sui impartile undique, sine figura, sine qualitate, neque inqualitate; sine qualitate quale, sine colore, sine specie, sine forma, omnibus formis carens. Neque quod sit ipsa forma qua formantur omnia, et universalium et partilium omnium quae sunt. Prima causa omnium principiorum, principium omnium intelligentiarum, praeintelligentia omnium potentiarum, fortitudo ipsa motione celebrior, ipso statu stabilior. Motione enim ineloquibili status est, statu autem ineffabili superelativa motio est. Continuatione omni densior, distantia universa altior, definitior universo corpore, et major omni magnitudine, omni incorporali purior, omni intelligentia et corpore penetrabilior, omnium potentissimus, potentia potentiarum, omni genere, omni potentia, omni specie majus, totum vero quae sunt omnia ipsum existens omni toto majus, corporali, et incorporali, omni parte magis pars inenarrabili potentia, pura, existens prae omnibus, quae vere sunt. L. Hic est Deus, hic Pater, praeintelligentia, praeexistens et praeexistentia, beatitudinem suam et immobili motione semetipsum custodiens, et propter istud non indigens aliorum, perfectus super perfectos, tripotens in unalitate, spiritus perfectus et supra spiritum. Non enim spirat, sed tantum spiritus est in eo, quod est ei esse, spiritus spirans in semetipsum, ut sit spiritus; quoniam est spiritus inseparabilis a semetipso, ipse sibi et locus, et habitator in semetipso manens, solus in solo, ubique existens, et nusquam simplicitate, unus qui sit, tres potentias couniens existentiam omnem, vitam omnem et beatitudinem. Sed ista omnia et unum, et simplex unum, et maxime in potentia ejus quod est esse, hoc est existentiae potentia, vitae et beatitudinis quod enim est et existit potentia, quae sit existentiae, ac potentia est vitae et beatitudinis ipsa per semetipsam, et ideo et λόγος sui ipsius, et vivere, et agens, habens secundum ipsam suimetipsius inexistentem existentiam, indiscernibilis spiritus counitio, divinitas, substantialitas, beatitudo, intelligentialitas, vitalitas, optimitas, et universaliter omnimodis omnia, pure ingenitum προὸν, unalitas counitionis nulla counitioni. Isto igitur uno existente, unum proinde exiliit unum, in substantia unum, in motu unum, et motus enim existentia, quoniam existentia motus. Istud igitur unum existentialiter unum, sed non ut Pater inexistentialiter unum, qui est secundum potentiam existentialiter unum. Habet enim potentiam, et magis habet quod ei futurum est secundum operationem esse, et secundum veritatem non habet, sed est: quoniam potentia, coactio actuosa sit omnia, est sine molestia, et vere omnimodis non egens, quae sit ab hoc ut sit omnia potentia: etenim qua potens nata actio eget, agens ipsa unalitas. LI. Igitur ista secundum istud quod esse dicimus unum, unum vita est, quae sit motio infinita, effectrix aliorum, vel eorum quae vere sunt, vel eorum quae sunt, existens λόγος, ad id quod est esse quae sunt, omnia a sesemet movens semper in motu, in semetipsa habens motum, magis autem ipsa motus est: sic enim Scriptura divina dicit: Quod dedit ipse pater Deus in ipso esse vitam esse (Joan. V, 26). Iste filius est λόγος, qui est ad Deum, iste per quem facta sunt omnia, iste filius et filietas tota paternitatis totius semper qui sit et filius, et ex aeterno: filius autem et semet mota motione, potentia enim progrediente, et veluti immobili praeexistentia, et non mota juxta quod potentia fuit. Ista motio nusquam requiescit et a semetipsa exurgens, et in omne genus motus festinans: quippe vita quae sit infinita, et ipsa in vivificatione veluti foris apparuit. Necessario igitur vita nata est, vita autem filius, vita motio, a vitali praeexistentia vita, existentia in constitutione, et apparentia omnium totorum, quae juxta potentiam pater est, ut ab eorum quae vere sunt intelligentia praeintelligentia apparet. Ista igitur existentia est totius existentiae vita, et juxta quod vita motus quasi foemineam sortita est potentiam, hoc quod concupivit vivificare. Sed quoniam sicut demonstratum, ista motio una cum sit, et vita est sapientia, tota conversa in sapientiam, et magis in existentiam patriam, magis aut retro motae motionis in patriam potentiam, et ab ipso vivificata vita recurrens in patrem, vir effecta, descensio enim vita, ascensio sapientia. Spiritus autem et ista. Spiritus igitur utraque: in uno duo, et sicut existente vita prima existentia, necessitas fuit in virginalem potentiam subintrare, et masculari virginis partu virum generari filium Dei. In prima enim motione, primam dico in apparentiam venientem, veluti defecit a potentia patris, et in cupiditate insita vivefaciendi, intus quidem existens vita, motione autem foris existens in semetipsam recurrit: rursus in semetipsam conversa venit in suam patriam existentiam, virtute effecta et perfecta ( al. per facta in omnipotentem virtutem effectus est perfectus spiritus, nutu in superiora converso, hoc est intro. Sic secundum typum oportuit ordinem esse, et cum est in corpore spiritus, hoc est, filio Christo, et quasi diminutionem pati, et a Virgine nasci, et ipsa veluti diminutione sua patria virtute, hoc est, existentia diviniore et prima resurgere et renovari, et reverti in patrem, hoc est, in existentiam et potentiam patriam. LII. Quomodo istud est, adhuc audeo dicere, ut nostra incidentia plurima expositione manifesta sit. Ponamus intelligentiam: secundum istum modum Deus potentia est istarum trium potentiarum existentiae, vitae beatitudinis, hoc est, ejus quod est esse, quod vivere, quod intelligere. Quod autem in unoquoque istorum tria, manifestum et quod est esse primum, et secundum quod est esse secundum ipsum vivere et intelligere, sine ulla unitione, sed simpliciter simplicitas et istud manifestum sicuti demonstratum, illud et tale quod est esse, Deum esse manifeste, sicuti demonstratum; potentia potens praestandi quod esse omnibus, non ab eo quod esse ut partem dans et paternam et effectricem potentiae unicuique quod est esse ei proprium consistens: hoc autem per ministrantem λόγον, hoc est per vitam quae omnibus praestat vivere, et tunc subsistit, aliquis accipiens quod est esse secundum quod est vitam accipere. Si igitur esse Dei, non ab eo quod sibi esse omnibus praestat, sed ministrante hoc quod est vitam esse; ipsum autem vitam esse in eo est quod est Dei, esse unum et idem est quiescenti, quod est esse patri, cum eo quod est esse vitae secundum identitatem, motus est ex sua potentia a patria potentia dependens. Et quoniam omnis potentia naturalis est voluntas, voluit vitam movere semetipsam, insita juxta substantiam motione impassibiliter, erecte in id quod est. Naturalis enim voluntas, non passio. Secundum igitur quod est esse Dei, in quo potentia existentiae est, substantialitas patria, secundum potentiam, secundum istud esse ipsum et vita est. Si ergo movit vita semetipsam, motio autem voluntas, patria ergo motio, et patria voluntas, quoniam patria potentia vita. Sed si secundum quod est esse vita, motio est, propria ergo motio vitae est. Sed quoniam motio aliunde ad aliud fertur, veluti ab eo quod est intus foras, quod vita et potentia est, et natura, et voluntas: et maxime istud existentia ipsius, ideo effulgentia dicitur esse vel progressio, aut elevati spiritus manifestatio, operatrix in vivefaciendo id quod omne totum est essentitatis. Intus igitur existentis vitae, juxta quod est motionem esse ipsam vitam, proles ejus quod est patrem esse vita est: secundum quod motio est. Sed quoniam motio juxta quod motio est, nullam elationem habens, ab eo quod est intus progressa foras est, sicut sensus ab eo qui νοῦς est, potentiam fontanam et universalem accipiens, juxta motionem et intus et foris est: motio enim νοῦς est, sic et vita juxta quod motio est, filius est factus manifesta motio a motione patria, quae in occulto est, quae secundum primam potentiam existentia est. Rursus vita secundum quod motio est, procedens a patria motione, et intus et foris est: sed enim vita motio est: vita igitur et intus et foris est, vivit igitur Deus, vivit ipsa vita, ergo et Deus et vita unum. Igitur ista duo et in unoquoque, et alterum et idem: in filio igitur pater, et in patre filius. LIII. Exclamat igitur veritas, quod ὁμοούσια ista secundum identitatem counita alteritate. Rursus si pater vita, et filius vita, quoniam filius vita cum sit secundum quod motus est, et intus et foris est, vivit Deus, vivit filius, et foris vivunt omnia ubique filio existente. Et quoniam in filio pater, ubique et pater. Rursus item quoniam in filio pater: cum videritis filium, et intellexeritis, videbitis et intelligetis patrem. Si quis me videt, videt et patrem: propter hoc enim dictum est. Quoniam filius forma est patris: non autem nunc forma esse foris extra substantiam intelligitur, neque ut in nobis adjacens substantiae facies; sed substantia quaedam subsistens, in qua apparet et demonstratur quod occultum et velatum est in alio. Deus autem ut velatum quiddam est: nemo enim videt Deum: forma igitur filius, in quo videtur Deus. Si enim existentia Deus, potentia, substantia, motus, et vita in occulto Deus velut sine forma. Ergo si manifesta vita, et manifesta juxta motus potentiam, vita juxta motum in occulto, in apparentia, in existente motione intelligitur, pronuntiatur, videtur. Adhuc sic quod est esse, pater: quod autem vita, filius, cum sit impossibile id quod est esse comprehendere: in occulto enim illud est, vita autem juxta quod vita est, jam et illud est esse: in vita igitur apparet quod est esse, igitur vita ejus quod est esse. Sed enim pater Deus quod est esse, filius autem vita, filius ergo vita patris Dei forma est, in qua speculatur potentia patria. Credendum igitur in filium Dei, ut vita in nobis fiat, quae est et vera, et aeterna vita. Si enim habebimus fidem in Christum Nazarenum, incarnatum de Maria, in filium Dei idem habebimus, qui fuit et effectus est Spiritus incarnatus. Quomodo istud audivi, dico. LIV. Sed oportet prius videre, quomodo alia cui attribuentur patri, an filio? Dico autem Spiritum, λόγον, νοῦν, sanctum Spiritum, sapientiam, substantiam, primum pater et filius idem, filius autem et sanctus Spiritus idem: existentia igitur et vita idem; ergo existentia et beatitudo idem: rursus esse et vita idem, et vita et intelligere idem. Dictum de istis est in libro qui ante istum, et in aliis, quoniam in uno tria, et idcirco eadem tria: συνώνυμα ἂρα τὰ τρία, secundum nomen quod obtinet unumquidque istorum potentiam suam. Etenim quod est esse, et vita et intelligentia: sic et aliud ad alia; eadem igitur et συνώνυμα, eadem congenerata, igitur et consubstantialia ista. Sed quasi apparet alteritas quaedam in istis, et maxime, idcirco eadem non ipsa; quaedam enim sua potentia in occulto, et manifesta alia et sunt et intelliguntur, existentia autem in eadem potentia simul potentia et consubstantialia sunt, et in istis solis inest unum esse eadem, aliis vero ab istis in identitate altera esse et eadem. LV. Nunc autem perspiciendum quid significent alia nomina in primis posita. Dico autem spiritus, λόγος, νοῦς, sanctus Spiritus, sapientia, substantia. Spiritus substantiae nomen est vel existentiae, quod quidem esse significat, et in eo quod quid est et appellatur et intelligitur. Si voles nosse quid est Deus, Spiritus ejus quod sit esse significat: ergo Deus et Spiritus quod est esse significat. Rursus quid est vita? quod Spiritus. Spiritus ergo et vita quod est esse significat: sic et Spiritus sanctus quod est esse secundum istud ipsum nomen significat, cum differentia duorum primorum uno nomine nominatorum. Quae differentia substantialis cum sit, quod est significat. Ex iis jam apparet, quoniam substantia unoquoque existente quod est esse significat. In istis tribus igitur Spiritus substantia, ὁμοούσια ergo. Quoniam Spiritus non diviso Spiritu: quippe unus cum sit in tribus, sed naturae, potentiae et actionis una cum sit existentia patria, et ipsi quod est esse habenti tria sese generantia substantia sunt omnipotentia: neque igitur praeextitit existentia. Pater enim suae ipsius substantiae generator, et aliorum secundum verticem fontana est existentia: neque scissa est ipsa existentia: et existentia, et potentia in eo quod est esse, in unoquoque istorum trium juxta majestatem omnem et omnipotentiam, et omnibus modis perfectionem, quae semet generat, ipsam se substituentem a sese moventem, se semper moventem, consubstantialem, simul potentem ipsum hoc quod sic est esse, et ipsum quod est esse patre dante. Dicit Salvator: Omnia quae habet pater mea sunt, et idcirco dixi: ex meo accipiet (Joan. XVI, 15); non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audit, loquetur (Ib., 13). Sanctus igitur Spiritus si loquitur, a filio loquitur; ipse autem a patre. Vox igitur, et λόγος, et Verbum, isti tres, propter quod unum tres. Sed pater quidem in silentio loquitur, filius in manifesto, et in locutione sanctus Spiritus non in manifesto loquitur, sed quae loquitur spiritualiter loquitur. LVI. Ista igitur tria vera lumina, magis autem unum lumen, verum unus λόγος, una vox, unum Verbum, hoc est, una potentia activa, consonat, antequam faciet esse quiddam. Animae autem quod alia substantia sit, manifestum: Facta enim a tripotenti Spiritu, neque pure vox, neque verbum, sed sicut ἠξὼ audit ut loquatur, imago magis vocis quam vox. Et hoc est Joannis vox exclamantis in deserto: Dirigite viam Domini (Mat. III, 3): anima enim in deserto, hoc est in mundo exclamat, quoniam sit Dominum Deum et vult mundari, ut Domino fruatur Deo; et ista dicit testimonium de Deo, et praemissa est in mundum ad testimonium testimonii: testimonium enim Dei Jesus Christus, Filius ergo Dei, filius Joannes Domini. Etenim Joannes non erat lumen, sed venit ut testimonium diceret de lumine (Joan. I, 8). Verbum igitur, et vox filius est, ipse vita, ipse λόγος, ipse motus, ipse νοῦς, ipse sapientia, ipse existentia, et substantia prima, ipse actio potentialis, ipse ὄν, primum vero, ὄν ex quo omnia ὄντα, et per quem et in quo: qui est medius in Angelo Trinitatis, patrem declarat praeexistentem, et complet sanctum Spiritum in perfectionem: ut enim dicit Paulus beatus: Evangelium virtus est Dei et sapientia (Rom., I, 16): per virtutem Filium significans, quod omnia per ipsum; verbo enim virtutis fient omnia, et sancti Spiritus sapientia perfecta fiunt omnia. Si igitur Deus ista, simul ista tria. Quoniam autem unum duo, omnia simul existunt in cognitione simul existente vita in patre, in qua est sanctus et Spiritus secundum existentiam, quoniam tria unum erant, et semper sunt. Si igitur aeterna vita filius elucescentia est praeaeternae vitae, ipse autem vita cognoscentia perfecta et aeterna vita: tunc enim perfecta cum cognoverit et quae, et cujus sit, quoniam et semetipsa et jussione patris: tunc enim in semet existens, non fit infinita, salvans et salvata a semetipsa, necesse est intelligere et dicere: quod potentia Dei in ipsa est, hoc est pater in filio, ipsa autem per semetipsam infinita fuit. Et hoc significat: et λόγος caro factus est (Joan. I, 14). Infinito enim motu in inferiora vita descendit, et vivefecit corruptionem, cujus causa universalis λόγος et potentia vitae caro factus est, ut dixit angelus: Spiritus sanctus adveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi (Luc. I, 35). Natus est igitur Jesus Christus secundum carnem de Maria, et ex sancto Spiritu, virtute Altissimi. LVII. Omnia igitur Christus Dominus noster, caro sanctus Spiritus, Altissimi virtus, λόγος. Ipse implevit mysterium, ut omnis vita cum carne ad impleta lumine aeterno recurrat ab omni corruptione in coelos. Neque igitur solum caro, neque solum sanctus Spiritus, neque solum Spiritus, nec λόγος solum, sed simul omnia Dominus noster Jesus. Sanctus ergo Spiritus omnis beatitudo in prima ingenita generatione, quae sola generatio est et dicitur, ipse pater, ipse filius fuit. Spiritu enim moto a semetipso, hoc est vitae perfectae in motione existentis, volentis videre semetipsam, hoc est potentiam suam, patrem scilicet, facta est ipsa manifestatio sui, quae generatio est et dicitur, et juxta hoc foris existens. Omnis enim cognoscentia, secundum quod cognoscentia est, foris est ab illo quod cupit cognoscere. Foris autem dico, sicut in inspectione secundum quod est videre semetipsam: quod est scire vel videre potentiam illam praeexistentem in patriam. In isto igitur sine intellectu temporis tempore, ab eo quod erat esse veluti egrediens in inspiciendum ipsum quod erat quoniam ibi omnis motus substantia est alteritas nata, cito in identitatem revenit. Non enim secundum dorsum effulgentia, sed sicuti lumina, aut vultus se intuentes visione in se invicem, id ipsum unum eodem modo et perfectum substitit. Lumina autem undique ut vultus se aspicientes sunt, et dorsum non habent, et mystice dicitur Deus, secundum dorsum videtur: nulla igitur diminutione totum semper unum mansit, maxime potentificata counitione potentia patria. Sanctus igitur Spiritus motus primus intus, quae sit excogitatio patria, hoc est sui ipsius cognoscentia: praecognoscentiam enim cognoscentia praecedit. Juxta istum ergo cognoscentiae modum naturalem foris effectam intelligentiam natus est filius, vita factus: non quod, non fuerit vita, sed quoniam foris vita magis vita, in motu enim vita. Hic est λόγος qui vocatur Jesus Christus, per quem effecta sunt omnia, semen omnium ad id ut sint, quippe vita qua sine, impossibile est esse aliquid in iis quae sunt, et in iis quae non sunt, quae consecutiones sunt. LVIII. Quoniam autem diximus unam motionem et eamdem, et λόγον et sanctum Spiritum, λόγον in eo quod vita est: sanctum Spiritum quod est esse cognoscentiam, et intelligentiam esse: Quoniam quae diximus id ipsum esse vitam et cognoscentiam: et quoniam diximus motam in prima motione intelliligentiam: Iste enim ordo naturalis et divinus potentia cum sit, necesse fuit intelligentiam ad suimet ipsius cognoscentiam moveri. Natus est filius, λόγος qui sit, hoc est vita virtute patria, generante intelligentia, hoc est quod esse omnium quae sunt, veluti aeternum fontem. Non falletur ergo, si quis subintellexerit sanctum Spiritum matrem esse Jesu, et supra et deorsum, supra quidem ut dictum, deorsum autem isto modo: necesse fuit liberationis gratia omne divinum, hoc est seminarium spirituum omnium universaliter existentium, et id quod est esse primum, hoc est universalem λόγον, ab inferiore hyle et corruptione omni incarnari, in mortificationem omnis corruptionis et peccati: tenebrae enim et ignoratio animae direptae ab hylicis potentiis eguerunt lumine aeterno in auxilium ut λόγος animae, et λόγος, carnis mysterio mortis detrusa corruptione in reviviscentiam, et animas, et carnes per sanctum Spiritum administratorem ad divinas et vivefacientes intelligentias erigerent cognoscentia, fide, amore. Respondit igitur angelus Mariae et dixit illi: Spiritus sanctus adveniet in te, et virtus Altissimi inumbrabit tibi (Luc. I, 35). Haec duo in motu, quae sunt λόγος et sanctus Spiritus, ad id ut gravida esset Maria, ut aedificaretur caro a carne, Dei templum et domicilium advenerunt: sanctus quidem Spiritus potentia in motu, generationis enim principium motus; virtus autem altissimi ipse λόγος est: Virtus enim et sapientia Dei λόγος Jesus (I Cor. I, 24). Sed de λόγῳ, hoc est de filio, obumbrabit tibi, dixit. Perfectum enim, divinum et splendide ut est clarum non capit humana natura. Et hoc significat: Et λόγος caro factus est (Joan. I, 14). Magis autem obumbrationem significat, quod dictum est: Exinanivit semetipsum (Philipp. II, 7). LIX. Habemus ergo secundum ordinem praemissa Dei et Patrem, et Filium ὁμοούσιον, et ὁμοούσια secundum identitatem in substantia. Una enim substantia Spiritus, is ipsum esse est. Ipsum esse autem et vita et intelligere est. Ista tria, in singulis quibusque, et ideo una divinitas, et unum; quod omne unus Deus, quia unum Pater, Filius sanctus Spiritus: secundum potentiam et actionem solum apparente alteritate. Quod Deus in potentia, et in occulto motu movet et imperat omnia, ut in silentio; λόγος autem Filius, qui est Spiritus sanctus, et voce confabulatur ad generanda omnia secundum vitam, et secundum intelligentiam substituentia, ad id quod est esse omnibus. Ex iis apparet, λογος ipse et Spiritus sanctus νοῦς et sapientia: id ipsum etenim et Paulus dixit divine: Quis cognovit νοῦν Domini? (Rom. XI, 34). Et rursus de ipso: Virtus et sapientia Dei (I Cor. I, 24). Salomon etiam sapientiam de ipso dicit, et multa nomina in Filium revocantur, et ipsum et substantiam dicit Paulus ad Hebraeos: imago substantiae ejus (Heb. I, 3). Et item consubstantialem populum dixit et Jeremias: quia quis stetit in substantia mea, et vidit Verbum meum (Jer. XXIII, 18, sec. LXX). Et rursus: Si stetissent in substantia mea, et audissent verba mea (Ibid. 22). Et Evangelium secundum Matthaeum: Panem nostrum consubstantialem da nobis hodie (Matth. VI, 11). In parabola Lucas: Dixit junior de filiis patri: Da mihi congruam partem substantiae (Luc. XV, 12). Et rursus: Ibi dissipavit substantiam suam (Ibid. 13). Quod enim inde descendit, potentias suas non tenuit. Ista animae sunt, sed dixi istud adversum negantes οὐσίας nomen positum esse in sacris Scripturis. Accedit autem, quod animam, hoc est hominem Deus fecit ad imaginem et similitudinem suam. LX. Quid vero ista significent, audi ut dico: Summus νοῦν, et sapientia perfecta, hoc est λόγος universalis, idem ipsum enim in aeterno motu, circularis motus erat a σημείῳ primo et in summo vertice circularis existens juxta ipsum σημεῖον, cyclica causa inseparabiliter conversa, ut a Patre, et in Patrem, cum Patre existens, incedens, simul existens, et in Patre erat Filius, et in Filio Pater. Prima substantia, et in substantia jam substantia, spiritalis substantia secundum νοῦν, generatrix et effectrix substantia, praeprincipium universae intelligibilis, et intellectualis et animae, et hylicae universae substantiae in hyle. Si igitur prima motio, vita, inquam, et intelligentia: ista enim illud perfectum unum et solum. Non solum circularis motio ista, sed sphaerica, et magis sphaera, et vere omnimodis perfecta sphaera. Si enim esse et vivere et intelligere, et si vita ipsum esse est et intelligentia, et summitates, et medium est in unoquoque, sic et intelligentia: unum igitur istorum tria sunt in se circulata et participantia invicem sibi. Magis autem simul existentia sine aliquo intervallo, sphaera est et prima, et perfecta, et ipsa sola sphaera: at vero alia juxta similitudinem sphaericam magis. Ex ista ratione necessario, et σημεῖον, potentia est, et γραμμὴ et γραμμὴν operans σημεῖον est: et a semetipso exiens, et exiens non semper, in mansione, et in motu simul, semper simul, κύκλῳ semet circulans undique sphaeram esse Deo ubique existente. Quippe cum sit σημεῖον a quo, et in quod omnis motio conversione reducitur, hic est Deus λόγος totus, νοῦς totus, totus sapientia, omnipotens substantia, substantia quem veremur, quem colimus, solo Spiritu videntes, ipsius nutu et voluntate in ipsum erecti gratia crucis miserante nos Domino nostro Jesu Christo: ἀμήν. LXI. Erecta motione cyclica rectam dico, quod a σημεῖου in σημεῖον, hoc est a Patre in Patrem in apparentia istius motionis et divinitatis universae, et τὸν λόγον, et Filii existit jussione Dei imago juxta imaginem et similitudinem Dei imago imaginis, hoc est Filii: imago enim Patris Filius, ut demonstratum est: hoc autem est, quoniam Filius vita est, imago igitur vitae anima effecta est, anima autem cum suo νῷ, ab eo qui νοῦς est, potentia vitae intellectualis est, non νοῦς est, ad νοῦν quidem respiciens quasi νοῦς est: visio enim ibi unitio est, vergens autem deorsum, et aversa a νῷ, et se et suum νοῦν trahit deorsum. Intelligens tantum effecta, non jam ut intelligibile, sed si sic perseveraverit, eorum quae super coelum sunt mater est, lumen, non verum lumen, et quidem cum suo proprio νῷ lumen. Si vero in inferiora respicit, cum sit petulans, potentia vivificandi fit, vivere quae faciet in mundum, et ea quae in mundo usque ad lapidem lapidum more, ipsa etiam cum νῷ facta. Etenim cum quidem, λόγος sit anima, non λόγος· cumque in medium spirituum, et intelligibilium, et τῆς ὕλης proprio νῷ ad utraque conversa, aut divina fit, aut incorporatur: ad intelligentiam etenim suae licentiae est, et privatione veri luminis propter scintillam tenuem proprii τοῦ νοῦ rursum vocatur; quoniam quidem solum est, tenebrata autem deorsum dicitur. Etenim summitates τῆς ὕλης puriores animandi vim habentes, causa sunt lumini velut in sua descenderet. Quare enim dictum est: et ista discernit, dicit aliquis, si talis est anima. Quomodo dictum est: Faciamus hominem juxta imaginem et similitudinem nostram? (Gen. I, 26.) LXII. Inspiciendum prius quid est homo, denique quid imago, et quid differt imago a similitudine, et quomodo homo juxta imaginem et similitudinem, non imago ac similitudo effectus sit: et quid est, ad nostram? Dualiter enim homo, quod est in consuetudine, ex corpore et anima intelligitur. Quidam putant ex corpore et anima triplici: quidam autem ex corpore et anima tres potentias habente. Quidam rursus dicunt ex corpore et νῷ partili, et anima et spiritu, quo consistit fluens corpus. Adhuc quidam de corpore quadripotenti quatuor elementorum et anima duplici, et duplici τῷ νῷ. Mea intelligentia haec: Corpus enim, sicut demonstratum: accepit enim pulverem Deus et plasmavit Adam, hoc est, fabricata jam terra, summitates terrae et florem habemus principia corporis. Geminum etiam νοῦν, geminam animam declarat Evangelium κατὰ Ματθαῖον et Λουκάν· sic enim dicunt: Sic erit et praesentia filii hominis. Tunc duo erunt in agro: unus accipietur, et unus relinquetur; duae molentes in pistrino, una accipietur, et una relinquetur (Matth. XXIV, 40, 41). Lucas autem adjecit de corpore duo, ipsa nocte erunt duo in uno lectulo, unus accipietur, et alter relinquetur (Luc. XVII, 34). Alia autem similiter. Ergo quia in agro, λόγος duo sunt, vel νοῦς et λόγος coelestis, et alius hylicus. Et molentes duae animae, coelestis et hylica: et accipietur igitur coelestis νοῦς vel λόγος coelestis anima, hylicus autem λόγος, et anima relinquetur. Quomodo istud, audi. Homo ex anima et corpore confitendus. Ex corpore, quod a terra compositum, habet ergo animam terra hylicam, et factus est Adam, juxta corpus animal, sicuti est animal de aqua et terra. Alia animalia in animam vivam, sed Adam non sic, insufflavit enim Deus in faciem ejus ibi omnem potentiam sensibilem, cui adest νοῦς in discretionem sensus. Alia igitur anima divinior cum suo νῷ· sensibili enim potentiae hylicus νοῦς est insitus, et consubstantialis hylicae. Si igitur istud est, Λόγος coelestis, hoc est νοῦς vel Spiritus divinus est in anima divina. Ipsa autem divina anima in hylico spiritu, hylicus autem spiritus in hylica anima, hylica autem anima in carnali corpore, quod oportet purgari cum tribus omnibus, ut accipiat lumen aeternum, et aeternam vitam: hoc autem peficit fides in Christo. LXIII. Dicamus igitur quomodo talis anima juxta imaginem Dei, et juxta similitudinem effecta sit, et si sola anima homo, ut dicit Paulus, alius terrenus, alius animalis, alius spiritalis, et ista omnia in uno homine, sed maxime hominem interiorem frequenter dicit, sic enim est anima: colligit enim νοῦν, et divinam animam; et dicit coelestem hominem, reliquum autem terrenum hominem. Si istud est, anima nostra juxta imaginem est Dei, et Domini Jesu Christi. Si enim Christus vita, et Λόγος est, imago est Dei, in qua imagine perspicitur Pater Deus, hoc est quod Deus est esse in vita: hoc est enim imago ut dictum est: et si est Christus vita, quod est autem vivere, hoc est Λόγος ipsa autem vita, hoc est quod est esse, hoc autem quod est esse, Pater est. Et si rursus ipsa vita hoc est quod intelligere: id autem est sanctus Spiritus, et tria ista sunt omnia; et in unoquoque tria, et unum tria et omnino ὁμοούσια. Si igitur anima, secundum quod anima est, et animae esse est, et vivere et intelligere est: tria ergo superioris Triados anima est, ut imago imaginis. Est enim juxta quod anima est in eo quod est esse, et vitam dans, et intelligentiam, ante intelligere simul habens, ὁμοούσια in uno, et sunt singula ut sua substantia, non scissione, non divisione, non effusione, nec protensione, neque partu praecisa, sed sempiterna tria: aliud existens in alio existente, et ista substantialiter; juxta imaginem ergo. Et sicut Pater esse est, Filius autem duo, sed in motu et in actu; sic anima in eo quod anima, ut potentia patria: vivificatio autem et intelligentia in motu. Ista ergo esse animae juxta imaginem Patris et Filii: sic autem esse juxta similitudinem, ὁμοούσιον ergo etiam ipsa in sua unalitate, et simili substantia: in triplici potentia, ipsa generans, ergo ipsa se movens, et semper in motu in mundo motionum, fons et principium, sicuti pater et filius ipsius animae motionis et creator, et praecausa et praeprincipium. LXIV. Adhuc dico in occulto mysterium magnum: sicuti divinior Trinitas unali, secundum quod per se effulgenter fecit animam in mundo intellectibili in substantiam et propriam substantiam, quam proprie dicimus substantiam: sic animae trinitas unalis secunda explicavit imaginationem insensibili mundo, ipsa anima semper quae sursum sit mundanas animas gignens, et istud ergo juxta imaginem et similitudinem. Videamus ergo si et juxta carnem quidem, et juxta carnem dicunt prae divinatione, quoniam futurum erat ut Jesus indueret carnem. Ego autem dico forte si et in isto quod Λόγος, et carnis est Λόγος, et Deus et corporalis, et super omne corpus dicitur: potentia enim universorum et omnium Deus, non frustra secundum imaginem corporis. Si enim futurum est nostrum corpus et carnem resurgere, et induere incorruptionem, et fieri spiritualis caro, sicuti et Salvator noster juxta omnia et fuit, et resurrexit, et ascendit, et futurum est ut veniat: et si post resurrectionem immutabitur, accipientes spiritale indumentum, nihil impedit juxta imaginem carnis superioris τοῦ λόγου hominem factum esse. Ad istud enim testimonium dicit Propheta, dicens: Et fecit Deus hominem juxta imaginem Dei (Gen. I, 27). Si fecit Deus secundum imaginem, pater juxta filii imaginem: si autem istud dicit, fecit ipsum masculum et feminam, ut praedictum est, fecit hominem juxta imaginem Dei; manifestum quoniam et juxta corpus et carnem valde et mystice, τῷ λόγῷ in mare et femina existente: quoniam ipse sibimet filius erat, in primo et secundo partu spiritaliter et carnaliter. Gratia Deo Patri, et Filio ejus, Domino nostro Jesu Christo, ex aeterno in omnia saecula saeculorum. Amen. 

LIBER SECUNDUS. 

I. Deum omnipotentem omnes fatemur Christum Jesum nos nunc; mox tamen fatebuntur omnes, quibus fides in Christum filium. De utroque quod sint ambo, et singuli: quippe ut pater Deus, filius Jesus Christus, tota nobis religio est, et spes tota, et in isto fides. Sed cum fatemur singulos duos, unum tamen Deum dicimus, et ambos unum Deum, quod et pater sit in filio, et filius in patre. Alii unum Deum dicunt patrem solum, filium vero hominem, sed hos nunc omittamus: etenim Jesum filium cum dicimus et antequam de Maria nasceretur, fuisse filium confitemur. Nam si (Joan. I, 1-3) in principio fuit λόγος, et λόγος fuit ad Deum, et Deus fuit ipse λόγος, et hoc fuit in principio, qui cum postea λόγος caro factus est, idem est Αόγον esse et Jesum. Si enim in principio erat λόγος, in principio filius, qui postea in carne Jesus, propter mysterium, quod mandato patris implevit. Fatendum est igitur a principio fuisse filium. De patris substantia, an extra dicimus? Sed istud quaerendum. Num Deum non fatemur esse? Fatemur. Qui igitur esse istud ἀνούσιον dicimus, an ἐνούσιον? id est, sine substantia, an substantiam? Ἀνούσιον, inquiunt. Accipio, sed quaero ἀνούσιον, quomodo, qui substantia non sit omnino? an qui supra substantiam sit, id est ὑπερούσιον? Sine substantia quis dicat, Deum qui esse fateatur? esse enim illi substantia sua, non illa nobis nota, sed ipse quod est ipsum esse, est ipse non ex substantia, sed ipsa substantia, parens omnium, a se sibi esse tribuens, prima substantia, universalis substantia, ante substantiam substantia. Per id igitur quod ὑπερούσιος est, ἀνούσιος a quibusdam dicitur, non quod sit sine substantia, quippe cum sit: veneremur ergo Deum, et esse dicamus, id est ἐνούσιον, qui constituit omnia, coelum et terram, mundum, spiritus, angelos, animas, animalia, et hominem ad imaginem et similitudinem imaginis eorum. Quid igitur cum sit ἐνούσιος? Deus pater utique dicitur, sic fatemur, et pater Unigeniti: omnium fides ista. Num igitur fallit intelligentiam Verbum, ambiguo suo? Genuit enim vos, et de hominibus dixit Deus: si igitur significat genui et creavi, ut creaturam, et naturaliter de mea substantia genui. Quid magis unigenito? quid ei qui filius est? quid ei qui unus et solus? quid ei in quo pater est? quid ei qui in patre est? quid ei qui λόγος est, qui in principio erat, et erat apud Deum, et Deus est, et per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil (Joan. I, 1-3). Quid autem hoc significat, quod Christus unigenitus? Si enim Deus omnium pater est secundum creaturam, quomodo hujus unigeniti pater, si non alio modo et ex substantia, non ex nihilo? Erat autem non alia substantia ante omnia quam patris: de patris ergo substantia Christus. II. Age: nunc esse in Christum fatemur. Quaeramus eodem modo hoc, esse ἐνούσιον est, an ἀνούσιον? Jam supra dictum ἀνούσιον esse non posse cui sit esse. Quid igitur? istud esse, unde est; ἐκ τοῦ ἀνουσίου, an ἐκ τοῦ ἐνουσίου, id est, ab eo quod est esse, an ab eo quod est non esse? Deus, ut inquiunt, esse est: Christus item esse, sed coepit tamen. Verum hoc est. Sed istud esse quod coepit, ab eo coepit, quod fuit aliquo modo fuisse, ut omnia divina, et a divinis orta, potentia semper sunt ac fuerunt: processus autem eorum actus est, et ex motu manifestatio, et quidem natalis: quid enim Dei nascitur, cum Deus sit ingenitus? an illud credibile est, aut fas est dicere, ex nihilo vel natum esse Christum, quem dicimus Dei filium? qui est Dominus majestatis; et caetera quae supra diximus et in aliis libris. Hoc vero postremo haeresis dicit cui similes et illa est vel quae a Maria dicit coepisse Christum, vel quae non ipsum Λόγον induisse carnem, sed assumpsisse hominem, ut eum ipse Λόγος regeret, atque hoc Marcellus: quod superius autem, Photinus. Excludamus igitur omnes qui haec atque hujusmodi de Christo sentiunt: loquamur cum his, qui Christum Dei filium dicunt, et filium natum, quippe cum fateantur unigenitum, genitum utique, non factum. Parum istud est, adjiciunt, de patre filium, de Deo Deum, de vero lumine lumen verum, utique et consequentia de Spiritu, Spiritum, et in patre filium, et in filio patrem; haec cum fateantur consilio nullo, ratione timoris potius quam veritatis. Alii substantiam heic nominandam negant, alii nominant, sed similem volunt, non eamdem dicere. Quibus illud primum perspiciendum est, quod propheta Isaias dixit (Isa. XLIII, 10): Nullus fuit ante me Deus, et post me nullus erit similis Deus. Si filius Christus, utique post Deum, Christus; nullus autem similis post Deum Christus ergo non similis Deo, aut si non post Deum, certe cum Deo, nam ante Deum nullo modo ὁμοούσιον. Et David sic (Psalm. LXX, 19) nullus similis tibi. Deinde, quod multis docuimus, substantia in eo quod substantia est, maxime si sit ejusdem generis, et haec in duobus pluribusve sit, haec eadem non similis dicitur esse substantia; ut anima substantia est, sunt licet multae animae, in eo quod animae sunt, una est illis eademque substantia. Non quod praecesserit illa substantia et praeexstiterit, sed simul semper exstiterit, ita et in caeteris. Quanto magis in Deo? cum ipse sit origo substantiae, cum quo divino quodam ortu filius a patre accepta substantia, semper cum eo, et in eo, ut alter atque idem ejusdem substantiae, nulla vel illius diminutione, vel hujus acceptione consubstantiali completiva unalitate Deus atque virtus ejus semper qui fuerit, et semper exstiterit, hoc est Deus et Λόγος, Deus et forma ejus, pater et filius, Deus et Jesus Christus, Deus et virtus et sapientia, ὀμοούσιον· ergo hoc si dictum ὁμοούσιον ut ὁμοούσιον, cum in eadem sunt specie simul existentes, ὁμοειδεῖς ejusdem temporis et aetatis. Heic vero ὁμοηλικὴς significat consubstantiale simul et substantiam sine composito vel discretione, sed simul semper quod sit rerum virtutibus actionibusque discretum. III. Heic oriuntur quaestiones: Prima, quod in sacris Scripturis substantiae mentio facta non sit, et magis non ὁμοούσιον non sit lectum. Alia quod si hoc ita est, compassus est filio pater. Tertia, quod si hoc ita sit, neque pater major, neque minor filius, neque alius mittens, alius missus. Et haec et hujuscemodi talia. Primum igitur illud de substantia videamus: non est in Deo substantia, neque in Christo: An non est lectum? si non est, ut supra diximus: quia omnino non est, sic accipimus; an quia omnino supra substantiam est, Deum non esse nobis nefas dicere: substantia est enim quod Deus est, quod spiritus, quod lumen est. Cur enim addimus et verum lumen? Etenim in divinis, et in Deo sic accipiemus substantiam, ut in hylicis corpora, et in corporalibus animum. Haec enim est ibi substantia, esse supra substantiam: Deum esse omnes fatentur cum sit potentia substantiae, et ideo supra substantiam atque ex hoc substantia: etenim potentiae inest esse. Certe Deus omnipotens est, et quorum origo vel causa est, ipse ille omnia est virtute scilicet et modo quodam, unde dictum a Paulo (I Cor. XV, 28): Ut sit Deus omnia in omnibus: ergo et ὂν est, et existens, et substantia, quae omnia cum sit: quia parens omnium est, potentia igitur omnia est. Non dubitandum ergo dicere substantiam Dei: quia cum nos circa prima vel summa proprie verba deficiunt, non congrue demum apud nos quod convenire possit intelligentiae aptamus, ut heic quod est, Deo esse, substanti jure dicamus. Eodem modo accipiamus Christum et esse substantiam, et de patre ejus esse substantiam, quippe cum sit et ipse lumen de lumine, Deus de Deo, Spiritus, Λόγος per quem facta sunt omnia. Et cum sit ita, ut usque ad mysterium corporale substantia sua venire voluerit, de quo dictum ab Apostolo (Coloss. II, 8, 9): Et non secundum Christum: quia in illo habitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter quod est οὐσιακῶς; Deus enim potentia, et Λόγος actio, in utroque utrumque: nam et potentia quod potest esse est, et quod est, potest esse. Ipsa igitur potentia actio est, et ipsa actio potentia. Actio est ergo et pater, agit et filius, agit et pater: ideo pater, quia potentia gignit actionem: et ideo filius actio; quia actio ex potentia: ergo et pater in filio, et filius in patre, sed utrumque in singulis, et idcirco unum. Duo autem, quia quo magis est, id alterum apparet: magis autem pater potentia, et actio filius; et idcirco quia magis actio, magis autem actio, quia foris actio. Hoc si ita est, et substantia pater et filius, et una substantia, et de patre substantia, et simul substantia, et semper et ex aeterno simul pater et filius, eadem simulque substantia, hoc est, ὁμοούσιον. An non est lectum in Scripturis divinis? Primum qui hoc negat, rem fatetur, sed Scripturae quaerit auctoritatem. Quomodo autem non iniquum est, ideo rem non admittere, quia majores omiserint, aliquo fortasse casu, vel causa, cum ratione vincaris? verum quid lectum negant substantiam? an de Deo et Christo substantiam? an ὁμοούσιον ipsum? De Deo et Christo substantia lecta est. De Deo lecta in propheta Hieremia (Jer. XXVIII, 18 sec. LXX): Quis stetit in substantia Domini, et vidit verbum ejus? quis praebuit aurem, et audivit? Item paulo post (Ibid. 22): Et si stetissent in substantia, et audissent verba mea. Item lecta substantia apud prophetam David (Psalm. CXXXVIII, 15): Et substantia mea in inferioribus terrae. Lectum apud Paulum ad Hebraeos de Christo (Hebr. I, 3): Qui est character substantiae ejus. Sunt et alia exempla, verum haec sufficere arbitror. IV. At enim apud Graecos posita est ὑπόστασις, non οὐσία. Videamus quid intersit. Οντα nominant Graeci tam ea quae sunt in aeternis, quam ea quae in mundo atque terrenis: in aeternis igitur Deus est omnipotens, causa omnium; et fons et origo omnium quae sunt, id est τῶν ὄντων πάντων. Quid igitur damus Deo? hoc quod est esse, an omnibus damus esse, do, non damus? Equidem ratio sic se habet, ut primum esse sit Deus. Verum quia potest accipi esse non aperte quid sit illud esse, si jam comprehensibile erit, ὂν dicitur, id est, forma quaedam in notitiam veniens, quod tale esse jam ὂν et ὕπαρξις dicitur, omnis ὕπαρξις habet quod est esse; quod autem est esse, non continuo καὶ ὕπαρξις est, neque ὂν, nisi potentialiter, non in manifesto ut ὂν dicatur; est enim ὂν figura quaedam formatum illud quod est esse, quod tamen purum tunc purum intelligitur cum intelligitur jam formatum: forma enim intellectum ingenerat, manifeste pronuntiat aliud esse formam, aliud quod formatum est. Quod autem formatum est, hoc est esse: forma vero est, quae intelligi facit illud quod est esse. Hoc ergo quod est esse, Deo damus, formam autem Christo, quia per filium cognoscitur pater, id est, per formam, quod est esse; et heic dictum est (Joan. XIV, 9): Qui me vidit, vidit et patrem. Est ergo et Deus ὕπαρξις, et Christus ὕπαρξις; ὕπαρξις enim cum forma quod est esse, et quia semper simul sunt, et forma esse est, et ipsum esse forma, unde pater in filio, et filius in patre: est enim esse et in patre, quod est potentia, quod prius est ab eo quod est forma. Est item rursus et in filio esse; sed istud, quod est esse proprium a patre habet, ut sit illi formam esse; alter ergo in altero, et ambo unum. Ergo ὂν Deus, ὂν filius, id est enim τὸ ὂν esse cum forma: omne enim quod est ὂν esse, est cum forma: hoc et existentia dicitur et substantia et subsistentia, quod enim ὂν est, et existit et subjectum est. Hoc autem est quod est esse sine connexo ullo, quod simplex est, quod unum; manifestior igitur subsistentia est, et existentia est, et substantia dicitur. Si ergo dicitur de Deo subsistentia, magis de Deo dicitur substantia, et magis ista, quoniam subjectum significat, et principale quod convenit Deo. Non sit autem subjectum sicut in mundo substantia, sed quod honoratius et antiquius et secundum fontem universitatis. Verum quod est esse, quod praestat Deus his quae sunt, ut unumquodque sit ὁμοούσιος· ergo esse formam habens, et primum solum verum: quoniam quod est illud esse purum est, hoc magis substantia est. Quoniam autem rursus et forma est esse, et ipsa substantia est, sed hoc ὑπόστασις dicitur: jam enim formatum esse substantia est, formatum autem esse est Deus, quod Deus est, et pater, sic et filius, quod λόγος et filius. Subsistentia ergo proprie dicitur de ambobus, quod est substantia: quoniam quod est esse principale, cum forma substantia dicitur. Haec autem et substantia dicitur, et ideo dictum est, de una substantia tres subsistentias esse, ut ipsum quod est esse subsistat tripliciter, ipse Deus, et Christus, id est Λόγος et Spiritus sanctus. Ergo ὑπόστασις jure Deo datur jure Λόγῳ, id est, patri et filio. Id autem Latini substantiam dicunt, quia diximus et substantiam dici posse, scilicet id quod esse est, magis formatum esse. Quae cum ita sint, lecta est ὑπόστασις, haec autem est οὐσία, sicut probavimus. V. Nunc videamus utrum ibi, ubi legimus, aliud sinificet, ὑπόστασις quam οὐσία. Multi enim aestimant copias atque fortunas significari hoc verbo, ὑπόστασις scilicet; sed si dixit: Si stetissent in ὑποστάσει Domini, vidissent Verbum ejus (Jer. XXIII, 22, sec. LXX). Quod heic intelligimus ὑπόστασιν Domini, nisi id quod est Deus? Est autem Deus spiritus, lumen, potentia, omnipotens, et hujusmodi talia. Hic qui stat et intelligit, non autem erat qui intelligit, stat ergo: intelligens autem Deum intelligit et videt Λόγον Dei filium; manifestum ergo hanc Dei esse ὑπόστασιν, quia intellecta et Verbum intelligitur, simul enim sunt, et hoc est ὁμοούσιον. Hoc et iterum dicit: Quia si stetissent in mea ὑποστάσει, et verbum meum audissent. Supra videre; heic autem posuit utrumque, hoc est quo intelligere. Is enim rem intelligit, qui in rei substantia stat, id est, in primo fonte rei, ut omnia quae sunt ejus intelligat. Quid deinde? cum alibi vel in Davide, vel in Evangelio posita est et lecta ὑπόστασις, numquid aliud quam οὐσία intelligitur? Ὑπόστασις mea, inquid David (Psalm. CXXXVIII, 15): de Deo utique, Ὑπόστασις mea in inferioribus terrae. Dicit enim: occultum se nemo credat, quia utique sum et omne quod sum et substantia mea, et in inferioribus terrae; ubique est enim Deus, vel spiritus Dei, quae Dei substantia est. VI. Volo nunc et illud videre in Evangelio per parabolam et exemplum positum. Dixit enim pater familias quidam duobus filiis, ὑπόστασιν suam divisit Luc. XV, 12); utique fortunas et patrimonium intelligimus. Sed si hoc referri ad Deum oportet, erit ὑπόστασις et heic potentia omnis et virtus. Hanc consumit unus filius qui a Deo recedit: etenim qui peregrinatur a Deo, nec spiritum Dei habet, nec lumen, nec Christum, hic apud se consumit substantiam Dei. Haec est enim Dei ὑπόστασις, ut diximus; sive nunc heic divitias dicamus, vel patrimonium, nihil differt: sic enim dictum est ab apostolo Paulo: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! (Rom. XI, 33). Si igitur divitiae Dei, sapientia et scientia sunt: et si sapientia et scientia ipsa virtus Dei est, virtus autem Dei Christus est, Christus autem Λόγος est; Λογος et vere filius, filius autem in patre ipse est: ipse ergo, divitiae patris; ipse ὑποστασις est. Jam igitur nihil interest, utrum ὑπόστασιν divitias intelligamus, an οὐσίαν, dummodo id significetur quo ipse Deus est. Ergo lectum est de Deo vel ὑπόστασις vel οὐσία: hoc autem et de Christo intelligitur. Dictum est: Ego in patre, et pater in me (Joan. XIV, 10). Quod quidem ideo bis dictum, quia in patre esse potuit filius, non tamen et in filio pater, sed ut plenitudo atque idem unum in singulis esset. Si autem eadem ὑπόστασις, ὀμοούσιον ergo. Eadem autem: nam Christus Deus de Deo, et lumen de lumine. Ergo ὁμοούσιον. Id autem si ex aeterno et semper necessario simul, ergo vere ὁμοούσιον. VII. At enim hoc ipsum ὁμοούσιον lectum est. Omnia enim quae diximus lecta sunt: vobis dico, qui jam fatemini de Deo, vel quod lumen sit, vel quod spiritus. Dicitis ergo de Deo Deum, de invisibili Spiritu Spiritum, et verum lumen de vero lumine, quae sunt ὑποστάσεις Dei. Verum cum dicitis Christum, Deum de Deo, lumen de lumine, et talia: ubi sic legistis? an vobis licet sic dicere, unde magis ὁμοούσιον probatur, nobis discere ὁμοούσιον non licebit? Verum si ideo dicitis lumen de lumine, quia et Deus lumen dictus, et Christus lumen, et item et Pater Deus, et Christus Deus dictus; id quidem manifestum, verum de Deo non lectum, lumen de lumine; at licuit sumere. Liceat ergo de lectis non lecta componere. Ὁμοούσιον lectum negatis; sed si aliqua similia, vel similiter denominata lecta sunt, jure pari et istud denominatum accipere debemus. Dei οὐσία lumen est, hoc lumen vita est, et ista vita, ista intelligentia, hoc esse Deum, hoc esse Christum satis declaratum est. Vivit pater, et ego vivo (Joan. VI, 58). Pater habet in se vitam, et filio dedit habere apud se vitam (Joan. V, 26). Quae habet pater, ea mihi dedit omnia (Joan. XVI, 15). His et aliis saepe probamus, eadem in patre esse et in filio, et quod semper et ex aeterno: et ideo ὁμοούσιον appellatum est. VIII. Sed unde hoc verbum, audi Evangelium, audi Paulum apostolum, audi orationem oblationis, quoniam vita est Deus; et aeterna vita. Nos Christiani, id est, qui in Christum credimus, docemur in Evangelio (Matth. VI, 9) quomodo Deum patrem rogare debeamus, in qua oratione cum multa petimus, tum petimus panem, qui panis vita est (sic enim dictum est (Joan. VI, 59): Hic enim est panis, qui de caelo descendit). Hanc vitam et Christi et Dei, id est, aeternam quod nomine ipse dicit, ἐπιούσιον ἄρτον, ex eadem οὐσία panem, id est, de vita Dei: consubstantialem vitam. Unde enim filii Dei erimus, nisi participatione vitae aeternae? quam nobis Christus a patre afferens dedit. Hoc ergo est (Luc. XI, 3), δὸς ἡμῖν ἐπιούσιον ἄρτον, id est, vitam ex eadem substantia, etenim si quod accipimus, corpus Christi est, ipse autem Christus vita est, quaerimus ἄρτον ἐπιούσιον, divitiae enim in Christo corporaliter habitant; Graecum igitur Evangelium habet ἐπιούσιον, quod denominatum est a substantia, et utique Dei substantia: hoc Latini vel non intelligentes vel non valentes exprimere non potuerunt dicere, et tantummodo quotidianum posuerunt, non ἐπιούσιον. Est ergo et nomen lectum, et in Deo substantia, et dici potest graece etiam latine non exprimitur; dicitur tamen graece quia intelligitur. Ergo nos qui Christum credimus, quia ab eo vitam aeternam speramus, quia ipse vita est, cum ipsum sequimur, et cum eo, et circa ipsum, et circa vitam aeternam sumus, et appellamur λαὸς περιούσιος. Hinc sanctus Apostolus ad Titum Epistola sic dixit Graece (Tit. II, 14): Ἵνα λυτρώσηται ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀνομίας, καὶ καθαρίσῃ ἑαυτῷ λαὸν περιούσιον ζηλοτὴν καλῶν ἔργων. Latinus cum non intelligeret περιούσιον ὄχλον, περιούσιον, τὸν περιόντα, id est, circa vitam quam Christus et habet et dat, posuit populum abundantem. Quid meriti est ut salvetur populus quo abundat? Hoc autem rursus magna causa et veluti necessitas, quo περιούσιος. Hinc oratio oblationis intellectu eodem precatur eum: σῶσον περιούσιον λαὸν, ζηλωτὴν καλῶν ἔργων. Ergo lecta sunt omnia, denominata ab οὐσίας hinc itaque compositum ὁμοούσιον de Deo et Christo, quod et ab ratione non est alienum: habet enim οὔσιον, quam habent superiora nomina, et eodem modo denominatum est: et hoc nomen omnes excludit haereticos; necessario ergo positum a majoribus. Dicendum ergo et semper tractandum est. IX. At enim quia non intelligitur, et scandalum facit tollendum et de fide et tractatu, aut certe latine ponendum: non intelligitur, dicunt. Ergo nec latine potest dici. Non intelligitur, quare vos timetis istud? qui enim oppugnant, timent tamen: si timetis; haeretici estis, hoc excluso subintrare cupitis. Num si οὐσίαν in Deo negatis, ὁμοούσιον ideo tolli vultis, quia οὐσίαν fatentur? Ergo intelligitis et timetis. Si autem et Basilius ὁμοούσιον dicit, et hoc quoque nomen adversum vobis est, et ideo et hoc repudiatis, quia semel οὐσίαν negatis in Deo. Si autem ideo repudiatis, quia intelligitis; et ipse Basilius intelligit qui ὁμοούσιον dici vult, de quo post loquemur. Non est ὁμοούσιον nomen, quod non intelligitur. Latine, inquiunt, dicatur. Quia difficile dicitur, ideo expetitis; et si dicatur, sequimini. Magnum miraculum! verbum vos haereticos facit, vel potius sonus verbi, quod graece dicitur. Deinde si latine dixero, quia Ecclesia habet Graecos, et quia omnis scriptura vel Veteris Testamenti et Novi, et graece et latine scripta est, si non ponimus graece, interrogati a Graecis, quid respondebimus? Necessario dicendum est ὁμοούσιον· ergo ponendum. Quid autem? In Scripturis non multa sunt nomina, vel graeca, vel hebraica, aut interpretata, aut non interpretata? ut (Matth. XXVII, 46), Ηλεὶ, Ηλεὶ, λαμᾶ σαβαχθανεί. Item Golgotha, et Emmanuel. Item (I Cor. XVI, 22), Si quis non amat Dominum nostrum Christum filium, ἀνάθεμα. Sexcenta alia aut interpretata, posita tamen: aut non interpretata, et sola posita; aut anathema, quod non exprimitur, nec latine nec graece, et tamen positum est, et quotidie usurpatur, sicut et Alleluia, et Amen, quae in omni lingua incommutabiliter dicuntur. Licet igitur ponere eodem modo ὁμοούσιον. Certe verbum cum tollendum est, aut quia obscurum est tollitur, aut quia contrarium, aut quia minus vel plus exprimit, aut quia supervacuum est. Hoc non obscurum est; nam et nos diximus quod significet; et vos quia intelligitis, timetis: et Basilius, quia intelligit, mutat. Contrarium autem non est, nam cum de substantia jam omnes fateamur: substantia est enim Deus, Spiritus, lumen; quae de Deo patre et Christo dicuntur. Hoc verbum ὁμοούσιον, cum de substantia dicatur, non potest esse contrarium. Sed minus aut amplius exprimitur. Corrigendum potius quam auferendum. Jam vero supervacuum quomodo? quia jam dictum, ubi dictum: an quia non utile, quod excludit haereticos maxime Arianos? Quod majoribus positum ut murus et propugnaculum? Sed nuper est positum. Quia nuper erupit venenata cohors haereticorum, quo tamen conditum juxta veterem fidem, nam et ante tractatum, multi orbis episcopi trecenti quindecim in civitate Nicaea quam per totum orbem decretam fidem mittentes, episcoporum millia in eadem habuerunt, vel illius temporis, vel sequentium annorum. Probatum autem ab imperatore imperatoris nostri patre. X. Sed latine hoc nos dici volumus: nec hoc vobis negabitur, vos qui substantiam negatis in Deo quamque a Basilio vincamini, et tu, Basili, qui substantiam confiteris, utrique vestris vocibus ὁμοούσιον confitemini. Nempe dicitis Deum, et eumdem dicitis lumen, eumdem spiritum. Qui dicit ista, substantiam dicit Dei. Nam qui dicit patrem vel omnipotentem, vel bonum, vel infinitum et talia, non substantiam, sed qualitatem dicit. Item filium dicitis Λόγον. lumen, spiritum; et ista substantiam significant. Rursus cum dicitis Deum, dicitis Deum de Deo, verum lumen de vero lumine: argumentum timoris Basilii tollitis, ne sit superior substantia, ex qua duo sunt. Si enim de Deo Deus, et lumen de lumine, utique patris substantia filii est: quia ipse Deus pater, ipse substantia est, de qua substantia filius Λόγος, lumen, spiritus: etenim cum dicitur filius, item Salvator, item Jesus Christus, secundum qualitatem, non secundum substantiam dicitur. Sic reliqua vel patri dantur vel filio, ergo substantiam fatemini. Vos autem certe Basilio credite, qui eadem de Deo, et de Christo dicit; lumen Deum: spiritum, λόγον, et substantiam confitetur. At enim in istis ὁμοούσιον non est: ita est, si non in ὁμοουσίῳ eamdem substantiam intelligas. Sin autem cum componitur verbum, idem in duobus vel pluribus significatur ὁμοειδὴς, quod eadem sit specie: et ὁμοήλιξ quod eadem aetate, et quod ὁμώνυμος eodem nomine, concordia ὁμονοίᾳ, eodem corde, eadem ἐννοία· ergo consubstantiale quod sit eadem substantia est. Sin autem ὁμοῦ intelligitur, erit ὁμοούσιον, latine simul consubstantiale, non ab aliquo alio, sed Dei potentia ex aeterno. Etenim si (Joan. I, 1) In principio erat λόγος, et λόγος erat ad Deum, quoniam principium ante nihil habet: si enim habuerit, desinit esse principium: ex aeterno Deus, et ex aeterno λόγος. Simul ergo ambo, et semper simul, nec aliquando alter sine altero, nec filius ex eo quod non est aliquando. Heic ergo exclusus Arius, qui protulit ἐνιότε οὐκ ἦ· sententia ejus fuit et illa, ἐξ οὐκ ὄντων esse filium, id est de nihilo. Significat ὁμοούσιον simul esse, et substantiam: Adversus utrumque sacrilegium verbi hujus potentia repugnat, quo ὁμοούσιον dicitur: sive enim ita est, ut ὁμοούσιον, sit ejusdem substantiae, ut ὁμοειδὴς sicuti supra docuimus, excluditur quod dictum est, esse Christum ex nihilo: si enim Deus et Λόγος eadem substantia sunt, Deus et Λόγος non solum non ex nihilo, sed ne ex simili quidem substantia. Si vero ὁμοούσιον ex eo quod est, simul esse substantia intelligitur, hoc est simul esse substantiarum, simul Deus et λόγος, et ex aeterno semper simul pater et filius. XI. Ex hoc excluditur quod dictum est: fuit quando non fuit. Hoc si ita est, hoc uno, id est, ὁμοούσιος, omne venenum Ariani dogmatis internecatur. O docti episcopi! o sancti! o fidem spiritu confirmantes! o verbum, vere verbum Dei! quod Deus et λόγος ostenditur, simul ex aeterno, et semper eademque substantia. Dictum igitur latine est ὁμοούσιον· unde necessario etiam graece ponendum atque tractandum. Sed adjiciamus etiam nunc aliquid, quo per confessionem vestram et per lectionem deificam latine expressum ὁμοούσιον approbetur. Lectio divina dicit: pater in filio, et filius in patre. Et ne parum sit ad fidem ipse Dominus noster Jesus Christus dicit (Joan. XIV, 10): Ego in Patre et Pater in me. Quid ergo? Haec nomina insunt sibi invicem? an virtutes, an substantiae, an sapientiae et potestates? pater quo pater est, in filio esse non potest. Item filius in patre esse non potest, sed quo virtutis substantiae sibi est, hoc est, in altero. Inde alterum in altero: unum redditur etiam subsistentibus singulis; unum tamen, quia idem in utroque intelligitur et nominatur. Ergo et pater in filio, et filius in patre. Sed isto modo. Hoc si ita est, videamus caetera. Dicitis, et recte dicitis: Jesum Christum Dominum nostrum, Deum de Deo, et lumen de lumine. Vicinum est, similiter dicere et istud. Dicamus ergo, vereque dicamus in Deo, lumen in lumine. Quod quidem ideo non et reversim dicitur, quia unum verbum est in duobus. Nam pater et filius duo sunt vocabula, et idcirco verti invicem possunt, ut et pater in filio dicatur, et filius in patre. At vero cum unum nomen in duobus dicitur, Deus in Deo, eodem modo dicetur et cum de altero dicitur, eadem ratio et cum dicitur lumen in lumine. Necessitate igitur nominis unius semel quidem dicitur, sed propter duo patrem et filium bis et intelligitur et auditur. Dicamus igitur Jesum Dei filium, Deum de Deo, lumen de lumine. Dicamus et illud, Deum in Deo, lumen in lumine. Si enim, ut fatemur omnes, et filius in patre est, et pater in filio, est autem pater et Deus, et lumen, ita tamen ut de patre filius hic sit, unde necessario et vere est dicere: et Deus in Deo, et lumen in lumine. An durum illud est? sed necessario fatendum est et sic esse et sic se habere. XII. Quid si etiam lectum est, et ex duobus istis unum apertissime sic positum, ut a me non inventum, sed sacra lectione sit jam probatum? Hymnicus David in libro Psalmorum, qui clavis mysteriorum omnium dicitur, sic Deo psallit (Psalm. XXXV, 10): Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen: Deo dictum aestimamus, an Christo? an utrique? Quia cuicumque recte: in patre enim filius, et in filio pater. Sed si patri Deo, hoc erit illud (Jer. XXIII, 22 sec. LXX): Si in substantia mea stetissent, et verbum meum audissent. Si autem filio, hoc erit illud (Joan. XIV, 9): Qui me videt videt et Patrem. Ergo in lumine tuo videbimus lumen. Est igitur lumen, in lumine tuo videbimus lumen. Neque enim dubitandem est quando et hoc sequatur, cum illud quod eodem modo est, et re sit, et lectione probatum. Quod si ita est, colligamus omnia: jam ὁμοούσιον apparebit et graece intellectum, et latine pronuntiatum. Credimus in Deum patrem omnipotentem, et in filium ejus unigenitum. Verum fiat: Satis est jam de hoc. Isaias sic ita (Isai. XLV, 14): Laboravit Aegyptus, et mercimonia Aethiopum et Sabaim. Viri altissimi in te ambulabunt, et tibi erunt servi, et retro sequentur, ligati manicis te venerabuntur, et te precabuntur, quod in te Deus est, et non est Deus extra te. Jesum Christum Dominum nostrum, Deum de Deo, lumen de lumine: consubstantialem, simul substantialem: sic reliqua ad symbolorum quae junguntur, et ad fidem explicitum est, et absolutum ὁμοούσιον plenum est, et de eadem substantia, et in eadem substantia, et semper simul, si placet, latine sic habeatur. Si autem unum verbum graecum, quod magna expressione, magnaque brevitate utrumque concludit, placet manere, de Deo et Domino nostro perseveret; ὁμοούσιον vero magis ac magis teneatur, scribatur, dicatur, tractetur, in Ecclesiis omnibus praedicetur. Haec enim fides apud Nicaeam, haec fides apostolorum, haec fides catholica. Hinc Ariani, hinc haeretici vincuntur universi. Pax cum his qui ita sentiunt, a Deo patre et a Jesu Christo Domino nostro. Amen. 

LIBER TERTIUS.

ΛΟΓΟΣ vel νοῦς divinus ut sede utitur, atque ut corpore, anima coelesti; ea vero sensuali νοῦ, vel Λόγος insensuali anima, ut ipse sensualis in corpore est, et ideo in qualicumque corpore. Omne autem quod ex divinis est ad sua quasi pars eorum est, sed ut imago, ut id in aliis et assertum est et probatum: quippe cum in ipsis divinis Λόγος Dei imago sit, sic igitur caetera; ergo omnium divinorum. Ut enim Dei Λόγος imago est, ita τοῦ λόγου anima quaeque hoc genus ibi, caetera imagines sunt. At in natura sensuali non imagines, sed magis simulacra, ac simulamenta dicenda. Ita enim rerum progressio est, ut effulgentia luminis, imago sit luminis: unde substantia eadem est in summis et aeternis, quia imago luminis, lumen est. Ut enim de Spiritu, non nisi Spiritus, et de vero, verum, et de Deo, Deus: sic et de substantia, substantia: Spiritus enim, et verus, et Deus substantia est. Omne autem quod est unicuique suum esse, substantia est. Sed hoc esse quod dicimus, aliud intelligi debet in eo quod est esse: aliud vero in eo quod est ita esse, ut unum sit substantiae, aliud qualitatis. Sed ista sic in sensibilibus et in mundo. At in divinis et aeternis ista duo unum: omne enim quod ibi simplex, et hoc Deus quod lumen, quod optimum, quod existentia, quod vita, quod intelligentia: at de hoc et in aliis diximus. Omnia ergo ibi substantialiter simplicia, inconnexa, cum numero unum, nec numero unum, sed ante numerum unum, id est, ante unum quod est in numero, hoc est, plane simplex, solum sine phantasia, quod alterum. Unde quod inde nascitur imago, non scissio, nec effusio, sed effulsio: nec protensio, sed apparentia, nec germinatio potentiae, quam potentiae actio: ubi enim actio, aut unde, nisi in potentia atque ex potentia? Et quando aut ubi potentia, nisi cum actione et in actione? Non ergo alterum in altero, nec aliquando simile, quia idem semper. Et quia effulgentia declaratur lumen, vel actio declaratur potentia; idcirco (Joan. XIV, 9): Qui me videt, videt et Patrem. Et quia potentiam ipsam solam nemo videt (Joan. I, 18): Deum nemo vidit unquam. Et quoniam potentia cessans vita est, et cessans intelligentia, haec autem vita et intelligentia actio est; si quis Deum viderit, moriatur necesse est: quia Dei vita et intelligentia in semetipsa est, non in actu: omnis autem actus foris est, hoc vero est nostrum vivere, quod foris est vivere: ergo est mors Deum videre (Exod. XXXIII, 20): Nemo, inquit, unquam vidit et vixit; simili enim simile videtur. Omittenda igitur vita foris, omittenda intelligentia, si Deum videre volumus, et hoc nobis mors est.

II. Quoniam autem haec vita et intelligentia Λόγος est, qui Christus est: per Christum et nos omnia: per ipsum est ergo Λόγος, et vita, et intelligentia. Quare? quia ista omnia motus, et adjectio est: nos ergo, si sumus in Christo Domino, per Christum videmus, id est, vitam veram, hoc est, per imaginem veram. Et quia veram, ergo ejusdem substantiae, quia et in actione potentia est: ibi ergo Deum videmus, et hinc illud (Joan. XIV, 9): Qui me videt, videt Deum. Quod vero de potentia actio, ideo de Patre Filius, ac de Spiritu Λόγος· et quia de Spiritu Spiritus, ideo de Deo Deus: ergo de substantia eadem substantia, ut supra docuimus. Potentia Deus est, id est, quod primum existentiae universale est esse, quod secum, id est, in se vitam et intelligentiam habet: magis autem ipsum quod est esse, hoc est, quod vita atque intelligentia motu interiore et in se converso: est ergo motus in Deo, et ex hoc et actio, unde dictum (Joan. V, 19): Amen, amen dico vobis, non potest Filius a semetipso facere aliquid, si non viderit Patrem facientem: quae enim ille facit, eadem et Filius facit. Similiter ergo et Pater et facit et agit, sed intus, unde cum nullo eget extrinsecus, semper plenum, semper totum, semper beatum est. Verum quoniam vita atque intelligentia motus sunt, omnis autem vita vivificat, omne vero quod vivificatur foris est; itemque intelligentia quod intelligit foris est, et id quod intelligit intus, tracta et vita ex intelligentia, vel effulgente vel illuminante intelligit. Unde de Deo atque ex eadem substantia est, et substantia, et vita, et intelligentia, itemque motus cum intus in se est, idem est quod substantia: qui cum inde spectat, et ut foras emineat, id est, ut operetur atque agat, hic partus est, hic natalis. Et quia motus unus est, unigenitus filius, motus autem unus sive illa vita, sive intelligentia: etenim vitam motum esse necesse est. Vivefacit enim omnis vita, unde motus est vita, qui sive in se existens, atque in se conversus substantia ipse sibi est; sive foras spectat, unde magis dicitur motus: nam intus motus cessatio est, vel mota cessatio, cessansque motus: debet enim Deus utriusque, cessationis dico et motus, et parens esse, et ipsa substantia, quod societate et quadam forma ad utrumque fons est, est simplex ipse et unus, semperque unus ac solus, et, ut supra diximus, totus. Qui cum in cessante motu accipitur atque intelligitur, hoc est Deus, atque ipse pater est, semper atque ex aeterno pater: quia semper motus ex substantia, et in substantia, vel potius ipsa substantia, qui cum foras spectat, hoc est autem foras spectare, motum vel motionem esse: quod ipsum hoc illud est se videre, se intelligere, ac nosse velle: cum autem se videt, geminus existit et intelligitur videns, et quod videtur: ipse qui videt, ipsum quod videtur, quia se videt: hoc est igitur foras spectans, foris genitus vel existens, ut quid sit intelligat. Ergo si foris est, et si genitus, filius: et si filius, unigenitus, quia solus, qui est omnis actus, atque omnis et universalis, et unus est motus, idem autem motusque substantia: ergo et pater, et filius una eademque substantia: consubstantiale igitur, id est, ὁμοούσιον. III. Omnia ergo filius, ut omnia pater. Sed quia potentialiter prior est substantia quam actus ac motus, prius autem ad vim dixi et ad causam, quia motui causa susbtantia: omnis enim motus in substantia, ergo necessario generator est pater, et item necessario omnia quae pater habet, habet et filius (Joan. XVI, 15): Omnia, inquit, quae habet Pater mihi dedit. Et item (Joan. V, 26): Pater ut ipse habet ex se vitam, ita dedit Filio ex se habere vitam: ergo ut pater, ita filius vita est, et ex se vita. Ipsa est enim vita, quae sibi et aliis est vis vivendi, non aliunde vita. Igitur motus, et principalis motus, et unus motus, et a se motus, et unigenitus motus: hic est Λόγος· etenim vita est, per quem vivunt omnia. Et quia vita est, ipse est per quem sunt facta omnia, et in quem facta sunt omnia: quia purgata omnia in vitam aeternam redeunt. Et omnia in ipso facta sunt, quia quae facta sunt in ipso vita sunt: nihil enim quod sit, cui sit esse suum, ex quo ipsi vita sit esse quod sit. Ergo in Christo facta sunt omnia, quia Christus Αόγος est. Vita autem nec coepit, quia a se sibi semper est, unde nunquam desinit, et infinita semper est, et per omnia, et in omnibus usque a divinis et a supracoelestibus ad usque coelestia, coelosque omnes, aethera, aera, humida atque terrena, omniaque quae oriuntur e terra, omniaque caetera. Ergo et corpus caroque nostra habet aliquid vitale, omnisque materia animata est, ut mundus existeret, unde eruperunt jussu Dei animalia. In carne ergo inest vita, id est, Λόγος· vitae autem inest Christus: quare Λόγος caro factus est. Unde non mirum quod mysterio sumpsit carnem, ut et carni et homini subveniret, sed cum carnem sumpsit, universalem Λόγον carnis sumpsit: nam idcirco omnis carnis potestas in carne triumphavit, et idcirco omni subvenit carni, ut dictum est in Isaia (Isai. XL, 5; LII, 10; Luc. III, 6): Videbit te omnis caro salutare Dei. Et in libro Psalmorum (Psal. LXIV, 3): Ad te omnis caro veniet. Item et universalem λόγον animae: nam et animam habuisse manifestum, cum idem Salvator dixit (Matth. XXVI, 33): Tristis est anima usque ad mortem. Et item in Psalmo (Psalm. XV, 10): Non derelinques animam meam in inferno. Quod autem sumpserit universalem λόγον animae, his manifestum in Ezechiele (Ezech. XVIII, 4): Omnes animae sunt meae, ut anima patris, sic et anima filii. Item universalis animae λόγος et ex hoc ostenditur, quod et irascitur, cum maledicit et arbori fici, et dicit (Matth. X, 15; XI, 23): Sodomis et Gomorrhis in illa die commodius erit quam vobis. Sic etiam multis in locis. Item et cupit, cum dicit (Matth. XXVI, 39): Pater, si fieri potest, transferatur a me hic calix. Ibi etiam ratiocinatur: sed fiat potius voluntas tua. Haec et alia multa sunt quibus ostenditur animae λόγος universalis: assumptus ergo homo totus, et assumptus, et liberatus est: in isto enim omnia universalia fuerunt, universalis caro, anima universalis, et in crucem sublata atque purgata sunt per salutem Deum λόγον, universalium omnium universalem: per ipsum enim omnia facta sunt, qui est Jesus Christus Deus et Salvator, et Dominus noster. Amen. IV. Λόγος igitur quae sunt, quaeque esse possunt, quaeve esse potuerunt, veluti semen ac potentia existendi, sapientia ac virtus omnium substantiarum de Deo ad actiones omnes, Deus potentia patris actuque, quo filius ipse cum patre unus Deus est. Etenim cum sint istae existentiae viventes intelligentesque, animadvertamus haec tria, esse, vivere, intelligere, ita tria esse, ut unum semper sint, atque in eo quod est esse. Sed in eo quod est esse dico, quod ibi est esse: in hoc igitur esse, hoc est vivere, hoc intelligere omnia substantialiter, et unum subsistentia: vivere enim ipsum id est quod est esse; neque enim in Deo, ut in nobis aliud est quod vivit, aliud vita quae efficit vivere. Etenim si ponamus accipiamusque ipsum vitam esse atque existere, quodque ei potentiae sit, id ipsum sit ei esse, clarum fiet unum atque idem nos accipere debere esse et vivere: haec ratio est, visque eadem intelligentiae est utique illi. Hoc ipsum ergo intelligere, hoc est quod est ei esse, idque esse quod est intelligere: ipsum hoc intelligere intelligentia est: esse ergo, esse et vitae et intelligentiae est, id est, quod vita et intelligentia: unum igitur quod vita, et idem esse quod est intelligentia. Quod si haec in singulis atque in binis unum, sequitur ut ipsum vivere hoc sit, quod intelligere: nam si esse hoc est vivere, atque esse id quod intelligere; fit unum vivere atque intelligere, cum sit illis unum quod est esse. Huc accedit quod ipsum esse nihil est aliud quam vivere: quod enim non vivit, ipsum esse ei deperit, ut quamdiu quidque sit, hoc sit ei suum vivere, unde commoritur esse cum vita. Sed nos cum de aeternis loquimur, aliud vivere accipimus: sed hoc ipsum scire quod vivas, scire porro hoc est quod intelligere: Ergo scire intelligere est, et scire quod vivas, hoc est vivere: id ergo erit intelligere quod vivere. Quod si ita est, ut unum sit vivere et intelligere, et cum unum sit esse quod est vivere atque intelligere; substantia unum, subsistentia tria sunt ista: cum enim vim ac significantiam suam habeant, atque ut dicuntur et sunt; necessario et sunt tria, et tamen unum, cum omne quod singulum est unum, tria sint, idque Graecis ita dicitur: ἐκ μιᾶς οὐσίας τρεῖς εἶναι τὰς ὑποστάσεις. Hoc cum ita sit, esse ut fundamentum est reliquis: vivere enim et intelligere ut secunda et posteriora, ut natura quadam in eo quod est esse, velut inesse videantur, vel ex eo quod esse quodammodo ut extiterint, atque in eo quod est suum esse, illud primum ac fontanum esse servaverint: nunquam enim esse sine vivere atque intelligere: neque vivere atque intelligere sine eo quod est esse jam probatum est. V. Hujus rei ad intelligentiam hoc sit exemplum. Ponamus visum vel visionem per se vi sua atque natura potentialiter existentem, hoc est ejus esse, potentiam habentem visivam ad videndum, quod erit jus videre: et item potentiam habentem videndo visa quaeque discernere, quod est contra intelligere: haec si potentia sunt, nihil aliud quam esse dicitur et manent, et ut quieta sunt, atque in se conversa tantum ut sint, operantur solum visio, vel visus existentia, et idcirco solum esse numeranda. At cum eadem visio operatione videndi uti coeperit, quasi progressione sui visio, quasi, inquam, non enim progreditur, nec a se exit, sed intentione ac vigore propriae potestatis, quod est ei vivere omnia quae sunt ei obvia, vel quibus incurrendo obvia conspexerit cum officio vivendi fungitur, vita ipsius visionis est, quae motu operante vivere indicat visionem, tantum in eo quod videt puro videndi sensu non discriminante, nec dijudicante quod videt. Quod quidem nos accipimus aestimatione, ut opinemur videre solum sine intelligentia: cum autem videre, quod est vivere visioni, videre non sit, nisi capiat comprehendatque quod viderit, simul ergo est et judicare quod viderit: ergo in eo quod est videre, inest dijudicare: neque enim si viderit, quomodocumque viderit non dijudicavit illud ipsum, vel quod viderit. Ergo, ut dicimus, in eo quod est videre est dijudicare: in eo autem quod est esse visionem inest videre: inconnexa igitur ac magis simplicia in eo quod sunt, non aliud quam unum, visio, videre, discernere; quo pacto et in eo quod est discernere, inest videre, et in eo quod est videre, inest esse visione, atque, ut vere dicam, non inest, sed eo quod est visio, in eo est videre atque discernere: ita in singulis omnia, vel unumquidque omnia unum. VI. Extolle te igitur atque erige, spiritus meus, et virtute qua a Deo mihi es inspiratus, agnosce, Deum intelligere difficile, non tamen desperatum: nam ideo nosse se voluit, ideo mundum et opera sua divina constituit, ut eum per ista omnia cerneremus: Λόγος certe, qui ejus filius, qui imago, qui forma est, a se ad patrem intelligendi transitum dedit. Deum igitur in qua natura, in quo genere, in qua vi, in qua potentia ponimus, intelligimus, aestimamus? vel qua phantasia intelligentiae attingimus, atque in eum provehimur? Et cum intelligibilem esse dicimus, certe insufflatione Dei anima nobis atque ex eo pars in nobis est, quae in nobis est maxima: attingimus igitur cum eo, quo inde sumus atque pendemus. Certe post Salvatoris adventum, cum in Salvatore ipsum Deum vidimus, cum ab eo docti atque instructi sumus, cum ab eo sanctum Spiritum intelligentiae magistrum accepimus, quid aliud tantus intelligentiae magister dabit, nisi Deum nosse, Deum cognoscere, Deum fateri? Et majores nostri quaesierunt quid esset, aut quis esset Deus; et his ab eo qui in ejus gremio semper est responsum est ita (Joan. XIV. 9, 10): Me videtis et Patrem meum quaeritis, olim vobiscum sum: qui me vidit, vidit et Patrem, ego in Patre, et Pater in me. Ergo quid dicimus? Deum nempe Spiritum, et Spiritum vitae: dictum enim est, vita pater est, et item Christus Spiritus est. Et ipse rursus de se dixit (Ibid. V\. 6): Ego sum vita. Et (Joan. V. 26): Ut Pater habet in se vitam, ita et Filio dedit habere ex se vitam. Eodem modo Spiritus sanctus Spiritus est, utique et ipse vita. Nam omnia Christus accepit a patre (Joan. XVII. 7, 8, 10): Et omnia, inquit, ei dedi. Et item: Quae habet mea sunt. Ergo habet vitam, et vitam a se esse. Quare istud? quia ubi vita est, ibi est, a se esse vitam: et si istud ita est, ibi est intelligere se vitam esse, et quid esse sit vivere: et quid esse quod vita est: conjuncta igitur omnia, et unum omnia et una substantia, et vere ὁμοούσια, vel simul, quod est ὁμοῦ, vel eademque substantia. VII. Pater igitur esse est; hoc enim caeteris principium et primum ad phantasiam secundorum: hic Deus, is cum duobus caeteris Deus, hic unus Deus, quia quod est vivere et intelligere, hoc ipsum est quod est esse; et duobus istis quod vivere atque intelligere, ab eo provenit quod est esse. Nemo igitur separet Spiritum sanctum, et profana blasphemia esse nescio quid suspicetur, quia et ipse de patre est, quia ipse est et filius, qui de patre est: namque post id quod est esse, id est existentia vel substantia, vel in altius metu quodam propter nota nomina conscendas, dicasque vel existentialitatem, vel substantialitatem, est id ὑπαρχότητα, οὐσιότητα, ὀντότητα, omnibus his esse quod dico manens in se, suo a se motu vivificans potentia sua, qua cuncta vivificentur, et potentificantur, plena, absoluta, super omnes perfectiones omnimodis est divina perfectio. Hic est Deus supra νοῦν, supra veritatem, omnipotens potentia, et idcirco non forma; νοῦς autem, et veritas, forma, sed non ut inhaerens alteri inseparabilis forma, sed ut inseparabiliter annexa ad declarationem potentiae Dei patris eadem substantia vel imago vel forma. Illud igitur primum quod esse diximus, quod Deus est, et silentium dictum, et quies atque cessatio. Quod si ita est, potentiae progressio, quae non quidem progressio, sed apparentia est; et si progressio non dimittens unde progreditur, sed cum connexione progressio, magis autem apparentia: non enim fuit aliquid extra quod progressio fieret. Ubique enim Deus, et omnia Deus: ergo potentiae progressio actus exstitit: is actus, si silentium Deus est, Verbum dicitur: sed cessatio, motus: si essentia, vita. Quod, ut docuimus, in eo quod est esse et vivere, in eo quod est silentium est tacens Verbum, et in eo quod est quies vel cessatio inest vel occultus motus, vel occulta actio. Necessario itaque ex hac cessatione natus motus, et nata actio est, vel a silentio Verbum, vel ab essentia vita. Ergo ista essentia, silentium, cessatio, Pater, hoc est, Deus pater. At vero vita, Verbum, motus aut actio, filius et unicus filius; quia nihil aliud quam unum, vel vita, vel verbum, vel motus aut actio, magisque omnia ista motus aut actio: etenim omnia illa activa sunt, vita et Verbum, motu vigent et motu operantur; universalis autem motus, qui principalis est motus, a se oritur: quid enim est motus, nisi a se sibi motus sit? Nam si ab alio movetur, est quidam aliud quam motus, quod ab alio movetur: et si illud quod hoc nescio quid movet, motus non est, movere non potest: unde enim moveat non habebit. Sin motus a motu nascitur, motus ergo a se nascitur. Sed hoc est (Joan. V, 26): Dedit ei pater vitam, ut ei vita esset. VIII. Ergo motus, et unus est motus, et a se motus. Et cum in parte occultus sit, atque inde hic motus apparens a patre motus. Et quia a motu motus, ideo a se motus, et unus motus, unde unicus filius. Hic Λόγος universalis in omnibus per quem facta sunt omnia. Hic vita omnibus, quia quae facta sunt vivunt omnia. Hic etiam Jesus Christus est, quia ad vitam salvabit omnia. Unus ergo motus, et unus filius et unicus, quia unica vita, et una vita, solaque aeterna. Ergo ὁμοούσιος filius patri: vita enim pater, et vita filius, quae οὐσία est: item motus pater, et motus filius quae οὐσία est, neque enim ibi aliquid accidens; ergo et Verbum pater, licet tacens Verbum, Verbum tamen, et Verbum filius, et hoc οὐσία. Quidquid enim vel est, vel agit atque operatur οὐσία, et ubi magis οὐσία, Verbum. Non enim ut hic aer sonans, Verbum, sed ut hic aliquid agens, Verbum. Unus ergo filius, quia unus motus: una vita, quia una sola vita quae aeterna. Nec enim vita, quae aliquando moritur. Nunquam autem moritur, si se sciat. Scire autem se non poterit, nisi Deum sciat, et Deum qui vita est, et vera vita est, ac fons vitae. Hoc si ita est, Deo cognito cognoscet omnia: quia a Deo omnia, et in omnibus Deus, et Deus omnia. Hoc Joannes clamat (Joan. XVII. 3): Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum et verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Cognitio est vita. Porro autem sive vita, sive cognitio motus est unus, et idem motus agens vitam, et per vitam cognitionem, et per cognitionem vitam: idem ergo motus, duo officia complens, vitam et cognoscentiam. Λόγος autem motus est, et Λόγος filius. Filius igitur unicus in eo quod filius; in eo autem quod Λόγος, geminus. Ipse enim vita, ipse cognoscentia, utroque operatus ad animarum salutem mysterio crucis: et vita, quia de morte liberandi fueramus: mysterio autem cognoscentiae per Spiritum sanctum: quia is magis est datus et ipse omnes docuit, et testimonium de Christo dixit. Quod est cognitionem vitam agere, et ex hoc Deum cognoscere, quod est vitam veram fieri, et hoc est testimonium de Christo dicere. Ita Dei filius Christus, id est, Λόγος, et filius vita; et quia id est motus etiam et cognoscentia, filius est opere quo vita est Jesus existens. Opere autem quo cognoscentia est, Spiritus sanctus et ipse existens, ut sint existentiae duae, Christi et Spiritus sancti, in uno motu, qui filius est. Et hinc et a patre Jesus (Eccli. XXIV. 5): Ex ore Altissimi processi: et Spiritus sanctus etiam ipse a patre, quia unus motus utrumque in existentiam protulit. Et quia (Joan. XVI. 15; XVII. 10) quae habet pater filio dedit omnia: ideo et filius, qui motus est, dedit omnia Spiritui sancto: omnia enim quae habet (Joan. XVI. 14, 15) de me habet, inquit; etenim quia et ipse motus est, de motu habet: non enim filius illi dedit, sed (Ibid.) ille, inquit, de meo habet. Principaliter enim motus vita est, et ipsa vita scientia est et cognoscentia: ergo quidquid habet cognoscentia, de vita habet. Haec summa Trinitas, haec summa Unalitas (Ibid., V\. 15): Omnia quaecumque habet Pater mea sunt; propterea dixi quia de meo accipiet et anuntiabit vobis. IX. Hoc igitur satis clarum faciet, esse quod pater est, et vitam quod est filius, et cognoscentiam quod est Spiritus sanctus, unum esse, et unam esse substantiam, subsistentias tres, qui ab eo quod est esse, quae substantia est motus, quia et ipse, ut docuimus, ipsa substantia est, geminans potentia valet, et vitalitatis, et sapientiae, atque intelligentiae, ita scilicet, ut in omnibus singulis tria sint: ergo Spiritus sanctus scientia est et sapientia. Hoc ita esse probant sacrae lectiones (I. Cor. II. 16): Quis Dei mentem cognovit, nisi solus Spiritus? (Rom. VIII. 16): Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro. Quis testis sine scientia? Et scientia ipsa, quia sapientia est, docet nos esse filios Dei. Item: Quis autem scrutatur corda? quis scit cogitationes spiritus? Item quomodo ad scientiam junguntur ambo? (Rom. IX. 1): Veritatem dico in Christo. Ubi veritas, ibi scientia, quia veritas Christus; ideo et scientia, quod est Spiritus sanctus. Et item (Ibid.): Non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu sancto. Quid est enim aliud conscientia, quam cum altero scientia? Nunc nostra cum Spiritu, ergo Spiritus scientia: et Christus est scientia, quia veritas; ergo et Christus et Spiritus scientia. At enim Christus vita: Quid si Spiritus vita: unus enim, ut dixi, motus est, et eadem vita quae scientia: quid enim in Christo doctus, id est, a Deo; et cum dico doctus, a scientia dico, quod sive a Christo, sive a Spiritu, unum atque idem est; quid enim dicit Paulus, cum utrumque idipsum esse declaret (Rom. VIII. 6)? Prudentia vero spiritus, vita est. Aestuat enim et rebellat, ac repugnat secum error, imprudentia, inscientia; et hoc (Ibid.) prudentia carnis, quae imprudentia, et quia Deum nescit, mors est: ergo prudentia spiritus, vita atque pax est: quo modo jam juncti isti sunt, et unum sunt. X. Doceamus quod Deus et scientia sit et vita, quamquam ab ipso ista Paulus (Rom. XI. 33): O, inquit, altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! Sic dictum ab eodem (Ephes. III, 10): Multiformis sapientia Dei. Hinc et secretum Dei, hinc et Christus dictus sapientia, hinc et illud (Ibid. 18): Ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, longitudo, altitudo, profundum, scire etiam supereminentem scientiae charitatem Christi. Ita et scientia Deus est, et nos scientia liberat, sed per Christum tamen, quia ipse est et scientia, et janua, et vita, et λόγος, et omnium per quem facta sunt omnia. Ergo et scire ista, et etiam charitatem in Christum habere debemus. Haec atque alia plurima, et Deum scientiam esse, et Christum, et Spiritum sanctum satis clarum etiam vitam esse uno licet satis probatur exemplo; nam in aliis libris uberius approbavimus (Joan., V, 26): Sicuti enim Pater vitam habet in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso. Item dicit (Joan. VI, 58): Sicut me misit vivus Pater, ita et ego vivo propter Patrem. Sunt igitur ista sic singula, ut omnia tria ista sunt singula, una omni ergo substantia est pater, ergo filius, Spiritus sanctus, Deus, λόγος παράκλητος, unum sunt, quod substantialitas, vitalitas, beatitudo, silentium, sed apud se loquens silentium, Verbum, Verbi Verbum: quid etiam est voluntas patris, nisi silens Verbum? Hoc ergo modo cum Verbum pater sit, et filius Verbum, id est, sonans Verbum atque operans: ergo, inquam, si et pater, et filius Verbum est, una substantia est. Deinde (Joan. V, 30): Justum, inquit, meum judicium est, quia non quaero facere voluntatem meam, sed ejus qui me misit. Ergo una voluntas, unde una substantia: quia et ipsa voluntas substantia est. Verbum autem ipsum vitam esse sic ostenditur (Ibid. 40): Non vultis ad me venire, ut vitam habeatis. Deinde et de hoc totum mysterium est, quod expono (Joan. VI, 37): Omne quod mihi datum est a Patre apud me habeo. Quia vero idem motus est quod esse, et quod est esse motus est, et quia quadam intelligentia prius esse, ab eo quod moveri, sed prius κατὰ τὸ αἴτιον, id est, secundum causam: ideo dedit pater filio et motum, qui et quod est esse habet. Ergo motum esse est λόγος· igitur qui motus est habet et esse: esse autem vita est et scientia: habet igitur omnia, quia patris habet esse: ergo voluntatem patris implet filius. Quae autem voluntas, nisi quia cum pater vita sit, motus est vita ejus? haec voluntas est, vivere facere alia. Haec ergo et τοῦ λόγου,, id est, Christi (Ibid., 39, 40). Quae est, inquit, voluntas Patris qui me misit? ut ex eo quod mihi dedit nihil perdam, sed resurgere faciam id ipsum postrema die. Haec enim voluntas est Patris mei, ut omnis qui videt Filium et in ipsum credit, habeat vitam aeternam, et in die novissima resurgat. Videre autem est Christum scire Deum Dei filium, vitam, et vitae Deum; et hoc est accepisse Spiritum sanctum Verbum, id esse quod vita. Hinc probatum est (Ibid. 69, 70): Post quem ibimus? verbum vitae habes, et nos credimus et cognovimus quod tu es Christus Filius Dei. Totum mysterium Christus Dei filius, Christus Verbum, et ipsum Verbum, vitae aeternae Verbum. Ergo hoc Verbum quod vita, et hoc qui audit et credit, utique cognoscit Deum: ergo et Spiritum sanctum habet. XI. Pronuntiata heic plena fides est, quippe a discipulis. Item ad Judaeos dicit (Joan. VIII, 19): Me si sciretis, sciretis Patrem meum. Neque me scitis, neque patrem meum. Et recte. Quamquam enim et in patre filius, et in filio pater, existentia vel substantia in vita, et vita in substantia; invisibilis tamen cum sit substantia, non intelligitur nisi in vita. Magis autem vita Christus, quamquam et substantia: ergo pater in filio cognoscitur. Unde? Quia non scitis me, nec Patrem; si sciretis me, sciretis et Patrem. Ipsum hoc quid est? Sciretis a me esse, quia ipse et scientia, quod est Spiritus sanctus. Item ad illos quia Verbum est, et Verbum pater: ergo una substantia (Ibid., 26): Item qui me misit verus est, et ego quae audivi ab ipso ea loquor. Pater filio loquitur, filius mundo: quia pater per filium, et filius virtute Verbi patris facit omnia, id est, secum loquens Verbum per Verbum in manifesto loquens facit omnia. Secum autem loquens Verbum Deus est cum filio, quia pater et filius unus Deus. Ipse praeterea dicit (Ibid. 51): Amen, amen dico vobis: si quis verbum meum custodierit, mortem non videbit. Et ipse rursum (Ibid., 55): Novi enim Patrem, et verbum ejus custodio. Uterque Verbum, sed ut dixi. Illud quantum aut quale est in Joanne (Joan. X, 17, 18)? Propterea me Pater amat, et ego pono animam meam, ut iterum sumam eam. Nemo illam a me tollit, sed ego eam pono a me ipso: licentiam habeo ponere eam, et licentiam habeo sumere eam. Christum nunquam dictum esse animam satis manifestum est; sed nec Deum dictum animam. Etenim Pater Deus dictus, Spiritus dictus. Item filius λόγος dictus, spiritus dictus, et sine dubio Deus: quippe cum ambo unus Deus. Ergo haec, λόγος, πνεῦμα supra animam sunt, sua superiore substantia, longe alia substantia animae et inferiore, quippe a Deo insufflata et genita, et sola vere substantia dicta, quod subesset suis in se speciebus, et eodem pacto ut hyle. XII. Huc accedit quod vita Deus, vita Christus, et ex se vita utique, sed ut patre dante Christus habeat ex se vitam: ergo vita superior ab anima. Priora enim ζωὴ et ζωηρὶς, id est, vita, vitalitas quam anima: ergo illa ὁμοούσια Deus et λόγος, pater et filius. Quippe ut ille Spiritus, et hic Spiritus, et hic vita, et ille vita. Item Verbum et Verbum, et caetera. Spiritus igitur habet potestatem animam sumendi, ponendi et resumendi. Etenim vita, et a se vita potestatem habet sumendi, ponendi illud, quod sua potentia, sui participatione facit vivere: etenim anima ad imaginem imaginis Dei facta (Gen. I, 26): Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Ergo inferior, et a Deo atque λόγῳ magis orta vel facta. Nunquam ipse Deus aut λόγος. sed quidem λόγος, non ille qui filius generalis vel universalis, atque omnium quae per ipsum facta sunt, semen, origo, fons. Illius vero λόγος anima: quomodo, aut qui, et dixisse memini, et suo loco esse dicturum. Ergo universalis, quia spiritus et vita, non anima, habet potestatem a semetipso animam ponere, et rursum animam sumere. Deus igitur et λόγος, vel quia vita sunt, vel quia Spiritus, vivunt et semper vivunt. Quippe qui a se vivunt. Ergo illa ὁμοούσια. Anima vero ὁμοούσιος, haec cum assumitur a divinis, id est, a λόγῳ neque enim a Deo: Λόγος, enim motus est, et motus anima, et motus a semetipso motus, unde imago et similitudo anima τοῦ λόγου est. Ergo cum assumitur, nihil adjicitur vitae: quippe cum ex vita, id est, ex vivendi potentia animae vita sit. Animam igitur cum assumit Spiritus, veluti ad inferiora trajicit potentiam atque actiones, cum mundum et mundana complet: ergo Spiritum, et maxime Λόγος spiritus, qui vita est, in potestate habet et sumere animam, et ponere: cum autem sumit, mundo veluti nascitur, et potentia ejus cum mundo colloquitur: cum vero ponit, a mundo recedit, et non operatur in mundo carnaliter, nec tamen spiritaliter. Hoc nos mortem ejus nominamus, et tunc esse dicitur in inferno, non utique sine anima. Hinc petit (Psalm. XV, 10) ne Deus animam suam relinquat in inferno. Ergo eam, quia rediturus ad mundum est, et ad ejus actum secum ad inferis ducit, quasi resumit ergo animam, id est, actus, mundum iterum accipit, et quia actus in mundo plenos ac totos Λόγος agit, et qui Spiritus est, et animam, et corpus, rursus ergo sanctificandum fuit, quia rursus ista susceperat. Ivit igitur ad Spiritum, et sanctificatus redit, cum apostolis egit, post sanctum Spiritum egit. Quis igitur est Spiritus sanctus? id est, λόγος, unus enim motus, et ideo dictum: et si discedo et praeparo vobis, rursus venio. Quis enim venit post abitum Christi, nisi Spiritus S. Paracletus? XIII. Id ita esse quod dico: ut pater et filius unum sint: item quod Jesus et Spiritus sanctus unum sint: ac propterea omnes unum sint, juncta lectione Joannes declaravit; coepit namque a Λόγου (Joan. XIV, 6): Ego sum, inquit, via, et veritas, et vita. Nemo venit ad Patrem nisi per me. Quis enim ad id quod est esse, et verum esse pervenit, quod pater est, nisi per vitam: vita enim quae vera vita est, quia aeterna est, hoc est vere esse, nihil enim mutatur, nihil corrumpitur, quae genera mortis sunt, vita esse, verum vita est (Job. XVII, 2): Vivit, inquit, Deus. Ergo vitam esse, Deus est. Et (Joan. XIV, 19): Ego, inquit, vivo. Quicumque ad Christum venit, ad vitam venit, et sic per vitam ad Deum: ergo juncti sunt Deus et λόγος. Et hinc illud est (Joan. XV, 23): Qui me cognovit cognovit et Patrem. Et (Joan. XIV, 9): Qui me vidit vidit et Patrem. Hinc et illud (Ibid., 11): Non credis, quod ego in Patre, et Pater in me? Hinc et illud mystice (Joan. XIV, 14): Et si quid aliquando petieritis in nomine meo, istud faciam. Quid est petere in Christi nomine? animam aeternam fieri, lucem Dei videre, ad ipsum videndum venire, aeternam vitam habere, non divitias, non filios, non honores, nihilque mundanum, sed spiritale omne, atque omne quo uniti Deo Christo jungamur: hoc enim est, ut glorificetur in Filio, id est, vita aeterna, quam petentibus dabo. XIV. Subjungitur deinde plenissime de Spiritu sancto, quid sit, unde sit, quod ipse sit (Ibid., 15, 16): Si enim, inquit, me amatis, mandata mea custodite. Et ego rogabo Patrem meum, et alium Paracletum dabit vobis, ut vobiscum sit in omne tempus. Quid est Paracletus, qui asserat adstruatque apud Patrem homines omnes fideles atque credentes? Quis est iste? unus ne solus Spiritus sanctus? an idem et Christus? Etenim ipse dixit: alium Paracletum dabit vobis Deus. Dum dixit alium, se dixit alium; dum dixit Paracletum, operam similem declaravit, et eamdem quodammodo actionem. Ergo et Spiritus Paracletus, et Spiritus sanctus, alius Paracletus, et ipse a patre mittitur. Jesus ergo Spiritus sanctus: motus enim Spiritus, unde et Spiritus motus, eo quod Spiritus (Joan. III, 8): Spirat enim ubi vult. Et ipse nunc dicit: Spiritus veritatis, et ita ei nomen est Spiritus sanctus, Spiritus etiam Christus, Spiritus et Deus, omnes ergo Spiritus. Verum Deus substantialiter Spiritus: inest enim in eo quod est substantia et motus: vel potius substantia ipsa, qui est motus, sed in se manens, ut saepe jam diximus, et retinendi causa saepe repetemus. At vero Jesus et Spiritus sanctus motio vere mota motio; unde foris operans, sed Jesus spiritus apertus: quippe et in carne: Spiritus autem sanctus occultus; Jesus quippe qui intelligentias infundat, non jam qui signa faciat, aut per parabolas loquatur ipsum se esse, ipse sic docet (Joan. XIV, 18): Non vos dimittam orphanos, veniam ad vos. Ipse autem in Spiritu sancto esse occultum sic docet (Ibid., 19): Mundus me jam non videbit, vos autem videbitis me, quoniam vivo ego et vos vivetis. Hoc etiam sancto Spiritui datum (Ibid., 16): ut penes vos sit in aeternum Spiritus veritatis. Et de se dixit (Ibid., 6): Ego sum veritas. Deinde adjecit (Ibid., 19): Quem mundus non potest videre. Et de se dixit (Ibid.): Jam me mundus non videbit. Deinde adjecit (Ibid., 17): Quoniam ipsum non videt, neque cognoscit ipsum. Sed et Christum nemo cognovit (Joan. I, 11): In sua venit et mundus eum non cognovit. Adjecit (Joan. XIV, 17): Vos cognoscetis ipsum, quoniam manet in vobis, et in vobis est. Et ipse de se ita (Joan. XIV, 19): Vos videbitis me. Et quoniam Christus vita est, de se adjunxit (Ibid.): Quoniam ego vivo, et vos vivetis. Et quia Spiritus sanctus intelligentia est, utroque autem mundus ipse caret, ideo adjecit (Ibid., 17): Quoniam apud vos manet, et in vobis est. Unde autem aut est in illis, aut jam manet Spiritus sanctus, si adhuc postea venturus est, et non jam per Christum apud illos esse coepit? Ergo juncti atque ex uno sunt, qui motus est. Id apertius in sequentibus declaratur, ait enim (Ibid., 25, 26): Haec vobis dixi apud vos manens. Paracletus autem Spiritus sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, vos docebit omnia quaecumque dico. Ego, inquit, in vobis maneo. Data est enim vita, nec ab illis jam Christus abscedit: sunt igitur et spiritali motu, quod est Christum in illis manere: ipsi autem animae, in quibus spiritus manet, nec aliquando discedit, dictum tamen (Joan. XVI, 16): Nunc ibo ad Patrem. XV. Quid istud sit facile intelligi potest, si accipiatur ex mysterio dictum, et corporali mysterio: nam spiritaliter cum et ipse in Patre sit, et pater in ipso, quo, aut quare ibit. Ex eodem mysterio est, quod ad Christum Spiritus columbae similis venit, et quod nunc Spiritus mittetur a patre, et mittetur ad patrem, Christo eunte et petente ut mittatur: a morte enim vita revocata, et vita non ipsa vita, quia Λόγος est: haec enim mortem nescit, magis haec ipsa interficit mortem; sed vita quae in hominibus resurrexit a morte. Quam utique induit simul cum corpore, et eam ab inferno resumpsit. Propter hanc igitur sanctificandam, eundum fuit ad patrem, sed corporaliter adque animaliter, id est, in id quod in se pater fuerat penetrandum potentialiter atque existentialiter: hoc igitur modo ivit ad patrem. Denique nec absentiae tempus edictum, sed contra dictum (Joan. XX, 1, 17, 18, 19, 20, 27, 29), quod nocte quae sabbatum sequitur apparuerit Mariae, tangi noluerit priusquam iret ad patrem: nuntiavit Maria discipulis: eadem nocte ad ipsos venit ostendens manus et latus, utique tangi jam non prohibens. Post Thomas palpavit, tetigit, ipso quidem hortante, quia ille desperabat, quod significat sanctificatum jam fuisse. Quam ergo breve hoc tempus est, sed propter mysterium dictum: ibo ad Patrem: nam cum ipse in patre, et in ipso pater sit, quo ibit? Eodem ergo mysterio: quem vobis mittit Pater, quia pater mittit, cum Christus mittit. Denique sic ait: Mittit Pater in nomine meo, id est, pro me: aut in nomine meo, quoniam spiritus Christus, et ipse Spiritus sanctus; aut in nomine meo, quia Spiritus sanctus ipse de Christo testimonium feret, sic enim dictum (Joan. XV, 26): Ille testimonium dicit de me. Quis ille? quem vobis ego mitto a Patre: juncti ergo omnes: ego mitto, a patre mitto, Spiritum veritatis mitto: medius ergo Λόγος, id est, Jesus ipse mittit; motus enim principalis universalisque qui vitalis ac vita est, mittit intelligentiae motum, qui sicuti docuit, ex vita atque ipsa vita est: scire enim quid sit, hoc est vivere, hoc est esse. Hoc autem esse quid est, quam ex Dei substantia esse, quod est Spiritum esse? unde nos spiritales efficimur, accepto Spiritu a Christo, et hinc aeterna vita: Spiritus ergo appellata est ista Trinitas. Nam dictum (Joan. IV, 24): Deus spiritus est. Item dictum a Paulo ad Corinthios secunda (II Cor. III, 17): Dominus autem Spiritus est: ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas. Utique ista de Christo, ipse vero Spiritus sanctus dictus, quos sanciat Sanctos, id est, Sanctos facit; et certe ipse est Spiritus Dei: dictus est enim prudentia, sapientia, omniumque rerum scientia, ita enim de eo subjungit (Joan. XVI, 8-10): Ille convincet mundum de peccato, et de justitia, et de judicio. De peccato, inquit, quoniam in me non credunt, vel quod vita sit Christus, vel quod Dei filius et a Deo missus, et qui peccata dimittat. De justitia autem, quoniam ad Patrem pergo: tot enim in mysterio passionis, quia fidem mandatorum servavit et implevit: quippe cum dixerit, cum aliud vellet (Matth. XXVI, 42): Fiat voluntas tua. Itemque quia monitos derelinquens, jam non ita videndus relinquebat, justitiae fuit, iis actis omnibus ire ad patrem, nec ire ad patrem tantum, sed cum illo jam esse: Nam idcirco dicitur (Ibid., 64): Sedet ad dexteram Patris. De judicio: quoniam princeps hujus mundi judicatus est: mysterio enim crucis omnes adversae Christo ab eodem Christo triumphatae sunt potestates. Haec, inquit, docebit Spiritus sanctus. Quid eligitur? De salute mysterium Paracletus complet, et non completa Christus abscidit: An quia idem ipse Christus est et Spiritus sanctus, vel quia ipse eum mittit, vel quia Spiritus habet omnia Christi? Habet omnia, per Christum celebratur. XVI. Et tamen videamus quid acturus est, Spiritus scientiam daturus gestorum, et insinuationem scientiae, quasi vim testimonii, ac magis judicii habiturus, vel ad poenitentiam vel ad poenam; de peccato, inquit, quod in me non crediderunt. Ergo ut sciat mundus jam poenam suam. De justitia autem, quod ad Patrem vado. Et hoc potest esse de peccato quod injuste fecerunt qui eum in crucem sustulerunt, quia se filium Dei dicebat. Et nunc pergit ad patrem, quod item erit omnium, si in Deum credant, et faciant Dei jussa: ut et ipsi ad patrem pergant: justificantur enim, nam (Gen. XV, 6): Abraham credidit, et reputatum est ei ad justitiam. Deinde de judicio, inquit, quod princeps mundi judicatus sit. Haec, ut cernitur, non ad salutem, quae jam a Christo completa est, sed pertinent ad scientiam rerum gestarum. Est enim pater loquens silentium, Christus vox, Paracletus vox vocis. Ergo Spiritus sanctus in isto actu alter Paracletus, in salutis mysterio cooperator ut Christus, in Spiritu vero sanctificationis quod Deus. Si igitur et hoc modo Christus quod spiritus, sed Deus in mysterio aeternae vitae Christus, in sanctificatione Spiritus sanctus, sanctificat autem Deus, ut dictum (Joann. XVII, 17): Sanctifica eos in veritate, patri filius dicit, ergo sanctificat pater. Item Christus sanctificat, ut dictum (Ibid., 19): Et pro iis sanctifico me ipsum, ut sint ipsi sanctificati in veritate. Item sanctificat Spiritus sanctus, nam et baptizare ad sanctificationem pertinet: dictum ergo in Actis Apostolorum (Act. I, 5): Joannes baptizavit aqua, vos autem Spiritu sancto tingemini. Quod superfudit se illis ad scientiam: nam jam sanctificati fuerunt baptismo, invocato Deo Christo; Spiritui sancto etenim sic dictum est: Sanctifica eos in veritate. Et veritas Christus est; Paracletus etiam Spiritus est veritatis: ergo omnis qui baptizatur, et credere se dicit, et fidem accipit veritatis, id est, Spiritum sanctum, fitque sanctior a Spiritu sancto, et ideo dictum in Actis Apostolorum (Act. I, 8): Sed accipietis virtutem, adveniente in vos Spiritu sancto. Non ad sanctificationem, sed scientiam, et ad ea quae promisit in Evangelio Christus de Spiritu sancto, id est, de Paracleto. Primum ut testimonium de Christo dicat, sic enim ait: Accipietis virtutem, adveniente in vos Spiritu sancto, et eritis mihi testes in Jerusalem. Sed et Lucas dicit (Joann. VII, 39): Nondum quidem misso Spiritu. Jam tamen testimonium dicit. Paulus tamen in omnibus epistolis suis quid aliud agit, nisi de Christo testimonium dicit? et post abscessum Christi, solus Christum vidit et soli apparuit. Spiritus ergo per Christum, et Christus per Spiritum sanctum adfuit. Item dicit testimonium Joannes et Petrus (I Joan. I, 1): Quod audivimus, quod vidimus, quod palpavimus. Et in Actis Apostolorum et ipse, et Lucas qui scripsit de iis, de David ita dicit (Act. II, 30-32): Propheta cum esset, et sciens quia jurejurando jurasset illi Deus; ex fructu ventris ejus sedere super thronum illius, providens locutus est de resurrectione Christi: quia neque relictus est in inferno, neque caro ejus vidit corruptionem. Hunc ergo Jesum resuscitavit Deus, cujus nos omnes testes sumus. Quando ista dicunt (Ibid., 2, 4): Cum jam factus esset de coelo sonus, et tanquam vi magna, Spiritus ferretur, qui replevit totam domum, et repleti sunt Spiritu sancto, et coeperunt loqui variis linguis. Deinde dicunt Apostoli de peccato mundi, quod non credidit Christo, in Actis ita (Ibid., 22-24): Sicut vos scitis, hunc decreto consilio et praescientia Dei traditum per manus scelestas, et suffixistis eum cruci, et occidistis quem Deus suscitavit. Item in Actis Apostolorum, referente Petro (Ibid. 34): David non ascendisse in coelum, sed dixisse ita: Dixit Dominus Domino meo, sede ad dexteram. Hoc etiam Paulus dixit (Rom. VIII; 34): Qui resurrexit, qui est in dextera Dei. Ergo docuerunt quod post resurrectionem ad Patrem ivit. Idem mox adjecit (Ibid.): Qui et interpellat Patrem. Ergo si Christus interpellat, Paracletus etiam ipse. Item in Actis, quod ad patrem ierit, testimonium est (Act. I, 9, 10): Videntibus illis elevatus est: et nubes suscepit eum ab oculis ipsorum; cumque intuerentur euntem illum in coelum, et reliqua. XVII. Dicta sunt jam tria de testimonio in Christum, de peccato, de justitia, nunc de judicio. Sic per Spiritum sanctum locutus Paulus ad Romanos (Rom. XVI, 20): Deus autem pacis conteret Satanam sub pedibus vestris velociter. Item ipse ad Ephesios (Ephes. IV, 8): Qui ascendit in altitudine captivam duxit captivitatem. Item in Apocalypsi ipse dixit (Apoc. I, 18): Et habeo claves mortis et inferi. Item ibi (Apoc. XII, 7): Et factum est praelium in coelo, Michael et angeli ejus bellarunt adversus draconem. Et totus locus demonstrat diabolum judicatum. Cum igitur approbatum sit, tres istas potentias, et communi, et proprio actu et substantia eadem, unitatem deitatemque conficere; non sine ratione rerum in duo ista revocantur, in Filium ac Patrem: etenim cum quasi geminus ipse Pater sit, existentia et actio, id est, substantia et motus, sed intus motus, αὐτόγονος motus, et hoc quod substantia est motus, necessario et Filius, cum sit motus, et αὐτόγονος motus, eadem substantia est: eadem enim haec inter se sine conjunctione unum sunt, et sine geminatione simplex, suo ut proprio existendi versum, vi autem potentiaque: quia nunquam sine altero alterum, unum atque idem tantum actu; sed qui foris est, in passiones incidente, alio autem interiore semper manente atque aeterno, quippe originali et substantiali, et idcirco semper patre, qua ratiocinatione et semper filio. Paulus in omnibus epistolis (Gal. I, 1): Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino nostro Jesu Christo. Item (Joan. X, 30): Non ab hominibus, neque per hominem, sed per Jesum Christum et per Deum Patrem. Item in Evangelio (Joan. XIV, 9): Ego et Pater unum sumus: ego in Patre, et Pater in me. XVIII. Nos quoque patrem et filium religiose semper usurpamus, et recte secundum rationem supradictam: etenim motus, ut supra docuimus, filius, atque ipse motus vita et scientia, vel sapientia. Certe Paulus plenissime expressit quod intelligi voluimus (I Cor. I, 4, 5): Gratias ago, inquit, Deo meo semper pro vobis in Christo Jesu, quod omnes locupletati estis in illo, in omni verbo et in omni scientia. Verbum Christum diximus, id est, vitam, scientiam Spiritum sanctum, ergo unum: In Christo enim, ait, locupletati estis. Quod cum ita sit, si Deus et Christus unum, cum Christus et Spiritus unum, jure tria unum, vi et substantia: prima tamen duo unum diverse, hoc ut sit pater, actualis existentia, id est, substantialitas; filius vero actus existentialis: duo autem reliqua ita duo, ut Christus et Spiritus sanctus in uno duo sint, id est, in motu, atque ita duo, ut unum duo: prima autem duo, ut duo unum, sic cum in uno duo, et cum duo unum, Trinitas existit unum. Nam quid ego de Spiritu sancto, de quo tractatum est pluribus, multa commemorem? Ex ipso concipitur Christus in carne; ex ipso sanctificatur in baptismo, Christus in carne; ipse est in Christo qui in carne, ipse datur Apostolis a Christo qui in carne est, ut baptizent in Deo, et in Christo, et Spiritu sancto: ipse quem Christus in carne promittit esse venturum, quadam agendi distantia; idem ipse et Christus, et Spiritus sanctus; et quia Spiritus, idcirco et Deus: quia Christus quod Spiritus, ideo Deus: unde pater, et filius, et Spiritus, non solum unum, sed et unus Deus. 

LIBER QUARTUS. 

I. Vivit ac vita unum ne, an idem, an alterum? Unum. Et cur duo nomina idem, et quomodo? cum sit aliud in actu esse, aliud ipsam actionem esse, ergo alterum. Sed quomodo alterum? cum in eo quod vivit, vita sit, et in eo quod vita est, vivat necesse est: non enim caret vita quod vivit, aut cum sit vita non vivit: alterum igitur in altero, et ex hoc in quolibet altero duo: et si ut duo, non ut pure duo, quippe cum alterum in altero, et id in utroque, idem ergo. Sed idem in duobus est, et a se alter: is ergo et idem est, et alterum in quolibet horum aliquo. At si idem est, et ad se utrumque idem et unum est; quodlibet enim altero existente quod alterum est, neutrum ut geminum; ergo si utrumque hoc ipso quod est, et alterum est, erit apud se utrumque unum; at cum utrumque apud se unum est, in altero idem unum est: at cum idem unum est, vere unum est utrumque: nullo enim utrumque distat, nec existendi virtute, nec tempore, fortasse causa, et hoc altero prius est. II. Hoc quo facilius judicetur, sic ista melius retractabimus. Vivere ac vita ita sunt, ut et hoc quod est vivere, vita sit: et hoc quod est vita, sit vivere; non ut duplicatum alterum in altero sit, neque alterum cum altero est: haec enim est copulatio: num et ex hoc etiamsi inseparabiliter junctum sit, unitum est, non unum? nunc vero cum ipso eodem opere vitam esse sit vivere, et eodem modo vitam esse sit. De iis enim loquimur duobus, de vivere et vita; non de eo quod ad effectum vitam habet et vivere. Quamquam et ipsum tertium, et in eo quod vitam habet, et ut alterum ex altero, sed ut unum utrumque. Ex quo apparet, quid ipsa per se existentia in suis rebus valeant, cum substantia una atque eadem manente, esse suum nulla sui innovatione custodiant: namque vitae esse suum, est moveri: ipsum autem moveri, hoc est vivere. Esse igitur et vivere est, et esse vitam: una ergo eademque substantia: namque unicuique in eo quod sit suum esse, substantia est. Etenim in supernis aeternisque, id est, in intellectibilibus atque intellectualibus, nihil accidens, nihil qualitas, nihil geminum, vel cum altero, sed omnia viventes sunt, intelligentesque substantiae, purae, simplices, uniusmodi, hoc ipso quo sunt et vivunt, et intelligunt; conversumque quo intelligunt, hoc ipso etiam sunt. Vivit igitur ac vita una substantia est. III. Sed quoniam intellectus ita se pandit, atque ita sermo processit, ut et in eo quod est vivere vita sit; et in eo quod vita sit, ideo sit vita, quia vivit: videndum, et intenta ratione quaerendum, utrum naturalis ista complexio, et bigemina existentiae modo pura simplicitas unave sit, an duae. Si nihil interest, vivere, et vita sit; et vitam esse, vi insit et vivere; jure ac merito unam istorum, non geminam copulam ad existentiam sui esse dicemus. Sin autem primum, aliud est vivere, aliud vitam esse. Et item si distantia est, ut nunc vita causa sit ad vivendum, nunc ipsum vivere causa sit, ut vita sit: duo sunt ista, sed gemina inter se, atque apud se simpliciter unita: potentia enim Λόγῳ suo atque divino refert ista geminari, ut ejusdem naturae ac potentiae, alterum cujus sit id, a quo hoc alterum. Atqui est nonnulla distantia, parva illa sit licet, unde non est frustra geminatio. Etenim non idem actio et agere, nec potentia et operatio, nec, ut verius dicam, idem causa est, quod effectus: illa enim origo, hic partus est. Unde cum duo ista, vivit ac vita, sit actio atque agere, quamquam in se simulque sint, tamen et alia vi atque natura existimanda sunt, ut alterum alterius causa sit, alterum existat effectum. Sed ut mihi intelligentia est, ac probata sententia, cum in principali naturalique primae divinitatis exordio, primum sit quod est vivere, secundum vero quod vita; ita enim ratio docebit, et ipsa veritas approbabit; fit ut vivere causa sit, effectusque vivendi vita sit, quod tamen ipsum vivere et vita sit: simul enim ista, et simul semper, quod cognoscitur, erant. Aliud vita ad secunda tertiaque, vel deinceps quae vivunt ordinata causa atque principium, ita scilicet ut idem sit simulque vita quod vivere; sed hoc vivere, secundum de vita, cum vita est: Illud primum ac principale vivere, simul et vita causa est vitae, et fons, et origo viventium. Scio hoc obscurum videri posse, non tam rerum, quam eorumdem repetitionem sermonum, quod duo ista tali copulatione nectuntur, ut cum sit vivere vita sit, et cum sit vita, sit vivere; unde constituto quolibet uno, frustra alterius videbitur facta geminatio. IV. Audi, lector, audi quod miraberis, lector: ista tam dura, tam tortuosa, tam clausa tractatu de Deo et de divinis, simplici disputatione pandemus. Deum certe fatemur omnes, Deum omnipotentem, Deum supra omnia, Deum ante omnia, Deum a quo omnia. Hunc cum fatemur, etiam esse sine dubio confitemur. Esse huic quid credimus? quid putamus? (Joan. IV, 24): Spiritus, inquit, Deus est, lumen; et verum lumen Deus est. Quid hoc esse creditur, quod spiritus dicitur? nempe spiritum intelligere cogimur quamdam existentem, viventem, intelligentemque substantiam: in supernis quidem, et circa Deum maxime quasi humilem et alienum; et in posterioribus nomen non credunt convenire substantiam. Sed cur a nobis fugiatur hoc verbum? cum esse, cuique hoc ei sit esse substantiam. Et in Jeremia Deus loquens ita dicit (Jer. XXIII, 22 sec. LXX): Quod si in mea substantia staretis, videretis Verbum meum. Sic etiam ibi non multo post, et aliis in locis multis. Est igitur spiritus substantia, id est, esse ejus: colligamus igitur κατὰ Ιωάννην dictum (Joan. IV, 24): Spiritus Deus est; et adorantes eum, in spiritu et veritate adorare oportet. Deus, inquit, spiritus est, hoc est Dei, quod est esse: ergo substantia Dei spiritus est, eadem substantia, hoc est quod vivens: non ut aliud sit substantia aliud vivens, sed ipsum vivens ut sit ipsa substantia. Si enim dictum est ab eodem (Joan. VI, 63): Spiritus est qui vivificat, utique is qui vivificat, qui vivit, et vitae potentia est: ergo vivit spiritus, vivit Deus. Porro autem quia vivit, ut supra diximus, et vita est, Spiritus ergo et vita est, ut idem Joannes ait: Spiritus vita est; ergo Deus, cum est Spiritus, et vivit et vita est. Paulus etiam ad Romanos (Rom. VIII. 1, 2): Nulla ergo damnatio iis qui sunt in Christo Jesu, et non juxta corpus ambulant: lex enim spiritus vitae in Christo Jesu liberavit me a lege peccati et mortis. Spiritus vitae, inquit, tria enim ista spiritus sunt, Deus, Jesus, Spiritus sanctus. V. Ac de Deo probatum puto et spiritum esse: spiritum autem et vivere, et vivere facere, et vitam esse substantialiter, ut ista intellecta sint, et simplex et una substantia, ut hoc sit spiritum esse, quod vivere, et vitam esse. Sed non istud quod nostrum est vivere, quod animalium, quod elementorum, quod creatorum ex elementis, quod mundi, quod omnium in mundo, quod Angelorum, daemonum, vel etiam eorum quos in mundo de mundo deos nominant: non, inquam, illud vivere in Deo est. Hoc Deus est, quod est vivere animae, aut uniuscujusque, aut illius universalis atque fontaneae; non ut ibi Angelorum, non ut ibi thronorum, gloriarum vel caeterorum in aeternis existentium, vel in intellectualibus, vel intellectibus: sed illud vivere, unde haec pro suo existendi genere vitam recipiunt et vivunt, illo quodammodo progrediente, et ista prout capere possunt potentiam viventis vigoris afflante, a se sibi, per se, in se solo simplex, purum sine existendi principio a quo fusum magis, vel progressum, vel natum principium est, per quod crearetur vivere caeterorum. Etenim vivere vitam parit; nam vi naturali prior actor, quam actio: agens enim actionem genuit, et quasi ex ipsa vocabulum et rem cum ipse tribuerit, ipse suscepit. Hoc cum rectum, etiam ratione admodum verum est: certe Deus, cui ad omnipotentiam principalemque summitatem hoc nomen convenit Deus: Deus, inquam, primum, si in Dei operibus dicendum aliquid primum: sed intelligentia humani ingenii, ut se exerat et res capiat, rebus vel simul existentibus, vel simul fusis; et ortus, et diversos ortus, et quasi tempus attribuit. Deus, inquam, primo universalium existentias substantiasque progenuit: has Plato ideas vocat, cunctarum inexistentibus specierum species principales; quod genus in exemplo est ὀντότης, ζωότης, νόησις· Et item τουτότης et τερότης, atque hoc genus caetera: genera igitur generum profunduntur, adeo omnium potentiarum potentiae universaliter principales. Ergo ὀντότης, id est, existentialitas, vel essentialitas: sive ζωότης, id est, vitalitas, id est, prima universalis vitae potentia, hoc est, prima vita fonsque omnium vivendi. Item νόησις, intelligendi vis, virtus, potentia, vel substantia, vel natura: haec tria accipienda ut singula, sed ita, ut qua suo plurimo sunt, hoc nominentur et esse dicantur: nam nihil horum est, quod non tria sit: esse enim, hoc esse si vivat, hoc est in vita sit. Ipsum vero vivere, non est vivere quod vivat intelligentiam non habere: quasi mixta igitur et ut res est, triplici simplicitate simplicia. Quidquid enim hoc ipso quo est, et alterum est, non aliquando dicendum geminum, sed semper unum. VI. Verum de iis pluribus alibi. Deus igitur est vivere, quod summum, primum, fontaneum, principaliter principale, tria ista genuit, id est, suo vivendi opere, ut existerent procreavit. Ista igitur opere provenerunt, et haec proles, ista generatio est, ut ab agente actus, ab eo quod est essentitas vel essentia, a vivente vitalitas vel vita, ab intelligente νόησις, intelligentium universalium universalis intelligentia nasceretur. Prius est igitur vivere, quam vita: quamquam in eo quod est vivere, vita sit: sed vivere ut parens vitae est, vita et proles, et quod gignitur, quippe a vivente generata. Deus igitur est vivere illud primum vivere a semetipso, vivere ante omnium vivere, et ante ipsius vitae vivere: agens enim et semper agens, et nullo principio agens, non ab actione agens est, ne actio vel phantasia principii sit ad agentem, sed ut actio agentis opere, vel progenita sit vel exstiterit, vel effusa sit. Hoc utique agere in eo ponimus, quod est vivere: Deus ergo vivere est, et principale vivere: vita autem ut genitum. Vivere ergo pater est, vita filius: namque quod in eo factum est, vita est, et ipse filius dicit (Joan. XIV, 6): Ego sum via, ego veritas, ego vita. Haec vita est, quae orta est ab eo quod pater vivit, et hoc illud est (Joan. XVI. 27): Ego enim de Deo exivi. Item ipse de se ita dicit (Joan. VII. 37, 38): Qui sitit, veniat ad me, et bibat; qui credit in me, sicut dixit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Hinc et illud est quod Samaritanae respondit (Joan. IV. 10): Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi: Da mihi bibere, tu magis petisses eum, et dedisset tibi aquam vivam. Item postea (Ibid., 13): Omnis qui biberit ex hac aqua sitiet iterum. Samaritana aqua mundana est anima (Ibid. et 14): Qui autem biberit de aqua quam ego dedero ei non sitiet in sempiternum, sed aqua quam dabo ei fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Iis atque hujusmodi innumerabilibus exemplis satis clarum fit Christum Dei filium vitam esse, et aeternam vitam: quippe qui et ipse ut pater Spiritus sit. (Joan. III. 6): De Spiritu enim quod nascitur spiritus est: Spiritus vero spirat, et a se spirat: spirare autem vivere est. Porro quod a se spirat, a se vivit: quod a se vivit, ex aeterno et in aeternum vivit: nunquam enim se deserit, quod sibi causa est, ut hoc ipsum sit quod existit. Cum igitur pater sit quod est vivere, ut supra docuimus, vivere autem sit vitam esse, itemque quod vita id sit quod gignitur ab eo quod est vivere, necessario id est vita, quod vivere: vivit enim et vita hoc ipso quia vita est, atque ex se vita est: ex se enim ei est vivere: verumtamen ex illo primo, quod est principaliter vivere, quod est pater, ubi et unde existit vita, cui inest et vivere, et ex se vivere, quod esse filium Jesum Christum probamus, intelligimus et fatemur. VII. Ista omnia quae a me dicta sunt, quemadmodum in Evangelio κατὰ Ιωάννην significata atque asserta per ipsa Salvatoris verba videamus (Joan. VI. 58): Misit me vivus Pater, et ego vivo propter Patrem. Ac ne qui istum in carne Christum dixisse istud crederet, subjunxit statim (Joan. VI. 59): Hic est panis qui de coelo descendit. Deinde vitam esse, et aeternam vitam sic testatur, sic docet (Ibid. 54, 55): Nisi acceperitis corpus Filii hominis, sicut panem vitae, et biberitis sanguinem ejus, non habebitis vitam in vobis: qui autem edet carnem ejus, et bibet ejus sanguinem, habet vitam aeternam. Omne ergo quod Christus est, vita aeterna est, vel spiritus, vel anima, vel caro: horum enim omnium ipse Λόγος est. Λόγος autem principalis vita est: ergo etiam ea quae induit vita sunt; unde ista et in nobis vitam aeternam merebuntur per Spiritum quem Christus nobis dat, facta et ista spiritalia. Ac ne qui crederet de Christo carnali Christum ista dicere, et non de toto se, qui est Spiritus, anima, caro, quid ait? (Ibid. 63): Quid si videritis Filium hominis ascendentem? Quis est filius hominis? Spiritus, anima, caro: haec enim habuit cum ascendit, et cum quibus ascendit. Quid ergo est quod adjicit? ut spiritus intelligatur (Ibid.): Ubi primum fuit: hoc est, spiritus: atque vita, quod Pater, quod Deus, unde haec ὁμοούσια, id est, consubstantialia sunt, nullo tempore extra se existentia, principaliter principalia, una eademque substantia, vi pari, eadem potentia, majestate, virtute, nullum altero prius, nisi quod causa est alterum alterius, et idcirco alterum; sed idem alterum verum quia idem unus Deus; quia vero alterum, idcirco primum et secundum; et quia causa alterum alterius, idcirco pater, quod causa est: id vero quod ab altero, filius: in substantia vero nulla distantia, nulla temporis discretio, nulla significatio; unus motus, una voluntas, et aliquando phantasia alterius voluntatis, sed semper eadem. VIII. Haec ita esse sacra primum lectione doceamus, deinde, ut ordo poscit, ut rerum necessitas flagitat, et perspiciamus in iis quibus est una eademque substantia, cur alter mittentis, alter missi potestatem gerant: imperantis alter, alter ministri: alter motu agendi a passionibus libero, alter per infinitos actus in creandis saeculis infinitus, et iis quae sunt in saeculis, subjecit usque ad mortem innumeras passiones. Vivit quod primum est, vivit ex sese, vivit aeternum, et hoc Deus est. Quod ipsum vivit, ut docui, existentiae, vel substantiae vim habet, et naturam vitae et intelligentiae: immo ipse in eo quod est ei esse, hoc est illud quod dicimus vivere, et hoc quod intelligere, et hoc Deus est: ergo quod est Deo esse, existentiae causa et pater est. Et quoniam in ipso suo esse vita ei est, et in eo etiam nosse qui sit, et vitae universalis, et intelligentiae fons est. De tribus enim istis quae simplici existentia in Deo sunt, vel quae Deus sunt, magis esse Deus est: quod ex se habet vivere, et vitam esse, vel intelligere, et intelligentiam esse, ut supra docuimus, et in pluribus. Ut jam reliqua duo, vitam dico et intelligentiam accipiamus, ut genita ab eo quod est esse, suum esse habentia ab eo quod est primum esse motum, pro priore existendi vim ac nomen vitae intelligentiamve sortita. Omnia enim in tribus terna sunt quodammodo et ordine nominata: non quod non in singulis tribus trina sunt, sed quod motu id operantur quod esse dicuntur: esse enim primus motus est, qui cessans dicitur motus, idem intus motus: cum enim se ut existat operatur, recte et intus motus, et cessans motus est nominatus. Hinc nos motum esse dicimus, quod est vivit ac vivere: jam vero cum ex eo quod est vivit ac vivere confecta quodam modo et genita in habitus speciem ipsius quod est vivit ac vivere forma formata sit, haec vita, haec filius nominatur. Ut enim forma quaelibet, vel ibi posita ubi est, vel alibi ducit nos ad cognoscendum eum cujus est; sic vita facit nos nosse quid sit vivere: actus enim est vivere, et in actu momentis omnibus cursus, et ideo dictum (Joan. I. 18): Deum nemo vidit unquam. Quis enim videat vivere, quod Deus est, sine vita quae lineamentis agendis in quadam specie coit et existit, ut sit forma viventis? Ergo ejus quod est vivere, forma est vita, per quam, vel in qua quod est, vivit ac vivere videtur, accipitur et agnoscitur, quod a patre significat dictum Salvatoris (Joan. XIV. 9): Qui me videt videt et Patrem: Filius enim Dei forma Dei est, id est, vita, quae est forma viventis. Dictum enim a Paulo ad Philippenses (Philipp. II, 6): Qui cum in forma Dei constitutus esset, non rapinam arbitratus est, ut esset aequalis Deo. Item ad Colossenses (Coloss. I. 15): Qui est imago invisibilis Dei. Ergo Jesus Christus et imago, et forma Dei. Diximus autem quod in forma videtur, id cujus forma: et eodem pacto et in imagine videtur is, cujus imago est, maxime si is cujus imago, est invisibilis, sicut heic dictum: Imago Dei invisibilis. Eodem modo dictum in Evangelio κατά Ιωάννην· Deum nemo unquam vidit, nisi Unigenitus Filius, qui de sinu ejus exivit. Et item sic Moysi dictum (Exod. XXXIII, 20): Faciem meam non videbis; quis enim faciem meam vidit et vixit? Permisit tamen posterganea sua videri, id est, deorsum, caeteraque praeter faciem. IX. Quot heic mysteria? quot genera quaestionum? quot signa ad declarandum et Deum, et Jesum Christum, et substantiam esse, et unum ambo esse substantiam, et simul utrumque unam esse substantiam, et a patre filio esse substantiam? Quae cuncta, atque hujusmodi alia, nullo modo explicari, intelligi atque approbari possunt, nisi superior tractatus manifestis perceptionibus illucescat. Sit igitur nobis fixa sententia, quod Deus spiritus sit, et spiritus de quo et filius spiritus, et spiritus Spiritus sanctus (Joan. III, 6): De spiritu enim quod nascitur spiritus est (Joan. VI, 63): Spiritus autem vivificat. Quod vivificat, utique ipsum vivit: quod vivit, quia spiritus est, a se vivit: et quod a se vivit, hoc ipsum est quod vivit: et quia quod a se vivit, cum ipsum sit quod est vivit, nec aliud habet quod vivere dicatur: non enim vivificatum est, sed vivit ipsum, vivit vel vivere existens: et quia vivit, ac vivere agere est, in eo quod a se vivit, nunquam coepit; non enim expectavit alterum, ut nunquam se deseruit, aut deseret: ex aeterno igitur atque in aeternum vivit principalis et universalis substantia vivendi, non ut substantia sit, et sic vivens; sed ipsum quod est vivens, hoc ipsum substantia est: neque enim cum ipsum vivens, ac vivit, et vivere esse, et quodammodo esse intelligatur, non suum sibi esse quod sit, substantia est, hoc et lectione omni sacra, et rerum ipsarum vocibus spiritus nominatur. X. Spirat autem spiritus, et a se spirat, et Deus spiritus est: spirat vero, hoc est, quod vivit: vivit ergo a se et semper spiritus, qui Deus est: vivit, inquam, atque in actu vivendi, et ipso opere vita cum vivit, opere vitam cum vivit, operatur. Nata ergo est vivente Deo vita aeterna, generata est, et quia vivit, ipsum substantia est: et quod est ab eo quod vivit, et vita ipsa substantia est, per eadem aequalis ac simul, quia ipsum vivit vita est, atque ipsa vita vivendo existit ut vita sit. Spiritus ergo est vivere, et vita spiritus est: complectitur se utrumque, et in utrumque est, et alterum non ut geminum et adjectum, sed simplicitate ex se atque in se existentis, quasi alterius substantiae duplicatum, nunquam a se discretum, quia in singulis geminum. Etenim vivere cum vita est, et vita rursus cum eo est quod est vivere: vivere autem, ut docuimus, Deus est, vita Christus: et quia vivere ut generator est vitae: actu enim, quod est vivere, ut quaedam prolis vita generatur, fit vivere pater, filius vita, ista ipsa quidem, qui alterum altero, idcirco duo. Unde enim duo, nisi alterum ab altero? et semper quod ab altero est filius est, illud autem unde alterum, pater. Sed nunc non ita alterum ut discretum atque diversum, sed tantum alterum ab altero, ut conficiens atque confectum, et generans atque gneratum, conjunctione substantiae utrumque unum, cum et vivere vita sit et vita ipsa vivere: hinc pater et filius, unus Deus. Et quia conversio naturalis existentiae non nisi una est: ut enim in eo quod est vivere inest vita, et item in eo quod est vita, inest vivere; una sola et conversio est. Unde cum in eo quod vita est, insit et vivere; idcirco unigenitus filius consubstantialis patri, unus et ipse filius, pater unus. Unde una eademque substantia, et simul ac semper: Hoc est enim ὁμοούσιον, ὁμοῦ οὐσίαν ἔχων, simul substantiam habens, paremque existendi vim atque virtutem, eamdemque substantiae naturam, nullo tempore praeeunte; quod nos consubstantiale dicimus, causativo priore quod est vivere, ad id quod vita est, ut illud generans ac pater, hoc genitum ac filius, et sit, et esse dicatur. Ergo quia insunt sibi, et licet pater cum sit, filius non sit: rursusque cum filius, qui est ejus cujus est filius, pater non sit; tamen vi rerum et substantiae parilitate, cum vivere vita sit et una sit vivere, merito divina Salvatoris voce pronuntiatum est (Joan. XVI, 10, 11): Et ego in Patre, et Pater in me. Hinc et illud est (Joan. X, 30): Ego et Pater unum sumus: etenim cum rerum vi et natura ipsa duce nihil sint omnia, si non vivant, et motu vitali vacua, nec molem hylicum aut existentiae vel imaginem, vel speciem habere credantur: fluendi enim ac refluendi natura incondite subsistendi, non recipit vis lubrica inconstans, nec formam recipit, ut aliquid esse dicatur. XI. Unde carens eo quod est aliquid esse, etiam esse suum tenet, ut recte nullo modo esse dicitur. At nunc comprehensa et tota, atque in partibus circumsistens, et formata, atque hoc corporata, et ad aliquid esse specie aliqua capta et esse creditur: quia motu vitali, et ab infinito certis lineamentis septa, in sensus certissimos promovetur. Ergo hylica quae sunt, ut esse videantur, facit vis potentiaque vitalis, quae defluens a λόγῳ illo qui vita est, quem dicimus filium, per Archangelos, Angelos, Thronos, Glorias, caeteraque quae supra mundum sunt, primo in corpora, atque αὔλα, naturali sua substantia munda atque puriora cum currit ac labitur, lucem suam majore sui communione patitur, mox in animam fontemque animae gradatim veniens. Quia anima imago τοῦ λόγου est, quasi quadam cognitione majorem defluendi accipit cursum. Et quia in animanda anima properat, fit ei in animanda ejus petulantior appetitus. Hinc in hylen mersa, et mundanis elementis, et postremo carnalibus vinculis implicata, corruptioni atque ipsi morti sese miscens, vivendi idolum materiae faecibus praestat. Vivunt ergo cuncta terrena, humida, aerea, ignea, aetherea, coelestia, non λόγῳ illo priore, nec vitae integro lumine, sed propter copulationem hylicam saucia luce vitali, vivunt supra calestia, et magis vivunt, quae ab hyle et a corporeis nexibus recesserunt, ut puriores animae, et Throni, et Gloriae; item Angeli atque ipsi Spiritus, alii ut in alio, id est, in sua substantia vitam habentes: alii ipsa vita sunt: Jesus autem Christus, et sanctus Spiritus: nam et de hoc mox docebimus: simul cum Deo, sed a Deo tamen vita sunt, sed universali vita vivunt, et a se vivunt, et non in altero habentes quod vivunt, sed ut hoc ipsum illis esse sit vivere et vitam esse, et scientiam esse patre tradente, hoc est, principaliter existente eo quod est vivere. Ergo haec omnia enumerata vivant, et nihil sit vel in aeternis, vel in mundanis aut hylicis, quod non pro natura sua vivat: utique confitendum est esse vim quandam vel potentiam qua cuncta vivefiant, et quasi vivendi fonte in vitales spiritus erigantur, ut ex hoc et vivant, et quia vivunt, esse sortita sint. XII. Quis est iste, unde in aeterna atque in mortalia vitalis spiritus spirat, quo vigent cuncta, quo subsistunt, quo actus proprios sumunt, quo et generata sunt, et generatura proveniunt? Deus, sine dubio Deus, et quod menti nostrae venerationi est vivendi pater, numenque vivendi. Hunc vel potentiam vitae, ut in aliis diximus, vel vitam summam principemque, et generaliter generalem, atque omnium viventium originem, causam, caput, fontemque dicemus: Principium existentium, substantiarum patrem, qui ab eo quod ipse est, esse caeteris praestat, secundum vim ac naturam percipientium vivendi potentiam, substantiamque moderatus. Quid ipse, aut in quo? Quippe vivus verusque: Unus, ut nos de se loqui sinit: vivit, et ex aeterno et in aeternum vivit, ex se habens illud ipsum, quod ei substantia est: vivit; non enim ei accedere actus aut debuit aut potuit, ne aliquando a se minus: sed semper perfectus, plenus ac totus, in eo quod est ei esse, inest etiam sic esse: caeteraque post Deum sunt, et potentiae sunt, et actiones potentiae, quae vi sua jam esse creduntur, ut omnia et esse, et habere videantur, quae maturis processionis actibus existentia in suo opere heic habere provenit: actiones autem dicuntur, cum existendis processibus gignunt, ac foras promunt quod esse possunt. Ut semen jam potentia est, et culmus, et folia; vel mas aut femina venereae cupiditatis effusio; sed haec in mundo atque sub luna: supra vero in aethere atque coelo actiones sunt, atque actionibus vivunt, sed genita etiam quod futurum fuerant facta: ex ortu enim suo in operationes proprias suasque dimissa, suos actus naturae continentis contagione discurrunt. XIII. Quod si haec quae in mundo sunt actus sunt, quanto magis illa quae in aeternis ac supra coelestia sunt, actus sunt et actiones sunt, quae mundana ista genuerunt? Item et anima et Angeli ex animis, et supra animas. Nam et anima αὐτογόνῳ id est, suo et a se sibi orto motu fertur, αὐτοκίνητος dicitur, unde ἀκίνητος: ergo semper in motu est, quod est semper agere, et esse ipsam 'egr;νέργειαν, ut sit ei substantia, ille motus. Dictum est enim (Gen. I, 26): Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Habet ergo αὐτόγονον κίνησιν, id est, motum a se ortum, ut Deo est, ut Christo. Sed quia non est ille prior spiritus, idcirco alia substantia, et facta, non a se existens, sed facta ut a se haberet motum: quippe anima aliud, aliud vita: vita enim vivendi habitus est, et quasi quaedam forma, vel status vivendo progenitus, in se continens ipsum vivere, atque id esse quod vita est, utrumque sit una substantia: non enim vere alterum in altero, sed unum simplici suo geminum; et idcirco in se, quia ex se; et ideo ex se, quia aliud operatur in septima simplicitas: quies enim nihil gignit; motus vero et agendi operatio format sibi ex se quod sit, vel potius quonammodo sit: namque esse, vivere est: vitam autem esse, motus quidam est, id est, forma viventis, confecta ipso illo cui forma est: illud autem quod est conficiens, id est vivere: quia nunquam coepit: a se enim quod vivit, non incipit, quia semper vivit, unde nec vita incipit: cum enim conficiens sine exordio, et id quod conficitur caret exordio. Simul ergo ut utrumque et consubstantiale. Vivere autem Deus est, vita Christus: et in eo quod est vivere, vita est, et in eo quod est vita, vivere. Hoc quidem modo alterum in altero, quia confectum et conficiens alterum in altero. Ut enim conficiens in confecto, ita confectum in conficiente, maxime si semper ista: ergo et pater in filio, et filius in patre: etenim conficiens et confectum conficiens, et confectum conficiente confectum; ergo una substantia, non una duobus, et in una duo; sed quia in qua Deus, in eadem filius, id est ejusmodi: ut enim vivit Deus, ita vivit et filius: in quali substantia pater, in tali filius. XIV. Sed si vivit, inquiunt, pater, vivit et filius, et idcirco eadem talique substantia ambo. Substantia autem istius vivit, cum utrumque sit, vivit utrumque, sine ortu est utrumque sempiternum. Sed hoc excluditur Evangelistae sacratis verbis, loquente ipso filio Domino nostro Jesu Christo: Vivit Pater (Joan. VI, 58). Hic fons sine ortu est. At ubi aliunde principium? Et ego, inquit, vivo propter Patrem. Si ergo propter patrem, a patre accepit: et si accepit, genitus ab ingenito: et si vivit, existentia certa est, visque substantiae in utroque cum isto uniusmodi vivit, eadem patri et filio, sed filio a patre substantia est. Quod enim de spiritu nascitur, spiritus est (Joan. III, 6): ergo de tali patris substantia, talis filii substantia. Atque ut ostendatur magis a patre data et substantia, et eadem unaque substantia, dictum quod vivit, ac vita substantia est: ergo eadem Deo, et a Deo Christo filio substantia; hoc dicente Evangelista: Ut enim Deus habet ex se vitam, ita et Filio dedit ex se habere vitam (Joan. V, 26): ὁμοούσιος ergo Christus cum Deo: id est, consubstantialis, quod est ejusdem substantiae, id est, primae, principalis, universalis, unde omnia quae sunt, et vivunt vitam habentia ἔπακτον, id est, illatam, non a se genitam, neque quo sit ipsorum vivere, quod est Dei et filii. Tantum quippe omnibus est caeteris ex vita, quantum largitur Christus. In Deo vivere ut principale conficiens est vitam, uno atque eodem existentiae fonte, nullo priore vel tempore vel potestate, dumtaxat circa substantiam. Unde sive hoc accipiamus esse ὁμοούσιον, quod eadem sit substantia, nulla dubitatio est eamdem esse, quia et qui vivit, jam vita est, quod est Deus: et qui vita est, vivit, quod est Christus: et utrisque a se vita est, sicuti dictum est: Ut habet ex se vitam Pater, ita et Filio dedit ex se habere vitam. Si autem hoc accipimus ὁμοούσιον esse, quod est ὁμοούσιον εἶναι, simul eamdem esse substantiam, facilius id et manifestius approbatur quo patrem dixi esse vel filium. Vivere enim et vita ita simul sunt, et semper simul, ut et in eo quod est vivere, vita sit: et rursus id sit vita, quod vivere. XV. Etenim capiamus exemplum: quamquam quod dico res ipsa est potius, non exemplum. Deum nihil aliud esse diximus quam vivere, sed illud principale, illud unde omne vivere omnium, caeterorum actio ipsa in agendo existens, atque in hujusmodi motu esse suum habens, quod est vel existentiam, vel substantiam suam habens: quanquam ne habens quidem, sed existens ipsum, quod sit principaliter et universaliter vivere. Id autem quod conficitur ex isto actu, et quasi forma ejus est, vita. Ut enim αἰὼν conficitur praesenti semper rerum omnium actu, ita vivendo et ipso vivendi semper praesenti opere vita conficitur. Et ut ita fingamus, vitalitas hoc est, ut vitae forma ad potentiam suam substantiamque generatur. Sed et nostrum vivere constat ex praesenti semper tempore. Non enim vivimus praeteritum, aut vivimus futurum, sed semper praesenti utimur. Hoc enim solum tempus est, quod ipsum solum, quia solum tempus est, imago esse dicitur τοῦ αἰῶνος, id est, aeternitatis. Quomodo enim αἰὼν semper per praesentia habet omnia, et haec semper. Nos quoque, quia per praesens tempus habemus omnia quae habere possumus, idcirco hoc tempus nostrum τοῦ αἰῶνος imago est, quia nostrum praesens non iisdem, neque idem semper est praesens: conficitur ergo vivendo vita, ac simul existendo formatur: ac formatio apparentia est; apparentia vero ab occultis ortus est, et ab occultis ortus et natalis est, et ejus natalis, qui et antequam sic oriretur exstiterit: hinc et in vivendo vita, antequam vita; et posterior tamen vita, quia vivendo vita, et semper atque ex aeterno vita: quia in eo quod est, vivit, et ex aeterno vivit, est vita. Cum igitur vivat Deus, sit vita Christus, quia vita oritur existens ab eo quod et vivit; necessario vivit pater, est vita filius, ita ut supra docuimus, ut et in eo quod est vivit, vita sit: et in vita insit et vivere. Ergo filius ὁμοούσιος patri, ut supra docuimus cum exemplis. XVI. Nunc illud sequitur quid sit cum his sanctus Spiritus explicatus. De Deo ista et dicta sunt, et probata: Deum esse quod esse, Spiritum esse quod est vivere. Item lumen esse quod est intelligentiam esse, et scientiam. Etenim lumen nihil occultum, nihil obscurum esse permittit, aperit, illustrat, illuminat. Est igitur Deus hoc ipsum quod Deus, est esse, est esse primum et principale omnibus quae sunt, pro modo percipientium esse praestans, ut ante docuimus, hoc, id est, vivere, hoc intelligere, id est, hoc quod est esse, hoc est spiritus, hoc lumen. Ista enim in uno ac simplici, immo unum ac simplex. Hoc sunt quod est esse, hoc vel existentiam, vel substantiam jure dicimus. Verum cum principale istorum sit illud, quod est esse; duo autem alia vivere et intelligere motus esse intelligantur, cum omnis motus a quiete nascatur. Quies autem est id quod est esse; ab eo vero quod esse, nascitur motio, exin actio: motio autem primi illius quod est esse, vivere et intelligere. Utrumque enim motus est, et unus motus, duas virtutes praestans officio gemino, una eademque substantia. Nam substantia iis motus est: non enim in iis aliud est esse, aliud moveri. Sic item non aliud est vivere, aliud intelligere, quantum ad substantiam pertinet. Etenim viventis est intelligere, et intelligentis vivere, per actus se vertente uno motu: ita tamen, ut manente opera actuque vivendi intelligentiae actus agitetur: unde cum Christus vita sit, Spiritus autem sanctus scientia et intelligentia: omnia tamen Spiritus sanctus quae habet a Christo accepit, Christus a patre, id est, ab eo quod est esse; exstiterit vita, et vivere exstiterit scientia et intelligere: nec tum, cum illud esse primum ita sit, ut cum esse sit, sit et moveri. XVII. Quanquam dicatur quies, movetur autem intus motu unde vivit sibi, et intelligit semetipsum. Ergo a motu interno, extra et quod est foris natus est motus, ab eo quod est intus esse, et ab eo quod est intus vivere, foris vivere, ab eo quod est intus intelligere; foris intelligere, movente se vita et intelligentia. Sunt enim motus eodem modo existente simul, eo quod est esse, ut et intus esset et foris, ista Trinitas intus, cum Deus unus et solus foris, cum Jesus Christus intus et foris, cum ambo Deus unus, atque ex iis cum Deus ὁμοούσιον Christo, necessario et Christus ὁμοούσιον Spiritu sancto, ac per hoc et per Christum Deo: ipse etiam de Deo egressus est. Si enim omnis motus qui foris est, a Dei motu qui intus motus est, ergo et iste a Deo. Etenim scientia et intelligentia, existentia est utriusque ac potentia cognoscentiae; idque hoc ipsum motus est, hoc ipso quod motus substantia: necessario igitur in Christo, vel Christus est, et ab ipso habet omnia, quia a vita quod Christus est, substitit intelligentia, et ideo alter. Hoc enim dictum: Et a me habet omnia (Joan. XVI, 14, 15). Habet autem et a me, duo sunt: ergo alter et alter: Sed quia motus et ipse Spiritus sanctus, motus et Christus, et quia vita vera Christus est, et credentibus in se dat vitam veram, hoc est aeternum, et adest apud Deum credentibus in se, quod Dei sit filius, idque per fidem: idcirco per Christum reconciliamur Deo; propter vero hominum obrutam sui et Dei memoriam, opus est Spiritu sancto, si accesserit scientia: Et intelligere quae sit latitudo Dei, quae longitudo, quae profunditas et altitudo (Ephes. III, 18); et confirmata fuerit charitas, et fides in Christum per Spiritum sanctum, quia scientia est, fiet salvus: plene namque ipse dicit testimonium de Christo, et docet omnia, et est interior Christi virtus, scientiam tribuens, et ad salvationem proficiens, unde alter Paracletus. Etenim mortuis per peccata hominibus vita prius danda fuerat, ut erigerentur in Deum per fidem, quod erat jam vivere ex Dei vita quam attulit Christus in carne, ut carni etiam subveniret. Quare confirmatis hominibus per fidem in Christum filium Dei, etiam scientia danda videatur, et de Christo, et perinde de Deo: item de mundo, ut eum argueret. Quae cum intellexissent, facilius ad Dei lucem hominis sui divinorumque intelligentia liberarentur terrenorum mundanorumque contemptu, et desiderio quod excitat scientia divinorum. XVIII. Venit ergo posterior, id est, fides posterior operari: recedente enim Christo, qui per miracula et per praecepta seminaverat fidem, quod ipse Dei filius esset, et vitam in se credentibus daret, completa sunt spiritu omnia, et fides cognitione in Christum adulta succrevit, et ipso in Christo semper praesente, sic enim dixit: Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audierit loquetur, et futura annuntiabit vobis: ille me honorificabit, quoniam de meo accipiet (Joan. XVI, 13, 14). Ergo de vita intelligentia, et ipsa vita de vivendo, id est, de Patre Filius, de Filio Spiritus sanctus; sic enim subjunxit: Omnia quaecumque habet Pater mea sunt (Ibid. 15): propterea dixit, mea sunt, quia quae pater habet filii sunt, esse, vivere, intelligere: haec eadem habet Spiritus, omnia ergo ὁμοούσια. Idem tamen ut ostenderet suam praesentiam semper κατὰ Ματθαῖον sic loquitur: Euntes nunc docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti, docentes eos servare omnia quaecumque mandavi vobis, et ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi (Matth. XXVIII, 19, 20). Ex hoc ostenditur quodammodo idem Jesus, idem Spiritus sanctus, actu scilicet agendi diversi, quod ille docet intelligentiam, iste dat vitam. Etenim idem ipse et unus motus et primus motus: quo contingit, ut qui vivit, et vere vivat, et intelligat, et vere intelligat, qui vere intelligit, vere vivat. Atque ut idem manifestetur Jesus et Spiritus sanctus, attendamus istud: nempe Spiritus sanctus doctrina est, intelligentia, ipsaque sapientia et Christo et Deo sapientia datur: atque hoc Christus nomine nuncupatur, quod est (Evangelium) Christum esse Dei filium, quod (Evangelium) definitur Dei virtus atque sapientia, ut Paulus ad Romanos (Rom. I, 16). Item Salomon: Omnis sapientia a Deo est, et cum eo fuit semper ante aevum (Eccli. I, 1). Ecce ὁμοούσιον apparet cum sapientia et de Deo datur, et a Deo datur, utique Christo et Spiritui sancto. Et cum dictum est, quod cum Deo semper fuerit, quod ὁμοούσιον est apparet, cum sapientia et de Deo datur utique Christo et Spiritui sancto. Et cum dictum est, quod cum Deo semper fuerit, quod ὁμοούσιον est, ostenditur simul cum patre. Deinde cum dictum, ante aevum, non ergo cum in carne, tunc Christus. Item prior omnium creata est sapientia (Ibid. 4), si primogenitus Christus, sapientia Christus. Deinde quod sequitur, Spiritus sanctus: et intellectus prudentiae ab aevo. Si Spiritus sanctus prudentia est, et intellectus; si scientia, et doctrina. Christus est sine dubio, quia ipse est ab aevo, id est, ex aeterno, et primogenitus, et quod est amplius, unigenitus. Haec et alia in multis tractata libris a me, ὁμοούσιον probant non solum Deum et Christum, sed etiam Spiritum sanctum. Demus igitur vel accipiamus Deum id esse, quod est primum et principale vivere, quod est verum et principale esse: non enim est, quod non vivit: hoc ipsum vivere operatione ipsa conficere, et generare vitam, apertum fecimus. In eo vero quod vita est, scientia et intelligentia inest: vivit ergo Deus, et vivendo vita est Deus, et cum vita est, intelligentia est. Sed haec tria ut unum ac simplex, et in eo ut principale sit, id est, hoc sit quod esse magis existentia principali est Deus vivens, necessario et semetipsum intelligens. Hinc enim omnia intelligens, quia semetipsum intelligit. Omnium existentiarum causa est, et ideo omnia: ergo vita et intelligentia in id accepta, quod est esse intus, semper operantur, quod est vivere. Vivere autem Deo hoc est quod est esse. Esse igitur cuncta, unus et omnipotens Deus est. Quid igitur? si intus in se operatur, vel se potius operatur vita et intelligentia? Quomodo ista veluti foris apparere potuerunt? et quid est foris aut intus ὂν λόγον? Quaesierunt philosophi et docti ad legem viri, quid sint et ubi sint. Quid sint, substantiam eorum vel existentiam, ut explicemus: ubi sint, utrum inde an extra, et in omnibus reliquis, an in utroque et ubique. XIX. Haec quidem nos in aliis libris exsequenter pleneque tradidimus. Verum nunc ista summatim breviterque dicemus. Ante ὂν et ante λόγον, vis et potentia existendi illa est, quae significatur hoc verbo quod est esse, Graece quod est τὸ εἶναι. Hoc ipsum esse duobus accipiendum modis: unum, ut universale sit, et principaliter principale: unde in caeteris esse sit, alioque esse est caeteris quod est, omnium post vel generum vel specierum, atque hujusmodi caeterorum. Verum esse primum ita imparticipatum est, ut nec unum dici possit, nec solum, sed per praelationem ante unum, et ante solum, ultra simplicitatem, praeexistentiam potius quam existentiam, universalium omnium universale, infinitum, interminatum, sed aliis omnibus, non sibi: et idcirco sine forma intellectu quodam auditur. et praeintelligentia potius quam intelligentia accipitur, cognoscitur, creditur. Hoc illud est quod diximus vivere vel vivit, illud infinitum, illud quod supra universalium omnium vivere est ipsum esse, ipsum vivere, non aut aliquid esse, aut aliquid vivere, unde nec ὄν. Certum enim etiam quiddam est ὂν, intelligibile, cognoscibile. Ergo si non ὂν, nec λόγος, λόγος enim definitus est, et definitor: sive enim est ratio, sive existentiae ipsius potentia, sive res illae quas intelligentia accipit, ut uniuscujusque fit ei esse: cognoscat quod non cognoscit, nisi animadvertat et capiat quae sint illa, quae praestant unicuique substantiam: et hic λόγος rerum per quem creata sunt omnia, universalis potentia, continens universaliter omnium res, praestans ad existentiam unicuique sua et propria. Ergo quia sua unicuique et propria praestat, definit et determinat, etiam illud ὂν facit. Imponendo enim infinito terminum rebus ad existentiam sui unicuique format rem, et intelligentiam infinitate sublata subjicit. Est ergo in eo quod rerum est potentia ad pariendas efficiendasque existentias λόγος· ex eo autem quod definit, atque concludit unumquodque formam tribuens, ὂν, est jam existens, cum fuerit ejus quod est esse certa forma. XX. Hoc cum ita sit, videamus an nullius primi, quod est esse, sit λόγος. Si dicimus infinitum, si dicimus immensum, indiscretum, res quibus esse consistit non capimus, non tenemus: ergo λόγος ejus nullus est. Sed quoniam fieri non potest, ut sit quoquo modo et sine λόγῳ suo sit hoc ipsum existens quod est, infinitus est, sine dubio ei λόγος suus est, sed latitans, et occultus, ut sit in eo quod est esse ipsum λόγον esse; vel potius ipsum λόγος nihil aliud est, quam ipsum esse: hoc autem est quod dixi vere primum, illud et universaliter universale vivere, quamquam, ut docuimus, sit ipsum vivere, et vita, et intelligentia definita: nam potentiae τοῦ λόγου; etenim definitum quidnam atque formatum est: intelligentia vero et definiens: tamen quia ista intus sunt, et in se conversa sunt, omnia ἄγνωστα, ἀδιάκριτα, incognita et indiscreta sunt: ita et Deus quod est esse, id est, vivere, incognitus et indiscretus est; et ejus forma, id est, vitae intelligentia, incognita et indiscreta est: sunt enim ista nihil aliud quam esse, quod est vivere. Quod cum infinitum, et forma ejus infinita est, ibi manens, et nihil aliud quam esse existens. Cum autem foris esse coeperit, tunc forma apparens imago Dei est, Deum per semet ostendens; et est λόγος, non jam inde πρὸς τὸν Θεὸν λόγος, in qua vita et intelligentia, jam ὄν· quia certa cognitio et existentia, quae intellectu et cognitione capitur: sed quemadmodum foris exstiterunt ista, et utrum ipsa forma, quae intus est emissa, foras est, an se ipsum ejecit? sed cum illa intus forma indiscreta et infinita sit, quomodo et in ea quae foris est, illa cognoscitur, an alia est haec? sed si alia, non ergo ab illa nata vel emissione, vel sua motione: et si ita ut alia non pars, nec eadem nec omnino ὁμοούσιος, et deinde unde haec apparuit? XXI. De altero ergo duo principia, an de nihilo? nihilum non est sub Deo τῶν ὄντων. Deinde si Dei potentia vel voluntate exstitit, non est nihilum Dei potentia vel voluntas. Etenim si omnipotens Deus, omnipotentia ejus et causa omnibus, et ipsa existentia est. Num ergo quod reliquum est dicere audemus, a se orta haec forma est? et quomodo cum esset in patre, inscio patre, an jubente? si jubente, non ergo a se: an insciente? est ergo aliquid quod non potentia Dei fuit, aut est quod sine illo fuit, cum de λόγῳ qui ejus dicitur forma, ita dictum sit: Per quem facta sunt omnia et sine quo factum est nihil (Joann. I, 3). Quid istud est? tantarum confusionum quae separatio? quae si non veritas vel vita est veritatis. Adsit Spiritus sanctus: quid inspiratum nobis sit, modo auditor attendat, pura exponentes simplicitate pandemus. Interea unum moneo, sine tempore haec accipi convenire, ex aeterno semper nullo temporis principio, sed ut sit unum utrumque principium et generator et genitum. Primum in rebus aeternis, divinis maximeque primis manentia quieta, et in eo quo sunt existentia, nulla sui per motum mutatione generarunt. Primus Deus, deinde λόγος, vel νοῦς, vel quidquid alter est, vel uterque, ut spiritus, ut vivere, vel vita, ut intelligentia, vel cognoscentia: anima vero sola mota generationes habet. Haec omnia sic domus: τριδύναμος est Deus, id est, tres potentias habens, esse, vivere, intelligere: ita ut in singulis tria sint, sitque ipse unum quodlibet trium nomen quo se praestat accipiens, ut supra docui, et iis multis: nihil enim esse dicendum, nisi quod intelligit. Triplex igitur in singulis singularitas, et unalitas in Trinitate: ista vero tria progressu suo exponemus. XXII. Omnium quae sunt, quaeque esse possunt, aut esse potuerunt, existentiam, vitam, intelligentiamque pro rerum ac substantiarum captu, et participationes praestant, sortita sunt: est enim in omnibus esse suum, vivere suum, intelligere suum, suumque sentire, ut sint ista umbra vel imago trium omnium superiorum: ergo Deus cum sit, ut ab omnibus dicitur, unum, et solum unum. Nonnulli autem dixerunt Deum esse unum omnia, et nec unum; omnium enim principium, unde non omnia sed illo modo omnia. Istud autem hac de caussa et primum quidem Deum esse unum et solum. Illa tria, quia non copulatione consistunt, sed existendo quod sunt ipso, et quod alterum credimus sunt, necessario unum, nec ullo modo alterum. Sed de hoc saepe dictum. Quod vero dictum unum omnia, et nec unum, omnium enim principium, satis aperte dilucideque declarat, patrem rerum omnium et principium Deum: qui cum unum non est, magis omnia est: quia et omnium caussa est atque principium, et in omnibus omnia. Quae cum ita sunt, erit Deus omnia, existens, omnivivens, omnividens, et omniintelligens. Et quoniam diximus, confici ab actu potentiam: sic enim se prima habent, ut cum sint omnia a divina energia, id est actus, et operationes; necessarium est, ut a Deo principio omnium potentiarum, universaliter universalium fons et origo nascatur. Iste namque rerum progressus est, ut cum omnia a Deo, potentiae et actus a Deo, qui supra potentias et actus accipitur, orta haec esse credantur. XXIII. Verum cum a nobis dictum sit Deum actum quemdam esse, quod est vivere, sed hoc vivere quod supra omne est vivere, et ex aeterno, atque in aeternum, vivere simul intellectu acceptis, et eo quod est esse, et eo quod intelligere, sed sic simul, ut ne phantasia quidem copulationis sit: necessario autem vivendi actu, uti docui, confitetur atque exsistit forma quam universalem potentiam nominamus, per singula illa formata, quam ex omni exsistentia, ex omniviventi omniviventia, ex omnividenti omnividentia. Haec singula potentiae ut nota et determinata: Sed cum in uno omnia, vel unum omnia, aut cum unum omnia, vel nec unum, nec omnia, fit infinitum, fit incognitum, indiscernibile, incognoscibile, et quod vere dicitur ἀοριστία, id est, infinitas, et indeterminatio. Etenim omnium esse sit, et omnium vivere et omnium intelligere, et id unum, et sine phantasia alterius unum: unde nec unum, quia omnium principium: unde et ipsius unius. Ex hoc cogimur jam necessario et illa de Deo dicere, ut ejus incomprehensibile sit et esse, et vivere, et intelligere, nec solum ut incomprehensibile ejus sit esse, vivere et intelligere; ut nec esse quidem ista videantur quod ille supra omnia sit: quare et ἀνύπαρκτος, et ἀνούσιος, et ἄνους, et ἄζων, sine existentia, sine substantia, sine intelligentia, sine vita dicitur: non quidem per στέρησιν, id est, non per privationem, sed per supralationem; omnia enim quae voces nominant, post ipsum sunt: unde nec ὂν, sed magis προόν. Eodem modo praeexistentia, praevidentia, praecognoscentia horum quae conficiuntur: Ipse autem praeexsistens, praevidens, praecognoscens: sed haec omnia apparentibus secundis et intellecta sunt, et nominata. Postquam enim apparuit cognoscentia, et intellecta et appellata est praecognoscentia; eodem modo et praeexistentia, et praeviventia. Erant quidem haec, sed nondum animadversa, nondum nominata. Unde et incognoscibile omne quod Deus est. Sed quoniam tunc cognoscibile et habetur et dicitur, cum est cognoscentia: relativa sunt enim, et se invicem tenent et pariunt, aut invicem interimunt, nondum cognoscibile illud non fuit, quia non fuit cognoscentia. Non quo non fuit illud, quod cognoscibile sibi fecit cognoscentia; sed quia erat quidem quod cognoscibile esse posset, non quo cognoscibile esset: quod tunc fit et accipitur, cum adintelligitur, quod et intelligentia esse possit. Hoc modo igitur et in Deo, et esse poterat, et erat ex hoc cognoscibile; quia et esse poterat, ex hoc erat cognoscentia. XXIV. Quid ergo ex his? Quoniam si haec postea nata sunt, fuerunt in Deo: et si fuerunt, quia Deus unum, et ista unum, et id quod Deus, et ista unum quia Deus. Ista idem ergo cognoscibile et cognoscentia; sed ita ut cognoscibile quod sit, hoc sit cognoscentia. Etenim cum virtus horum trium una sit: esse enim nihil aliud est quam vivere, atque ipsum vivere intelligere, cum sit et intellectum esse; tota vis singulorum in eo est quod est cognoscere, vel esse cognoscentiam. Sed esse cognoscentia non potest, nisi sit cognoscibile: in his autem primis ubi quod est esse, id est quod vivere, et quod intelligere, esse cognoscibile non potest, nisi ipsa cognoscentia nondum apparens, sed se intus tenens, manensque quieta, cessans, atque in se versa sibi se cognoscibilem praebens. Cum enim ipsa cognoscentia lateat, atque apud se sit, forinsecus in se intrans, sed naturaliter mersa in eo, in quo ei esse est manens; ejus formae est, ut cognoscibile esse possit cum excita cognoscentia velut egressa se circumspiciens, cognoscentiam se fecerit, cognoscendo se fit cognoscibile suum facta. Hoc igitur, si fas est dicere, hoc inquam, modo illud primum, unum illud solum, illud Deus, vel spiritus, vel spirans, vel lumen, vel luminans, vel existens, vel omniexistens, vel existentia, vel omniexistentia, vel vivens, vel omnivivens, vel vita, vel viventia, vel omniviventia, vel intelligens atque cognoscens, vel omniintelligens, omnicognoscens, vel omniintelligentia, omnicognoscentia, omnipotens, omnimodis perfectus, interminatus, immensus, sed caeteris, sibi terminatus et mensus, super omnia, et idcirco nullum de omnibus, ac magis ex quo omnia. ergo unum et solum unum: principium enim omnium. Unde non unum omnia manens in se, neque in se, ne duo, auditor, accipias, sed ipsum manens vel mansio, quies quietus, quiescens magis, quia a quiescente quies, ut supra docuimus. Unde dictus est et sedere quasi in centro τῶν πάντων ὄντων, id est, omnium quae sunt, unde universali oculo id est, lumine substantiae suae, qua vel esse est, vel vivere, vel intelligere, in eas τῶν ὄντων, non versabili aspectu videt, quia et quies est, a centro simul in omnia unus est visus. Haec Deus, sed quomodo Deus pater, et quis filius, aut quomodo filius, et postea quomodo Jesus filius omnium esse principium, ante omnia esse, est omnium esse, principium non tam quietem esse est, quam ipsam quietem esse. Omnia enim quae genita factave sunt ex motu genita factave sunt. Motus autem ipse, quo motus est, antequam movetur quies est; contrarius enim ortus contrariorum fiunt, ita ut contrario ortu contrarium unde hoc ortum est pereat non esse, ut ex vita mors, et ex morte vita. Item ex eo quod est esse: et ex eo quod non esse, esset. Et item ex quiete motus, et ex motu quies. XXV. Sed advertamus acrius, atque audaci intelligentia rerum vim, altitudinemque videamus, ut proposita ista sunt, si diligens circumspector advertat, reperiet esse existentiam quamdam et in his, quorum phantasia quadam est interire: namque cum vita sit cui adest esse, ex qua mors nascitur; est etiam morti esse, si ex morte nascitur vita. Itemque si ex eo quod est esse, efficitur non esse; necessario erit etiam ipsum non esse, si ex eo nascitur quod est esse: itemque si cessatio est, motus esse cessationem necesse est, si motus nascatur. Quid igitur? nonne ortu contrariorum contraria, aut mori, aut non esse creduntur? Videtur ita, sed contra est: nam utraque manent, nec intereunt ab aeterna substantiali sua qualitate. Quomodo istud sit, dicam, adsit Deus, fiet facilior explicatio. Esse in aeternis hoc est esse, quod vivere, quod intelligere. Saepius haec et diximus, et probavimus. Id autem esse ita est, ut sint ibi viventes, intelligentesque substantiae: has accipiamus pro modo existentium res tres praestare, et participatione sui cuncta retinere, et in noetis vigere, sola esse simplicia, divina, aeterna: in mundanis vero et hylicis inesse quidem, sed carnalibus variis ac mortalibus sustineri. Heic ergo mors si est, corporum mors est; et si plenior adhibeatur intentio, nec corporum, id est, in eo quod hyle sunt; sed horum corporum, in ea specie quae nunc est, effecta quodam interitu dissolutio: sola igitur corporis species dissoluta cum in elementa dispergitur, manent ac sunt unde victura reparantur. Etenim cum in mundo et hyle sit, quae elementis certis semper existit, et cum imagines illorum trium, heic quoque, id est, in mundo se praebeant, quid mors agit illa cum et in suis imaginibus aeterna sint? Imagines dico potentias per omnia a lineis animae defluentes. Cum igitur aeterna sint ista, aeterna et in hyle elementa: mors si sola composita solvit funditus interit. Unde recte dicitur, quod ex vita mors efficiatur, quod ex vigore vivendi compositi cujuslibet corporis fiat usque ad certa resolutio, et rursus in aliam compositionem iisdem cunctis fiat ex morte reparatio. Hoc modo et esse in mundo accipiendum, hoc modo heic et quies, et motus: at in divinis, quia nulla sunt corpora, mors nulla: sed et vita alio modo, quippe illa principalis et vera; et idcirco ibi progressio non natalis, aut si placet, natalis magis apparentia et manisfestatio. Item illa alio modo esse, et non esse, et alio motus atque cessatio: etenim Deus vivit; id autem est esse et intelligere, quae ista unum tria conficiunt, potentias tres, existentiam, vitam, intelligentiam. XXVI. Sed quia illa tria unum quomodo sint, docui: unum quodlibet tria sit, sic et ista tria unum sunt: sed in Deo haec tria esse sunt, in filio vivere, in Spiritu sancto intelligere: ergo esse, vivere, intelligere, in Deo esse sunt: existentia autem, vita, intelligentia, forma sunt: actu enim interiore et occulto ejus, quod est esse, vivere, intelligere: intus enim ita sunt et occulta, magisque supra esse, et supra vivere, et supra intelligere Deus est. Unde et ἀνούσιος, vel ἀνύπαρκτος et item ἄζων, ἄνους dicitur, praeintelligentia quadam inventus, et magis per formam suam cognitus, sed inhaerentem et consubstantialem sibi. Et hoc est, quod in patre est filius: quod cum ita sit, idem filius quod pater, unde et filius Deus, quia hoc est forma, quia id quod est iis cujus forma. Etenim cum esse, vivere, intelligere Deus sit, forma autem sit existentia, vita, intelligentia: ista me dicere sic accipias velim, ut supra ista sit Deus. Quod si ita est, fit idem forma quod substantia: Eodem enim modo valent et sunt ista habentia vel existentia, esse, vivere, intelligere: ita cum duo λόγοι sint, unus per quom unumquidque sit: alius per quem quomodo sit: tamen quia eadem vi habet, quomodo et quidque sit, necessario fit unus λόγος, idem valente forma quod substantia. Ergo si idem valet, et idem est forma, istius tamen substantiae quod ipsa substantia, substantialis enim forma est, idem erit filius quod pater, aut neque pater, neque filius ante egressum foras, sed unum ipsum solum. XXVII. Hoc cum ita sit; cum sit ei intelligere et intelligentia, sit idem intelligentia quod vita et quod est esse: cum autem magis agendi virtus sit intelligere, quam esse, quam vivere; et cum hoc esse sit intelligere quod sit, et cum hoc sit vivere, intelligere quod vivat: necessario sit intelligere, vel intelligentia Deus est, cum intelligit Deus, se ipsum intelligit, cum autem se ipsum intelligit, non ut alter alterum, fit ut intelligentia ipsa se intelligat. Quod cum est, se esse efficit, atque in existentiam provenit, fitque sibi quod est esse: atque eodem modo intelligendo existit et suum vivere, quibus cunctis a se natis, vel magis a se existentibus, ingenitus Deus est, existens ex ingenitis: quae unum cum sint, unum et simplex, unus Deus est, et haec est ut intus intelligentia, quae sine aliquo motu se intelligit, quippe quae cum intelligit, existit, et cum existit, intelligit. Et hoc est Deus, et utique hoc ex aeterno atque in aeternum. XXVIII. Verum quoniam imaginem Dei filium dicimus Dei, genita est enim forma, ut ab eo quod est esse, vivere, intelligere, gigneretur existentia, vita, intelligentia. Quaedam enim in his forma est, per quam ut per imaginem intelligitur quid sit esse, vivere et intelligere; necessario per formam intelligitur Deus, nam ipsum (Joan. I, 18) nemo vidit unquam. Ergo forma Dei cum accipitur in Deo Deus est cum autem intelligit se Deus, per formam se intelligit: sed et ipsa forma intelligat necesse est. Etenim intelligens ac vivens existentia, cum nihil aliud intelligat, quam quod ista Deus sunt. Et haec saepe jam docui. Cum autem ipsa intelligentia intelligit quod sit intelligentia (necessario enim sequitur, ut et se intelligat intelligentia), veluti existens a semetipsa se intellexit, fecitque se extra: quod foris est intelligendo, se, id est, motu suo. Unde est haec foris intelligentia, et hic est filius, hic est λόγος, natus filius, quia alius a Deo, de Deo tamen, id est, de eo quod est existens: et vivens, intelligentia, quae Deus est, atque intus intelligendo se intelligentia foras se protulit, atque exstitit patri, in quo et ipsa fuit, atque est semper imago existens per intelligentiam internam, quae esse est atque existere, ac propterea imago imaginis genita. XXIX. Duae igitur intelligentiae, una intus existens quod est illi esse: alia existens, quod est illi intelligendo esse. Haec foris, haec filius. Quoniam vero intelligendo se intelligentia Deum intellexit, utique intelligentiam internam, illa autem Deus est; intellexit et verum esse, et verum vivere, et verum intelligendo exstitit et ipsa verum esse, verum vivere, verum intelligere. Etenim qui unum intelligit, et habet unum, et est unum: secundum ejus apud se intelligentiam: sic ergo filius, id est, intelligentia, intelligendo se genita, intelligentia intellexit Deum, et omnia illa quae ingenita Deus sunt, et intelligendo πλήρωμα quaerendo, et πλήρωμα intelligendo, unde idem extitit quod pater. Etenim cum πλήρωμα pater sit necessario, χώρημα suum habet infinitum, licet et sibi finitum: ubi πλήρωμα suum tenet et capit, eodemque modo filius recipiendo et quaerendo: hoc est enim recipere χώρημα, existere, intelligendo autem totum quod pater πλήρωμα, exstitit genitus, et ipse totus ex toto: et quia intelligentia est intelligens intelligentiam, cum lumen rerum sit intelligentia, existit lumen ex lumine: et quia intelligentia utraque, verum lumen ex vero lumine. Itemque cum Deus sit intus intelligentia, ista intelligendo se intelligentia Deus ex Deo est: ὁμοούσιον ergo in omnibus, in eo quod esse, et vivere, et intelligere. Item in eo quod uterque χώρημα et πλήρωμα est: item in eo quod imago et imago: dictum est enim (Gen. I, 26) ad imaginem nostram. Et in eo quod lumen et lumen, et in eo quod verum lumen et verum lumen, et in eo quod Spiritus et Spiritus: et in eo quod motus et motus, sed pater motus quiescens, id est, interior, et nihil aliud quam motus, non motione motus, filius autem motione motus est, uterque tamen motus. Item uterque actio et opera, uterque vita, et uterque a se habens vitam voluntas et voluntas, eadem virtus, sapientia, verbum Deus, Deus et Deus vivus et Deus vivus, ex aeterno et ex aeterno invisibilis et invisibilis: nam dictum a Matthaeo (Matth. XI, 27): Nemo novit filium nisi pater, neque patrem nisi filius, Simul ambo: hoc enim significat ὁμοούσιον, praeter eamdem οὐσίαν. Haec cuncta illo pleno intelligi possunt (Joan. XVI, 15): Omnia quae habet pater, mihi dedit. Et, Omnia quae habet pater, et ego habeo. Omnia, inquit: si omnia ὁμοοούσιον filius patri: Idem ergo: et si idem, par; et si par, recte Paulus de filio Dei Jesu Christo dixit (Philipp. II, 6): Qui cum esset in Dei forma, non rapinam arbitratus est ut esset aequalis Deo. XXX. Multa heic divina et magnifica mysteria continentur. Primum quod Christus forma Dei est, in quo ostenditur omnia habere quae Deus habet: hoc enim est quod et imago dicitur, sicuti de ipso dictum (II Cor. IV, 4; Coloss. I, 15): Qui est imago Dei. Habet igitur et Deus imaginem suam: et filius imago Dei est, etenim si dictum (Exod. XXXIII, 20): Faciem Dei nemo unquam vidit. Et dictum (Ibid. 23): Posterganea mea videbis. Est sine dubio facies Deo, est filio, vel potius est et filius imago Dei, ut dictum est: Qui cum in forma Dei fuisset. Unde jure dictum (Gen. I, 26): Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Est ergo Filius, et si alter, est: non enim idem pater, idem filius: illis rebus omnibus supra a me positis idem, idem autem, hoc est, eadem habens existentia sua propria. Unde et idem, et alter: etenim cum heic dictum: cum fuisset in forma Dei, utique aliud accipiendum quod forma est, aliud Deus. Sed videris, sit calumniae locus, ut forma Dei sit in ipso Deo forma, ut sit una et indiscreta substantia. Quid sequentia quemadmodum intelligemus? Non est arbitratus rapinam se aequalem Deo. In sua existentia positi est, se cum altero credere, vel dicere aequalem. Quid vero illud (Philipp. II, 7) se exinanivit, et formam servi suscipiens? De Christo accepimus, quod mortuus est, an de Deo? At nullus dixit unquam. Deinde cum dicitur de patre, qui filium suum excitavit a mortuis, nonne satis clarum est, alium esse patrem, alium filium, alium esse suscitantem, alium suscitatum? Ergo forma Dei. Aliud forma, aliud Deus est; et est quidem Deo forma, sed filius Dei forma in manifesto, Dei vero in occulto: sic enim omnia et existentia, et vita, et cognoscentia Dei intus in occulto, filio in manifesto: sic caetera χώρημα, πλήρωμα, imago, lumen verum, veritas, spiritus, motus, actio, operatio, vita, et a semetipso vita, voluntas, virtus, sapientia, Verbum Deus, Deus vivus, et caetera alia omnia. Sed haec veluti foras, et in manifesto; illa in se atque circa existentiam, vel ipsa potius quod est existentia: haec autem in actu agente quod est in manifesto. Postremo haec omnia filius habet, sed patre dante quod vehementer expressum in eo, quod cum filius habet a se, inquit, sed adjunxit (Joan. V, 26): Pater ei dedit ut haberet a se vitam. Vera igitur imago, atque existentia in omnibus eadem, sed patre dante: ergo ὁμοούσιον et pater et filius, sed patre dante. De eo enim quod diximus patrem esse, vivere, intelligere; existentia genita est, ut vita, intelligentia: et haec est Dei forma, haec est filius: sed filius cum in patre est, unum totum intus, Deus agens, operans, se utens, se fruens, fons atque in se plenitudo omnium. XXXI. Sed quoniam, uti docuimus, intelligentia vi potentiae suae, necessario dum in semet sese vertit, intellexit semetipsam, hoc quodammodo gemina facta, velut intus et foris filius est, genitus ab existentia patris: nam existentia est intelligentia, quae et vita est: apparens ergo et existens est Deus de Deo. Et quoniam in quolibet uno de tribus cuncta sunt, esse, vivere, intelligere: cum intelligentia intelligentiam genuerit, genitus est filius, et omnia habet filius quae pater, et habet a patre. Item quoniam haec omnia sunt per quae creantur omnia: quaecumque enim sunt, accipiunt suum esse, suum vivere, suum intelligere; filius cum haec omnia sit, quippe imago patris, et actu actuoso sit, id est, ut hoc praestet caeteris pro natura existentium, est necessario universis totisque cunctis λόγος, id est, vis et potentia, per quam, quae sunt ut sint esse provenit, per quem Deus fecit et facit omnia, et sine quo nihil fit. Hoc appellant alii motum activum, verbum, rationem operantem. Quoniam tamen cum operatur, inest in illo vis patria, in se operatur, unde multa ita dicuntur, ut cum ipsius sit quod faciat, tamen ipse in patrem refert omnia, ut (Joann. VI, 58): pater me misit. Et (Ibid., 38): Non meam sed patris facio voluntatem: Et mille talia. Attendamus tamen istum locum: inveniemus quasi ipsum per se facere, ut sua sponte (Philipp. II, 6): Non est arbitratus rapinam se aequalem Deo. Et item (Ibid., 7): Se exinanivit, et formam servi sumens, qui habebat dominium. Ista omnia sunt sua voluntate facientis. Sed potest credi ipse facere, cum in ipso pater sit, ex quibus sunt et illa (Joan. X, 28): Ego do vitam in aeternum. Et (Ibid., 7): Ego sum janua (Joan. XVI, 6), ego vita, ego veritas. Item (Joan. V, 21): Sicut enim pater suscitat mortuos et vivificat, sic et filius quos vult vivificat. Haec vera, haec varia, et in omnibus magis vera intelligentia facit et filium in patre esse, et in filio patrem, et tamen ut pater, ut alter sint et unum, tamen duo sint, quoniam autem alter pater, alter filius: quippe cum pater filii fons, filius ut flumen, quod excurrit ex fonte: in fonte autem ut manens aqua, et quieta est, pura, immaculata, sine scatendi specie, sibi occulto motu apertiore per diversa discurrens, terrarum quas sulcat qualitatibus et afficitur, et quodam modo patitur; sic et filius aqua sua, suaque substantia, quae patris est, semper purus, immaculatus, impassibilis, regionibus per quas discurrit, locisque, vel supracoelestibus, vel coelestibus, vel intracoelestibus, nunc spumat, ut occurentibus saxis, quae sunt ex generibus animarum campus quietus excurrit. Recipit igitur passiones, non in eo quod substantia est, sed in actu atque operatione. Nam cum mysterium adventus sui compleret, tum jam passionem sustinuit, ut se exinaniret, ut personam servi susciperet. Sic et reliqua, in quibus omnibus actus est et operatio. Quamquam et in primo existentiae suae actu, sicuti in multis libris docuimus, passio exstiterit recessionis a patre, unde tenebrae, id est, hyle consecuta est, non creata. Sed haec plenius alibi. XXXII. Nunc quid assertum est, quid probatum? Deum patrem, filium Deum ὁμοούσιον esse, esse tamen et patrem in substantia, et filium in ea quidem substantia, sed sibi existentem actum agente in actu passione exstitisse, numquam separatum a patre, ex aeterno et esse, et fuisse, et futurum esse. Actu, quia intra naturam agendi est, et cum patre, vel in patre esse; et extra hoc dici, et intus et foris cum ipse agat, quia de patre ei actus est, patre agente agere dicitur, et tamen omnia patrem per illum agere dicitur; hunc esse λόγον omnium, et universaliter universalium, et generum, et specialium, et partialium λόγον. Et quia omnium et incorporalium, ergo et corporalium pro sua vi ad id quod esse possunt, ut sint λόγος· unde et mysterii ordinatione novissimis seculis λόγος, quia omnium existentium adumbrata per Spiritum sanctum Maria Virgine incarnatus est ipse ille, quem supra demonstravimus, filius, eodem modo ut esset in corpore, quo Spiritus sanctus in nobis, non totus: nam ut Deus ubique est, sed ut pars ejus: omnium enim divinorum pars hoc semper est, quod est totum, ut est anima in corporibus, ut virtus ac disciplina in animis, vel sol aut ejus lux in oculis. Ipsum autem λόγον, ipsumque illum quem demonstravimus filium, fuisse in corpore, omnia Evangelia declarant, Apostolus omnis, omnes Prophetae. Cum enim praedixerunt futurum Christum, in carne futurum praedixerunt, quippe cum ante in carnem dicant et visum, et apparuisse, ut Abrahae, ut Jacob. Et ipse in carne dixerit (Joan. VIII, 56): Abraham vidit diem meum, et gavisus est. Et Apostolus, in sacro isto ac mysteriis pleno loco, declarat maxime filium Dei ante carnem, et ipsum postea sumpisse carnem (Philipp. II, 5, 6): Hoc enim sentite in vobis, quod et in Christo Jesu, qui cum in forma Dei constitutus fuisset. Utique hoc quando ante carnem fuit, ergo et ante carnem et fuit qualis et quantus. Forma, inquit, Dei. Quid istud est, forma idem quod pater. Quid est forma? in qua pater cernitur (Joan. XIV, 9): Qui me videt, videt et patrem. Utique non in eo quod videbatur, sed in eo quod ipse Deus divina substantia, λόγος, vita. Hoc igitur fuit ante carnem: namque quid adjungit? Non arbitratus est rapinam ut esset aequalis Deo. De se ergo cogitat, et de Deo: facit igitur ut non sit aequalis, sed fuit. Quid deinde adjicit? Sed se exinanivit (Philipp. II, 7, 8). Quid exinanivit? aut unde, si non fuit? Adjicit adhuc: Et servi sumpsit formam in similitudinem hominum factus, et habitu inventus tanquam homo. Humiliavit semetipsum, subditus factus usque ad mortem, mortem autem crucis. Quid hic non ex omni parte declarat Jesum Christum et filium Dei? Nam sic dictum (Gal. IV, 4): Deus misit filium suum et missum suae potentiae, ac suae etiam voluntatis arbitio cuncta facientem, ut se nollet aequalem, ut se exinaniat, ut induat servi formam: fuit ergo qui fuit Dei forma, fuit qui se exinanivit: is autem ipse est Jesus, qui sumpsit imaginem servi, et inventus homo est, qui se subdidit usque ad mortem, ut designetur plenius Jesus Christus, usque ad mortem crucis. XXXIII. Haec viris fidelibus satis probata sunt, et ante carnem fuisse, et in carne eumdem filium fuisse, illum qui ante saecula est genitus, illum qui ascendit in coelum, et inde descendit, illum qui nobis de coelo panis est: illum qui in carne dicit (Joan. XVII, 5): Redde mihi, pater, honorem meum, quem habui apud te: utique supra coelos, et ante carnem, illum: λόγος est, et (Joan. I, 13) in principio λόγος, et juxta Deum λόγος, et qui λόγος Deus est, et per quem λόγον facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil; illum (Joan. I, 9) qui illuminat hominem in hunc mundum venientem; illum (Joan. I, 14) qui λόγος caro factus est. Audisti in principio, λόγος, audisti quod λόγος ipse caro factus est: audi quod ipse Dei filius sit, et de patre genitus, sit illa quam diximus supra generatio. Dicit evangelista (Joan. I, 18): Deum nemo vidit unquam, nisi unigenitus solus filius, qui est in sinu patris. Melius autem dicemus gremio. Graeci ἐν κόλπῳ id est in gremio. Sed vel hoc verbum, vel illud significat et genitum filium, quod est foris esse, tamen cum patre esse, cum dictum est: Qui est in sinu patris. Omnibus lectionibus ita esse diligens et fidelis quaesitor intelliget. Jam vero Spiritum sanctum alio quodam modo ipsum esse Jesum Christum occultum, interiorem, cum animis fabulantem, docentem ista, intelligentiasque tribuentem, et a patre per Christum genitum, et in Christo: quippe cum unigenitus filius Christus sit, multis nos libris exposuimus; et quod exemplis plurimis approbavimus, satis clarum est. Hoc modo atque hac intelligentia ut pater et Deus cum filio ὁμοούσιον, et filius quod ipse vita est cum eo. Quia autem ipse intelligentia est Christus, et Spiritus sanctus ὁμοούσιον intelligitur: unde juncto patri filioque accepto, quod sit idem quod Spiritus sanctus, eo quidem modo, quo filius idem est quod pater; ita tamen, ut quomodo pater et filius unum cum sint, sic tamen Pater sit etiam filius, existentia unusquisque sua, sed ambo una eademque substantia: sic Christus et Spiritus sanctus cum ambo unum sint, existit tamen Christus sua existentia, et Spiritus sanctus sua: sed ambo una substantia, ex quo omnes, id est, tota Trinitas una, atque eodem modo juncto patre cum filio, filioque cum Spiritu sancto. Atque ista ratione patre cum Spiritu sancto per Christum juncto, singulis quidem existentibus unum, omnis Trinitas sit, atque existet illud ὁμοούσιοσ, cum sit omnibus una eademque simul ex aeternitate substantia. Haec nobis salus est, haec liberatio, haec totius hominis plena salvatio, sic patrem omnipotentem Deum credere, sic Jesum Christum filium, sic Spiritum sanctum. Amen.</text>
      <sha1>20wuukgfvgodciqrectuar6qaeurlx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contra sermonem Fastidiosi Ariani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53411</id>
    <revision>
      <id>264988</id>
      <parentid>229818</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57848" sha1="f1tnhi2pikslkj6n0r05i2vujzkcn49" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor= Fulgentius Ruspensis
|OperaeTitulus=Contra sermonem Fastidiosi Ariani  
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo IV
|SubTitulus=Migne 
|Genera=theologia
|Editio=Migne 1847
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/MLS/xanfang.php?tabelle=Fulgentius_Ruspensis_cps2&amp;corpus=2&amp;allow_download=0&amp;lang=0 Corpus Corporum]
}}

'''[[Patrologia Latina/65|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 65]]'''


''FulRus.CoSeFaA 65 Fulgentius Ruspensis462-527 Parisiis J. P. Migne 1847 early modern edition, no apparatus this file was encoded in TEI xml for the University of Zurich's Corpus Corporum project (www.mlat.uzh.ch) by Ph. Roelli in 2013 Classical Latin orthography latin'' 

Contra sermonem Fastidiosi Ariani 

340 CAPUT PRIMUM.

Cum tuas litteras, carissime fili Victor, fidei et caritatis odorem suavissimum continentes, tota delectatione atque alacritate animi recenserem, subjectum reperi, quem mihi refellendum destinasti, Fastidiosi sermonem. Quo recensito, tanto dolui perditum, quanto magis sum compulsus exhorrere blasphemum; quem novimus post Christianam fidem, post monachi professionem, post presbyterii honorem, quem in conspectu hominum cepit, et coram Domino non habuit, a via veritatis aversum, et suae prorsus redemptionis oblitum, factum fuisse fornicationis ac luxuriae servum, et ex hoc respuere majestatis divinae servitium. Inde est quod ex catholico factus haereticus, ac de malo thesauro cordis sui proferens mala, contra rectam fidem, contra catholicam veritatem non immerito illum sermonem veneno impietatis crapulatus evomat, quando panem vitae respuit, et salubrem verae fidei cibum sui nominis indicio fastidiosus abjecit. In illo autem profano sermone vocans nos Homousianos, quod nos Ariani assolent nuncupare, haec verba posuit: Homousianis, inquit, asserentibus inseparabilem atque individuam Trinitatem, nec Patri Filium fuisse minorem, nec Patrem ingenitum Filii sui esse factorem. Attende, quaeso, in istis Fastidiosi verbis quaedam sic male posita, ut nunquam possint bene asseri; quaedam sic ab illo impie dicta, ut et bene possint, si tamen adsit pietas, et dici pariter et audiri. Illud enim quo nos arguendos putavit, quia inseparabilem atque individuam Trinitatem dicimus, ita male atque impie protulit, ut hoc quisquam 341 bene proferre non possit. Quis enim non videat, quanta impietate ab Arianis Trinitas separabilis asseratur? Beatus Apostolus de nobis dicit: Quis nos separabit a caritate Christi? Tribulatio, an angustia, an periculum, an fames, an persecutio, an gladius (Rom. VIII, 35)? Et paulo post: Certus sum quod neque mors, neque vita, neque angeli, neque principatus, neque instantia; neque futura, neque fortitudines, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a caritate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro (Ibid., 38).

CAPUT II.

Cum ergo beatus Apostolus per gratiam Dei non nos posse ab ipsius separari caritate confidat, quomodo se non sentiant laqueo mortifero impietatis innexos, qui sanctam Trinitatem separatam praedicare non dubitant, cujus opera in aliquo separabilia demonstrare non possunt? Nam in eo quod evangelista de Filio dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan. I, 3); et in eo quod beatus David canit: Quam magnificata sunt opera tua, Domine! omnia in sapientia fecisti (Psal. CIII, 24); Christum autem Dei virtutem et Dei sapientiam beatus profitetur Apostolus, de quo dicitur: Quia in ipso condita sunt universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, omnia per ipsum, et in ipso creata sunt (Coloss. I, 16); manifestum est omnia opera Patris eadem esse opera Filii, eademque esse opera Spiritus sancti. Inseparabiliter quippe sancta Trinitas operatur: nec est opus quod fecerit Pater, et non fecerit Filius; aut quod fecerit Filius, et non fecerit Spiritus sanctus: Scriptum est enim, Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum (Psal. XXXII, 6). De sapientia quoque quam nos in angelis creatam dicimus, in Ecclesiastico libro scriptum legimus: Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiae ab aevo (Eccli. I, 4). Ut ostenderet Verbo Dei, per quod facta sunt omnia, etiam angelos factos, continuo sancta Scriptura subjunxit: Fons sapientiae Verbum Dei, et ingressus illius mandata aeterna (Ibid., 5). Et paulo post, ut ostenderet angelos ad opera Spiritus sancti pertinere, ita dicitur: Unus altissimus creator omnipotens est, Rex potens, metuendus nimis, sedens super thronum illius et dominans. Deus creavit illam Spiritu sancto (Ibid., 8). Quid igitur ab Spiritu sancto factum negabitur, a quo virtus coelorum firmata legitur, et cujus opera creata sapientia praedicatur? Nam et de divinis donis quae Deus Ecclesiae suae tribuit, cum beatus loqueretur Apostolus et dixisset: Divisiones autem gratiarum sunt, idem autem Spiritus; et divisiones ministrationum sunt, idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus (I Cor. XII, 4); enumerata deinde donorum diversitate coelestium, intulit: Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus dividens singulis prout vult (Ibid., 12). Quid autem in omnibus creaturis, in quibus sapientia attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter (Sap. VIII, 1), ab operatione sancti Spiritus inveniri poterit alienum, cum se in Spiritu Dei ejicere daemonia Christus, qui est Dei 342 virtus, et sapientia, protestetur? Ipse enim dixit: Si autem ego in Spiritu Dei ejicio daemonia, ergo pervenit in vos regnum Dei (Matth. XII, 28). Quomodo ergo Fastidiosus Trinitatem inseparabilem negat, cum opera Trinitatis eadem atque inseparabilia esse in creaturis omnibus nemo negare audeat Christianus? Inseparabiliter quippe operatur unus Deus, videlicet Pater, et Filius, et Spiritus sanctus. Eadem namque opera sua esse quae Patris sui, Dei Unigenitus protestatur, dicens: Quaecumque enim Pater facit, haec eadem Filius similiter facit (Joan. V, 19). Et tamen quae Filius facit, in Spiritu sancto facit, in quo daemonia ejicit.

CAPUT III.

Ne vero, pro eo quod diximus quod et Filius ex ( forte in) Spiritu sancto facit quaecunque facit, aliquam diversitatis velint Ariani asserere quaestionem, putantes minorem debere accipi eum in quo aliquid fit ab eo qui facit, audiant Salvatorem nostrum huic perversitati omnimodo resistentem in eo quod dicit: Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifetentur ejus opera, quae in Deo sunt facta (Joan. III 20). Hic eligant Ariani quomodo velint accipere Deum in Filio nominato, utrum Patrem, an Filium, an Spiritum sanctum? Si enim Patrem putaverint accipiendum esse, in quo bona opera ab hominibus fiunt, ipsi destruunt quod personae Spiritus sancti blasphemantes objiciunt. Neque enim Patrem audebunt minorem dicere, cui secundum divinitatem nolunt aequalem Filium praedicare. Ac per hoc, cum in Patre homo bona opera facit, et in Spiritu sancto Christus ejicit daemonia, cognoscant aequalitatem Patris, et Spiritus sancti. Si vero Filium hic accipietium dixerint ex hoc quod in Filio et in Spiritu sancto bona opera fiant, non solum compelluntur Filium et Spiritum sanctum aequales fateri, verum etiam fatebuntur eadem atque inseparabilia esse opera Patris, et Filii, et Spiritus sancti: Omnia enim operatur unus atque idem Spiritus (I Cor. XII, 12), sicut beatus Apostolus testatur. Si vero Spiritum sanctum aestimant Ariani, necesse est ut ex hoc loco compellantur Deum fateri Spiritum sanctum. Non enim dixit spiritus Domini, Qui facit veritatem, ut manifestentur ejus opera, quae in Spiritu sancto sunt facta; sed, Quae in Deo sunt facta, quae nos non in solo Patre, nec in solo Filio, nec in solo Spiritu sancto facta dicimus, sed in ipsa Trinitate sancta, quae unus Deus est, veritatem ab homine fieri confitemur, in quo virtutem a fidelibus fieri beatus David insinuat dicens: In Domino faciemus virtutem, et ipse ad nihilum deducet tribulantes nos (Psal. LIX, 14). Ipse enim est unus Deus de quo beatus Apostolus dicit, Quoniam ex ipso et in ipso omnia sunt: ipsi gloria in saecula (Rom. XI, 36).

CAPUT IV.

Quomodo igitur sancta Trinitas ab impiis separabilis dicitur, cum inseparabiliter operatur, a quibus, quantum datur intelligi, nec in spiritu quod dicitur separari, sicut rei veritas exigit, cogitatur? A 343 Deo enim nostro, id est ab ipsa Trinitate sancta, nihil potest localiter separari, quia idem Deus summus, verus et bonus, sicut omnia fecit, sic omnia continet et replet immensus. Non est autem corporalis, neque localis, et ideo nec ipsa corporalia possunt a Deo localiter separari; quia in loco est omne corpus, et sine Deo nullus est locus. Deus enim sic nullo continetur loco, ut ipse contineat omnem locum; in quo moles est nulla, et cujus est virtus immensa. Cum igitur corpora, quae sine loco esse non possunt, non possint a Deo localiter separari, procul dubio neque spiritus quos Deus creavit a Deo localiter separantur. Omnis enim spiritus quem creavit Deus in quocunque loco sit, ibi est Deus: qui licet in spiritibus malis non sit per gratiam, per quam quibus ipse vult vitam sanctam beatitudinemque largitur, per potentiam tamen naturalem in omnibus creaturis suis sic semper est, ut nulla creatura vel particula creaturae inveniri possit in qua Deus per potentiam non sit. Illa igitur natura separari potest a Deo, quae potuit aut potest subjacere peccato. Nec est alia res quae possit a Deo discedere, nisi substantia quae potest aut potuit propria voluntate peccare. Dicit enim Esaias: Ecce non est abbreviata manus Domini, ut salvare nequeat, neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat; sed iniquitates vestrae dividunt inter vos et Deum vestrum (Isai. LIX, 1, 2). In libro quoque Sapientiae ostenditur homines a Deo, non locis, sed pravis cogitationibus et iniquis actibus separari. Ibi enim dicitur: Perversae enim cogitationes separant a Deo. Probata autem virtus corripit insipientes: quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, nec inhabitabit in corde subdito peccatis; Spiritus enim sanctus disciplinae effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu (Sap. I, 3, 4, 5). Hic autem quis non videat trinitatem personarum proprietatibus intimatam? Dictum est enim quoniam perversae cogitationes separant a Deo, quo nomine persona Dei Patris agnoscitur. Deinde adjectum est, quoniam in malevolam animam non introibit sapientia, quo nomine Christus ostenditur, quem Dei virtutem et Dei sapientiam Paulus appellat. Deinde dictum est quoniam Spiritus sanctus effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus quae sunt sine intellectu. Ne quis autem putaret quoslibet iniquos aut impios ab ista sancta Trinitate, quae unus, verus, et bonus est Deus, localiter posse separari, paulo post Scriptura sic loquitur: Humanus est enim Spiritus sapientiae, et non liberabit maledictum a labiis suis, quoniam renum illius testis est Deus, et cordis ejus inspector verus, et linguae illius auditor. Quoniam Spiritus Domini replevit orbem terrarum (Ibid., 6, 7). Immensitatem itaque sanctae Trinitatis divina non cessant eloquia profiteri. Hanc utique beatus David certissime noverat, et ideo dicebat: Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades (Psal. CXXXVIII, 7, 8). De Sapientia quoque, id est Dei Filio, Scriptura dicit, quoniam attingit a fine usque ad finem, et disponit omnia suaviter (Sap. VIII, 1). Quoniam igitur a sancta Trinitate, quae ubique tota est, nulla res localiter separatur, sed solae separant a Deo, sicut jam diximus, iniquitates et perversae cogitationes; quisquis Trinitatem 344 separabilem conatur asserere, necesse est dicat, aut Patrem, aut Filium, aut Spiritum sanctum pravis cogitationibus et iniquitatibus posse naturaliter subjacere. Quis autem seipsum laqueo tantae impietatis evolvat, ut aliquam separationem in illa Trinitate, ubi naturalis est unitas, suspicetur, cum per acceptam gratiam, sicut est superius a nobis demonstratum, confidat Paulus fidelis a caritate Dei, quae est in Christo Jesu Domino nostro, posse nullatenus separari? Beatus autem Joannes apostolus et caritatem ex Deo esse, et caritatem Deum esse confirmat his verbis: Carissimi, diligamus invicem, quoniam caritas ex Deo est, et omnis qui diligit ex Deo est (I Joan. IV, 7); et, Deus est caritas (Ibid., 16). A seipsa utique se arari non potest, quia inseparabilis est. Nam cum homines qui a se possunt invicem separari, non solum ipsa inseparata possideat, sed ex multis cordibus atque animabus unum cor unamque animam faciat; quae dementia est ipsam caritatem separabilem dicere, quae separatas mentes inseparabili solet amore sociare? Hinc est utique quod Paulus dicebat: Nam etsi corpore absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinem vestrum (Coloss. II, 5). Et in Actibus apostolorum scriptum est quia multitudinis credentium erat cor et anima una (Act. IV, 32); quod utique non scit nisi spiritus fidei et caritatis. Caritas enim Dei diffusa est in cordibus nostris (Ephes. IV, 4). Et per ipsum Spiritum fit ut omnes credentes, sicut Apostolus ait, sint unum corpus et unus spiritus. Unde ipse alio loco dicit: Etenim in uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive gentiles, sive servi, sive liberi et omnes in uno spiritu potati sumus (I Cor. XII, 13). Baptizari autem omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti unigenitus Dei Filius ore suo mandavit.

CAPUT V.

Cum ergo baptisma datur in nomine Trinitatis, in unum corpus fideles omnes baptizari facit, ut ex hoc unum corpus omnes efficiantur, dicente beato Apostolo, quia unum corpus sumus in Christo, singuli autem alter alterius membra (Rom. XII, 5). Multitudinis quoque credentium fuit cor et anima una per caritatem, quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis. Profecto apparet quanta impietate Trinitas ipsa separabilis dicatur, cum utique a Deo quaelibet creatura, non loco, non tempore, sed solis iniquitatibus separetur. Inde est quod de quibusdam dicit Deus: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me (Matth. XV, 8). Et tamen ipse dicit: Ego sum Deus approximans, et eorum Deus de longinquo. Si absconditus fuerit homo, ego non videbo eum? nonne coelum et terram ego impleo (Jer. XXIII, 23, 24)? Ipse tamen David dicit: Ecce qui se elongant apte peribunt (Psal. LXXII, 27). Et ut ostendat quid sit elongare a Deo, adjecit, Perdidisti omnes qui fornicantur abs te (Ibidem). Corde igitur receditur a Deo, ad quem et corde acceditur. Nam manifestum est Deum ubique totum esse, sed loco 345 nullatenus contineri. Spiritus est enim Deus, creator utique, non creatus, omnium corporum omniumque spirituum factor incommutabilis, aeternus, immensus, justus et bonus. Qui ab omnibus rebus quas fecit, nunquam discedit per immensitatem naturae. Neque enim fieri potest ut alicui rei quae habet a Deo ut sit, ipse Deus per potentiam desit. Et tamen per misericordiam et judicium, quo ei cantare non desistit Ecclesia (Psal. C, 1), non incongrue dicitur, et fidelibus adesse, et infidelibus longe abesse. Nam quod attinet ad naturam, quia totum quidquid creatum est, sive corporale, sive spiritale, sola sancta Trinitas, id est unus Deus, qui est Pater, et Filius, et Spiritus sanctus, una voluntate, una operatione, una virtute, una benevolentia, unaque omnipotentia fecit: sicut totam creaturam implet Pater, utique virtute, non mole; sic totam implet Filius, sic totam implet Spiritus sanctus. Neque enim totam creaturam sic implet Trinitas, ut partem impleat Pater, partem Filius, partem Spiritus sanctus, nec tamen tota impleatur a solo Patre, neque a solo Filio, neque a solo Spiritu sancto. Quis enim sic de Trinitate, id est de uno Deo audeat sentire, non dico stultus, sed omnino sacrilegus; cum virtus Dei atque divinitas necesse est ita sit naturaliter immensa, sicut est naturaliter sempiterna? Sed homines carnalibus sensibus dediti etiam ipsum Deum non possunt nisi carnaliter cogitare. Et existimant Patrem, et Filium. et Spiritum sanctum sic posse ab invicem separari, sicut a se homines separantur; qui sicut distinguuntur modo et quantitate uniuscujusque corporis, necesse est ita discernantur et locis. Tales autem dum in luto carnis animas volvunt, creatis phantasmatibus suis, et gravati pondere vanitatis, quanto magis in illarum rerum cogitatione versantur quae corporeis oculis corpoream ingerunt molem, tanto minus possunt ad intelligendam conscendere deitatem. Nec attendunt a Domino Deo per sanctum Esaiam praecipi, ne de illo sic cogitare velimus, sicut de creaturis, quas ab eo factas novimus; quia nec ipse sic cogitat, sicut nos homines cogitamus. Unde dicit Esaias: Non enim cogitationes meae cogitationes vestrae, neque viae meae viae vestrae, dicit Dominus: quia sicut exaltantur coeli a terra, sic exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes meae a cogitationibus vestris (Isai. LV, 8).

CAPUT VI.

Deus itaque Pater, et Verbum ejus, et Spiritus sanctus, id est sancta Trinitas, solus, unus, verus et bonus Deus, sicut non est in eo cogitatio, quae temporis volubilitate varietur (neque enim, sicut homines, aliter cogitavit priusquam mundum faceret, aliter cogitat postquam mundum fecit, aut aliter cogitaturus est, postquam mundi hujus figura transierit; quia consilium Domini manet in aeternum [Psal. XXXII, 11] ); sic est inseparabilis, sicut incommutabilis. Trinitas enim unus Deus, nec corpus est, nec creatus spiritus; quia corpus loco concluditur, et omnis spiritus qui creatus est, naturae suae modulo terminatur. Trinitas autem unus Deus, sicut est aeternus, et nulla illi coaeterna sunt tempora; sic est immensus, quem nulla potest 346 concludere creatura; et quia immensus, ubique totus; quia nec continetur loco, nec distenditur, aut contrahitur spatio. Deus itaque sapientia est, Deus veritas est, Deus caritas est. Hoc Pater, hoc Filius, hoc Spiritus sanctus, hoc ipsa Trinitas, qui unus, verus et bonus est Deus. Si quis ergo docere potest, sive in sapientia, sive in veritate, sive in caritate aliquam divisionem esse, audeat indubitanter et asserere Trinitatem. Si vero nec sapientia, nec veritas, nec caritas aliquatenus dividitur, ex hoc utique Trinitas indivisibilis atque inseparabilis agnoscitur. Apparet igitur magnam fuisse Fastidiosi impietatem, qua nos in eo putavit omnino culpandos, quia fatemur inseparabilem atque individuam Trinitatem: cum utique, sicut praecedens disputatio docuit (quam non solum ratio, sed et testimoniorum sufficiens divinorum copia roboravit), nec loco contineri queat natura Trinitatis immensa, nec peccato subjacere possit quaelibet in Trinitate persona: quia ipsa Trinitas est naturaliter aeterna, perfecta, incommutabilisque justitiae. Minorem vero Filium haeretica quidem pravitas male asserere nititur: pietate vero servata, catholica veritas aequalem confitetur. Haeretici quippe incorpoream divinitatem non nisi corporaliter cogitantes, cum secundum naturam dicunt Filium minorem, sub imagine Christiani nominis, quam fallaciter praetendunt, idololatriae nefando crimine semetipsos involvunt. Quid est enim deum majorem, et deum minorem in singulis personis dicere, nisi diversi generis diversaeque virtutis idola, non in parietibus, sed, quod deterius est, in cordibus collocare? Hinc enim se duos deos colere Ariani evidenter ostendunt, dum aequalem Patri Filium negant; et cum (al. eum) minorem, non assumptione carnis (quod fidei veritas habet), sed natura immensae divinitatis asseverant, cum de ipso dictum sit, qui sapientia Dei est, qui candor est lucis aeternae (Sap. VII, 26). De quo in Epistola ad Hebraeos dicitur: Qui cum sit splendor gratiae, et figura substantiae ejus (Hebr. I, 3). Attendant autem candorem lucis aeternae, et agnoscant quia, sicut illa lux aeterna est et immensa, ita suum quoque candorem nec posteriorem naturaliter habet aliquatenus, nec minorem; sed aeternitas immensitatem, aeternitatem immensitas aequalem.

CAPUT VII.

Fides igitur Christiana, quae novit Unigenitum Deum, et de Patris natura solum natum, et de Virgine Maria creatum, cognoscens in eo veram manere utramque substantiam, sic eum vere de Patre Deo Patri confitetur aequalem, ut sine mendacii atque impietatis crimine praedicet et minorem. Nam quia una est illi naturalis cum Patre divinitas, et una cum matre naturalis humanitas, in eo est aequalis Patri Filius in quo de Patre verus est Deus, et in 347 eo est Pater major Filio in quo ipse Unigenitus Deus verus est homo. Ipsa est ergo fides vera, ipsa pietas sancta, ipsa credulitas Christiana, in uno eodemque Dei Filio, et naturam paternae divinitatis credere, et maternae humanitatis substantiam non negare; nec diversam credere divinitatem Filii a divinitate Dei Patris, nec separari humanitatem Filii ab humanitate Virginis genitricis, sed in eodem vero Deo veram totamque credere nostri generis humanitatem, in eodem vero totoque homine veram plenamque paternae naturae credere deitatem. Qui enim substantiae Patris in Filio denegat unitatem, Ariana impietate polluitur; qui autem negat veritatem carnis in Unigenito Deo, Manichaeae pestis crimine profanatur; qui vero negat in eodem Dei Filio humanam, id est rationalem animam, Apollinaristarum sacrilegio protinus inquinatur.

CAPUT VIII.

Quocirca paternae maternaeque naturae in Unigenito Deo veritate ad plenitudinem credita, et in una Christi persona geminae substantiae naturali proprietate servata, pie vereque Patri Filius aequalis et minor dicitur, pie vereque coaeternus et posterior praedicatur, pie vereque et semper natus, et in tempore natus, et semper incommutabilis et in tempore mutatus asseritur. Est itaque Filius aequalis Patri, quia hoc semper habet ex Patre. Est etiam Patre minor, quia hoc temporaliter accepit ex Virgine. Quocirca sicut pie Filius aequalis dicitur Patri quando in eo humanitas, qua Patre minor est, non agnoscitur: sic impie minor idem Filius dicitur quando in eo naturaliter cum Patre divinitatis unitas et aequalitas denegatur. Dicimus ergo Filium naturaliter aequalem, dicimus et minorem. Dicimus secundum formam Dei aequalem natum, secundum formam vero servi habitu minoratum. Dicimus aequalem Patri, in quo cognoscimus sine initio natum de Patre; dicimus et minorem, quia cum venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex matre, factum sub lege (Gal. IV, 4). Proinde, sicut indubitanter praedicamus natum, sic utique praedicamus et factum. Dicimus enim sine initio natum de corde Patris, dicimus in tempore factum opere Trinitatis. Filium enim suum proprium, et de sua natura Pater genuit, et de natura virginis fecit. Quidquid autem fecit, cooperante Filio et Spiritu sancto fecit. Filium ergo suum solus quidem Pater genuit, sed non solus fecit. In Filio enim Unigenito solius aeterna generatio Patris, et in eodem Filio facto una totius operatio est Trinitatis. Creator quippe hominis Unigenitus Deus, creatus est homo, et idem qui de viro mulierem fecit, de muliere vir factus est. Unde apparet quia testimonia quae de Evangelio et de Actibus apostolorum, ac Salomone, Fastidiosas impie protulit, non unitatem Paternae naturae Filio adimunt, sed sacramentum divinae incarnationis ostendunt. Quod certissime sciens Joannes Baptista, dixit: Hic est de quo dixi: Post me venit qui ante me factus est (Joan. I, 15). Cujus sacramenti veritatem praedicans Petrus apostolus ait: Certissime 348 itaque sciat omnis domus Israel quia et Deum illum, et Christum Deus fecit hunc Jesum quem vos crucifixistis (Act. II, 36). Digne utique dixit factum, quem praedicat crucifixum, Deus quippe Unigenitus, incomprehensibilis et immortalis, a nullo factus, et rerum omnium factor aeternus, suo dignatus est opere Christus fieri, ut Judaeorum posset opere crucifigi: quia Redemptorem mundi traditum crux nulla ratione portasset, nisi mundi factorem conceptum virginis uterus edidisset. Ipse igitur etiam per Salomonem generationis creationisque suae insinuans veritatem, dixit: Dominus creavit me initio viarum suarum in opere suo (Prov. VIII, 22). Sed antequam hoc diceret, manifestum futurae incarnationis suae praemisit indicium, dicens: Si nuntiavero vobis quae quotidie fiunt, commemorabo quae a saeculo sunt (Ibid., 21, juxta LXX). Enumerans deinde subjunxit: Dominus creavit me initio viarum suarum in opere suo. Haec utique creatio a saeculo est, non ante saeculum. Nam postmodum dicit, Ante saecula fundavit me; et paulo post: Ante omnes colles genuit me. Hic quod dicit, ante saecula, et ante omnes colles, aeternitatem voluit intelligi nativitatis divinae. Et ante saecula, et post saeculum aeternitas est. Et sic aeternitas Filii Dei ante saeculum non habet initium, sicut aeternitas ejus post saeculum non habet finem. Sic autem pro tempore futuro tempus praeteritum ponens, dicit Sapientia, Dominus creavit me, pro eo quod est, creaturus est me; et ita dixit tanquam factum quod utique erat faciendum: sicut per beatum David dixit: Foderunt manus meas et pedes meos: dinumeraverunt omnia ossa mea. Ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me. Diviserunt sibi vestimenta mea, et in vestimentum meum miserunt sortem (Psal. XXI, 18, 19). Dicens itaque, Dominus creavit me, ostendit quemadmodum fuerit factus. Dicens etiam, Foderunt manus meas et pedes meos, ostendit quemadmodum fuerit crucifixus. Sicut autem hoc utique futurum erat, quod tanquam factum de sua passione per David Dei Filius cecinit; ita futurum erat quod tanquam factum de sua incarnatione per Salomonem ipse qui est Dei sapientia prophetavit. Nam ipse Salomon paulo prius ait: Sapientia aedificavit sibi domum, et subdidit columnas septem (Prov. IX, 1), quod ad incarnationis Dominicae pertinet ortum. Esaias quoque de Christi passione loquitur sic, ut quod futurum prophetat tanquam praeteritum dicat. Ipse enim dicit de Christo: Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente sine voce, sic non aperuit os suum (Isai. LIII, 7). Nam et ipsam Unigeniti Dei secundum carnem de Virgine nativitatem, non solum aliquando tanquam futuram praedicit, sed aliquando tanquam praeteritam dicit. Denique quodam loco ait: Ecce virgo in utero habebit, et pariet filium (Isai. VII, 14). Alio item loco tanquam factum atque transactum insinuans ait: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis (Isai. IX, 6). Quis ergo non videat illud totum quod de humanitate et passione Unigeniti Dei dictum est per prophetas, eodem tempore sic fuisse in veritate futurum, sicut nunc est in veritate praeteritum. Ad ostendendam vero incommutabilitatem divini consilii, factum est ut prophetica Scriptura tanquam praeteritum sit diceret in sermone quod futurum exspectabatur 349 in opere. Deus enim, de quo hic dicit propheta, Qui fecit quae futura sunt (Isai. XLV, 11, sec. LXX), ideo quae facienda fuerant, tanquam facta narrare voluit, quia quae in tempore mutabiliter fiunt, incommutabili dispositionis aeternitate firmavit. Itaque et his in quibus necdum est effectus operis, firma permanet in aeternitate dispositio creatoris. Sic ergo Dei Filius cum suo esset opere creandus, se dixit creatum, sicut crucifigendus non se dubitavit dicere crucifixum.

CAPUT IX.

Adhuc autem corde perverso atque ore sacrilego Fastidiosus insaniens ex hoc voluit asserere Filium a Patre et Spiritu sancto separatum, quia solum constat thalamum uteri virginalis ingressum. De quo in libro Psalmorum dicitur: Et ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo (Psal. XVIII, 6). Cupiens deinde perversitatis suae firmare sententiam, etiam illam non dubitavit asserere blasphemiam, dicens quod se nullatenus potuit Trinitas separare, quam constat omnino non dividi. Ergo tota Trinitas carnem assumpsit, tota Trinitas passionum injurias sensit, tota Trinitas in sepulcro jacuit, tota Trinitas infernum penetravit, tota Trinitas tertia die a mortuis resurrexit, tota Trinitas quadragesimo die in coelos ascendit? Ad cujus dexteram tota Trinitas sedet, vel quem Spiritum die Pentecostes tota Trinitas in apostolos misit, aut cui Deo tota Trinitas in cruce dicere potuit, « Deus meus, Deus meus, quare me dereliquisti; » vel cui Patri tota Trinitas ait: « Pater, in manus tuas commendo spiritum meum, » si possunt, edicant. Quod si dicere nequeunt, ipsi se propriis jaculis perimunt, qui Trinitatem inseparabilem esse contendunt.

CAPUT X.

Hactenus in illo profano sermone contra catholicam fidem Fastidiosi verba tenduntur. In quo tamen, exceptis his quae in sanctae Trinitatis contumeliam blasphemavit, pene omnia, sive praecedentia, sive subsequentia, de aliorum dictis nequissimus usurpavit. Denique omnia quae adversus Donatistas posuit, de quibusdam duabus epistolis furatus est, in quibus contra Pelagianos atque Donatistas cum nobis in exsilio Sardiniae constitutis ad religiosam Ecclesiae filiam Stephaniam esset ab omnibus rescribendum, ipso prorsus verborum ordine quo illa idem nequissimus fraudulenter sub nomine suo posuit, inveniuntur inserta. Ut autem tibi non deesset rei hujus agnitio, duas epistolas quas ad nos memorata Stephania destinavit, et quas ei nos rescripsimus, huic feci opusculo subjici. Ut agnoscas in illo sermone ea tantum fuisse Fastidiosi, quibus in ipsius sanctae Trinitatis injuriam caeco corde prosiliens catholicam oppugnare conatus est veritatem. 350

CAPUT XI.

Nunc itaque blasphemiis ejus, Domino adjuvante, respondeo. Non tota Trinitas carnem assumpsit, nec tota Trinitas passionum injurias sensit, neque tota Trinitas in sepulcro jacuit, neque tota Trinitas infernum penetravit, neque tota Trinitas tertio die a mortuis resurrexit, et si qua sunt alia quae convincantur in sacramento illo incarnationis ad solius Filii pertinere personam. Haec enim quae catholicae veritati Fastidiosus plena falsitatis et perversitatis objecit, non nisi Sabellianis, id est Patripassianis possunt veraciter objici, in quibus revera illi conclusi atque convicti deficiunt, qui sanctae Trinitatis, sicut unam naturam, sic unam personam praedicare contendunt. Ubi eos sua perversitas consequenter ad hanc absurditatem praecipitat, ut nativitatem quidem divinam nullatenus credant; naturam vero secundum carnem, nihilominus passionem ac mortem, resurrectionem quoque ab inferis, et ascensionem in coelum, et omnia illa quae in sacramento incarnationis ad personam unius Filii pertinent, Patri consequenter assignent. Catholica vero Ecclesia divinitus inspirata, tenens fidei veritatem, sicut novit unam naturam sanctae Trinitatis asserere, ita cautissime sua tribuit unicuique personae. Filius ergo Dei nos misericorditer redempturus, in eo recte creditur solus assumpsisse, quia humanam naturam non ita suscepit, ut una in eo fieret natura divinitatis et carnis. Neque enim in Christo hoc deitas potuit esse, quod caro, quia utraque natura retinente proprietatem suam, fieri non potuit ut quaelibet earum aut esse desineret, aut in alteram omnimoda prorsus abolitione transiret. Quod si fieret, digne diceretur a tota Trinitate carnem susceptam, quando carnem suam Filius in illam converteret divinitatem, quam ei cum Patre et Spiritu sancto profitemur manere communem.

CAPUT XII.

Nunc vero, quia in Christo alteram divinam, et alteram humanam dicimus esse naturam: propterea utique humanam naturam, id est carnem rationalemque animam, non a tota Trinitate, sed a solo Filio credimus confitemurque susceptam. In unitatem quippe personae, non in unitatem naturae Deus Unigenitus carnem suscepit et animam: quia utique persona Filii non est eadem quae Patris est aut Spiritus sancti. Unitas ergo personae, manente duntaxat utriusque proprietate substantiae, sicut in Christo personam non fecit duplicem, sic humanae naturae susceptionem non fecit sanctae Trinitati communem. Filio enim Dei non sicut est una communisque cum Patre et Spiritu sancto natura, sic et una communisque persona. 351

CAPUT XIII.

Proprium est itaque solius Filii servilem formam misericorditer accepisse. Ad personam quippe Dei Verbi ( al. vera) acceptio illa servilis formae pertinuit, quae non in divinam naturam confusione transivit. Ideo illius formae servilis acceptio, secundum quam Dei Filius, qui est omnium rerum Dominus, et in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis, verus et plenus factus est homo, nihil ei divinae plenitudinis abstulit, nihil dominationis ademit: quia in ipsa una persona sine confusione mansit divina humanaque natura. Hinc est quod in uno eodemque Christo, et humanae naturae veritas claruit, et divinae naturae incommutabilitas aeterna permansit. Neque enim vel imminutum est in illo aliquatenus, vel mutatum, quod naturaliter habuit in aeternitate, per illud quod accepit ex tempore. Factus est quippe habitu servus, sed Dominus rerum omnium naturaliter esse non destitit. Et factus est secundum carnem pauper: nihilominus tamen secundum divinitatem ditissimus mansit. Hinc est quod beatus Apostolus Christianos asserit paupertate ditatos, dicens: Nostis gratia Domini nostri Jesu Christi, quia propter nos egenus factus est cum esset dives, ut illius paupertate vos divites essetis (II Cor. VIII, 9). Nos autem divites sua paupertate nullatenus faceret, si pauper factus naturalis divinitatis in se divitias non haberet. Pauper ergo factus est secundum formam servi, dives permansit secundum formam Dei. Paupertas itaque formae servilis non est illi cum Patre et Spiritu sancto communis; quia post naturae humanae paupertatem in unitate personae susceptam, dives in eo permansit divina substantia. Quae fuit autem divitis Filii Dei paupertas, nisi nostra infirmitas nostraque mortalitas? Quidquid autem in infirmitate ac morte secundum carnem Deus Unigenitus pertulit, divinitas non sensit. Misit enim Deus Filium in similitudinem carnis peccati (Rom. VIII, 3), in quo fuit vera caro, sed nulla fuit peccati pollutio. Similitudo ergo carnis peccati illa fuit in carne Christi, cum illa non esset caro peccati, quod fuit infirma, quod passibilis et mortalis, quod vulneri subdita dolorique subjecta. Verumtamen haec omnia non substantialiter, sed personaliter divinitati Christi humanitatique communia. Persona vero Christi a persona Patris et Spiritus sancti omnino discernitur. Quae una persona divinitatis atque humanitatis in Christo sic permanet, ut nec alteram naturam separari ab altera sinat, nec confundi utramque permittat. Christus igitur, qui est via, veritas et vera vita, via nobis est, quia veram infirmitatem in veritate carnis habuit; et vera vita nobis est, quia vera virtus in ejus vera divinitate permansit. Hoc Apostolus discernens ait, Nam etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei (II Cor. XIII, 4). 352

CAPUT XIV.

In uno ergo eodemque Christo, sicut humanae carnis infirmitas non sibi potuit vitam vel dare, vel reddere, quia potestas illa ponendi animam et sumendi non uit ex infirmitate humana, sed ex virtute divina; ita divinae virtutis aeternitas, cui proprium naturaliter est incommutabiliter atque indeficienter vivere, nihil infirmitatis aut mortis potuit in cruce sentire. Unigenitus itaque Dei Filius in eo ex Patre natus Deus verus, et de matre factus homo verus cognoscitur, quia et indicia infirmitatis in veritate carnis ostendit, et documenta virtutis in divinitatis veritate monstravit; ostendens scilicet in unitate personae aliud sibi nobiscum, aliud cum Patre et Spiritu sancto naturaliter esse commune. Christo enim nobiscum naturalis est communio animae et carnis; cum Patre autem Spirituque sancto naturalis est ei communio deitatis. Quomodo igitur quae carnis sunt, cum Patre et Spiritu sancto communia Dei Filius habere potuit, qui carnem suam nullatenus cum sua divinitate confundit: ita non praejudicat catholicae fidei, quod credimus nostram naturam in unitate personae ab unigenito Salvatore susceptam, cum fateamur unam sanctae Trinitatis manere substantiam. Illam quippe humanitatem Filii tota Trinitas fecit, sed non sicut tota Trinitas fecit, sic Trinitas tota suscepit, quia persona, quae non est Filio cum Patre et Spiritu sancto communis, ipsa in Christo una est divinitatis et carnis. Ubi autem sive personarum, sive substantiarum invenitur ulla discretio, non semper ad communionem acceptionis refertur quidquid in communione operis invenitur. Quod quia obscurum videtur, dum solo profertur eloquio, melius est ut intelligendi facilitas apto, quantum res permittit, praebeatur exemplo.

CAPUT XV.

Est quidem similitudo ad cognitionem fidelibus prompta, quam in sua Deus similitudine collocavit. Imago autem ista mens humana est. Legitur enim dixisse Dominum: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram (Genes. I, 26). In quo sermone multum dolendi sunt haeretici Ariani, qui Scripturas sanctas legunt, nec intelligunt; et cordis caecitate confusi, unitatem naturalem in sancta Trinitate non agnoscunt, in qua personas Patris, et Filii, et Spiritus sancti, praedicatione discernunt. Cum utique in eo testimonio, quod supra posuimus, ipsa Trinitas, quae est Deus unus, verus, et bonus, et unitatem suae divinitatis ostendat, et trium personarum evidenter demonstret indicium. Dixit enim, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ne in tribus personis unitas substantiae negaretur; nec dixit: Faciam hominem ad imaginem et similitudinem meam, ne in illa divina natura una tantum crederetur esse persona; sed singulari 353 numero pluralem salubriter miscuit, et cum Deum dicentem, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram legimus, hoc quod singulariter dicimus esse naturae, pluraliter in personis esse definimus. Haec itaque imago, id est interior homo, tria quaedam secum habere naturaliter invenitur, memoriam, intelligentiam, et voluntatem. Memoria igitur est vis animae qua reminiscimur. Intelligentia est, qua illa quae memoria concepimus cogitatione versamus. Voluntas est, qua vel appetimus aliquid, vel vitamus: hoc est, qua invenimur vel diligere aliquid, vel odisse. Haec itaque tria, licet proprias personas in homine non habeant, discretione tamen ab invicem distant; et sic in tribus istis est unius hominis una persona et humanae mentis una substantia, ut tamen in ipsa natura rationalis animae, in qua Dei constat esse imaginem, aliam inveniamus memoriam, aliam intelligentiam, et aliam nihilominus voluntatem. Nam licet nihil cogitare, vel diligere, vel odisse possimus, quod in memoria non habeamus, quia quod oblivio abstulerit de corde, non ibi potest cogitatio aut voluntas aliquatenus invenire; tamen ad agnoscendam discretionem memoriae, cogitationis, et voluntatis, plerumque reminiscimur quod nec versamus cogitatione, nec appetimus voluntate; item cogitamus aliqua quae non diligimus. Cogitatio itaque nostra, quae in memoria nascitur et formatur, digne verbum interius dicitur. Quid enim est cogitatio, nisi interna locutio? Propter quod scriptum est: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini (Psal. IV, 5). Nam et in Evangelio, cum Dominus Jesus illi paralytico quem sanavit, dixisset, Remittuntur tibi peccata tua (Luc. V, 20); Lucas evangelista subjunxit, dicens: Et coeperunt cogitare scribae et Pharisaei dicentes: Quis est hic, qui loquitur blasphemiam? Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Ut cognovit autem Jesus cogitationes eorum, respondens dixit ad illos: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Ibid., 21, 22)? Quod autem Lucas dixit, Caeperunt cogitare scribae et Pharisaei dicentes; hoc Matthaeus ait, Et ecce quidam de scribis dicebant intra se: Blasphemat. Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum, dixit: Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 3, 4)? In libro quoque Sapientiae dicitur de quibusdam: Dixerunt intra se cogitantes non recte (Sap. II, 1). Manifestum est ergo hoc esse cogitare, quod est intra se dicere. Ibi ergo invisibiliter cogitatur. Sine strepitu ergo vocis corporeae unusquisque quod cogitat dicit, quod tamen ad alterius auditum non nisi corporea locutione perducit.

CAPUT XVI.

Illud itaque verbum quod ex memoria natum est, secundum solam naturam, qua de memoria invenitur nasci, non potest ad aures cujuslibet hominis sine corporea voce perduci. Proinde ut proferri ad alios possit, habitu corporeae vocis induitur. Cui verbo ex ore vox corporea copulatur. Atque ita fit ut illud verbum, quod totum in mente spiritaliter fuit, et ad alios per corporalem vocem veniat, et ab 354 animo, de quo et in quo spiritaliter permanet, non recedat. Totum enim necesse est ut permaneat in mente, etiam quando totum profertur in voce. Nec tamen possumus dicere illam prolationem solius verbi a memoria vel a voluntate non fieri. Omnis enim qui loquitur, et meminit utique, et cogitat quid loquatur; et propterea loquitur, quia illam locutionem cum memoria et cogitatione voluntas pariter operatur. Nam in tantum quidquid homo loquitur sciens, non utique loquitur nisi volens, ut quidquid homo invitus dicere compellitur, non dicat, quandiu voluntas ad loquendum nullatenus inclinatur. Inde est quod non solum illi, qui nunc rerum temporalium, tribulationum, vel tormentorum timore sive dolore compressi, veritatem catholicae fidei relinquentes, ad impietatem ac perfidiam transierunt, nullam excusationem invenire poterunt, ut dicant quod inviti negaverint veram fidem, cum hoc eos propria fecisse appareat voluntate. Etsi enim vel tribulatione, vel tormento ad negandam fidem perductus est animus, non eam tamen negavit invitus. Ut enim fidem negaret, prius cogitavit et voluit, et sic illam negationem protulit: quia hoc ut fieret, cogitatio simul cum voluntate decrevit.

CAPUT XVII.

Ut ergo ad illud quod agebam redeam, in ipsa imagine Dei, hoc est in ipsa mente hominis, cogitatio quae ex memoria nascitur atque formatur, et recte verbum dicitur, solam corpoream vocem accipit, ut audiri corporeis auribus possit. Sic ergo in illa sancta ac divina Trinitate, solum Patris Verbum, quod est Speculum sine macula, et Imago bonitatis Dei (Sap. VII, 26), splendor scilicet et figura substantiae ejus (Hebr. I, 3), cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens (Philip. II, 6). Solus ergo Filius accepit carnem, ut possit corporeis oculis videri, manibus contrectari; solus humanam naturam sic accepit, ut suam faceret, et per illam divinitatis quoque suae notitiam misericorditer infunderet. Qui tamen revelans seipsum, in seipso utique revelavit et Patrem. Tribuens quippe agnitionem suae divinitatis, simul agnitionem donavit et Patris. Divinitas enim quae una est Patris et Filii, facit et Filium sine Patre, et Patrem sine Filio non agnosci. Inde est quod ait: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me? Philippe, qui videt me, videt et Patrem (Joan. XIV, 9). Sic ergo Filius, qui carnem solus accepit, in seipso Patrem jure unius divinitatis naturaliter ostendit; sicut sermocinator, dum veritatem quam meminit loquitur, quod a se prolatum indicat, hoc intus in mente repositum monstrat. Vox autem illa corporea qua spiritale verbum induitur, ut ad audientium notitiam proferatur, simul fit a memoria, et a cogitatione, et a voluntate; sed a sola cogitatione, id est interiore suscipitur verbo, ut ad corporeas circumstantium aures interioris cogitationis procedat augurio. Illud autem verbum, sicut habitu corporeae vocis accepto totum ad audientes egreditur, sic in corde totum cum memoria et voluntate spiritaliter invenitur. 355 Proinde quisquis hanc imaginem in mente hominis conspexerit, haereticorum vaniloquia citius irridebit; qui carnaliter de spiritalibus sentientes, nolunt credere in illa sancta Trinitate aliquid a tribus factum, quod ab una persona tantum fuerit divina dispositione susceptum: cum illa humana natura totius quidem Trinitatis opere sit facta, a solo tamen Filio fuerit in unitatem personae suscepta. Sicut enim certum est quia In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum (Joan. I, 1); ita certum est quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis (Ibid., 14). Quid autem accepimus? Domini Verbum et Deum apud quem erat Verbum, non Patrem et Filium.

CAPUT XVIII.

Nomine itaque Verbi ostenditur discreta Patris Filiique persona: sed quia Deus erat, docetur una Patris Filiique substantia. Non ergo Patris, neque Spiritus sancti, illa quae solius Verbi est caro: quia Deo Verbo non est cum Patre et Spiritu sancto unius personae communio. Secundum operationem quippe divinitatis communem, in qua est trinitas personarum, sicut eam accepit Filius, sic accepit Pater, et Spiritus sanctus. Illum enim Filium qui secundum divinitatem naturaliter solus de solo natus est Patre, ipsum utique secundum carnem naturaliter nasci decebat ex Virgine. At in illa Trinitate, sicut non sunt duo Patres, neque duo Spiritus sancti, sic non erunt etiam duo Filii. Illa enim Trinitas unum habet in se Patrem, unum Filium, unum Spiritum sanctum. Sed unum Patrem, et unum Spiritum sanctum secundum divinam naturam; unum vero Filium, secundum divinam humanamque substantiam. In personis itaque discreta est Trinitas, quamvis in natura non sit divisa vel separata Trinitatis una divinitas. Ideo in solius Filii persona humanitas invenitur assumpta. Propter naturam ergo una semper est sanctae Trinitatis operatio; propter personas autem, solius Filii est humana susceptio. Verumtamen dum ista ad instructionem fidelium disputamus, debemus cogitare etiam haereticos utique carnales atque animales, et ob hoc rerum spiritalium incapaces, de qualibus dicit Apostolus: Animalis autem homo non percipit quae sunt spiritus Dei. Stultitia enim est illi, et non potes intelligere, quia spiritaliter examinatur (I Cor. II, 14). Carnales autem, sive animales maxime haereticos esse apostolica testatur auctoritas. Beatus enim Paulus inter opera carnis et haereses ponit. Beatus quo que Judas apostolus eos qui se ab Ecclesia segregant animales appellat, dicens: Hi sunt qui segregant seipsos, animales, spiritum non habentes (Jud., 19). Hoc est utique quod beatum Paulum dixisse monstravimus: Animalis autem homo non percipis quae sunt spiritus Dei. Non sit ergo mirum quia intelligere divina non valent qui spiritum Dei non habent. Scriptum est namque in libro Sapientiae: Sensum autem tuum quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris Spiritum sanctum tuum de altissimis (Sap. IX, 17)? Inde est quod etiam sanctus Apostolus ea quae Dei sunt, non nisi a Spiritu sancto asserit revelari, dicens: Nobis enim revelavit Deus 356 per Spiritum suum (I Cor. II, 10). Et paulo post ait: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis (Ibid., 11). Verumtamen bonum est ut et nos, in quantum divinitus adjuvamur, beatum imitantes Apostolum, omnibus omnia fieri studeamus, ut omnes lucrifaciamus (I Cor. IX, 20).

CAPUT XIX.

Quoniam igitur non capiunt Ariani quod diximus, in illa una natura divina aliquid a tota Trinitate factum, quod non a tota Trinitate fuerit susceptum, nec creditur possibile quod carnem illam tota Trinitas fecerit, quam tamen una ex Trinitate persona suscepit, efficiamur, sicut Apostolus ait (I Thess. II, 7), tanquam parvuli in medio eorum, et hoc illis proponamus exemplum, ad intelligentiae spiritalis latitudinem nutriendam, quod haeretici cordis non fatiget nec perturbet angustiam. Scimus illam solam esse divinam, inseparabilem atque individuam Trinitatem, cujus neque una natura possit personarum Trinitate dividi, neque tres personae possint naturae indivisibilis unitate confundi. Nam et ipsa mens hominis, in qua imaginem Dei esse diximus, sic accepit ut habeat in se quoddam sanctae Trinitatis indicium, ut distinctionem in se trium non habeat per sonarum. Hoc enim sibi proprium Trinitas divina servavit. Unde quamvis sit in hominis mente memoria, intelligentia, et voluntas; tria quidem illa sunt, sed tamen personae tres esse non possunt: quia in unoquoque homine, in cujus mente, vel cujus mens est imago divina, non solum ipsius mentis, sed animae simul et carnis una invenitur naturaliter esse persona. In creatura igitur, quantum tantae rei de qua loquimur magnitudo permittit, requirentes exemplum, in naturis tale aliquid forsitan invenimus, quod in personis invenire non possimus. Diximus enim quod humanitatem Filii Dei tota Trinitas fecit, quam tamen non tota Trinitas, sed solus Filius in suam personam accepit. A tota quippe Trinitate, id est a Patre Verbo, et Spiritu sancto, facta est illa caro; sed solum Verbum factum est caro. Quoniam igitur, sicut superius diximus, quantum attinet ad creaturam, tres personas in una mente, id est in una carne invenire non possumus, duas saltem naturas in una persona non laboramus ut invenire possimus. Uniuscujusque enim persona viventis hominis ex anima rationali constat et corpore: a quo tamen multa ita fiunt, ut quamvis ab anima et corpore simul fiant, ad solam tamen animam aut ad solum corpus aliquando pertineant. Quis enim nesciat solum corpus cibo carnali refici atque nutriri, in cujus comestione communis operatio est carnis et animae? Anima enim per corpus, imo cum corpore facit, quando corpus comedit; et tamen solum corpus accipit, quod ut accipiatur, anima simul cum corpore facit. In illa itaque comestione, una est animae carnisque operatio, sed solius est carnis acceptio. In tantum quippe sola caro cibo corporali pascitur, ut sola, si eum acceperit, pinguescat. Animae autem refectio atque pinguedo, non in pane corporali, sed in pane spiritali 357 consistit. Non enim in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei (Matth. IV, 4). In cujus tamen verbi perceptione, ut cibo suo anima pascatur, caro illi in opere sociatur. Hoc enim agitur, quando aut aures corporales admovet anima verbis, ut audiat, aut oculos corporales admovet scripturis, ut legat. Ecce et in hoc simul est carnis et animae operatio, ubi est animae solius acceptio. Ista in creaturis videant Ariani, et non dubitent sanctae Trinitatis unam esse divinam naturam, et fieri potuisse, imo factum esse, ut illa caro totius Trinitatis uno atque inseparabili opere fieret; in sacramento vero incarnationis ad solam personam Dei Unigeniti pertineret.

CAPUT XX.

Non ergo tota Trinitas carnem assumpsit, nec tota Trinitas passionum injurias sensit, neque tota Trinitas tertio die a mortuis resurrexit, neque tota Trinitas quadragesimo die in coelum ascendit; sed, sicut superius ostendi, unus solus Filius carnem assumpsit: in quo quia una utriusque naturae manet inconfusa proprietas, ideo unus idemque est, qui et secundum veram divinitatem impassibilis omnino permansit. Naturaliter enim divinitas illa nihil patitur, sicut naturaliter non mutatur. Mutabilis autem naturae est subjacere passionibus. Nulla ergo illi naturae passio accidere potuit, cui mutatio naturalis inesse nequivit. Solus etiam Filius jacuit in sepulcro, sed illa Unigeniti Dei natura potuit sepeliri, quae potuit mori. Secundum naturam itaque carnis Deus Unigenitus jacuit sepultus in lapide, secundum quam clavis affixus pependit in cruce. Quomodo enim divinitas ejus poterat concludi sepulcro, quae nec terra potest concludi, nec coelo? Illam ergo passionem illamque sepulturam unitas personalis unam in Christo fecit esse divinitatis et carnis; sed proprietas utriusque in Christo substantiae fecit solam carnem Christi passioni et morti naturaliter subjacere, permanente impassibilitate atque immortalitate divinae incommutabilisque substantiae. Christus itaque, qui non est Trinitas, sed una ex Trinitate persona, sic secundum veritatem carnis vere in cruce pependit, et in sepulcro mortuus jacuit, Apostolo dicente quia Christus mortuus est pro peccatis nostris, secundum Scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit a mortuis tertia die, secundum Scripturas (I Cor. XV, 3). Quae omnia secundum personae unitatem totus Christus pertulit, secundum naturalem proprietatem, ad solam carnis pertinent veritatem. Ita secundum solam animam ad infernum descendit. Uno quippe eodemque tempore quod invenitur inter mortem Christi resurrectionemque distare, unus idemque Christus, et secundum veritatem carnis vere in sepulcro jacuit, et secundum veritatem animae rationalis, vere in infernum descendit. Ac per hoc secundum veritatem humanae naturae, ex quo Christus in cruce suspensus inclinato capite emisit spiritum, quoadusque recepto spiritu resurrexit a mortuis, non ubi fuit secundum carnem, ibi fuit secundum animam. Secundum carnem quippe in sepulcro mortuus jacuit; secundum animam vero rationalem ad 358 infernum descendit, secundum divinitatem vero, qua cum Patre et Spiritu sancto unus est Deus, totam creaturam replevit immensus. Secundum carnem ergo sic fuit in solo sepulcro, ut secundum animam in solo fuisset inferno; secundum divinitatem vero, qua nullo loco concluditur, sed ubique ( al. utrobique) totus ineffabiliter invenitur, ita carnem suam non dereliquit in sepulcro, neque animam suam deseruit in inferno, sicut nec terrae potest aliquando deesse, nec coelo. Idem quoque Dei Filius qui secundum carnem in sepulcro jacuit, et secundum solam animam in infernum descendit, quoniam ipse dixerat de anima sua: Potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo iterum sumendi eam (Joan. X, 18), posteaquam posuit animam et resumpsit, secundum totam humanitatem suam in coelum ascendit, et in dextera sedis Dei sedet, sicut Marcus evangelista testatur dicens: Dominus quidem Jesus, postquam locutus est eis, assumptus est in coelum, et sedet a dextris Dei (Marc. XVI, 19). Haec autem omnia, quae partim secundum solam animam, partim secundum solam carnem, partim vero secundum animam simul et carnem, in Unigenito Deo temporaliter facta sunt, sicut digne referuntur ad unam, quae in Dei Filio est divinitatis humanitatisque personam, sic ad illius divinam nullatenus possunt referri substantiam. Ac per hoc nihil horum potest personae Patris, vel sancti Spiritus deputari, quia non est una persona Patris, et Filii, et Spiritus sancti.

Nec quisquam potest passionem assumptionemve carnis Patri sive sancto Spiritui ascribere, quia nefas est divinam naturam mutabilem in aliquo aut passibilem praedicare: secundum quam Christus et sine initio semper natus de Patre permansit, quando de matre initium conceptionis et nativitatis accepit; et incomprehensibilis, quando se comprehendi permisit; et impassibilis, quando passionis injurias sensit; et immortalis, quando morti subjacuit; et indivisus, quando secundum carnem in sepulcro jacuit, et secundum animam in inferiores partes terrae descendit; et immensus, quando ad altitudinem coeli de hujus terrae humilitate conscendit.

CAPUT XXI.

Istam fidem si miser Fastidiosus non negaret, sine dubio non periret. Sed quoniam et factis eam negavit et dictis, mirum non est, quia opere pessimus factus est, et jam sermone perversus, et ambulans in tenebris inimicus exstitit lucis. Fornicatio quippe corporalis, quae illius primo mentem carnemque possedit, ipsa eum consequenter ad praecipitium spiritalis fornicationis attraxit. Tulit enim membra Christi, et fecit membra meretricis. Et ideo non dubitavit castitatem fidei perdere, quia non se doluit castitatem corporis amisisse. Ecce quantum malum luxuria carnis, quae illum miserum usque ad negationem potuit perducere veritatis! Haec fuit, haec fuit tempestas, quae paleam de area dominica rapuit, et vepribus haereticae impietatis infixit. Haec illum fecit contra suam conscientiam loqui, et in contumeliam ipsius Trinitatis perverso sermone versari. Neque enim verum credebat esse quod dixit, sed jam duplici corde maluit 359 aliud dicere quam credebat. Qua desperatione possessus, ut ipse sibi auferret spem remissionis, voluit per licentiam implere delectamenta libidinis. Ex ore itaque suo quo justificari debuit, augmentum condemnationis accepit, quando lingua ejus, quae debebat poenitentiae verba proferre, protulit verba blasphemiae. Illuc itaque miser Fastidiosus maluit transire, ubi et contra Deum sacrilega procacitate latraret, et in suis fornicationibus, quia timorem Dei non habuit, etiam hominem non timeret. Vae illi misero, qui ad hoc ecclesiastico voluit privari consortio, ut nunquam possit carere supplicio; et ad hoc se voluit sine aliquo timore peccare, ut sine fine mereretur ardere.

CAPUT XXII.
Ubi sunt nunc duo anni illi quos Fastidiosus quasi felices habuit, quia eos, sicut voluit, libidinosus in fornicatione consumpsit? Quam celeriter transierunt! Qui etiam non solum ducenti, sed etiam duo millia si essent, cum celeritate transiissent. Quid autem miser faciet, cum ad judicium illius venerit, quem negavit? quid recipiet pro talibus factis et dictis? quid ille recipiet, ille corpore luxuriosus, corde caecus, errore blasphemus? qui prius in se templum Dei fornicatione violavit, deinde corpore quoque ab Ecclesia separatus exivit. Quid recipiet ab illa sancta Trinitate, qui maluit servus esse luxuriae atque perfidiae? Quid utique nisi ignem aeternum, quem talibus constat operibus praeparatum? Et in hoc quidem tempore cito finita est Fastidiosi fornicatio, cujus tamen in illo igne non finietur aeterna combustio. Fugiant ergo Christiani utramque fornicationem, quam miser Fastidiosus incurrit; ut custodientes animas suas, castitatem servent et cordis et corporis. Teneant intra Ecclesiam catholicam fidem. Credant et confiteantur inseparabilem atque individuam Trinitatem; quae in sua divina natura nihil habet factum, nihil aliquatenus inchoatum; cujus uno atque inseparabili opere facta sunt omnia in coelis et in terra, visibilia et invisibilia. Credant nihilominus et confiteantur Unigenitum Deum, solum secundum veram divinitatem natum de Patre, solum secundum veram humanitatem creatum ex Virgine; ac per hoc, opere Trinitatis carnem atque animam rationalem in unitate personae pro mundi salute susceptam. Hoc firmissime retinentes proferant et perseverent in operibus bonis. In Christo enim Jesu sola valet fides quae per caritatem operatur (Gal. V, 6), a qua si quis discesserit, ipse suae animae reus erit. Omnis autem qui in ea perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22).
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>f1tnhi2pikslkj6n0r05i2vujzkcn49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adversus haeresin Felicis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54497</id>
    <revision>
      <id>264984</id>
      <parentid>228140</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92953" sha1="iji1i65y05u54ulw96lztnlw6loq5c7" xml:space="preserve">
{{titulus2
|Scriptor=Alcuinus
|OperaeTitulus= Adversus haeresin Felicis
|OperaeWikiPagina=
|Annus=  Saeculo VIII
|SubTitulus=
|Genera=theologia
|Editio=Migne 
|Fons=[http://www.mlat.uzh.ch/index.php?app=browser Corpus Corporum]
}}
'''[[Patrologia Latina/101|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 101]]'''


Adversus haeresin Felicis (Alcuinus), J. P. Migne

VIRI CLARISSIMI D. PETRI F. FOGGINI BIBLIOTHECAE VATICANAE CUSTODIS SPECIMEN PRAEFATIONIS IN SEQUENS OPUSCULUM.

(0085C)
Cum Adrianus I Romanam cathedram teneret, jam ferme penitus eradicatae Nestorianae haereseos quoddam veluti germen in Hispania pullulavit, Elipando episcopo Toletano, et Felice episcopo Urgellitano adnitentibus. Docebant enim Christum Jesum, prout hominem, non naturalem, sed adoptivum fuisse Dei Filium. Impiam sacrilegamque sententiam plures non solum synodi, et peremptorio edicto Romanus pontifex Adrianus damnarunt; sed multi etiam oppugnarunt celebres viri, quos inter reponendus est Flaccus Albinus, seu Alcuinus, Carolo Magno charissimus, et litterarum in Galliis instaurator, qui doctrina et sanctitate morum magnum erat tunc temporis Ecclesiae praesidium et decus. Rem egit ille tum privatis litteris ad haereticos episcopos datis, tum publicis scriptis: Felicem enim (0085D)septem libris, Elipandum vero bipartito opere, cujus utraque pars duobus constat libris, redarguit et confutavit.

Haec jamdudum non semel typis edita fuere; sed pro deperdito usque dum habitum est, quod ante omnia illa adversus Felicem scripserat, opusculum nobis ex ipsius Alcuini epistola ad abbates et monachos Gothiae directa, et a Baluzio ex Colbertinae bibliothecae codicibus vulgata jam notum. In ea epistola (Epist. 132), postquam catholicam adversus id (0086C)quod Felix docebat exposuerit sententiam, haec subjicit: « Quod multis testimoniis evangelicis, vel apostolicis, vel etiam sanctorum Patrum traditionibus comprobari potest, sicut in libello ex parte factum est quem direximus per B. Benedictum vobis ad solatium et confirmationem fidei catholicae. Sed in manibus majus modo habemus opus propter alias causas, quas in libello venerandi Felicis legimus, et illud volente Deo vobis dirigemus, postquam lectum et comprobatum fuerit ab episcopis nostris et domno rege. »

Cum itaque in bibliotheca Vaticano-Palatina cod. 290 octingentorum annorum aetatem praeseferente opusculum istud invenerim, rem fore gratam litteratis hominibus ratus sum, si in publicam lucem emitterem; etenim singulare Alcuini meritum, ne ullum ab eo scriptum opus relinquatur ineditum, suo quodam jure postulare videtur. Neque vero difficile erit intelligere hoc opusculum esse Alcuini tractatum (0086D)primum adversus haeresin Felicis exaratum, cum ex ipsius exordio statim hoc pateat, et praeterea totus ex evangelicis sanctorumque Patrum testimoniis constet: quod quidem optime respondet ejus descriptioni quam habet laudata Epistola.

Sed nuperi litterariae Galliarum Historiae scriptores (Tom. IV, pag. 338, num. 7) minus recte sibi consuaserunt in eo, quem retuli in epistola ad monachos Gothiae, loco, ejusdem operis mentionem esse cujus meminit Alcuinus in primo libro ex iis quos (0087A)adversus Elipandum edidit. Hisce in locis de epistola cohortatoria, et quidem ut videtur, privata, ad Felicem missa sermo est, in litteris autem ad monachos Gothiae de tractatu polemico, atque ad publicum bonum, ut pro scuto eum haberet catholica fides adversus haeresim Felicis edito agitur, qualis quidem est tractatus iste quem edimus: nihil enim in eo est quod cohortatoriam epistolam sapiat, aut quod ad Felicem fuisse missum indicet. En Alcuini verba in primo ex septem adversus Felicem scriptis libris: « Scripsi epistolam pridem Felici episcopo charitatis calamo non contentionis stimulo; fraternae salutis desiderio, non mordacis reprehensionis stylo, cupiens eum corrigere in Christi dilectione, etc.; sed ut agnosco, non eo charitatis officio, vel humilitatis obsequio meae litterulas diligentiae recepit, quo me scribere, qui meam pietatis intuitu legerit epistolam, agnoscere poterit. »

760 Cum his concinunt quae in primo libro contra (0087B)Elipandum circa medium leguntur: « Cui (id est Felici) in has adveniens partes charitatis calamo epistolam exhortatoriam, ut se catholicae jungeret unitati, dirigere curavi. Cui ille non epistolari brevitate, sed libelli prolixitate respondere nisus est. Cui libello ejus septem nostrae devotionis libellis respondimus, omnes vestrae pravitatis evacuans doctrinas. »

Porro laudati litterariae Galliarum Historiae scriptores libelli ab Alcuino adversus Felicem, antequam septem illos exararet libros, editi testimonium haberi autumant etiam in epistola quam ad Carolum regem Alcuinus dedit, eum rogans ut septem illos libros examinaret, priusquam in lucem venirent. Verum in hoc quoque loco ad summum de eadem illa cohortatoria epistola testimonium aliquod apparet, et quidem tantummodo conjiciendo assequimur, ex relatis nimirum locis constare, quod libello Felicis, cui septem oppositi sunt libri, anteriori alio scripto, cohortatoria videlicet epistola, Alcuinus occasionem (0087C)dederat. Epistolae ad Carolum regem verba haec sunt: « Vestra nulli contemnenda auctoritas nostrae devotioni mandavit contra novas haereticae pravitatis inventiones aliquid scribere, atque libello respondere quem contra nos Felix quidam episcopus vestrae direxit auctoritati. » Hucusque cl. Fogginius.

INCIPIT LIBER ALBINI, QUEM EDIDIT CONTRA HAERESIN FELICIS.

I.
Legimus in saecularis litteraturae historiis, quosdam viros medicinalis artis peritos, dum aliquas civitates pestilentiae lue infectas audierunt, amore civium suorum, aliquod medicamenti genus provida sollicitudine excogitasse, quo cives suos a grassantis morbi infestatione praemunirent, ne ingruens periculum (0087D)ex insperato partem cognatae subverteret multitudinis. Hoc idem nostrae videtur agendum esse devotioni contra haereticae pravitatis pestilentiam, quorum doctrina ut cancer serpit, ut virus infunditur, ut venenum serpentino dente ingestum, quos laceret, occidit. Nec posterior nobis in catholicae fidei veritate animarum sollicitudo integritatis esse (0088A)debebit, quam antiquis in scientia sua corporalis cura salutis fuisse probatur.

II.
Ecce pars quaedam mundi haereticae pravitatis veneno infecta est, asserens Christum Jesum Deo Patri verum non esse Filium; nec proprium, sed adoptivum; et Nestoriana haeresis ab Oriente, ubi damnata est a ducentis synodali auctoritate Patribus, longum postliminium reviviscens, latitando fugit in Occidentem, ut ubi sol visibilis ab oculis se abscondit humanis, ibi sol justitiae a cordibus recederet infidelium [ Forte, fidelium]. Nestorius impia assertione negat beatissimam virginem Mariam Dei esse genitricem, sed tantummodo hominis - similiter et isti, eadem pravitate decepti, negant eam vere Filii Dei esse genitricem, sed cujusdam adoptivi (0088B)filii; volentes Christum Deum nobiscum esse adoptivum, per quem nos Deo Patri facti sumus adoptivi filii. Hanc ego pestilentiae luem abhorrens antiquorum Patrum pigmentarias perscrutari curavi cellas; vel posterioris temporis venerabilium doctorum florentia percurrere prata festinavi, ut aliquod medicamenti genus civibus meis, filiis scilicet sanctae Ecclesiae conficerem, quo se ab hac pestilentiae contagione praemunire, divina auxiliante gratia, potuissent: ex paternis videlicet thesauris species colligens pigmentorum, vel florum; et singulorum adnectens nomina auctorum, ut salubrior esset et firmior confectio, quo ex clarissimorum virorum sapientiae et sanctitatis erueretur gazis. Et primo omnium ponentes, quid evangelica lux omni sole (0088C)clarior ad illuminationem verae fidei pandat; contra hujus claritatem luminis nemo sanos habens oculos repugnare audet: sed sicut caecus errat in sole; et licet ille soli sit praesens, sol tamen absens illi esse probatur; 761 sic qui evangelicae non consentit veritati, errat de via, donec in ultimam perditionis foveam devolvatur. Vos vero, filii sanctae Dei Ecclesiae, hanc meam pro vobis devotionem sanctarum orationum remunerate suffragiis; et siquid nostra vobis praesentialiter proficiat industria, perpetualiter vestra nobis prosit intercessio.

III.
Credamus Domini Dei Patris testimonio, ubi super baptizatum Filium magnifica voce testatur dicens: Hic est Filius meus dilectus (Matth. III, 17). Et ne quis de altero dici dubitaret, etiam sanctus (0088D)Spiritus in specie columbae praesentia comprobatur, hunc esse Filium Dei, qui a Joanne in Jordane baptizatur. Etsi luce clarius patescat ex auctoritate paternae vocis Filii proprietas; tamen audiendi sanctorum Patrum et catholicorum doctorum venerabiles sensus, quid in hac veridica paterni testimonii professione senserint.(0089A)

IV.
Dicit enim Hilarius ecclesiasticae fidei doctor mirabilis in libro sexto quem de sancta Trinitate scripsit post alia catholicae fidei convenientia sic: « Vere Dei Filium unigenitum Deum Dominum nostrum Jesum Christum esse ac doceri multis modis cognitum est; dum de eo testatur Pater, dum de se ipse profitetur, dum apostoli praedicant, dum religiosi credunt, dum daemones confitentur, dum Judaei negant, dum gentes in passione cognoscunt. Neque enim ex communione nuncupationis est, quod de proprietatis fide dicitur: et cum omnia quae Christus Dominus aut egit aut docuit, ultra omnia eorum sint qui Filii nuncupantur, et in his omnibus quae praecipua sint Christi, hoc vel potissimum doceatur esse, quod Dei Filius est; non est in eo filii ex generali (0089B)familiaritate cognomen. Non contamino veritatis fidem, ut hoc verbis meis astruam. Loquatur, ut saepe solitus est, de unigenito suo Pater, ne sub consummandi baptismi sacramento Jesus Christus ignorabilis esse possit per corpus. Hic est Filius meus dilectus, in quo bene complacui (Matth. III, 17). Rogo, in quo veritas deperit, et in quo infirma fides professionis est? Non annuntiatus per angelum de sancto Spiritu partus ex virgine; non index Magis stella; sed nec adorati in cunis honor; nec baptizandi sub Baptistae professione virtus satis esse ad demonstrationem majestatis existimantur. Pater de coelo loquitur, et ita loquitur: Hic est Filius meus. Quid sibi vult non cognominum, sed pronominum fides? Cognomina nominibus adduntur; pronomina (0089C)vero obtinent in se nominum virtutem. Proprietatis autem significatio est, ubi et hic est dictum esse auditur, et meus est. Et intellige quae sit veritas et ratio dictorum. Legeras: Filios genui et exaltavi (Isai. I, 2). Sed non legeras, filios meos; genuerat enim eos sibi per divisionem gentium et plebem haereditatis in filios. Ne igitur per communionem adoptivae haereditatis cognomentum Filii unigenito Deo adderetur, naturae veritas per significationem proprietatis ostensa est. Assignetur sane hoc communionis in Christo nomen, ut Filius sit, si de quoquam dictum reperietur: Hic est Filius meus. Sin vero proprium ac singulare ei est: Hic est Filius meus, quid calumniam Deo Patri professae de Filio (0089D)proprietatis afferimus? Anne tibi in eo quod dicicitur, hic est, non significari videtur, alios quidem cognominatos ab eo in filios, sed hic Filius meus est, donavi adoptionis plurimis nomen, sed iste mihi Filius est: ne quaeras alium, ne non hunc esse credas; hunc ego tanquam digito indice ac verbi significatione contingo, qua dico, et meus est, et hic est, et Filius est. Quid post haec intelligentiae poterit esse, ut non esse credatur? Et haec quidem paternae vocis significatio ea fuit, ne qui ad implendam omnem justitiam baptizandus esset, quid esset ignoraretur: sed ut, qui ad sacramentum salutis nostrae homo (0090A)cernebatur, Dei voce Dei Filius nosceretur. Et quia in fidei hujus confessione credentium vita esset (non enim alia aeternitatis vita est, nisi Jesum Christum unigenitum Deum sciamus esse Dei Filium), vox e coelo rursum ab apostolis iteratae hujus significationis auditur, ut id firmius crederetur ad vitam, quod non credidisse mors esset. Namque cum Dominus in monte majestatis suae habitu constitisset, Moyse 762 atque Elia assistentibus, et ad visionis atque vocis fidem tribus columnis Ecclesiarum testibus assumptis, haec vox paterna de coelo est: Hic est Filius meus dilectus, in quo complacui, ipsum audite » (Matth. XVII, 5).

V.
Idem post plurima et veridica de naturali proprietate Filii Dei ita intulit: « Quid infertur hodie (0090B)calumniae, ut adoptio nominis sit, ut mendax Deus sit, ut nomina inania sint? Testatus est Pater de Filio; operibus suis Filius testimonium Patris exaequat. Cur non videatur esse in eo idem [ Al., id est] Filii veritas, quae et docetur [ Al., dicitur] et probatur. Non est per Deum Patrem Filii nomen in Christo et [ Al., ex] adoptione bonitatis: neque sanctitate meruit hoc nomen, sicut plures post confessionem fidei Dei Filii sunt. Proprietatis enim in his significatio nulla est: nominis namque tantum, ut Deo dignum est, indulta dignatio est. Aliud est, hic est, et meus est, et hunc audite: in hoc veritas est, natura est, fides est. »

VI.
Item in sequentibus in eodem libro sexto: (0090C)« Omnibus, quibus per fidem Deus Pater est, per eam fidem Pater est, qua Jesum Christum Dei Filium confitemur. Confiteri autem Filium secundum generale sanctorum nomen, quid habet fidei, ut dicamus, unus ex filiis est? Sed nunquid et caeteri in hac creaturae suae infirmitate non filii sunt? In quo ergo Filium Dei Jesum Christum fides confessa praecellit, cum ei secundum filios, filii non natura, sed nomen sit? Christum perfidia ista non diligit. »

VII.
Item in sequentibus ejusdem libri: « Et quidem secundum propositae a nobis responsionis ordinem opportunissimus hic nobis locus est, ut tertio nunc doceamus Filium Dei Dominum nostrum Jesum Christum ab apostolis creditum, non ex nuncupatione, sed ex natura; neque ex adoptione, sed ex nativitate. »(0090D)

VIII.
Item in sequentibus: « Non est evangelica et apostolica fides, Filium Dei nomine potius quam natura credere [ Al., credidisse]. Si enim adoptionis haec nuncupatio est; et non idcirco Filius est, quia exierit a Deo, quaero unde beatus Simeon Barjona est confessus: Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI, 16). Anne cum omnibus potestas sit per sacramentum regenerationis in filios Dei nasci? Si secundum hanc nuncupationem Filius Dei Christus est, interrogo quid illud sit, quod Petro non caro, (0091A)neque sanguis revelavit, sed Pater, qui in coelis est? »

IX.
Item ex eodem libro: « Scribens utique evangelista [ Al., Evangelia] scribendi debuit afferre rationem; et [ Al., ut] videamus, quam ostenderet dicens: Haec autem scripta sunt, ut credatis quoniam Jesus est Christus Filius Dei (Joan. XX, 31). Scribendi igitur Evangelia [ Al., Evangelii] non aliam praetulit causam, quam ut omnes crederent Jesum esse Christum Dei Filium. Si sufficit ad salutem Christum credere, cur adjecit: Filium Dei? Si vero Christum credere ea demum fides est, non Christum tantummodo, sed Christum Filium Dei credidisse, non est nomen Filii in Christo unigenito Deo ex adoptionis consuetudine. »(0091B)

X.
Videamus quoque quale testimonium beatus Joannes Baptista, post descensum Spiritus sancti in specie columbae super eum, protulit de illo: Et ego vidi et testimonium perhibui, quia hic est Filius Dei (Joan. I, 34). De quo testimonio beatus Augustinus in homilia septima super Joannem evangelistam ita ait: « Perhibuit Joannes testimonium, quia vidit. Quale testimonium perhibuit? Quia ipse est Filius Dei. Oportebat ergo ut ille baptizaret, qui est Filius Dei unicus, non adoptatus. Adoptati Filii ministri sunt unici: Unicus habet potestatem, adoptati ministerium. »

XI.
Item in eadem homilia (Num. 13): « Messias Hebraice, Graece Christus, Latine Unctus. Ab unctione enim dicitur [Christus], a chrisma unctio est. (0091C)Graece ergo Christus Unctus. Ille singulariter unctus, praecipue unctus, unde 763 omnes Christiani ungentur, ille praecipue. Quomodo in Psalmo dicit, audi: Propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo exsultationis prae participibus tuis (Psal. XLIV, 8). Participes enim ejus omnes sancti, sed ille singulariter Sanctus Sanctorum, singulariter unctus, singulariter Christus. »


XII.
Quid opus est professionem Nathanaelis protestantis verbis exaggerare: Rabbi tu es Filius Dei, tu es rex Israel (Joan. I, 49); de quo Veritas ipsa tam laudabile protulit testimonium dicens: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est (Ibid. 47)? « Nam iste Nathanael, sicut Augustinus dicit (num. 20), talem protulit vocem: Tu es Filius Dei, tu es rex Israel, qualem (0091D)tanto post Petrus, quando ei Dominus ait: Beatus es Simon Barjona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus, qui est in coelo (Matth. XVI, 17); et ibi nominavit petram, et laudavit firmamentum Ecclesiae. In ista fide hic jam dicit: Tu es Filius Dei, tu es rex Israel. » Item in octava homilia ejusdem operis idem praefatus Pater de unitate Filii Dei ita dicit (num. 4): « Dominus autem securus moriens dedit sanguinem suum pro ea, quam resurgens haberet, quam sibi jam conjunxerat in utero Virginis. (0092A)[ Verbum enim sponsus et sponsa caro humana, et utrumque unus Filius Dei et idem Filius hominis, ubi factus est caput Ecclesiae. Ille uterus virginis] Mariae thalamus ejus, inde processit tanquam sponsus de thalamo suo. »

XIII.
Si igitur Dominus Christus secundum carnem, sicut quidam improba fide garriunt, adoptivus est Filius, nequaquam unus est Filius, quia nullatenus proprius Filius et adoptivus Filius, unus esse potest Filius, quia unus verus, et alter non verus esse dignoscitur. Quid Dei omnipotentiam sub nostram necessitatem prava temeritate constringere nitimur? Non est nostrae mortalitatis lege ligatus; omnia enim, quaecunque vult, Dominus facit in coelo et in terra (Psal. CXIII, 3). Si autem voluit ex virginali (0092B)utero proprium sibi creare Filium, quis ausus est dicere, eum non posse? Potestati ejus quis resistit (Rom. IX, 19)? Cur secreta voluntatis illius vel potestatis indagare aliquis audet? Vel quare credere non debemus ejus testimonio de Filio suo, quem toties in Evangelio suum nominavit, et non alienum? Ipse quoque Filius Patrem eum saepius nominavit. Videamus quid ipse caeco respondit interroganti, quis esset Filius Dei, ut crederet in eum. Respondit itaque: Et vidisti eum, et qui loquitur tecum ipse est (Joan. IX, 37). Nondum enim caecus ille spiritaliter intellexit Filium Dei; tamen audivit ab eo: Et vidisti eum. Quem, nisi Filium Dei? Et qui loquitur tecum, ipse est. Quis, nisi Filius Dei? Ille unitatem personae humanitatis et divinitatis monstravit, ut (0092C)crederetur ille homo, qui visus est, vere esse Filius Dei. His testimoniis veritatis roboratus, o homo, noli judicare judicem tuum, sed adora Deum tuum regnantem in coelis, quem Magus adoravit vagientem [ Ms., vagitantem] in cunabulis: honora sedentem in throno majestatis, quem mater natum posuit in praesepio hospitalitatis, et noli facere injuriam creatori tuo, sicut sanctus Augustinus dicit in homilia in Natali Domini: « Quare modo putatur injuria, quando Deus, quod ipse fecit, mire in se clementer excepit, et in homine se vere videri voluit, in quo ante imaginarie voluit se videri, deditque ut proprietas esset ipse, qui ante, ut similitudo esset, acciperet. »
Ingrediamur quoque aliorum sanctorum Patrum (0092D)aromaticas cellas, et eruamus inde aliquid ad salutem legentium et supplementum operis nostri.

XIV.
Videamus quid beatus Cyrillus Alexandrinus episcopus, cujus documenta contra Nestorium in sexta synodo maxime claruerunt, de hac inquisitione senserit. Dicit enim in Epistola, quam in commune ecclesiasticis scripsit ordinibus, inter alia sic: « Quando enim, inquit, introducit primogenitum in orbem terrarum dicit: Et adorent eum omnes angeli Dei (Hebr. I, 6). Sed nos quidem, etsi sancto (0093A)uncti sumus Spiritu, adoptionis quidem ditamur gratia, vocamurque etiam Dei [ id est, Dii], nostrae vero naturae mensuram non ignoremus; sumus 764 enim in terra et habitamus inter servos; at ille est non in quibus nos, sed natura et vere Filius et omnium Dominus. »

XV.
Idem in eadem post pauca: « Quocirca quidem ex duabus rebus indubitanter, divinitate et humanitate Emmanuel est. Verumtamen unus Dominus Jesus Christus, unusque et vere Filius, Deus simul et homo; et non homo Deus factus sub aequalitate horum, qui per gratiam; sed Deus potius verus in humana forma apparens propter nos. Dat nobis autem fidem ad hoc et Deiloquus Paulus dicens: Cum autem venisset plenitudo temporis, misit Deus (0093B)Filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum Dei reciperemus » (Gal. IV, 4, 5).

XVI.
Et non multo post in eadem epistola: « Quomodo ergo proprius Dei Filius nominatus est Christus, qui etiam traditus est a Deo et Patre causa omnium salutis et vitae? Traditus est enim propter peccata nostra, et ipse iniquitates multorum portavit in corpore suo in ligno, secundum Prophetae vocem. Palam ergo est, quia unitatis res assumpta necessarie proprium Filium declaravit Dei, qui ex sancta Virgine est. Corpus enim est non alterius cujuspiam secundum nos, sed magis proprium ex Patre existentis Verbi, natum ex ea. »

XVII.
Considerandum quoque est, quod sanctus (0093C)Athanasius in epistola ad Epictetum de fidei catholicae firmitate dixerit: « Quomodo autem, inquit, et ambigere audent, qui dicuntur Christiani, si [ Pro, an], qui ex Maria processit Deus, Filius quidem substantia et natura Dei est; secundum carnem autem ex semine David est, ex carne autem sanctae Mariae. Quid autem putas? Temerarii facti sunt, ut dicerent Christum, qui carne passus est et crucifixus, non esse Dominum Salvatorem, et Deum, et Filium Patris. Aut quomodo Christiani volunt nominari, qui dicunt in hominem sanctum, sicuti unum prophetarum venisse Verbum, et non hominem factum sumentem ex Maria corpus; sed alterum esse Christum, et alterum Dei Verbum, quod ante Mariam (0093D)et ante saecula Filius existebat Patris? Aut quomodo esse Christiani possunt, qui dicunt alium esse Filium, alium Dei Verbum? Non per adoptionem haec facta sunt, absit! sicut quidam existimarunt, sed, sicut est veritas, homine facto Salvatore, totius humani generis salus facta est. Si enim adoptione erat in corpore Verbum, secundum illos (quod autem adoptione dicitur, phantasia est) reperietur et putative salus et resurrectio hominum dici, secundum impiissimum Manicheum. Sed non equidem phantasia est salus nostra; neque corporis (0094A)solum, sed totius hominis, animae et corporis, veraciter salus facta est. Humanum naturaliter, quod ex Maria secundum divinas Scripturas, et verum erat Salvatoris [corpus]. »

XVIII.
Item Julius sanctissimus Romae episcopus in epistola ad Prosdocimum ita ait: « Praedicatur autem ad plenitudinem fidei et incarnatus de virgine Maria Dei Filius, et inhabitasse in hominibus; non in homine operatur. Hoc enim in prophetis est et in apostolis: [perfectus Deus in carne, et homo] perfectus in Spiritu; non duo filii, unus quidem proprie Filius assumens hominem, alter autem mortalis assumptus a Deo: sed unus unigenitus in coelo, unigenitus in terra Deus. »
XIX.
Item Felicissimi episcopi Romae et martyris (0094B)ad Maximum episcopum et clerum Alexandriae sacrae fidei confirmatio: « De Incarnatione autem Verbi et fide credimus in Dominum nostrum Jesum Christum de virgine Maria natum, quia ipse est sempiternus Dei Filius et Verbum, et non homo a Deo assumptus, ut alter esset praeter illum. Neque enim hominem assumpsit Dei Filius, ut sit alter praeter ipsum; sed Deus existens perfectus, factus est simul et homo perfectus, incarnatus de Virgine. » 765

XX.
Item beatus Gregorius Nazianzenus: « Non decipiant homines nec decipiantur sine sensu suscipientes Dominicum hominem, sicut ipsi dicunt; magis autem Dominum nostrum et Deum: Nec enim hominem dividimus a deitate, sed unum et eumdem dogmatizamus; prius quidem non hominem, sed Deum (0094C)et Filium solum et ante saecula non mistum corpori, et quaecunque sunt corporis; in fine autem et hominem assumptum pro nostra salute passibilem carne, impassibilem deitate; circumscriptum corpore, incircumscriptum divinitate; eumdem terrenum et coelestem, visibilem et intelligibilem, capabilem et incapabilem, ut in toto homine eodemque et Deo totus homo reformaretur, qui sub peccato ceciderat. Si quis non Dei genitricem Mariam aestimat, sine deitate est. Si quis quasi per fistulam Virginis transisse, et non in ipsa formari, deifice simul et humane; deifice quidem, quia sine viro; humane autem, quia lege partus, anathema sit. Si quis formatum dicit hominem, et ita subingressum Deum, damnatus (0094D)est; non enim nativitas Dei istud est, sed fuga nativitatis. Si quis introducit duos filios, unum quidem ex Deo et Patre, secundum autem ex Maria novum, et seipsum ex adoptione excidet, quae promissa est recte credentibus. Naturae enim duae, Deus et homo, quod est anima et corpus; Filii autem non duo, nec Dii. Neque enim hic duo homines, licet etiam Paulus interiorem hominem et exteriorem appellaverit, et, si oportet compendiosius dicere, aliud quidem et aliud, ex quibus Salvator est (siquidem non idem est invisibile visibile; et sine tempore, sub (0095A)tempore); non alius autem et alius, absit! utraque enim summae unitionis in contemperatione, Deo quidem inhumanato, homine autem deificato. »

XXI.
Item Atticus episcopus Constantinopoleos: « Nisi enim ille nasceretur carnaliter, non tu renascereris spiritaliter. Nisi ille sustinuisset servi formam, non tu dignitatem adoptionis lucratus esses. Propter hoc enim in terra coelestis, ut tu in coelis servareris terrenus. Propter hoc Christus semetipsum exinanivit, ut nos omnes de plenitudine ejus accipiamus. Illius mors tua facta est immortalitas. »

XXII.
Item Theodotus episcopus Cyprorum in sermone de nativitate Domini post alia etiam ista protulit: « Quid igitur? Advenit Deus existens ad homines, non locum ex loco mutans, sed invisibilem (0095B)naturam ostendens visibilem, et visus ut homo et tanquam cognatus hominibus apparens, sicut etiam evangelista praedicans dicit, quia Verbum caro factum est. Quomodo possibile est Deum Verbum fieri hominem requiris, et modum Dei miraculosum a nobis exigis? Si comprehensibile nobis esset, quod incomprehensibile est sermone, miraculum non esset, sed causa naturae; si vero miraculum et signum est, quod factum est, cede rationem Domino miracula facienti; quia enim factum est scire te volo; et ex eo quod factum est, fructum fide lucrare. Operanti cede. » Et post pauca: « Hoc egit miraculorum creator, ad suam voluntatem naturam trahens, et paruit natura jussioni. Noli ergo in infirmitatem humanae naturae cadere. Noli dicere, quomodo hominis natura (0095C)coepit Deum? Quomodo Deus factus est homo? Quomodo Deus Verbum facta est caro visibilis? Sed quia factum est, crede; modum vero et rationem cede creatori. »

XXIII.
Audiamus quoque, quid beatus Gregorius pontifex apostolicae sedis et doctor mirabilis in libro primo operis pulcherrimi Moralium dicat: « Eratque vir ille magnus inter omnes Orientales (Job. I, 3). Quod Redemptor noster Oriens dicitur, Propheta testante perhibetur, qui ait: Ecce vir Oriens nomen ejus (Zach. VI, 12). Omnes ergo, qui in hoc oriente fide consistunt, recte Orientales vocantur; sed quia omnes 766 homines tantummodo homines; ipse autem Oriens Deus et homo, recte dicitur: Erat magnus inter omnes Orientales. Ac si aperte diceretur: (0095D)Omnes, qui in fide Deo nascuntur, superat, quia non, ut caeteros adoptio, sed natura illum divinitatis exaltat; qui etsi humanitate caeteris apparuit similis, divinitate tamen mansit super omnia singularis. »

XXIV.
Item in libro octavo decimo ejusdem Operis beatus Gregorius de excellentia nativitatis Christi, et quantum a nobis differat, admirans ait: « Non adaequabitur ei topazium de Aethiopia (Job. XXVIII, 19). Quid Aethiopiam, nisi praesentem mundum accipiamus, (0096A)quae coloris nigredine designat peccatorem populum, foeditatem meritorum. Aliquando vero Aethiopiae nomine specialiter gentilitas designari solet, infidelitatis prius nigra peccatis, quam veniente Domino Habacuc propheta vidit timore perterritam et ait: Tabernacula Aethiopum expavescent tabernacula terrae Madian (Habac. III, 7). David quoque propheta videns, quod ad Judaeam redimendam veniret Dominus; sed ante gentilitas crederet, quam Judaea sequeretur, sicut scriptum est: Donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret (Rom. XI, 25), dicit: Aethiopia praeveniet manus ejus Deo (Psal. LXVII, 32), id est, priusquam Judaea credat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium (0096B)vero pretiosus lapis est; et quia Graeca lingua πᾶν omne dicitur, pro eo quod omni colore resplendet topazium, quasi topandium vocatur. Dum vero in Deum conversa gentilitas credidit, ex ea multi ita sunt dono Spiritus locupletati, ut quasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisque virtutibus extollatur, a sancto viro nunc dicitur non adaequabitur ei topazium de Aethiopia. Ac si aperte diceretur: Nullus sanctorum quibuslibet virtutibus plenus, ex ista tamen nigredine mundi collectus aequari potest, de quo dictum est: Quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I, 39). Nos quippe sancti efficimur, non tamen nascimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur, ut cum propheta dicamus: Ecce (0096C)enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea (Psal. L, 7). Ille autem solus veraciter sanctus natus est, qui, ut ipsam conditionem naturae vinceret, ex commistione carnalis copulae conceptus non est. Huic se sapientiae quasi quoddam topazium de Aethiopia aequari voluit, cum quidam haeresiarcha dixit: Non invideo Christo Deo facto; si volo, et ipse possum fieri: qui Jesum: Dominum nostrum non per mysterium conceptionis, sed per profectum gratiae Deum putavit, perversa allegatione astruens, eum parvum hominem natum, sed ut Deus esset per meritum profecisse; atque ob hoc aestimans, et se et quoslibet alios ei posse coaequari, qui filii Dei per gratiam fiunt; non intelligens, non attendens quia non adaequabitur ei topazium de (0096D)Aethiopia. Aliud est enim natum hominis gratiam adoptionis percipere; aliud unum singulariter per divinitatis potentiam Deum ex ipso conceptu prodiisse: nec aequari potest gloria unigeniti habita per naturam, aliis accepta per gratiam. Mediator quippe Dei atque hominum, homo Christus Jesus, non sicut iste haereticus desipit, alter in humanitate, alter in Deitate est; non purus homo conceptus atque editus, post per meritum, ut Deus esset, accepit, sed nuntiante (0097A)angelo et adveniente Spiritu, mox Verbum in utero, mox intra uterum Verbum caro; et manente incommutabili essentia, quae ei est cum Patre et cum sancto Spiritu coaeterna, assumpsit intra virginea viscera, ubi et impassibilis pati et immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset esse in fine saeculorum: et per ineffabile sacramentum conceptu sancto et partu inviolabili secundum veritatem utriusque naturae natus est unus Dei Filius, ut eadem virgo et ancilla Domini esset et mater. Sic quippe ei ab Elisabeth dicitur: Unde hoc mihi, ut veniat mater Domini mei ad me (Luc. I, 43)? Et ipsa virgo concipiens dicit: Ecce ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum (Luc. I, 38). Et quamvis ipse aliud ex Patre, aliud ex virgine, non tamen alius ex Patre, (0097B)alius ex virgine, sed ipse est aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre, ipse qui fecit, ipse qui factus est; 767 ipse speciosus forma prae filiis hominum per divinitatem (Psal. XLIV, 3), et ipse, de quo dictum est: Vidimus eum, et non erat aspectus, et non est species ei neque decor per humanitatem (Isai. LIII, 2); ipse ante saecula de Patre sine Matre, ipse in fine saeculorum de Matre sine Patre. »

XXV.
Item beatus Alexander Constantinopoleos episcopus Alexandro Alexandrino episcopo scribens in epistola quam pro fide catholica scripsit post praefationem congruam ita subinfert: « Porro creaturae ejus, homines et angeli benedictiones acceperunt, virtutibus proficere contendentes, mandatisque legitimis, quatenus non peccarent. Dominus vero noster (0097C)naturaliter Filius Patris existens ab omnibus adoratur. Illi deponentes spiritum servitutis ex bonis operibus et profectu Spiritum filiationis accipientes per naturalem Filium justi fiunt et ipsi adoptione filii; istius autem propriam et naturalem praecipuamque filiationem Paulus etiam manifestavit de Deo dicens: Qui proprio Filio suo non pepercit, sed pro nobis, id est, qui natura non sumus filii, tradidit eum (Rom. VIII, 32); ad distinctionem namque non propriorum illum proprium Filium esse dixit. In Evangelio autem, Hic est Filius, inquit, meus dilectus, in quo bene complacui (Matth. III, 17). »

XXVI.
Chromatius quoque sanctae Romanae antistes Ecclesiae, in libello quem de octo Beatitudinibus scripsit, ita dicit: « In mysterio enim baptismi et (0097D)Filius [ Alii addunt: manens] videtur in corpore; et Spiritus sanctus in specie columbae descendit; et vox Patris de coelo auditur, ut Trinitatis unitas declaretur, quia nec Pater sine Filio intelligi potest, nec Filius sine Spiritu sancto cognosci. Vide [ Al., Unde] igitur, quale Patris de Filio testimonium sit dicentis: (0098A)Hic est Filius meus. Suus utique non per adoptionem gratiae, neque per religionem creaturae, ut haeretici volunt; sed sui proprietate generis et veritate naturae. Multi enim sanctorum filii Dei dicuntur et sunt, sed hic sine comparatione [ Al., compassione] unus Deo Patri Filius unigenitus et verus et proprius, non aliunde quam de Patre natus; quia tam verus pater Pater est, quam verus et Deus est; sicuti etiam [ Al., tam] verus filius [Filius] est, quam verus et Dominus. Perfecta ergo fides est Trinitatis ostensa, cum et Pater Christum Dominum ac Deum nostrum Filium suum esse testatur; et Spiritus sanctus, id est, Paracletus, in tanto fidei sacramento Patri Filioque conjungitur, ut verum Patrem, verum Filium, verum etiam Spiritum sanctum credere tres personas, (0098B)sed unam divinitatem Trinitatis, unamque substantiam non dubitemus. »
XXVII.
Sed hujus fidei veritatem beatus Augustinus multis confirmat testimoniis, quae sparsim in opusculis suis legentibus et studiosis occurrunt. Non enim dormientes [ Leg., dormientibus] in infidelitate, sed sapientiae studentibus veritatis thesauri patescunt; unde et in Evangelio ipsa Sapientia dixit: Justificata est sapientia a filiis suis (Matth. XI, 19). Unde idem Pater in praefato opere Homiliarum titulo quartodecimo tale protulit testimonium: « Audi enim adhuc quod sequitur, quia de Filio dixerat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Pater diligit Filium et omnia dedit in manu ejus (Joan. III, 34, 35). Adjicit: Omnia dedit in manu ejus, ut nosses et hic, (0098C)quam distincte dictum est: Pater diligit Filium. Quare enim? Pater non diligit Joannem? Et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater non diligit Paulum? Et tamen non omnia dedit in manu ejus. Pater diligit Filium: sed quomodo 768 Pater Filium, non quomodo Dominus servum; quomodo unicum, non quomodo adoptatum. »

XXVIII.
Item in Sermone XXII: « Et revera, fratres, puto quia justum est, humiliavit se propter nos, glorificemus illum nos. Non enim Filius hominis propter se est, sed propter nos: ergo erat Filius hominis illo modo, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Ideo hunc enim Deus Pater signavit. Signare quid est, nisi proprium aliquid ponere. Hoc est signare, ponere aliquid, quo non confundatur (0098D)cum caeteris. Signare est, signum ei ponere. Cuicunque rei ponis signum, ideo ponis signum, ne confusa cum aliis ante non possit agnosci. Pater ergo eum signavit. Quid est signavit? Proprium quiddam illi dedit, ne caeteris comparetur hominibus. Ideo dictum est: Unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis prae (0099A)participibus tuis (Psal. XLIV, 8). Ergo signare quid est? Exceptum habere hoc est, prae participibus suis. »

XXIX.
Item in Sermone ejusdem operis XXIV: « Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit Filius hominis, qui est in coelo (Joan. III, 13). Non dixerat, Filius, inquit, hominis, qui erat in coelo [ Edit.: Non dixit, erat, sed Filius, inquit, hominis qui est in coelo]. In terra loquebatur, et in coelo se esse dicebat. Et non ita dixit: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis [Edit., Filius Dei], qui est in coelo. Quo pertinet, nisi ut intelligamus quod etiam pristino sermone commendavi charitati vestrae, unam personam esse Christum Deum et hominem, non duas, ne fides nostra non sit Trinitas, sed quaternitas? Christus ergo (0099B)unus est; Verbum anima caro, unus Christus; Filius Dei et Filius hominis, unus Christus; Filius Dei semper, Filius hominis ex tempore, tamen unus Christus secundum unitatem personae. In coelo erat, quando in terra loquebatur: sic erat Filius hominis in coelo, quomodo Filius Dei erat in terra. Filius Dei in terra suscepta carne; Filius hominis in coelo in unitate personae. »

XXX.
Ecce quomodo iste Pater venerabilis adoptionis nomini nuper inducto occurrit! Quomodo non erunt quatuor personae, si [ Forte, scilicet] Pater, et Spiritus sanctus, et Filius proprius, et filius adoptivus? Nam sicut saepe diximus, omnis qui sanum sapit, duo esse intelligit proprium et adoptivum, sicut duo sunt verum et non verum. Et quam impium est dici duos filios, unum proprium, alterum adoptivum! Contra quam impietatem (0099C)sanctae fidei professio in symbolo, quod beatus Isidorus in Etymologiis composuit, manifeste pugnat, dicens: « Ergo Dei Filius hominis factus est Filius, natus secundum veritatem naturae ex Deo Dei Filius; et secundum veritatem naturae ex homine hominis Filius, ut veritas unigeniti [ Edit., geniti] non adoptione, neque appellatione [ Edit., apparitione], sed in utraque nativitate Filii nomen nascendo haberet, ut esset verus Deus et verus homo unus Filius. » Non ergo duos Christos, neque duos Filios, sed Deum et hominem unum Filium, quem propterea unigenitum dicimus, manentem in duabus substantiis, sicut ei naturae veritas contulit.

XXXI.
Item praenominatus Pater Augustinus in Homil. XXVI dicit in eo loco, ubi Dominicam exposuit (0099D)sententiam: Qui a semetipso loquitur, gloriam propriam quaerit (Joan. VII, 18). « Quid tu homo facere debes, qui, quando aliquid boni facis, gloriam tuam quaeris; quando autem aliquid mali facis, Deo calumniam meditaris? Intende tibi, creatura es, agnosce creatorem. Servus es, ne contemnas Deum. Adoptatus es, sed non meritis tuis; quaere gloriam ejus, a quo habes hanc gratiam homo adoptatus, cujus gloriam quaesivit, qui est ab illo unicus natus. Qui autem quaerit gloriam ejus qui misit illum, hic verax (0100A)est, et injustitia in illo non est (Joan. XVII, 18).

XXXII.
Dicit etiam idem praefatus Pater in Homil. XXXIII, in expositione ejus sententiae, quam ipsa Veritas Judaeis calumniantibus respondit: Si ego judico, judicium meum verum est (Joan. VIII, 16). Unde ergo verum est judicium ejus, nisi 769 quia verus est Filius? » Ecce verum eum nominavit Filium, non adoptivum; et vere nominavit, quia tantum est inter verum Filium et adoptivum filium, quantum inter verum et non verum. Quomodo aliquid in Christo invenitur, nisi veritas, qui ait: Ego sum via, et veritas, et vita (Joan. XIV, 6)? Et Apostolus: Christus est veritas (I Joan. V, 6).

XXXIII.
Item in Homilia XXXVIII, ubi de ipsius veritatis excellentia disseruit, ait: « Ipsa est veritas Verbum (0100B)Dei, Deus apud Deum, unigenitus Filius. Haec veritas carnem induta est propter nos, ut de Maria virgine nasceretur, et impleretur prophetia: Veritas de terra orta est (Psal. LXXXIV, 12). Haec ergo veritas cum Judaeis loqueretur, latebat in carne; latebat autem, non ut negaretur, sed ut differretur; [differretur], ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitatem carnis Dominus noster Jesus Christus, et secundum majestatem divinitatis occultus, dixit ad eos qui ei, dum haec loqueretur, crediderunt: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis (Joan. VIII, 31); qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit (Matth. X, 22); et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, (0100C)et loquitur vobis, et veritas liberabit vos (Ibid. 32). Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit; quomodo nihil est aliud salvat, nisi salvum facit. Nihil aliud est ditat, nisi divitem facit; sic liberat nihil est aliud, nisi liberum facit. » Quis alius liberat nos, nisi Christus, qui est veritas et verus Filius, et verus liberator, de quo ipse Joannes evangelista ait: Sciens autem Jesus quia dedit ei Pater omnia in manus (Joan. XIII, 3). Si non dedit ei ut verus esset Filius, non omnia dedit ei in manus, id est, in potestatem; et falsum est quod tantus dicit evangelista, quod impiissimum est cogitare. Dicit enim ipse Dominus Christus: Judicium meum verum est, quia solus non sum, sed ego, et qui me misit Pater (Joan, VIII, 16); tanquam diceret: (0100D)Ideo judicium meum verum est, quia verus Filius Dei sum, quia verum loquor, quia ipsa veritas ego sum.

XXXIV.
Ad confirmationem hujus sensus idem Pater in Homilia tricesima sexta ita loquitur de eo, quod Christus ait: Multa habeo de vobis loqui et judicare, sed qui me misit verax est (Joan. VIII, 26); « tanquam diceret: Ideo verum dico, quia Filius veracis veritas sum, Pater verax est, Filius veritas. » Et post pauca: « Ait enim apertissime ipse Dominus: Ego sum via et veritas et vita. Ergo, si Filius veritas, Pater (0101A)quid, nisi quod ait Veritas: Qui me misit verax est. Filius veritas, Pater verax. Quid plus sit, quaero, sed aequalitatem invenio. » Hanc autem veritatem in Christo ipse Joannes evangelista in Epistola sua protestatur dicens: Ut simus in vero Filio ejus Jesu Christo, qui est verus Deus et vita aeterna (I Joan. V, 20). Item in Evangelio ejusdem idem Deus Christus, elevatis in coelum oculis, dixit ad Patrem: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum (Joan. XVII, 3).

XXXV.
« Ordo autem verborum est, secundum quod beatus Augustinus ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te, et quem misisti Jesum Christum solum verum Deum. » Missio haec incarnatio est Christi, quem in hoc loco verum Deum nominavit, et in alio, (0101B)ut diximus, verum Filium: et in hujus cognitione fidei in utroque loco vitam aeternam esse praedixit. Et si haec est vita aeterna, ut Jesum Christum verum Deum et verum Filium, sive in majestatis gloria, sive in humilitatis assumptione cognoscamus et credamus, consequens est ut nunquam habeat vitam aeternam, qui hujus veritatis in Christo fidem non habuerit, dicente eodem Joanne: Omnis Spiritus, qui solvit Jesum, ex Deo non est, et hic est Antichristus, de quo audistis, quomodo [quoniam] venit, et nunc jam in mundo est (I Joan. IV, 3). Quid est solvere Jesum, nisi non credere eum vel verum Deum, vel verum Filium Dei in utraque esse natura, qui unus est Deus et unus Filius et unus Christus in substantia divinitatis atque humanitatis? Non sicut quidam (0101C)improba caecitate illum in divinitate proprium Dei Patris esse Filium, adoptivum vero ejusdem Dei Patris in humanitate affirmant. Et si ita esset, omnino duo 770 Filii essent; quia nequaquam, ut praefati sumus, una esse potest persona in proprio Filio et in adoptivo; quia unus ex illis verus est Filius: alter itaque non verus. Igitur diversum, verum et non verum, esse quis non agnoscat, nisi lethargico et phrenetico laboret in morbo? Nam sanctus Ambrosius in libro primo catholicae fidei ait: « Non est unum adoptivus et verus: nec Filius diceret, unum sumus, si se cum vero, qui verus non erat, ipse conferret. »

XXXVI.
Interrogo te, profani assertor erroris: anima rationalis, quae in te est, et totum corpus tuum (0101D)vivificat, vegetat, et movet, et ut sancti Patres volunt, corporis origine [ Deest, non] seminatur, sed ex nihilo creata aliunde corpori immittitur; an non sit Patri tuo adoptiva filia, et caro tantummodo propria filia? An tu totus, anima et corpore, unus et proprius patri tuo sis filius? Quid si homo ex ea substantia, quae non ex se generatur, corpori conjuncta proprium et verum poterit habere filium, cur Deum impotentem putas, quod proprium non possit et verum de Spiritu sancto ex Maria virgine natum habere Filium? Nunquid tu leges impones ei, qui omnia quaecunque vult facit, in coelo et in terra? In coelo voluit ex sua substantia aeternaliter habere (0102A)Filium aequalem per omnia sibi: in terra ex virginali utero proprium quoque, licet in forma servi minorem, in forma divinitatis aequalem non potuit? Ecce qualis legifer! qui tuis legibus Deum constringere te posse putas, Apostolo increpante: O homo! tu quis es, qui respondeas Deo. Et alibi: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus. Quis enim cognovit sensum Domini, aut quis consiliarius ejus fuit (Rom. XI, 33, 34)? Serus consiliator venisti Deo, qui absque te non potuit quod voluit. Ingratus mihi videris beneficiorum ejus, qui te, dum non esses, ad imaginem creavit suam, perditumque per proprium Filium suum majore dignitate ad eamdem reparavit imaginem. Et in adoptione tibi aequalem (0102B)esse asseris, qui te adoptivum fecit? Liberatorem et liberatum una et aequali filietatis dictione volens esse constrictum, dum ipsa Veritas dicit: Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis (Joan. VIII, 36). Tu vero in corde tuo infidelitatis calamo, licet in evangelicis non legisses litteris, scriptum habes: Si adoptivus vos liberaverit, vere liberi eritis, et te legentibus occulte Arianae perfidiam pravitatis subintelligendam relinquis; quia si una persona est et unus Filius Deus et homo, et homo est adoptivus filius, necesse est ut Deus quoque sit adoptivus. Nonne multo elegantius esset, ex dominante natura in Filii proprietatem, subjectam esse glorificatam?

XXXVII Rade, obsecro, de corde tuo hujus adoptionis nomen in Christo Deo, ut sis in vero Filio (0102C)Dei, et vitam in illo habeas aeternam. Heu caeca pravitas! quae dum sapiens esse videri contendit, stulta ostenditur; et dum alta divinitatis mysteria praesumptuosa audacia scrutari praesumit, dicente Scriptura: Altiora te ne quaesieris (Eccli. III, 22), in profundam erroris foveam praecipitata cadit. Idem enim homo Filius virginis, Spiritu sancto conceptus, ab initio conceptionis suae Deus verus conceptus est, et tempore opportuno Deus verus natus. Ecce Deus Pater Deum verum nasci voluit, ita ut una esset Dei et hominis persona, et unus esset Filius Dei, Deus et homo. Quomodo noluit eum verum Filium esse, quem verum voluit esse Deum? Aut illud potuit, et hoc non potuit? Ubi est nunc omnipotentia Dei, cujus voluntati nullus resistit? Si potuit et (0102D)noluit, cur invidit ei veritatem Filii, cui non invidit veritatem Deitatis? Et quid est, quod dicit paterna vox: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui? Iterumque in monte: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum audite. Diabolus dubitat si Dei Filius esset quem vidit, et ideo in sua tentatione hoc egit semper, ut sciret si Dei esset Filius. Hi vero adoptionis assertores, majore praesumptione quam diabolus, publice negant verum Filium Dei esse; sed nostrae adoptionis participem affirmare non timent. Nam et ipse Dominus adjuratus a pontifice per nomen Dei vivi, si Filius Dei esset, 771 respondit: Ego sum (Marc. XIV, 62). (0103A)Isti vero dicunt: Non est; nec testimonium paternae vocis, nec ipsius Dei Christi testimonium recipientes, qui alio loco ait: Et si ego testimonium perhibeo de meipso, testimonium meum verum est, quia scio, unde venio, et quo vado (Joan. VIII, 14). Et iterum: Ego sum, qui testimonium perhibeo de meipso, et testimonium perhibet de me, qui misit me Pater (Ibid. 18). Haec ut libet, qui legat, intelligat. Nos ad sanctorum Patrum exempla colligenda revertamur.

XXXVIII.
Nam sanctus Augustinus in Homilia quadragesima sexta saepe dicti Operis sic ait: « Fremuit spiritu, et turbavit seipsum, et dixit, ubi posuistis eum (Joan. XI, 33)? Nescio quid nobis insinuavit fremendo spiritu, et turbando seipsum. Quis enim eum possit nisi seipsum turbare? Itaque, fratres mei, (0103B)primo hic attendite potestatem, et sic inquirite significationem. Turbaris tu nolens; turbatur Christus, quia voluit. Esurivit Jesus, verum est, quia voluit. Dormivit Jesus, verum est, quia voluit. Contristatus est Jesus, verum est, sed quia voluit. Mortuus est Jesus, verum est, quia voluit. In illius potestate erat sic vel sic affici, vel non affici. Veram, inquit, animam suscepit et carnem, totius hominis sibi coaptans in personae unitatem naturam. Nam et anima apostoli verbo illustrata est; anima Pauli et anima Petri verbo illustrata est; aliorum apostolorum, sanctorum prophetarum verbo illustratae sunt animae, sed de nulla dictum est: Ego et pater unum sumus (Joan. X, 30). Anima Christi et caro Christi cum Verbo Dei una persona est, unus Christus est; (0103C)ac per hoc, ubi summa potestas, secundum voluntatis nutum turbatur infirmitas, hoc est, turbavit [ Ms., turbabit] semetipsum. »

XXXIX.
Consideremus quoque quid Leo papa Romanus, vir in fide catholica veracissimus, et in eloquentia clarissimus de divinae in Christo et humanae consortio naturae enarret. Ait enim ita in homilia, quam de nativitate Domini nostri Jesu Christi scripsit: « Verum est, quod beatus Joannes Spiritu sancto plenus intonuit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Et similiter verum est, quod idem praedicator adjecit: Verbum caro factum (0103D)est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ipsius, gloriam quasi unigeniti a Patre. In utraque ergo natura idem est Dei Filius nostra suscipiens, et propria non amittens, in homine hominem renovans, in se incommutabilis perseverans. Deitas enim, quae illic [ Forte, illi] cum Patre communis est, nullum detrimentum omnipotentiae subiit, nec Dei formam servi forma violavit: quia summa et sempiterna essentia, quae se ad humani generis inclinavit salutem, nos quidem in suam gloriam transtulit, sed quod erat, esse non desistit. Unde cum unigenitus Dei minorem se Patre confitetur, cui se dicit aequalem, (0104A)veritatem in se formae utriusque demonstrat: ut et humanam probet imparilitas, et divinam declaret aequalitas. Majestati igitur Filii Dei corporea nativitas nihil abstulit, nihil contulit; quia substantia incommutabilis nec minui potuit nec augeri. Quod enim Verbum caro factum est, non hoc significat, quod in carnem sit Dei natura mutata, sed quod a Verbo in unitatem personae sit caro suscepta; in cujus utique nomine homo totus accipitur, cum quo intra virginis viscera sancto Spiritu fecundata, et nunquam virginitate caritura, tam inseparabiliter Dei Filius est unitus, ut qui erat intemporaliter de essentia Patris genitus, ipse sit temporaliter de utero virginis natus. »

XL.
Item in alia homilia: « Agnoscendum sane, (0104B)dilectissimi, et toto corde est confitendum, quod haec generatio, qua Verbum et caro, id est, Deus et homo, unus Dei Filius, unusque Christus efficitur, super omnem originem humanae creationis excellit. » Item post pauca in eadem homilia: « Nativitas autem Domini nostri Jesu Christi omnem intelligentiam superat, et cuncta exempla transcendit: nec potest esse ullis comparabilis, quae est inter omnia singularis. »
772 XLI. Videamus quod tantus Pater et tam praeclarus doctor omnem intelligentiam Christi nativitatem excedere pronuntiat. Quid isti novi scrutatores arcanorum Dei se existimant intelligere, quod antiqui Patres et catholici doctores se nescire professi sunt; sicut Isaias quoque propheta arcanum (0104C)nativitatis illius esse testatur ineffabile; et hoc in eo loco, ubi de humanitatis injuriis, quas pro nostra passurus erat salute, locutus est: Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente obmutescet; et non aperuit os suum, et de angustia et de judicio sublatus est, generationem ejus quis enarrabit (Isai. LIII, 7, 8) ?

XLII.
Sicut et iste idem Leo in alia confirmat homilia: « Excedit quidem, inquit, dilectissimi, multumque supereminet humani eloquii facultatem divini operis magnitudo, et inde oritur difficultas fandi, unde adest ratio non tacendi: quia in Jesu Christo Filio Dei non solum ad divinam essentiam, sed etiam ad humanam exspectat [ Ms., spectant; Edit., spectat] (0104D)naturam, quod dictum est per Prophetam: Generationem ejus quis enarrabit? Utramque enim substantiam in unam convenisse personam nisi fides credat, sermo non explicat: et ideo nunquam deficit materia laudis, quia nunquam sufficit copia laudatoris. Gaudeamus igitur, quod ad eloquendum tantae misericordiae sacramentum impares sumus; et cum salutis nostrae altitudinem [promere] non valemus, sentiamus nobis bonum esse, quod vincimur. » Et post pauca idem Pater in eadem homilia: « Recedant procul, atque in tenebras suas recedant [ Edit., eant] haereticarum monstra opinionum et insanarum (0105A)sacrilegia falsitatum: Nos exsultans in laude Dei coelestium multitudo, et instructi ab angelis docuere pastores, ut cognitis naturae utriusque documentis et Verbum in Christo homine, et Christum hominem adoremus in Verbo. Nam si, ut Apostolus ait: Qui adhaeret Domino, unus Spiritus est (I Cor. VI, 17), quanto magis Verbum caro factum unus est Christus? ubi nihil est alterius naturae, [in dispensatione salutis nostrae] quod non sit utriusque. Non enim [ Edit., ergo] infirmemur in consilio misericordiae Dei, quae nos et innocentiae reformat et vitae; nec quia in Salvatore nostro manifesta agnoscimus gemina [ Leg., geminae] signa naturae, aut in gloria Dei de veritate carnis, aut in humilitate hominis de deitatis majestate dubitemus. Idem homo [ Edit. omitt., homo] est in (0105B)forma Dei, qui formam recepit servi. Idem est incorporeus manens, et corpus assumens. Idem in sua virtute inviolabilis, et in nostra infirmitate passibilis. Idem a paterno indivisus throno, et ab impiis crucifixus in ligno. Idem est super coelorum altitudines victor mortis ascendens, et usque ad consummationem saeculi universam Ecclesiam non relinquens. Idem postremo est, qui in eadem qua ascendit, carne venturus, sicut judicium sustinuit impiorum, ita judicaturus est de omnium actione mortalium. Unde [ne] plurimis testimoniis immoremur, unum sufficit ex Evangelio sancti Joannis adhiberi, quo ipse Dominus noster dicit: Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei, et qui audierint, vivent. Sicut enim (0105C)Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso, et potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est (Joan. V, 25). Ergo sub una sententia ostenditur, quia idem Filius Dei atque Filius hominis est. Unde apparet quemadmodum Christum Dominum in unitate personae credere debemus, quia cum sit Filius Dei, per quem facti sumus, etiam Filius hominis per assumptionem carnis est factus, ut moreretur, sicut ait Apostolus, Propter delicta nostra; et resurgeret propter justificationem nostram (Rom. IV, 25). Haec confessio, dilectissimi, nullas metuit contradictiones, nullis cedit erroribus. Agnoscimus enim misericordiam Dei ab initio promissam, et ante saecula praeparatam, per quam solam resolvi captivitatis humanae vincula potuerunt, quibus (0105D)primum hominem omnemque ejus posteritatem male suasus auctor obstrinxerat, et propaginem dedititiam originali sibi praejudicio vindicabat. Quia igitur justificandis hominibus hoc principaliter opitulatur, quod unigenitus Dei etiam hominis filius esse dignatus est, ut ὁμοούσιος Patri Deus, id est, unius substantiae, idem homo verus et secundum carnem matri consubstantialis existeret; utroque gaudemus, quia non nisi 773 utroque salvamur: in nullo dividentes visibilem ab invisibili, corporeum ab incorporeo, passibilem ab impassibili, formam (0106A)servi a forma Dei: quia etsi unum manet ab aeternitate, aliud cepit a tempore: quae tamen in unitatem convenerunt, nec separationem possunt habere, nec finem; dum exaltans et exaltatus, glorificans et glorificatus ita sibimet inhaerent [ Edit., inhaeserunt], ut sive in omnipotentia, sive in contumelia; nec divina in Christo careant humanis, nec humana divinis. Hoc credentes, dilectissimi, Christiani sumus, veri Israelitae, et in consortium filiorum Dei veraciter adoptati: quia et omnes sancti, qui Salvatoris nostri tempora praecesserunt, per hanc fidem justificati, et per hoc sacramentum Christi corpus effecti sunt. »

XLIII.
Item Leo papa in alia homilia: « Scientes quod sempiterna Filii deitas nullo apud Patrem crevit augmento, prudenter advertite, quod cui naturae (0106B)in Adam dictum est: Terra es, et in terram ibis (Gen. III, 19); eidem in Christo dicitur: Sede a dextris meis (Psal. CIX, 1). Secundum illam naturam, qua Christus aequalis est Patri, nunquam inferior fuit unigenitus sublimitate genitoris; nec temporalis ei est cum Patre gloria, qui in ipsa Patris est dextera [ Edit., quae est ipsa Patris dextera], de qua in Exodo canitur [ Edit., dicitur]: Dextera tua, Domine, glorificata est in virtute (Exod. XV, 6). Et in Isaia: Domine, quis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui revelatum est » (Isaiae LIII, 1). Et paulo post: « Assumptus igitur homo in Filium Dei sic in unitatem personae Christi ab ipsis corporalibus est receptus [exordiis], ut nec sine deitate conceptus sit, [nec sine deitate editus], nec sine deitate nutritus. »(0106C)
XLIV.
Item in alia homilia: « Repudiatis igitur longeque rejectis omnibus opinionibus impiorum, quibus aut stultitia est crux Christi, aut scandalum, exsultet rectarum mentium fides, et verum unumque Dei Filium non solum secundum deitatem, qua a Patre genitus, sed etiam secundum humanitatem, qua de matre virgine est natus, intelligat. Ipse est in humilitate nostra, qui est in majestate divina, verus Deus et verus homo. »
XLV.
Item idem venerabilis Pater in homilia de Theophania: « Si autem sollicito intellectu velimus aspicere, quomodo etiam triplex illa species munerum ab omnibus, qui ad Christum gressu fidei veniunt, afferatur [ Edit., offeratur], nonne in cordibus recte credentium eadem celebretur [ Edit., celebratur] oblatio? (0106D)Aurum enim de thesauro animi sui promit, qui Christum regem universitatis agnoscit; myrrham offert, qui unigenitum Dei credit veram sibi hominis uniisse naturam; et quodam eum thure veneratur, qui in nullo ipsum a Patre majestatis [ Edit., paternae majestati] imparem confitetur.

XLVI.
Sed et beatus Augustinus in homilia ad populum, de die Purificationis sanctae Mariae quam locutus est, de unitate personae Dei et hominis, et de unitate Ecclesiarum Christi, his verbis protestatus est: « Haec igitur prae charitate in Christo scribo, (0107A)quaerens tanquam fratres, et contestans coram Christo et electis angelis, ut Ecclesiarum pax salva servetur, et concordiae charitatisque vinculum indissolubile maneat sacerdotibus Dei, quoniam magnum est pietatis sacramentum, quod manifestum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum est in gloria (I Tim. III, 16), [cum manente illa incommutabilis Verbi essentia, quae ei cum Patre et cum Spiritu sancto intemporalis atque coaeterna est, ita intra virginea viscera Verbum caro sit factum, ut per ineffabile sacramentum uno conceptu, unoque partu secundum veritatem utriusque naturae eadem virgo et ancilla Domini esset et mater]. » Item post pauca in eadem homilia: [ « Licet (0107B)ergo in uno Domino nostro Christo vero Dei atque hominis Filio Verbi et carnis una 774 persona sit, quae inseparabiliter atque indivise communes habeat actiones, intelligendae tamen sunt ipsorum operum qualitates, et sincerae fidei contemplatione cernendum est, ad quae provehatur humilitas carnis, et ad quae inclinetur altitudo deitatis. » ]

XLVII.
Item praefatus Leo in homilia de Passione: « Amplectentes igitur dilectissimi, Christianae [ Ms., Christiani] spei pignus non divellamur a compage corporis Christi, in quo habitat, sicut Apostolus ait, plenitudo divinitatis corporaliter et estis in illo repleti (Coloss. II, 10). Nam cum incorporea sit substantia Dei, quomodo corporaliter in Christo habitat, nisi quia caro nostri generis facta est caro deitatis? »(0107C)
XLVIII.
Quid dicam? An magis miranda est vel miseranda caecitas perfidiae, quae ex una parte omnipotentiae credit Dei, ex altera derogat. Potuit enim facere ut homo Deum generaret, et non potuit facere ut sibi Filium proprium virgo generaret. Quid enim difficilius est, aut ut homo Deum generaret, aut ut homo proprium Deo Filium generaret? Utraque sunt apud homines impossibilia, sed utraque Deo sunt possibilia. Qui potuit virginem facere matrem Filii Dei, potuit facere filium virginis verum esse Filium Dei (nihil enim est, sicut sanctus Ambrosius ait in libro, quem scripsit de Incarnatione Christi, in Christo imperfectum), quia adoptivus filius ad nobilitatem proprii filii non potest pervenire. An dicendum est (0107D)nobis Christum esse in aliquo imperfectum? Et si Christus adoptivus filius est, ergo imperfectus est, quem tota catholica credit Ecclesia Deum perfectum esse et hominem perfectum. Quomodo enim sola filietate imperfectus est, dum in una persona Deus et homo unus Filius est et unus Christus, et unus omnium in se credentium Salvator? Iterum revertamur ad sanctorum exempla doctorum, et magno testimoniorum pondere infidele caput haereticae pravitatis opprimamus, ut vel sic de somno infidelitatis (0108A)suscitetur, et catholicae fidei interiore mentis oculo lumen aliquantulum attingat.

XLIX.
Audiamus testimonium Joannis Chrysostomi de magnificentia Christi Filii Dei. Dicit enim in homilia secunda, ubi Epistolam beati Pauli apostoli ad Hebraeos exposuit: « Tanto, inquit, melior factus est angelis, quanto differentius nomen haereditavit (Hebr. I, 4). In hoc quod dixit factus, pro susceptus intellige, tanquam si diceret, melius est susceptus ab angelis. Et unde hoc asseverat? Ex ipso nomine. Animadvertis, quia solet filii nomen proprietatem cognationis [ Edit., cognitionis] ostendere; et sane, nisi esset proprius filius; proprius autem filius nihil est aliud, quam de ipso genitus. Quomodo potest et hoc amplitudinem honoris asserere? Si (0108B)enim gratia esset filius, non solum differret apud se [ Edit., loco apud se habent: a Patre], sed etiam minor esset ab angelis. Quomodo hoc inquis? Quia et homines justi appellati sunt filii. Proinde nomen filii nisi proprietatem ostendat, non valet ostendere, quia differentia est inter creaturas et conditorem. Adverte itaque quid dixit: Cui angelorum aliquando dixit: Filius meus es tu, ego hodie genui te (Hebr. I, 5)? [Hic quaedam omissa, quae in editis exstant.] Nihil aliud manifestat, nisi quia ex ipsa essentia Patris est genitus. Sicut enim esse dicitur ex praesenti tempore: sic quippe magis de Deo dici conveniat [ Edit., convenit]. Filius, inquit, meus es tu, ego hodie genui te. Quod dictum est, hodie, praesentis est temporis; potest tamen et secundum carnem hoc accipi dictum; (0108C)cum enim nominaverit carnem, jam sine ullo timore pravae suspicionis eloquitur. Etenim caro communicat altioribus, sicut et divinitas hominibus [ Edit., humilibus] communicare dignata est. »

L.
Beatus Hieronymus sacrae interpres historiae, et maximus catholicae fidei doctor et defensor in Tractatu, quem in Epistolam beati Pauli ad Ephesios fecit, ita de naturali filiatione Dei Christi et de adoptione nostra disseruit: « Nec non etiam, inquit, hoc inferendum, quod cum praedestinet nos sive 775 praefiniat Deus in adoptionem filiorum per Jesum Christum, tamen non ante filii esse possumus, nisi filii ejus Jesu Christi fidem et intelligentiam recipiamus. Et ille quidem natura Filius est, nos (0108D)vero adoptione. Ille nunquam Filius non fuit, nos antequam essemus, praedestinati sumus, et tunc spiritum adoptionis accepimus, quando credidimus in Filium Dei. »

LI.
Sanctus idem quoque scribens de concordia evangelistarum ad Euprepiam inter caetera ad locum: « Haec dicimus, non quo alium Deum, alium hominem esse credamus, et duas personas faciamus in uno Filio Dei, sicut nova haeresis calumniatur; sed unus atque idem Filius Dei et filius hominis esset. (0109A)Quidquid loquitur aliud referimus ad divinam ejus gloriam, aliud ad nostram salutem, pro quibus non copinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit; factus obediens Patri usque ad mortem, mortem autem crucis (Philipp. II, 6); et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis » (Joan. I, 14). item de Tractatu sancti ejusdem de Natali Domini: « Hodie verus sol ortus est mundo, hodie in tenebris saeculis lumen egressum est. Deus factus est homo, ut homo fieret Deus. Formam servi Dominus accepit, ut servus verteretur in Domino; coelorum habitator et conditor habitavit in terris, ut homo colonus terrae migraret ad coelos. »

LII.
Leporius Gallicanus presbyter in libello, quem de Confessione verae fidei edidit, de unitate personae (0109B)Filii Dei ita disseruit: « Nascitur ergo nobis proprie de Spiritu sancto et Maria semper virgine Deus homo Jesus Christus Filius Dei, ac sic in alterutrum unum fit Verbum et caro, ut manente in sua perfectione naturaliter utraque substantia, sine sui praejudicio et humanitati divina communicent, et divinitati humana participent. Nec alter Deus, alter homo, sed idem ipse Deus, qui et homo; et vicissim homo, qui et Deus Jesus Christus, unus Dei Filius et nuncupetur et vere sit. Et ideo agendum nobis semper est et credendum, ut Deum Jesum Christum Filium Dei Deum verum, quem cum Patre semper, et aequalem Patri ante saecula confitemur, eumdem a tempore susceptae carnis factum Deum hominem non negemus. » Et post pauca: « Sed quia Verbum Deus (0109C)dignanter in hominem suscipiendum [ Al., suscipiendo] descendit, et per susceptionem Dei homo ascendit in Deum Verbum, totus Deus Verbum factus est totus homo. Non enim Deus Pater homo factus est, nec Spiritus sanctus, sed unigenitus Patris. Ideoque una persona accipienda est carnis et Verbi, ut fideliter sine aliqua dubitatione credamus unum eumdemque Dei Filium inseparabilem semper geminae substantiae: etiam gigantem nominatum in diebus carnis suae, et vere semper omnia gessisse quae sunt hominis, et vere semper possedisse quae Dei sunt; quoniam etsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei. » Iterum post aliquanta loco opportuno addidit: « Nos praedicamus Christum et hunc crucifixum; utique Dei virtutem et Dei sapientiam; (0109D)quia quod stultum est Dei, sapientius est hominibus, et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus. Quid enim tam stultum et tam infirmum videtur hominibus incredulis, quam cum audiunt Deum Dei Filium crucifixum? Sed placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes, quia in hoc maxime fides nostra consistit, ut credamus unicum Filium Dei, non adoptivum, sed proprium; non phantasticum, sed verum; non temporarium, (0110A)sed aeternum, pro nobis omnia secundum carnem fuisse perpessum, et non sibi agonizasse, sed nobis; nec propter se, sed propter nos, qui jacebamus, illum ab excelsis misericorditer ad ima venisse. »

776 LIII. Victor quoque Capuae episcopus in explanatione apostolicae sententiae: Qui factus est ex semine David secundum carnem (Rom. I, 3): « Verumtamen totus hic locus contra manichaeos facit, ubi dicit, quod et ante Evangelium sic proximum et per prophetas Dei et in sanctis Scripturis; et quod Christus secundum carnem ex David stirpe, id est, Maria virgine sit creatus, secundum quod praedixerat Isaias. Multi filii gratia, hic natura; cujus etiam in carnem nativitas dissimilis caeteris invenitur. Addendo (0110B)secundum carnem et contra Photinum exstinxit et Arium. Si enim secundum carnem factus est, secundum Verbi utique substantiam non est factus; ut sit in omnibus ipse primatum tenens secundum spiritum sanctificationis praedestinatus, ut prior omnibus incorruptibilitatis virtute resurgeret, et viam resurrectionis Dei Filius aperiret, de quibus ipse dicit, quia filii Dei sunt, cum sint filii resurrectionis, non omnium resurgentium, sed ad Christum pertinentium. »

LIV.
Sed et Origenes in Tractatu Epistolae ad Romanos libro septimo de proprietate Filii Dei patefecit sensum suum, dicens: « Dat praeterea indicium maximum ingentis erga nos amoris Dei, qui in tantum nos, inquit, dilexit, ut nec proprio Filio pepercerit, (0110C)sed pro nobis omnibus ad passionem tradiderit eum (Rom. VIII, 32). Et ut majore nos admiratione constringeret, addidit sermonem ingentis arcani conscium dicens, quia proprio Filio non pepercit. Dixerat enim superius, quia etiam nos, qui spiritum adoptionis accepimus, Filii Dei sumus (Ibid., 15). Ne ergo communi ista appellatione filiorum, unum aliquem ex his tradidisse putaretur, qui in filios videbantur asciti, addidit, proprio Filio; ut eum, qui solus ex ipso Deo ineffabili nativitate generatur, ostenderet. Pro nobis ergo omnibus tradidit eum. »

LV.
Hieronymus quoque in Tractatu ad Ephesios libro secundo dixit: « Potest ergo et hoc dici, ex eo quod Deus Pater Domini nostri Jesu Christi juxta substantiam Pater est, et unigenitus non est adoptione (0110D)Filius, sed natura. Caeterae quoque creaturae paternitatis nomen adoptione meruerunt. Quidquid autem de Patre et Filio dicimus, hoc sciamus dictum esse de Spiritu sancto. Nam et Salvator noster Patrem esse se novit dicens: Fili, dimittuntur tibi peccata (Marc. II, 5). Et: Filia, fides tua te salvam fecit (Matth. IX, 22). Et: Filioli mei, adhuc modicum vobiscum sum (Joan. XIII, 13). Et per Spiritum sanctum justi quique adoptantur in filios. »(0111A)

LVI.
Nec non et Ambrosius Mediolanensis urbis archiepiscopus in libro ad Gratianum imperatorem directo sic ait: « Quaeso [ Edit., quaero] autem [cur] non putent subaudiendum et ex superioribus colligendum; ut, quia praemisit solum verum Deum Patrem, subaudiamus etiam Jesum Christum solum verum Deum? Exprimendum enim aliter non fuit, ne duos dicere videretur. Nam neque duos dicimus Deos; et ejusdem cum Patre [divinitatis] Filium confitemur. Itaque quaeramus, qua ratione divinitatis hic putent factam esse distantiam, utrum Deum negent Christum? Sed negare non possunt. Aut [ Edit., An] verum Deum negent? Sed dicant, si verum negant, utrum falsum, an nuncupativum Deum judicent? Nam secundum Scripturas aut verus Deus est, (0111B)aut tantummodo nuncupativus, aut falsus. Verus, ut Pater; nuncupativus, ut sancti; falsus, ut daemones atque simulacra. Dicant igitur qua Filium Dei confessione designent; utrum falso praereptum [ Al., praesumptum] Dei nomen, an vero: Aut quasi nuncupativo inspirationem tantum divinitatis inesse arbitrentur? Falso praereptum nomen non puto quod dicant, ut apertiore se crimine impietatis involvant, ne ut daemoniis et simulacris, ita etiam Christo falsum Dei inditum nomen insinuando se prodant. Si autem ideo Deum putant dictum, quia inspirationem divinitatis habuit, sicut et multi sancti viri (eos enim Scriptura Deos dixit, ad quos 777 sermo fiebat Dei). Ergo non ultra homines eum praeferunt, sed comparandum hominibus arbitrantur, ut hoc eum putent (0111C)esse, quod hominibus ipse donavit. » Item ipse post pauca: « Qui cum legerit [ Edit., legeret] in psalmo secundo dicentem Filio Patrem: Filius meus es tu, ego hodie genui te (Psal. II, 7); adnotavit hodie, non heri, ad aeternitatem divinae generationis referens, quod de carnis assumptione memoratum est. Sancto igitur Spiritu repletus Apostolus, ut illam elideret saevitatem, ait: Heri et hodie ipse est in saecula (Hebr. XIII, 8). Heri, propter aeternitatem; hodie, propter corporis susceptionem. Est ergo Christus, et est semper; qui enim est, semper est. »

LVII.
Item quoque in Sermone de Natali Domini: « Audiant qui requirunt quis est qui natus est de Maria? Pariet Filium, inquit angelus, et vocabunt nomen ejus Jesum (Luc. I, 31). Quare Jesum? Apostolus (0111D)dicat: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur coelestium, terrestrium et infernorum (Philip. II, 10). Et tu quid sit Jesus, dolosus cognitor requiris. Omnis jam lingua confitetur, quia Dominus Jesus in gloria est Dei Patris (Ibid., 11). Et tu adhuc modo quid sit, nequiter perscrutaris. Audi adhuc quid sit Jesus: Paries Filium, et vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum. Non (0112A)alterius [ Adde, populum] salvum faciet. Unde? A peccatis eorum. Esse Deum, qui peccata donat, si Christianis non credis, crede infidelissime vel Judaeis dicentibus: Cum sis homo, facis teipsum Deum: nemo potest peccata dimittere nisi solus Deus (Joan. X, 33; Marc. II, 7). Illi eum negant Deum, qui cum peccata dimitteret, non credebant. Tu ab eo dimitti credis, et Deum dubitas confiteri. Verbum caro factum est, ut homo caro promoveretur in gloriam Dei, non ut Deus verteretur in carnem, sicut dicit Apostolus: Qui se jungit Domino unus spiritus est. » Quemadmodum idem quoque in altera homilia: « Homo est anima et caro: sic esset Christus Deus et homo: idem Deus, qui homo, et qui Deus idem homo, non confusione naturae, sed unitate personae. (0112B)Denique qui Filius Dei generatione coaeternus semper ex Patre, idem Filius hominis esse coepit ex virgine, ac sic etiam Filii divinitati est addita humanitas, et tamen non est personarum facta quaternitas, sed permanet Trinitas. Non ergo nobis subrepat quorumdam sententia minus attentorum in regulam fidei et in Scripturarum oracula divinarum. Dicunt enim: Qui filius est hominis, factus est Filius Dei; qui vero Filius est Dei, non est factus filius hominis. Hoc quod dicerent, quod verum est non attenderunt, et verum loqui non voluerunt. Quid enim attenderunt, nisi quamdam humanam naturam potuit in melius commutare, in deterius autem divinam non potuit? Hoc verum est. Sed etiam sic idem nequaquam in deterius divinitate mutata, Verbum tamen (0112C)caro factum est. Neque enim ait Evangelium; caro Verbum facta est; sed, Verbum caro factum. Si ergo Verbum Deus, et homo caro, quid est aliud, Verbum factum est caro, nisi qui Deus erat, factus est homo, et pro hoc, quod erat Dei Filius, factus est hominis filius.

LVIII.
Athanasius quoque in Expositione fidei suae: « Si quis vero adversus divinas Scripturas docet, alium dicens Filium Dei, et alium qui ex Maria virgine hominem secundum gratiam adoptatum, sicut et nos, quasi essent duo filii, unus secundum naturam, qui ex Deo; et secundum gratiam, qui ex Maria: aut mutatam deitatem in carnem et confusam; aut alienatam, aut passibilem Domini deitatem; aut inadorandam in filii sui carnem, hunc anathematizat (0112D)sancta catholica et apostolica Ecclesia. »
LIX.
Augustinus quoque in libro De sancta divinitate [ Ita cod. Leg., Trinitate] quarto sic dicit: « Cum autem plenitudo temporis venit, missa est, non ut impleret angelos, nec ut esset angelus, nisi in quantum consilium Patris annuntiabat, quod et ipsius erat; nec ut esset cum hominibus, aut in hominibus; hoc enim antea 778 in patribus et prophetis. Sed (0113A)ut ipsum Verbum caro fieret, id est, homo fieret. » Idem etiam in expositione Evangelii Joannis in homilia septima sic dicit: « Perhibuit Joannes testimonium, quia vidit. Quale testimonium perhibuit? quia ipse est Filius Dei (Joan. I, 34). Oportebat ergo ut ille baptizaret, qui est Filius Dei unicus, non adoptatus. Adoptati filii ministri sunt unici. Unicus habet potestatem, adoptati ministerium. »

LX.
Beatus Augustinus in homilia de octava S. Paschae: « Si quis mihi ministraverit, honorificabit cum Pater meus (Joan. XII, 26). Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait: Ubi ego sum, illic et minister meus erit; hoc intelligitur exposuisse, cum dicit: Honorificabit eum Pater meus. Nam quem majorem honorem accipere poterit adoptatus, (0113B)quam ut sit, ubi est unicus? »

LXI.
Item beatus Athanasius in epistola ad Potamium episcopum inter caetera: « Quaero itaque abs te, quisquis hujus es scrutator arcani, quomodo Deus ex nihilo cuncta condiderit; quomodo una hominis costa integrum hominem fecerit; qualiter et Aegyptiorum aquas in sanguinem verterit; quomodo de durissima petra liquida fluenta produxerit; qua ratione ille ipse, quem creaturam putas, caro sit factus ex virgine? Quomodo potuit de quinque panibus quinque millia hominum saturare, vel ad discipulos cum corpore clausis foribus introire? Aut si fateris et intelligentiae tuae vires excedere, et credenda esse potius quam explicanda concedis; quid inveniri iniquius potest, quam simpliciter me credere nolle quod (0113C)lego, et praesumptive credere velle quod non lego? »

LXII.
Item in epistola sancti Gregorii Nazianzeni ad Clidonium directa: « Si quis ex operum perfectione, aut post baptismum, aut post resurrectionem a mortuis redemptum adoptione dicit Dei Filium meruisse, sicut gentiles ex inscriptione introducunt, anathema sit.

LXIII.
Sanctus ac venerabilis Pater Capreolus Carthaginensis urbis episcopus in epistola ad Vitalem et Constantium rescripta: « Quod enim ait, ascendo ad Patrem meum, pertinere quidem videtur ad Unigenitum Filium: quod autem ait, ad Deum meum, pertinere videtur ad hominem factum. Sed in Christo Jesu nec homo creatus potest dici, nec Filius, nec unigenitus Deus negari homo poterit natus. Atque (0113D)ideo nec Dei tantum nec hominis tantum vox ista esse convincitur, quam Deus et homo unus atque unicus ipse Filius ad suos discipulos perferendam inseparabili omnino atque indivisibili mandavit affectu. »

LXIV.
Beatus Augustinus: « Nullus sanctorum, (0114A)qualibet praestantia gratiae, unigeniti nomen accepit, ut quod est ipsum Dei Verbum ante saecula, hoc simul cum assumpto homine diceretur. Singularis ergo est illa susceptio, nec hominibus sanctis aliquibus, quantalibet sapientia ac sanctitate praestantibus, ullo modo potest esse communis. » Certum est itaque sanctorum Patrum sententiam Scripturis coelestibus convenire, quae manifestissime contestatur [ Forte, contestantur], et divinitus inspirante proclamant nobis, idem omnibus adoptivis partem cognoscendae atque sapiendae divinitatis, prout voluntas donaverit largitoris, infundi per gratiam; Christo vero, id est, animae ejus plenam totius divinitatis inesse notitiam.

779 LXV. Item Ambrosius: « Filium enim (0114B)suum proprium et de sua natura Pater genuit, et de natura virginis fecit. Quidquid autem fecit, cooperante Spiritu sancto fecit. Filium ergo suum solus quidem Pater genuit, sed non solus fecit. In Filio enim genito solius est aeterna generatio Patris; et in eodem Filio facto una totius est operatio Trinitatis. » Idem in eodem libro,: Paritura ergo Deum [ Edit., Dominum] virgo Maria, sancto in se Spiritu descendente, et virtute Altissimi cooperante concepit. Ac per hoc intelligis quod Domini Salvatorisque nostri inde est origo, unde conceptus; et cum descendente in virginem totius virginitatis [ Edit., divinitatis] plenitudine natus sit, filius esse hominis non poterat, nisi prius Dei Filius fuisset; et ideo [missus] ad annuntiandam sacri ortus nativitatem (0114C)angelus Dei cum sacramento [ Edit., sacramentum] conceptionis ante dixisset, partui nomen imposuit dicens: « Ideo et quod nascetur ex te, vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35): hoc est, illius Filius nuncupabitur, quod generante et generatur [ Edit., quo generante est generatus]. Dei ergo Filius Jesus Christus; quia et a divinitate [genitus et a divinitate] conceptus, si autem Dei Filius, ergo indubitanter Deus. » Idem ipse in libro tertio: « Ex quibus enim Christus, inquit, secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula (Rom. IX, 5). Eum scilicet ex illis Christum natum ait secundum carnem, qui sit super omnia Deus. Christum utique secundum carnem natum ex illis non (0114D)negas; sed idem, qui ex illis natus est, Deus est. Quid circuis, quid tergiversaris? Christum ex Israel natum secundum carnem Deum esse Apostolus dicit; tu doce, quando non fuerit. Ex quibus Christus, inquit, secundum carnem, qui est super omnia Deus. » Idem in eodem libro: « De Deo autem ac Domino (0115A)nostro Jesu Christo cum dicitur: Qui est super omnia Deus benedictus in saecula; et res statim probatur in verbo, et verbi res demonstratur in nomine, quia Dei nomen in Dei Filio non significatio est adoptionis indultae, sed veritas proprietasque naturae. » In homilia beati Joannis evangelistae: « Ad mensuram quippe dat multis filiis, sed non ad mensuram accipit unicus Filius, quia sic est verus homo, ut et verus sit Deus. »

LXVI.
Beatus Cassianus in libro de Incarnatione Domini: « Et ideo descendit Verbum Filius, adest majestas Spiritus sancti, virtus obumbrat Patris: utique ut in sacramento sacrae conceptionis [omnis] esset cooperatio Trinitatis. Ideo, inquit, et quod nascetur in te [Edit., ex te] sanctum vocabitur Filius (0115B)Dei (Luc. I). Bene addidit, ideo, ut ostenderet scilicet, ideo haec secutura, quia fuerant illa praemissa: et quia Deus supervenisset in conceptione, ideo Deus futurus [ Ms., facturus] esset in partu. Rationem ergo tantae rei puellae reddidit nescienti, dicens utique quia Spiritus sanctus superveniat [ Edit., superveniet], et quia virtus Altissimi obumbrabit, ideo et quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei. Hoc est dicere: Ne ignores, inquit, hunc tantae rei apparatum [hoc tanti mysterii sacramentum], ideo in te tota veniet majestas, quia ex te nascetur verus Filius Dei. Quid hic ultra ambigi potest, quid amplius dici? Deum dixit superventurum, Filium Dei nasciturum. » Idem in eodem: « Quid ergo ait Petrus? Tu es Christus Filius Dei vivi (Matth. XVI, 16). (0115C)Dic mihi quaeso, haeretice, quis ille fuerit, cui Petrus ita respondit? Negare non potes Christum fuisse. Interrogo ergo, Christum quem vocas? Hominem an Deum? Hominem utique absque dubio; hinc enim omnis tua haeresis, quia negas hunc Christum verum Filium Dei . . . . . Quid ergo ad haec respondit Petrus? Tu es, inquit, Filius Dei vivi. Christum hunc, quem tu hominis tantum Filium asseris, ille testatur Filium Dei. Cui vis credamus, tibi an Petro? Opinor, non es tam impudens, ut praeponere te audeas primo apostolorum. Sed quid est, quod non audeas 780 qui Dei Filium negare potuisti? Tu es ergo, inquit, Christus Filius Dei vivi. Nunquid hoc ambigui aut obscuri aliquid in se habet? Simplex est et aperta confessio, Christum Dei Filium praedicare [ Edit., (0115D)praedicat]. » Quod si tu consueto more diverticula latendi quaerens dicis, hoc usurpative vel adoptive dici, quid dicturus es de altero multorum simul attestantium atque etiam clamantium testimonio dicentium: Vere Filius Dei es tu (Matth. XIV, 33)? Hominem videlicet, quem praesentem viderunt, demonstrantes. Quid etiam centurioni respondes, qui videlicet hominem Christum mori videns in cruce clamavit dicens: Vere Filius Dei erat iste (Matth. XXVII, 54). Et utique iste nihil de divinitatis ejus (0116A)arcano sciebat, sed tantum quod mori posse videbat, Filium Dei testatur.

LXVII.
De sermone sancti Augustini: « Quid sibi velit et quomodo accipiendum sit, quod Dominus ait, Qui credit in me, opera, quae ego facio, et ipse faciet (Joan. XIV, 12), non est facile comprehendere. Et cum hoc ad intelligendum difficillimum sit, adjecit aliud difficillius: et majora horum faciet. [Quid est hoc?] Qui faceret opera, quae Christus fecit, non inveniebamus; qui etiam majora faciet, inventuri sumus? Sed dixeramus sermone pristino, quia majus fuit umbrae suae transitu, quod [discipuli fecerunt, quam fimbriae suae tactu, quod] ipse Dominus fecit sanare languentes: et quia plures apostolis, quam ipso per os proprium praedicante Domino, (0116B)crediderunt, ut haec viderentur opera [intelligenda] esse majora; non quo major esset magistro discipulus, vel Domino servus, vel adoptatus Unigenito, vel homo Deo; sed quod per illos ipse dignaretur eadem majora facere, qui dicit eis alio loco: Sine me nihil potestis facere » (Joan. XV, 5).

LXVIII.
Ejusdem in Sermone XXI « Post promissionem Spiritus sancti ne quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat, velut pro seipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque ait: Non relinquam vos orphanos, venio ad vos (Joan. XIV, 18). Orphani pupilli sunt; illud enim Graecum ejusdem rei nomen est, hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubi legimus: Pupillo tu eris adjutor (Psal. X, 14), Graecus habet orphano. Quamvis ergo (0116C)nos Filius Dei suo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam [ Ms., paternarum]: tamen etiam ipse erga nos paternum quodammodo demonstrat affectum, cum dicit: Non derelinquam vos orphanos, veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii sponsi » (Matth. IX, 15).

LXIX.
Videtur enim hujus haeresis esse causam in animo errantium, quod putant hi qui asserunt Christum adoptivum esse, unum esse assumpsisse aliquid et adoptasse: de quo errore in suo loco satis respondimus; et unum aestimant gratiam et adoptionem, (0116D)cum legitur Apostolum dicere: Gratia Dei pro omnibus gustavit mortem (Hebr. II, 9). Tamen non dixit Apostolus, adoptione pro omnibus gustavit mortem, quia longe aliud est gratia [ Ms., gloria] multis in locis, et adoptio. Praevenit enim aliquibus in locis adoptionem, sicut nos cum essemus filii irae secundum naturam, fecit nos gratia Dei filios Dei per adoptionem. Praecessit nos gratia, ut essemus adoptivi; Christus vero non fuit ante homo factus, et post per gratiam adoptivus Filius Dei; sed mox in utero virginis Deus verus et Deus homo (0117A)conceptus est; et de utero virginis Deus verus et homo verus natus, sicut sanctus Augustinus in libro, quem Enchiridion illi placuit nominare, apertissime testatur, dicens: « Hic omnino granditer et evidenter Dei gratia commendatur. Quid enim natura humana in homine Christo meruit, ut in unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Nunquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur 781 Deum? Nempe ex quo homo esse coepit, non aliud coepit esse, quam Dei Filius, et hoc unicus; et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro (0117B)factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis, sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia, fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, per quam factum est ut homo Christus nullum posset habere peccatum. »

LXX.
Non eum ante dixit vel conceptum vel natum, et tunc per gratiam adoptionem accepisse, ut Filius Dei esset; sed mox in ipso conceptu et in ipso partu Deum esse verum et hominem verum natum, et Filium Deum [ Forte, Dei] verum, et hoc unicum. (0117C)Quare unicum, si adoptivus est, sicut et nos? Utique quia majore proprietate Filius est Dei, quam nos, qui sumus praeveniente gratia adoptivi Filii Dei. Mox idem Pater in eodem capitulo subsecutus ait: « Sic et ejus matrem angelus salutavit, quando ei futurum nuntiavit hunc partum: Ave, inquit, gratia plena. Et paulo post: Invenisti, ait, gratiam apud Deum (Luc. I, 28, 30). Et quidem gratia plena, et invenisse gratiam apud Deum dicitur, ut Domini sui, imo Domini omnium mater esset. De ipso autem Christo Joannes evangelista cum dixisset: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis (Joan. I, 14). Quod (0117D)ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius. Idem namque Jesus Christus Filius Dei unigenitus, idem unicus Dominus noster natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Et utique Spiritus sanctus Dei donum est, quod quidem et ipsum est aequale donanti; et ideo Deus est etiam Spiritus sanctus, Patre Filioque non minor. Ex hoc ergo, quod de Spiritu sancto est secundum hominem nativitas Christi, quid aliud quam ipsa gratia demonstratur. Cum enim virgo quaesivisset ab angelo, (0118A)quomodo fieret quod ei nuntiabat, quandoquidem illa virum non cognosceret, respondit angelus: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, ideoque et quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei » (Luc. I, 35). Et post pauca in eodem capitulo - « Proinde, sicut confitemur, Dominus noster Jesus Christus, qui de Deo Deus, homo autem natus est de Spiritu sancto et virgine Maria, utraque substantia, divina scilicet atque humana; Filius est unicus Dei Patris omnipotentis, de quo procedit Spiritus sanctus. » Mox subsequenter de eadem gratia secutus ait: « Ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum possit admittere: quae gratia propterea per Spiritum sanctum (0118B)fuerat significanda, quia ipse proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donum. »

LXXI.
Igitur si sancti [ Forte, sanctus] Spiritus, ut iste sanctissimus Pater protestatur, Dei donum est, et de hoc dono ex Maria virgine natus est Dominus noster Jesus Christus, quem Apostolus gratiam Dei non dubitavit nominare, unde hic adoptio potest accedere, dum ille conceptus de Deo in Deum proficiebat? Cum Deus est Spiritus sanctus, una haec [ Forte supplendum in] sancta Trinitate persona aequalis et consubstantialis Patri et Filio per omnia. Nec aliquid ante fuit homo ille, antequam Deus, ut adoptari possit in Dei Filium: veluti nos ante fuimus filii irae, gratia divina praeveniente facti sumus per adoptionem filii Dei; sed iste statim Dei Filius conceptus (0118C)est in utraque natura, sicut evidentissime iste praefatus doctor testatus est; ut certissime intelligatur non omnia adoptari in Filium quae per gratiam adveniant, nec idem esse gratiam et adoptionem per omnia. Nam quilibet homo duos habens filios unum potest per gratiam sibi facere haeredem; non tamen adoptivum potest eum facere in filium, qui 782 naturalis est ei filius. Sanctus itaque David multos habuit naturales filios, sed tantummodo Salomonem singulari gratia fecit sibi haeredem regni, non per adoptionem filium, quia proprius ei exstitit filius. Item potest quilibet homo unum habere proprium filium, et hunc unigenitum; plures vero per adoptionem filios habere potest: illum unum, qui est unigenitus et unicus, haeredem (0118D)sibi faciens quadam naturali directione et gratia, nulla vero adoptione, sicut caeteros. Ita omnipotens Pater Dominum nostrum Jesum Christum unicum habet Filium et unigenitum, haeredem proprium, ad quem dictum est - Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae (Psal. II, 8). Nos vero cohaeredes unigenito suo fecit, sicut ait Apostolus: Haeredes Dei, cohaeredes autem Christi (Rom. VIII, 17). Dicit itaque Apostolus et in alio loco: Gratia enim Domini nostri Jesu Christi et charitas Dei et communicatio sancti Spiritus sit cum omnibus nobis (II Cor. XIII, 13). Evidentissime itaque in hoc loco personae sanctae (0119A)Trinitatis assignavit [ Leg. forte designantur]; gratiam vero Filii personae adjunxit, et charitatem personae Patris assignavit, et communicationem Spiritui sancto delegavit. Si propter gratiam isti putant Deum hominem secundum humanitatem esse adoptivum; et Apostolus gratiam Filii personae assignavit, tum Filii personae ille homo, qui de virgine natus est, adoptivus est. Et quis hoc audet dicere vel credere? Igitur nec propter assumptionem [assumptionis] gratiam potest Filius virginis adoptivus esse. Quid igitur tenendum est, nisi ut omnino proprius sit Filius Deo Patri in utraque natura? Sicut Deus verus est, qui natus ex virgine; ita et verus Filius sit Deo Patri in utraque natura, humana similiter et divina.(0120A)

LXXII.
Item beatus Augustinus in homilia quadam Christum autem non solum secundum divinitatem, sed etiam secundum humanitatem totum altissimum Deum verae fidei confitetur. Mater enim Sion dicet homo et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus (Psal. LXXXVI, 5). Et revera, quis eum Altissimum audeat denegare. Item ipse in Expositione super Joannem: « Nullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut quod est ipsum Dei Verbum ante saecula, hoc simul cum assumpto homine diceretur et vere esset. Singularis ergo illa susceptio nec cum hominibus sanctis, quantalibet sapientia ac sanctitate praestantibus, ullo modo potest esse communis. »
[[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]]</text>
      <sha1>iji1i65y05u54ulw96lztnlw6loq5c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>55204</id>
    <revision>
      <id>265018</id>
      <parentid>239615</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bis lecta */</comment>
      <origin>265018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="87fez3lacno8tjrbf69h0w13rim7wfr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{sc|{{spatio|Guilielmi Pisonis, M.D.|0.4}}}}&lt;br/&gt;  
{{x-minor|''Lugduno-Batavi'',}}&lt;br/&gt;
''DE''&lt;br/&gt; 
{{x-larger|{{spatio|MEDICINA BRASILIENSI|0.2}}}}&lt;br/&gt;
{{spatio|LIBRI QVATVOR|0.6}}:  

{{block center|I.{{gap}} De Aëre, Aquis, {{et}} Locis.&lt;br &gt;  
II.{{gap}} De Morbis Endemiis.&lt;br &gt;  
III.{{gap}} De Venenatis {{et}} Antidotis.&lt;br &gt; 
IV.{{gap}} De Facultatibus Simplicium.}}

''ET'' 

{{sc|GeorgI MargravI de Liebstad}},&lt;br/&gt;  
{{minor|''Mi{{s}}nici Germani'',}}  

{{larger|HISTORI{{AE}}}}&lt;br/&gt; 
{{x-larger|RERVM NATVRALIVM}} &lt;br/&gt;
{{larger|BRASILI{{AE}}}},&lt;br/&gt;  
{{minor|''{{spatio|LIBRI OCTO|0.9}}:''}}  

''Quorum''  

{{block center|''Tres'' priores agunt de Plantis.&lt;br &gt;  
''Quartus'' de Pi{{s}}cibus.&lt;br &gt;  
''Quintus'' de Avibus.&lt;br &gt;  
''Sextus'' de Quadrupedibus {{et}} Serpentibus.&lt;br &gt;  
''Septimus'' de In{{s}}ectis.&lt;br &gt;  
''Octavus'' de ip{{s}}a Regione, {{et}} illius Incolis.}}  

{{x-minor|''CVM''}}&lt;br &gt;
{{x-minor|{{spatio|APPENDICE DE TAPUYIS, ''ET'' CHILENSIBVS.|0.7}}}}&lt;/br&gt;  
{{minor|{{spatio|''IOANNES DE LAET''|1}},}}&lt;br/&gt;
{{x-minor|''Antwerpianus'',}}&lt;br/&gt;
In ordinem dige{{s}}{{s}}it {{et}} Annotationes addidit, {{et}} varia ab Auctore&lt;br/&gt;
{{x-minor|Omi{{s}}{{s}}a {{s}}upplevit {{et}} illu{{s}}travit.}}}}&lt;noinclude&gt;{{right|*2|6em}}&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>87fez3lacno8tjrbf69h0w13rim7wfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carolus et Maria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57682</id>
    <revision>
      <id>264995</id>
      <parentid>217850</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="7flxon4qd0atdhee67iddng99m87kzz" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Marjorie Fay
|OperaeTitulus=	Carolus et Maria
|Annus= 1933
|Editio=University of Chicago Press
|Recensor=
|SubTitulus=
|Genera=Textus ad discendam linguam latinam
|Liber=Marjorie_Fay_-_Carolus_Et_Maria.pdf
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post=Foreword
|PostNomen=Carolus et Maria/Foreword
}}

&lt;pages index=&quot;Marjorie_Fay_-_Carolus_Et_Maria.pdf&quot; from=1 to=2 /&gt;

{{c|{{bar|10}}}}
{|style=&quot;margin: auto;&quot;
|colspan=&quot;6&quot;|{{center|{{larger|TABLE OF CONTENTS }}}}
|-
|colspan=&quot;5&quot;| [[Carolus et Maria/Foreword|{{sc|Foreword}}]] ||  
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/I|I]] ||{{ts|ac}}|  [[Carolus et Maria/II|II]] ||{{ts|ac}}|  [[Carolus et Maria/III|III]] ||{{ts|ac}}|  [[Carolus et Maria/IV|IV]] ||{{ts|ac}}|  [[Carolus et Maria/V|V]]
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/VI|VI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/VII|VII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/VIII|VIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/IX|IX]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/X|X]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XI|XI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XII|XII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XIII|XIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XIV|XIV]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XV|XV]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XVI|XVI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XVII|XVII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XVIII|XVIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XIX|XIX]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XX|XX]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXI|XXI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXII|XXII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXIII|XXIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXIV|XXIV]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXV|XXV]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXVI|XXVI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXVII|XXVII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXVIII|XXVIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXIX|XXIX]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXX|XXX]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXI|XXXI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXII|XXXII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXIII|XXXIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXIV|XXXIV]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXV|XXXV]] 
|-
|{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXVI|XXXVI]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXVII|XXXVII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXVIII|XXXVIII]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XXXIX|XXXIX]] ||{{ts|ac}}| [[Carolus et Maria/XL|XL]] 
|-
|colspan=&quot;5&quot;| [[Carolus et Maria/Lesson Vocabularies|{{sc|Basic Vocabulary Showing Word Values in Each Lesson}}]] || {{right|59}} 
|-
|colspan=&quot;5&quot;| [[Carolus et Maria/Vocabulary|{{sc|Latin–English Vocabulary}}]] || {{right|71}}
|-
|}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post=Foreword
|PostNomen=Carolus et Maria/Foreword
}}
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>7flxon4qd0atdhee67iddng99m87kzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caii Sollii Apollinaris Sidonii epistolarum libri (MS 260 Claromontensis)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71324</id>
    <revision>
      <id>264997</id>
      <parentid>263863</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>264997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="798" sha1="jf0ra1ar08ensoyfyp9at4ehzpeejoq" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor=Sidonius Apollinaris
|OperaeTitulus=Caii Sollii Apollinaris Sidonii epistolarum libri
|Annus=saec. XI/XII[[Categoria:Saeculi undecimi opera]]
|Genera=epistulae
|Editio=MS 260 Claromontensis
|Liber=Caii_Sollii_Apollinaris_Sidonii_epistolarum_libri_IX_(FR-631136102_MS_260).pdf
}}

&lt;pages index=&quot;Caii_Sollii_Apollinaris_Sidonii_epistolarum_libri_IX_(FR-631136102_MS_260).pdf&quot; include=&quot;1&quot; /&gt;

* f.1&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;: [[/Liber I|Liber I]]
* f.12&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;: [[/Liber II|Liber II]]
* f.21&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;: [[/Liber III|Liber III]]
* f.28&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;: [[/Liber IV|Liber IV]]
* f.44&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;: [[/Liber V|Liber V]]
* f.52&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;: [[/Liber VI|Liber VI]]
* f.57&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;: [[/Liber VII|Liber VII]]
* f.68&lt;sup&gt;v&lt;/sup&gt;: [[/Liber VII|Liber VIII]]
* f.81&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;: [[/Liber IX|Liber IX]]</text>
      <sha1>jf0ra1ar08ensoyfyp9at4ehzpeejoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Symphonia harmoniae caelestium revelationum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72407</id>
    <revision>
      <id>265002</id>
      <parentid>244103</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T20:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* IV. O virtus sapientie */</comment>
      <origin>265002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42939" sha1="mx62s6ri96e2h5uuq8mrwvqrb0hxnie" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Hildegardis Bingensis
|OperaeTitulus=Symphonia harmoniae caelestium revelationum
|Annus=saeculo XII
|SubTitulus=
|Genera=precationes christianae
|Editio=ed. W. Berschin/H. Schipperges,
|Fons= [https://www.tha.de/~harsch/Chronologia/Lspost12/Hildegard/hil_sy00.html Bibliotheca Augustana]
}}
==Laus trinitati.==
===I. O vis eternitatis===
&lt;poem&gt; 
''‹Responsum:›''
O vis eternitatis,
que omnia ordinasti in corde tuo,
per verbum tuum omnia creata sunt,
sicut voluisti,
et ipsum verbum tuum
induit carnem
in formatione illa, que educta est de Adam.
 
Et sic indumenta ipsius
a maximo dolore
abstersa sunt.
 
''Versus:''
O quam magna est benignitas salvatoris,
qui omnia liberavit
per incarnationem suam,
quam divinitas exspiravit sine vinculo peccati.
 
Et sic indumenta ipsius
a maximo dolore
abstersa sunt.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Et sic indumenta ipsius
a maximo dolore
abstersa sunt.
&lt;/poem&gt;
===II. O magne pater===
&lt;poem&gt;
''Antiphona:''
O magne pater,
in magna necessitate sumus.
Nunc igitur obsecramus,
obsecramus te
per verbum tuum,
per quod nos constituisti plenos,
quibus indigemus:
Nunc placeat tibi, pater,
quia te decet,
ut aspicias in nos
per adiutorium tuum,
ut non deficiamus,
et ne nomen tuum in nobis obscuretur.
Et per ipsum nomen tuum
dignare nos iuvare.
&lt;/poem&gt;
===III. O eterne Deus===
&lt;poem&gt;
''Antiphona:''
O eterne Deus,
nunc tibi placeat,
ut in amore illo ardeas,
ut membra illa simus,
que fecisti in eodem amore,
cum filium tuum genuisti
in prima aurora
ante omnem creaturam.
Et inspice necessitatem hanc,
que super nos cadit,
et abstrahe eam a nobis
propter filium tuum,
et perduc nos
in leticiam salutis.
&lt;/poem&gt;
===IV. O virtus sapientie===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O virtus sapientie,
que circuiens circuisti,
comprehendendo omnia
in una via, que habet vitam
tres alas habens,
quarum una in altum volat
et altera de terra sudat
et tercia undique volat.
Laus tibi sit,
sicut te decet,
o sapientia.
&lt;/poem&gt;

===V. O quam mirabilis===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O quam mirabilis est
prescientia divini pectoris,
que prescivit omnem creaturam.
Nam cum deus inspexit
faciem hominis,
quem formavit,
omnia opera sua
in eadem forma hominis
integra aspexit.
O quam mirabilis est inspiratio,
que hominem sic suscitavit.
&lt;/poem&gt;
===VI. O pastor animarum===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O pastor animarum,
et o prima vox,
per quam omnes creati sumus,
nunc tibi, tibi placeat,
ut digneris nos liberare
de miseriis
et languoribus nostris.
&lt;/poem&gt;
===VII. O cruor sanguinis===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O cruor sanguinis,
qui in alto sonuisti,
cum omnia elementa
se implicuerunt
in lamentabilem vocem
cum tremore,
quia sanguis creatoris sui illa tetigit:
Unge nos
de languoribus nostris.
&lt;/poem&gt;
===VIII. Spiritus sanctus vivificans===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Spiritus sanctus
vivificans vita,
movens omnia,
et radix est in omni creatura
ac omnia de immundicia abluit
tergens crimina
ac ungit vulnera
et sic est fulgens
ac laudabilis vita
suscitans et resuscitans
omnia.
&lt;/poem&gt;
===IX. Karitas habundat===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Karitas
habundat in omnia,
de imis excellentissima
super sidera
atque amantissima
in omnia,
quia summo regi
osculum pacis dedit.
&lt;/poem&gt;

==De sancta Maria.== 
===X. O splendissima gemma===
 
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O splendissima gemma
et serenum decus solis,
qui tibi infusus est,
fons saliens de corde patris,
quod est unicum verbum suum,
per quod creavit mundi primam materiam,
quam Eva turbavit.
Hoc verbum effabricavit tibi,
pater hominem,
et ob hoc es tu
illa lucida materia,
per quam hoc ipsum verbum
exspiravit omnes virtutes,
ut eduxit in prima materia
omnes creaturas.
&lt;/poem&gt;
===XI. O tu illustrata===
&lt;poem&gt;''Antiphona: ''
O tu illustrata
de divina claritate,
clara virga Maria,
verbo dei infusa,
unde venter tuus floruit
de introitu spiritus dei,
qui in te sufflavit
et in te exsuxit,
quod Eva abstulit
in abscisione puritatis
per contractam contagionem
de suggestione diaboli.
 
Tu mirabiliter
abscondisti in te
inmaculatam carnem
per divinam racionem,
cum filius dei
in ventro tuo floruit
sancta divinitate eum educente
contra carnis iura,
que construxit Eva,
integritati copulatum
in divinis visceribus.
&lt;/poem&gt;
===XII. Nunc aperuit===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Nunc aperuit nobis
clausa porta,
quod serpens
in muliere suffocavit.
Unde lucet in aurora
flos de virgine Maria.
&lt;/poem&gt;
===XIII. Quia ergo femina===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Quia ergo femina mortem instruxit,
clara virgo illam interemit.
Et ideo est summa benedictio
in feminea forma
pre omni creatura,
quia deus factus est homo
in dulcissima et beata virgine.
&lt;/poem&gt;
===XIV. Cum processit factura===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Cum processit factura digiti dei,
formata ad imaginem dei,
in ortu mixti sanguinis
per peregrinationem casus Ade,
elementa susceperunt
gaudia vite,
o laudabilis Maria,
celo rutilante
et in laudibus sonante.
&lt;/poem&gt;
===XV. Cum erubuerint===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Cum erubuerint
Infelices in progenie sua
procedentes in peregrinatione casus,
tunc tu clamas clara voce
hoc modo homines elevans
de isto malicioso casu.
&lt;/poem&gt;
===XVI. O quam magnum miraculum===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O quam magnum miraculum est,
quod in subditam femineam formam
rex introivit.
Hoc deus fecit,
quia humilitas super omnia ascendit.
Et o quam magna felicitas est
in ista forma,
quia malicia,
que de femina fluxit,
hanc femina postea detersit
et omnem suavissimum odorem virtutum edificavit
ac celum ornavit
plus, quam terram prius turbavit.
&lt;/poem&gt;
===XVII. Ave, Maria===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
Ave Maria,
o auctrix vite,
reedificando salutem
que mortem conturbasti
et serpentem contrivisti,
ad quem se Eva erexit
erecta cervice
cum sufflatu superbie.
Hunc conculcasti,
dum de celo filium dei genuisti.
Quem inspiravit
spiritus dei.
 
''Versus:''
O dulcissima
atque amantissima mater, salve,
que natum tuum de celo missum
mundo edidisti.
 
Quem inspiravit
spiritus dei.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Quem inspiravit
spiritus dei.
&lt;/poem&gt;
===XVIII. O clarissima mater===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O clarissima mater
sancte medicine,
tu unguenta
per sanctum filium tuum
infudisti
in plangentia vulnera mortis,
que Eva edificavit
in tormenta animarum.
Tu destruxisti mortem
edificando vitam.
 
Ora pro nobis ad tuum natum,
stella maris, Maria.
 
''Versus:''
O vivificum instrumentum
et letum ornamentum
et dulcedo omnium deliciarum,
que in te non deficient.
 
Ora pro nobis ad tuum natum,
stella maris, Maria.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Ora pro nobis ad tuum natum,
stella maris, Maria.
&lt;/poem&gt;
===XIX. O tu suavissima virga===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O tu suavissima virga
frondens de stirpe Iesse
o quam magna virtus est,
quod divinitas
in pulcherrimam filiam aspexit,
sicut aquila in solem
oculum suum ponit.
 
Cum supernus pater claritatem virginis
adtendit,
ubi verbum suum
in ipsa incarnari voluit.
 
''Versus:''
Nam in mistico misterio dei,
illustrata mente virginis,
mirabiliter clarus flos
ex ipsa virgine exivit.
 
Cum supernus pater claritatem virginis
adtendit,
ubi verbum suum
in ipsa incarnari voluit.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto,
sicut erat in principio.
 
Cum supernus pater claritatem virginis
adtendit,
ubi verbum suum
in ipsa incarnari voluit.
&lt;/poem&gt;
===XX. O quam preciosa===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O quam preciosa est virginitas
virginis huius,
que clausam portam habet,
et cuius viscera
sancta divinitas calore suo
infudit,
ita quod flos in ea crevit.
 
Et filius dei
per secreta ipsius
quasi aurora exivit.
 
''Versus:''
Unde dulce germen,
quod filius ipsius est,
per clausuram ventris eius
paradisum aperuit.
 
Et filius dei
per secreta ipsius
quasi aurora exivit.
&lt;/poem&gt;
==De angelis.== 
===XXI. O gloriosissimi===
&lt;poem&gt;
 
''Antiphona:''
O gloriosissimi, lux vivens, angeli,
qui infra divinitatem divinos oculos
cum mistica obscuritate omnis creature
aspicitis in ardentibus desideriis,
unde numquam potestis saciari:
 
O quam gloriosa gaudia illa vestra habet forma,
que in vobis est intacta ab omni pravo opere,
quod primum ortum est in vestro socio,
perdito angelo, qui volare voluit
supra intus latens pinnaculum dei.
 
Unde ipse tortuosus dimersus est in ruinam;
sed ipsius instrumenta casus
consiliando facrure
digiti dei instituit.
&lt;/poem&gt;
===XXII. O vos angeli===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O vos angeli, qui custoditis populos,
quorum forma fulget in facie vestra,
et o vos archangeli, qui suscipitis animas iustorum,
et vos virtutes, potestates, principatus,
dominationes et troni,
qui estis computari in quintum secretum numerum,
et o vos cherubin et seraphin,
sigillum secretorum dei:
 
Sit laus vobis,
qui loculum antiqui cordis
in fonte aspicitis.
 
''Versus:''
Videtis enim
interiorem vim patris,
que de corde illius spirat
quasi facies:
 
Sit laus vobis,
qui loculum antiqui cordis
in fonte aspicitis.
&lt;/poem&gt;
==De sanctis.== 
===XXIII. O spectabiles viri &lt;br&gt;''De prophetis et patriarchis''===
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
O spectabiles viri,
qui pertransistis occulta
aspicientes per oculos spiritus
et annuntiantes in lucida umbra
acutam et viventem lucem
in virga germinantem,
que sola floruit
de introitu radicantis luminis.
 
Vos antiqui sancti,
predixistis salvationem
exulum animarum, que inmerse fuerant morti.
Qui circuistis ut rote
mirabiliter loquentes mistica montis,
que celum tangit
pertransiens ungendo multas aquas,
cum etiam inter vos
surrexit lucida lucerna,
que ipsum montem precurrens
ostendit.
&lt;/poem&gt;
===XXIV. O vos felices radices&lt;br&gt;''De patriarchis et prophetis''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O vos felices radices,
cum quibus opus miraculorum,
et non opus criminum,
per torrens iter
perspicue umbre plantatum est,
et o tu ruminams ignea vox
precurrens limantem lapidem,
subvertentem abyssum:
 
Gaudete in capite vestro.
 
Versus:
Gaudete in illo,
quem non viderunt
in terris multi,
qui ipsum ardenter
vocaverunt:
 
Gaudete in capite vestro.
&lt;/poem&gt;
===XXV. O cohors milicie&lt;br&gt;''De apostolis''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O cohors milicie floris virge
non spinate,
tu sonus orbis terre
circuiens regiones
insanorum sensuum
epulantium cum porcis,
quos expugnasti
per infusum adiutorem
ponentem radices
in tabernacula
pleni operis verbi patris.
 
Tu etiam nobilis es gens salvatoris
intrans viam
regenerationis aque
per agnum,
qui te misit in gladio
inter sevissimos canes.
 
Qui suam gloriam destruxerunt
in operibus digitorum suorum
statuentes non manufactum
in subiectionem manuum suarum,
in qua non invenerunt eum.
&lt;/poem&gt;
===XXVI. O lucidissima apostolorum turba&lt;br&gt;''De apostolis''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O lucidissima apostolorum turba
surgens in vera agnitione
et aperiens clausuram magisterii diaboli
abluendo captivos
in fonte viventis aque
tu es clarissima lux
in nigerrimis tenebris
fortissimumque genus columnarum
sponsam agni
sustenans in omnibus ornamentis ipsius.
 
Per cuius gaudium
ipsa mater et virgo est vexillata.
 
''Versus:''
Agnus enim inmaculatus
est sponsus ipsius sponse
inmaculate.
 
&lt;Per cuius gaudium
ipsa mater et virgo est vexillata.&gt;
&lt;/poem&gt;
===XXVII. O speculum columbe&lt;br&gt;''De sancto Iohanne evangelista''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O speculum columbe
castissime forme,
qui inspexisti misticam largitatem
in purissimo fonte.
 
O mira floriditas,
que numquam arescens
cecidisti,
quia altissimus plantator misit te.
 
O suavissima quies
amplexuum solis,
tu es specialis filius agni
in electa amicicia
nove sobolis.
&lt;/poem&gt;
===XXVIII. O dulce electe&lt;br&gt;''De sancto Iohanne evangelista''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O dulce electe,
qui in ardore ardentis
effulsisti, radix,
et qui in splendore patris
elucidasti mistica
et qui intrasti cubiculum castitatis
in aurea civitate, quam construxit rex,
cum accepit sceptrum regionum:
 
Prebe adiutorium peregrinis.
 
''Versus:''
Tu enim auxisti pluviam
cum precessoribus tuis,
qui miserunt illam
in viriditatem
pigmentariorum:
 
Prebe adiutorium peregrinis.
&lt;/poem&gt;
===XXIX. O victoriosissimi triumphatores&lt;br&gt;''De martiribus''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O victoriosissimi triumphatores,
qui in effusione sanguinis vestri
salutantes edificationem ecclesie
intrastis sanguinem agni
epulantes cum vitulo occiso:
 
O quam magnam mercedem habetis,
quia corpora vestra viventes despexistis
imitantes agnum dei,
ornantes penam eius,
in qua vos introduxit
in restaurationem hereditatis.
&lt;/poem&gt;
===XXX. Vos flores rosarum&lt;br&gt;''De martiribus''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
Vos flores rosarum,
qui in effusione sanguinis vestri
beati estis,
in maximis gaudiis redolentibus
et sudantibus in emptione,
que fluxit de interiori mente consilii
manentis
ante evum.
 
In illo, in quo non erat constitutio a capite.
 
''Versus:''
Sit honor in consortio vestro,
qui estis instrumentum ecclesie
et qui in vulneribus vestri sanguinis
undatis.
 
In illo, in quo non erat constitutio a capite.
&lt;/poem&gt;
===XXXI. O vos imitatores&lt;br&gt;''De confessioribus''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O vos imitatores excelse persone
in preciosissima et gloriosissima significatione,
o quam magnus est vester ornatus,
ubi homo procedit
solvens et stringens in deo
pigros et peregrinos.
 
Etiam ornans candidos et nigros
et magna onera
remittens.
 
''Versus:''
Nam et angelici ordinis
officia habetis
et fortissima fundamenta prescitis,
ubicumque constituenda sunt,
unde magnus est vester honor.
 
Etiam ornans candidos et nigros
et magna onera
remittens.
&lt;/poem&gt;
===XXXII. O successores&lt;br&gt;''De confessioribus''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O successores fortissimi leonis
inter templum et altare
dominantes in ministratione eius,
sicut angeli sonant in laudibus
et sicut assunt populis in adiutorio,
vos estis inter illos,
qui hec faciunt
semper curam habentes
in officio agni.
&lt;/poem&gt;
===XXXIII. O mirum admirandum&lt;br&gt;''De sancto Dysibodo''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O mirum admirandum,
quod absconsa forma
precellit,
ardua
in honesta statura,
ubi vivens altitudo
profert mistica.
 
Unde, o Disibode,
surges in fine
succurente flore
omnium ramorum mundi,
ut primum surrexisti.
&lt;/poem&gt;
===XXXIV. O viriditas digiti dei&lt;br&gt;''De sancto Dysibodo''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O viriditas digiti dei,
in qua deus constituit plantationem,
que in excelso resplendet
ut statuta columna.
 
Tu gloriosa in preparatione dei.
 
''Versus:''
Et o altitudo montis,
que numquam dissipaberis in discretione dei,
tu tamen stas a longe ut exul,
sed non est in potestate armati,
qui te rapiat.
 
Tu gloriosa in preparatione dei.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto
 
Tu gloriosa in preparatione dei.
&lt;/poem&gt;
===XXXV. O felix anima===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O felix anima,
cuius corpus de terra ortum est,
quod tu cum peregrinatione huius mundi
conculcasti.
 
Unde de divina racionalitate,
que te speculum suum fecit,
coronata es.
 
''Versus:''
Spiritus sanctus etiam te
ut habitaculum suum
intuebatur.
 
Unde de divina racionalitate,
que te speculum suum fecit,
coronata es.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
&lt;Unde de divina racionalitate,
que te speculum suum fecit,
coronata es.&gt;
&lt;/poem&gt;
===XXXVI. O beata infantia&lt;br&gt;''&lt;De sancto Dysibodo&gt;''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O beata infantia
electi Disibodi,
que a deo ita inspirata est,
quod postea sanctissima opera
in mirabilibus dei
ut suavissimum odorem balsami
exsudasti.
&lt;/poem&gt;
===XXXVII. O felix apparicio&lt;br&gt;''De sancto Ruperto''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O felix apparicio,
cum in amico dei Ruperto
flamma vite choruscavit,
ita quod caritas dei
in corde eius fluxit
timorem domini amplectens.
 
Unde etiam agnitio eius
in supernis civibus
floruit.
&lt;/poem&gt;
===XXXVIII. O beatissime Ruperte&lt;br&gt;''&lt;De sancto Ruperto&gt;''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O beatissime Ruperte,
qui in flore etatis tue
non produxisti
nec portasti vicia diaboli.
 
Unde naufragum mundum
reliquisti.
Nunc intercede
pro famulantibus tibi
in deo.
Alleluia.
&lt;/poem&gt;
===XXXIX. Quia felix puericia&lt;br&gt;''&lt;De sancto Ruperto&gt;''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Quia felix puericia
in laudabili Ruperto
ad deum anhelavit
et mundum reliquit,
ideo ipse in celesti armonia fulget,
et ideo etiam angelica turba
filium dei
laudando concinit.
&lt;/poem&gt;
==De virginibus.==
 
===XL. O pulcre facies&lt;br&gt;''De virginibus''===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O pulcre facies
deum aspicientes
et in aurora edificantes,
o beate virgines,
quam nobiles estis!
In quibus rex se consideravit,
cum in vobis
omnia celestia ornamenta
presignavit.
Ubi etiam suavissimus hortus estis
in omnibus ornamentis
redolentes.
&lt;/poem&gt;
===XLI. O nobilissima viriditas&lt;br&gt;''Item de virginibus''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
O nobilissima viriditas,
que radicas in sole
et que in candida serenitate luces
in rota,
quam nulla terrena excellencia comprehendit.
 
Tu circumdata es
amplexibus divinorum
mysteriorum.
 
''Versus:''
Tu rubes ut aurora
et ardes ut solis flamma.
 
&lt;Tu circumdata es
amplexibus divinorum
mysteriorum.&gt;
 
 &lt;/poem&gt;
===XLII. Favus distillans&lt;br&gt;''De undecim milibus virginibus''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
Favus distillans
Ursula virgo fuit,
que agnum dei amplecti
desideravit,
mel et lac sub lingua eius.
 
Quia pomiferum hortum
et flores florum
in turba virginum
ad se collegit.
 
''Versus:''
Unde in nobilissima aurora
gaude, filia Syon.
 
Quia pomiferum hortum
et flores florum
in turba virginum
ad se collegit.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Quia pomiferum hortum
et flores florum
in turba virginum
ad se collegit.
&lt;/poem&gt;
===XLIII. Spiritui sancto&lt;br&gt;''&lt;De undecim milibus virginibus&gt;''===
&lt;poem&gt;''Responsum:''
Spiritui sancto
honor sit,
qui in mente Ursule virginis
virginalem turbam velut columbas collegit.
Unde ipsa patriam suam
sicut Abraham reliquit.
 
Et etiam propter amplexionem agni
desponsationem viri sibi abstraxit.
 
''Versus:''
Nam iste castissimus
et aureus exercitus
in virgineo crine
mare transivit.
O quis umquam talia audivit?
 
Et etiam propter amplexionem agni
desponsationem viri sibi abstraxit.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Et etiam propter amplexionem agni
desponsationem viri sibi abstraxit.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
&lt;/poem&gt;
===XLIV. O rubor sanguinis&lt;br&gt;''&lt;De undecim milibus virginibus&gt;''===
====In evangelio &lt;sive Ad Magnificat&gt;====
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O rubor sanguinis,
qui de excelso illo fluxisti,
quod divinitas tetigit,
tu flos es,
quem hyemps de flatu serpentis
numquam lesit.
&lt;/poem&gt;
====Laudes====
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
Studium divinitatis
in laudibus excelsis osculum pacis
Ursule virgini
cum turba sua
in omnibus populis dedit.
 
''Antiphona:''
Unde quocumque venientes
perrexerunt,
velut cum gaudio celestis paradysi suscepte sunt,
quia in religione morum
honorifice apparuerunt.
 
''Antiphona:''
De patria etiam earum et de aliis regionibus
viri religiosi et sapientes
ipsis adiuncti sunt,
qui eas in virginea custodia servabant
et qui eis in omnibus ministrabant.
 
''Antiphona:''
Deus enim in prima muliere presignavit,
ut mulier a viri custodia
nutriretur.
 
''Antiphona:''
Aer enim volat
et cum omnibus creaturis
officia sua exercet,
et firmamentum eum sustinet,
ac aer in viribus istius pascitur.
&lt;/poem&gt; 
====In evangelio &lt;sive Ad Benedictus&gt;====
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Et ideo puelle iste
per summum virum sustentabantur
vexillate in regali prole
virginee nature
&lt;/poem&gt; 
====&lt;Ad cursus&gt;====
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Deus enim rorem in illas misit,
de quo multiplex fama crevit,
ita quod omnes populi
ex hac honorabili fama
velut cibum gustabant.
 
''Antiphona:''
Sed diabolus
in invidia sua
istud irrisit,
qua nullum opus dei
intactum dimisit.
&lt;/poem&gt;
===XLV. Rex noster promptus&lt;br&gt;''De innocentibus''===
&lt;poem&gt;''‹Responsum:›''
Rex noster promptus est
suscipere sanguinem innocentum.
Unde angeli concinunt
et in laudibus sonant.
 
Sed nubes super eundem sanguinem
plangunt.
 
''Versus:''
Tirannus autem in gravi somno mortis
propter maliciam suam suffocatus est.
 
Sed nubes super eundem sanguinem
plangunt.
 
Gloria patri et filio
et spiritui sancto.
 
Sed nubes super eundem sanguinem
plangunt.
&lt;/poem&gt;
==In dedicatione ecclesie.==
===XLVI. O virgo ecclesia===
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
O virgo ecclesia,
plangendum est,
quod sevissimus lupus
filios tuos de latere tuo abstraxit.
O ve callido serpenti!
Sed o quam preciosus est sanguis salvatoris,
qui in vexillo regis
ecclesiam ipsi desponsavit.
Unde filios illius requirit.
&lt;/poem&gt;
===XLVII. Nunc gaudeant===
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
Nunc gaudeant materna viscera
ecclesie,
quia in superna simphonia
filii eius
in sinum suum collocati sunt.
Unde, o turpissime serpens,
confusus es,
quoniam, quos tua estimatio
in visceribus suis habuit,
nunc fulgent in sanguine filii dei.
Et ideo laus tibi sit,
rex altissime.
Alleluia.
&lt;/poem&gt;
===XLVIII. O orzchis ecclesia===
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
O orzchis ecclesia
armis divinis precincta
et iacincto ornata,
tu es caldemia stigmatum loifolum
et urbs scientiarum.
O, o, tu es etiam crizanta
in alto sono
et es chorzta gemma.
&lt;/poem&gt;
===XLIX. O choruscans lux stellarum===
&lt;poem &gt;
''‹Antiphona:›''
O choruscans lux stellarum,
o splendidissima specialis forma
regalium nuptiarum,
o fulgens gemma!
 
Tu es ornata in alta persona,
que non habet maculatam rugam.
 
Tu es etiam socia angelorum
et civis sanctorum.
 
Fuge, fuge speluncam antiqui perditoris
et veniens veni
in palatium regis.
&lt;/poem&gt;
===L. Kyrie eleyson===
&lt;poem&gt; 
Kyrie eleyson!
Christe eleyson!
Kyrie eleyson!
&lt;/poem&gt;
==Ymni de spiritu sancto.==
===LI. O ignis spiritus paracliti&lt;br&gt;''Sequentia de spiritu sancto''===
&lt;poem&gt;
 1a.O ignis spiritus paracliti,
vita vite omnis creature,
sanctus es vivificando formas.
 
1b.Sanctus es ungendo
periculose fractos,
sanctus es tergendo
fetida vulnera.
 
2a.O spiraculum sanctitatis,
o ignis caritatis,
o dulcis gustus in pectoribus
et infusio cordium in bono odore virtutum.
 
2b.O fons purissime,
in quo consideratur,
quod deus alienos colligit
et perditos requirit.
 
3a.O lorica vite
et spes compaginis membrorum omnium
et o cingulum honestatis,
salva beatos.
 
3b.Custodi eos, qui carcerati sunt
ab inimico,
et solve ligatos,
quos divina vis salvare vult.
 
4a.O iter fortissimum,
quod penetravit omnia
in altissimis et in terrenis
et in omnibus abyssis,
tu omnes componis et colligis.
 
4b.De te nubes fluunt, ether volat,
lapides humorem habent,
aque rivulos educunt
et terra viriditatem sudat.
 
5a.Tu etiam semper educis doctos,
per inspirationem sapientie
letificatos.
 
5b.Unde laus tibi sit,
qui es sonus laudis
et gaudium vite,
spes et honor fortissimus,
dans premia lucis.
 
 &lt;/poem&gt;
===LII. O ignee spiritus&lt;br&gt;''Ymnus de spiritu sancto''===
&lt;poem&gt;
1.O ignee spiritus,
laus tibi sit,
qui in timpanis et citharis
operaris.
 
2.Mentes hominum de te flagrant,
et tabernacula animarum eorum
vires ipsarum continent.
 
3.Inde voluntas ascendit
et gustum anime tribuit,
et eius lucerna est desiderium.
 
4.Intellectus te in dulcissimo sono advocat
ac edificia tibi
cum racionalitate parat,
que in aureis operibus sudat.
 
5.Tu autem semper gladium
habes illud abscindere,
quod noxiale pomum
per nigerrimum homicidium profert.
 
6.Quando nebula voluntatem
et desideria tegit,
in quibus anima volat
et undique circuit.
 
7.Sed mens est ligatura
voluntatis
et desiderii.
 
8.Cum vero animus se ita erigit,
quod requirit pupillam mali videre
et maxillam nequicie,
tu eum citius in igne comburis,
cum volueris.
 
9.Sed et cum racionalitas
se per mala opera
ad prona declinat,
tu eam, cum vis,
stringis et confringis et reducis
per infusionem experimentorum.
 
10.Quando autem malum
ad te gladium suum educit,
tu illud in cor illius refringis,
sicut in primo perdito angelo fecisti,
ubi turrim superbie illius
in infernum deiecisti.
 
11.Et ibi aliam turrim
in publicanis et peccatoribus elevasti,
qui tibi peccata sua
cum operibus suis confitentur.
 
12.Unde omnes creature,
que de te vivunt, te laudant,
quia tu preciosissimum ungentum es
fractis et fetidis vulneribus,
ubi illa in preciosissimas gemmas convertis.
 
13.Nunc dignare nos omnes
ad te colligere
et ad recta itinera dirigere.
 
Amen.
&lt;/poem&gt;
==Ymni de sancta Maria.==
===LIII. O virga mediatrix===
&lt;poem&gt;
                Alleluia!
O virga mediatrix,
sancta viscera tua
mortem superaverunt,
et venter tuus
omnes creaturas illuminavit
in pulcro flore
de suavissima integritate
clausi pudoris
tui orto.
 
 &lt;/poem&gt;
===LIV. O virga ac diadema&lt;br&gt;''Sequentia de sancta Maria''===
 
1a.O virga ac diadema
purpure regis,
que es in clausura tua sicut lorica.
 
1b.Tu frondens floruisti
in alia vicissitudine,
quam Adam omne genus humanum
produceret.
 
2a.Ave, ave,
de tuo ventre alia vita processit,
qua Adam filios suos
denudaverat.
 
2b.O flos, tu non germinasti de rore
nec de guttis pluvie,
nec aer desuper te volavit,
sed divina claritas
in nobilissima virga te produxit.
 
3a.O virga, floriditatem tuam
deus in prima die
creature sue
previderat.
 
3b.Et de verbo suo
auream materiam,
o laudabilis virgo, fecit.
 
4a.O quam magnum est
in viribus suis
latus viri,
de quo deus formam mulieris produxit,
quam fecit speculum
omnis ornamenti sui
et amplexionem omnis creature sue.
 
4b.Inde concinunt celestia organa,
et miratur omnis terra,
o laudabilis Maria,
quia deus te valde amavit.
 
5a.O quam valde plangendum et lugendum est,
quod tristicia in crimine
per consilium serpentis in mulierem fluxit.
 
5b.Nam ipsa mulier,
quam deus matrem omnium posuit,
viscera sua cum vulneribus ignorantie decerpsit,
et plenum dolorem generi suo protulit.
 
6a.Sed, o aurora,
de ventre tuo
novus sol processit,
qui omnia crimina Eve
abstersit
et maiorem benedictionem
per te protulit,
quam Eva hominibus nocuisset.
 
6b.Unde, o salvatrix,
que novum lumen
humano generi protulisti,
collige membra filii tui
ad celestem armoniam.
&lt;/poem&gt;
===LV. O viridissima virga&lt;br&gt;''De sancta Maria''===
&lt;poem&gt;
1.O viridissima virga, ave,
que in ventoso
flabro sciscitationis
sanctorum prodisti.
 
2.Cum venit tempus,
quod tu floruisti in ramis tuis,
ave, ave sit tibi,
quia calor solis in te sudavit sicut odor balsami.
 
3.Nam in te floruit pulcher flos,
qui odorem dedit
omnibus aromatibus, que arida erant.
 
4.Et illa apparuerunt omnia
in viriditate plena.
 
5.Unde celi dederunt rorem super gramen,
et omnis terra leta facta est,
quoniam viscera ipsius frumentum protulerunt,
et quoniam volucres celi nidos in ipsa habuerunt.
 
6.Deinde facta est esca hominibus
et gaudium magnum epulantium.
Unde, o suavis virgo,
in te non deficit ullum gaudium.
 
7.Hec omnia Eva contempsit.
 
8.Nunc autem laus sit altissimo.
&lt;/poem&gt;
===LVI. Ave, generosa&lt;br&gt;''Ymnus de sancta Maria''===
&lt;poem&gt;
1.Ave, generosa,
gloriosa et intacta puella.
Tu pupilla castitatis,
tu materia sanctitatis,
que deo placuit.
 
2.Nam hec superna infusio
in te fuit,
quod supernum verbum
in te carnem induit.
 
3.Tu candidum lilium,
quod deus ante omnem creaturam
inspexit.
 
4.O pulcherrima et dulcissima,
quam valde deus in te delectabatur,
cum amplexionem caloris sui
in te posuit,
ita quod filius eius
de te lactatus est.
 
5.Venter enim tuus gaudium habuit,
cum omnis celestis symphonia
de te sonuit,
quia virgo filium dei portasti,
ubi castitas tua
in deo claruit.
 
6.Viscera tua gaudium habuerunt
sicut gramen,
super quod ros cadit,
cum ei viriditatem infudit,
ut et in te factum est,
o mater omnis gaudii.
 
7.Nunc omnis ecclesia
in gaudio rutilet
ac in symphonia sonet
propter dulcissima virginem
et laudabilem Mariam,
dei genitricem.
Amen.
&lt;/poem&gt;
==Ymni de sanctis.==
===LVII. Mathias, sanctus&lt;br&gt;''Ymnus de sancto Mathia''===
&lt;poem&gt;
1a. Mathias, sanctus per electionem,
vir preliator per victoriam,
ante sanguinem agni electionem non habuit,
sed tardus in scientia fuit
quasi homo,
qui perfecte non vigilat.
 
1b. Donum dei
illum excitavit,
unde ipse pre gaudio
sicut gygas
in viribus suis surrexit,
quia deus illum previdit
sicut hominem,
quem de limo formavit,
cum primus angelus cecidit,
qui deum negavit.
 
2a. Homo, qui electionem vidit,
ve, ve, cecidit.
Boves et arietes habuit,
sed faciem suam ab eis
retrorsum duxit
et illos dimisit.
 
2b. Unde foveam carbonum invasit,
et desideria sua osculatus
in studio suo,
illa sicut Olimpum
erexit.
 
3a. Tunc Mathias per electionem divinitatis
sicut gygas surrexit,
quia deus illum posuit
in locum,
quem perditus homo noluit.
O mirabile miraculum,
quod sic in illo
resplenduit.
 
3b. Deus enim ipsum previdit
in miraculis suis,
cum nondum haberet meritum operationis,
sed misterium dei
in illo gaudium habuit,
quod idem per institutionem suam non habebat.
 
4a. O gaudium gaudiorum,
quod deus sic operatur,
cum nescienti homini gratiam suam impendit,
ita quod parvulus nescit,
ubi magnus volat,
cuius als deus
parvulo tribuit.
 
4b. Deus enim gustum in illo habet,
qui seipsum nescit,
quia vox eius
ad deum clamat,
sicut Mathias fecit, qui dixit:
O deus, deus meus, qui me creasti,
omnia opera mea tua sunt.
 
5. unc ergo gaudeat omnis ecclesia
in Mathia,
quem deus
in foramine columbe
sic elegit.
Amen.
&lt;/poem&gt;
===LVIII. O Bonifaci&lt;br&gt;''De sancto Bonifacio''===
&lt;poem&gt;''‹Antiphona:›''
O Bonifaci,
lux vivens vidit te
similem viro sapienti,
qui puros rivulos
ex deo fluentes
ad deum
remisisti,
cum viriditatem florum rigasti.
Unde es amicus dei viventis
et cristallus lucens
in benevolentia
rectarum viarum,
in quibus sapienter
cucurristi.
&lt;/poem&gt;
===LIX. O presul vere civitatis&lt;br&gt;''Sequentia de sancto Dysibodo''===
&lt;poem&gt;
1a. O presul vere civitatis,
qui in templo angularis lapidis
ascendens in celum
in terra prostratus fuisti
propter deum:
 
1b. Tu peregrinus a semine mundi
desiderasti exul fieri
propter amorem Christi.
 
2a. O mons clause mentis,
tu assidue pulcram faciem aperuisti
in speculo columbe.
 
2b. Tu in absconso latuisti
inebriatus odore florum
per cancellos sanctorum
emicans deo.
 
3a. O culmen in clavibus celi,
quod propter perspicuam vitam
mundum vendidisti!
Hoc certamen, alme confessor,
semper habes in domino.
 
3b. In tua enim mente
fons vivus clarissima luce
purissimos rivulos eduxit
per viam salutis.
 
4a. Tu magna turris
ante altare summi dei,
et huius turris culmen obumbrasti
per fumum aromatum.
 
4b. O Disibode,
in tuo lumine
per exempla puri soni
membra mirifice laudis edificasti
in duabus partibus
per filium hominis.
 
5a In alto stas
non erubescens ante deum vivum
et protegis viridi rore
laudantes deum ista voce.
 
5b. O dulcis vita
et o beata perseverantia,
que in hoc beato Disibodo gloriosum lumen
semper edificasti
in celesti Ierusalem.
 
6a. Nunc sit laus deo
in forma pulcre tonsure
viriliter operante.
 
6b. Et superni cives gaudeant de his,
qui eos hoc modo imitantur.
&lt;/poem&gt;
===LX. O Euchari, columba&lt;br&gt;''De sancto Euchario''===
&lt;poem&gt;''‹Responsum:›''
O Euchari,
columba virtutem illius
in signis tibi dedit,
qui olim in medio rote
clamitavit.
 
Quem cum amplius corporaliter
non vidisti,
plena signa in umbra illius
perfecisti.
 
''‹Versus:›''
Et sic in pectore eius fulsisti
ac in cherubin sigillum fecisti.
 
Quem cum amplius corporaliter
non vidisti,
plena signa in umbra illius
perfecisti.
&lt;/poem&gt;
===LXI. O Euchari, in leta via&lt;br&gt;''Sequentia de sancto Euchario''===
&lt;poem&gt;
1a. O Euchari,
in leta via ambulasti,
ubi cum filio dei mansisti
illum tangendo
et miracula eius, que fecit, videndo.
 
1b. Tu eum perfecte amasti,
cum sodales tui exterriti erant,
pro eo, quod homines erant
nec possibilitatem habebant
bona perfecte intueri.
 
2a. Tu autem in ardente amore plene caritatis
illum amplexus es,
cum manipulos preceptorum eius
ad te collegisti.
 
2b. O Euchari,
valde beatus fuisti,
cum verbum dei te in igne columbe imbuit.
Ubi tu quasi aurora illuminatus es
et sic fundamentum ecclesie
edificasti.
 
3a. Et in pectore tuo
choruscat dies,
in quo tria tabernacula
supra marmoream columpnam stant
in civitate dei.
 
3b. Per os tuum ecclesia ruminat
vetus et novum vinum,
videlicet poculum sanctitatis.
 
4a. Sed et in tua doctrina
ecclesia effecta est racionalis,
ita quod supra montes clamavit,
ut colles et ligna se declinarent
ac mamillas illius sugerent.
 
4b. Nunc in tua clara voce
filium dei ora pro hac turba,
ne in cerimoniis dei deficiat,
sed ut vivens holocaustum
ante altare dei fiat.
&lt;/poem&gt;
===LXII. Columba aspexit&lt;br&gt;''Sequentia de sancto Maximino''===
&lt;poem&gt;
1a. Columba aspexit
per cancellos fenestre,
ubi ante faciem eius
sudando sudavit balsamum
de lucido Maximino.
 
1b. Calor solis exarsit
et in tenebras resplenduit,
unde gemma surrexit
in edificatione templi
purissimi cordis benivoli.
 
2a. Iste turris excelsa
de ligno Libani et cipresso facta
iacincto et sardio ornata est,
urbs precellens artes
aliorum artificum.
 
2b. Ipse velox cervus
cucurrit ad fontem purissime aque
fluentis de fortissimo lapide,
qui dulcia aromata
irrigavit.
 
3a. O pigmentarii,
qui estis in suavissima viriditate
hortorum regis
ascendentes in altum,
quando sanctum sacrificium
in arietibus perfecistis.
 
3b. Inter vos fulget hic artifex,
paries templi,
qui desideravit alas aquile
osculando nutricem sapientiam
in gloriosa fecunditate
ecclesie.
 
4a. O Maximine,
mons et vallis es
et in utroque alta edificatio appares,
ubi capricornus
cum elephante exivit,
et sapientia
in deliciis fuit.
 
4b. Tu es fortis et suavis
in cerimoniis
et in choruscatione altaris
ascendens ut fumus aromatum
ad columpnam laudis.
 
5. Ubi intercedis
pro populo,
qui tendit
ad speculum lucis.
Cui laus est in altis.
&lt;/poem&gt;
===LXIII. O Ierusalem&lt;br&gt;''De sancto Ruperto''===
&lt;poem&gt;
1a. O Ierusalem, aurea civitas,
ornata regis purpura.
 
1b. O edificatio summe bonitatis,
que es lux numquam obscurata.
 
1c. Tu enim es ornata
in aurora et in calore solis.
 
2a. O beata purericia,
que rutilas in aurora,
et o laudabilis adolescentia,
que ardes in sole.
 
2b. Nam tu, o nobilis Ruperte,
in his sicut gemma fulsisti.
Unde non potes abscondi stultis hominibus,
sicut nec mons valli celatur.
 
3a. Fenestre tue, Ierusalem,
cum topazio et saphiro
specialiter sunt decorate.
 
3b. In quibus dum fulges, o Ruperte,
non potes abscondi tepidis moribus,
sicut nec mons valli,
coronatus rosis, liliis et purpura
in vera ostensione.
 
4a. O tener flos campi
et o dulcis viriditas pomi
et o sarcina sine medulla,
que non flectit pectora in crimina.
 
4b. O vas nobile,
quod non est pollutum
nec devoratum
in saltatione antique spelunce
et quod non est maceratum
in vulneribus antiqui perditoris.
 
5. In te symphonizat spiritus sanctus,
quia angelicis choris associaris
et quoniam in filio dei ornaris,
cum nullam maculam habes.
 
6. Quod vas decorum tu es,
o Ruperte,
qui in puericia et in adolescentia tua
ad deum anhelasti in timore dei
et in amplexione caritatis
et in suavissimo odore
bonorum operum.
 
7. O Ierusalem,
fundamentum tuum positum est
cum torrentibus lapidibus,
quod est cum publicanis
et peccatoribus,
qui perdite oves erant.
Sed per filium dei invente
ad te cucurrerunt
et in te positi sunt.
 
8. Deinde muri tui
fulminant vivis lapidibus,
qui per summum studium bone voluntatis
quasi nubes in celo volaverunt.
 
9. Et ita turres tue,
o Ierusalem,
rutilant et candent per ruborem
et per candorem sanctorum
et per omnia ornamenta dei,
que tibi non desunt, o Ierusalem.
 
10. Unde vos, o ornati
et o coronati,
qui habitatis in Ierusalem,
et o tu, Ruperte,
qui es socius eorum
in hac habitatione,
succurrite nobis famulantibus
et in exilio laborantibus.
&lt;/poem&gt;
===LXIV. O ecclesia&lt;br&gt;''De undecim milibus virginibus''===
&lt;poem&gt;
1. O ecclesia,
oculi tui similes saphyro sunt,
et aures tue monti Bethel,
et nasus tuus est sicut mons mirre et thuris,
et os tuum quasi sonus aquarum multarum.
 
2. In visione vere fidei
Ursula filium dei amavit
et virum cum hoc seculo reliquit
et in solem aspexit
atque pulcherrimum iuvenem
vocavit dicens:
 
3. In multo desiderio
desideravi ad te venire
et in celestibus nuptiis
tecum sedere
per alienam viam ad te currens
velut nubes,
que in purissimo aere
currit similis saphiro.
 
4. Et postquam Ursula sic dixerat,
rumor iste per omnes populos exiit.
 
5. Et dixerunt:
Innocentia puellaris ignorantie
nescit, quid dicit.
 
6. Et ceperunt ludere cum illa
in magna symphonia,
usque dum ignea sarcina super eam cecidit.
 
7. Unde omnes cognoscebant,
quia contemptus mundi est
sicut mons Bethel.
 
8. Et cognoverunt etiam
suavissimum odorem mirre et thuris,
quoniam contemptus mundi super omnia ascendit.
 
9. Tunc diabolus membra sua invasit,
que nobilissimos mores
in corporibus istis occiderunt.
 
10. Et hoc in alta voce
omnia elementa audierunt
et ante thronum dei
dixerunt:
 
11. Wach, rubicundus sanguis innocentis agni
in desponsatione sua effusus est.
 
12
Hoc audiant omnes celi
et in summa symphonia
laudent agnum dei,
quia guttur serpentis antiqui
in istis margaritis
materie verbi dei
suffocatum est.
&lt;/poem&gt;
===LXV. Cum vox sanguinis&lt;br&gt;''Ymnus''===
&lt;poem&gt;
1. Cum vox sanguinis
Ursule et innocentis turbe eius
ante thronum dei sonuit,
antiqua prophetia venit
per radicem Mambre in vera ostensione trinitatis
et dixit:
 
2. Iste sanguis nos tangit,
nunc omnes gaudeamus.
 
3. Et postea venit congregatio agni,
per arietem in spinis pendentem
et dixit:
 
4. Laus sit in Ierusalem
per ruborem huius sanguinis.
 
5. Deinde venit sacrificium vituli,
quod vetus lex ostendebat,
sacrificium laudis, circumamicta varietate,
et que faciem dei Moysi obnubilabat,
dorsum illi ostendens.
 
6. Hoc sunt sacerdotes,
qui per linguas suas deum ostendunt
et perfecte eum videre non possunt.
 
7. Et dixerunt:
O nobilissima turba,
virgo ista que in terris Ursula vocatur
in summis Columba nominatur,
quia innocentem turbam ad se collegit.
 
8. O ecclesia, tu es laudabilis
in ista turba.
 
9. Turba magna, quam imcombustus rubus,
quem Moyses viderat, significat,
et quam deus in prima radice plantaverat
in homine, quem de limo formaverat,
ut sine commixtione viri viveret,
cum clarissima voce clamavit
in purissimo auro, thopazio
et saphiro circumamicta in auro.
 
10. Nunc gaudeant omnes celi,
et omnes populi cum illis ornentur.
Amen.
&lt;/poem&gt;
===LXVI. O dulcissime amator&lt;br&gt;''Symphonia virginum''===
&lt;poem&gt;
1. O dulcissime amator,
o dulcissime amplexator:
adiuva nos custodire
virginatem nostram.
 
2. Nos sumus orte in pulvere,
heu, heu, et in crimine Ade.
Valde durum est contradicere,
quod habet gustus pomi.
Tu erige nos, salvator Christe.
 
3. Nos desideramus ardenter te sequi.
O quam grave nobis miseris est
te immaculatum et innocentem
regem angelorum imitari.
 
4. Tamen confidimus in te,
quod tu desideres
gemmam requirere in putredine.
 
5. Nunc advocamus te
sponsum et consolatorem,
qui nos redemisti in cruce.
 
6. In tuo sanguine
copulate sumus tibi
cum desponsatione
repudiantes virum
et eligentes te,
filium dei.
 
7. O pulcherrima forma,
o suavissime odor
desiderabilium deliciarum,
semper suspiramus post te
in lacrimabili exilio.
Quando te videamus
et tecum maneamus?
 
8. Nos sumus in mundo,
et tu in mente nostra,
et amplectimur te in corde,
quasi habeamus te presentem.
 
9. Tu fortissimus leo
rupisti celum
descendens in aulam virginis
et destruxisti mortem
edificans vitam in aurea civitate.
 
10. Da nobis societatem cum illa
et permanere in te, o dulcissime sponse,
qui abstraxisti nos de faucibus diaboli
primum parentem nostrum seducentis.
&lt;/poem&gt;
===LXVII. O pater omnium&lt;br&gt;''Symphonia viduarum''===
 
1. O pater omnium
et o rex et imperator gentium,
qui constituisti nos in costa prime matris,
que construxit nobis magnum casum erumpne,
et nos secute sumus illam in propria causa in exilio
sociantes nos illius dolori.
 
2. O tu, nobilissime genitor,
per summum studium currimus ad te
et per dilectissimam
atque per dulcissimam penitentiam,
que nobis per te venit,
anhelamus a te
et post dolorem nostrum
devotissime amplectimur te.
 
3. O gloriosissime
et o pulcherrime Christe,
qui es resurrectio vite,
nos reliquimus propter te
fertilem amorem coniunctionis
et comprhendimus te in superna karitate
et in virginea virga nativitatis tue
ac in altera vice copulate sumus tibi,
quam prius essemus secundum carnem.
 
4. Adiuva nos perservare
et tecum gaudere
et a te numquam separari.
&lt;/poem&gt;
==Varia.==
===LXVIII. O frondens virga===
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
O frondens virga
in tua nobilitate stans,
sicut aurora procedit,
nunc gaude et letare
et nos debiles dignare
a mala consuetudine liberare
atque manum tuam porrige
ad erigendum nos.
&lt;/poem&gt;
===LXIX. Laus trinitati===
&lt;poem&gt;
 
&lt;poem&gt;''Antiphona:''
Laus trinitati,
que sonus et vita
ac creatrix omnium
in vita ipsorum est,
et que laus anglice turbe
et mirus splendor archanorum,
que hominibus ignota sunt,
est, et que in omnibus
vita est!
&lt;/poem&gt;
===LXX. O verbum patris===
&lt;poem&gt;
O verbum patris,
tu lumen prime aurore
in circulo rote es
omnia in divina vi operans.
 
O tu prescientia dei,
omnia opera tua previdisti,
sicut voluisti,
ita ut in medio potentie tue latuit,
quia omnia prescivisti.
 
Et operatus es
quasi in similitudine rote
cuncta circueuntis,
que inicium non accepit
nec in fine prostrata est.
&lt;/poem&gt; 
===LXXI. O fili dilectissime===
&lt;poem&gt;
 
O fili dilectissime,
quem genui in visceribus meis
de vi circueuntis rote
sancte divinitatis,
que me creavit
et omnia membra mea ordinavit
et in visceribus meis
omne genus musicorum
in omnibus floribus tonorum constituit:
 
Nunc me et te,
o fili dulcissime,
multa turba virginum sequitur,
quas per adiutorium tuum
salvare dignare.
&lt;/poem&gt;
===LXXII. O factura dei===
&lt;poem&gt;
O factura dei,
que es homo,
in magna sanctitate edificata es,
quia sancta divinitas in humilitate
celos penetravit.
 
O quam magna pietas est,
quod in limo terre
deitas claruit,
et quod angeli
deo ministrantes
deum in humanitate vident.
&lt;/poem&gt;
===LXXIII. O magna res===
&lt;poem&gt;
1a.O magna res,
que in nullo constituto latuit,
ita quod non est facta
nec creata ab ullo,
sed in se ipsa permanet.
 
1b.O vita,
que surrexisti in aurora,
in qua magnus rex sapientiam,
que in antiquo
apud virum sapientem fuit,
misericorditer manifestavit,
quia mulier per foramen antiqui perditoris
mortem intravit.
 
2a.O luctus, ach meror, he planctus,
qui in muliere edificati sunt!
 
2b.O aurora, hec abluisti
in forma prime coste.
 
3a.O feminea forma, soror sapientie,
quam gloriosa es,
quoniam fortissima vita
in te surrexit,
quam mors numquam suffocabit.
 
3b.Te sapientia erexit,
ita quod omnes creature
per te ornate sunt
in meliorem partem,
quam in primo acciperent.
&lt;/poem&gt;
=='' Appendix''==
===In Matutinis Laudibus.===
&lt;poem&gt;
Studium divinitatis
in laudibus excelsis osculum pacis
Ursule virgini cum turba sua
in omnibus populis dedit.
 
Unde quocumque venientes perrexerunt,
velut cum gudio celestis paradisi
suscepte sunt,
quia in religione morum honorifice
apparuerunt.
 
De patria etiam earum et de aliis regionibus
viri religiosi et sapientes ipsis adiuncti sunt,
que eas in virginea custodia servabant,
et qui eis in omnibus ministrabant.
 
Deus enim in prima muliere presignavit,
ut mulier a viri custodia nutriretur.
 
Aer enim volat
et cum omnibus creaturis officia sua exercet,
et firmamentum eum sustinet,
ac aer in viribus istius pascitur.
 
Et ideo puelle iste
per summum virum sustentabantur,
vexillate in regali prole virginee nature
 
Deus enim rorem in illas misit,
de quo multiplex fama crevit,
ita quod omnes populi ex hac honorabili fama
velut cibum gustabant.
 
Sed diabolus in invidia
sua istud irrisit,
qua nullum opus Dei
intactum dimisit.
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>mx62s6ri96e2h5uuq8mrwvqrb0hxnie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>78096</id>
    <revision>
      <id>264996</id>
      <parentid>264926</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T19:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>264996</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="3cnqo19xd9pc6fu5omotvnsa9w9pgym" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh||{{lsp|{{sc|Index}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;{| {{ts|ma|fsi}}
|-
| {{ts|vtp|width:2em}} | 10 || {{outdent|[[Francogallia (1586)/10|De lege Salica, &amp; iure mulierum in Regum parentum hereditatibus.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/89|{{SIC|77|75}}]]
|-
| {{ts|vtp}} | 11 || {{outdent|[[Francogallia (1586)/11|De iure Regalis capillitij.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/93|{{SIC|81|79}}]]
|-
| {{ts|vtp}} | 12 || {{outdent|[[Francogallia (1586)/12|Qualis Regni Francogallici con{{s}}tituendi forma fuerit.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/99|85]]
|-
| {{ts|vtp}} | 13 || {{outdent|* [[Francogallia (1586)/13|De regia Maie{{s}}tate, &amp; annuo gentis Francogalli{{ae}} conuentu, placito, curia, parlamento.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/121|107]]
|-
| {{ts|vtp}} | 14 || {{outdent| [[Francogallia (1586)/14|De {{s}}acro{{s}}ancta publici Concilij auctoritate, &amp; quibus de rebus in eo ageretur.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/128|114]]
|-
| {{ts|vtp}} | 15 || {{outdent| [[Francogallia (1586)/15|De Pr{{ae}}fectis Regiis, qui Maiores domus dicebantur.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/138|124]]
|-
| {{ts|vtp}} | 16 || {{outdent| [[Francogallia (1586)/16|Vtrum Pipinus Pap{{ae}}, an Francogallıci Concilij auctoritate Rex factus fuerit.]]}} || {{ts|ar|vbm}} | [[Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/144|130]]
|-
| {{ts|vtp}} | 17 || {{outdent| De Come{{s}}tabulo &amp; Paribus Franci{{ae}}.}} || {{ts|ar|vbm}} | 138
|-
| {{ts|vtp}} | 18 || {{outdent| De continuata {{s}}acro{{s}}ancti Concilij auctoritate {{s}}ub Carlouingiorum Regno.}} || {{ts|ar|vbm}} | 150
|-
| {{ts|vtp}} | 19 || {{outdent|* De {{s}}ummainter Regem &amp; regnum differentia.}} || {{ts|ar|vbm}} | 155
|-
| {{ts|vtp}} | 20 || {{outdent| De Capeuingiorum familia, &amp; Regno Francogallia in illam tran{{s}}lato.}} || {{ts|ar|vbm}} | 160
|-
| {{ts|vtp}} | 21 || {{outdent| De continuata Concilij publici auctoritate in Capeuingiorum familia.}} || {{ts|ar|vbm}} | 164
|}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cnqo19xd9pc6fu5omotvnsa9w9pgym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>79459</id>
    <revision>
      <id>265017</id>
      <parentid>256806</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T03:38:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="qo5omnzjv13sufk3ncpmst5foyfr4kd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|130|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}&lt;/noinclude&gt;{{c|{{sc|Cap. XVII.}}}}
{{c|{{larger|''Carana iba. Copaiba. Ibixuma. Coapoiba. Buripicaiba. Ibiruba. Maratatabiba.''}}}}

[[File:Carnauba - Historia naturalis Brasiliae (Page 130).jpg|right|200px]]

{{Is|C}}{{sc|Arana iba {{et}} Anana chicariri}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Arbor Palm{{ae}} dactylifer{{ae}} magnitudine {{et}} altitudine; ligno duro, ruffo {{s}}eu brunno, cra{{s}}{{s}}is nervis intus con{{s}}tante, nullius u{{s}}us: cortice exterius gry{{s}}eo, {{et}} cartilagine à terra ad quoddam {{s}}patium {{s}}quamato, {{s}}quamis ordine cochleatim po{{s}}itis, qu{{ae}} primo longiores, {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, breviores fiunt, imo tandem decidunt, {{s}}uperne initio facto; nam arbores adultiores caudicis medietatem {{s}}uperiorem habent glabram ut Cocoeiro, inferiorem {{s}}olum {{s}}quamatam; {{s}}quam{{ae}} autem nihil aliud {{s}}unt quam reliqui{{ae}} ramulorum, qui decidunt arbore in altum a{{s}}{{s}}urgente, ena{{s}}centibus aliis, tunc enim {{s}}uperiores rami manent, inferiores excidunt relinquentes has {{s}}quamiformes reliquias. Ramos porro {{s}}uos in {{s}}ummitate orbiculatim expandit directe {{s}}ur{{s}}um, deor{{s}}um, {{et}} ad latus ut palma dactylifera, {{s}}ed longe elegantiori ad{{s}}pectu. Ramus quilibet duos vel tres pedes longus, compre{{s}}{{s}}us, in utroque latere acuto, duris {{s}}pinis nigris armatus figura denti{{s}}calpium referentibus: unum in cuju{{s}}que rami extremitate folium rotundum figura {{et}} ita plicis donatum ut manuarium umbraculum f{{ae}}minarum (''gallis para{{s}}ol'') viridis coloris, ab extremitate ad medietatem fere intror{{s}}um {{s}}ectum in multa alia carinata folia foliis Palm{{ae}} dactylifer{{ae}} {{s}}imilia; quodlibet ex his {{s}}ectis foliis circiter duos pedes e{{s}}t longum. Inter ramos folioferos alii prodeunt longiores, quatuor, quinque aut {{s}}ex pedes longi, in multos alios ramos {{et}} ramulos, lanugine albe{{s}}cente obductos, expan{{s}}i alternatim, {{et}} qua{{s}}i è vaginula prodeuntes, in his ex{{s}}i{{s}}tunt flo{{s}}culi pallide flavi, {{s}}ine pediculis, tribus foliis con{{s}}tantes. Po{{s}}t hos proveniunt fructus, figura {{et}} magnitudine oliv{{ae}}, virides, amari, nec edules, nec ullius u{{s}}us. Secta h{{ae}}c arbor nunquam rena{{s}}citur è caudice; tarde quin etiam cre{{s}}cit {{et}} longo tempore opus habet ut grande{{s}}cat. Folia {{s}}erviunt ad tegendas ca{{s}}as {{et}} corbes faciendos: è ligno autem circos faciunt, quibus pecora {{et}} jumenta includunt, vulgo ''Curraes'' Lu{{s}}itanis.

{{sc|Annotatio.}} Ex nomine quis {{s}}u{{s}}picari po{{s}}{{s}}et hanc e{{s}}{{s}}e arborem qu{{ae}} fundit re{{s}}inam illam qu{{ae}} hodie magna copia Europ{{ae}} infertur ex America Carann{{ae}} nomine, verum haud ita e{{s}}t, {{s}}iquidem hanc ita de{{s}}cribit Fr. Ximenes. ''Tlahuililocan'' (qu{{ae}} fert re{{s}}inam qu{{ae}} ab Hi{{s}}panis vocatur Caranna) e{{s}}t arbor grandis, trunco l{{ae}}vi, rubro {{et}} {{s}}plendente atque odorifero; foliis ole{{ae}} fol. {{s}}imilibus {{et}} decu{{s}}{{s}}atim {{s}}ive in crucem di{{s}}po{{s}}itis; e{{s}}t acris atque mordax {{et}} nonnihil ad{{s}}tringens. Re{{s}}ina quam eliquat nominatur ''Caranna'', obtinens ea{{s}}dem facultates, quas Tecomahaca atque adeo majores, licet non {{s}}it in tanto u{{s}}u. Pulvis trunci aut corticis hau{{s}}tus valde corroborat cor {{et}} ventriculum; di{{s}}cutit flatus, corrigit quamvis intemperiem frigidam, {{s}}anatque affectus uterinos. Cortex in aqua maceratus utilis e{{s}}t cordi; {{et}} hau{{s}}tus cum portione Cacao, prode{{s}}t pectori {{et}} cordi: Fit ex hac re{{s}}ina ceratum utili{{s}}{{s}}imum adver{{s}}us varios dolores. Item oleum Americanis maximopere laudatum adver{{s}}us vulnera {{et}} hemorrhoidas: quod faciunt hoc modo: Recip. Terebinthin{{ae}} unc. {{sc|viii}}. olei de Liquidamber unc. {{sc|iii}}. Tecomahac{{ae}}, Carann{{ae}}, Bal{{s}}ami an. Vnc. {{sc|ii}}. Pulverum Ma{{s}}tich. Myrrh{{ae}}, Aloës, Thuris, Sanguinis Draconis, Sarcocoll{{ae}} an. Drach. {{et}} {{s}}emis; pulveri{{s}}entur {{s}}ubtiliter, {{et}} ubi re{{s}}in{{ae}} liquefact{{ae}} fuerint, mi{{s}}ceantur {{et}} incorporentur {{s}}ecundum artem. Vide Monardem cap. {{sc|iii}}. ob{{s}}ervavi autem re{{s}}inam hanc adver{{s}}us dolores dentium, empla{{s}}tro temporibus applicato, egregium e{{s}}{{s}}e remedium.

[[File:Copaiba seed - Historia naturalis Brasiliae (Page 130).jpg|right|125px]]

{{sc|Copaiba}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: Arbor cui lignum rubrum, qua{{s}}i minio vulgari {{s}}aturate tinctum, duritie fagino {{ae}}quale, ex quo a{{s}}{{s}}eres lati fiunt ad varios u{{s}}us. Folia fert obrotunda aut etiam ovalia, quatuor aut quinque digitos longa, duos aut duos {{et}} {{s}}emis lata, ubi lati{{s}}{{s}}ima, in pediculis digitum longis, cra{{s}}{{s}}is, nervo cra{{s}}{{s}}o {{s}}ecundum longitudinem, {{et}} venulis pluribus tran{{s}}ver{{s}}is, maxime con{{s}}picuis po{{s}}tica parte. Florem fert mediocrem, quinque foliis obrotundis con{{s}}tantem. Fructus illius&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{pt|e{{s}}t {{s}}ili-|e{{s}}t {{s}}iliqua}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo5omnzjv13sufk3ncpmst5foyfr4kd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Guidonis Aretini Micrologus (ed. Amelli).djvu/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81235</id>
    <revision>
      <id>265022</id>
      <parentid>261959</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>265022</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1577" sha1="owqoukor5b99rw82bq56og009pu2pxv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|– 49 –}}&lt;/noinclude&gt;&lt;small&gt;{{pt|pente|diapente}} consonantia. {{et}} si ''A'' hab{{et}} XII {{et}} ''D'' in IX ternarii pro passus],&lt;/small&gt; habebit ''A'' in XII ternarios quatuor, {{et}} ''D'' in ''VIIII'' ternarios tres. Rursus cum habeat ''A'' XII, si ''E'' teneat ''VIIII'', quaternarios passus tres habebit ''A'', duos vero ''E'' {{et}} diapente patet. Sint iterum XII in ''A'' {{et}} ''VI'' in altera ''a'', senarius medietas est duodenarii, sicut ''a'' acuta alterius ''A'' medietate colligitur. Adest ergo diapason. Ita ipsa ''A'' ad ''D'' diatessaron, ad ''E'' diapente, alteri vero ''a'' diapason reddit: ''D'' quoque ad ''E'' tonum, ad utrumque ''A a'' diatessaron aut diapente sonat. Et ''E'' etiam ad ''D'' tonum, utrique ''A, a,'' diapente vel diatessaron mandat: ''a'' vero acuta cum ''A'' diapason, cum ''D'' diapente, cum ''E'' diatessaron sonat. Quae cuncta in supradictis numeris curiosus perscrutator inveniet. Hinc enim incipiens {{wl|Q102851|Boetius}} panditor huius artis, multam miramque {{et}} difficillimam huius artis concordiam cum numerorum proportione demonstravit. Quid plura? Per supradictas species vocs ordinans, monochordum primus ille Pythagoras composuit, in quo quia non est lasciva, sed diligenter aperta artis notitia, sapientibus in commune placuit, atque usque in hunc diem ars paullatim crescendo convaluit. ipso doctore semper humanas tenebras illustrante, cuius summa sapientia per cuncta viget saecula. Amen.

''Explicit Micrologus, id est, brevis sermo in musica editus a domno Guidone musico peritissimo, {{et}} venerabili monacho.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owqoukor5b99rw82bq56og009pu2pxv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265023</id>
      <parentid>265022</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <origin>265023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1566" sha1="jf2pg7r3yl1amas4fut7bzl7utsj7im" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|– 49 –}}&lt;/noinclude&gt;&lt;small&gt;{{pt|pente|diapente}} consonantia. {{et}} si ''A'' habet XII {{et}} ''D'' IX sint quaternarii pro passus],&lt;/small&gt; habebit ''A'' in XII ternarios quatuor, {{et}} ''D'' in VIIII ternarios tres. Rursus cum habeat ''A'' XII, si ''E'' teneat VIIII, quaternarios passus tres habebit ''A'', duos vero ''E'' {{et}} diapente patet. Sint iterum XII in ''A'' {{et}} VI in altera ''a'', senarius medietas est duodenarii, sicut ''a'' acuta alterius ''A'' medietate colligitur. Adest ergo diapason. Ita ipsa ''A'' ad ''D'' diatessaron, ad ''E'' diapente, alteri vero ''a'' diapason reddit: ''D'' quoque ad ''E'' tonum, ad utrumque ''A a'' diatessaron aut diapente sonat. Et ''E'' etiam ad ''D'' tonum, utrique ''A, a,'' diapente vel diatessaron mandat: ''a'' vero acuta cum ''A'' diapason, cum ''D'' diapente, cum ''E'' diatessaron sonat. Quae cuncta in supradictis numeris curiosus perscrutator inveniet. Hinc enim incipiens {{wl|Q102851|Boetius}} panditor huius artis, multam miramque {{et}} difficillimam huius artis concordiam cum numerorum proportione demonstravit. Quid plura? Per supradictas species vocs ordinans, monochordum primus ille Pythagoras composuit, in quo quia non est lasciva, sed diligenter aperta artis notitia, sapientibus in commune placuit, atque usque in hunc diem ars paullatim crescendo convaluit. ipso doctore semper humanas tenebras illustrante, cuius summa sapientia per cuncta viget saecula. Amen.

''Explicit Micrologus, id est, brevis sermo in musica editus a domno Guidone musico peritissimo, {{et}} venerabili monacho.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jf2pg7r3yl1amas4fut7bzl7utsj7im</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Guidonis Aretini Micrologus (ed. Amelli).djvu/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81236</id>
    <revision>
      <id>265024</id>
      <parentid>261960</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T08:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Proofread */</comment>
      <origin>265024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1918" sha1="44l02h004ou1lkcxlklrz6fidhptf78" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|– 48 –}}&lt;/noinclude&gt;De origine autem musicae artis, quia rudem lectorem vidimus, in primis tacuimus, quam iam exercitato, magisque scienti tribuimus.


{{ct|CAPUT {{§|XX}}.}}
{{ct|{{sc|quomodo musica ex malleorum sonitu sit inventa}}}}
Erant antiquitus instrumenta incerta, {{et}} canentium multitudo, sed caeca: nullus enim hominum vocum differentias {{et}} symphoniae discretionem poterat aliqua argumentatione colligere; neque posset unquam certum aliquid de hac arte cognoscere, nisi tandem bonitas divina, quod sequitur, suo nutu disponeret.

Cum Pythagoras quidam magnus philosophus forte iter ageret, ventum est ad fabricam, in qua super unam incudem quinque mallei feriebant: quorum suavem concordiam miratus philosophus accessit, primumque in manuum varietate sperans vim soni ac modulationis existere, mutavit malleos; quo facto sua vis quemque secuta est. Subtracto itaque uno, qui dissonus erat a caeteris, alios ponderavit, mirumque in modum divino nutu primus XII, secundus IX, tertius VIII, quartus VI, nescio quibus ponderibus appendebat. Cognovit itaque in numerorum proportione {{et}} collatione musicae versari scientiam. Erat enim ea constitutio in quatuor malleis, quae est modo in quatuor litteris ''A D E a.'' Denique si ''A'' habet XII &lt;small&gt;[{{et}} ''a'' acuta VI tenet se acuta ''a'' cum ''A'' gravi proportione, quae est in Arithmetica dupla, in musica autem diapason consonantia. ''D'' vero gravis, quae est VIIII, cum ''E'' gravi, quod est VIII tenet se proportione, quae est in arithmetica sesquioctava, id est, epogdous, in musica autem tonus consonantia. Item ''a'' acuta cum ''E'' gravi, sicut ''D'' gravis cum ''A'' gravi, tenet se proportione, quae est in arithmetica sesquitertia, in musica vero diatessaron consonantia. Item ''a'' acuta cum ''D'' gravi, sicut ''E'' gravis cum ''A'' gravi tenet se proportione, quae est in arithmetica sesquialtera, in musica vero {{pt|dia-}}&lt;/small&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44l02h004ou1lkcxlklrz6fidhptf78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Guidonis Aretini Micrologus (ed. Amelli).djvu/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81237</id>
    <revision>
      <id>265025</id>
      <parentid>261961</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:14:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <origin>265025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1541" sha1="mrl7zdi36ttkiriwzpgqc3fln3p2kod" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|– 47 –}}&lt;/noinclude&gt;{{Block center|&lt;poem&gt;
''F FEDE''
''Hierusalem''
''D DDDE''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce distinctio in deutero E. in qua ditoni occursus vel simplex vel intermissus placet.

{{Block center|&lt;poem&gt;
''CFF F D E CD DCB CDF F C ED''
''Veni ad docendum nos viam prudentiae''
''C C C C C CC'' ΓΓ''A CCC C C CD''
&lt;/poem&gt;}}

Distinctio in proto ''A.'' In hac distinctione in inferiore trito ''C,'' qui fini proxime subest ''D,'' voces admissae sunt, {{et}} locus prior finita gravitate repetitus est, ubi diximus viam prudentiae. Et in hac similiter:

{{Block center|&lt;poem&gt;
''F Ga aFGF F G aG FDF EDCFGGGF''
''Sexta hora sedit super puteum.''
''C DE ECDC C D ED CCC FFFFFFFF''
''F FG GFF DEF EDC DC FGa GF GF FEDC FGa GF''
''Sexta hora sedit super puteum''
''CDEE CDC DC DCF DC MDC CCCCCEFFFFF''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce ut ascendit organum, ne in ultima distinctione succineret cavens:

{{Block center|&lt;poem&gt;
''F FG GFF DEF EDC DC FGaGF G FFEDC''
''Sexta hora sedit super puteum''
''F FF FFFFFFFF F FF FFFF F FFFFF''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce quomodo admittente cantore graviores voces organum suspensum tenemus in trito.

{{Block center|&lt;poem&gt;
''c c d c a c b c a GF GG''
''Victor ascendit caelos unde descenderat''
''GGa aGG GG GF FF FG''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce ut ad ''G'' {{et}} ''a'' in fine subsequitur ''F.''

Idem in plagali trito invenies usurpatum, ut ad ''C'' {{et}} ''d'' ita ♮ subsequatur, sicut ad ''G'' {{et}} ad ''a'' sequitur ''F,'' hoc modo:

{{Block center|&lt;poem&gt;
''e c d de dcd d c''
''Ve ni te ad ore mus''
''c c c cc ccb ♮ c''
&lt;/poem&gt;}}

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrl7zdi36ttkiriwzpgqc3fln3p2kod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Guidonis Aretini Micrologus (ed. Amelli).djvu/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81238</id>
    <revision>
      <id>265026</id>
      <parentid>264969</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T09:15:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SZC 03</username>
        <id>22335</id>
      </contributor>
      <origin>265026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="5fcpszxm4lsrd7ulhc4watgzi8d5glm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;SZC 03&quot; /&gt;{{c|– 16 –}}&lt;/noinclude&gt;{{ct|Caput XIX.}}
{{ct|{{sc|Dictae diaphoniae per exempla probatio.}}}}
Igitur a trito non deponimus organum, sive in eo, sive in sequentibus finiatur, hoc modo:

[[File:Guidonis Aretini Micrologus (ed. Amelli) fig.44.svg|center|400px|class=skin-invert]]

Ecce finis distinctionis in trito C. a quo non deponimus organum, quia non habet sub se tonum vel ditonum, quibus fit occursus, sed habet semiditonum, per quem non fit occursus.

{{Block center|&lt;poem&gt;
''FG Ga GFGF''
''Ser vo fidem''
''CD DE DCDC''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce alia distinctio in trito F. in quo et quartis a se vocibus per diatessaron subsequimur, et diatessaron succentus plusquam occursus placet:

{{Block center|&lt;poem&gt;
''F EE ED F GF''
''Ipsi me tota''
''C C CC C DC''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce alia eiusdem modi triti in ''F''.

{{Block center|&lt;poem&gt;
''F F F E FGF E D D''
''De vo ti o ne com mit to''
''C C C C CDC C D D''
&lt;/poem&gt;}}

Ecce alia distinctio in proto D. in qua et toni occursus ad finem patet.

{{Block center|&lt;poem&gt;
''C D F F F F FED''
Item: ''Homo erat in Hierusalem,'' aut ita
''C C C C C C CDE''
&lt;/poem&gt;}}

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fcpszxm4lsrd7ulhc4watgzi8d5glm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/886</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81445</id>
    <revision>
      <id>265009</id>
      <parentid>262730</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T21:50:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <origin>265009</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="mf1felyr9twel5j64yvb2or1o04uhk8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sunt feminis , et pleraque ipso iure non valent, ita
multo magis adimendum iis fuit id officium, in
quo non sola opera nudumque ministerium earum
versaretur, sed etiam periculum rei familiaris.  &lt;ref&gt; sed et periculumrei familiariais en Hal. &lt;/ref&gt;

§ 2.-Aequum autem visum est, ita mulieri succurri, ut in veterem debitorem, aut in eum, qui
pro se constituisset mulierem ream, actio dare-
tur; magis enim ille, quam creditor mulierem decepit.

'''2'''. ULPIANUS ''libro XXIX. ad Edictum'' .- Et
primo quidem temporibus Divi Augusti, mox
deinde Claudii, Edictis eorum erat interdictum, ne
feminae pro viris suis intercederent.

§ 1.-Postea factum est Senatusconsultum, quo
plenissime feminis omnibus subventum est. Cuius
Senatusconsulti verba haec sunt: QUOD MARCUS
SILANUS &lt;ref&gt; VI., SYLLANUS, Hal. Vulg ..&lt;/ref&gt; ET VELLEUS  &lt;ref&gt; VELLEIUS, Hal. Vulg.
&lt;/ref&gt; TUTOR &lt;ref&gt;  AUCTOR, otros en Hal., pero omitenla otrosen elmismo.&lt;/ref&gt;, CONSULES,
VERBA FECERUNT DE OBLIGATIONIBUS FEMINARUM,
QUAE PRO ALIIS REAE FIERENT, QUID DE EA RE
FIERI OPORTET &lt;ref&gt;  OPORTERET, Hal.&lt;/ref&gt;, DE EA RE ITA CONSULUERUNT:
QUOD AD FIDEIUSSIONES ET MUTUI DATIONES PRO
ALIIS, &lt;ref&gt;  PRO, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; QUIBUS INTERCESSERINT  &lt;ref&gt; INTERCESSERUNT, Hal.&lt;/ref&gt;  FEMINAE,
PERTINET, TAMETSI ANTE &lt;ref&gt; ΑΝΤΕΔ, Hal.&lt;/ref&gt; VIDETUR ITA IUS DI-
CTUM ESSE , NE EO NOMINE AB HIS PETITIO &lt;ref&gt;  FIAT, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ,
NEVE IN EAS ACTIO DETUR, CUM EAS VIRILIBUS OF-
FICIIS FUNGI ET EIUS GENERIS OBLIGATIONIBUS OB-
STRINGI NON SIT AEQUUM, ARBITRARI SENATUM,
RECTE &lt;ref&gt; EOS, inserta Hal.&lt;/ref&gt;  ATQUE ORDINE FACTUROS , AD QUOS DE
EA RE IN IURE ADITUM ERIT , SI DEDERINT OPERAM,
UT IN EA RE SENATUS VOLUNTAS SERVETUR .

§ 2.-Verba itaque Senatusconsulti excutiamus ,
prius providentia ampli ordinis laudata, quia
opem tulit mulieribus propter sexus imbecillita-
tem multis huiuscemodi casibus suppositis atque
obiectis .
§ 3. Sed ita demum iis subvenit, si non_callide
sint versatae. Hoc enim Divus Pius et Severus
rescripserunt; nam deceptis , non decipientibus
opitulatur &lt;ref&gt;  iura opitulantur, Hal.&lt;/ref&gt;. Et est et graecum  &lt;ref&gt;  egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Severi  &lt;ref&gt; egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; 
tale Rescriptum: Ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν τὸ δόγμα τῆς
συγκλήτου βουλῆς οὐ βοηθεῖ. ''(Decipientibus mulieribus dogma Senatusconsulti non auxiliatur;'' &lt;ref&gt; Versión Vulgar.&lt;/ref&gt; ]
infirmitas enim feminarum, non calliditas auxilium demeruit &lt;ref&gt; Según corrección del códice Fl., Br.; demit, Taur.
.&lt;/ref&gt;.
§ 4.-Omnis omnino obligatio Senatusconsulto
Velleiano comprehenditur, sive verbis , sive re,
sive quocunque alio contractu intercesserint.

§ 5.-Sed etsi mulier defensor alicuius extiterit,
procul dubio intercedit; suscipit enim in se alie-
nam obligationem, quippe quum ex hac re subeat
condemnationem . Proinde neque maritum , ne-
que filium, neque patrem permittitur mulieri de-
fendere.

'''3'''. PAULUS ''libro XXX. ad Edictum.''- Sed si
eum defendat, qui damnatus regressum ad eam
habeat, veluti quum venditorem hereditatis sibi.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mf1felyr9twel5j64yvb2or1o04uhk8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/685</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81719</id>
    <revision>
      <id>264975</id>
      <parentid>264949</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Keirayim</username>
        <id>32216</id>
      </contributor>
      <origin>264975</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2418" sha1="33tzrsboxjwcn5jja090tqr9ufzz1uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brayan Pari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;adversus utrumque dirigut dotis petitionem, coheredem osse defendendum ab eo, qui suseipere onus iussus est. Sed legata, quae ab utroque pro dote data electa dote retinentur, in compendio coheredis esse, qui debito levatar, nop oporte videlicet ut coheres, qui onus aeris alieni suscepit, officio iudicis legatum consequatur. Et verum est hoc, nisi aliud testator edixit.

§ 9.—Idem seribit, quod uni ex coheredibus statuliber conditionis implendae nomine dedit de peculio, in hoe iudicium non venire, nec communicari debere;

'''21.''' '''{22.}''' PAULUS ''libro XXII. ad Edictum.''—idem et in communi dividundo.

'''22.''' '''{23.}''' ULPIANOS ''libro XIX. ad Edictum.''—Item Labeo scribit, si unus heredum thesanrum relictum a testntore effodit, familiae erciecundac iudicio eum teneri, etsi cum extraneo conscio partitus sit.

§ 1.— Familiae erciscundac index ita potest
pluribus eandem rem adiudicare, si aut pluribus
uerit unius rei praeceptio relicta, whi etiam necessitatem fucere Pomponius scribit, ut pluribus
adiudicetur, vel si certam partem unieuique coheredum assignet; sed potest etiam licitatione
admissa uni rem adindicare.

§ 2.—Sed et regionibus divisum fundum posse
adiudicare secundum divisionem, nemo dubita-
verit.

§ 3.—Soed ctiam, quum adiudicat, poterit impo
nere aliquam servitutem, ut alium alii servum
faciat ex iis&lt;ref&gt;Tawe,; his, FL, Br.&lt;/ref&gt;, quos adiudicat; sed si pure alii
adiudicaverit fundum, alium adiudicando ain-
plius servitutem imponere non poterit.

§ 4.—Familine erciscundae iudicium ex duo-
bus constat, id est rebus atque praestationibus,
quae sunt personales actiones.

§ 5.—Papinianus de re, quae apud hostes est,
Marcellum reprehendit, quod non putat praesta-
tiones &lt;ref&gt;Hal.; iNpraestationes, FZ.&lt;/ref&gt; eius rei venire in familine erciscundae
iudicium, quae apud hostes est; quid enim impe-
dimentum est, rei pracstationem venire, quam et
ipsa veniat


'''23.''' '''{24.}''' PAULUS libro XXII. ad Edictum.— propter spem postliminii? scilicet eum cautione,
quit possunt non reverti, nisi si tantum acstima-
tus sit dubins eventus.


'''24.''' '''{25.}''' ULPIANUS libro XIX. ad Bdictw
Sed et eius rei, quae in rebus humanis esse desiit,
veniunt praestationes; et ego Papiniano con-
sentio.

§ 1.—Familiae erciseundae iudicium et inter
bonorum possessores, et inter eum, cui restituta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>33tzrsboxjwcn5jja090tqr9ufzz1uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/407</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81999</id>
    <revision>
      <id>265019</id>
      <parentid>264945</parentid>
      <timestamp>2026-05-09T04:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>265019</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5351" sha1="bvuv5sj9w8nba7nqjms220qvwprurt7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Insectis Lib. VII.}}|257}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;ver{{s}}us {{s}}uperiora. Totum caput ac collum {{et}} oculi epatici coloris ex{{s}}anguis {{s}}eu olivacei: reliquum corpus {{et}} crura ca{{s}}tanei {{s}}plendentis: ubique etiam raros pilos habet argenteos, pr{{ae}}terquam in te{{s}}ta dor{{s}}ali, in fronte tria punctula triangulatim po{{s}}ita coloris rubini; du{{ae}} conic{{ae}} macul{{ae}} in te{{s}}ta dor{{s}}ali {{s}}unt nigr{{ae}}. Circa ve{{s}}peram in {{s}}ilvis {{et}} fruticetis ingens multitudo horum in{{s}}ectorum auditur; arborum enim truncis a{{s}}{{s}}identes ingentem excitant {{s}}trepitum, qui incipit ''gir, guir'', {{et}} mox continuatur ''{{s}}is {{s}}is {{s}}is'', {{et}}c. centies vel pluries uno {{s}}piritu: ex continuato clamore denique rumpitur. Ego mortuos per dor{{s}}i longitudinem ruptos, trunco arboris adh{{ae}}re{{s}}centes, {{s}}{{ae}}pe vidi.

[[File:Mosquito - Historia naturalis Brasiliae (Page 257) BHL780401 (cropped).jpg|left|300px]]

{{sc|Nhativ}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, ''Mo{{s}}quito {{SIC|pe{{s}}nilongo|pernilongo}}'' Lu{{s}}itanis; {{Gothica|Langbeen}} Belgis: culex e{{s}}t tinnulus parvus: capitulo obrotundo, cui duo cirrhi paululum incurvati ad{{s}}tant; ad quemlibet nimirum oculum longus e{{s}}t cirrhus, pilis longis ab utroque latere, ordine decoratus, u{{s}}que ultra medietatem, mu{{s}}carii modo, extremitas pilos breviu{{s}}culos habet. Corpus ellypticum, {{s}}ex habet crura, longa, tribus internodiis con{{s}}tantia, ultima {{s}}ectio teres, longi{{s}}{{s}}ima: in extremitate longo ro{{s}}tillo {{s}}anguinem ex{{s}}ugit: al{{ae}} illi du{{ae}} in po{{s}}tica parte medi{{ae}} {{s}}ectionis. Totum in{{s}}ectum ve{{s}}titur pilis {{s}}ubtilibus brevibus flave{{s}}centibus. Media {{s}}ectio nigra, variegata maculis ob{{s}}cure flavis; ultima ob{{s}}cure flava, undata nigro, annulorum fere modo, {{et}} ubi inte{{s}}tina, longiores habet pilos. Caput nigrum flavo mixtum. Ro{{s}}trum cum {{s}}uis cirrhis punctulatim nigro ob{{s}}cure flave{{s}}cit. Cirrhi reliqui duo pilo{{s}}i pallide flavi cum pilis, {{et}} cirrhi ip{{s}}i punctula nigra ordine po{{s}}ita continent. In{{s}}ectum admodum frequens noctu in palu{{s}}tribus ut {{et}} maritimis locis, pungit acerrime, etiam per linea ve{{s}}timenta {{et}} maximum pruritum excitat; mole{{s}}tiam {{s}}imul {{s}}ummam parit tinnula {{s}}ua voce. Multas {{s}}{{ae}}pe noctes in{{s}}omnes egi hujus in{{s}}ecti cau{{s}}a: nec igne nec alia re abigi pote{{s}}t; unicum remedium habetur, {{s}}ed non ita proficuum, ut accendatur fimus bibulus {{s}}iccatus, cujus fumo paulum arcentur. Icon per mega{{s}}copium fuit delineata.

{{sc|Annotatio}}. Quidam ajunt hoc in{{s}}ectum à Bra{{s}}ilianis vocari Yatium, gignit autem h{{ae}}c regio {{et}} aliud culicum genus ignavum {{et}} man{{s}}uetum, quamvis hominibus valde importunum, at nullo mucrone armatum, vocant ''Ietinga''. Item aliud quod ''marigui'' vocatur, minuti{{s}}{{s}}imum quidem {{s}}ed tam crudeliter homines affligens ut vix tolerari po{{s}}{{s}}it.
&lt;section end=&quot;X&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XI.}}}}

{{c|{{larger|''In{{s}}ectum innominatum. Apeare. Mangangai. Mangagai. Auricularia. Milliped{{ae}} {{s}}pecies. Scarabeus parvus. Locu{{s}}ta atra. In{{s}}ectum in{{s}}tar fuci.''}}}}

{{Initiumstilatum|I}}{{sc|Nsectvm}} (cujus nomen ab Auctore non proditur) Locu{{s}}t{{ae}} marin{{ae}} facie, tres digitos longum: crura habet {{s}}ex: Forcipes pro dentibus; Cirrhos duos: Te{{s}}ta {{s}}uperius tectum in{{s}}tar Locu{{s}}t{{ae}} marin{{ae}}; in totum cinerei e{{s}}t coloris: {{s}}ed forcipes rubri {{s}}unt coloris.

[[File:Apeare - Historia naturalis Brasiliae (Page 257) BHL780401 (cropped).jpg|left|100px]]

{{sc|Apeare}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; in{{s}}ectum e{{s}}t corpore ovali compre{{s}}{{s}}o, fab{{ae}} minoris magnitudine, f{{ae}}tens ut {{Gothica|Geepe}} no{{s}}tras: capitulum habet rotundum, ro{{s}}tello longo acuminato: duo cornicula longa, quorum quodlibet nodum unum qua{{s}}i in medio habet: Crura {{s}}ex, nullas alas; corpus egregie variegatum luteo, ruffo {{et}} ob{{s}}cure c{{oe}}ruleo, flavo itidem quo corpus fimbriatum e{{s}}t. Caput luteum, cornicula nigra: crura alternatim variegata luteo {{et}} nigro, in medio dor{{s}}o duo puncta ferrea habet.

{{sc|Manganga}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, ''Bizeuro'' Lu{{s}}itanis. Fucus e{{s}}t, magnitudine {{et}} figura ut no{{s}}trates, totus niger, ad tactum ut {{s}}ericum villo{{s}}um, excepto in anterioris {{s}}ectionis {{s}}ummitate ubi albicat. Crura habet {{s}}ex nigra; alas quatuor nigras, duo cornicula in capite itidem nigra; oculos magnos ellypticos, ro{{s}}tellum acuminatum; {{s}}u{{s}}urrum edit ut no{{s}}trates fuci.

{{sc|Mangagai}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, itidem fucus, qui in{{s}}tar no{{s}}tratis circumvolitat {{et}} {{s}}u{{s}}urrum edit: totum corpus pilo{{s}}um, {{s}}plendens, nigrum, in{{s}}tar holo{{s}}erici nigri villo{{s}}i, excepto in anterioris {{s}}ectionis {{s}}uperiore parte ubi ex albo flave{{s}}cit, {{et}} in medio habet maculam {{s}}plendide nigram; oculos habet magnos lenticularis figur{{ae}}, coloris marmorei albi {{s}}plendentis: ro{{s}}trum nigrum, acutum, rectum: duo cornicula nigra; crura {{s}}ex nigra, pilo{{s}}a: alas quatuor nigras {{s}}plendentes {{et}} {{s}}ubviridicantes.
&lt;section end=&quot;XI&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||Kk|{{sc|Forci-}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bvuv5sj9w8nba7nqjms220qvwprurt7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/686</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82008</id>
    <revision>
      <id>264976</id>
      <parentid>264950</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T12:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Keirayim</username>
        <id>32216</id>
      </contributor>
      <origin>264976</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="97a87d49uufg2wlu8u0hl8hrfyqjhj6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est hereditas ex Trebelliano Senatusconsulto, et mo entre aquel a quien se restituyó la herencia ceteros honorarios successores locum habet.
'''25'''. '''[26.]''' PAULUS ''libro XXIII. ad Edictum.'' Heredes eius, qui apud hostes decessit, hoc iudicium&lt;ref&gt;Taur.; iudicio, Fl. según antigua corrección, Br.&lt;/ref&gt; experiri possunt.

§ 1.—Si miles alium castrensium, alium ceterorum bonorum heredem fecerit, non est locus familiae erciscundae iudicio; divisum est enim per Constitutiones inter eos patrimonium. Quemadmodum cessat familiae erciscundae iudicium, quum nihil in corporibus, sed omnia in nominibus sunt.

§ 2.—Quantum vero ad accipiendum familiae erciscundae iudicium, nihil interest, possideat quis hereditatem, nec ne.

§ 3.—De pluribus hereditatibus, quae inter eosdem ex diversis causis communes sint, unum familiae erciscundae iudicium sumi potest.

§ 4.—Si inter me et te Titiana hereditas communis sit, inter me autem et te et Titium Seiana, posse unum iudicium accipi inter tres, Pomponius scribit.

§ 5.—Item si plures hereditates inter nos communes sunt, possumus de una familiae erciscundae iudicium experiri.

§ 6.—Si testator rem communem cum extraneo habebat, sive rei suae partem alicui legavit, aut heres ante iudicium familiae erciscundae acceptum partem suam alienavit, ad officium iudicis pertinet, ut eam partem, quae testatoris fuit, alicui iubeat tradi.

§ 7.—Quod pro emtore vel pro donato, puta, coheres possidet, in familiae erciscundae iudicium venire negat Pomponius.

§ 8.—Idem scribit, quum ego et tu heredes Titio extitissemus, si tu partem fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio petieris, et victus fueris, mox eandem partem a Sempronio emero, et traditus mihi fuerit, agente te familiae erciscundae iudicio non veniet non solum hoc, quod pro herede possidetur, sed nec id, quod pro emtore. Quum enim per iudicem priorem apparuit, totam &lt;ref&gt;rem, inserta Hal.&lt;/ref&gt; non esse hereditatis, quemadmodum in familiae erciscundae iudicium veniat?

§ 9. An ea stipulatio, qua singuli heredes in
solidum habent actionem, veniat in hoc iudicium,
dubitatur- veluti si is, qui viam, iter, actum &lt;ref&gt;Hal.; actus, Fl.&lt;/ref&gt;
stipulatus erat, decesserit-, quia talis stipulatio 
per legem duodecim tabularum non dividitur, 
quia nec potest. Sed verius est, non venire eam 
in iudicium, sed omnibus in solidum competere 
actionem, et si non praestetur via, pro parte hereditaria condemnationem fieri oportet.

§ 10. Contra, si promissor viae decesserit pluribus heredibus institutis, nec dividitur obligatio, nec dubium est, quin duret, quoniam viam
promittere et is potest, qui fundum non habet; pueigitur quia singuli in solidum tenentur, officio iudicis cautiones interponi debent &lt;ref&gt;Vulg.; debere, Fl.&lt;/ref&gt;, ut, si quis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97a87d49uufg2wlu8u0hl8hrfyqjhj6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/450</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82013</id>
    <revision>
      <id>264978</id>
      <parentid>264974</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T13:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <origin>264978</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2904" sha1="7bk9o0a1ieaur1urkxneqbxgpia7v8e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Anyela CL&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;18. PAULUS libro XII. ''ad Edictum'' .- Sciendum est, quod in his casibus restitutionis auxilium maioribus damus, in quibus rei duntaxat persequendae gratia queruntur, non quum et lucri faciendi ex alterius poena vel damno auxilium sibi
impertiri desiderant.

19. PAPINIANUS libro III. ''Quaestionum'' .- Denique si emtor, priusquam per usum sibi acquireret, ab hostibus captus sit, placet interruptam
possessionem postliminio non restitui, quia haec
sine possessione non consistit &lt;ref&gt;''Vulg.; constitit, Fl. según la costumbre.''&lt;/ref&gt;, possessio autem
plurimum facti habet, causa vero facti non continetur postliminio;

20. IDEM libro XIII. &lt;ref&gt; XII., Hal.&lt;/ref&gt; ''Quaestionum''. - nec utilem actionem ei tribui oportet, quum sit iniquissimum auferre domino &lt;ref&gt;''dominium, Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt;, quod usus non abstulit; neque enim intelligitur amissum, quod ablatum &lt;ref&gt;''blatum, Vulg.''&lt;/ref&gt; alteri non est.

21. ULPIANUS libro XII. ''ad Edictum'' . - Item ait Praetor: «si quis &lt;ref&gt;''quid, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; usu suum fecisset &lt;ref&gt;''fecisse , Hal.''&lt;/ref&gt;, aut, quod non utendo sit amissum, consecutus &lt;ref&gt;''esse, inserta Hal.''&lt;/ref&gt;, actioneve qua solutus ob id, quod dies eius exierit, quum absens non defenderetur » . Quam clausulam Praetor inseruit, ut, quemadmodum succurrit supra scriptis personis , ne capiantur , ita et adversus ipsas succurrit, ne capiant.


§ 1. Et erit notandum, quod plus Praetor expressit, quum adversus eos restituit, quam quum ipsis subvenit; nam hic non certas personas enumeravit, adversus quas subvenit, ut supra, sed adiecit clausulam, qua omnes , qui absentes non defenduntur, complexus est .

§ 2 .--Haec autem restitutio locum habet, sive per se, sive per subiectas sibi personas usu acquisierunt, qui absentes non defendebantur; et ita, si nemo eorum erat defensor. Nam si fuit procurator, quum habueris, quem convenias, non debet inquietari. Ceterum si non existebat defensor , aequissimum erat subveniri; eo potius , quod eorum &lt;ref&gt;''eorum, omítela Hal.''&lt;/ref&gt;, qui non defenduntur, siquidem latitent, Praetor ex edicto pollicetur in bona eorum mittere, ut, si res exegerit, etiam distrahantur;  si vero non latitent, licet non defendantur, in bona tantum mitti .

§ 3.-Defendi autem non is &lt;ref&gt;''tantum, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; videtur, cuius
se defensor ingerit, sed &lt;ref&gt;''et, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; qui requisitus ab actore, non defensioni defuturus; plenaque defensio accipietur, si et iudicium non detrectetur, et iudicatum solvi satisdetur.

22. PAULUS libro XII . ''ad Edictum'' . — Ergo sciendum est, non aliter hoc Edictum locum habere, quam si amici eius interrogati fuerint, an defendant; aut si nemo sit, qui interrogari potest. Ita enim absens defendi non videtur, si actor

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7bk9o0a1ieaur1urkxneqbxgpia7v8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>264979</id>
      <parentid>264978</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T15:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>OrbiliusMagister</username>
        <id>40</id>
      </contributor>
      <comment>/* Trascritta */</comment>
      <origin>264979</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2938" sha1="lgx582dqdpqj6onr6lvume14mrfkduj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;OrbiliusMagister&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;18. {{Sc|Paulus}} ''libro XII. ad Edictum''. - Sciendum est, quod in his casibus restitutionis auxilium maioribus damus, in quibus rei duntaxat persequendae gratia queruntur, non quum et lucri faciendi ex alterius poena vel damno auxilium sibi impertiri desiderant.

19. {{Sc|Papinianus}} libro III. ''Quaestionum'' .- Denique si emtor, priusquam per usum sibi acquireret, ab hostibus captus sit, placet interruptam
possessionem postliminio non restitui, quia haec sine possessione non consistit &lt;ref&gt;''Vulg.; constitit, Fl. según la costumbre.''&lt;/ref&gt;, possessio autem plurimum facti habet, causa vero facti non continetur postliminio;

20. {{Sc|Idem}} ''libro XIII.'' &lt;ref&gt; XII., Hal.&lt;/ref&gt; ''Quaestionum''. - nec utilem actionem ei tribui oportet, quum sit iniquissimum auferre domino &lt;ref&gt;''dominium, Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt;, quod usus non abstulit; neque enim intelligitur amissum, quod ablatum &lt;ref&gt;''blatum, Vulg.''&lt;/ref&gt; alteri non est.

21. {{Sc|Ulpianus}} ''libro XII. ad Edictum''. - Item ait Praetor: «si quis &lt;ref&gt;''quid, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; usu suum fecisset &lt;ref&gt;''fecisse , Hal.''&lt;/ref&gt;, aut, quod non utendo sit amissum, consecutus &lt;ref&gt;''esse, inserta Hal.''&lt;/ref&gt;, actioneve qua solutus ob id, quod dies eius exierit, quum absens non defenderetur». Quam clausulam Praetor inseruit, ut, quemadmodum succurrit supra scriptis personis , ne capiantur, ita et adversus ipsas succurrit, ne capiant.


§ 1.—Et erit notandum, quod plus Praetor expressit, quum adversus eos restituit, quam quum ipsis subvenit; nam hic non certas personas enumeravit, adversus quas subvenit, ut supra, sed adiecit clausulam, qua omnes, qui absentes non defenduntur, complexus est.

§ 2.—Haec autem restitutio locum habet, sive per se, sive per subiectas sibi personas usu acquisierunt, qui absentes non defendebantur; et ita, si nemo eorum erat defensor. Nam si fuit procurator, quum habueris, quem convenias, non debet inquietari. Ceterum si non existebat defensor , aequissimum erat subveniri; eo potius , quod eorum &lt;ref&gt;''eorum, omítela Hal.''&lt;/ref&gt;, qui non defenduntur, siquidem latitent, Praetor ex edicto pollicetur in bona eorum mittere, ut, si res exegerit, etiam distrahantur;  si vero non latitent, licet non defendantur, in bona tantum mitti .

§ 3.-Defendi autem non is&lt;ref&gt;''tantum, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; videtur, cuius
se defensor ingerit, sed &lt;ref&gt;''et, insertan Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; qui requisitus ab actore, non defensioni defuturus; plenaque defensio accipietur, si et iudicium non detrectetur, et iudicatum solvi satisdetur.

22.—{{Sc|Paulus}} ''libro XII . ad Edictum'' .—Ergo sciendum est, non aliter hoc Edictum locum habere, quam si amici eius interrogati fuerint, an defendant; aut si nemo sit, qui interrogari potest. Ita enim absens defendi non videtur, si actor

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lgx582dqdpqj6onr6lvume14mrfkduj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/628</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82014</id>
    <revision>
      <id>264977</id>
      <timestamp>2026-05-08T13:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ius sibi prohibendi esse, vel illi ius aedificandi non esse; et si aedificatum iam sit, num possint (1) cum eo ita experiri, ius tibi (2) non esse ita aedificatum habere, quaeritur. Et magis dici potest, prohibendi potius, quam faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui facere conatur, ut di- xi, quodammodo sibi alienum quoque ius praeri- pit, si quasi solus dominus ad suum arbitrium uti iure communi velit.  12. IAVOLENUS libro II. Epistol...</comment>
      <origin>264977</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3510" sha1="pcgpj781m51sdg8ark9qbic41cqyhwa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ius sibi prohibendi esse, vel illi ius aedificandi
non esse; et si aedificatum iam sit, num possint (1) cum eo ita experiri, ius tibi (2) non esse
ita aedificatum habere, quaeritur. Et magis dici
potest, prohibendi potius, quam faciendi esse ius
socio, quia magis ille, qui facere conatur, ut di-
xi, quodammodo sibi alienum quoque ius praeri-
pit, si quasi solus dominus ad suum arbitrium uti
iure communi velit.

12. IAVOLENUS libro II. Epistolarum (3) .
Egi, ius illi non esse tigna in parietem meum im-
missa habere; an et de futuris non immittendis
cavendum est? Respondi, iudicis officio contineri
puto, ut de futuro quoque opere caveri debeat .

13. PROCULUS libro V. Epistolarum .- Fistu-
las, quibus aquam duco, in via publica habeo, et
hae ruptae inundant (4) parietem tuum; puto,
posse te mecum recte agere, ius mihi non esse
flumina ex meo in tuum parietem fluere .

14. POMPONIUS libro XXXIII. ad Sabinum .
Si, quum meus proprius esset paries, passus sim
te immittere tigna, quae antea habueris, si nova
velis immittere, prohiberi a me potes; imo etiam
agere tecum potero, ut ea, quae nova immiseris,
tollas .

§ 1. Si paries communis opere abs te (5) fa-
cto in aedes meas se inclinaverit, potero tecum
agere, ius tibi non esse parietem illum ita ha-
bere.

15. ULPIANUS libro VI. Opinionum . - Altius
aedes suas extollendo, ut luminibus domus minoris annis viginti quinque vel impuberis, cuius
curator vel tutor erat, officiatur, efficit; quamvis
hoc quoque nomine actione ipse heredesque te-
neantur,
quia quod alium facientem prohibere obligados por una acción él mismoy susherederos,
ex officio necesse habuit, id ipse committere non

porque lo que por razón de su cargo tuvo necesi-

debuit, tamen et adversus possidentem easdem

dad de prohibir que otro lo hiciera, no debió ha-

aedes danda est impuberi vel minori actio, ut,

cerlo él mismo, sin embargo, se ha de dar al im-

quod non iure factum est, tollatur.

púbero ó al menor acción también contra el que

posea las mismas casas, para que se derribe lo
que se hizo sin derecho .
16. IULIANUs libro VII. Digestorum .- Si a te

emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes
tuas stillicidium immittere, et postea te sciente
ex causa emtionis immissum habeam, quaero, an
ex hac causa actione quadam vel exceptione

16. JULIANO; Digesto, libro VII. Si de ti hubiere yo comprado que me sea licito echar en tus

casas el estilicidio de las mias, y después en vir-

tuendus sim? Respondi, utroque auxilio me usu-

tud de la compra lo tuviera yo asi dirigido sabiéndolo tú, pregunto, ¿habré de ser amparado
por esta causa con alguna acción ó excepción?

rum .

Respondi, que usaré de ambos auxilios .

17. ALFENUs libro II. Digestorum . - Si quando inter aedes binas paries esset, qui ita ventrem

sas hubiese una pared, que hiciera panza de tal

17. ALFENO; Digesto, libro II.-Si entre dos ca-

faceret (6), ut in vicini domum semipedem aut
amplius procumberet, agi oportet, ius non esse,
illum parietem ita proiectum in suum esse invi-

modo, que se inclinasemedio pie ó más a la casa

to se.

aquella pared asi inclinada sobre su pertenencia.

del vecino, conviene que se reclame, que no hay
derecho para que contra la voluntad de uno esté

(1) Hal.; non possit, Fl.

(4) inundant, Hal.

(2) illi, Hal.; sibi, Vulg.; ius tibi non est, otros en Hal.

(5) altius, (en lugar de abs te), otros en Hal.

(3) ἐπιστολῶν, Hal.

(6)

Taur.; facere, Fl. , Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pcgpj781m51sdg8ark9qbic41cqyhwa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>264980</id>
      <parentid>264977</parentid>
      <timestamp>2026-05-08T18:32:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>264980</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="o0jck0w3o8t5l5cw2vqqz014372h2lw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ius sibi prohibendi esse, vel illi ius aedificandi
non esse; et si aedificatum iam sit, num possint &lt;ref&gt;''Hal.; non possit, Fl.''&lt;/ref&gt; cum eo ita experiri, ius tibi &lt;ref&gt;''illi, Hal.; sibi, Vulg.; ius tibi non est, otros en Hal.''&lt;/ref&gt; non esse
ita aedificatum habere, quaeritur. Et magis dici
potest, prohibendi potius, quam faciendi esse ius
socio, quia magis ille, qui facere conatur, ut di-
xi, quodammodo sibi alienum quoque ius praeri-
pit, si quasi solus dominus ad suum arbitrium uti
iure communi velit.

12. IAVOLENUS libro II. ''Epistolarum'' &lt;ref&gt;''ἐπιστολῶν, Hal.''&lt;/ref&gt;.-
Egi, ius illi non esse tigna in parietem meum im-
missa habere; an et de futuris non immittendis
cavendum est? Respondi, iudicis officio contineri
puto, ut de futuro quoque opere caveri debeat .

13. PROCULUS libro V. ''Epistolarum'' .- Fistu-
las, quibus aquam duco, in via publica habeo, et
hae ruptae inundant &lt;ref&gt;''inundant, Hal.''&lt;/ref&gt; parietem tuum; puto,
posse te mecum recte agere, ius mihi non esse
flumina ex meo in tuum parietem fluere .

14. POMPONIUS libro XXXIII. ''ad Sabinum'' .-
Si, quum meus proprius esset paries, passus sim
te immittere tigna, quae antea habueris, si nova
velis immittere, prohiberi a me potes; imo etiam
agere tecum potero, ut ea, quae nova immiseris,
tollas .

§ 1. Si paries communis opere abs te &lt;ref&gt;''altius, (en lugar de abs te), otros en Hal.''&lt;/ref&gt; fa-
cto in aedes meas se inclinaverit, potero tecum
agere, ius tibi non esse parietem illum ita ha-
bere.

15. ULPIANUS libro VI. ''Opinionum'' . - Altius
aedes suas extollendo, ut luminibus domus minoris annis viginti quinque vel impuberis, cuius
curator vel tutor erat, officiatur, efficit; quamvis
hoc quoque nomine actione ipse heredesque te-
neantur,
quia quod alium facientem prohibere 
ex officio necesse habuit, id ipse committere non
debuit, tamen et adversus possidentem easdem
aedes danda est impuberi vel minori actio, ut,
quod non iure factum est, tollatur.

16. IULIANUS libro VII. ''Digestorum'' .- Si a te
emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes
tuas stillicidium immittere, et postea te sciente
ex causa emtionis immissum habeam, quaero, an
ex hac causa actione quadam vel exceptione
tuendus sim? Respondi, utroque auxilio me usu-
rum .

17. ALFENUS libro II. ''Digestorum'' . - Si quando inter aedes binas paries esset, qui ita ventrem
faceret &lt;ref&gt;''Taur.; facere, Fl. , Br.''&lt;/ref&gt;, ut in vicini domum semipedem aut
amplius procumberet, agi oportet, ius non esse,
illum parietem ita proiectum in suum esse invi-
to se.

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0jck0w3o8t5l5cw2vqqz014372h2lw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/630</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82015</id>
    <revision>
      <id>264981</id>
      <timestamp>2026-05-08T18:54:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>264981</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="lh45prfelzpvfwrbc9ti5g60xcm5o84" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;priorum fundorum legato ad aliquem transmissa
sit, aliquid iuris secum huius compascui traxerit?
Respondit, quum id quoque ius fundi, qui legatus esset, videretur, id quoque cessurum lega-
tario.

'''21. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Labeo&lt;/span&gt; libro I.'' Pithanon'' &lt;ref&gt;''πειθανῶν, Hal.''&lt;/ref&gt; ''a Paulo epitomatorum''. —''' Si qua aqua nondum apparet, eius
iter, ductus constitui non potest. Paulus: imo puto idcirco id falsum esse, quia cedi potest, ut
aquam quaereres &lt;ref&gt;''quaerere, Hal .''&lt;/ref&gt;, et inventam ducere liceret.

'''{{t3|TIT . VI}}'''

'''{{c|QUEMADMODUM SERVITUTES AMITTUNTUR}}'''

'''1. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; libro VII. ''ad Edictum provinciale''. —''' Servitutes praediorum confunduntur , si idem
utriusque praedii dominus esse coeperit .

'''2. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; libro XXI. ''ad Edictum''. —''' Qui iter
et actum habet, si statuto tempore tantum ierit,
non periisse actum, sed manere, Sabinus, Cas-
sius , Octavenus aiunt; nam ire quoque per se
eum posse, qui actum haberet .

'''3. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; libro VII. ''ad Edictum provinciale''. —'''
Iura praediorum morte et capitis deminutione
non perire, vulgo traditum est.

'''4. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; libro XXVII. ''ad Edictum''. —'''
Iter sepulcro debitum non utendo nunquam amit-
titur .

'''5. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; libro LXVI. &lt;ref&gt;''XXI., Hal.''&lt;/ref&gt; ''ad Edictum''. —'''
Servitus et per socium, et fructuarium, et bonae fidei
possessorem nobis retinetur;

'''6. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; libro V. ''Digestorum''. —'''nam satis est
fundi nomine itum esse .

§ 1. Si ego via, quae nobis per vicini fundum
debebatur, usus fuero, tu autem constituto tem-
pore cessaveris, an ius tuum amiseris? et e con-
trario, si vicinus , cui via per nostrum fundum debebatur, per meam partem ierit, egerit, tuam
partem ingressus non fuerit, an partem tuam liberaverit? Celsus respondit &lt;ref&gt;''Respondi, ( omitiendo Celsus), Hal.''&lt;/ref&gt;, si divisus est
fundus inter socios regionibus, quod ad servitutem attinet, quae ei fundo debebatur, perinde
est, atque si ab initio duobus fundis debita sit; et
sibi quisque dominorum usurpat servitutem, sibi
non utendo deperdit, nec amplius in ea re causae
eorum fundorum miscentur, nec fit ulla iniuria
ei, cuius fundus servit, imo si quo &lt;ref&gt;''imo sic quoque melior, Vulg.; qui fit eo melior, Hal.''&lt;/ref&gt; melior,
quoniam alter dominorum utendo sibi, non toti
fundo, proficit. Sed si is fundus, qui servierit, ita
divisus est, plusculum dubitationis ea res habet;
nam si certus ac finitus viae locus est, tunc, si

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lh45prfelzpvfwrbc9ti5g60xcm5o84</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/631</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82016</id>
    <revision>
      <id>264982</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>264982</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="k9nc1bkrq2lrw5a3uubcawhf2enaeor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;per longitudinem eius fundus divisus est, eadem
omnia servanda erunt, quae, si initio constituen-
dae eius servitutis similiter hic duo fundi fuis-
quod fundo indiviso fuerat; nec aut usu detineri,
aut nonutendo deperire, nisi tota via poterit; nec
si forte inciderit, ut semita, quae per alterum
duntaxat fundum erit, uteretur , idcirco alter
fundus liberabitur, quoniam unum atque eo modo individuum viae ius est. Possunt tamen alte-
rutrum fundum liberare, si modo hoc specialiter
convenit. Certe si is, cui servitus debebatur, alterum ex ea divisione fundum redemerit, num &lt;ref&gt;''non, Hal''&lt;/ref&gt;
ideo minus ea re fundi alterius servitus permanebit? Nec video, quid absurde consecuturum sit
eam sententiam fundo altero manente servo, si
modo et ab initio potuit angustior constitui via,
quam lege finita est, et adhuc id loci superest in
eo fundo, cui remissa servitus non est, ut sufficiat
viae. Quodsi minus loci superest, quam viae suf-
ficiat, uterque fundus liberabitur, alter propter
redemtionem, alter, quia per eum locum, qui superest, via constitui non potest. Ceterum si ita
constitutum est ius viae, ut per quamlibet partem fundi ire agere liceat, idque vel subinde mu-
tare nihil prohibet; atque ita divisus est fundus,
si per quamlibet eius partem aeque iri atque agi
possit, tunc perinde observabimus, atque si ab
initio duobus fundis duae servitutes iniunctae
fuissent, ut altera retineri , altera non utendo
possit deperire. Nec me fallit, alieno facto ius alterius immutatum iri, quoniam ante satius fuerat, per alteram partem ire agere, ut idem ius ei
in altera parte fundi retineretur. Contra, illud
commodum accessisse ei, cui via debebatur, quod
per duas pariter vias ire agere possit, bisque
octonos in porrectum, et senos denos in anfra-
ctum.


'''7. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XIII. &lt;ref&gt;''XII, Hal''&lt;/ref&gt; ad Plautium''. —''' Si
sic constituta sit aqua, ut vel aestate ducatur
tantum, vel uno mense, quaeritur, quemadmodum
non utendo amittatur, quia non est continuum
tempus, quo, quum uti non potest, non sit usus.
Itaque et si alternis annis vel mensibus quis
aquam habeat, duplicato constituto tempore amit-
titur; idem et de itinere custoditur; si vero alter-
nis diebus, aut die toto, aut tantum nocte, statu
to legibus tempore amittitur, quia una servitus
est. Nam et si alternis horis, vel una hora quoti-
die servitutem habeat, Servius scribit, perdere
eum non utendo servitutem, quia id, quod habet,
quotidianum sit .

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;

&lt;center&gt;'''&lt;small&gt;Tomo I-72&lt;/small&gt;'''&lt;/center&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k9nc1bkrq2lrw5a3uubcawhf2enaeor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82017</id>
    <revision>
      <id>264987</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:41:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'placito hæc quæ fequuntur inter eos confenfu fidelium fuoru feruanda conuenerunt: in quo placito communi conſenſu inuentum eſt, vt i- pfireges redirent cum fcara,&amp;c. Item ca.41.vbi de Carolomanno Ludouici Balbi filio loquitur: Et fic, inquit, reuerfus Wormaciam placitum fuum Kal. Nouemb. habiturus à Nortmannis receffit. Item auctor Annalium Rhemenfium, fub anno Dccccxxxv. Hoc rege Rudolpho Laudani degete tumultus ipfo die fancti Pafchę inter...</comment>
      <origin>264987</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1426" sha1="4169u0hccexyomst9601rz6t6gku3i6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|153}}&lt;/noinclude&gt;placito hæc quæ fequuntur inter eos confenfu
fidelium fuoru feruanda conuenerunt: in quo
placito communi conſenſu inuentum eſt, vt i-
pfireges redirent cum fcara,&amp;c. Item ca.41.vbi
de Carolomanno Ludouici Balbi filio loquitur:
Et fic, inquit, reuerfus Wormaciam placitum
fuum Kal. Nouemb. habiturus à Nortmannis
receffit. Item auctor Annalium Rhemenfium,
fub anno Dccccxxxv. Hoc rege Rudolpho
Laudani degete tumultus ipfo die fancti Pafchę
inter Regios &amp; Epifcopimilites exoritur: vbi
nonnulli non modo laici, verùm etiam clerici
vulnerati,&amp; interempti. Vnde Rex placitum
Sueffionis cum Regni primatibus habuit. Sed
multo planius fub anno DCCCCXLVI. cum de
Rege in Regnum reftituendo ageretur:Edmú-
dus, inquit, Anglorum Rex legatos ad Hugo».
nem principem pro reftitutione Ludouici Re-
gis dirigit: &amp; idem princeps proinde conuen-
tus publicos cum nepotibus fuis alijsque regni
primatibus agit. Et paulò poft: Hugo Dux Frá-
corum afcito fecum Hugone filio Kichardi, ce-
terifq; regni primatibus, Ludouicum Regem,
quiferè
qui ferè per annum fub cuſtodia detinebatur,
in regnum reftituit. Quin ne illud quidem præ-
termittendum eft, quod eorumdem Annali-
um auctor PLACITVM REGALE hoc publicú
Gentis Concilium appellat: veluti fub anno
961: Otto filius Hugonis quondam Principis
ad Regem Lotharium in ipfis fefti pafchalis die-
bus Laudunum venit. fed &amp; à nonnullis tam&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4169u0hccexyomst9601rz6t6gku3i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/909</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82018</id>
    <revision>
      <id>264989</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'men ab initio de usuris praestandis convenit, lex contractus servabitur.  '''25'''. IDEM ''libro III. Responsorum''.- Die sponsaliorum aut postea res oblatas puellae, quae sui iuris fuit, pater suscepit; heres eius, ut exhibeat, recte convenietur etiam actione depositi.  § 1. Qui pecuniam apud se non obsignatam, ut tantundem redderet, depositam ad usus proprios convertit, post moram in usuras quoque iudicio depositi condemnandus est.  '''26''...</comment>
      <origin>264989</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2946" sha1="b90dss81uk4c2c3o3lxmvw1jgboizvx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;men ab initio de usuris praestandis convenit, lex contractus servabitur.

'''25'''. IDEM ''libro III. Responsorum''.- Die sponsaliorum aut postea res oblatas puellae, quae sui iuris fuit, pater suscepit; heres eius, ut exhibeat, recte convenietur etiam actione depositi.

§ 1. Qui pecuniam apud se non obsignatam, ut tantundem redderet, depositam ad usus proprios convertit, post moram in usuras quoque iudicio depositi condemnandus est.

'''26'''. PAULUS ''libro IV. Responsorum''.- Publia Maevia, cum proficisceretur ad maritum suum, arcam clausam cum veste et instrumentis commendavit Caiae Seiae et dixit ei: cum salva sanaque &lt;ref&gt; Taur. según la escritura original; sana salvave, según antigua corrección del códice Fl., Br.
 &lt;/ref&gt; venero, restitues mihi;certe &lt;ref&gt; ceterum , Ilal. &lt;/ref&gt; si vero aliquid mihi humanum contigerit, filio meo, quem ex alio marito suscepi. Ea intestata defuncta quaeritur, res commendatae cui restitui debeant, filio an marito. Paulus respondit: filio.

§ 1. Lucius Titius ita cavit: accepisse se et habere apud se titulo depositi supra scripta argenti denariorum decem milia, &lt;ref&gt; ποιήσειν συμφωνῶτε, Παι. &lt;/ref&gt; seque ad praescriptum omnia praestiturum et promisisse et professum esse, conventione scilicet inita, &lt;ref&gt; Hal.; χορηγησε, Fl. &lt;/ref&gt; ut, quoad omne argentum reddatur, in singulos menses singulasque summas &lt;ref&gt; Versión vulgar. &lt;/ref&gt; usurarum nomine quaternos obolos praestaret. Quaeritur, an usurae peti possint. Paulus respondit, eum contractum, de quo quaeritur, depositae pecuniae modum excedere; et ideo secundum conventionem usurae quoque actione depositi peti possunt.

§ 2. Titius Semproniis&lt;ref&gt; Sempronio, Hal. &lt;/ref&gt; salutem. Habere se ab eis auri pondo plus minus decem et discos duos, saccum signatum; ex quibus deberi sibi decem, quos apud Titium deposuerint, item quos Trophimati &lt;ref&gt; Br.; trophimati, Taur. según el códice Fl., de la vos τροφήματι, esto es, pro nutrimento, (por la menutención); κουροτροφείων (de alimentis puero praestitis) (de los alimentos prestados á niños), (en lugar de Trophimati), Hal. &lt;/ref&gt;decem, item ex ratione patris eorum decem et quod excurrit. Quaeritur, an ex huiusmodi scriptura aliqua obligatio nata sit, scilicet quod ad solam pecuniae causam attinet. Respondit, ex epistola de qua quaeritur nullam quidem obligationem nasci videri, sed probationem depositarum rerum impleri posse; an autem is quoque, qui deberi sibi cavit in eadem epistola decem, &lt;ref&gt; cavit, eadem epistola decem probare possit? hoc, Hal. &lt;/ref&gt;hoc quod scripsit probare possit, iudicem aestimaturum.

'''27'''. IDEM ''libro VII. Responsorum''.- Lucius Titius, cum haberet filiam in potestate Seiam, Pamphilo servo alieno in matrimonium collocavit, cui etiam dotem dedit, quam sub titulo depositi in cautionem contulit, et postea nulla denuntiatio-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b90dss81uk4c2c3o3lxmvw1jgboizvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82019</id>
    <revision>
      <id>264990</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Franciæ quàm Burgundiæ PLACITVM REGA- LE,diuerforúmque conuentus principumSuef- fionis habetur. ad quod impediendum (fi fieri poteft) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni accedens, à fidelibus Regis quibufdam perua- fus, &amp; interemptis fuorum nonnullis in fugam conuerfus eft. Sed fingula teftimonia perfequi laboris effet infiniti, &amp;, vt opinor, fuperuaca- nei.Nam cx iis quç vfque adhuc protulimus pa- tere cuiuis arbitramur,iudicium arbitriúmque...</comment>
      <origin>264990</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="1bmzvo2jv4ucl0mdt96mhysk65688sl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;Franciæ quàm Burgundiæ PLACITVM REGA-
LE,diuerforúmque conuentus principumSuef-
fionis habetur. ad quod impediendum (fi fieri
poteft) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibufdam perua-
fus, &amp; interemptis fuorum nonnullis in fugam
conuerfus eft. Sed fingula teftimonia perfequi
laboris effet infiniti, &amp;, vt opinor, fuperuaca-
nei.Nam cx iis quç vfque adhuc protulimus pa-
tere cuiuis arbitramur,iudicium arbitriúmque
fummæ Reipub.vfque ad Carolum Simplicem,
hoceft,per annos amplius quingentos &amp; quin-
quaginta penes populi comitia, &amp; (vt nucloqui
mur) ftatuum fiue Ordinum conuentum fuif
fe:idque Maiorum noftrorum inftitutum pro
facrofancto habitum tot feculis fuiffe: vt iam
Scriptorum quorundam recentium fatis admi-
rari iudicium non poffim, quos non eft pudi-
tum, fuis in libellis tradere, Concilij publici in-
ftitutum Pipino Regi accepto ferendum effe:
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè teftetur, Merouingiorum omniú
inftitutum fuiffe, vt quotannis Kalend.
Maij publicum populi fui conuétum
agerent, ad eumque conuen-
tnm carpento bobus
tracto vehe-
rentur.
De&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1bmzvo2jv4ucl0mdt96mhysk65688sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francogallia (1586)/16</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82020</id>
    <revision>
      <id>264994</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Franciscus Hotomanus |OperaeTitulus=Francogallia (1586) |SubTitulus=Capitum 16 |OperaeWikiPagina=Francogallia (1586) }} &lt;div class=text&gt; {{Liber |Ante= Capitum 15 |AnteNomen=Francogallia (1586)/15 |Post=Capitum 17 |PostNomen=Francogallia (1586)/17 }}  &lt;pages index=&quot;Hotman - Francogallia, 1586.djvu&quot; from=144 to=152 fromsection=16 tosection=16 /&gt; {{Liber |Ante= Capitum 15 |AnteNomen=Francogallia (1586)/15 |Post=Capitum 15 |PostNomen=Francogal...'</comment>
      <origin>264994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="489" sha1="42c561rchaobi6vxrv6mpb6czkdyeb3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Franciscus Hotomanus
|OperaeTitulus=Francogallia (1586)
|SubTitulus=Capitum 16
|OperaeWikiPagina=Francogallia (1586)
}}
&lt;div class=text&gt;
{{Liber
|Ante= Capitum 15
|AnteNomen=Francogallia (1586)/15
|Post=Capitum 17
|PostNomen=Francogallia (1586)/17
}} 
&lt;pages index=&quot;Hotman - Francogallia, 1586.djvu&quot; from=144 to=152 fromsection=16 tosection=16 /&gt;
{{Liber
|Ante= Capitum 15
|AnteNomen=Francogallia (1586)/15
|Post=Capitum 15
|PostNomen=Francogallia (1586)/17
}} 
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>42c561rchaobi6vxrv6mpb6czkdyeb3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/910</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82021</id>
    <revision>
      <id>264999</id>
      <timestamp>2026-05-08T19:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' ne&lt;ref&gt; Hal.; a, inserta el códice Fl .; véase Glück, Tomo XV &lt;/ref&gt; domino facta pater decessit, mox et Pamphilus servus; quaero, qua actione Seia pecuniam petere possit, quum ipsa patri heres extiterit? Paulus respondit, quoniam dos constitui non potuit, ex causa depositi actione de peculio pecuniam repetendam.  '''28'''.—SCAEVOLA ''libro I. Responsorum''.—Quintus Caecilius Candidus ad Paccium&lt;ref&gt; Pacatium , Vulg. &lt;/ref&gt; Rogatianum episto...</comment>
      <origin>264999</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3145" sha1="0xekd8yi7tdk9r5zrl3rltycy5af8ab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ne&lt;ref&gt; Hal.; a, inserta el códice Fl .; véase Glück, Tomo XV &lt;/ref&gt; domino facta pater decessit, mox et Pamphilus servus; quaero, qua actione Seia pecuniam petere possit, quum ipsa patri heres extiterit? Paulus respondit, quoniam dos constitui non potuit, ex causa depositi actione de peculio pecuniam repetendam.

'''28'''.—SCAEVOLA ''libro I. Responsorum''.—Quintus Caecilius Candidus ad Paccium&lt;ref&gt; Pacatium , Vulg. &lt;/ref&gt; Rogatianum epistolam scripsit in verba infra scripta. Caecilius Candidus Paccio Rogatiano suo salutem. Vigintiquinque numorum&lt;ref&gt; Taur, según la escritura original; numos, según antigua corrección del codice Fl., Br. &lt;/ref&gt;, quos apud me esse voluisti, notum tibi ita hac epistola facio, ad ratiunculam meam ea pervenisse, quibus ut primum prospiciam, ne vacua&lt;ref&gt;   ea-vacua, Taur, según la escritura original; eosvacui, según antigua corrección del codice Fl., Br .&lt;/ref&gt; tibi sint, id est, ut usuras eorum accipias&lt;ref&gt; id est, ut usuras eorum accipias, omitelas Hal. &lt;/ref&gt;, curae habebo. Quaesitum est, an ex ea epistola etiam usurae peti possunt? Respondi, deberi ex bonae fidei iudicio usuras, sive percepit, sive pecunia in re sua usus est.

'''29'''.—PAULUS ''libro II. Sententiarum''.—Si sacculum vel argentum signatum deposuero, et is, penes quem depositum fuit, me invito contrectaverit, et depositi, et furti actio mihi in eum competit.

§ 1.—Si ex permissu meo deposita pecunia is, penes quem deposita est, utatur, ut in ceteris bonae fidei iudiciis, usuras eius nomine praestare mihi cogitur.

'''30'''.—NERATIUS ''libro I. Responsorum''.—Si fideiussor pro te, apud quem depositum est, litis aestimatione damnatus sit, rem tuam fieri.

'''31'''.—TRYPHONINUS ''libro IX. Disputationum''.—Bona fides, quae in contractibus exigitur, aequitatem summam desiderat. Sed eam utrum aestimamus ad merum ius gentium, an vero cum praeceptis civilibus et praetoriis? Veluti reus capitalis iudicii deposuit apud te centum, is deportatus est, bona eius publicata sunt, utrumne ipsi haec reddenda, an in publicum deferenda sint? Si tantum naturale et gentium ius intuemur, ei, qui dedit&lt;ref&gt; deposuit, Hal. &lt;/ref&gt;, restituenda sunt; si civile ius et legum ordinem, magis in publicum deferenda sunt; nam male meritus publice, ut exemplo aliis ad deterrenda maleficia sit, etiam egestate laborare debet.

§ 1.—Incurrit hic et alia inspectio, bonam fidem inter eos tantum, inter &lt;ref&gt; Vulg.; inter, omitela Fl. &lt;/ref&gt;quos contractum est, nullo extrinsecus assumto aestimare debemus, an respectu etiam aliarum personarum, ad quas id, quod geritur, pertinet? Exempli loco latro spolia, quae mihi abstulit, posuit apud Seium inscium de malitia deponentis; utrum latroni, an mihi restituere Seius debeat? Si per se dantem accipientemque intuemur, haec est bona fides, ut commissam rem recipiat is, qui dedit; si totius rei aequitatem, quae ex omnibus personis, quae negotio isto continguntur, impletur, mihi reddenda sunt, cui &lt;ref&gt;  Segun conjetura Br.; quo, Fl.; quae, Hal. Vulg&lt;/ref&gt;facto scelestissimo ademta sunt; et probo hane es-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0xekd8yi7tdk9r5zrl3rltycy5af8ab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/911</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82022</id>
    <revision>
      <id>265003</id>
      <timestamp>2026-05-08T20:07:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'se iustitiam, quae suum cuique ita tribuit, ut non distrahatur ab ullius personae iustiore repetitione. Quodsi ego ad petenda ea non veniam, nihilominus ei restituenda sunt, qui deposuit, quamvis male quaesita deposuit; quod et Marcellus in praedone et fure scribit. Si tamen ignorans latro, cuius filio vel servo rem abstulisset, apud patrem dominumve eius deposuit ignorantem, nec ex iure gentium consistet depositum; cuius haec est potestas, u...</comment>
      <origin>265003</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="1g2p9gj5onw1oik15xmw2nd9y8rdxsw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;se iustitiam, quae suum cuique ita tribuit, ut non distrahatur ab ullius personae iustiore repetitione.
Quodsi ego ad petenda ea non veniam, nihilominus ei restituenda sunt, qui deposuit, quamvis male quaesita deposuit; quod et Marcellus in praedone et fure scribit. Si tamen ignorans latro, cuius filio vel servo rem abstulisset, apud patrem dominumve eius deposuit ignorantem, nec ex iure gentium consistet depositum; cuius haec est potestas, ut alii, non domino, sua ipsius res quasi aliena servanda detur. Et si rem meam fur, quam me ignorante surripuit, apud me etiam nunc delictum eius ignorantem deposuerit, recte dicetur, non contrahi depositum, quia non est ex fide bona, rem suam dominum praedoni restituere compelli; sed et si etiam nunc ab ignorante domino tradita sit quasi ex causa depositi, tamen indebiti dati condictio competet.


'''32'''.—CELSUS ''libro XI. Digestorum''.—Quod Nerva diceret, latiorem culpam dolum esse, Proculo displicebat, mihi verissimum videtur. Nam et si quis non ad eum modum, quem hominum natura desiderat, diligens est, nisi tamen ad suum modum curam in deposito praestat, fraude non caret; nec enim salva fide minorem iis, quam suis rebus, diligentiam praestabit.

'''33'''.—LABEO ''libro VI''. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.—Servus tuus pecuniam cum Attio&lt;ref&gt; Titio, Hal. &lt;/ref&gt; in sequestre&lt;ref&gt; sequestro , Hal. Vulg . &lt;/ref&gt; deposuit apud Maevium ea conditione, ut ea tibi redderetur, si tuam esse probasses, si minus, ut Attio&lt;ref&gt;Titio, Comitiendo redderetur). Hal .  &lt;/ref&gt; redderetur. Posse, dixi&lt;ref&gt; dixit, Hal.; dici, Vulg. &lt;/ref&gt;, cum eo, apud quem deposita esset, incerti agere, id est&lt;ref&gt; idem et, (en lugar de id esty, Hal. &lt;/ref&gt; ad exhibendum&lt;ref&gt;  id est ad exhibendum, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;, et exhibitam vindicare, quia servus in deponendo tuum ius deterius facere non potuisset.

'''34'''.—IDEM ''libro II''.&lt;ref&gt; ミヨンぷり Hal. &lt;/ref&gt; Pithanon.—Potes agere depositi cum eo, qui tibi non aliter, quam numis a te acceptis depositum reddere voluerit, quamvis sine mora et incorruptum reddiderit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1g2p9gj5onw1oik15xmw2nd9y8rdxsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/912</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82023</id>
    <revision>
      <id>265004</id>
      <timestamp>2026-05-08T20:23:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{t3|LIBER SEPTIMUS DECIMUS}}  {{c|TITULUS I|clase=titulo}}  {{c|MANDATI VEL CONTRA|clase=titulo}}  [ Cf. Cod. IV. 35.]   '''1'''.—PAULUS ''libro XXXII''.&lt;ref&gt; Br. considera los II . del número XXXII., añadidospor antiguos copistas; pero no Taur. &lt;/ref&gt; ad Edictum.—Obligatio mandati consensu contrahentium consistit. § 1.—Ideo per nuntium quoque vel per epistolam mandatum suscipi potest. § 2.—Item sive «rogo», sive «volo», sive «mando», sive a...</comment>
      <origin>265004</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="477hcmbrgr4n1yrsanvwzoyqhfrsvih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{t3|LIBER SEPTIMUS DECIMUS}}

{{c|TITULUS I|clase=titulo}}

{{c|MANDATI VEL CONTRA|clase=titulo}}

[ Cf. Cod. IV. 35.]


'''1'''.—PAULUS ''libro XXXII''.&lt;ref&gt; Br. considera los II . del número XXXII., añadidospor antiguos copistas; pero no Taur. &lt;/ref&gt; ad Edictum.—Obligatio mandati consensu contrahentium consistit.
§ 1.—Ideo per nuntium quoque vel per epistolam mandatum suscipi potest.
§ 2.—Item sive «rogo», sive «volo», sive «mando», sive alio quocunque verbo scripserit, mandati actio est.
§ 3.—Item mandatum et in diem differri, et sub conditione contrahi potest.
§ 4.—Mandatum, nisi gratuitum, nullum est, nam originem ex officio atque amicitia trahit; contrarium ergo&lt;ref&gt;porro, Hal. Vulg .  &lt;/ref&gt; est officio merces, interveniente enim pecunia res ad locationem et conductionem potius respicit.

'''2'''.—GAIUS ''libro II. Rerum''&lt;ref&gt; Br. considera Rerum, añadida por antiguos copistas; pero no Taur. &lt;/ref&gt; quotidianarum, sive Aureorum.—Mandatum inter nos contrahitur, sive mea tantum gratia tibi mandem, sive aliena tantum, sive mea et aliena, sive mea et tua, sive tua et aliena; quodsi tua tantum gratia tibi mandem, supervacuum est mandatum, et ob id nulla ex eo obligatio nascitur.
§ 1.—Mea tantum gratia intervenit mandatum, veluti si tibi mandem, ut negotia mea geras, vel ut fundum mihi emeres, vel ut pro me fideiubeas.

§ 2.—Aliena tantum, veluti si tibi mandem, ut Titii negotia gereres, vel ut fundum ei emeres, vel ut pro eo fideiubeas.

§ 3.—Mea et aliena, veluti si tibi mandem, ut mea et Titii negotia gereres, vel ut mihi et Titio fundum emeres, vel ut pro me et Titio fideiubeas.

§ 4.—Tua et mea, veluti si mandem tibi, ut sub usuris crederes ei, qui in rem meam mutuaretur.

§ 5.—Tua et aliena, veluti si tibi mandem, ut Titio sub usuris crederes; quodsi ut sine usuris crederes, aliena tantum gratia intervenit mandatum.

§ 6.—Tua autem gratia intervenit mandatum, veluti si mandem tibi, ut pecunias tuas potius in emtiones praediorum colloces, quam foeneres, vel ex diverso, ut foeneres potius, quam in emtiones praediorum colloces; cuius generis mandatum magis consilium est, quam mandatum, et ob id non est obligatorium, quia nemo ex consilio obligatur, etiamsi non expediat ei, cui dabatur, quia liberum est cuique apud se explorare, an expediat sibi consilium.

'''3'''.—PAULUS ''libro XXXII. ad Edictum''.—Praeterea in causa mandati etiam illud vertitur, ut interim &lt;ref&gt; interdum, Hal. Vulg . &lt;/ref&gt; nec melior causa mandantis fieri possit, interdum melior, deterior vero nunquam.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>477hcmbrgr4n1yrsanvwzoyqhfrsvih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/913</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82024</id>
    <revision>
      <id>265005</id>
      <timestamp>2026-05-08T20:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Et quidem si mandavi tibi, ut aliquam rem mihi emeres, nec de pretio quidquam statui, tuque emisti, utrimque actio nascitur. § 2.—Quodsi pretium statui, tuque pluris emisti, quidam negaverunt, te mandati habere actionem, etiamsi paratus esses, id, quod excedit, remittere; namque iniquum est, non esse mihi cum illo actionem, si nolit, illi vero, si velit, mecum esse;  '''4'''.—GAIUS ''libro II''. Rerum quotidianarum, vel Aureorum.—sed Pro...</comment>
      <origin>265005</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="qn5s7ms4fgzvmn1nf7me0u86vjoy4an" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Et quidem si mandavi tibi, ut aliquam rem mihi emeres, nec de pretio quidquam statui, tuque emisti, utrimque actio nascitur.
§ 2.—Quodsi pretium statui, tuque pluris emisti, quidam negaverunt, te mandati habere actionem, etiamsi paratus esses, id, quod excedit, remittere; namque iniquum est, non esse mihi cum illo actionem, si nolit, illi vero, si velit, mecum esse;

'''4'''.—GAIUS ''libro II''. Rerum quotidianarum, vel Aureorum.—sed Proculus recte eum usque ad pretium statutum acturum existimat; quae sententia sane benignior est.

'''5'''.—PAULUS ''libro XXXII. ad Edictum''.—Diligenter igitur fines mandati custodiendi sunt; nam qui excessit, aliud quid facere videtur.

§ 1.—Et si susceptum non impleverit, tenetur.

§ 2.—Itaque si mandavero tibi, ut domum Seianam centum emeres, tuque Titianam emeris longe maioris pretii, centum tamen, aut etiam minoris, non videris implesse mandatum.

§ 3.—Item si mandavero tibi, ut fundum meum centum venderes, tuque eum nonaginta vendideris, et petam fundum, non obstabit mihi exceptio, nisi et reliquum mihi, quod deest, mandatu 
&lt;ref&gt; mandato, Hal. &lt;/ref&gt;
meo, praestes, et indemnem me per omnia conserves.
§ 4.—Servo quoque dominus si praeceperit, certa summa rem vendere, ille minoris vendiderit, similiter vindicare eam dominus potest, nec ulla exceptione summoveri, nisi indemnitas ei praestetur.

§ 5.—Melior autem causa mandantis fieri potest
&lt;ref&gt; tamen, inserta la Vulg . &lt;/ref&gt;
, si, quum tibi mandassem, ut Stichum decem emeres, tu eum minoris emeris, vel tantidem, ut
&lt;ref&gt; puta, inserta Hal. &lt;/ref&gt;
 aliud quidquam servo accederet; utroque enim casu aut non ultra pretium, aut intra pretium fecisti.

'''6'''.—ULPIANUS ''libro XXXI. ad Edictum''.—Si remunerandi gratia honor intervenit, erit mandati actio.
§ 1.—Si cui fuerit mandatum, ut negotia administraret, hac actione erit conveniendus; nec recte negotiorum gestorum cum eo agetur, nec enim ideo est obligatus, quod negotia gessit, verum idcirco, quod mandatum susceperit; denique tenetur, etsi non gessisset.

§ 2.—Si passus sim, aliquem pro me fideiubere, vel alias intervenire, mandati teneor; et nisi pro invito quis intercesserit, aut donandi animo, aut negotium gerens, erit mandati actio.

§ 3.—Rei turpis nullum mandatum est, et ideo hac actione non agetur.

§ 4.—Si tibi mandavero, quod mea non 
&lt;ref&gt; non, omitenla otros en Gothofr. &lt;/ref&gt;
intererat, veluti ut pro Seio intervenias, vel ut Titio credas, erit mihi tecum mandati actio, ut Celsus.

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qn5s7ms4fgzvmn1nf7me0u86vjoy4an</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/914</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82025</id>
    <revision>
      <id>265006</id>
      <timestamp>2026-05-08T20:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'libro septimo &lt;ref&gt; octavo, Hal. &lt;/ref&gt;Digestoram seribit, et ego tibi sum obligatus. § 5.—Plane si tibi mandavero, quod tua intererat, nulla erit mandati actio, nisi mea quoque interfuit; aut si non esses facturus, nisi ego mandassem, et si mea non interfuit, tamen erit mandati actio. § 6.—Apud Iulianum libro tertio decimo Digestorum quaeritur, si dominus iusserit procuratorem suum certam pecuniam sumere et foenerare periculo suo, ita ut cer...</comment>
      <origin>265006</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2909" sha1="2tncyrbj1iai3kouixemg4xrchheeh8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;libro septimo &lt;ref&gt; octavo, Hal. &lt;/ref&gt;Digestoram seribit, et ego tibi sum obligatus.
§ 5.—Plane si tibi mandavero, quod tua intererat, nulla erit mandati actio, nisi mea quoque interfuit; aut si non esses facturus, nisi ego mandassem, et si mea non interfuit, tamen erit mandati actio.
§ 6.—Apud Iulianum libro tertio decimo Digestorum quaeritur, si dominus iusserit procuratorem suum certam pecuniam sumere et foenerare periculo suo, ita ut certas usuras domino penderet duntaxat, si pluris foenerare potuisset, ipse lucraretur, in creditam &lt;ref&gt; creditum, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt;pecuniam videtur, inquit, accepisse. Plane si omnium negotiorum erat ei administratio mandata, mandati quoque eum teneri, quemadmodum solet mandati teneri debitor, qui creditoris sui negotia gessit.

§ 7.—Marius&lt;ref&gt;  Maurus, Vulg .&lt;/ref&gt; Paulus quidam fideiusserat pro Daphnide&lt;ref&gt;  Hal.; Dafnide, Fl.; Damnide, Vulg.&lt;/ref&gt;, mercedem pactus ob suam fideiussionem, et sub nomine alterius ex eventu litis caverat, sibi certam quantitatem dari; hic a Claudio Saturnino Praetore maiores fructus inferre iussus erat, et advocationibus ei idem Saturninus interdixerat; videbatur autem mihi iudicatum solvi fideiussisse, et, quasi redemtor litis extitisset&lt;ref&gt;  extitisse et, al márgen interior del codice Fl.&lt;/ref&gt;, velle a Daphnide mandati iudicio consequi, quod erat condemnatus. Sed rectissime Divi fratres rescripserunt, nullam actionem eum propter suam calliditatem habere, quia mercede pacta accesserat ad talem redemtionem. Marcellus autem sic loquitur de eo, qui pecunia accepta spopondit, ut, si quidem hoc actum est, ut suo periculo sponderet, nulla actione agat, sin vero non hoc actum est, utilis ei potius actio competat; quae sententia utilitati rerum consentanea est.

7.—PAPINIANUS libro III.&lt;ref&gt; II., Hal . &lt;/ref&gt; Responsorum.—Salarium procuratori constitutum si extra ordinem peti coeperit, considerandum erit, laborem dominus remunerare voluerit, atque ideo fidem adhiberi placitis oporteat, an eventum litium maioris pecuniae praemio contra bonos mores procurator redemerit.

8.—ULPIANUS libro XXXI. ad Edictum.—Si procuratorem dedero, nec instrumenta mihi causae reddat, qua actione mihi teneatur? Et Labeo putat, mandati eum teneri, nec esse probabilem sententiam existimantium, ex hac causa agi posse depositi; uniuscuiusque enim contractus initium spectandum et causam.

§ 1.—Sed et si per colludium&lt;ref&gt; Br. según conjetura; collusium, Fl.; collusionem, al
márgen interior del códice Fl.
 &lt;/ref&gt; procuratoris absolutus sit adversarius, mandati eum teneri; sed si solvendo non sit, tunc de dolo actionem adversus reum&lt;ref&gt; Según antiqua corrección del códice Fl.; eum. Taur.
según la escritura original.
 &lt;/ref&gt;, qui per collusionem absolutus sit, dandam ait.

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tncyrbj1iai3kouixemg4xrchheeh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/915</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82026</id>
    <revision>
      <id>265007</id>
      <timestamp>2026-05-08T20:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2. Sed et de lite, quam suscepit exsequendam&lt;ref&gt;  exsequenda, Hal.&lt;/ref&gt;, mandati eum teneri constat.  § 3. Si quis mandaverit alicui gerenda negotia eius, qui ipse sibi mandaverat, habebit mandati actionem, quia et ipse tenetur; tenetur autem, quia agere potest. Quamquam enim vulgo dicatur, procuratorem ante litem contestatam facere procuratorem non posse, tamen mandati actio est; ad agendum enim duntaxat hoc facere non potest.  § 4. Si t...</comment>
      <origin>265007</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="t0qrde9o7195dlw6xomex5e90qgvj82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2. Sed et de lite, quam suscepit exsequendam&lt;ref&gt;  exsequenda, Hal.&lt;/ref&gt;, mandati eum teneri constat.

§ 3. Si quis mandaverit alicui gerenda negotia eius, qui ipse sibi mandaverat, habebit mandati actionem, quia et ipse tenetur; tenetur autem, quia agere potest. Quamquam enim vulgo dicatur, procuratorem ante litem contestatam facere procuratorem non posse, tamen mandati actio est; ad agendum enim duntaxat hoc facere non potest.

§ 4. Si tutores mandaverint contutori suo mancipium emendum pupillo, et ille non emerit, an sit mandati actio? Et utrum tantum mandati, an vero et tutelae? Et Iulianus distinguit, referre enim ait, cuius generis servum tutores uni tutorum&lt;ref&gt; contutorum, Vulg. &lt;/ref&gt; mandaverint ut emeret. Nam si supervacuum servum, vel etiam onerosum, mandati actione tantum eum teneri, tutelae non teneri; si vero necessarium &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; cur, Fl. &lt;/ref&gt;servum, tunc et tutelae eum teneri, non solum, sed et ceteros; nam et si non mandassent, tenerentur tutelae, quum servum pupillo necessarium non comparaverunt. Non sunt igitur excusati, quod contutori mandaverunt, quia emere debuerunt; plane habebunt nihilominus mandati actionem, quia mandato non est obtemperatum. Contra quoque Iulianus ait, tutorem, qui emit, mandati actionem habere adversus contutores suos.

§ 5. Si liber homo, quum bona fide serviret, mandaverit Titio, ut redimeretur, et numos ex eo peculio dederit, quod ipsum sequi, non apud bonae fidei emptorem&lt;ref&gt; possessorem, Hal. &lt;/ref&gt; relinqui debuit, Titiusque pretio soluto liberum illum manumiserit, mox ingenuus pronuntiatus est, habere eum mandati actionem, Iulianus ait, adversus eum, cui se redimendum mandavit; sed hoc tantum inesse mandati iudicio, ut sibi actiones mandet, quas habet adversus eum, a quo comparavit. Plane si eam pecuniam dederit, quae erat ex peculio ad bonae fidei emptorem &lt;ref&gt;possessorem, Hal.  &lt;/ref&gt;pertinente, nullae ei, inquit Iulianus, mandari actiones possunt, quia nullas habet, quum ei suos numos emptor dederit; quin imo, inquit, ex vendito manebit obligatus; sed et haec actio inutilis est, quia quantum fuerit consecutus, tantum emti iudicio necesse habebit praestare.

§ 6. Mandati actio tunc competit, quum coepit interesse eius, qui mandavit; ceterum si nihil interest, cessat mandati actio; et eatenus competit, quatenus interest. Utputa mandavi tibi, ut fundum emeres; si intererat mea emi, teneberis; ceterum si eundem hunc fundum ego ipse emi, vel alius mihi, neque interest aliquid, cessat mandati actio. Mandavi, ut negotia &lt;ref&gt; mea, inserta la Vulg &lt;/ref&gt;gereres; si nihil deperierit, quamvis nemo gesserit, nulla actio est&lt;ref&gt; nulla actio est, omitelas Hal. &lt;/ref&gt;; aut si alius idonee gesserit, cessat mandati actio. Et in similibus hoc idem erit probandum.

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0qrde9o7195dlw6xomex5e90qgvj82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/916</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82027</id>
    <revision>
      <id>265008</id>
      <timestamp>2026-05-08T21:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 7. Si ignorantes fideiussores debitorem solvisse, vel etiam acceptilatione sive pacto liberatum, ex substantia debitoris solverunt, non tenebuntur mandati.  § 8. Quod et ad actionem fideiussoris pertinet; et hoc ex Rescripto Divorum Fratrum intelligere licet, cuius&lt;ref&gt;Según la escritura original; huius, Taur, por error, Br .  &lt;/ref&gt; verba haec sunt&lt;ref&gt;  Imperatores Antoninuset Verus, inserta Hal.: Imperatores Severus et Antoninus, la Vulg...</comment>
      <origin>265008</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3023" sha1="a4v7ua4lrb8fevrix59eipxg5nlaoab" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 7. Si ignorantes fideiussores debitorem solvisse, vel etiam acceptilatione sive pacto liberatum, ex substantia debitoris solverunt, non tenebuntur mandati.

§ 8. Quod et ad actionem fideiussoris pertinet; et hoc ex Rescripto Divorum Fratrum intelligere licet, cuius&lt;ref&gt;Según la escritura original; huius, Taur, por error, Br .  &lt;/ref&gt; verba haec sunt&lt;ref&gt;  Imperatores Antoninuset Verus, inserta Hal.: Imperatores Severus et Antoninus, la Vulg.&lt;/ref&gt;: «Catullo &lt;ref&gt; Catullio, Hal.; Catulo, Vulg . &lt;/ref&gt;Iuliano. Si hi, qui pro te fideiusserant, in maiorem quantitatem damnati, quam debiti ratio exigebat, scientes et prudentes auxilium appellationis omiserunt, poteris mandati agentibus his aequitate iudicis tueri te». Igitur si ignoraverunt, excusata ignorantia est; si scierunt, incumbebat iis necessitas provocandi; ceterum dolo versati sunt, si non provocaverunt. Quid tamen, si paupertas iis non permisit? Excusata est eorum inopia. Sed et si testato convenerunt debitorem, ut, si ipse putaret, appellaret, puto rationem iis constare.

§ 9. Dolo autem facere videtur, qui id, quod potest restituere, non restituit.
§ 10. Proinde si tibi mandavi, ut hominem emeres, tuque emisti, teneberis mihi, ut restituas. Sed et si dolo emere neglexisti, forte enim pecunia accepta alii cessisti, ut emeret, aut si lata culpa, forte si gratia ductus passus es alium emere, teneberis. Sed et si servus, quem emisti, fugit, si quidem dolo tuo, teneberis; si dolus non intervenit nec culpa, non teneberis, nisi ad hoc, ut caveas, si in potestatem tuam pervenerit, te restituturum. Sed et si restituas, et tradere debes; et si cautum est de evictione&lt;ref&gt; rei , adicionan Hal. Vulg. &lt;/ref&gt;, vel potes desiderare, ut tibi caveatur, puto sufficere, si mihi hac actione cedas, ut procuratorem me in rem meam facias, nec amplius praestes, quam consecuturus sis.

'''9'''. PAULUS ''libro XXXII. ad Edictum.'' — De tuo etiam facto cavere debes.

'''10'''. ULPIANUS ''libro XXXI. ad Edictum.'' — Idemque et in fundo, si fundum emit procurator; nihil enim amplius, quam bonam fidem praestare eum oportet, qui procurat.

§ 1. Sed et si de sanitate servi procuratori cautum est, aut caveri potest, aut de ceteris vitiis, idem erit dicendum; at &lt;ref&gt; Hal.; aut, Fl. &lt;/ref&gt;si culpa caveri non curaverit, condemnabitur.

§ 2. Si ex fundo, quem mihi emit, procurator fructus consecutus est, hos quoque officio iudicis praestare eum oportet.
§ 3. Si procurator meus pecuniam meam habeat, ex mora utique usuras mihi pendet. Sed et si pecuniam meam foeneri dedit, usurasque consecutus est, consequenter dicemus, debere eum praestare, quantumcunque emolumentum sensit, sive ei mandavi, sive non, quia bonae fidei hoc congruit, ne de alieno lucrum sentiat; quodsi non exercuit pecuniam, sed ad usus suos convertit, in usuras convenietur, quae legitimo modo in regionibus frequentantur. Denique Papinianus ait…

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4v7ua4lrb8fevrix59eipxg5nlaoab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/627</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82028</id>
    <revision>
      <id>265013</id>
      <timestamp>2026-05-09T02:30:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265013</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2947" sha1="aigb0iyuh6347s2oxvo8cyancin6x8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 6.— Apud Pomponium dubitatur libro qua-
dragesimo primo &lt;ref&gt;''duodecimo, Hal.''&lt;/ref&gt; Lectionum, an quis possit
ita agere, licere fumum non gravem, puta ex foco, in suo facere, aut non licere; et ait, magis non
posse agi, sicut agi non potest, ius esse in suo
ignem facere, aut sedere, aut lavare .

§ 7.— Idem in diversum probat, nam et in balneis &lt;ref&gt;''in balnei, conjetura Br. atendiendo á las Basil : ἐπὶ δὲ''&lt;/ref&gt;, inquit, vaporibus quum Quintilla cuniculum pergentem in &lt;ref&gt;''Taur.; horto, inserta Fl. según reciente corrección, Br.;''&lt;/ref&gt; Ursi Iulii instruxisset,
placuit, potuisse tales servitutes imponi.

'''9. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXI. ad Edictum''. —'''Si eo lo-
co, per quem mihi iter debetur, tu aedificaveris,
possum intendere, ius mihi esse ire agere; quod
si probavero, inhibebo opus tuum. Item Iulianus
scripsit, si vicinus in suo aedificando effecerit , ne
stillicidium meum reciperet, posse me agere de
iure meo, id est, ius esse immittendi stillicidium,
dificavit, sive usumfructum, sive viam habet, ius
sibi esse ire agere, vel frui intendere potest;
quodsi iam aedificavit dominus, is, qui iter et
actum habet, adhuc potest intendere ius sibi esse, fructuarius autem non potest, quia amisit
usumfructum; et ideo de dolo actionem dandam
hoc casu Iulianus ait. Contra si in itinere, quod
per fundum tibi debeo, aedifices , recte intendam,
ius tibi non esse aedificare, vel aedificatum habere, quemadmodum si in area mea quid aedifices .


§ 1.— Qui latiore via vel angustiore usus est,
retinet servitutem, sicuti qui aqua, ex qua ius
habet utendi, alia mixta usus est, retinet ius
suum .

'''10. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro LIII. ad Edictum''. —'''
quis diuturno usu et longa quasi possessione ius
aquae ducendae nactus sit, non est ei necesse docere de iure, quo aqua constituta est, veluti ex
legato, vel alio modo, sed utilem habet actionem,
ut ostendat, per annos forte tot usum &lt;ref&gt;''Esto es, servitutis, Br.; usum, omítela la Vulg.''&lt;/ref&gt; se non
vi , non clam, non precario possedisse &lt;ref&gt;''possedisse, omítela Hal.''&lt;/ref&gt;.


§ 1.— Agi autem hac actione poterit non tantum cum eo, in cuius agro aqua oritur, vel per
cuius fundum ducitur, verum etiam cum omnibus
agi poterit, quicunque aquam non ducere impe-
diunt, exemplo ceterarum servitutum. Et gene-
raliter, quicunque aquam ducere impediat, hac
actione cum eo experiri potero .

'''11. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro VI.'' &lt;ref&gt;''VII., Hal.''&lt;/ref&gt; ''Digestorum''. —''' An
unus ex sociis in communi loco invitis ceteris iu-
re aedificare possit, id est, an, si prohibeatur a
sociis, possit cum his ita experiri, ius sibi esse
aedificare; et an socii cum eo ita agere possint,

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aigb0iyuh6347s2oxvo8cyancin6x8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/626</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82029</id>
    <revision>
      <id>265014</id>
      <timestamp>2026-05-09T02:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3063" sha1="0oz9fdn12646vfzx074eun1pe74o0g8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''8. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVII. ad Edictum''. —''' Sicut
autem refectio parietis ad vicinum pertinet, ita
fultura aedificiorum vicini , cui servitus debetur,
quamdiu paries reficietur , ad inferiorem vicinum
non debet pertinere; nam si non vult superior
fulcire, deponat, et restituet, quum paries fuerit
restitutus . Et hic quoque, sicut in ceteris servi-
tutibus, actio contraria dabitur, hoc est, ius tibi
non esse me cogere .

§ 1.— Competit mihi actio adversus eum, qui
cessit mihi talem servitutem, ut in parietem eius
tigna immittere mihi liceat, supraque ea tigna
verbi
gratia porticum ambulatoriam facere, superque eum parietem columnas structiles impo-nere , quae tectum porticus ambulatoriae susti-
neant .

§ 2.— Distant autem hae actiones inter se, quod
superior quidem locum habet etiam ad compel-
lendum vicinum reficere parietem meum 
&lt;ref&gt;''meun, omitela Hal''&lt;/ref&gt; , haec
vero locum habet ad hoc solum, ut tigna suscipiat; quod non est contra genera servitutum.

§ 3.— Sed si quaeritur, quis possessoris, quis
petitoris partes sustineat, sciendum est, possessoris partes sustinere, si quidem tigna immissa
sint, eum, qui servitutem sibi deberi ait; si vero
non sunt immissa, eum, qui negat.

§ 4.— Et si quidem is obtinuerit, qui servitutem sibi defendit, non debet ei servitus cedi , sive recte pronuntiatum est, quia habet, sive perperam, quia per sententiam non debet servitus
constitui , sed quae est, declarari. Plane si non
utendo amisit dolo malo domini aedium post litem contestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino &lt;ref&gt;''dominio, Hal. Vulg.''&lt;/ref&gt; aedium.

§ 5.— Aristo Cerellio &lt;ref&gt;''Cerelio, Vulg.; Cerealio, otros en Hal.''&lt;/ref&gt; Vitali respondit, non
putare se, ex taberna casearia &lt;ref&gt;''rasoria, otros en Hal.''&lt;/ref&gt; fumum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei
servitutem talem admittit &lt;ref&gt;''servitus talis admittatur, Hal.''&lt;/ref&gt;. Idemque ait: et &lt;ref&gt;''Ideo ait, quia et, Hal.''&lt;/ref&gt;
ex superiore in inferiora non aquam, non quid
aliud immitti licet; in suo enim alii hactenus fa-
cere licet, quatenus nihil in alienum immittat,
fumi autem, sicut aquae, esse immissionem; posse igitur superiorem cum inferiore agere, ius illi
non esse id ita facere. Alfenum denique scribere
ait, posse ita agi, ius illi non esse in suo lapidem
caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant;
dicit igitur Aristo, eum, qui tabernam caseariam &lt;ref&gt;''Véase la nota 4.''&lt;/ref&gt; a Minturnensibus conduxit, a superio-
re &lt;ref&gt;''ad superiora, Hal.''&lt;/ref&gt; prohiberi posse fumum immittere, sed Min-
turnenses ei ex conducto teneri; agique sic posse
dicit cum eo, qui eum fumum immittat, ius ei non
esse fumum immittere; ergo per contrarium agi
poterit, ius esse fumum immittere, quod et ipsum
videtur Aristo probare. Sed et interdictum Uti
possidetis poterit locum habere, si quis prohibeatur, qualiter velit suo uti .

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0oz9fdn12646vfzx074eun1pe74o0g8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/636</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82030</id>
    <revision>
      <id>265015</id>
      <timestamp>2026-05-09T02:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="2id3eeoipcnjzpa8rxmtksnxg7wgrwg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nus conveniri, quia desinit dominus esse, ubi
fera evasit; et ideo et si eum occidi, meum cor-
pus est .

§ 11.— Quum arietes vel boves commisissent,
et alter alterum occidit, Quintus Mucius dintin-
xit, ut, siquidem is periisset, qui aggressus erat,
cessaret actio; si is, qui non provocaverat, com-
peteret actio; quamobrem eum sibi &lt;ref&gt;''ibi, Hal.''&lt;/ref&gt; aut noxiam &lt;ref&gt;''Hal . Vulg.; noxam, Fl.''&lt;/ref&gt; sarcire, aut in &lt;ref&gt;''in, omítela Hal.''&lt;/ref&gt; noxam dedere oportere.

§ 12.— Et quum etiam in quadrupedibus noxa
caput sequitur, adversus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, quum noceret,
sed cuius nunc est .

§ 13.— Plane si ante litem contestatam deces-
serit animal , extincta erit actio .

§ 14.— Noxae autem dedere est animal tradere
vivum. Demum si commune plurium sit animal,
adversus singulos erit in solidum noxalis actio,
sicuti in homine .

§ 15.— Interdum autem dominus in hoc non
convenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum; utputa si in iure interrogatus, an sua qua-
drupes esset, responderit, non esse suam; nam
si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur.

§ 16.— Si post litem contestatam ab alio sit ani-
mal occisum, quia domino legis Aquiliae actio
competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae , quia dominus noxae dedendae facultatem
amiserit . Ergo ex iudicio proposito litis aestimationem offeret, nisi paratus fuerit actionem mandare adversus eum, qui occidit.

§ 17.— Hanc actionem nemo dubitaverit heredi
dari ceterisque successoribus; item adversus heredes ceterosque &lt;ref&gt;''successores, inserta Hal.''&lt;/ref&gt; non iure successionis, sed
eo iure, quo domini sint, competit.

'''2. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXII. ad Edictum''. —''' Haec
actio non solum domino, sed etiam ei, cuius interest, competit, veluti ei, cui res commodata
est, item fulloni, quia eo, quod tenentur &lt;ref&gt;''tenetur, Vulg.''&lt;/ref&gt;,
damnum videntur &lt;ref&gt;''videtur, Vulg.''&lt;/ref&gt; pati .

§ 1.— Si quis aliquem evitans, Magistratum
forte, in taberna proxima se immisisset, ibique
a cane feroce laesus esset, non posse agi canis
nomine quidam putant; at, si solutus fuisset,
contra .

'''3. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; ''libro VII. ad Edictum provinciale''. —'''
Ex hac lege iam non dubitatur, etiam liberarum
personarum nomine agi posse, forte si patremfamilias aut filiumfamilias vulneraverit quadrupes ;
scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, quum
liberum corpus aestimationem non recipiat, sed
impensarum in curationem factarum, et operarum amissarum, quasque amissurus quis esset
inutilis factus .

'''4. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXII. ad Edictum''. —''' Haec

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2id3eeoipcnjzpa8rxmtksnxg7wgrwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/625</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82031</id>
    <revision>
      <id>265016</id>
      <timestamp>2026-05-09T03:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yhuliana QC</username>
        <id>32200</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2826" sha1="hs6kg6s0j57oezwxuy3phkx59w3l2nn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Yhuliana QC&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;non habeam aedificatum altius in meo, adversarius meus possessor est ; nam, quum nihil sit in-
novatum, ille possidet, et aedificantem me prohi-
bere potest et civili actione, et interdicto Quod
vi aut clam. Idem et si lapilli iactu impedierit;
sed et si patiente eo aedificavero, ego possessor
ero effectus .

§ 2.— Etiam de servitute, quae oneris ferendi
causa imposita erit, actio nobis competit, ut et
onera ferat, et aedificia reficiat ad eum modum,
qui servitute imposita comprehensus est. Et Gal-
lus putat, non posse ita servitutem imponi, ut
quis facere aliquid cogeretur, sed ne me facere
prohiberet ; nam in omnibus servitutibus refectio
ad eum pertinet, qui sibi servitutem asserit, non
ad eum, cuius res servit. Sed evaluit &lt;ref&gt;''praevaluit, Fl. según reciente corrección, Br.''&lt;/ref&gt; Servii
sententia in proposita specie, ut possit quis defendere, ius sibi esse, cogere adversarium refice-
re parietem ad onera sua sustinenda. Labeo au-
tem, hanc servitutem non hominem debere, sed
rem, denique licere domino rem derelinquere,
scribit .

§ 3.— Haec autem &lt;ref&gt;''etiam, (en lugar de autem), Hal.''&lt;/ref&gt; actio in rem magis est,
quam in personam, et non alii competit, quam
domino aedium, et &lt;ref&gt;''et, omítela Hal.''&lt;/ref&gt; adversus dominum, sicuti
ceterarum servitutum intentio .


§ 4.— Si aedes plurium dominorum sint, an in
solidum agatur, Papinianus libro tertio Quaestionum tractat, et ait, singulos dominos in solidum agere, sicuti de ceteris servitutibus excepto usufructu. Sed non idem respondendum, inquit, si communes aedes essent, quae onera vicini sustinerent .

§ 5.— Modus autem refectionis in hac actione
ad eum modum pertinet, qui in servitute imposi-
ta continetur, forte ut reficiat lapide quadrato,
vel lapide structili, vel quovis alio opere, quod
in servitute dictum est .

§ 6.— Veniunt et fructus in hac actione, id est
commodum, quod haberet, si onera aedium eius
vicinus sustineret .

§ 7.— Parietem autem meliorem quidem, quam
est, facere licet, deterioin servitute impositum
aut per hanc actionem, aut per operem si facit,
ris novi nuntiationem prohibetur .

'''7. &lt;span style=&quot;font-variant: small-caps;&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXI. ad Edictum''. —''' Harum
actionum eventus hic est, ut victori officio iudicis aut res praestetur, aut cautio. Res ipsa haec
est, ut iubeat adversarium iudex emendare vi-
tium parietis, et idoneum praestare. Cautio haec
est, ut eum iubeat de reficiendo pariete cavere,
neque se, neque successores suos &lt;ref&gt;''eius, Hal.''&lt;/ref&gt; prohibituros
altius tollere, sublatumque habere; et si caverit,
absolvetur, si vero neque rem praestat, neque
cautionem, tanti condemnet, quanti actor in litem iuraverit .

&lt;div style=&quot;width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;&quot;&gt;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hs6kg6s0j57oezwxuy3phkx59w3l2nn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:SIC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>82032</id>
    <redirect title="Formula:Sic" />
    <revision>
      <id>265021</id>
      <timestamp>2026-05-09T04:45:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Formula:SIC]] ad [[Formula:Sic]]</comment>
      <origin>265021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="7kku3yaq9zsft1iermfemb9ggq9920l" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Formula:Sic]]</text>
      <sha1>7kku3yaq9zsft1iermfemb9ggq9920l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seneca minor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82033</id>
    <redirect title="Scriptor:Lucius Annaeus Seneca" />
    <revision>
      <id>265027</id>
      <timestamp>2026-05-09T11:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>Redirigens ad [[Scriptor:Lucius Annaeus Seneca]]</comment>
      <origin>265027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44" sha1="4vuo9wwjlxb4cq5vih7d54z6jaalx8n" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Scriptor:Lucius Annaeus Seneca]]</text>
      <sha1>4vuo9wwjlxb4cq5vih7d54z6jaalx8n</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>