De Beneficiis

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De Beneficiis - Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8266</id>
    <redirect title="De beneficiis/Liber I" />
    <revision>
      <id>265217</id>
      <parentid>27484</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:31:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[De beneficiis/Liber I]]</comment>
      <origin>265217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="p9owlnnt34cldk92f97qcg3bqyh0ppt" xml:space="preserve">#REDIRECT [[De beneficiis/Liber I]]</text>
      <sha1>p9owlnnt34cldk92f97qcg3bqyh0ppt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Beneficiis - Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8267</id>
    <redirect title="De beneficiis/Liber II" />
    <revision>
      <id>265218</id>
      <parentid>27486</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[De beneficiis/Liber II]]</comment>
      <origin>265218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="0n7orm5xifce9i1yh04c63aw7mld8nx" xml:space="preserve">#REDIRECT [[De beneficiis/Liber II]]</text>
      <sha1>0n7orm5xifce9i1yh04c63aw7mld8nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De Beneficiis - Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8268</id>
    <redirect title="De beneficiis/Liber III" />
    <revision>
      <id>265219</id>
      <parentid>27488</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[De beneficiis/Liber III]]</comment>
      <origin>265219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="rt10qhfdhokr48m1hc9a7k5g3ijljzk" xml:space="preserve">#REDIRECT [[De beneficiis/Liber III]]</text>
      <sha1>rt10qhfdhokr48m1hc9a7k5g3ijljzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34703</id>
    <revision>
      <id>265213</id>
      <parentid>262958</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T12:58:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1761" sha1="9t7adqotsh654hil5glke2d2linlz3q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;62 FORMULAE.&lt;/noinclude&gt;proditam auctoribus: nisi forte tibi parum spectatae fidei est Aulus Gellius. 
:{{sc|ch}}. Mihi vero, quae scribit ille, folia Sibyllae sunt omnia. 
:{{sc|pe}}. Quid tandem theologum tot annos somniasse reris? Nam theologum fuisse, proditum est. 
:{{sc|ch}}. Audire gestio. 
{{c|''Responsio.''}}
:{{sc|pe}}. Quid aliud, quam quae postea prodidit Scotus, et huius farinae sodales? Sed bene cum Epimenide actum est, qui vel tandem ad se redierit: multi theologi nunquam expergiscuntur a suis somniis. 
:{{sc|ch}}. Age, facis ut poëta dignum est: sed perge mentiri. 
:{{sc|pe}}. Epimenides igitur somno solutus, e spelunca prodit, circumspicit, mutata videt omnia, sylvas, ripas, flumina, arbores, agros, breviter nihil non novum. Accedit ad urbem, percontatur, manet illic aliquamdiu, neque novit quenquam, neque a quopiam agnitus est. Alius hominum cultus, nec idem vultus, mutatus sermo, diversi mores. Nec miror, hoc Epimenidi post tantum annorum evenisse, quum mihi idem propemodum evenerit, qui pauculos annos abfuissem. 
:{{sc|ch}}. Quid uterque parens? vivuntne? 
:{{sc|pe}}. Vivunt ambo, et valent utcunque, senio, morbo, denique bellorum calamitate confecti. 
:{{sc|ch}}. Haec est humanae vitae comoedia. Haec est fatorum lex inevitabilis. 
:{{sc|pe}}. Coenabis hodie domi? 
:{{sc|ch}}. Foris coenaturus sum. Foris coenandum est mihi. 
:{{sc|pe}}. Apud quem?
:{{sc|ch}}. Apud socerum meum, apud generum meum, apud nurum meam, apud affinem meum. Affines dicuntur, qui non sanguinis, sed matrimonii coniunctione copulati sunt. 
:{{sc|pe}}. Quae sunt igitur usitata vocabula affinitatum? 
:{{sc|ch}}. Maritus et uxor, nota sunt nomina. 
::Socer uxoris meae pater est mihi. 
::Gener filiae meae maritus. 
::Socrus uxoris meae mater.&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9t7adqotsh654hil5glke2d2linlz3q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34731</id>
    <revision>
      <id>265215</id>
      <parentid>155445</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1868" sha1="67yyt6tdcowqkpae3xur0taa9duwvmy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;agis;&lt;ref&gt;Qui fuit severus Stoicus.&lt;/ref&gt; Melissa tibi opus est. 
:{{sc|aug}}. Quam hic mihi fabulam narras? 
:{{sc|ch}}. Chrysippus adeo fertur intentus fuisse suis argutiis logicis, ut ad mensam etiam fame periturus fuerit, nisi ancilla Melissa cibum in os ingessisset.
:{{sc|aug}}. Ille vero indignus erat, qui servaretur. Sed si te offendit taciturnitas, placetque convivium vocalius, est, quo id efficias. 
:{{sc|ch}}. Memini. Recte admones: liberalius bibendum: largius, copiosius, meracius oportet bibere. 
{{center|''Rem attigisti.''}} 
:{{sc|aug}}. Rem acu tetigisti. Recte iudicas. Scopum attigisti. Nam, foecundi calices quem non fecere disertum?&lt;ref&gt;Versus est Horatii in epist. 5. lib. 1. ad Torquatum&lt;/ref&gt; 
:{{sc|ch}}. Perdocte tu quidem, Augustine, ut omnia; sed quoniam in sermonem vinarium, quando in mentionem incidimus vinorum, libet interrogare, quonam consilio veteres illi Bacchum, quem vini auctorem videri volebant, poëtarum Deum dixerint. Quid enim illi temulento Deo cum poëtis, Musarum virginum cultoribus? 
:{{sc|aug}}. Quaestio, ita me Bacchus amet, poculis digna: verum quorsum tuae quaestiones spectent, satis intelligo. 
:{{sc|ch}}. Quorsum, amabo? 
:{{sc|aug}}. Astute de vino disputationem iniicis gallica techna, quam didicisse Parisiis te suspicor, nimirum quo minus interim absumatur vini. Abi, virum te iudico; non frustra in tanta schola versatus es. 
:{{sc|ch}}. Accipio tua dicta; referam paria scommata, ubi erit commodum. Sed ad rem. 
:{{sc|aug}}. Dissolvam, ubi bibero: si quidem absurdum fuerit, sicco palato de quaestione vinosa disputare. Praebibo tibi, Christiane. Propino tibi hunc scyphum dimidiatum. 
:{{sc|ch}}. Accipio abs te libenter. Sit saluti. Prosit.
:{{sc|aug}}. Iam accingor, ut me missum facias. Ego meo more praepostere faciam. Quod Baccho pueritiae effigiem {{pt|tri-|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>67yyt6tdcowqkpae3xur0taa9duwvmy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265216</id>
      <parentid>265215</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:13:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1867" sha1="rf0e4e2gmi5bihhqf3cl2t6xr8vwu4e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;agis;&lt;ref&gt;Qui fuit severus Stoicus.&lt;/ref&gt; Melissa tibi opus est. 
:{{sc|aug}}. Quam hic mihi fabulam narras? 
:{{sc|ch}}. Chrysippus adeo fertur intentus fuisse suis argutiis logicis, ut ad mensam etiam fame periturus fuerit, nisi ancilla Melissa cibum in os ingessisset.
:{{sc|aug}}. Ille vero indignus erat, qui servaretur. Sed si te offendit taciturnitas, placetque convivium vocalius, est, quo id efficias. 
:{{sc|ch}}. Memini. Recte admones: liberalius bibendum: largius, copiosius, meracius oportet bibere. 
{{center|''Rem attigisti.''}} 
:{{sc|aug}}. Rem acu tetigisti. Recte iudicas. Scopum attigisti. Nam, foecundi calices quem non fecere disertum?&lt;ref&gt;Versus est Horatii in epist. 5. lib. 1. ad Torquatum&lt;/ref&gt; 
:{{sc|ch}}. Perdocte tu quidem, Augustine, ut omnia; sed quoniam in sermonem vinarium, quando in mentionem incidimus vinorum, libet interrogare, quonam consilio veteres illi Bacchum, quem vini auctorem videri volebant, poëtarum Deum dixerint. Quid enim illi temulento Deo cum poëtis, Musarum virginum cultoribus? 
:{{sc|aug}}. Quaestio, ita me Bacchus amet, poculis digna: verum quorsum tuae quaestiones spectent, satis intelligo. 
:{{sc|ch}}. Quorsum, amabo? 
:{{sc|aug}}. Astute de vino disputationem iniicis gallica techna, quam didicisse Parisiis te suspicor, nimirum quo minus interim absumatur vini. Abi, virum te iudico; non frustra in tanta schola versatus es. 
:{{sc|ch}}. Accipio tua dicta; referam paria scommata, ubi erit commodum. Sed ad rem. 
:{{sc|aug}}. Dissolvam, ubi bibero: siquidem absurdum fuerit, sicco palato de quaestione vinosa disputare. Praebibo tibi, Christiane. Propino tibi hunc scyphum dimidiatum. 
:{{sc|ch}}. Accipio abs te libenter. Sit saluti. Prosit.
:{{sc|aug}}. Iam accingor, ut me missum facias. Ego meo more praepostere faciam. Quod Baccho pueritiae effigiem {{pt|tri-|}}&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rf0e4e2gmi5bihhqf3cl2t6xr8vwu4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34732</id>
    <revision>
      <id>265221</id>
      <parentid>155446</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="hqb98s8bbtluffuxnxr9efedoymqpy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;76 CONVIVIUM PROFANUM&lt;/noinclude&gt;{{pt|buerint|tribuerint}}, id habet mysterii, quod vinum potum curas et sollicitudines animis nostris eximit, hilaritatemque quandam inducit. Quare senibus quoque 
ipsis iuventam quandam reddere videtur, dum et hilariores facit et formosiores: id quod Horatius, quum multis in locis, tum praecipue his versibus aperte testatur:
&lt;poem&gt;:::''Ad mare quum veni, generosum et lene requiro,'' 
:::''Quod curas abigat, quod cum spe divite manet''
:::''In venas animumque meum, quod verba ministret,'' 
:::''Quod me Lucanae iuvenem commendet amicae.''&lt;/poem&gt;
:Nam quod huic poëtas dicarunt Deo, id significatum voluisse suspicor, quod vinum et ingenium excitat, et facundiam ministrat, quae duo poëtae sunt aptissima. Unde frigent carmina, quae scribuntur aquae potoribus. Est quidem igneus suapte natura Bacchus, sed adhibitis Nymphis redditur temperantior. Habes quod quaerebas? 
:{{sc|ch}}. Nihil unquam audivi verisimilius dici ab homine poëta. Dignus es, qui bibas gemma.&lt;ref&gt;Id est, e gemma, seu poculo gemmis ornato; pars pro toto.&lt;/ref&gt; Heus puer, tolle hanc patinam, atque appone cetera. 
:{{sc|aug}}. Puerum habes admodum inurbanum. 
:{{sc|ch}}. Est veterator nequissimus. 
:{{sc|aug}}. Cur non instituis alio pacto? 
:{{sc|ch}}. Diificile est canem vetulum loris assuescere. Difficillimum est veteratoris mutare mores. Vetulus canis non facile assuescit loro. Me quidem dignus est. Dignum patella operculum. 
{{center|''Si cognoscerem, quid te oblectet , tibi ministrarem.&lt;br/&gt;Formula.''}}
:{{sc|aug}}. Decerperem tibi quidpiam, si palatum tuum tenerem. Ministrarem tibi, si gula tua mihi satis cognita esset. Apponerem tibi, si, quid potissimum iuvaret, scirem. Si nossem ingenium palati tui,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hqb98s8bbtluffuxnxr9efedoymqpy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265222</id>
      <parentid>265221</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1733" sha1="jk3kwyv8nqhc12q5qhu3voa53vmrray" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;76 CONVIVIUM PROFANUM&lt;/noinclude&gt;{{pt|buerint|tribuerint}}, id habet mysterii, quod vinum potum curas et sollicitudines animis nostris eximit, hilaritatemque quandam inducit. Quare senibus quoque 
ipsis iuventam quandam reddere videtur, dum et hilariores facit et formosiores: id quod Horatius, quum multis in locis, tum praecipue his versibus aperte testatur:
&lt;poem&gt;:::''Ad mare quum veni, generosum et lene requiro,'' 
:::''Quod curas abigat, quod cum spe divite manet''
:::''In venas animumque meum, quod verba ministret,'' 
:::''Quod me Lucanae iuvenem commendet amicae.''&lt;/poem&gt;
:Nam quod huic poëtas dicarunt Deo, id significatum voluisse suspicor, quod vinum et ingenium excitat, et facundiam ministrat, quae duo poëtae sunt aptissima. Unde frigent carmina, quae scribuntur aquae potoribus. Est quidem igneus suapte natura Bacchus, sed adhibitis Nymphis redditur temperantior. Habes quod quaerebas? 
:{{sc|ch}}. Nihil unquam audivi verisimilius dici ab homine poëta. Dignus es, qui bibas gemma.&lt;ref&gt;Id est, e gemma, seu poculo gemmis ornato; pars pro toto.&lt;/ref&gt; Heus puer, tolle hanc patinam, atque appone cetera. 
:{{sc|aug}}. Puerum habes admodum inurbanum. 
:{{sc|ch}}. Est veterator nequissimus. 
:{{sc|aug}}. Cur non instituis alio pacto? 
:{{sc|ch}}. Difficile est canem vetulum loris assuescere. Difficillimum est veteratoris mutare mores. Vetulus canis non facile assuescit loro. Me quidem dignus est. Dignum patella operculum. 
{{center|''Si cognoscerem, quid te oblectet , tibi ministrarem.&lt;br/&gt;Formula.''}}
:{{sc|aug}}. Decerperem tibi quidpiam, si palatum tuum tenerem. Ministrarem tibi, si gula tua mihi satis cognita esset. Apponerem tibi, si, quid potissimum iuvaret, scirem. Si nossem ingenium palati tui,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jk3kwyv8nqhc12q5qhu3voa53vmrray</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265223</id>
      <parentid>265222</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1732" sha1="az662fcsj0t5w0nezwwzo97nfp6ywdb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;76 CONVIVIUM PROFANUM&lt;/noinclude&gt;{{pt|buerint|tribuerint}}, id habet mysterii, quod vinum potum curas et sollicitudines animis nostris eximit, hilaritatemque quandam inducit. Quare senibus quoque 
ipsis iuventam quandam reddere videtur, dum et hilariores facit et formosiores: id quod Horatius, quum multis in locis, tum praecipue his versibus aperte testatur:
&lt;poem&gt;:::''Ad mare quum veni, generosum et lene requiro,'' 
:::''Quod curas abigat, quod cum spe divite manet''
:::''In venas animumque meum, quod verba ministret,'' 
:::''Quod me Lucanae iuvenem commendet amicae.''&lt;/poem&gt;
:Nam quod huic poëtas dicarunt Deo, id significatum voluisse suspicor, quod vinum et ingenium excitat, et facundiam ministrat, quae duo poëtae sunt aptissima. Unde frigent carmina, quae scribuntur aquae potoribus. Est quidem igneus suapte natura Bacchus, sed adhibitis Nymphis redditur temperantior. Habes quod quaerebas? 
:{{sc|ch}}. Nihil unquam audivi verisimilius dici ab homine poëta. Dignus es, qui bibas gemma.&lt;ref&gt;Id est, e gemma, seu poculo gemmis ornato; pars pro toto.&lt;/ref&gt; Heus puer, tolle hanc patinam, atque appone cetera. 
:{{sc|aug}}. Puerum habes admodum inurbanum. 
:{{sc|ch}}. Est veterator nequissimus. 
:{{sc|aug}}. Cur non instituis alio pacto? 
:{{sc|ch}}. Difficile est canem vetulum loris assuescere. Difficillimum est veteratoris mutare mores. Vetulus canis non facile assuescit loro. Me quidem dignus est. Dignum patella operculum. 
{{center|''Si cognoscerem, quid te oblectet, tibi ministrarem.&lt;br/&gt;Formula.''}}
:{{sc|aug}}. Decerperem tibi quidpiam, si palatum tuum tenerem. Ministrarem tibi, si gula tua mihi satis cognita esset. Apponerem tibi, si, quid potissimum iuvaret, scirem. Si nossem ingenium palati tui,&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>az662fcsj0t5w0nezwwzo97nfp6ywdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34831</id>
    <revision>
      <id>265224</id>
      <parentid>155452</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:59:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1935" sha1="jt9kz43wn5vr03jya1x4qfdiebyy98i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;78 CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;rem in primis praeclaram philosophiam puto, si parce adhibeatur. Nimium philosophari non laudo. Est enim res perquam ieiuna, sterilis, atque tristis. Ubi in calamitatem aut aegritudinem incidi, tum demum ad philosophiam, tanquam ad medicam, confugio. Ubi convalui, rursum ilii vale renuncio. 
:{{sc|Aug}}. Tuam rationem probo. Belle philosopharis. Salve igitur, philosophe non e Stoa, sed e culina. 
:{{sc|ch}}. Quid tandem habes, Erasmi, quod parum sis hilaris? Quid sibi vult corrugata frons? quid silentium? An mihi succenses, quod te frugaliore coena acceperim?
:{{sc|er}}. Imo tibi sum iratus, quod tantum impendii mea causa sit factum. Interminatus erat Augustinus, ne sua causa diem festum faceres: vis nos posthac redire nunquam. Nam talem coenam dare solent ii, qui unam duntaxat dare constituissent. Quos tandem convivas videris accepisse? Non amiculis, sed satrapis coenam parasse videris. An nos helluones esse credis? Hoc non est dare coenam, sed triduanam saturitatem. 
:{{sc|ch}}. Etiam tu pergis esse Demea? Cras, ut lubet, disputa: hodie Mitionem te praebeas, oro. De impendio cras sobrii disputabimus; nunc nil nisi meras nugas audire libet. 
:{{sc|aug}}. Christiane, utrum de bubulis an de ovillis carnibus mavis? 
:{{sc|ch}}. Bubulis quidem magis delector, at ovillas magis salutares arbitror. Ita ingenium est hominum, ut perniciosissima quaeque appetant vehementissime. 
:{{sc|aug}}. Galli suillas carnes mirum in modum amant. :{{sc|ch}}. Galli amant, quae parvo constant. 
:{{sc|aug}}. Hac una in re Iudaeus sum: nam nihil aeque odi atque carnes suillas. 
:{{sc|ch}}. Nec iniuria; quid enim insalubrius? Ego in hoc non cum Gallis, sed cum Iudaeis sentio. 
:{{sc|er}}. At ego ovillas pariter amo, et suillas; sed diversa ratione. Nam ovillis, quod amem, libenter vescor: suillas prae amore non attingo, ne quid offendam. 
:{{sc|ch}}. Bellus homo es, Erasmi, ac festivus. Equidem&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt9kz43wn5vr03jya1x4qfdiebyy98i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265225</id>
      <parentid>265224</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:00:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1935" sha1="2wzsgia03ec7pee31vyg1hdpbco265s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;78 CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;rem in primis praeclaram philosophiam puto, si parce adhibeatur. Nimium philosophari non laudo. Est enim res perquam ieiuna, sterilis, atque tristis. Ubi in calamitatem aut aegritudinem incidi, tum demum ad philosophiam, tanquam ad medicam, confugio. Ubi convalui, rursum illi vale renuncio. 
:{{sc|Aug}}. Tuam rationem probo. Belle philosopharis. Salve igitur, philosophe non e Stoa, sed e culina. 
:{{sc|ch}}. Quid tandem habes, Erasmi, quod parum sis hilaris? Quid sibi vult corrugata frons? quid silentium? An mihi succenses, quod te frugaliore coena acceperim?
:{{sc|er}}. Imo tibi sum iratus, quod tantum impendii mea causa sit factum. Interminatus erat Augustinus, ne sua causa diem festum faceres: vis nos posthac redire nunquam. Nam talem coenam dare solent ii, qui unam duntaxat dare constituissent. Quos tandem convivas videris accepisse? Non amiculis, sed satrapis coenam parasse videris. An nos helluones esse credis? Hoc non est dare coenam, sed triduanam saturitatem. 
:{{sc|ch}}. Etiam tu pergis esse Demea? Cras, ut lubet, disputa: hodie Mitionem te praebeas, oro. De impendio cras sobrii disputabimus; nunc nil nisi meras nugas audire libet. 
:{{sc|aug}}. Christiane, utrum de bubulis an de ovillis carnibus mavis? 
:{{sc|ch}}. Bubulis quidem magis delector, at ovillas magis salutares arbitror. Ita ingenium est hominum, ut perniciosissima quaeque appetant vehementissime. 
:{{sc|aug}}. Galli suillas carnes mirum in modum amant. :{{sc|ch}}. Galli amant, quae parvo constant. 
:{{sc|aug}}. Hac una in re Iudaeus sum: nam nihil aeque odi atque carnes suillas. 
:{{sc|ch}}. Nec iniuria; quid enim insalubrius? Ego in hoc non cum Gallis, sed cum Iudaeis sentio. 
:{{sc|er}}. At ego ovillas pariter amo, et suillas; sed diversa ratione. Nam ovillis, quod amem, libenter vescor: suillas prae amore non attingo, ne quid offendam. 
:{{sc|ch}}. Bellus homo es, Erasmi, ac festivus. Equidem&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wzsgia03ec7pee31vyg1hdpbco265s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265226</id>
      <parentid>265225</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T14:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1935" sha1="ly9p9w67i56so9va3mb8r1l0hl171fn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;78 CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;rem in primis praeclaram philosophiam puto, si parce adhibeatur. Nimium philosophari non laudo. Est enim res perquam ieiuna, sterilis, atque tristis. Ubi in calamitatem aut aegritudinem incidi, tum demum ad philosophiam, tanquam ad medicam, confugio. Ubi convalui, rursum illi vale renuncio. 
:{{sc|Aug}}. Tuam rationem probo. Belle philosopharis. Salve igitur, philosophe non e Stoa, sed e culina. 
:{{sc|ch}}. Quid tandem habes, Erasmi, quod parum sis hilaris? Quid sibi vult corrugata frons? quid silentium? An mihi succenses, quod te frugaliore coena acceperim?
:{{sc|er}}. Imo tibi sum iratus, quod tantum impendii mea causa sit factum. Interminatus erat Augustinus, ne sua causa diem festum faceres: vis nos posthac redire nunquam. Nam talem coenam dare solent ii, qui unam duntaxat dare constituissent. Quos tandem convivas videris accepisse? Non amiculis, sed satrapis coenam parasse videris. An nos helluones esse credis? Hoc non est dare coenam, sed triduanam saturitatem. 
:{{sc|ch}}. Etiam tu pergis esse Demea? Cras, ut lubet, disputa: hodie Mitionem te praebeas, oro. De impendio cras sobrii disputabimus; nunc nil nisi meras nugas audire libet. 
:{{sc|aug}}. Christiane, utrum de bubulis an de ovillis carnibus mavis? 
:{{sc|ch}}. Bubulis quidem magis delector, at ovillas magis salutares arbitror. Ita ingenium est hominum, ut perniciosissima quaeque appetant vehementissime. 
:{{sc|aug}}. Galli suillas carnes mirum in modum amant.
:{{sc|ch}}. Galli amant, quae parvo constant. 
:{{sc|aug}}. Hac una in re Iudaeus sum: nam nihil aeque odi atque carnes suillas. 
:{{sc|ch}}. Nec iniuria; quid enim insalubrius? Ego in hoc non cum Gallis, sed cum Iudaeis sentio. 
:{{sc|er}}. At ego ovillas pariter amo, et suillas; sed diversa ratione. Nam ovillis, quod amem, libenter vescor: suillas prae amore non attingo, ne quid offendam. 
:{{sc|ch}}. Bellus homo es, Erasmi, ac festivus. Equidem&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ly9p9w67i56so9va3mb8r1l0hl171fn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>34835</id>
    <revision>
      <id>265249</id>
      <parentid>155601</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <origin>265249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2060" sha1="gismci22ziw4narbgairs043onwzktq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Ser be etre shi&quot; /&gt;82 CONVIVIUM PROFANUM.&lt;/noinclude&gt;Romanum olim Capitolium defenderunt. 
:{{sc|ch}}. Verisimile (ita me Deus amet) dicis: nam ex eo seculo relictum arbitror. 
:{{sc|aug}}. Haec quoque gallina aut parcum saginatorem habuit, aut amavit, aut certe zelotypa vixit, quo quidem morbo hoc animantis genus maxime laborat. Hic capus longe melius pinguit. Vide, curae quid faciant. Quod si ex Theodorico nostro Gallo faceremus capum, multo citius pinguesceret. 
:{{sc|ch}}. Non sum gallus. 
:{{sc|aug}}. Fateor, non es Gallus Cybeles, neque gallus gallinaceus, at forte Gallus gallaceus. 
:{{sc|ch}}. Quid hoc verbi est? 
:{{sc|aug}}. Hoc aenigma tibi coniectandum relinquo: ego Sphingem praestiti, tu Oedipus esto. 
:{{sc|ch}}. Dic mihi bonafide, Augustine; nulla tibi cum Gallis unquam fuit necessitudo? Nihilne affinitatis tibi cum Gallis contraxisti? Nullum fuit commercium? 
:{{sc|aug}}. Nihil, nihil sane. 
:{{sc|ch}}. Tanto es nequior. 
:{{sc|aug}}. Sed cum Gallabus nonnihil. 
:{{sc|ch}}. Libetne de iecore anserino? Quod apud veteres in deliciis cum primis habebatur. 
:{{sc|aug}}. Non sum reiecturus, quod a tua manu venerit.
:{{sc|ch}}. Non est, quod exspectes Romanas delicias.
:{{sc|aug}}. Quas? 
:{{sc|ch}}. Carduos, cochleas, testudines, colubros, fungos, boletos, tubera. 
:{{sc|aug}}. Istis omnibus ego vel rapam praeferam. Liberalis es, benignus es, Christiane. 
:{{sc|ch}}. Has perdices nemo attingit, ne columbos quidem. Cras est dies ieiunii ab Ecclesia indicti; adversus hanc esuriem munite vos. Onerate saburra navim adversus imminentem tempestatem. Bellum instat; instruite ventrem commeatu. 
:{{sc|aug}}. Utinam isthuc verbi tacuisses, hilariores surrexissemus a coena. Miseros nos reddis ante tempus.
:{{sc|ch}}. Quid ita? 
:{{sc|aug}}. Quia minus anguem odi, quam pisces. 
:{{sc|ch}}. At non tu solus. 
:{{sc|aug}}. Quis hoc taedii nobis invexit? 
:{{sc|ch}}. Quis commoastravit aloën, absynthium et scammonium dare in remediis? 
:{{sc|aug}}. Sed ista dantur aegrotis. 
:{{sc|ch}}. Sic haec dantur, nimium reete valentibus. Aliquando praestat&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gismci22ziw4narbgairs043onwzktq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Vergilii Aeneidos librum primum commentarius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38776</id>
    <redirect title="In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber I" />
    <revision>
      <id>265220</id>
      <parentid>130440</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:31:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>25125</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>rectificatio redirectionis duplicis → [[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber I]]</comment>
      <origin>265220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="hg8bvva5qm8wu217t7alvw8j5i736jh" xml:space="preserve">#REDIRECT [[In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber I]]</text>
      <sha1>hg8bvva5qm8wu217t7alvw8j5i736jh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>In Vergilii Aeneidem commentarii/Liber X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39667</id>
    <revision>
      <id>265246</id>
      <parentid>265180</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:11:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>265246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184603" sha1="tgc5gna1jd9tal4ba8so7tds8uqcvv0" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Maurus Servius Honoratus
|OperaeTitulus=In Vergilii Aeneidem commentarii
|OperaeWikiPagina=In Vergilii Aeneidem commentarii
|Annus=circa 380 p.Ch.n.
|SubTitulus=In Vergilii Aeneidos [[Aeneis/Liber X|librum X]] commentarius
|Editio=1884, Lipsiae; [[w:de:Georg Thilo|Georg Thilo]]
|Fons=[https://archive.org/details/invergiliicarmin02servuoft/page/381/mode/1up?view=theater archive.org] (partim)
}}
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}

*[''Inclinatis litteris scripta sunt scholia quae, sine certis dominis,  {{wl|Q3384616|Petrus Daniel Aurelianensis}} 1600 anno primum eddidit.''
*''Rotundis uncis inclusa est scriptura scholiarum Daniele additarum ex codice Parisino (1750) quam integram editor istius editionis, cum plerumque ei videretur emendanda, addidit.''
*''Quadratis uncis inclusa sunt illa quae videbantur Danieli ex eodem abicienda.'']

{{regula}}

{{anchor+|1|[[Aeneis/Liber X|1.]]}} {{sc|panditvr interea domvs omnipotentis olympi}} secundum poeticum morem hoc dicit ‘factus est dies’, quia poetae dicunt matutino tempore aperiri caelum, noctu vero claudi — unde est illud &lt;[[Aeneis/Liber I#370|1.374]]&gt; “ante diem clauso conponet Vesper Olympo” — nam et paulo post descripturus est noctem, ut &lt;[[Aeneis/Liber X#215|215]]&gt; “iamque dies caelo concesserat”, ut intellegamus alium diem esse consumptum, et nunc eum more solito noctis praetermisisse descriptionem. quamquam ‘panditur caelum’  etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum haec geruntur: nam ‘interea’  particula praeterita negotia coniungit futuris. ''{{sc|olympi}} caeli, quasi ololampi, ideo quia totum lucet.''

{{anchor+|2|[[Aeneis/Liber X|2.]]}} ''{{sc|divvm pater}} pro ‘divorum’, sicut ‘Argivum’  ‘Danaum’  ‘Teucrum’, videtur accusativi singularis specie pro genetivo plurali usus.''

{{anchor+|3|[[Aeneis/Liber X|3.]]}} {{sc|sideream in sedem}} in astriferum circulum: non enim omnes circuli astriferi sunt, sed solus superior. ''aut ‘sideream’  lucidam dixit.'' {{sc|vnde ardvvs omnes}} ut ''alibi'' &lt;[[Aeneis/Liber I#220|1.223]]&gt; “et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo despiciens mare velivolum”.

{{anchor+|4|[[Aeneis/Liber X|4.]]}} {{sc|castraque dardanidvm spectat}} post generalitatem intulit speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra Troiana. ''non nulli sane ‘Dardanidum’  pro ‘Dardanidarum’  adserunt, ut sit genetivus generis masculini specie feminina.''

{{anchor+|5|[[Aeneis/Liber X#5|5.]]}} {{sc|bipatentibus}} physice dixit: nam caelum patet ab ortu et occasu. est autem sermo {{wl|Q47130|Ennianus}}, tractus ab ostiis, quae ex utraque parte aperiuntur: unde et modo ‘bipatentibus’  apertis intellegimus. ''{{sc|bipatentibvs}}] quod intrantibus et exeuntibus pateant.''

{{anchor+|6|[[Aeneis/Liber X#6|6.]]}} {{sc|caelicolae magni}} orationis istius intentio hoc agit, ut ab odiis Troianorum Iuno revocetur. {{sc|quianam}} cur, ''quare'': {{wl|Q47130|Ennianus}} sermo est “quianam legiones caedimus ferro”.

{{anchor+|7|[[Aeneis/Liber X#7|7.]]}} {{sc|cersa retro}} mutata, ut &lt;[[Aeneis/Liber I#235|1.237]]&gt; “quae te genitor sententia vertit?” ''quidam ‘versa retro’  intellegunt, quod rursus ad discordias videntur redisse. alii ‘versa retro’  pro ‘inversum acta’, quasi quae prius rectum iter pergebat, derivata.'' {{sc|certatis}} aut contra vos, aut contra meam sententiam.

{{anchor+|8|[[Aeneis/Liber X#8|8.]]}} {{sc|}}abnveram bello Italiam concurrere teucris id est prohibueram Italiam contra Troianos bella suscipere. atqui dixit in primo “bellum ingens geret Italia”. quod ita solvitur: aut quia cum uno deo vel dea aliter loquitur — unde est in primo “hic tibi, fabor enim, quando haec te cura remordet” — , aliter vero cum omnibus diis utilitatis causa propter removendam eorum contentionem et dissensionem: aut certe quia ait in primo “ternaque transierint Rutulis hiberna subactis”. illic enim dixit Aenean in Italia contra Rutulos tantum esse pugnaturum, nunc autem omnis est Italia in bella commota Iunonis instinctu, quod et Allecto promisit, ut “finitimas in bella feram rumoribus urbes”, et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut “ego, siqua super fortuna laborum est, ipsa regam”. ‘abnueram’  autem prohibueram, ut contra ‘adnuit’  promittit et consentit significat. abnveram b. i. c. t.] quo modo ‘abnueram’, cum ipse in primo dixerit “bellum ingens geret Italia?” sed secundum sapientes quosdam alia est necessitas fati, alia voluntas deorum, vis nulla est: quod ipse manifestius in quinto ostendit his versibus “vel quae portenderet ira magna deum vel quae fatorum posceret ordo”: nam et in primo de ira Iunonis ait “acti fatis maria omnia circum”, et iterum in primo fatorum arcana se dixit moturum, non suam voluntatem ostensurum. sed ibi secreto filiae dicit, hic alter idem invidiose diis omnibus praesentibus videtur loqui propter removendam eorum dissensionem.

{{anchor+|9|[[Aeneis/Liber X#9|9.]]}} {{sc|}}Quae contra vetitum discordia vetationem, prohibitionem meam. et sic dixit ‘vetitum’, ut ‘aequum’, unde est “et servantissimus aequi”. sane sub comminatione omnium deorum maxime solam tangit Iunonem, cuius odia insequebantur hoc etiam bello Troianos: quod etiam sequentes Iovis allocutiones manifestius indicant.

{{anchor+|10|[[Aeneis/Liber X#10|10.]]}} {{sc|}}Ferrumque lacessere pro ‘ferro se lacessere’, ordo autem ‘quis metus suasit aut hos arma sequi ferrumque lacessere’; non est enim, ‘hos suasit’, ne fiat σολοικοειδές : quamvis inveniatur huius modi figura, ut “Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri suasi”, et Ennius “quis te persuasit?”

{{anchor+|11|[[Aeneis/Liber X#10|11.]]}} {{sc|}}Ne arcessite, tempus nolite bellorum tempora praeoccupare. et bene satis facit uxori cum prohibitione. significat autem bellum Punicum secundum, quo Hannibal ingressus Italiam cum plurimis locis vicerit, praecipue apud Cannas, vicum Apuliae, omnem populi Romani delevit exercitum.

{{anchor+|12|[[Aeneis/Liber X#10|12.]]}} {{sc|}}Olim quandoque.

{{anchor+|13|[[Aeneis/Liber X#10|13.]]}} {{sc|}}Alpes inmittet apertas emphasis est; non enim dixit ‘per Alpes inmittet exercitum; sed ‘ipsas Alpes’, quas patefecit non sibi tantum sed omnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiam: quas Hannibal post bella Hispaniae, quae XVII annis confecit, ante exustas aceto infuso rupit: Iuvenalis “et montem rupit aceto”. denique loca ipsa quae rupit, Poeninae Alpes vocantur. quamvis legatur a Poenina dea, quae ibi colitur, Alpes ipsas vocari. sane omnes altitudines montium licet a Gallis Alpes vocentur, proprie tamen iuga montium Gallicorum sunt. quas quinque viis Varro dicit transiri posse: una, quae est iuxta mare per Ligures; altera, qua Hannibal transiit; tertia, qua Pompeius ad Hispaniense bellum profectus est; quarta, qua Hasdrubal de Gallia in Italiam venit; quinta, quae quondam a Graecis possessa est, quae exinde Alpes Graiae appellantur.

{{anchor+|14|[[Aeneis/Liber X#10|14.]]}} {{sc|}}res rapvisse] veteres laedere ‘res rapere’  dicebant, etiamsi rapinae nullum crimen existeret; similiter satis facere ‘res reddere’  dicebant. res rapvisse licebit clarigationem exercere, hoc est per fetiales bellum indicere: nam Ancus Marcius cum videret populum Romanum, ardentem amore bellorum, et plerumque inferre bella gentibus nulla iusta extante ratione, et exinde pericula creari, misit ad gentem Aequiculanam et accepit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albanis retulit Livius. nam siquando homines vel animalia ab aliqua gente rapta essent populo Romano, cum fetialibus, id est sacerdotibus qui faciendis praesunt foederibus, proficiscebatur etiam pater patratus et ante fines stans clara voce dicebat belli causam, et nolentibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat more belli res rapere. clarigatio autem dicta est aut a clara voce, qua utebatur pater patratus, aut a κλήρῳ , hoc est sorte: nam per bellicam sortem invadebant agros hostium: unde et κληρονόμοι dicuntur Graece qui iure sortiuntur bona defuncti.

{{anchor+|15|[[Aeneis/Liber X#15|15.]]}} {{sc|}}Placitum aut mihi scilicet, aut fatis: aut quod velim vobis placere.

{{anchor+|16|[[Aeneis/Liber X#15|16.]]}} {{sc|}}Ivppiter haec paucis habet personarum considerationem, ut superioribus personis det breviloquium, e contra inferiori potestati prolixam orationem, unde ait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’: quia Veneri causam necesse est reddere, ideo non pauca refert, aut quia mater dolens, aut quia inferior. item Dido quasi regina paucis locuta est, ut “tum breviter Dido”.

{{anchor+|18|[[Aeneis/Liber X#15|18.]]}} {{sc|}}O pater o hominum et Titianus et Calvus, qui themata omnia de Vergilio elicuerunt et deformarunt ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ‘causa fuisti periculorum his quibus Italiam fata concesserant’; Iunonem vero niti statu relativo, per quem ostendit Troianos non sua causa laborare, sed Veneris. o pater generaliter ‘pater’  accipe, non tantum Veneris: nam supra ait ‘divum pater atque hominum rex’, et bene in principiis favorem sibi arte conciliat. hominum divvmque aeterna potestas hunc locum {{wl|Q722683|Probus}} quaerit; sed dicit unam rem secundum physicos, alteram secundum mathematicos. nam divum potestas est, quia ipse est aether, qui elementorum possidet principatum; hominum vero ideo, quia bona Iovis inradiatio honores hominibus tribuit. ‘aeterna’  autem ‘potestas’  adiecit propter aliorum numinum discretionem: nam legimus et Apollinem deposuisse divinam potestatem, et Herculem vel Liberum patrem non semper deos fuisse. sicut autem hominum, et rerum potestas est: an quemadmodum pro rege vel magistratu potestas solet dici?

{{anchor+|19|[[Aeneis/Liber X#15|19.]]}} {{sc|}}Namque alivd quid sit ac si diceret, cum paene omnes dii in favorem Iunonis concesserint: ‘namque’  enim coniunctio ostendit eam hanc habuisse cogitationem. est autem parenthesis. implorare implorare est auxilium cum miseratione deposcere, qua ratione bene dicimus ‘imploro te ut misero feras auxilium’; contra ‘imploro te ad diem festum’  non procedit.

{{anchor+|20|[[Aeneis/Liber X#20|20.]]}} {{sc|}}Cernis ad augendam invidiam ait ‘cernis’, ac si diceret, non est opus narratione, cum Troianorum miserias ipse conspicias. insultent rutvli propter illud “interea Rutuli portis circum omnibus instant”. insultare autem est inimicis irridere per cavillationem, exultare vero gloriari et laetum esse.

{{anchor+|21|[[Aeneis/Liber X#20|21.]]}} {{sc|}}Per medios suos scilicet. insignis equis propter illud “viginti lectis equitum comitatus”: nam castra non eques irruperat. et ambiguum, utrum ‘equis insignis’, an ‘equis feratur’, secundo marte ad illud respicit “hic Mars armipotens animum viresque Latinis addidit”.

{{anchor+|22|[[Aeneis/Liber X#20|22.]]}} {{sc|}}Rvat inruat. clavsa moenia ad quae in extremis solent adflicti confugere. magna invidia: scimus enim ultimum esse praesidium in castra confugere et hostilem impetum plerumque differre, sicut factum est in bello Troiano. modo ergo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat.

{{anchor+|23|[[Aeneis/Liber X#20|23.]]}} {{sc|}}Quin quinetiam. ipsis in ipsis. ‘aggeribus’  autem munitionibus, sed abusive. et in muris ideo, quia supra dixit “ignaros deinde in muris Martemque cientes”.

{{anchor+|24|[[Aeneis/Liber X#20|24.]]}} {{sc|}}Aggeribus agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo ‘aggeribus moerorum’  pro munimentis. moerorum pro ‘murorum’  antique: nam veteres pleraque eorum quae nos per ‘u’  dicimus, per ‘oe’  diphthongon pronuntiabant. hinc est ‘moerorum’  pro ‘murorum’  et e contra ‘punio’  pro ‘poenio’, quod verbum a poena venit, hinc est et “Punica regna vides”, cum Poenos ubique legerimus. hoc autem facit orthographia Graeca: nam quam nos ‘u’  habemus, illi diphthongon habent ‘ ου ‘: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. inundant implent et inundare faciunt.

{{anchor+|25|[[Aeneis/Liber X#25|25.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ne merito videatur pati: neque enim potest videri fecisse bellum qui factum esse ignorat: aut hoc ipso miserabilis, quia ignarus †excessus. levari obsidione sines liberari: et oblique per Iovem invidiam commovet Iunoni.

{{anchor+|27|[[Aeneis/Liber X#25|27.]]}} {{sc|}}nascentis Troiae invidiose: quia iam ruinis periclitatur quae modo nascitur.

{{anchor+|28|[[Aeneis/Liber X#25|28.]]}} {{sc|}}Aetolis surgit ab arpis atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis — ut in primo “unius ob iram prodimur”, item “caeli quibus adnuis arcem” — , ne futura ignorare videatur. ‘Aetolis’  autem ‘Arpis’  sic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia collocavit.

{{anchor+|29|[[Aeneis/Liber X#25|29.]]}} {{sc|}}Mea vulnera restant ut possim iterum vulnerari.

{{anchor+|30|[[Aeneis/Liber X#30|30.]]}} {{sc|}}Demoror expecto, sustineo. mortalia d. a.] id est ut dea mortalium armis intersim et ipsa depugnem. et sic dixit ‘mortalia arma’, ut in duodecimo “vulnus mortale”.

{{anchor+|31|[[Aeneis/Liber X#30|31.]]}} {{sc|}}Si sine pace tua si sine tua benevolentia, ut “orantes pacem”, “veniamque precantes”, item “exorat pacem divum”: ergo ‘pace’  benevolentia, suffragio. dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absolutum. sine pace tua sine voluntate tua, sine tua concessione, ut solet dici ‘pace illius dixerim’, invito numine troes syllepsis per genus est.

{{anchor+|32|[[Aeneis/Liber X#30|32.]]}} {{sc|}}Luant peccata ‘luant’  id est absolvant. dicimus autem et ‘luo poenam’  et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur poena. qui enim crimine tenetur obnoxius, poena eum a pristina liberat obligatione. contra ‘luo poenam’  si dixeris, non procedit qua re poena solvatur: tamen auctoritas licenter ista confundit more, quo solet poni vel a sequenti quod praecedit, vel a praecedenti quod sequitur.

{{anchor+|33|[[Aeneis/Liber X#30|33.]]}} {{sc|}}Neque illos ivveris avxilio concessivus est iste modus secundum {{wl|Q722683|Probum}}; namque in artibus non invenitur. fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter magis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est.

{{anchor+|34|[[Aeneis/Liber X#30|34.]]}} {{sc|}}Superi ut Apollo. manes ut Creusa et Anchises, vel Hector. quisquam verecunde: quia apud maritum contra uxorem agit.

{{anchor+|35|[[Aeneis/Liber X#35|35.]]}} {{sc|}}nova condere fata quasi adversus illa quae tu statuisti.

{{anchor+|36|[[Aeneis/Liber X#35|36.]]}} {{sc|}}Exustas erycino in litore classes nunc per ἀντικατη γορίαν ad accusationem alterius transit: argumentum est enim, utrum habeat voluntatem nocendi quae nocuit. ‘Erycino’  autem ‘in litore’  secundum opinionem suam dixit; nam alii apud Caietam dicunt exusta navigia, unde et Caieta dicta est ἀπὸ τοῦ καῆναι . quamvis quattuor naves exustae sunt, haec tamen exaggerat.

{{anchor+|37|[[Aeneis/Liber X#35|37.]]}} {{sc|}}quid tempestatum regem ubique ‘repetam’  subaudiendum.

{{anchor+|38|[[Aeneis/Liber X#35|38.]]}} {{sc|}}Actam nubibus irim inpulsam, scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum artem rhetoricam rem unam in duas diviserit, ut latius pateret rei acerbitas interposito alio crimine: nam per Irim naves exustae sunt. sed melius est, ut non sit iteratio, ad Turnum missam Irim intellegere: nec nos moveat ordo conversus, solent enim graviora in principiis et in fine secundum artem rhetoricam poni. nubibus per nubes.

{{anchor+|40|[[Aeneis/Liber X#40|40.]]}} {{sc|}}Sors rerum id est regnum: nam per sortem inter se fratres, Iuppiter Neptunus et Pluton, mundi regna diviserunt, quae Iuno praeter inferos in Troianorum perniciem moverat. superis inmissa ac si diceret, non iam Troianis, sed diis. respexit autem ad illud “et caeli convexa per auras”.

{{anchor+|41|[[Aeneis/Liber X#40|41.]]}} {{sc|}}Bacchata per urbes non vagata, sed ‘bacchata’, id est perfuruit: et bene ‘bacchata per urbes’, quia per simulationem sacrorum Liberi patris matres egerat in furorem.

{{anchor+|42|[[Aeneis/Liber X#40|42.]]}} {{sc|}}Super imperio id est de imperio, ut “multa super Priamo rogitans”. et quasi de salute sua se dicit laborare. est autem verecunda petitio et obliqua, per quam magna Iovi invidia commovetur, qui imperium Troianis promiserat. speravimus ista absolute dixit.

{{anchor+|44|[[Aeneis/Liber X#40|44.]]}} {{sc|}}Conivnx dura hic distinguendum, ne incipiant esse duo epitheta ‘dura fumantia excidia’: quod contra artem fit, nulla interposita coniunctione. ‘dura’  autem debere distingui, ipse ex persona Iunonis ostendit “quae dura potentia nostra egit?” et mire ‘coniunx’, quasi vitium mariti sit. nulla autem regio invidiose dixit, ut supra “cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis”, cum a sola arceantur Italia.

{{anchor+|45|[[Aeneis/Liber X#45|45.]]}} {{sc|}}Per eversae genitor fumantia Troiae cum dicimus ‘rogo te per deos’, hoc videmur dicere: memineris religionis curae esse petitionem meam, sicut in primo expressit “at sperate deos memores fandi atque nefandi”; cum autem dicimus ‘rogo te per miserias meas’, videmur dicere: memineris ab eo te rogari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemoratione flectatur, sicut est nunc in Veneris petitione: nam ideo sic rogat, ut commemoratione infelicitatis Troianae impetret misericordiam. alias stultum est cum adiuratur Iuppiter per excidia Troianorum. Sallustius in primo “postremo ipsos colonos per miserias et incerta humani generis orare”. ‘fumantia’  autem ‘quae fumaverunt’, non enim fumant iam.

{{anchor+|47|[[Aeneis/Liber X#45|47.]]}} {{sc|}}Incolumem ascanium ideo Venus pro Aenea non petit hoc loco, non quia pro eo non movetur, sed aut quia scit eum celerius esse moriturum, aut quia soli Ascanio debetur imperium, ut “cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur”.

{{anchor+|48|[[Aeneis/Liber X#45|48.]]}} {{sc|}}Aeneas sane quidam ‘sane’  pro valde accipiunt, ut Cicero pro Quinctio “sane ceterarum rerum pater familias et prudens et attentus”.

{{anchor+|51|[[Aeneis/Liber X#50|51.]]}} {{sc|}}Amathus et paphos Cypri insulae civitates sunt, Veneri consecratae. est amathus ‘Amathus’  ab Amathonte. celsa paphos antiqua Paphos, quae nunc Palaepaphos dicitur, in excelso fuit posita, ex quo loco aedificia, permittente pace, in planum litoris deducta sunt. cythera insula est contra Laconicam, Veneri consecrata. dicimus autem ‘haec Cythera’, sicut haec Solyma, haec Artaxata, haec Megara.

{{anchor+|52|[[Aeneis/Liber X#50|52.]]}} {{sc|}}idaliaeque domus Idalium civitas Cypri est. et hic Idaliam dixit, cum ipse dixerit “aut super Idalium”.

{{anchor+|53|[[Aeneis/Liber X#50|53.]]}} {{sc|}}aevum hic vitam, alias aetatem. inglorius sine triumphis, inmemor gloriae. Cicero in Tusculanis “quae de vita inhonorata et ingloria dici solent”.

{{anchor+|54|[[Aeneis/Liber X#50|54.]]}} {{sc|}}Inde id est ab Ascanio Tyrii nihil timebunt. et verum est; nam Scipio vastaturus est Africam.

{{anchor+|55|[[Aeneis/Liber X#55|55.]]}} {{sc|}}Quid pestem evadere belli ivvit in fine iam agit miserabiliter, sicut egit et in principiis: nam hoc praecipit ars rhetorica, ut epilogi et principia pari argumentatione tractentur. ‘pestem’  autem incendium significat, ut “et toto descendit corpore pestis”, cum de navibus loqueretur incensis.

{{anchor+|56|[[Aeneis/Liber X#55|56.]]}} {{sc|}}Fugisse per ignes exprimit quid sit ‘pestem belli evadere’,

{{anchor+|58|[[Aeneis/Liber X#55|58.]]}} {{sc|}}Recidivaque pergama renascentia. tractus autem sermo est ab arboribus, quae taleis sectis pullulant. ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva Pergama dixit, quae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis periclis.

{{anchor+|59|[[Aeneis/Liber X#55|59.]]}} {{sc|}}non satius deest ‘fuit’, cineres patriae insedisse propter illud “dulcisque meorum reliquias colerem”.

{{anchor+|60|[[Aeneis/Liber X#60|60.]]}} {{sc|}}Atque solum quo Troia fuit sic in tertio “et campos ubi Troia fuit”. xanthum et simoenta redde oro miseris ambiguum est utrum dicat, redde nobis re vera Troiam antiquam, an, redde nobis terras in Italia ad similitudinem Troiae: novimus enim hanc fuisse consuetudinem, ut advenae patriae suae imaginem sibi redderent, ut “effigiem Xanthi Troiamque videtis”. bene ergo Venus medio usa est genere loquendi, ut utrumque significaret, et antiquae reditum Troiae et imperium Italiae, quod Troianis Iuppiter ad similitudinem Troiae fore promiserat. et magis hoc est quod latenter desiderat atque petit.

{{anchor+|62|[[Aeneis/Liber X#60|62.]]}} {{sc|}}casus da pater iliacos reddantur nobis errores pristini, dummodo praesentia bella vitemus. iterumque revolvere casus si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae pertulimus, dumtaxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intellege: redde nobis Italiam, et libenter repetimus ea quae in Troia pertulimus.

{{anchor+|63|[[Aeneis/Liber X#60|63.]]}} {{sc|}}Alta silentia Iuno ubique silens inducitur, unde ei oratio nisi ex nimia necessitate non datur: hinc est ‘acta furore gravi’: Statius “Iunonem tacitam furibunda silentia torquent”. et notandum quia singillatim dicta Veneris hac oratione solvuntur. silentia cogis rumpere silentium rumpere est non tacere: unde apparet usurpative dictum esse “conposito rumpit vocem”, id est loquitur: nam vocem rumpere silere est, silentium rumpere loqui.

{{anchor+|64|[[Aeneis/Liber X#60|64.]]}} {{sc|}}Obductum dolorem celatum et diuturna iam cicatrice coopertum: nam obduci dicuntur vulnera, quae cicatrice clauduntur.

{{anchor+|65|[[Aeneis/Liber X#65|65.]]}} {{sc|}}Aenean hominum quisquam divumque s. ad illud “quae superi manesque dabant”. et celans quae facta sunt ea quae non sunt facta, commemorat: nam non Aeneas, sed Turnus Iunonis instinctu bella commovit. utitur autem replicatione rerum obiectarum; post enim sequitur resolutio. sequi autem ‘petere’, ut “sidera voce sequentem”.

{{anchor+|67|[[Aeneis/Liber X#65|67.]]}} {{sc|}}Esto modo adverbium est concedentis: nam Graecum est: illo autem loco verbum est “esto nunc Sol testis”. fatis auctoribus num hic ‘responsis’ ? quia hoc sequitur * * *

{{anchor+|68|[[Aeneis/Liber X#65|68.]]}} {{sc|}}Cassandrae impulsus furiis bene ‘furiis’  plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falso dicitur a Iunone, sicut ex verbis probamus Anchisae, qui ait “aut quem tum vates Cassandra moveret?” num linquere castra illa ait ‘abest’, haec ait ‘reliquit’, ut ipsi adsignet culpam. et est status finitivus non tam dicendo ‘abesse’, quam ‘reliquisse’,

{{anchor+|69|[[Aeneis/Liber X#65|69.]]}} {{sc|}}Vitam committere ventis non quia enavigavit, hoc dixit; sed ‘ventis’, id est incertis et inanibus rebus.

{{anchor+|70|[[Aeneis/Liber X#70|70.]]}} {{sc|}}Num puero summam belli quod Venus ad miserationem, haec ad indignationem posuit. exaggeratio est ab aetate.

{{anchor+|71|[[Aeneis/Liber X#70|71.]]}} {{sc|}}Tyrrhenamque fidem ‘fidem’  auxilium petens; an ‘fidem’  sacramentum, quod adhibetur ad belli societatem? ‘agitare’  autem ad gentes pertinere melius est. ergo ‘Tyrrhenam fidem’  extrinsecus accipiendum ‘invocare’  aut ‘petere’, Tyrrhenamque fidem inire societatem cum inimicis gentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. sciendum sane Turnum auxiliorum causa ad Mezentium confugisse. gentes quietas nam licet vellent in bella prorumpere, tamen erant quietae propter illud oraculum “externos optate duces”.

{{anchor+|72|[[Aeneis/Liber X#70|72.]]}} {{sc|}}Quis deus in fravdem interrogatio. ‘in fraudem’  autem in periculum: ita enim in iure lectum est “fraudi erit illa res”, id est periculo. dura potentia nostra ad illud respicit “si nulla est regio Teucris quam det tua coniunx dura”.

{{anchor+|73|[[Aeneis/Liber X#70|73.]]}} {{sc|}}ubi hic ivno melius quam si dixisset ‘ego’, ut “degeneremque Neoptolemum narrare memento”. nubibus iris propter illud “aut actam nubibus Irim”.

{{anchor+|74|[[Aeneis/Liber X#70|74.]]}} {{sc|}}Indignum est italos Troiam circumdare flammis rhetoricum est: nam quotiens aliqua non possumus solvere, paria opponimus. quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: unde dicit, hoc indignum est, Troianos obsideri, aliena eos matrimonia praeripere dignum est. sic in bucolicis “dic, quibus in terris et eris mihi magnus Apollo, tris pateat caeli spatium non amplius ulnas”: quod quia non potuit solvere, et ipse obiecit “dic, quibus in terris inscripti nomina regum nascantur flores”.

{{anchor+|75|[[Aeneis/Liber X#75|75.]]}} {{sc|}}nascentem ὑπόκρισις .

{{anchor+|76|[[Aeneis/Liber X#75|76.]]}} {{sc|}}Pilumnus avus comparat genus Turni cum Aeneae, dicens etiam avum eius deum esse. Varro Pilumnum et Pitumnum infantium deos esse ait eisque pro puerpera lectum in atrio sterni, dum exploretur an vitalis sit qui natus est: Piso Pilumnum dictum, quia pellat mala infantiae. sed Pilumnus idem Stercutius, ut quidam dicunt, qui propter pilum inventum, quo fruges confici solent, ita appellatus est. si ergo proavus Latini est, non Turni avus: nam Stercutii Picus, Pici Faunus, Fauni Latinus est filius. sed in his nominibus abutitur poeta. diva venilia mater hoc ad Veneris obtrectationem dicit ‘cui diva Venilia mater’: nam Venilia nympha est. Pilumnum autem avum Turni ideo dicit, ut a vicino nobilis genere esse videatur, sicut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa Iuno “Pilumnusque illi quartus pater”. sane hanc Veniliam quidam Salaciam accipiunt, Neptuni uxorem: Salaciam a salo, Veniliam quod veniam det †negentibus.

{{anchor+|77|[[Aeneis/Liber X#75|77.]]}} {{sc|}}Atra face saevo bello. et est belli definitio: non enim facibus Troiani pugnaverant, sed ferro, id est bello.

{{anchor+|78|[[Aeneis/Liber X#75|78.]]}} {{sc|}}Avertere praedas invidiose: ceterum nihil rapuerant.

{{anchor+|79|[[Aeneis/Liber X#75|79.]]}} {{sc|}}Legere furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibi “vel quae sublegi tacitus tibi carmina nuper”. gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant: unde admissum est ut sponsum dicamus virum a spondendo, et sponsam promissam. ceterum proprie sponderi puellae est: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. sane exaggeratio est nimia in eo quod ait ‘gremiis abducere’, tamquam iam uxores.

{{anchor+|80|[[Aeneis/Liber X#80|80.]]}} {{sc|}}Praefigere puppibus arma propter illud “scuta virum fluvio pictasque innare carinas”, scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. pacem autem orare propter “centum oratores augusta ad moenia regis ire iubet”.

{{anchor+|82|[[Aeneis/Liber X#80|82.]]}} {{sc|}}Proque viro nebulam ad obprobrium pro viro dixit, non pro filio, rem inanem obpositam. dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit, vel Neptunus ab Achille: quod Veneri inputatur, quia in eius gratiam factum est. ventos inanes vacuos. et est nebulae definitio.

{{anchor+|83|[[Aeneis/Liber X#80|83.]]}} {{sc|}}Et potes in totidem classem convertere nymphas licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, ut illo loco “quas illi Philomela dapes”, cum Procne fecerit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum.

{{anchor+|84|[[Aeneis/Liber X#80|84.]]}} {{sc|}}nos aliquid rutvlos contra ivvisse nefandum est verecunda confessio est: non enim negat se iuvisse, sed adtenuat dicendo ‘aliquid’,

{{anchor+|85|[[Aeneis/Liber X#85|85.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. sic in bucolicis praemisit “divini opus Alcimedontis”, postea per inrisionem ait “et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit”.

{{anchor+|87|[[Aeneis/Liber X#85|87.]]}} {{sc|}}Gravidam bellis urbem alibi “populosque feroces contundet”. ‘urbem’  autem provinciam dicit, quo modo “Italiam quaero patriam”.

{{anchor+|88|[[Aeneis/Liber X#85|88.]]}} {{sc|}}Nosne tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. fluxas molles, quae possent etiam sine inimicis perire. ‘res’  ergo ‘fluxas’  fluxam rempublicam dicit: vel ‘fluxas’  labefactatas.

{{anchor+|89|[[Aeneis/Liber X#85|89.]]}} {{sc|}}Qui troas achivis atqui de Venere loquitur: sed quia dei ἀρσενοθήλεις sunt, ut diximus supra, ideo sic dixit: nam in subauditione ponuntur ea quae non possumus dicere aperte.

{{anchor+|90|[[Aeneis/Liber X#90|90.]]}} {{sc|}}consurgere in arma pro ‘consurgendi’: infinitus modus verbi pro participato.

{{anchor+|91|[[Aeneis/Liber X#90|91.]]}} {{sc|}}Foedera solvere furto legitur in historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo ‘foedera solvere furto’  amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est “et dulcia furta”. et eversi Ilii haec est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laomedontis Hesionam, Priami sororem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repetere potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. unde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. qui expugnata Sparta Helenam rapuit. hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sit illa res et a poetis composita. foedera solvere furto] an quod Paridem victum a Menelao subripuit morti? an quod Pandarus dissipavit, ut sit ‘per furtum’ ?

{{anchor+|92|[[Aeneis/Liber X#90|92.]]}} {{sc|}}Dardanius non praeter iniuriam Aeneae hoc posuit, quia Dardanus dicitur: nam perite dubium nomen elegit, quod contumeliam communicaret Aeneae. spartam expugnavit hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito.

{{anchor+|93|[[Aeneis/Liber X#90|93.]]}} {{sc|}}Tela dedi aut amori Alexandri, aut bello. cupidine eo scilicet, quo in amorem Paridis Helena conpulsa est.

{{anchor+|94|[[Aeneis/Liber X#90|94.]]}} {{sc|}}Decvit metvisse optima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. si enim dixeris ‘decet metuisse’, incongruum est, quia ‘decet’  praesentis est, ‘metuisse’  praeteriti. sera pro ‘sero’, “ut nec sera comantem narcissum”.

{{anchor+|95|[[Aeneis/Liber X#95|95.]]}} {{sc|}}inrita vana, substantiam non habentia. iactas ventilas.

{{anchor+|96|[[Aeneis/Liber X#95|96.]]}} {{sc|}}Orabat loquebatur: unde et oratores dicimus. nam ‘rogabat’  si dixeris, non procedit, quia magis conviciabatur.

{{anchor+|97|[[Aeneis/Liber X#95|97.]]}} {{sc|}}Assensu vario quia pars Veneri favebat, pars Iunoni.

{{anchor+|98|[[Aeneis/Liber X#95|98.]]}} {{sc|}}deprensa fremunt silvis non subito deprensa, sed aut in silvis detenta, aut intellecta. cev flamina prima c. d. f. s. et caeca volvtant murmvra non tempestatis facit comparationem, sed signi tempestatis futurae: quadam enim arcana ratione fit ut sit murmur in silvis ante ventorum adventum: unde ait ‘caeca murmura’, quorum ratio non apparet, ut “caecique in nubibus ignes terrificant animos”. sic in georgicis “continuo ventis surgentibus aut freta ponti incipiunt agitata tumescere et aridus altis montibus audiri fragor”.

{{anchor+|102|[[Aeneis/Liber X#100|102.]]}} {{sc|}}Tremefacta solo tellus loquente Iove stupor elementorum omnium ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno motu est, quievit, et contra terra mota est, semper immobilis, unde Horatius “et bruta tellus”.

{{anchor+|103|[[Aeneis/Liber X#100|103.]]}} {{sc|}}zephyri posvere Sallustius “iam repente visus lenire Tagus”. premit placida id est premendo reddit placida.

{{anchor+|104|[[Aeneis/Liber X#100|104.]]}} {{sc|}}Accipite ergo animis totus hic locus de primo Lucilii translatus est libro, ubi inducuntur dii habere concilium et agere primo de interitu Lupi cuiusdam ducis in republica, postea sententias dicere. sed hoc quia indignum erat heroo carmine, mutavit et induxit primo loquentem Iovem de interruptis foederibus, cuius orationem interrupit Venus, post secuta Iunonis verba sunt quibus redarguit Venerem: unde nunc Iuppiter illud quod omiserat, reddit, dicens: ergo quoniam pacem esse non sinitis, ea quae sum dicturus accipite. et hoc significant versus, qui subsequuntur.

{{anchor+|105|[[Aeneis/Liber X#105|105.]]}} {{sc|}}Quandoquidem bene sententiae dicendae ordinem servat: nam sicut et in Sallustio et in Philippicis legimus, ante quam dicatur sententia, eius praemittitur ratio: quod hodieque in usu est.

{{anchor+|106|[[Aeneis/Liber X#105|106.]]}} {{sc|}}Havd licitum est et ‘licuit’  dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’  et ‘placitum est’: Terentius “ubi sunt cognitae, placitae sunt”.

{{anchor+|107|[[Aeneis/Liber X#105|107.]]}} {{sc|}}Quae cuique est fortuna hodie specialiter Iuppiter pro Troianis agit, sed hac arte, ut videatur totum pro Iunone loqui. et re vera verba pro Iunone sunt, sed altius intuens deprehendit Troianorum favorem: nam dicendo ‘nulli favebo’  et in eo statu fore res in quo sunt hodie, significat se favere Troianis, quorum ducis adventu statim victoria consequitur. et vult nihil valere ea quae aut Venus conquesta fuerat de absentia Aeneae, aut Iuno de Turni parentibus dixerat, in eius scilicet commendationem. secat sequitur, tenet, habet, ut “ille viam secat ad naves”: unde et sectas dicimus habitus animorum et instituta philosophiae circa disciplinam.

{{anchor+|108|[[Aeneis/Liber X#105|108.]]}} {{sc|}}Fuat id est ‘fuerit’: futuri temporis est verbum defectivum.

{{anchor+|109|[[Aeneis/Liber X#105|109.]]}} {{sc|}}Sev fatis italum castra obsidione tenentur sive [malo] fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et sinistris monitis ad Italiam venerunt, neminem absolvo: unde propter amphiboliam distingue ‘Italum’  et infer ‘castra obsidione tenentur’, scilicet Troianorum; ipsi enim obsidentur, non Itali.

{{anchor+|110|[[Aeneis/Liber X#110|110.]]}} {{sc|}}nec rutvlos hoc et de Troianis accipe. solvo absolvo: nam aphaeresin pertulit ‘solvo’, monitis autem sinistris propter “Cassandrae inpulsus furiis”.

{{anchor+|111|[[Aeneis/Liber X#110|111.]]}} {{sc|}}Exorsa rerum initia, actus hodierni diei: id est secundum sua coepta habebit eventum. laborem fortunamque periculum et felicitatem.

{{anchor+|113|[[Aeneis/Liber X#110|113.]]}} {{sc|}}Fata viam invenient scit enim hoc esse fatale, ut Aeneas imperet in Italia. et videtur hic ostendisse, aliud esse fata, aliud Iovem. stygii per flumina fratris hypallage est ‘per Stygia fratris flumina’, et bene etiam iure iurando dicta confirmat, ut rem inmobilem necessitate constituat.

{{anchor+|115|[[Aeneis/Liber X#115|115.]]}} {{sc|}}Totum nutu tremefecit olympum hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est.

{{anchor+|117|[[Aeneis/Liber X#115|117.]]}} {{sc|}}caelicolae medium poetice mores hominum ad deos refert: ut magistratum deducunt.

{{anchor+|118|[[Aeneis/Liber X#115|118.]]}} {{sc|}}Portis circum omnibus instant instant portis omnibus circum, id est circumcirca fusi: nam modo ‘circum’  adverbium loci est.

{{anchor+|120|[[Aeneis/Liber X#120|120.]]}} {{sc|}}ast legio prolepsis: nam legionis nomen Troiani temporis non fuit. vallis intra vallos, id est fustes fossarum, qui valli vocantur: nam munitio ipsa vallum dicitur neutraliter. et hoc dicit: tenebantur Troiani intra vallos quos ipsi posuerant, ne eorum castra facile inrumperent Rutuli. vallum enim modo non obsidentium, sed obsessorum debemus accipere.

{{anchor+|121|[[Aeneis/Liber X#120|121.]]}} {{sc|}}Nec spes vlla fugae fuga miserrimum et ultimum praesidium est, tamen etiam hoc carebant.

{{anchor+|123|[[Aeneis/Liber X#120|123.]]}} {{sc|}}Imbrasides Imbrasi filius. hicetaonius Hicetaonis filius. et bene ex varietate syllabarum quaesivit ornatum: nam patronymica aut in ‘des’  aut in ‘ius’  exeunt, quibus et uti possumus. quae enim ‘on’  terminantur, ad nos transire non possunt.

{{anchor+|124|[[Aeneis/Liber X#120|124.]]}} {{sc|}}Senior cum castore thybris possumus et solum Thybrin senem accipere: possumus et Castorem, si legamus ‘et senior cum Castore Thybris’: nam amphibolia est.

{{anchor+|125|[[Aeneis/Liber X#125|125.]]}} {{sc|}}Prima acies hoc est magni viri: et est definitio eorum qui in prima acie fuerunt: unde laudis magis est quod dixit ‘prima acies’: ordinis enim esse non potest, quia res in muro agitur. germani sarpedonis aut inter se germani filii Sarpedonis, aut Sarpedonis fratres ex eadem matre.

{{anchor+|126|[[Aeneis/Liber X#125|126.]]}} {{sc|}}Alta nobili. lycia comitantur ab alta] quos comitantur qui sunt Lycia ab alta.

{{anchor+|127|[[Aeneis/Liber X#125|127.]]}} {{sc|}}fert ingens toto quidam sine effectu ferentem saxum inproprie inductum accipiunt; sed hoc ita resolvunt, quod qui iactum saxum refert, unius tantum rei eventum ostendit, qui ferentem dicit, longum actum notat.

{{anchor+|128|[[Aeneis/Liber X#125|128.]]}} {{sc|}}Lyrnesius id est Phryx: Lyrnesos enim civitas est Phrygiae, unde fuit Briseis, quam civitatem Achilles expugnavit. Acmon ergo et Menestheus filii Clytii.

{{anchor+|129|[[Aeneis/Liber X#125|129.]]}} {{sc|}}Menestheo non ‘Mnestheo’, de quo paulo post dicturus est, legendum est, ne versus non stet, sed ‘Menestheo’, ita tamen ut meminerimus in ultima syllaba esse synaeresin propter rectam scansionem.

{{anchor+|130|[[Aeneis/Liber X#130|130.]]}} {{sc|}}Hi iaculis Rutuli scilicet. illi certant defendere saxis id est Troiani.

{{anchor+|131|[[Aeneis/Liber X#130|131.]]}} {{sc|}}molirique ignem quid est moliri? num inicere, an temptare iacere? et subaudiendum ‘alii atque alii’,

{{anchor+|132|[[Aeneis/Liber X#130|132.]]}} {{sc|}}Veneris ivstissima cura de quo merito curet: quia illi debebatur imperium.

{{anchor+|133|[[Aeneis/Liber X#130|133.]]}} {{sc|}}Caput detectus sine galea, quasi non pugnaturus; nam audierat “cetera parce puer bello”. erat autem inter duces quasi dux. ecce pro admiratione et demonstratione. honestum pulchrum: Terentius “ita me di bene ament, honestus est”.

{{anchor+|134|[[Aeneis/Liber X#130|134.]]}} {{sc|}}Micat scilicet Ascanius fulget qualiter gemma.

{{anchor+|135|[[Aeneis/Liber X#135|135.]]}} {{sc|}}Aut collo aut capiti figurate: nam ‘colli vel capitis’  erat commune.

{{anchor+|136|[[Aeneis/Liber X#135|136.]]}} {{sc|}}Oricia terebintho Oricos civitas est Epiri, iuxta quam nascitur terebinthus, nigrum lignum habens, folia in buxi speciem. retulit autem comparationem ad candidum vultum, qui erat nigris crinibus cinctus.

{{anchor+|137|[[Aeneis/Liber X#135|137.]]}} {{sc|}}cui melius quam si dixisset ‘cuius’,

{{anchor+|139|[[Aeneis/Liber X#135|139.]]}} {{sc|}}Magnanimae ‘gentes’  scilicet. magnanimae gentes hic est ordo, aliter non stat versus: est autem prosphonesis. ismare modo nomen est proprium: nam ‘Ismarius’  facit appellativum a monte Ismaro Thraciae.

{{anchor+|140|[[Aeneis/Liber X#140|140.]]}} {{sc|}}vulnera dirigere pro ‘dirigentem’: ‘vulnera’  autem ‘dirigere’, id est sagittas quibus fiunt vulnera: est autem hysteroproteron. vvlnera dirigere aut vulnus pro sagitta posuit, ut “insequitur infesto vulnere Pyrrhus”: aut acerrime expressit inevitabiles sagittas, dicens eum vulnera, non tela dirigere.

{{anchor+|141|[[Aeneis/Liber X#140|141.]]}} {{sc|}}Maeonia Lydia, quae ante Maeonia vocabatur. ergo ideo ‘generose’, quod Lydius. pingvia culta aut figuratum est, quae exercendo culta faciunt: aut ‘culta’  pro arvis.

{{anchor+|142|[[Aeneis/Liber X#140|142.]]}} {{sc|}}Pactolusque inrigat auro Pactolus et Hermus Lydiae flumina sunt, aurum sicut Tagus trahentia. sed Pactoli fabula talis est: Mida rex cum ibi regnaret, Silenus captus ab eius sociis et vinctus est. miseratione vel prudentia eum et resolvi fecit et omni adfabilitate fovit. quibus rebus ille gratiam rependens, praestitit Midae, ut quicquid tetigisset, in aurum verteretur; sed cum ille quaecumque contigisset in aurum convertens, fame periclitaretur, ex praecepto in Pactolum fluvium abluendi gratia se mittere iussus est. in quem se cum iecisset, ferendi auri naturam flumini dedit, ipse destitit in aurum quae contingebat mutare. ‘inrigat’  autem ‘auro’  mire, cum ramenta quaedam auri inveniri dicantur.

{{anchor+|145|[[Aeneis/Liber X#145|145.]]}} {{sc|}}Et capys hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem dicit a Capy dictam Campaniam. sed Livius vult a locis campestribus dictam, in quibus sita est. sed constat eam a Tuscis conditam viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur, unde est Campania nominata. Tuscos autem omnem paene Italiam subiugasse manifestum est. hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem hoc dicit, sicut Ovidius, qui Capyn de Troianis esse commemorat “ille dedit Capyi repetita vocabula Troiae”, Coeliusque Troianum Capyn condidisse Capuam tradidit eumque Aeneae fuisse sobrinum. alii Campum Samnitem condidisse Capuam confirmant. sed Capuam vult Livius a locis campestribus dictam, in quibus sita est. alii a Capy Atyis filio, Capeti patre, tradunt. alii hunc Capyn filium Capeti volunt esse, Tiberini avum, ex quo fluvius Tiberis appellatus est, eumque Capuae conditorem produnt. constat tamen eam a Tuscis conditam de viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur: unde est Capua nominata. Tuscos autem aliquando omnem Italiam subiugasse manifestum est. alii a Tuscis quidem retentam et prius Vulturnum vocatam: Tuscos a Samnitibus exactos Capuam vocasse ob hoc quod hanc quidam Falco condidisset, cui pollices pedum curvi fuerunt quem ad modum falcones aves habent, quos viros Tusci capyas vocarunt. Varro dicit propter caeli temperiem et caespitis fecunditatem campum eundem Capuanum cratera dictum quasi sinum salutis et fructuum.

{{anchor+|147|[[Aeneis/Liber X#145|147.]]}} {{sc|}}Contulerant nocte interveniente peregerunt. et est explanatio rerum, quas Aeneas gessit postquam est profectus ab Euandro ad petenda auxilia, dum inter suos et Turnum bella gerebantur: rem enim ante omissam breviter exsequitur. media aeneas freta nocte secabat aut ‘media nocte’, aut ‘freta media’,

{{anchor+|149|[[Aeneis/Liber X#145|149.]]}} {{sc|}}regem adit instanti tempore adit.

{{anchor+|150|[[Aeneis/Liber X#150|150.]]}} {{sc|}}Quidve petat scilicet auxilium. quidve ipse ferat vicissitudinem auxilii, ut supra Euandro “accipe daque fidem”. multi autem ‘quidque petat quidque ipse ferat’  dicunt oportuisse dici, sed mutatam coniunctionem: neque enim ex alterius persona exponitur, sed totum ex Aeneae, et ideo ‘que’  coniunctione opus fuisse; ‘ve’  enim proprie ‘vel’  significat, ut sic “nec patris Anchisae cineres manesve revelli”. mezentius arma quae sibi conciliet inicit latenter timorem, ne forte possit collectis auxiliis Mezentius in regna remeare, a quibus fuerat ante depulsus.

{{anchor+|151|[[Aeneis/Liber X#150|151.]]}} {{sc|}}Violentaque pectora turni superba, ut est illud “quos illi bello profugos egere superbo”, id est violento.

{{anchor+|152|[[Aeneis/Liber X#150|152.]]}} {{sc|}}Hvmanis quae sit fiducia rebus latenter hoc dicit: nolite putare fixam esse et stabilem felicitatem, magna est enim rerum varietas: invicem accipietis auxilia.

{{anchor+|153|[[Aeneis/Liber X#150|153.]]}} {{sc|}}Admonet inmiscetque preces partim rogat, partim admonet hoc solacium esse vitae humanae tutissimum, si vel mutua dentur auxilia, vel in prosperis positi etiam subiecta considerent. et est superioris versus expressio: nam edocet, quae peterent et quod eum sollicitabat. ‘admonet’  vero vel causa Mezentii, vel quia instabilis est et vaga fortuna. tarchon hoc nomen ubique Graece ponit, excepto uno in loco, ut est “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni”: quod metri causa fecit.

{{anchor+|154|[[Aeneis/Liber X#150|154.]]}} {{sc|}}ferit facit, ex more Romano, propter porcum qui de lapide feritur. libera fatis exempta fatali necessitate, qua pugnare non poterant propter illud “externos optate duces”.

{{anchor+|155|[[Aeneis/Liber X#155|155.]]}} {{sc|}}gens lydia per derivationem ‘Lydia gens’: nam ‘Lydia’  provincia proprium est.

{{anchor+|157|[[Aeneis/Liber X#155|157.]]}} {{sc|}}Prima tenet more viri fortis in principiis est: alibi “princeps ante omnes densum Palinurus agebat agmen”. rostro phrygios subivncta leones pro ‘subiunctos leones habens’, vult pro iugo rostrum navis fuisse, leones autem singulos in singulis navis partibus fuisse depictos. sane notatur a criticis Vergilius hoc loco, quemadmodum sic cito dixit potuisse naves Aeneae fieri: quod excusat pictura, quam solam mutatam debemus accipere. ergo hanc navem Aeneae ab Etruscis datam intellegamus. quidam volunt hanc navem ex his esse quibus Aeneas ad Euandrum erat evectus, et ad Etruriam terra esse portatam.

{{anchor+|158|[[Aeneis/Liber X#155|158.]]}} {{sc|}}Gratissima propter illinc facta navigia.

{{anchor+|160|[[Aeneis/Liber X#160|160.]]}} {{sc|}}Eventus belli varios licet haberet fortissimum militem, cogitabat tamen incerta bellorum.

{{anchor+|161|[[Aeneis/Liber X#160|161.]]}} {{sc|}}iam quaerit sidera deest ‘de Aenea’, et ‘quaerit sidera’  num de sideribus quaerit, an ipsa sidera, id est percenset. aut num causa quaerendi quod cupiat lucem.

{{anchor+|162|[[Aeneis/Liber X#160|162.]]}} {{sc|}}Noctis iter aut per quae nox decurrit: aut quae intuentes nautae iter peragunt noctibus. iam modo, ut “iamque hos cursu, iam praeterit illos”. quae passus terraque marique num quia audiendo res gestas Aeneae incendatur et ipse ad imitandi cupiditatem?

{{anchor+|163|[[Aeneis/Liber X#160|163.]]}} {{sc|}}Pandite nunc helicona deae Parnasus mons est Thessaliae iuxta Boeotiam, quem locum aliquando Aones tenuerunt, qui in duo finditur iuga, Cithaeronem Liberi et Heliconem Apollinis et Musarum. ex quo fons manare dicitur, quem Pegasi ungula protulisse fertur, qui vocatur Hippocrene.

{{anchor+|164|[[Aeneis/Liber X#160|164.]]}} {{sc|}}tuscis Tusci a frequenti sacrificio sunt dicti ἀπὸ τοῦ θύειν : unde Tuscos populos bene dicimus. Tusciam vero non debemus dicere, quia nequaquam in idoneis auctoribus legitur, sed aut Etruria dicenda est ab Etrusco principe, aut Lydia a Lydo, aut Tyrrhenia ab eius fratre, qui, ut supra diximus, cum parte populi de Maeonia venit ad Italiam. quod ergo hic dicit Vergilius ‘Tuscis comitetur ab oris’, de Tuscorum finibus intellegendum est.

{{anchor+|166|[[Aeneis/Liber X#165|166.]]}} {{sc|}}Massicus aerata princeps secat aequora tigri inter auxilia accipiendum: nam Aeneae prima est navis. et licet sit catalogus in quo enumerantur hi qui venerunt de Tuscia, invenit tamen aliquam varietatem, quod hos navibus venisse commemorat, cum in septimo Turni praesidia per terram venisse memoraverit. sane sciendum amare Vergilium Italis ducibus dare nomina vel fluviorum vel montium. ut ergo supra Almonem et Aventinum commemoravit, sic nunc Massicum dicit: nam Massicus mons est, unde et vinum Massicum dicitur. plerique tamen Massicum nolunt proprium esse nomen, sed appellativum, dicentes Osinium esse Massicum regem: nam paulo post dicturus est “qua rex Clusinis advectus Osinius oris”, et nunc dicit ‘qui moenia Clusi’, multi alium Massicum, alium Osinium esse volunt. ‘tigri aerata’  cuius rostrum erat in similitudem tigridis; namque solent naves vocabula accipere a pictura tutelarum. hinc est “hunc vehit inmanis Triton”, item “et aurato fulgebat Apolline puppis”. ‘tigri’  autem secundum regulam dixit: nam Graeca nomina quae genetivum singularem in ‘dis’  mittunt, in eo tantum et in dativo crescunt, in accusativo et ablativo paria sunt nominativo, ut ‘tigris tigridis tigridi tigrin tigris a tigri’, ‘Isis Isidis Isidi Isin Isis Isi’: si aliter invenerimus, abusive dictum est, ut in Lucano “ocior et caeli flammis et tigride feta”.

{{anchor+|167|[[Aeneis/Liber X#165|167.]]}} {{sc|}}Moenia clusi pro ‘Clusii’: nam Clusium dicitur: et est dictum per synizesin, sicut “nec cura peculi” pro ‘peculii’, Clusium autem est oppidum iuxta Massicum, quod in Etruria condidit Clusius Tyrrheni, sive Telemachus Vlixis filius.

{{anchor+|168|[[Aeneis/Liber X#165|168.]]}} {{sc|}}Cosas civitas Tusciae, quae numero dicitur singulari secundum Sallustium: unde apparet esse usurpationem.

{{anchor+|169|[[Aeneis/Liber X#165|169.]]}} {{sc|}}Corytique coryti proprie sunt arcuum thecae; dicuntur tamen etiam sagittarum, quas et pharetras nominamus.

{{anchor+|170|[[Aeneis/Liber X#170|170.]]}} {{sc|}}una ad totam classem refert. torvus pro forti et aspero: vel terribilis.

{{anchor+|171|[[Aeneis/Liber X#170|171.]]}} {{sc|}}Fulgebat scilicet puppis Apolline, armis exercitus.

{{anchor+|172|[[Aeneis/Liber X#170|172.]]}} {{sc|}}Populonia est civitas Tusciae. matrem autem eorum qui venerant, patriam dixit, ut alibi “insignem quem mater Aricia misit”. quidam Populoniam post XII. populos in Etruria constitutos populum ex insula Corsica in Italiam venisse et condidisse dicunt: alii Populoniam Volaterranorum coloniam tradunt. alii Volaterranos Corsis eripuisse Populoniam dicunt.

{{anchor+|173|[[Aeneis/Liber X#170|173.]]}} {{sc|}}Expertos belli peritos: nam ‘expertes’  sunt ignari. ‘belli’  autem potest pro ‘in bello’  accipi. ilva quidam Ilvam Ithacen dictam volunt; est autem insula adiacens Tusciae, in conspectu Populoniae. {{wl|Q722683|Probus}} ‘trecentos’  subdistingui vult, ut ‘insula’  sequentibus iungatur.

{{anchor+|174|[[Aeneis/Liber X#170|174.]]}} {{sc|}}In exhavstis chalybum generosa metallis quanto exhausta fuerit, tanto generosior, hoc est πολύγονος ~ . ergo ‘in exhaustis’  non est una pars orationis: namque Plinius Secundus dicit, cum in aliis regionibus effossis metallis terrae sint vacuae, apud Ilvam hoc esse mirum quod sublata renascuntur et rursum de isdem locis effodiuntur. Varro et aliud dicit, nasci quidem illic ferrum, sed in stricturam non posse cogi nisi transvectum in Populoniam Tusciae civitatem, ipsi insulae vicinam.

{{anchor+|175|[[Aeneis/Liber X#175|175.]]}} {{sc|}}Interpres hominum divumque ‘interpres’  medium est: nam et deorum interpretator, et hominum, quibus divinas indicat mentes, interpres vocatur. et notandum quod ait Nigidius Figulus, has artes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non possit: unde his quos perfectos vult probare Vergilius, omnium divinandi artium praestat scientiam, ut hoc loco, item supra Heleno, de quo ait “Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii lauros, qui sidera sentis”. Nigidius autem solus est post Varronem, licet Varro praecellat in theologia, hic in communibus litteris: nam uterque utrumque scripserunt.

{{anchor+|176|[[Aeneis/Liber X#175|176.]]}} {{sc|}}Fibrae fibrae sunt iecoris extremitates. parent autem est ‘peritissime agnoscuntur’: quod ad omnia referendum est, fibras, sidera, voces avium et fulmina: nam si ‘videntur’  tantum accipias, cuiuis possunt videri, nec tamen intellegi. item voces avium non videntur, sed agnoscuntur auditae. nec ‘parent’  obtemperant procedit. nam quomodo sidera vel fibrae vel aves vel fulgura possunt obtemperare? parent apparent ac patent, quasi nihil ei absconditum vel abstrusum sit. an hyperbolice tantam illi scientiam siderum vel ceterarum quas dixit rerum esse, ut ei parere videantur, sicut dicimus artes quibusdam esse subiectas?

{{anchor+|177|[[Aeneis/Liber X#175|177.]]}} {{sc|}}praesagi fulminis ignes ‘praesagi’  futura denuntiantis, ut “de caelo tactas memini praedicere quercus”. est enim †Iovi filius fulmen, de quo tantum futura noscuntur, ut in octavo plenius de fulminis generibus dictum est. alii non ipsum fulmen praesagum accipiunt, sed eos praesagos, qui inde futura praedicunt.

{{anchor+|178|[[Aeneis/Liber X#175|178.]]}} {{sc|}}Rapit raptim ducit. densos acie in acie constrictos et coniunctos.

{{anchor+|179|[[Aeneis/Liber X#175|179.]]}} {{sc|}}Alpheae ab origine pisae Alpheus fluvius est inter Pisas et Elidem, civitates Arcadiae, ubi est templum Iovis Olympici: ex quibus locis venerunt qui Pisas in Italia condiderunt, dictas a civitate pristina, unde nunc addidit ‘urbs Etrusca solo’, cum praemisisset ‘Alpheae ab Origine Pisae’, sane Pisas antiquitus conditas a Peloponneso profectis, vel ab his qui cum Pelope in Elidem venerunt. alii Pisum, Celtarum regem, fuisse Apollinis Hyperborei filium et cum Samnitibus bellum gessisse, a quorum regina, quae post coniugis mortem imperio successerat, receptum, in Etruria oppidum suo nomine condidisse. alii †locum ex deo privigno genitum, iuvenem viribus magnis, Pisas condidisse aiunt. Cato originum qui Pisas tenuerint ante adventum Etruscorum, negat sibi conpertum; sed inveniri Tarchonem, Tyrrheno oriundum, postquam eorundem sermonem ceperit, Pisas condidisse, cum ante regionem eandem Teutanes quidam, Graece loquentes, possederint. alii ubi modo Pisae sunt, Phocida oppidum fuisse aiunt, quod nobis indicio est ex Peloponneso originem id oppidum trahere. alii incolas eius oppidi Teutas fuisse, et ipsum oppidum Teutam nominatum, quod postea †Pisas Lydia lingua sua singularem portum significare dixerunt; quare huic urbi a portu lane nomen inpositum. alii ab Epeo, Troiani equi fabricatore, conditum tradunt, qui cum aliis Graecis in hanc regionem reiectus est: ubi postquam Troianae captivae metu dominarum, ad quas deducebantur, naves incenderunt, desperatione reditus remansit, urbemque condidit et ab ea, quae est in Peloponneso, Pisas cognominavit.

{{anchor+|181|[[Aeneis/Liber X#180|181.]]}} {{sc|}}Equo fidens id est eques optimus. quidam ‘Astur’  pro ‘Astures’  accipiunt, apud quos equi et equites optimi perhibentur. versicoloribus armis depictis: per quod bellicosus ostenditur.

{{anchor+|182|[[Aeneis/Liber X#180|182.]]}} {{sc|}}Tercentum adiciunt accedunt et consentiunt eius voluntati: unde ait ‘mens omnibus una sequendi’, id est coniurati sunt. {{wl|Q722683|Probus}} ‘adiciunt’  adiacent et quasi iuxta sunt tradit.

{{anchor+|183|[[Aeneis/Liber X#180|183.]]}} {{sc|}}Qui caerete domo ac si diceret ‘qui sunt domo Carthagine’, Caere autem, ut et supra diximus, etiam Agylla dicitur, ἀπο τοῦ χαίρειν , quod verbum salutandi gratia apud Graecos dici solet. hanc Pelasgi condiderunt, qui cum sitim passi nec usquam aquam invenientes, casu quodam fontem invenissent, in eodem loco oppidum condiderunt. nec videatur contrarium, quod ait “ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos”, quasi et Turno et Aeneae praestet auxilium: nam illi Lausum fugientem secuti sunt, hi vero communi odio et consilio totius civitatis in Mezentium arma commoverunt. minionis fluvius est Minio Tusciae, ultra Centumcellas.

{{anchor+|184|[[Aeneis/Liber X#180|184.]]}} {{sc|}}Pyrgi veteres hoc castellum nobilissimum fuit eo tempore quo Tusci piraticam exercuerunt; nam illic metropolis fuit: quod postea expugnatum a Dionysio tyranno Siciliae dicitur, de quo Lucilius “scorta Pyrgensia”. intempestaeque graviscae Graviscanum oppidum alii intempestum dicunt ventis et tempestatibus carens: quod nulla potest ratione contingere. intempestas ergo Graviscas accipimus pestilentes secundum Plinium in naturali historia et Catonem in originibus, ut intempestas intellegas sine temperie, id est tranquillitate: nam ut ait Cato, ideo Graviscae dictae sunt, quod gravem aerem sustinent.

{{anchor+|185|[[Aeneis/Liber X#185|185.]]}} {{sc|}}ligurum ductor nam Liguria post Tusciam est, circa Gallos.

{{anchor+|186|[[Aeneis/Liber X#185|186.]]}} {{sc|}}cunare quidam duci nomen datum tradunt a Cunaro monte, qui in Piceno est. cupavo o Cupavo: et declinatur ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero’  ‘Cato’,

{{anchor+|189|[[Aeneis/Liber X#185|189.]]}} {{sc|}}Namque ferunt luctu cycnum phaethontis amati Phaethon Clymenes et Solis filius fuit. qui cum doleret obiectum sibi ab Epapho, rege Aegypti, quod esset non de Sole, sed de adulterio procreatus, duce matre venit ad Solem et poposcit, ut si vere esset eius filius, petenda praestaret. quod cum Sol iurasset per Stygem paludem se esse facturum, petit ille ut eius currus agitaret. Sol post iusiurandum negare non potuit. acceptis itaque curribus Phaethon, cum orbitam solis exisset, et coepisset mundus ardere, a Iove fulminatus in Eridanum cecidit, qui et Padus vocatur. huius interitum flentes sorores, Phaethusa et Lampetusa, deorum miseratione in arbores commutatae sunt, ut hic dicit, in populos, ut in bucolicis, in alnos. fuit etiam quidam Ligus, Cycnus nomine, dulcedine cantus ab Apolline donatus, amator Phaethontis. qui cum eum fleret extinctum, longo luctu in avem sui nominis conversus est. qui postea ab Apolline inter sidera conlocatus est. cuius nunc filium Cupavonem dicit habere cycni pennas in galea ad formae paternae insigne monstrandum. crimen amor vestrum Phaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiamus necesse est. si turpiter, talis est sensus: crimen vestrum est, o Cycne et Phaethon, quod sic amastis; hoc vobis tantum potest obici. alii ‘vestrum’  pro ‘tuum’  accipiunt, et ad solum Cycnum referunt, ut “vos, o Calliope, precor”. si pie amavit, secundum Asprum ‘crimen’  erit ‘causa’, ut alibi “et crimine ab uno disce omnes”, ut sit sensus: o Phaethontiades sorores et o Cycne, causa vestrum, id est vestrae mutationis, amor est, quia sic Phaethontem amastis, ut periretis.

{{anchor+|190|[[Aeneis/Liber X#190|190.]]}} {{sc|}}Umbramque sororum ambitiose dictum pro ‘inter arbores de sororibus factas’, et est unum de his, quae habet Vergilius inimitabilia et sua propria: tale est illud “sinuatque alterna volumina crurum”, item “cum primum sulcos aequant sata”.

{{anchor+|191|[[Aeneis/Liber X#190|191.]]}} {{sc|}}Musa carmine, cithara, cantilena.

{{anchor+|192|[[Aeneis/Liber X#190|192.]]}} {{sc|}}Canentem senectam qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. canentem senectam pro albo colore neoterice dictum putant.

{{anchor+|193|[[Aeneis/Liber X#190|193.]]}} {{sc|}}Sidera voce sequentem cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus in sidera, sicut videmus in sphaera.

{{anchor+|194|[[Aeneis/Liber X#190|194.]]}} {{sc|}}filius deest ‘eius’, aequales comitatus classe catervas aut per naves aequaliter habens distributas catervas: aut ipsi duci pares virtute.

{{anchor+|195|[[Aeneis/Liber X#195|195.]]}} {{sc|}}centaurum aut nomen navis; aut qui erat in navi pictus.

{{anchor+|198|[[Aeneis/Liber X#195|198.]]}} {{sc|}}Ocnus iste est Ocnus, quem in bucolicis Bianorem dicit, ut “namque sepulchrum incipit apparere Bianoris”. hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Thebani vatis filiae, quae post patris interitum ad Italiam venit. alii Manto, filiam Herculis, vatem fuisse dicunt. hunc Ocnum alii Aulestis filium, alii fratrem, qui Perusiam condidit, referunt: et ne cum fratre contenderet, in agro Gallico Felsinam, quae nunc Bononia dicitur, condidisse: permisisse etiam exercitui suo ut castella munirent, in quorum numero Mantua fuit. alii a Tarchone Tyrrheni fratre conditam dicunt: Mantuam autem ideo nominatam, quod Etrusca lingua Mantum Ditem patrem appellant, cui cum ceteris urbibus et hanc consecravit. mantus genetivus Graecus est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’  facit, sicut in Plauto legimus “Ionis”.

{{anchor+|201|[[Aeneis/Liber X#200|201.]]}} {{sc|}}Dives avis maioribus praepotens. et bene ‘dives avis’, quia non ab Ocno, sed ab aliis quoque condita fuit: primum namque a Thebanis, deinde a Tuscis, novissime a Gallis, vel, ut alii dicunt, a Sarsinatibus, qui Perusiae consederant. sed non genus omnibus unum quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Gallia cisalpina dicitur.

{{anchor+|202|[[Aeneis/Liber X#200|202.]]}} {{sc|}}Gens illi triplex populi sub gente quaterni quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumones imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum est, ex quibus unus omnibus praeerat. hi autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omnium populorum principatum Mantua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’, ergo Vergilius miscet novam et veterem Etruriam, ut utriusque principatum patriae suae adsignet, cum alioquin Mantua ad haec auxilia pertinere non debeat, quia Aeneas nulla a transpadanis auxilia postulaverit, cum omnis exercitus adversum Mezentium uno loco consederit. et propterea putatur poeta in favorem patriae suae hoc locutus, ut de hac sola trans Padum pro Aenea adversum Mezentium auxilia faciat venisse, quod nec populorum nomina, nec lucumonum rettulerit.

{{anchor+|203|[[Aeneis/Liber X#200|203.]]}} {{sc|}}Tusco de sanguine vires quia robur totum a lucumonibus habuit.

{{anchor+|204|[[Aeneis/Liber X#200|204.]]}} {{sc|}}In se armat id est odio sui in arma compellit.

{{anchor+|205|[[Aeneis/Liber X#205|205.]]}} {{sc|}}Patre benaco velatus harvndine glauca mincius i. d. i. a. pinu Benacus lacus est Venetiae, de quo fluvius nascitur Mincius. iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit.

{{anchor+|207|[[Aeneis/Liber X#205|207.]]}} {{sc|}}Gravis fortis, ut “ferit ense gravem Thymbraeus Osirim”: vel ‘gravis’  aut animo, aut aetate, aut ‘gravis’  propter navem, nam sequitur ‘centenaque arbore fluctum verberat assurgens’, centenaque arbore non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus “et summis longe ferit aequora remis”.

{{anchor+|208|[[Aeneis/Liber X#205|208.]]}} {{sc|}}Marmore mari.

{{anchor+|209|[[Aeneis/Liber X#205|209.]]}} {{sc|}}triton pictus in navis prora: et sic ait quasi de vero Tritone, ut “galea alta Chimaeram sustinet, Aetnaeos efflantem faucibus ignes”. caerula ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat.

{{anchor+|210|[[Aeneis/Liber X#210|210.]]}} {{sc|}}laterum tenus ut “crurum tenus”, ἄχρι τῶν πλευρῶν . hispida horrida, saetosa.

{{anchor+|211|[[Aeneis/Liber X#210|211.]]}} {{sc|}}Frons hominem praefert modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies.

{{anchor+|212|[[Aeneis/Liber X#210|212.]]}} {{sc|}}spumea semifero incertum, utrum pictus, an ex aere factus.

{{anchor+|213|[[Aeneis/Liber X#210|213.]]}} {{sc|}}tot lecti proceres quare Tarchonem praeteriit: an quia illi omnes sub imperio eius fuerunt? ter denis triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas naves habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. Troiae aut castra Aeneae dixit: aut ‘Troiae’  pro Troianis.

{{anchor+|215|[[Aeneis/Liber X#215|215.]]}} {{sc|}}iamque dies caelo concesserat non dicit diem intervenisse; nam supra ait “media Aeneas freta nocte secabat”. et ‘caelo concesserat’  pro ‘in caelo’, et deest ‘nocti’,

{{anchor+|216|[[Aeneis/Liber X#215|216.]]}} {{sc|}}noctivago nomen mire conpositum. phoebe luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’  sol, et ‘Titanis’  luna. describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum, qui a media nocte diem numerant, et noctem similiter a medio die. nec lunae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant.

{{anchor+|217|[[Aeneis/Liber X#215|217.]]}} {{sc|}}neque enim m. d. c. q. parenthesis est.

{{anchor+|218|[[Aeneis/Liber X#215|218.]]}} {{sc|}}clavumque regit pro ‘clavo navem regit’, clavvmque regit iam ei et in quinto libro dedit gubernandi peritiam. velisque ministrat ‘velis’  quidam dativum volunt, non ablativum, ut si dicamus aliquem ministrare convivis.

{{anchor+|219|[[Aeneis/Liber X#215|219.]]}} {{sc|}}Medio in spatio inter navigandum. chorus comitum nymphae de navibus factae. et mire ‘comitum’, quia cum eo venerant.

{{anchor+|220|[[Aeneis/Liber X#220|220.]]}} {{sc|}}alma cybebe a Cybebo Phryge, qui primus ei sacrum instituit. cybebe alma mater deum, dicta Cybele vel ἀπο τοῦ κυβί- σαι τὴν κεφαλήν , id est capitis rotatione, quod semper Galli, per furorem motu capitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus “crinemque rotantes sanguinei populis ulularunt tristia Galli”. ‘Cybebe’  autem bacchius est; nam ‘Cybele’, anapaestus est, ut “hic mater cultrix Cybele”, vel a Cybelo sacerdote †dici vel a Cybele.

{{anchor+|222|[[Aeneis/Liber X#220|222.]]}} {{sc|}}innabant pariter quia de navibus versae.

{{anchor+|223|[[Aeneis/Liber X#220|223.]]}} {{sc|}}Quot prius id est ‘quantae’; ad numerum retulit: ergo subtraxit ‘tot’,

{{anchor+|224|[[Aeneis/Liber X#220|224.]]}} {{sc|}}lustrantque circumdant et circumeunt.

{{anchor+|225|[[Aeneis/Liber X#225|225.]]}} {{sc|}}Doctissima cymodocea poetice, sicut etiam mutatio ipsa confingitur: ergo ‘doctissima’  quae divinitus hanc doctrinam fuerit consecuta: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit.

{{anchor+|226|[[Aeneis/Liber X#225|226.]]}} {{sc|}}pone sequens hoc quidam ideo dictum tradunt, quod adversae videri nolunt: unde est “transque caput iace, ne respexeris”. dorso eminet peritia natandi ostenditur.

{{anchor+|227|[[Aeneis/Liber X#225|227.]]}} {{sc|}}tacitis aut ipsa tacita; aut pro ‘tacite et leniter’, subremigat subnatat.

{{anchor+|228|[[Aeneis/Liber X#225|228.]]}} {{sc|}}ignarum adloquitur aut praesentiae suae ignarum, aut quod e navibus nymphae factae sunt. vigilasne deum gens Aenea vigila verba sunt sacrorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant ‘vigilasne rex? vigila’, quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum inducit peritum. et bene primo interrogat, deinde quod vigilat, approbat. ‘deum’  autem ‘gens’  propter “dis genite” et “geniture deos”.

{{anchor+|229|[[Aeneis/Liber X#225|229.]]}} {{sc|}}velis inmitte rudentes hoc est rudentibus vela inmitte, id est laxa, ut est illud “notas odor attulit auras”. inmitti autem dicuntur rudentes cum vela laxantur.

{{anchor+|230|[[Aeneis/Liber X#230|230.]]}} {{sc|}}sacro de vertice argute ‘sacro’, ne miretur Aeneas deas factas. pinus hoc loco secundum quartam dixit declinationem, in bucolicis iuxta secundam, “ut Maenalus argutumque nemus pinosque loquentes semper habet”. nos sumus loquitur per definitiones. sane declamatorie hos versus explicuit.

{{anchor+|231|[[Aeneis/Liber X#230|231.]]}} {{sc|}}Perfidus qui post foedus bella commovit: hinc Latinus “ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas”. alii e communi sermone perfidum Rutulum dici volunt, quia ipsa Troiana est. ut autem pro ‘quoniam’: Plautus in Pseudulo “ut lassus veni de via, me volo curare” (Ps. 661), et in Mostellaria “eundem animum mihi oportet esse gratum ut impetravi” (Mos. 220) pro ‘quoniam’,

{{anchor+|232|[[Aeneis/Liber X#230|232.]]}} {{sc|}}praecipites nomen pro adverbio, ‘praecipitanter’,

{{anchor+|233|[[Aeneis/Liber X#230|233.]]}} {{sc|}}rumpimus propter illud “continuo puppes abrumpunt vincula ripis”. invitae ac si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum numina commutari. teque per aequor quaerimus id est haec nobis vagandi est causa, ut te invenire possimus.

{{anchor+|234|[[Aeneis/Liber X#230|234.]]}} {{sc|}}Refecit aut ‘re’  vacat: aut quia ante in ipsis forma fuerat navium. ergo alteram fecit.

{{anchor+|235|[[Aeneis/Liber X#235|235.]]}} {{sc|}}Dedit esse deas Graeca figura, ut “donat habere viro”. aevum inmortalitatem. agitare διάγειν , hoc est agere.

{{anchor+|238|[[Aeneis/Liber X#235|238.]]}} {{sc|}}Iam loca ivssa tenent ut et supra diximus, hoc κατὰ τὸ σιωπώμενον accipiendum est; nam intellegimus, eum equites misisse per terram.

{{anchor+|240|[[Aeneis/Liber X#240|240.]]}} {{sc|}}Ne castris ivngant aut ‘se’  subaudis: aut ‘iungant’  pro ‘iungantur’,

{{anchor+|241|[[Aeneis/Liber X#240|241.]]}} {{sc|}}socios veniente vocari antiquo verbo militiae usus est: viros enim ‘vocari’  significat eos, qui necessitate in bellum, non voluntate conveniunt.

{{anchor+|244|[[Aeneis/Liber X#240|244.]]}} {{sc|}}crastina lux deest ‘veniat’, hoc est crastina lux veniat tantum. [et crastina lux] si ad Aeneam referas ‘spectabis’  et ‘non inrita dicta putaris’, ‘crastina lux’  subaudiendum ‘cum venerit’, si autem ad lucem ‘spectabit’  legas, ‘crastina lux’  suspendendum. quidam crastina lux mea si non inrita dicta putaris ingentes rvtvlae spectabit caedis acervos ‘spectabit’  est vera lectio, et ordo est ‘si mea dicta inrita non putaris, crastina lux ingentes acervos caedis videbit’: nam male quidam ‘spectabis’  legunt et ad lucem referunt. quod non procedit; nullus enim sic loquitur: o Aenea, nisi quae dico minime credis, o lux crastina ingentes caedis acervos videbis. alii more antiquo ‘lux’  pro ‘luce’  accipiunt: Lucilius in tertio “hinc media remis Palinurum pervenio nox” pro ‘nocte’, Longus ait “deest ‘venerit’ “: unde et ipse ‘spectabis’  legit.

{{anchor+|246|[[Aeneis/Liber X#245|246.]]}} {{sc|}}dextra discedens inpulit mire ‘discedens’: adiuvatur enim pulsus recedente eo qui inpulerit.

{{anchor+|247|[[Aeneis/Liber X#245|247.]]}} {{sc|}}Havd ignara modi inpulit navem libramenti peritia et moderationis: quippe quae fuerat navis. fugit pro ‘velociter’  posuit.

{{anchor+|248|[[Aeneis/Liber X#245|248.]]}} {{sc|}}ocior et iaculo breviter tribus comparavit, quoniam et sagittam ventis aequavit.

{{anchor+|249|[[Aeneis/Liber X#245|249.]]}} {{sc|}}Inde aliae celerant cursus hoc est, inde aliae nymphae aliarum navium cursus celeriores efficiunt, sicut fecerat Cymodocea. an ‘aliae’  naves? inscius id est rerum quas audierat; nam credere ex aperto non poterat.

{{anchor+|250|[[Aeneis/Liber X#250|250.]]}} {{sc|}}Omine augurio promissae victoriae.

{{anchor+|251|[[Aeneis/Liber X#250|251.]]}} {{sc|}}convexa hic ‘convexa’  epitheton est, quia ait ‘supera convexa’: alibi solum ‘convexa’  principale est.

{{anchor+|252|[[Aeneis/Liber X#250|252.]]}} {{sc|}}Alma parens idaea deum alma proprie est tellus ab eo quod nos alat, abusive tamen etiam aliis numinibus hoc epitheton datur. terram autem ipsam constat esse matrem deum: unde et simulacrum eius cum clavi pingitur; nam terra aperitur verno, hiemali clauditur tempore. dindyma mons Phrygiae.

{{anchor+|253|[[Aeneis/Liber X#250|253.]]}} {{sc|}}Turrigeraeque urbes civitates turritae, quas terra gerit; unde et cum corona turrita mater pingitur deum. ad frena leones ideo hoc fingitur, quod omnis feritas maternae subiacet adfectioni et subiugata est. figurate autem ‘leones ad frena cordi’, id est frenati leones.

{{anchor+|254|[[Aeneis/Liber X#250|254.]]}} {{sc|}}Propinques familiare efficias, prosperes, matures, propitium facias, ut “et propius res aspice nostras”.

{{anchor+|255|[[Aeneis/Liber X#255|255.]]}} {{sc|}}Phrygibusque adsis ac si diceret, et cultoribus tuis.

{{anchor+|256|[[Aeneis/Liber X#255|256.]]}} {{sc|}}Tantum effatus breviter, ut supra ait, propter lucem iam maturam, id est plenam; nam non crepusculum, sed lux iam matura describitur. revoluta id est aperta, sicut contra involutum dicimus esse quod clausum est. rvebat autem non occidebat, sed oriebatur, cum impetu veniebat, quia per orbem: ut “et ruit Oceano nox”. et est in sensu hysteroproteron: prius enim nox fugatur, sic dies oritur.

{{anchor+|257|[[Aeneis/Liber X#255|257.]]}} {{sc|}}matura multa, quasi tempestiva et quam iam esse oportebat: aut satis plena et clara.

{{anchor+|258|[[Aeneis/Liber X#255|258.]]}} {{sc|}}Sociis edicit secundum dicta nymphae. †signa sequantur numquid literarum figura faciunt pervolutam? signa sequantur vel tesserae vel tubarum, vel re vera signa militaria.

{{anchor+|264|[[Aeneis/Liber X#260|264.]]}} {{sc|}}Quales sub nubibus atris altis modo.

{{anchor+|265|[[Aeneis/Liber X#265|265.]]}} {{sc|}}Strymoniae vero grves a fluvio Thraciae Strymone, iuxta quem habitant. haec autem comparatio non ad telorum pertinet iactum, sed ad Troianorum clamorem.

{{anchor+|266|[[Aeneis/Liber X#265|266.]]}} {{sc|}}Fugiuntque notos aut quosvis ventos frigidos: nam etiam grues significant tempestatem futuram, ut in georgicis legimus “aut illum surgentem vallibus imis aeriae fugere grues”: aut re vera ‘notos’; horum enim calorem fugiunt cum revertuntur in Thraciam ex Aegypto. secundo num laeto? Troianorum clamor ex gaudio.

{{anchor+|269|[[Aeneis/Liber X#265|269.]]}} {{sc|}}Adlabi classibus aequor cum classibus labi; aut aequore classem labi. quidam ita exponunt, ut hoc ad phantasiam Rutulorum referant, quoniam admirantibus his unde tanta fiducia animos Troianorum incessisset, repentina facies multarum navium adpropinquantium perinde visa est, atque si ipsum aequor cum classibus allaberetur.

{{anchor+|270|[[Aeneis/Liber X#270|270.]]}} {{sc|}}Ardet apex capiti ex sequentibus intellegimus Aeneae armorum fieri descriptionem; nam dicturus est ‘at non audaci Turno fiducia cessit’, quamvis talia arma conspiceret. si tamen primam respicias conexionem, quasi de Turno videtur dicere: quod non procedit. ‘apex’  coni altitudo hoc loco. est autem {{wl|Q6691|Homeri}} et locus et comparatio. hoc autem iste violentius posuit, quod ille stellae tantum facit comparationem, hic etiam stellae pestiferae, respiciens quas clades Rutulis sit inlaturus Aeneas. possumus tamen ‘apex capiti’  accipere utrumque eum fuisse conplexum cum dicit ‘ardet apex capiti cristisque a vertice flamma funditur’, et sacerdotis per apicem et viri fortis facere mentionem. dicitur autem apex virga, quae in summo pilleo flaminum lana circumdata et filo conligata erat, unde etiam flamines vocabantur. hoc autem nomen a veteribus tractum est: apere enim veteres ritu flaminum adligare dicebant; unde apicem dictum volunt.

{{anchor+|272|[[Aeneis/Liber X#270|272.]]}} {{sc|}}Cometae sanguinei lugubre rubent pro ‘lugubriter’, cometae autem latine crinitae appellantur. et stoici dicunt has stellas esse ultra XXXII. quarum nomina et effectus Avienus, qui iambis scripsit Vergilii fabulas, memorat. Plinius etiam Secundus dicit, cometas stellas esse naturales, quae apparent certis temporibus. item hoc quoque commemorat, cometas fieri de planetis quinque, unde interdum bonum, interdum pessima significant. nam si de Venere aut Iove fiant, optima praenuntiant; si de Marte aut Saturno, deteriora: nam Mercurialis semper talis est, qualis ille cui cohaeret; unde et minister deorum fingitur. hinc est ergo quod modo ait ‘cometae sanguinei lugubre rubent’, id est noxii. hanc stellam Electram dicunt, cum qua Iuppiter concubuit. quae cum Troiam ardentem videret, capillum lacerabat atque ita in astra est recepta. sane Avienus cometarum has differentias dicit: stella, quae obliquam facem post se trahens quasi crinem facit, Hippius vocatur. ista si ab occasu solis in ortum veniat, mala Persidi et Syriae ostendit; si ad meridiem attenderit, Africam et Aegyptum a malis relevat, solis pecoribus pestem denuntians; si septemtrionem respexerit, Aegyptum bellis et miseriis premit; si occidentem attenderit, gravat Italiam et quicquid ab Italia usque ad Hispanias tenditur; si a meridie in septemtrionem ierit, a bellis quidem externis securitatem denuntiat, sed seditiones domesticas significat. alter cometes est, cui ex gladio nomen est, nam Graece ξιφίας appellatur. cuius tractus est longior et pallidus color, neque comas habere dicitur, et hebetior eius flamma est. qui si orientem attenderit, regem Persidis dolis significat appetendum, denuntiat et bella; etiam Syrios pari conditione involvit; et Libyam atque Aegyptum fraude et insidiis nuntiat posse laborare. quod si occidentem attenderit, foedera nocua regionis eius regi significat, quae dicit per puellam conrogatam in nuptias posse dissolvi. alter cometes est, qui lampas appellatur et quasi fax lucet. hic cum orientem attenderit, omnes illas orientis partes dicit nebulis posse laborare frugesque eorum caliginoso aere corrumpi; si meridiem attenderit, Africam dicit siccitate et serpentibus posse laborare; si occidentem spectaverit, Italiam dicit adsiduis fluminum inundationibus laborare; si septemtrionem viderit, famem gentibus septemtrionalibus significat. est etiam alter cometes, qui vere cometes appellatur; nam comis hinc inde cingitur. hic blandus esse dicitur. qui si orientem attenderit, laetas res ipsi parti significat; si meridiem, Africae aut Aegypto gaudia; si occidentem inspexerit, terra Italia voti sui compos erit. hic dicitur apparuisse eo tempore quo est Augustus sortitus imperium; tunc denique gaudia omnibus gentibus futura sunt nuntiata. si septemtrionem attenderit, prospera universa significat. est alter cometes in tympani modum, qui nec valde lucet, et electri colorem habet, quem disceum vocant. iste quoniam ex uno loco non solet gigni, orbi terrarum caedes, rapinas, bella et cetera mala significat. sextum cometen appellari ex regis Typhonis nomine Typhonem dicunt, qui semel in Aegypto sit visus, qui non igneo, sed sanguineo rubore fuisse narratur; globus ei modicus dicitur et tumens, crinem eius tenui lumine apparere ferunt, qui in septentrionis parte aliquando fuisse dicitur. hunc Aethiopes dicuntur et Persae vidisse et omnium malorum et famis necessitates pertulisse. quarum †ple vel inpleniores differentias, vel in Campestro vel in Petosiri, siquem delectaverit, quaerat.

{{anchor+|273|[[Aeneis/Liber X#270|273.]]}} {{sc|}}Sirius ardor Sirius stella est in ore canis, quae, ut in tertio diximus, quantum in ipsa est, pestifera est, sed pro qualitate adiacentium aut vincitur aut maioribus utitur viribus: hinc est quod, cum certo tempore semper oriatur, non semper est noxia. sed secundum physiologicos, idcirco ‹canis› caloris sidus putatur, quod id animal igneam vim habet: nam quod natura inimicum umorem habeat, propterea fieri ut aegre aquam hauriat ad restinguendam sitim: nam ideo eos, qui rabidi canis morsu continguntur, aquam refugere et, ni cito subveniatur, perire siti, quia †nifus eius animalis, quod contrarium umori sit, similiter in corpore humano saeviat.

{{anchor+|275|[[Aeneis/Liber X#275|275.]]}} {{sc|}}Laevo noxio hic, ut “si mens non laeva fuisset”: alibi pro bono, ut “siquem numina laeva sinunt”. an potius ‘laevo’  notio, quia canis circa austrum est et astrologi notia quae sunt in caelo sinistra vocant? quod autem ait ‘contristat lumine’, cum de stella loqueretur, quam armis splendentibus comparavit, bene hoc Statius ad ipsa arma transtulit, dicens “armaque in auro tristia”.

{{anchor+|277|[[Aeneis/Liber X#275|277.]]}} {{sc|}}praecipere pro ‘praecipiendi et depellendi’,

{{anchor+|279|[[Aeneis/Liber X#275|279.]]}} {{sc|}}Quod votis optastis adest magna ars persuadentis est, ut quod cupit fieri, in praeiudicium trahat. sic hoc loco quia vult Turnus, ut optent pugnam eius socii, hanc eos semper dicit optasse. perfringere dextra fortiter facere. et bene verbo usus est militari.

{{anchor+|280|[[Aeneis/Liber X#280|280.]]}} {{sc|}}In manibus non iam in votis, sed in manibus res est. esto pro ‘sit’: tertia namque persona est. ‘referto’  autem pro ‘referat’,

{{anchor+|281|[[Aeneis/Liber X#280|281.]]}} {{sc|}}Referto facta patrum alii hic distinguunt, ut sit, referat modo unusquisque facta patrum et laudes. et secutus Sallustium hoc dixit, qui ait, Hispanorum fuisse, ut in bella euntibus iuvenibus parentum facta memorarentur a matribus. alii distinguunt ‘nunc magna referto facta’, ut duas res dixerit: nunc unusquisque et suorum factorum meminerit, et laudis parentum.

{{anchor+|283|[[Aeneis/Liber X#280|283.]]}} {{sc|}}egressique si ‘egressi’, figurate dictum est.

{{anchor+|284|[[Aeneis/Liber X#280|284.]]}} {{sc|}}avdentes fortuna ivvat Terentianum “fortes fortuna adiuvat”. et potest haec sententia et superioribus adplicari et per se separatim intellegi.

{{anchor+|285|[[Aeneis/Liber X#285|285.]]}} {{sc|}}Versat quos ducere contra cogitat quidem, sed non facit, ne diviso exercitu utrobique vincatur: quod sequentia indicant, nam paulo post dicturus est ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’,

{{anchor+|286|[[Aeneis/Liber X#285|286.]]}} {{sc|}}Concredere ‘con’  vacat.

{{anchor+|287|[[Aeneis/Liber X#285|287.]]}} {{sc|}}Altis ‘puppibus’, non ‘pontibus’,

{{anchor+|288|[[Aeneis/Liber X#285|288.]]}} {{sc|}}Pontibus transtris, scalis navium. servare pro ‘servaverunt’,

{{anchor+|289|[[Aeneis/Liber X#285|289.]]}} {{sc|}}Langventis tranquilli. brevibus vadis. se credere pro ‘crediderunt’,

{{anchor+|290|[[Aeneis/Liber X#290|290.]]}} {{sc|}}Per remos id est scaphis. et deest ‘descendunt’,

{{anchor+|291|[[Aeneis/Liber X#290|291.]]}} {{sc|}}Non spirant legitur et ‘sperat’, quod et melius est: nam dum vada esse non sperat, incidit in ea. non sperat] quia ‘fracta non remurmurat unda, sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu’,

{{anchor+|293|[[Aeneis/Liber X#290|293.]]}} {{sc|}}precatur modo cum precibus hortatur.

{{anchor+|295|[[Aeneis/Liber X#295|295.]]}} {{sc|}}Tollite ferte ad celeritatem nimiam dictum est. findite rostris militari felle dictum est, ut etiam terra ipsa quodam modo sentiat hostis adventum.

{{anchor+|297|[[Aeneis/Liber X#295|297.]]}} {{sc|}}Statione statio est portus temporalis; nam portus est ubi hiematur. sed modo statio siccum litus significat: hoc enim dicit: potiar terra, et navem frangere non recuso.

{{anchor+|302|[[Aeneis/Liber X#300|302.]]}} {{sc|}}Innocvae innocuus est cui non nocetur, innoxius qui non novit nocere; sed hoc poetae plerumque confundunt. ‘innocuae’  quibus non sit nocitum; alibi “litus innocuum”, quod non noceat. sed non puppis tua ἐπιδιόρθωσις et προσφώνησις .

{{anchor+|303|[[Aeneis/Liber X#300|303.]]}} {{sc|}}dorso iniquo}} dorsum est durior harena, quae remeantibus fluctibus et euntibus plerumque densetur et in modum saxi durescit, quod a nautis pulvinus vocatur, ''a Graecis {{graeca|θῖν}}: {{wl|Q6691|Homerus}} {{graeca|παρὰ θῖνα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης}}.&lt;ref&gt;[[:el:Οδύσσεια/ν#v215|Οδύσσεια ν.219]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Α#v30|Ιλιάς Α.34]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Ι#v180|Ιλιάς Ι.182]]&lt;/ref&gt; {{wl|Q722683|Probus}} ‘vadi dorso’ pro ‘vado’ dictum putat, ut in georgicis &lt;[[Georgicon (Greenough)/Liber III#435|3.436]]&gt; “dorso nemoris”.'' {{sc|iniquo}} sibi nocenti.

{{anchor+|304|[[Aeneis/Liber X#300|304.]]}} {{sc|}}sustentata non ab alio, ut “fratremque ruentem sustentat dextra”, sed quasi ἀνακωχεύουσα : vel ‘sustentata’  cum sustentaretur. Melissus ‘sustentata’  pro suspensa accipit: nam ideo et ‘anceps’  est, cum huc atque illuc nutaret. fluctusque fatigat subaudis ‘eam’: nam ‘fluctus’  nominativus est singularis.

{{anchor+|305|[[Aeneis/Liber X#305|305.]]}} {{sc|}}Exponit in undis ideo ‘in undis’, non ‘in undas’, quia in ipso loco res agitur, nec est mutatio.

{{anchor+|306|[[Aeneis/Liber X#305|306.]]}} {{sc|}}fragmina antique dictum: nam ‘fragmenta’  dici debere non nulli adserunt.

{{anchor+|311|[[Aeneis/Liber X#310|311.]]}} {{sc|}}Omen pugnae Sallustius “pugnam illam pro omine bello futuram”. ideo ergo ‘omen’, quia, sicut nunc, sic ubique vincet Aeneas. invasit agrestes quia dixit “et latos vastant cultoribus agros”.

{{anchor+|312|[[Aeneis/Liber X#310|312.]]}} {{sc|}}Therone hoc nomen in Pindaro lectum est tantum. et bene in honorem victoris victum laudat.

{{anchor+|314|[[Aeneis/Liber X#310|314.]]}} {{sc|}}Tunicam squalentem splendentem loricam. ‘squalentem auro’  splendentem auro. et significat copiam densitatemque auri in squamarum speciem intexti: squalere enim dictum a squamarum crebritate atque asperitate, quae in serpentum pisciumve coriis visuntur: alibi “quem pellis aenis in plumam squamis auro conserta tegebat”, et alibi “iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis horrebat squamis”. quidquid igitur inculcatum obsitumque aliqua re erat squalere dicebatur. havrit ‘ferit’  modo significat, sed non nudum latus, sed quod aperuerat: et putatur hysteroproteron. quidam militarem elocutionem putant: cum enim a latere quis aliquem adortus gladio occidit, ‘haurit illum’  dicunt.

{{anchor+|316|[[Aeneis/Liber X#315|316.]]}} {{sc|}}Et tibi phoebe sacrum omnes qui secto matris ventre procreantur, ideo sunt Apollini consecrati, quia deus est medicinae, per quam lucem sortiuntur: unde Aesculapius eius fingitur filius; ita enim eum procreatum supra diximus. Caesarum etiam familia ideo sacra retinebat Apollinis, quia qui primus de eorum familia fuit, exsecto matris ventre natus est, unde etiam Caesar dictus est: licet varia de etymologia huius nominis dicantur, ut diximus supra.

{{anchor+|317|[[Aeneis/Liber X#315|317.]]}} {{sc|}}Quod licvit parvo legitur et ‘cui licuit’, et respexit ad illud, quod ferrum nunc iuvenis vitare non potuit, quod parvus evasit. nec longe pro ‘nec multo post’, adverbium loci pro temporis antique.

{{anchor+|320|[[Aeneis/Liber X#320|320.]]}} {{sc|}}ivvere manus id est suae.

{{anchor+|321|[[Aeneis/Liber X#320|321.]]}} {{sc|}}Usque tamdiu, donec. dum terra donec [in] terra. labores praebvit nove dixit, cum bona praeberi dicantur. an ideo ‘praebuit’, quod haec Herculi profuerunt, ut ad inmortalitatem per ista perveniret.

{{anchor+|322|[[Aeneis/Liber X#320|322.]]}} {{sc|}}Ecce pharon legitur et ‘Pharo’, ut “it clamor caelo”, ut sit dativus ab eo, quod est ‘hic Pharus’, si autem ‘Pharon’  legeris, figuratum est; nam de nominativo transit ad dativum, dicens ‘clamanti’, inertes aut quod alii inertiam obiecerint: aut quia, ubi pugnari oportet, loqui inertis est.

{{anchor+|324|[[Aeneis/Liber X#320|324.]]}} {{sc|}}Flaventem malas flaventes malas habentem, primae aetatis. et est ordo: tu quoque Cydon miserande iaceres, dum sequeris Clytium flaventem prima lanugine malas, id est dum adulescentem sectaris, cuius amore flagrabas: qui iuvenum tibi semper erant.

{{anchor+|325|[[Aeneis/Liber X#325|325.]]}} {{sc|}}Infelix nova gavdia cydon de Cretensibus accipimus quod in amores puerorum intemperantes fuerunt: quod postea in Laconas et in totam Graeciam translatum est, adeo ut et Cicero dicat in libris de re publica, obprobrio fuisse adulescentibus si amatores non haberent. propter quod poeta Cydonem inducit amatorem. novimus autem Cydonas Cretenses dici. sane ‘Cydon’  quando nomen est proprium, ‘Cy’  naturaliter producit; si appellativum, corripit ‘Cy’, ut “Parthus sive Cydon, telum inmedicabile torsit”. tamen Statius etiam in proprio corripuit, ut “haec regi promissa Cydon haec Lampe dabamus”: quod fecit, abutens licentia qua utimur in propriis nominibus. nova gavdia quem tunc primum amare coeperat.

{{anchor+|326|[[Aeneis/Liber X#325|326.]]}} {{sc|}}Stratus id est paene. securus amorum hoc loco ‘oblitus’: aliter “securus amorum germanae”, id est contemnens, non curans.

{{anchor+|327|[[Aeneis/Liber X#325|327.]]}} {{sc|}}Miserande pro ‘miserandus’; nam pro nominativo vocativum posuit, ut contra “socer arma Latinus habeto”: licet illic possit accipi ‘socer arma Latinus habeat’: nam ‘habeto’  et secunda et tertia persona est. tamen etiam et alibi nominativum pro vocativo posuit, ut “corniger Hesperidum fluvius regnator aquarum”.

{{anchor+|328|[[Aeneis/Liber X#325|328.]]}} {{sc|}}Stipata cohors id est unanimiter veniens.

{{anchor+|329|[[Aeneis/Liber X#325|329.]]}} {{sc|}}septem numero hoc est pro ‘septem’: et deest ‘quia’: veteres enim ita enuntiabant: Lucilius in IV. “hi prae se portant ingentes munere pisces triginta numero”. an potius proprie? credibile est enim ut saepius iecerint. septenaque tela more suo pro ‘septem’, ut ‘bina’  pro duobus: “frenaque bina”.

{{anchor+|331|[[Aeneis/Liber X#330|331.]]}} {{sc|}}stringentia corpus quidam ἐμφατικώτερον putant, id est iam stringentia. alii participium praesens pro futuro accipiunt, id est quae nisi essent deflexa, stringere habuerant. deflexit partim s. c. alma venus male ait Donatus, hoc loco ante dictorum oblitum esse Vergilium, quod post Iovis prohibitionem bellis facit numina interesse, non respiciens, Iovem magis deos hortatum esse in foedera, quam a bellis prohibuisse: nam et paulo post tam Iuno, quam Iuturna bellis intererunt.

{{anchor+|332|[[Aeneis/Liber X#330|332.]]}} {{sc|}}Achaten omnia nomina quae in ‘tes’  exeunt, vocativum in ‘a’  mittunt, ut ‘Achates Achata’, ‘Thymoetes Thymoeta’,

{{anchor+|333|[[Aeneis/Liber X#330|333.]]}} {{sc|}}Suggere tela mihi ordo est: suggere tela mihi, quae in campis Iliacis in Graecorum stetere corporibus: nullum enim dextera mea in Rutulos sine causa iaculabitur telum eorum, quae iam sunt caede hostium comprobata. qui vero ‘steteruntque in corpore Graium’  per coniunctionem, non per pronomen legunt, hi non ‘que’  sed ‘autem’  debuisse dici putant, et mutatam a poeta coniunctionem. alii ‘que’  coniunctionem pro ‘enim’  ponunt, ut “primaque oriens erepta iuventa est”.

{{anchor+|336|[[Aeneis/Liber X#335|336.]]}} {{sc|}}Transverberat scindit.

{{anchor+|338|[[Aeneis/Liber X#335|338.]]}} {{sc|}}hvic frater subit ‘huic subit’  id est prope venit.

{{anchor+|339|[[Aeneis/Liber X#335|339.]]}} {{sc|}}Traiecto missa lacerto quae fuerat missa retro acto lacerto.

{{anchor+|340|[[Aeneis/Liber X#340|340.]]}} {{sc|}}Protinus iugiter, continue. tenorem currendi modum, id est eodem impetu fertur.

{{anchor+|341|[[Aeneis/Liber X#340|341.]]}} {{sc|}}Moribunda morienti similis. quod ita esse etiam Sallustius comprobat et ostendit, qui ait “quasi vitabundus per tramites et saltuosa loca exercitum ductare”: nam Iugurtha non vitabat legatum, sed se eum vitare simulabat. nam quia nomen est, ideo significat similitudinem, non passionem. quod si participialiter diceretur, a passivo veniret: omnia enim a passivo participia in ‘dus’  exeunt. moribunda similis morienti: non enim participialiter aliquid significat, sed nominis habet significationem. nominis autem significatio similitudinem habet, non passionem. quando dico ‘moriturus est’, vere moriturus est; moribundus autem non vere, sed similis morienti est: unde et Sallustius dixit “quasi vitabundus”. nervis aut necessarie additur ‘nervis’, aut ‘nervis’  tantum ‘pependit’,

{{anchor+|342|[[Aeneis/Liber X#340|342.]]}} {{sc|}}Fratris de corpore rapto si diceret ‘fratrum de corpore’, speciosius esset: quod ideo omisit, quia hasta Alcanoris tantum vulneraverat manum, in Maeonis vero haeserat corpore.

{{anchor+|344|[[Aeneis/Liber X#340|344.]]}} {{sc|}}est licitum quoniam non contra dixerat. femur ‘femur’  dicimus, quia legitur et declinatur ‘huius femoris’; illius vero ablativi non invenitur nominativus “laetus eripit a femine”, licet Caper in libris enucleati sermonis dicat ‘femen’; sed non ponit exemplum. ergo aut ‘hoc femur’, aut ‘hoc femen’: nam ‘femus’  non dicimus penitus.

{{anchor+|345|[[Aeneis/Liber X#345|345.]]}} {{sc|}}Hic curibus hoc est ‘tunc’, et est ordo: tunc fidens primaevo corpore advenit Clausus Curibus, qui erat de Curibus, ut “Verres Romulia”: aut ‘fidens Curibus’, id est multitudine, ut “ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum agmen agens Clausus”.

{{anchor+|346|[[Aeneis/Liber X#345|346.]]}} {{sc|}}Rigida id est tenens eam, non vibrans et iaciens.

{{anchor+|350|[[Aeneis/Liber X#350|350.]]}} {{sc|}}Boreae de gente suprema aut originem ducentes a Zetho et Calai, qui filii Boreae et Orithyiae nymphae fuerunt, ut ‘de gente’  de genere accipiamus: aut certe in hyperboreis montibus natos, unde est origo venti Boreae. ‘suprema’  autem pro ‘supremi Boreae’, si autem, ut quidam volunt, Boream principium generis accipiamus, erit ‘suprema’  dictum pro ‘summa’: quod si ventum intellegimus, ‘suprema’  ultima modo: sicut ‹enim› dictum est, initium flandi Boreas concipit ‹ab hyperboreis montibus›. ismara Thraciae civitas a monte Ismaro dicta. hic autem feminino ‘Ismara’, quia patriam dixit, ibi neutro “iuvat Ismara Baccho conserere”.

{{anchor+|354|[[Aeneis/Liber X#350|354.]]}} {{sc|}}Expellere tendunt hoc est loco se invicem movere contendunt.

{{anchor+|355|[[Aeneis/Liber X#355|355.]]}} {{sc|}}Limine decenter dictum, id est in litore.

{{anchor+|356|[[Aeneis/Liber X#355|356.]]}} {{sc|}}Magno aethere id est aere in magno; nam venti in aethere non sunt, sed in aere: sic supra “atque aethera tranant cum sonitu” pro ‘aerem’,

{{anchor+|359|[[Aeneis/Liber X#355|359.]]}} {{sc|}}Obnixa omnia contra mare mari, nubes nubibus, venti ventis. legitur et ‘obnixi’, ut referatur ad ventos.

{{anchor+|361|[[Aeneis/Liber X#360|361.]]}} {{sc|}}Haeret pede pes pro ‘pedi’; nam antiptosis est. et est {{wl|Q6691|Homeri}} versiculus.

{{anchor+|362|[[Aeneis/Liber X#360|362.]]}} {{sc|}}rotantia ut “Eleusinae matris volventia plaustra”: ‘rotantia’  ergo quae rotantur.

{{anchor+|363|[[Aeneis/Liber X#360|363.]]}} {{sc|}}torrens non Tiberis, sed quicumque alius fluvius ad tempus crescens.

{{anchor+|364|[[Aeneis/Liber X#360|364.]]}} {{sc|}}insvetos acies inferre pedestres quia saxis, quae torrens intulerat, inpediti Arcades, omissis equis pedestrem pugnam insueti inierant et a Latinis pellebantur. arcadas accusativus est pluralis, cuius ultima syllaba ideo brevis est, quia nominativus pluralis ‘es’  terminatur, ut ‘hi Arcades’, ut ‘delphines delphinas’,

{{anchor+|365|[[Aeneis/Liber X#365|365.]]}} {{sc|}}Latio sequaci metonymia pro ‘Latinis’, ut alibi “invadunt urbem somno vinoque sepultam”.

{{anchor+|366|[[Aeneis/Liber X#365|366.]]}} {{sc|}}Dimittere quando ‘quando’  siquidem. et est Romanae militiae: nam in locis inpeditis equos comitibus dabant et pedestri certamine confligebant.

{{anchor+|369|[[Aeneis/Liber X#365|369.]]}} {{sc|}}Quo fugitis hoc amare dictum est. et iam preces sequuntur. per vos et fortia facta adiurat eos per ipsorum facta, quoniam non habet puer proprios titulos: nam est ei prima militia.

{{anchor+|370|[[Aeneis/Liber X#370|370.]]}} {{sc|}}per ducis evandri melius ‘ducis’, quam si dixisset ‘regis’: hoc enim nomen exprimit ducentem in proelia: Sallustius “quo cupidius in ore ducis se quisque bonum et strenuum ostentantes” non dixit ‘proconsulis’, devictaque bella finita, exhausta: nam hostis vincitur, non bellum.

{{anchor+|371|[[Aeneis/Liber X#370|371.]]}} {{sc|}}subit succedit, ut “cui deinde subibit”. lavdi ut solet, virtuti: potest et proprie intellegi.

{{anchor+|372|[[Aeneis/Liber X#370|372.]]}} {{sc|}}Fidite ne pedibus dativus est ‘pedibus’: nam ‘fido tibi’  dicimus.

{{anchor+|374|[[Aeneis/Liber X#370|374.]]}} {{sc|}}Hac vos et pallanta ducem patria alta reposcit hoc vult patria, ut per caedes hostium revertamur.

{{anchor+|375|[[Aeneis/Liber X#375|375.]]}} {{sc|}}Numina nulla premunt argumentatur a facili, dicens, non contra deos, sed contra mortales bella tractamus.

{{anchor+|377|[[Aeneis/Liber X#375|377.]]}} {{sc|}}Ecce maris quod est efficax, in fine posuit: nam dicit eos quo fugiant non habere, cum terra teneatur ab hostibus, mare autem pedibus transire non possint. castra vero ingredi turpissimum est: aut certe etiam hoc inpossibile, si ab hostibus obsidentur, ut quidam volunt, intellegentes ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’  scilicet suam, quam ducebat, ceteris relictis. magna clavdit nos obice pontus periphrasis, id est mari claudimur. et modo usus habet, ut ‘hic obex’  dicamus, unde quidam ‘magno obice’  legunt. antiqui etiam ‘haec obex’  dicebant, secundum quod est ‘magna obice’, hinc est quod non nulli vitant generis dubietatem et legunt ‘magni’, scilicet ‘maris’, Caper tamen in libris dubii generis probat dici et ‘hic obex’  et ‘haec obex’, quod, ut diximus, hodie de usu recessit.

{{anchor+|378|[[Aeneis/Liber X#375|378.]]}} {{sc|}}Troiam id est castra Troianorum.

{{anchor+|379|[[Aeneis/Liber X#375|379.]]}} {{sc|}}densos prorumpit in hostes ut eos hortaretur exemplo.

{{anchor+|380|[[Aeneis/Liber X#380|380.]]}} {{sc|}}Fatis iniquis exitum praeoccupavit futurum.

{{anchor+|381|[[Aeneis/Liber X#380|381.]]}} {{sc|}}Magno pondere hoc est magni ponderis, ut “aere cavo clipeum” pro ‘aeris cavi’,

{{anchor+|383|[[Aeneis/Liber X#380|383.]]}} {{sc|}}Receptat ideo frequentativo usus est, quia haerentem hastam ossibus avellere facile non poterat. et expressit moram quandam et molitionem extrahentis. ergo ‘receptat’  est frequenti concussione divellit. tale est et illud “clipeoque sinistram insertabam aptans”.

{{anchor+|384|[[Aeneis/Liber X#380|384.]]}} {{sc|}}quem non super occupat ‘quem super’  Lagum, subauditur ‘stantem’, super occupat quem non desuper occupat: ideo autem ‘desuper’, quia Pallas ad evellendam hastam fuerat inclinatus.

{{anchor+|385|[[Aeneis/Liber X#385|385.]]}} {{sc|}}Nam pallas ante rventem dum furit ordo est: nam eundem Pallas ante excipit, id est dolo interimit; ille enim incautus fuerat, furens propter crudelem mortem sodalis, unde et incautus fuerat.

{{anchor+|387|[[Aeneis/Liber X#385|387.]]}} {{sc|}}Tumido in pulmone et naturaliter tumido, et quia furebat. ‘in pulmone’  autem ‘recondit’  archaismos est pro ‘in pulmonem’,

{{anchor+|388|[[Aeneis/Liber X#385|388.]]}} {{sc|}}hinc sthenium petit pro ‘tunc’, loci adverbium pro temporis. rhoeti de gente vetusta anchemolum haec fabula in Latinis nusquam invenitur auctoribus. Avienus tamen, qui totum Livium iambis scripsit, hanc commemorat, dicens Graecam esse. Rhoetus ergo Marrubiorum rex fuerat in Italia, qui Anchemolo filio Casperiam superduxit novercam: hanc privignus stupravit. quo cognito cum eum pater persequeretur et ad poenam vocaret, fugiens ille se ad Turnum contulit: ad Daunum. merito ergo in bello Turni Dauni filio Anchemolus gratiam reddit. ‘gente’  autem ‘vetusta’  ideo, quia a Phorco, deo marino, originem ducere legitur. hoc totum Alexander Polyhistor tradit, quem Lucius Sulla civitate donavit.

{{anchor+|390|[[Aeneis/Liber X#390|390.]]}} {{sc|}}vos etiam gemini ut supra “tu quoque flaventem prima lanugine malas”.

{{anchor+|392|[[Aeneis/Liber X#390|392.]]}} {{sc|}}Svis etiam suis: Lucanus “et amissum fratrem lugentibus offert”. et est absolutum, suis omnibus, non suis parentibus tantum.

{{anchor+|393|[[Aeneis/Liber X#390|393.]]}} {{sc|}}Discrimina differentias.

{{anchor+|394|[[Aeneis/Liber X#390|394.]]}} {{sc|}}Thymbre pro ‘Thymber’, metri causa metaplasmum fecit: ipse enim superius ‘Thymber’  dixit. evandrius possessivum est modo, non patronymicon.

{{anchor+|395|[[Aeneis/Liber X#395|395.]]}} {{sc|}}decisa svum mire ‘suum’, tamquam dominum, a quo fuerat separata.

{{anchor+|396|[[Aeneis/Liber X#395|396.]]}} {{sc|}}Semianimesque micant digiti ferrumque retractant Ennii est, ut “oscitat in campis caput a cervice revulsum, semianimesque micant oculi lucemque requirunt”: quem versum ita ut fuit, transtulit ad suum carmen Varro Atacinus.

{{anchor+|397|[[Aeneis/Liber X#395|397.]]}} {{sc|}}Tuentes modo videntes, alibi defendentes significat.

{{anchor+|398|[[Aeneis/Liber X#395|398.]]}} {{sc|}}Dolor et pudor sic de Mezentio “aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu”. alii dolorem alicuius studii ardorem et promptam gloriae cupiditatem veterum more dictum volunt, ut Graeci πόνον appellant: Lucilius in quinto “nam omnibus unus dolor est captus labosque”.

{{anchor+|399|[[Aeneis/Liber X#395|399.]]}} {{sc|}}Fugientem rhoetea praeter id est praeterfugientem.

{{anchor+|400|[[Aeneis/Liber X#400|400.]]}} {{sc|}}tantumque morae fuit ilo subaudis: ad mortem Ili hoc spatium fuit tantum, et haec sola mora, quo minus Ilus periret. de cuius morte cum nihil dicat, intellegendum est.

{{anchor+|402|[[Aeneis/Liber X#400|402.]]}} {{sc|}}intercipit quia intercipi aliena dicuntur. tevthra ab eo quod est ‘hic Teuthras huius Teuthrae’, quomodo ‘Aeneas Aeneae’,

{{anchor+|403|[[Aeneis/Liber X#400|403.]]}} {{sc|}}Tyren ab eo quod est ‘hic Tyres’,

{{anchor+|404|[[Aeneis/Liber X#400|404.]]}} {{sc|}}semianimis potest et ‘semianimis’  ab eo quod est ‘semianimus’  legi.

{{anchor+|405|[[Aeneis/Liber X#405|405.]]}} {{sc|}}Optato id est ex voto: per aestatem enim venti frequenter optantur et quasi contingere videntur ex voto, quia †difficuli aestate validiores sunt.

{{anchor+|406|[[Aeneis/Liber X#405|406.]]}} {{sc|}}dispersa ex diversis locis.

{{anchor+|407|[[Aeneis/Liber X#405|407.]]}} {{sc|}}mediis absolute dixit. extenditur una sicut duces diversis locis commissa proelia continuaverant.

{{anchor+|408|[[Aeneis/Liber X#405|408.]]}} {{sc|}}Acies vulcania ideo abusus est, quia comparatio ad bellum pertinet: nam de igne aciem dicere satis incongruum est: ergo ‘acies Vulcania’  vis ignis, quae late per campos effunditur.

{{anchor+|409|[[Aeneis/Liber X#405|409.]]}} {{sc|}}ille sedens non quasi Pallas, pugnantibus suis, nihil agat, sed comparatur illius securitati huius voluntas. victor cui vota processerunt, voti compos, ἐπιτυχών . ovantes abusio est, non proprietas.

{{anchor+|410|[[Aeneis/Liber X#410|410.]]}} {{sc|}}Coit omnis in unum id est conpellitur: unanimiter omnes fortiter faciunt.

{{anchor+|411|[[Aeneis/Liber X#410|411.]]}} {{sc|}}Sed bellis acer ‘sed’  modo inceptiva particula est, ut in Sallustio saepius, sicut ‘at’  interdum: nam non est coniunctio ratiocinantis.

{{anchor+|412|[[Aeneis/Liber X#410|412.]]}} {{sc|}}In sva colligit arma post scutum se clausit, alibi “et se collegit in arma”.

{{anchor+|415|[[Aeneis/Liber X#415|415.]]}} {{sc|}}Elatam in ivgulum iugulo suo vulnus minantem.

{{anchor+|417|[[Aeneis/Liber X#415|417.]]}} {{sc|}}Fata canens quasi divinus. alii ‘cavens’  legunt; secundum quod non statim et divinus: nam et ab aliis audita cavere potuerat.

{{anchor+|418|[[Aeneis/Liber X#415|418.]]}} {{sc|}}Canentia lumina aut hypallage est pro ‘ipse canens’: aut physicam rem dixit; dicuntur enim pupillae mortis tempore albescere.

{{anchor+|419|[[Aeneis/Liber X#415|419.]]}} {{sc|}}Iniecere manum parcae traxerunt debitum sibi. et sermone usus est iuris: nam manus iniectio dicitur quotiens, nulla iudicis auctoritate expectata, rem nobis debitam vindicamus. telisque sacrarunt evandri multis experimentis ostenditur Vergilium subtiliter et aliud agentem ritum vetustissimorum sacrorum referre. hic ergo cum dicit ‘telisque sacrarunt Euandri’  docet, quidquid destinatum fuerit diis, id sacrum appellari. perveniri autem ad deos non posse, nisi libera ab onere corporis fuerit anima: quod nisi morte fieri non potest. oportune ergo his sacratum Halesum loquitur, cum inminebat interitus.

{{anchor+|421|[[Aeneis/Liber X#420|421.]]}} {{sc|}}Da nunc thybri pater vicinum invocat numen, circa cuius ripas bella tractantur: sic supra “tu dea, tu praesens nostro succurre labori”.

{{anchor+|422|[[Aeneis/Liber X#420|422.]]}} {{sc|}}duri aut fortis, aut asperi et crudelis in hostes.

{{anchor+|423|[[Aeneis/Liber X#420|423.]]}} {{sc|}}Tua quercus in tuis ripis creata. sane superius de speciebus stativi augurii dictum est, in quibus capillorem esse diximus, quod hoc loco tangit. capillor autem dicitur cum auspicato arbor capitur et consecratur Iovi Fulguri: dicit enim his versibus ‘da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro, fortunam’  et reliqua, ‘haec arma exuviasque viri tua quercus habebit’: hic ergo cum arborem nominat, videtur veteris ritus inducere mentionem.

{{anchor+|424|[[Aeneis/Liber X#420|424.]]}} {{sc|}}Avdiit modo exaudiit et ad effectum deduxit, paulo post tantum audiit, ut “audiit Alcides iuvenem”. dum texit dum spoliat; nam tempus praesens est, non praeteritum ab eo quod est ‘tego’: sic Plautus “ego hunc hominem hodie texam pallio”. et ‘tegit’  ‘te’  primam syllabam corripit, ut tantum positione longa sit.

{{anchor+|425|[[Aeneis/Liber X#425|425.]]}} {{sc|}}inermum et ‘inermem’  dicimus et ‘inermum’,

{{anchor+|426|[[Aeneis/Liber X#425|426.]]}} {{sc|}}At non caede viri tanta perterrita sinit agmina subaudis ‘esse’,

{{anchor+|427|[[Aeneis/Liber X#425|427.]]}} {{sc|}}primus abantem ideo ‘primus’, quia comites eius exemplum secuti sunt; nam infert ‘sternitur Arcadiae proles sternuntur Etrusci’  et ‘agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis’,

{{anchor+|428|[[Aeneis/Liber X#425|428.]]}} {{sc|}}oppositum obstantem, fortiter pugnantem. et quidam dubium volunt, utrum ‘pugnae oppositum’, an ‘nodum pugnae’, quod est melius. nodumque moramque bene addidit ‘moram’, ne ‘nodum’  aliud acciperemus: nam ‘nodus’  proprie est densa peditum multitudo, sicut ‘turma’  equitum, ut lectum est in disciplina militari. ‘nodum’  ergo pro difficultate accipe, quae vix possit resolvi.

{{anchor+|430|[[Aeneis/Liber X#430|430.]]}} {{sc|}}Grais inperdita corpora teucri quos Graeci perdere nequiverunt. Teucros autem accipimus quos secum duxit Aeneas; nam ait “quorum de numero qui sese in bella sequantur praestantes virtute legit”. aliter non procedit: nam paulo post erupturi sunt qui obsidentur in castris. ‘inperdita’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|432|[[Aeneis/Liber X#430|432.]]}} {{sc|}}Extremi addensent acies Lucanus “quantum pede prima relato constringit gyros acies”. ‘denseo’  autem secundae coniugationis est. nec turba moveri tela manvsque sinit Lucanus “gladiosque suos conpressa timebat”. quidam sane ‘turbam’  multitudinem accipiunt; nam plurali numero ‘turbas’  perturbationes dixerunt et strepitus: unde et Terentium “turbas lampadas” propter strepitum volunt dixisse, cum parcus senex ‹nec]2 puerperam per publicum duci suadeat nec strepitum per turbas adhiberi.

{{anchor+|438|[[Aeneis/Liber X#435|438.]]}} {{sc|}}Maiore sub hoste sub hostilitate: nam sub diversis hostibus pereunt.

{{anchor+|439|[[Aeneis/Liber X#435|439.]]}} {{sc|}}monet succedere lavso expositio talis est: monitus a sorore continuo secat agmen, atque ut vidit socios.

{{anchor+|442|[[Aeneis/Liber X#440|442.]]}} {{sc|}}feror pro ‘ferri debeo’, id est ire debeo.

{{anchor+|443|[[Aeneis/Liber X#440|443.]]}} {{sc|}}cuperem ipse parens spectator adesset aspere et amare dictum: multa enim mala graviora videntur si ante oculos nostros eveniant, quam si audiantur. tale est et in secundo de Polite “qui nati coram me cernere letum fecisti”: non enim obicit Pyrrho, quod occiderit, quia hoc ius belli exigebat, sed quare vidente patre: et his similia, ut “inpositique rogis iuvenes ante ora parentum” et “an fratris miseri letum ut crudele videres?” et “vidi oculos ante ipse meos” et “victum tendere palmas Ausonii videre”.

{{anchor+|444|[[Aeneis/Liber X#440|444.]]}} {{sc|}}Aequore ivsso pro ‘ipsi iussi’, et est usurpatum participium: nam ‘iubeor’  non dicimus, unde potest venire ‘iussus’, sic ergo hic participium usurpavit, ut Horatius verbum, dicens “haec ego procurare et idoneus imperor et non invitus”. ergo satis licenter dictum est, adeo ut huic loco {{wl|Q722683|Probus}} [hic corruptum] alogum adposuerit.

{{anchor+|445|[[Aeneis/Liber X#445|445.]]}} {{sc|}}Tum deinde.

{{anchor+|446|[[Aeneis/Liber X#445|446.]]}} {{sc|}}stupet in turno id est in Turnum intuens.

{{anchor+|447|[[Aeneis/Liber X#445|447.]]}} {{sc|}}omnia quae omnia? an circa Turni arma et corpus?

{{anchor+|448|[[Aeneis/Liber X#445|448.]]}} {{sc|}}Tyranni regis superbi.

{{anchor+|449|[[Aeneis/Liber X#445|449.]]}} {{sc|}}Aut spoliis ego iam raptis lavdabor opimis aut leto insigni dilemma argumentum, quod est ab utraque parte firmissimum et concludit adversarium. spoliis opimis quae dux duci detrahit, ut diximus supra, sunt spolia opima.

{{anchor+|450|[[Aeneis/Liber X#450|450.]]}} {{sc|}}sorti pater aequus utrique est ‘sorti’  pro ‘casui’  et ‘fortunae’, aequus hoc est aequo animo feret, si cecidero: quia dixerat Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’,

{{anchor+|452|[[Aeneis/Liber X#450|452.]]}} {{sc|}}Frigidus arcadibus coit in praecordia sanguis praesagio mortis futurae.

{{anchor+|453|[[Aeneis/Liber X#450|453.]]}} {{sc|}}pedes apparat ire ne videatur pugnae iniquitate vicisse.

{{anchor+|454|[[Aeneis/Liber X#450|454.]]}} {{sc|}}Specula cum vidit ab alta hoc ad currus altitudinem spectat, leo ad Turni violentiam atque feritatem. et est ordo: utque leo advolat, talis est Turni imago venientis.

{{anchor+|457|[[Aeneis/Liber X#455|457.]]}} {{sc|}}Contigvum postquam vidit eum venisse intra iactum teli, scilicet ut posset feriri.

{{anchor+|458|[[Aeneis/Liber X#455|458.]]}} {{sc|}}Ire prior pallas subaudis ‘voluit’, alii ‘ire’  pro ‘it’  legunt, ut sit infinitivus pro indicativo. si qua si quo modo. fors fortuna. et dictum est propter illud “audentes fortuna iuvat”. avsum num pro ‘audentem’ ?

{{anchor+|460|[[Aeneis/Liber X#460|460.]]}} {{sc|}}per patris hospitium deest ‘mei’,

{{anchor+|461|[[Aeneis/Liber X#460|461.]]}} {{sc|}}Te precor alcide supra contra inferiorem hostem fluminis imploravit auxilium: nunc contra hostem maiorem viribus deum invocat virtute praestantem.

{{anchor+|462|[[Aeneis/Liber X#460|462.]]}} {{sc|}}Cernat semineci ad illud quod ait Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’  hic dicit ‘ipse suum cernat interitum’,

{{anchor+|463|[[Aeneis/Liber X#460|463.]]}} {{sc|}}Victoremque ferant morientia lumina turni Donatus dicit ‘meminerint’, sed melius est ‘sustineant’, quasi pondus et poenam: nec enim meminisse possunt oculi.

{{anchor+|465|[[Aeneis/Liber X#465|465.]]}} {{sc|}}Lacrimasque effundit inanes hic ostendit eventum futurum.

{{anchor+|467|[[Aeneis/Liber X#465|467.]]}} {{sc|}}Stat sva cuique dies sectis philosophorum poetae pro qualitate negotiorum semper utuntur, nec se umquam ad unam alligant nisi quorum hoc propositum est, ut fecit Lucretius, qui Epicureos tantum secutus est. scimus autem inter se sectas esse contrarias: unde fit ut in uno poeta aliqua contraria inveniamus, non ex ipsius vitio, sed ex varietate sectarum. illud namque quod ait in quarto “sed misera ante diem”, Epicureorum est, qui casibus cuncta concedunt: nunc quod dicit ‘stat sua cuique dies’, stoicorum est, qui dicunt fatorum statuta servari. sane prudenter fecit ut fluxam et vagam opinionem Epicureorum daret homini, id est sibi, — nam illud ex persona poetae dictum — hanc autem validam daret Iovi: nam stoici et nimiae virtutis sunt et cultores deorum. ‘stat’  autem fixa est. ‘dies’  vero tempus vitae; nam feminino usus est genere: cum enim masculino utimur, re vera diem significamus. sane prudenter negaturus a causa coepit, quia qui rogat, dum suspensus expectatione est, potest audire causam, cur sibi postea negatum sit; ceterum si statim neges, non admittit excusationem: ideo negaturus Iuppiter sic coepit. breve tempus vitae quia quandoque finitur: ipse paulo post “Rhaebe diu, res si qua diu mortalibus ulla est, viximus”, item Cicero “quid est enim hoc ipsum diu, in quo est aliquid extremum?”

{{anchor+|468|[[Aeneis/Liber X#465|468.]]}} {{sc|}}Omnibus est magna consolatio, quae ostendit non esse dolenda communia. quis enim indignetur, contingere eum quod omnium est? sed famam extendere factis contra illud quod occurrebat, vitanda esse ardua, si communis omnibus mors esset, vita brevis, dicit ideo amandas esse virtutes, ut vitae brevitas fama et gloriae meritis possit augeri.

{{anchor+|469|[[Aeneis/Liber X#465|469.]]}} {{sc|}}Opus officium.

{{anchor+|470|[[Aeneis/Liber X#470|470.]]}} {{sc|}}Gnati deum ut Achilles Thetidis, Memnon Aurorae, Ascalaphus Martis.

{{anchor+|471|[[Aeneis/Liber X#470|471.]]}} {{sc|}}Sarpedon secundum Vergilii declinationem, ut “nothum Sarpedonis alti”, paenultima habebit accentum in nominativo; secundum Homerum, qui et Sarpedontos et Sarpedonos facit, et ultima et paenultima syllaba habet accentum. etiam sva turnum multi ‘et iam’  legunt, ut sit ‘ecce’, et pertinet ad consolationem si cito periturus est ille qui vincit.

{{anchor+|472|[[Aeneis/Liber X#470|472.]]}} {{sc|}}Metas fines, ut “his ego nec metas rerum nec tempora pono”. pervenit bene ad exprimendum celerem mortis adventum praeterito usus est tempore.

{{anchor+|473|[[Aeneis/Liber X#470|473.]]}} {{sc|}}Rutvlorum reicit arvis respiciendo fecit partem feliciorem, ut “aspice nos hoc tantum”: quicquid enim Iuppiter videt, admodum iuvat. reicit ‘re’  naturaliter brevis est et eam pro longa posuit: sic alibi “reice, ne maculis infuscet vellera pullis”: quod licet possit excusari, quia cum facit ‘reieci’, ‘i’  inter duas vocales posita, producit superiorem, ut dicamus longam eam esse spe, quia per declinationem longa futura est: tamen quia in hac re argumentum magis est quam ratio, dicamus ectasin factam, quae poetis plerumque conceditur.

{{anchor+|475|[[Aeneis/Liber X#475|475.]]}} {{sc|}}Fulgentem diripit ensem ne iacto telo inermis esset.

{{anchor+|477|[[Aeneis/Liber X#475|477.]]}} {{sc|}}Viam molita hoc est cum difficultate quaesivit: per quod et soliditas clipei, et minus firmus hastae iactus ostenditur.

{{anchor+|478|[[Aeneis/Liber X#475|478.]]}} {{sc|}}strinxit tactu modico praeteriit: ita enim ab antiquis dicebatur: et est significatio levis vulneris.

{{anchor+|479|[[Aeneis/Liber X#475|479.]]}} {{sc|}}ferro praefixum robur periphrasis hastae.

{{anchor+|481|[[Aeneis/Liber X#480|481.]]}} {{sc|}}Nunc mage sit legitur et ‘nunc magis est’, unus tamen sensus est. sed si ‘mage’  legamus, propter metrum dictum est pro ‘magis’, sicut etiam ‘pote’  pro ‘potis’: Persius “qui pote? vis dicam? nugaris, cum tibi, calve”: quod adeo in usum venit, ut etiam in prosa inveniatur: Cicero in frumentaria “mage condemnatum hominem in iudicium adducere non posse”. penetrabile pro ‘penetrale’  dicitur: nam quod penetrat ‘penetrale’  dicitur, quod autem penetratur ‘penetrabile’,

{{anchor+|482|[[Aeneis/Liber X#480|482.]]}} {{sc|}}tot ferri terga non dicit quot terga, sed multa.

{{anchor+|483|[[Aeneis/Liber X#480|483.]]}} {{sc|}}cum pellis quidam ‘pellis’  humiliter dictum accipiunt.

{{anchor+|484|[[Aeneis/Liber X#480|484.]]}} {{sc|}}Cuspis ingens ita accipiendum est, ne incongruum sit, de puero si dixeris ‘ingens pectus’, sane cuspidem abusive pro hastae mucrone posuit.

{{anchor+|485|[[Aeneis/Liber X#485|485.]]}} {{sc|}}Et pectus perforat hic subdistinguendum, ut ‘ingens’, sicut diximus, ad superiora possit referri.

{{anchor+|487|[[Aeneis/Liber X#485|487.]]}} {{sc|}}Animusque sequvntur ‘animus’  pro anima: nam animus consilii est, anima vitae. quidam secundum Epicureos animam per totum corpus divisam esse volunt, et exinde posse fieri ut quis amputata parte corporis vivat: animum vero esse τὸ ἡγεμονικὸν animae, sine quo vivere non possumus: ergo secundum sectam sibi notam poetam locutum.

{{anchor+|488|[[Aeneis/Liber X#485|488.]]}} {{sc|}}sonitum super arma dedere {{wl|Q6691|Homeri}} est ἀράβησε δὲ τεύχε’  ἐπ’  αὐτῷ .

{{anchor+|491|[[Aeneis/Liber X#490|491.]]}} {{sc|}}Referte evandro potest et hic distingui, potest et supra ‘referte’, ut sit ‘Euandro remitto qualem meruit filium’,

{{anchor+|493|[[Aeneis/Liber X#490|493.]]}} {{sc|}}quidquid pro ‘quodcumque’: Plautus in Bacchidibus “quidquid est nomen sibi” (Bac. 25). solamen hvmandi est solacium dolentis scilicet patris: quia hoc solacium est viventium, humare defunctos.

{{anchor+|494|[[Aeneis/Liber X#490|494.]]}} {{sc|}}Stabunt constabunt. hoc ergo dicit: non illi parvo, non parvo periculo, constabunt Aeneae hospitia. et est proverbialis sensus.

{{anchor+|496|[[Aeneis/Liber X#495|496.]]}} {{sc|}}Baltei potest et synaeresis esse ‘baltei’, potest et hypermetrus versus; nam sequens a vocali inchoat. balteus autem a numero singulari masculini est tantum generis: Iuvenalis “balteus et tunicae et cristae”: in numero vero plurali et neutri: idem Iuvenalis “quotiens rumoribus ulciscuntur baltea”.

{{anchor+|497|[[Aeneis/Liber X#495|497.]]}} {{sc|}}Inpressumque nefas insculptum Danaidum nefas. Donatus tamen ‘inpressum’  dicit coactum, quod a patre conpulsae sunt facere. sane fabula talis est. Aegyptus et Danaus fratres fuere. sed cum inter eos contentio de Memphidis imperio fuisset, multis saepe †aduotus contumeliis Danaus fratri Aegypto cessit imperio et relicta ‹patria› ad Peloponnesum perrexit. cuius cives ibi rex factus a suo nomine Danaos appellavit. quod cum Aegyptum momordisset, veritus, ne Danaus de filiabus per generos et nepotes auxilia conquireret, fraude concepta, filiis suis quinquaginta fratris filias in matrimonium postulavit. quas Danaus, dolorem exilii retinens, mox promisit. sed cum factae essent nuptiae, sponsae omnes sponsos suos, monente patre Danao, nuptiali nocte necaverunt: sola Hypermestra servato Lynceo fugam dedit, qui post adeptus patruum Danaum interemit. hae Danaides apud inferos hanc poenam habuisse dicuntur, ut in dolium pertusum aquam mittant. nefas declinatione caret. sub nocte pro ‘in nocte’,

{{anchor+|499|[[Aeneis/Liber X#495|499.]]}} {{sc|}}Clonus evrytides laus ab artifice, ut “mira quem fecerat arte Lycaon”, item “divini opus Alcimedontis”. caelaverat auro non auro caelaverat, sed in auro.

{{anchor+|500|[[Aeneis/Liber X#500|500.]]}} {{sc|}}ovat iactat, gloriatur. et est ordo, quo spolio potitus ovat gaudetque.

{{anchor+|501|[[Aeneis/Liber X#500|501.]]}} {{sc|}}Nescia mens hominum hoc ad Turnum pertinet: quia propter hunc periturus est balteum, quem nunc se sustulisse laetatur.

{{anchor+|502|[[Aeneis/Liber X#500|502.]]}} {{sc|}}servare modum num quia ‘nescia’, ideo ‘nec servare modum’ ? sublata elata.

{{anchor+|503|[[Aeneis/Liber X#500|503.]]}} {{sc|}}Magno cum optaverit emptum ‘magno emptum’, scilicet pretio: sci et alibi “et magno mercentur Atridae”. et est sensus talis: erit tempus quo Turnus optabit quovis pretio redimere, ne ipse Pallantem occidisse videatur.

{{anchor+|505|[[Aeneis/Liber X#505|505.]]}} {{sc|}}Multo gemitu cum multo gemitu. multo gemitu lacrimis: minus est hic ‘cum’,

{{anchor+|507|[[Aeneis/Liber X#505|507.]]}} {{sc|}}O dolor hos duos versus plerique a poeta dictos volunt, alii a sociis qui reportant cadaver. ‘dolor’  autem propter illud ‘haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert’, ‘decus’  propter illud ‘cum tamen ingentes Rutulorum linquis acervos’,

{{anchor+|510|[[Aeneis/Liber X#510|510.]]}} {{sc|}}mali tanti de morte Pallantis scilicet, ut postea inferantur quae praeterea addit. certior auctor id est nuntius verus.

{{anchor+|511|[[Aeneis/Liber X#510|511.]]}} {{sc|}}Tenvi discrimine leti modico mortis interstitio: per quod magna Pallantis virtus ostenditur, quo interempto omnis est in fugam conversus exercitus.

{{anchor+|512|[[Aeneis/Liber X#510|512.]]}} {{sc|}}Versis fugatis.

{{anchor+|513|[[Aeneis/Liber X#510|513.]]}} {{sc|}}latumque per agmen ‘latum limitem ardens agit per agmen’, id est facit: sic melius, quam si dicas ‘latum per agmen’, ergo sic intellegamus, aut per ordinem, aut per hypallagen; nam et supra sic ait “haec ego vasta dabo et lato te limite ducam”.

{{anchor+|515|[[Aeneis/Liber X#515|515.]]}} {{sc|}}Pallas evander in ipsis omnia sunt oculis erat rectum: Pallas, Euander, mensae quas advena primas tunc adiit, dextraeque datae, in ipsis omnia sunt oculis. sed perite scissa est narratio, per quam animus Aeneae perturbatus exprimitur.

{{anchor+|517|[[Aeneis/Liber X#515|517.]]}} {{sc|}}tunc adiit quidam ‘tunc’  pro ‘quondam’  accipiunt.

{{anchor+|518|[[Aeneis/Liber X#515|518.]]}} {{sc|}}quattvor hic ivvenes emphasis virtutis quod multos, quod iuvenes, quod armatos, quod rapit: minus enim fuerat si dixisset ‘capit’: unde in XI. “vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris inferias”.

{{anchor+|519|[[Aeneis/Liber X#515|519.]]}} {{sc|}}Inferias quos immolet umbris inferiae sunt sacra mortuorum, quod inferis solvuntur. sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari: quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii appellati sunt.

{{anchor+|520|[[Aeneis/Liber X#520|520.]]}} {{sc|}}Captivo sanguine pro ‘captivorum’, ut “captivi pendent currus”, item “captivaque vestis congeritur”: et est, ut diximus, speciosus ornatus.

{{anchor+|521|[[Aeneis/Liber X#520|521.]]}} {{sc|}}Mago dativus est, ut supra “Ilo namque procul”. contenderat adversum iecerat.

{{anchor+|522|[[Aeneis/Liber X#520|522.]]}} {{sc|}}ille astu ‘astu’  pro scientia bellica. subit subsidit.

{{anchor+|524|[[Aeneis/Liber X#520|524.]]}} {{sc|}}Per patrios manes et spes surgentis ivli per eas personas rogat, propter quas precatur. et bene, ut in belli calore, breviter omnes locos ad impetrandam veniam conplectitur.

{{anchor+|526|[[Aeneis/Liber X#525|526.]]}} {{sc|}}Penitus defossa talenta multi enim divitias suas obruebant: unde Horatius “quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?” sane melius ‘infossa’  diceret, quam ‘defossa’, ad quod est metri necessitate conpulsus: nam fugit dubiam syllabam. et quidam volunt, tria genera argenti vel auri poetam conplexum, signatum, factum, infectum: signatum, quod in vasis et signis, ut ‘caelati argenti’; infectum quod in massis, ut ‘infectique mihi’, atqui talentum non ad numerum solet, sed ad pondus referri; nisi forte usum temporis sui heroicis temporibus poeta voluerit applicare.

{{anchor+|528|[[Aeneis/Liber X#525|528.]]}} {{sc|}}Non hic victoria teucrum vertitur in meo scilicet interitu. Lucanus “non pondera rerum, nec momenta sumus”.

{{anchor+|529|[[Aeneis/Liber X#525|529.]]}} {{sc|}}dabit discrimina ‘dabit’  aut conpensabit, aut faciet, ut “quas turbas dedit”. ‘discrimina’  autem differentiam circa eventum et victoriam.

{{anchor+|532|[[Aeneis/Liber X#530|532.]]}} {{sc|}}Gnatis parce tuis ‘talenta parce’  per accusativum Plautine dictum, qui ait in Milite “parce vocem” (Mil. 1220). sane qui in Vergilium scripsit declamationes, de hoc loco hoc ait ex persona Aeneae: ‘in{{wl|Q722683|Probus}} es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’, ‘parce’  autem est secundum antiquos ‘serva’, ut apud Lucilium et Ennium invenitur. quod autem dicit ‘gnatis parce tuis’, cum supra dixerit ‘gnatoque patrique’, non est contrarium: nam ‘liberos’  etiam unum dicimus filium, adeo ut Terentius etiam filiam ‘liberos’  dixerit, ut in Hecyra “qui illum dignum decreverunt, suos cui liberos committerent”, ubi pater de filio ad uxorem loquitur. ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnatos de uno diceret. commercia vicissitudines et ignoscendi facultatem; vel captivorum redemptionem.

{{anchor+|533|[[Aeneis/Liber X#530|533.]]}} {{sc|}}iam tum pallante perempto pro ‘iam tum cum Pallantem peremit’,

{{anchor+|534|[[Aeneis/Liber X#530|534.]]}} {{sc|}}hoc patris Anchisae manes idem sentire et patrem et filium dicit, quasi hoc commodum ad illos pertineat.

{{anchor+|537|[[Aeneis/Liber X#535|537.]]}} {{sc|}}Nec procul haemonides hoc nomen licet possit esse patronymicon, quia in ‘des’  exit, ut dicamus Haemonis filius, tamen melius est ut id proprium esse dicamus, quia nusquam aliud nomen eius aut praemissum est aut secutum: ergo simile est patronymico, ut sit ‘Haemonides’  sicut Thucydides.

{{anchor+|538|[[Aeneis/Liber X#535|538.]]}} {{sc|}}Infula fascia in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent: quae plerumque lata est, plerumque tortilis de albo et cocco.

{{anchor+|539|[[Aeneis/Liber X#535|539.]]}} {{sc|}}Insignibus armis Asper sic legit et utitur Sallustii exemplo, qui ait “equo atque armis insignibus”: {{wl|Q722683|Probus}} vero ‘insignibus albis’  dicit legendum, ut vestes albas accipiamus, quae sunt sacerdotibus congruae, sicut Statius de Amphiarao dicit.

{{anchor+|540|[[Aeneis/Liber X#540|540.]]}} {{sc|}}agit campo insequitur per campum.

{{anchor+|541|[[Aeneis/Liber X#540|541.]]}} {{sc|}}Immolat quasi victimam, ut ille consueverat: nam hoc verbo ad sacerdotis nomen adlusit. sane immolari proprie dicuntur hostiae, non cum caeduntur, sed cum accipiunt molam salsam: Cato in originibus ita ait “Lavini boves immolatos, prius quam caederentur profugisse in †siciliam”. ingentique umbra tegit aut magnitudine corporis sui, aut clipei obumbrat eius cadaver: aut ‘ingenti umbra’, id est morte tegit, ut “in aeternam clauduntur lumina noctem”: aut ‘ingenti umbra tegit’  secundum usum accipiendum, id est insultatione eum opprimit et adumbrat, ut superatos dicimus adumbratos: aut ‘ingenti umbra tegit’  †aut inferior tegat adversum hostes a fortiore quod institutum vivunt causa spoliorum detrahendorum: sequitur enim ‘arma Serestus lecta refert humeris’, serestus Serestos duos intellegamus, unum in castris et unum cum Aenea: nam Troiani nondum erupere de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exemplo esse possit “Assaracique duo”.

{{anchor+|542|[[Aeneis/Liber X#540|542.]]}} {{sc|}}Lecta refert proprie dixit: nam spolia quae aptantur tropaeis, legi dicuntur, id est eligi. tibi rex gradive ut “tibi, Phoebe, sacravit”. tropaeum declinatio latina est, unde paenultima habebit accentum; in numero vero plurali quia tropaea dicimus, sicut Graeci, nec aliquid inde mutilamus, erit in antepaenultima accentus, sicut apud Graecos.

{{anchor+|543|[[Aeneis/Liber X#540|543.]]}} {{sc|}}Instavrant acies κατὰ τὸ σιωπώμενον ante fusas accipimus ex eo quod dixit ‘instaurant’, vulcani stirpe creatus notandum stirpem de patre dictam, cum semper de longa generis significatione dicatur.

{{anchor+|544|[[Aeneis/Liber X#540|544.]]}} {{sc|}}veniens pro ‘qui venerat’,

{{anchor+|545|[[Aeneis/Liber X#545|545.]]}} {{sc|}}Dardanides patronymicon a maioribus. anxyris ense sinistram quidam ex hoc volunt intellegi etiam Umbronem occisum: constat enim vere ab Aenea occisum, sicut ipse in catalogo ait “sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum evaluit”.

{{anchor+|546|[[Aeneis/Liber X#545|546.]]}} {{sc|}}deiecerat plusquamperfecto usus est ad exprimendam celeritatem, ut “suras incluserat auro”.

{{anchor+|547|[[Aeneis/Liber X#545|547.]]}} {{sc|}}Dixerat ille aliquid proverbialiter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. Cornutus ut sordidum inprobat.

{{anchor+|548|[[Aeneis/Liber X#545|548.]]}} {{sc|}}Caeloque animum fortasse ferebat forte se exaequaverat caelo, ut de Aenea Drances “quibus caelo te laudibus aequem”: aut ‘ferebat’  elevabat, quod solus esset maiore senectute victurus, debellatis omnibus, id est Aenea cum suis.

{{anchor+|549|[[Aeneis/Liber X#545|549.]]}} {{sc|}}longos pro ‘multos’,

{{anchor+|551|[[Aeneis/Liber X#550|551.]]}} {{sc|}}Silvicolae favno dryope quem nympha crearat Faunus hoc loco quidam rusticus intellegendus est, non deus, sicut supra Anxyr, quem legimus Iovem. alii Fauni filium, sed antequam Faunus in deorum numero reciperetur. non nulli etiam nympham non deam volunt, sed Graece sponsam dictam, vel quae recens nupta sit, ne incredibile sit ex duobus numinibus procreatum esse mortalem: quamquam haec numina secundum Aristotelem aliquando moriantur: nam et Eryx, Veneris et Neptuni filius, ab Hercule occisus est.

{{anchor+|552|[[Aeneis/Liber X#550|552.]]}} {{sc|}}Ille reducta id est longa, ut “interea videt Aeneas in valle reducta”. et intellegimus protenta hasta Tarquiti arma esse inpedita. alii ‘reducta’  retro acta dicunt, quod non procedit.

{{anchor+|553|[[Aeneis/Liber X#550|553.]]}} {{sc|}}inpedit non permisit usui esse ad protegendum Tarquitum.

{{anchor+|555|[[Aeneis/Liber X#555|555.]]}} {{sc|}}deturbat terrae hoc est in terram.

{{anchor+|556|[[Aeneis/Liber X#555|556.]]}} {{sc|}}super haec inimico pectore fatur quaeritur quid tantum iste commiserat, ut sic saeviret Aeneas? sed ubique de morte Pallantis obicitur dolor.

{{anchor+|557|[[Aeneis/Liber X#555|557.]]}} {{sc|}}Istic nunc sarcasmos est, id est hostilis inrisio. ‘istic’  autem pro ‘hic’, non te optima mater utrum vere mater, an terra patria?

{{anchor+|558|[[Aeneis/Liber X#555|558.]]}} {{sc|}}Patrio sepulchro aut etiam hinc apparet, Faunum hominem fuisse: aut, ut quidam volunt, potest hoc ad matrem referri, ut dicat Aeneas quod mater eum sepelire non possit in sui patris monumentis, id est in avi eius materni.

{{anchor+|559|[[Aeneis/Liber X#555|559.]]}} {{sc|}}alitibus feris σαρκοφάγοις οἰωνοῖς : Plautus “avi me ferae similem faciam, ut praedicas” (Capt. 123).

{{anchor+|560|[[Aeneis/Liber X#560|560.]]}} {{sc|}}Inpasti ita avidi, ut semper credantur inpasti, sicut de harpyiis dixit “et pallida semper ora fame”, quasi fame.

{{anchor+|561|[[Aeneis/Liber X#560|561.]]}} {{sc|}}prima agmina qui agminis erant primi.

{{anchor+|562|[[Aeneis/Liber X#560|562.]]}} {{sc|}}fortemque numam fuluvmque camertem fulvum ξανθόν . horum in catalogo meminit.

{{anchor+|564|[[Aeneis/Liber X#560|564.]]}} {{sc|}}Avsonidum pro ‘Ausonidarum’, sicut ‘deum’  pro ‘deorum’: nam ‘Ausonidum’  a genere feminino venit ut ‘haec Ausonis’  et ‘hae Ausonides’, ‘Ausonidarum’  vero venit ab eo quod est ‘hic Ausonida huius Ausonidae’, tacitis regnavit amyclis inter Caietam et Terracinam oppidum constitutum est a Laconibus, qui comites Castoris et Pollucis fuerunt — cum Glauco, filio Minois, in Italiam venerunt et misti cum Ausonis — et ab Amyclis, provinciae Laconicae civitate, ei inditum nomen est. Lacones itaque isti cum secundum Pythagoream sectam a caede omnium animalium abstinerent — unde Iuvenalis “cunctis animalibus abstinuit qui tamquam homine” — et ex vicinis paludibus natas serpentes occidere nefas putarent, ab iisdem interempti sunt: unde Amyclas tacitas dicit, id est Pythagoreas: nam Pythagorica virtus est quinquennale silentium. Cicero propter nimiam modestiam perisse illos ait, dum a finitimis accipiunt iniurias et tacent eas. est et alia expositio: cum frequenter falso nuntiarentur hostes et inani terrore civitas quassaretur, lata lege cautum est ne quis umquam hostis nuntiaret adventum. postea cum vere hostis veniret, nullo nuntiante, ex inproviso civitas capta est: unde tacitae Amyclae dictae sunt, quod periere silentio. hinc est quod ait Lucilius “mihi necesse est loqui: nam scio Amyclas tacendo perisse”. vel ‘tacitis’  de quibus taceatur, id est ignobiles et non dignae aliqua opinione: vel hypallage est pro ‘ipse tacitus’,

{{anchor+|565|[[Aeneis/Liber X#565|565.]]}} {{sc|}}Aegaeon qualis ipse est qui et Briareus dicitur, Caeli et Terrae filius. alii hunc ex Terra et Ponto natum dicunt, qui habuit Cottum et Gygen fratres. hic contra Titanas Iovi adfuisse dicitur, vel, ut quidam volunt, Saturno. ignem pectoribus arsisse Asper dicit, ignem hunc animae intellegendum calorem, venientem ex ferocia, ut sit ‘cum vim suae crudelitatis efflaret’, ut in georgicis “spirantem naribus ignem” de equo. alii ignem hunc fulminis volunt, ut sit dictum quemadmodum in primo “illum expirantem transfixo pectore flammas”. sane notandum ‘ignem arsisse’, cum igni alia res ardeat.

{{anchor+|567|[[Aeneis/Liber X#565|567.]]}} {{sc|}}iovis cum fulmina contra quia dicitur flammam emisisse oribus suis contra Iovis fulmen. {{wl|Q6691|Homerus}} nihil dicit aliud, quam centum manus eum habuisse et auxilio eum Iovi adversus Neptunum, Iunonem et Minervam fuisse. et forte aut suum ignem, aut Iovis, acceptum spirasse pro eo, ut sit ‘contra’  non adversus Iovem, sed similiter, a pari, ut Terentius in Adelphis in capite comoediae “ille ut item contra me habeat facio sedulo”.

{{anchor+|568|[[Aeneis/Liber X#565|568.]]}} {{sc|}}paribus id est inter se paribus.

{{anchor+|569|[[Aeneis/Liber X#565|569.]]}} {{sc|}}Sic ut non unam manum putares: namque ad hoc pertinet comparatio, ut intellegamus, eum multitudinis vice dimicasse. desaevit autem hic valde saevit, alias saevire desinit.

{{anchor+|570|[[Aeneis/Liber X#570|570.]]}} {{sc|}}Intepvit mucro nimia scilicet caede.

{{anchor+|571|[[Aeneis/Liber X#570|571.]]}} {{sc|}}Quadriivges propter homoeoteleuton noluit dicere ‘quadriiugos’, et contulit se ad aliam declinationem: nam et ‘quadriiuges’  et ‘quadriiugos’  dicimus, sicut ‘inermis’  et ‘inermus’, ‘exanimis’  et ‘exanimus’,

{{anchor+|572|[[Aeneis/Liber X#570|572.]]}} {{sc|}}Atque illi equi scilicet, nam ad superiora retulit: quod sciendum est esse vitiosum; interposuit enim ‘adversaque pectora’, longe gradientem longis gradibus incedentem: et est militaris incessus. aut e longinquo.

{{anchor+|574|[[Aeneis/Liber X#570|574.]]}} {{sc|}}effunduntque ducem et hoc loco omisit occisum, ut supra “Dardanides contra furit”.

{{anchor+|575|[[Aeneis/Liber X#575|575.]]}} {{sc|}}Biivgis erit nominativus ‘hic biiugus’: nam alias biiugibus faceret, si esset tertiae formae ab eo quod est ‘hic biiugis, huius biiugis’,

{{anchor+|579|[[Aeneis/Liber X#575|579.]]}} {{sc|}}adversaque ingens hoc est adversus ipse cum hasta apparuit. et bene ‘ingens’  visus, cum adversa hasta minaretur.

{{anchor+|581|[[Aeneis/Liber X#580|581.]]}} {{sc|}}Non diomedis equos nec currum cernis achillis duos obicit a quibus est victus Aeneas, nec tamen usquequaque: nam eorum impetus evitavit.

{{anchor+|583|[[Aeneis/Liber X#580|583.]]}} {{sc|}}vesano hic poeta adfectionem suam accommodavit dicendo ‘vesano’,

{{anchor+|585|[[Aeneis/Liber X#585|585.]]}} {{sc|}}Dicta parat potest legi et ‘dicta parat contra’,

{{anchor+|586|[[Aeneis/Liber X#585|586.]]}} {{sc|}}Pronus pendens ‘pronus’  nomen est, nam et comparatur, ut ‘pronior’, si autem participium esset, fieret vitiosa elocutio sine interpositione coniunctionis.

{{anchor+|587|[[Aeneis/Liber X#585|587.]]}} {{sc|}}admonvit praeterito praesenti. proiecto extento, ut “proiectaque saxa Pachyni”. proiecto] id est ante iacto.

{{anchor+|592|[[Aeneis/Liber X#590|592.]]}} {{sc|}}Lucage nulla tuos currus fuga segnis equorum prodidit a. v. v. e. h. v. haec adlocutio contraria est superiori, hoc enim continet: obiecisti mihi quod sim et a Diomede et ab Achille conversus in fugam; te vero, o Lucage, nec equorum tarditas prodidit, quod mihi contigit cum a Diomede occisus est Pandarus qui in eodem curru dimicabat, nec aliqua umbra equi tui sunt territi, quod factum saepius in Homero legitur, sicut et paulo post Turnum agit imago bella deserere. potest tamen et ad illud referri quo tempore eum ab Achille nube cava Neptunus eripuit, ut in quinto commemoratur. potest et ad aliud referri, quod Niphaeus paulo ante ab equis suis proditus est.

{{anchor+|594|[[Aeneis/Liber X#590|594.]]}} {{sc|}}Ipse rotis saliens sarcasmos est; nam per inrisionem dictum est, qui non morte deiectus es: ille enim vulneratus ceciderat. ‘rotis’  autem curru, a parte totum.

{{anchor+|598|[[Aeneis/Liber X#595|598.]]}} {{sc|}}Sine permitte, relinque, patere, id est συγχώρησον .

{{anchor+|601|[[Aeneis/Liber X#600|601.]]}} {{sc|}}Latebras animae pectus definitio est pectoris, id est in quo anima latet et continetur.

{{anchor+|602|[[Aeneis/Liber X#600|602.]]}} {{sc|}}Edebat quasi ad spectaculum: unde et munerum editores vocantur. funera caedes, ut “quis funera fando explicet”.

{{anchor+|603|[[Aeneis/Liber X#600|603.]]}} {{sc|}}torrentis aquae notandum quod ‘aquae’  addiderit, cum absolute ‘torrens’  dicatur.

{{anchor+|604|[[Aeneis/Liber X#600|604.]]}} {{sc|}}more furens exposuit superiora epitheta. tandem erumpunt solutam obsidionem ostendit.

{{anchor+|605|[[Aeneis/Liber X#605|605.]]}} {{sc|}}ascanius puer syllepsis. est ordo: Ascanius et iuventus; nam ‘obsessa’  et ad Ascanium pertinet.

{{anchor+|608|[[Aeneis/Liber X#605|608.]]}} {{sc|}}Ut rebare ut arbitrabaris, verum est quod Troiani Veneris virtute nituntur. et dictum est per ironiam: nam superfluo quidam hanc orationem simpliciter dictam volunt, ut re vera dicat Iuppiter per se nihil posse Troianos. quod falsum est, adeo ut Iunonis oratio ad ironiam, non ad simplicia verba respondeat. nec te sententia fallit hoc per parenthesin dictum est.

{{anchor+|609|[[Aeneis/Liber X#605|609.]]}} {{sc|}}Vivida id est fortis, ut “sed bello vivida virtus”.

{{anchor+|611|[[Aeneis/Liber X#610|611.]]}} {{sc|}}Cui ivno summissa humilis. et quia intellexit obliqua Troianorum accusatione inpugnari suum pudorem, etiam ipsa respondet oblique.

{{anchor+|612|[[Aeneis/Liber X#610|612.]]}} {{sc|}}Tristia vel quae tristem faciant: vel quae severa: Terentius “tristis veritas inest in vultu atque in verbis fides”, item contra Vergilius “furias amnemque severum”, id est tristem.

{{anchor+|615|[[Aeneis/Liber X#615|615.]]}} {{sc|}}Quin ut non: nam confirmativa particula est. quidam hunc ordinem esse volunt: namque si mihi, quae quondam fuerat, vis in amore foret, non hoc mihi negares, quin possem pugnae subducere Turnum. alii hoc genus elocutionis accipiunt, ut per ea quae per parenthesin posita sunt, reliquo sensui occurratur, non his quae primo posita sunt: hic enim ad illud quod insertum est ‘non hoc mihi namque negares omnipotens’  ‘quin et pugnae subducere Turnum et Dauno possem incolumem servare parenti’, alioquin dempta hac parenthesi, non congruit primum cum postremo, si ita dicas ‘si mihi quae quondam fuerat quamque esse decebat, vis in amore ‹foret›, quin et pugnae abducere Turnum et Dauno incolumem possem servare parenti’: Plautus in Cistellaria “is servus, sed abhinc annos factum est XVI., cum conspicatus est primo crepusculo puellam exponi” (Cas. 39-41, non Cist.).

{{anchor+|617|[[Aeneis/Liber X#615|617.]]}} {{sc|}}Nunc pereat teucrisque pio det sanguine poenas ductus est; nam non agit ut pereat, sed magis favet eius saluti: nam statim subicitur, cur indigne fiat ‘ille tamen nostra deducit origine nomen’, ut in secundo “iamdudum sumite poenas, hoc Ithacus velit et magno mercentur Atridae”. quod autem dicit ‘pio sanguine’, Aeneae eum latenter exaequat, qui ubique inducitur cultor deorum.

{{anchor+|618|[[Aeneis/Liber X#615|618.]]}} {{sc|}}Ille tamen quamquam moriturus est, tamen a diis originem ducit. nostra divina, id est aut Iovis, aut Iunonis, aut omnium deorum.

{{anchor+|619|[[Aeneis/Liber X#615|619.]]}} {{sc|}}Quartus pater abavus: nec est contrarium illud, quod ait supra “cui Pilumnus avus”: potuit enim fieri ut et avus eius et abavus a Pilumno Pilumni nominarentur. ergo per patris appellationem ostendit cognationem.

{{anchor+|621|[[Aeneis/Liber X#620|621.]]}} {{sc|}}rex aetherii breviter sic fatur ubique reges breviter loquentes ostendit “Iuppiter haec paucis” et “tum breviter Dido vultum demissa profatur”.

{{anchor+|622|[[Aeneis/Liber X#620|622.]]}} {{sc|}}Si mora praesentis leti ex Iovis concessione quali arte egerit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. caduco morituro.

{{anchor+|623|[[Aeneis/Liber X#620|623.]]}} {{sc|}}Ponere facere, vel, ut quidam volunt, constituere et decernere: alii ‘ponere’  pro ‘dare’, ut “haec pro virginitate reponit?” sane ‘ponere’  facere, sicut Lucilius Homerum secutus, qui ait ἄλγε’  ἔθηκε id est fecit. alii ‘ponere’  putare, ut solet dici ‘pone me hoc fecisse’,

{{anchor+|625|[[Aeneis/Liber X#625|625.]]}} {{sc|}}Hactenus indulsisse vacat id est sufficit. ingenti arte locutus est: nam dicendo ‘vacat’  ostendit, supra hoc breve spatium ulterius bonam stellarum inradiationem Turni fata differre non posse: unde non ait ‘indulsisse libet’, sed ‘vacat’, ac si diceret: iam undique in mortem truditur Turnus, hoc tantum vacat spatium, id est intervallum temporis, quasi hoc spatium, hic locus est ut parumper differatur. hinc est quod et supra ait “metasque dati pervenit ad aevi”.

{{anchor+|626|[[Aeneis/Liber X#625|626.]]}} {{sc|}}Venia vlla beneficium, quod te speras mereri. et duas habet significationes: quod petitur, ut hic, et quod conceditur, ut “si qua est victis venia hostibus, oro”.

{{anchor+|627|[[Aeneis/Liber X#625|627.]]}} {{sc|}}mutarive deest ‘posse’, an mutatum iri?

{{anchor+|628|[[Aeneis/Liber X#625|628.]]}} {{sc|}}Quae voce gravaris quae negas fato; vox enim Iovis fatum est: Statius “et vocem fata secuntur”. hoc autem dicit: utinam quae negas voce, id est fato, mente praestares. nam si Iovis vox fatum est, potest aliud fando fati ordinem commutare. ‘gravaris’  autem negas, graviter fers. et hac elocutione non nisi per accusativum utimur, ut si dicas ‘gravor adventum tuum’, id est graviter fero, gravor praesentiam tuam: nam et ipse sic dixit ‘quae gravaris’, aliter non dicimus in hac significatione. similiter etiam accusativo casu utimur, cum volumus absolutam facere elocutionem et per gerundi modum aliquid dicere, ut ‘petendum mihi est equum, codicem, byrrum’  — hinc Vergilius “aut pacem Troiano ab rege petendum”, sic Sallustius “castra sine vulnere introitum” — nam si dixeris ‘petendus est codex’, iam non per gerundi modum agis, sed participialiter loqueris.

{{anchor+|629|[[Aeneis/Liber X#625|629.]]}} {{sc|}}Rata firma, perpetua.

{{anchor+|631|[[Aeneis/Liber X#630|631.]]}} {{sc|}}Veri vana feror id est sum veritatis ignara.

{{anchor+|632|[[Aeneis/Liber X#630|632.]]}} {{sc|}}orsa pro dictis et fatis.

{{anchor+|634|[[Aeneis/Liber X#630|634.]]}} {{sc|}}Nimbo succincta id est nubibus, quia praemisit ‘agens hiemem’: quod nisi esset, splendorem acciperemus, qui est circa corpus deorum.

{{anchor+|636|[[Aeneis/Liber X#635|636.]]}} {{sc|}}tum dea potest sensu integro ‘dea’  detrahi. nube cava erit nominativus ‘haec nubes’; nam ‘nubs’  non dicimus, quod ait Livius Andronicus, qui primus edidit fabulam [Latinam] apud nos.

{{anchor+|638|[[Aeneis/Liber X#635|638.]]}} {{sc|}}Ivbasque propter equinam caudam, quae esse solebat in galeis, ut “cristaque hirsutus equina”.

{{anchor+|639|[[Aeneis/Liber X#635|639.]]}} {{sc|}}Divini adsimulat capitis hoc ex persona poetae dictum est de Aenea, intuentis futura: nam post mortem in numerum referetur deorum. inania nec a membris, nec a mente venientia.

{{anchor+|641|[[Aeneis/Liber X#640|641.]]}} {{sc|}}Obita morte sumpta, suscepta et conpleta: obiri enim supremus dies dicitur.

{{anchor+|642|[[Aeneis/Liber X#640|642.]]}} {{sc|}}aut quae sopitos d. s. s. ‘quae somnia’  pro ‘qualia insomnia’, quae per somnum videmus.

{{anchor+|643|[[Aeneis/Liber X#640|643.]]}} {{sc|}}Exultat ‘exultare’  est gaudere, et per se plenum est: nam ‘insultare’  est irridere inimicos. et dicimus ‘insulto tibi’, licet Sallustius dixerit “multos ab adulescentia bonos insultaverat”: quamvis possit illic alia esse significatio, id est in multos bonos insultaverat, hoc est impetum fecerat.

{{anchor+|644|[[Aeneis/Liber X#640|644.]]}} {{sc|}}Inritatque virum telis ideo hac arte agit Iuno et imagine decipit Turnum, quia si ei ex aperto fugam suaderet, more viri fortis ille fugae praeponeret mortem, cum praesertim ipse in sequentibus dicat “usque adeone mori miserum est?”

{{anchor+|648|[[Aeneis/Liber X#645|648.]]}} {{sc|}}Turbidus elatus adrogantia, tumens.

{{anchor+|649|[[Aeneis/Liber X#645|649.]]}} {{sc|}}pactos nunc passivum, ut ‘pacta puella’,

{{anchor+|650|[[Aeneis/Liber X#650|650.]]}} {{sc|}}Tellus quaesita per undas sic alibi “en agros et quam bello, Troiane, petisti Hesperiam metire iacens”.

{{anchor+|651|[[Aeneis/Liber X#650|651.]]}} {{sc|}}Vociferans sequitur sequens clamabat, non ante dixit et sic est secutus.

{{anchor+|652|[[Aeneis/Liber X#650|652.]]}} {{sc|}}Nec ferre videt sva gavdia ventos proverbium est ‘venti ferunt gaudia’, id est laetatur incassum: sic supra “sed aurae omnia discerpunt”, item “partem mente dedit, partem volucres dispersit in auras”.

{{anchor+|653|[[Aeneis/Liber X#650|653.]]}} {{sc|}}Forte ratis descriptio per parecbasin facta, non enim a superioribus pendet, sed ante dictis adiungitur, ut “insula Sicanium iuxta latus”. has autem descriptiones esse aptas et raras convenit, sicut etiam Horatius docet in arte poetica, dicens “purpureus late qui splendeat unus et alter adsuitur pannus”: sunt enim ornatui. crepidine saxi crepido est abrupti saxi altitudo. crepidines etiam templorum dici ipsos suggestus, in quibus aedes sunt conlocatae: et crepidines viarum, id est ipsae eminentiae dextrae sinistraeque. sane hoc loco antiptosis facta est propter metrum: ‘coniuncta’  ergo ‘crepidine’  pro ‘crepidini’, sicut “haeret pede pes” pro ‘pedi’, est autem ablativus pro dativo.

{{anchor+|655|[[Aeneis/Liber X#655|655.]]}} {{sc|}}Osinius ipse est quem supra Massicum dixit. ergo, ut diximus, [si] Osinius proprium est, Massicus appellativum: licet possit fieri ut duo nomina unius sint, ut Numa Pompilius, Alexander Magnus, Numanus Romulus. alii volunt non eundem esse Massicum, quem Osinium; nam duas civitates supra commemorat, Clusium et Cosam: et tradunt potuisse fieri ut hic Osinius rex quidem unius de memoratis fuerit civitatibus, sed sub imperio Massici egerit: nam et Rhamnetem et Romulum, quos in ducum ordinem non numeravit, reges fuisse dixit. alii hunc postea κατὰ τὸ σιωπώμενον volunt venisse, quia in catalogo eius non meminit. clusinis oris Tusciae civitate.

{{anchor+|658|[[Aeneis/Liber X#655|658.]]}} {{sc|}}Transilit hoc sermone festinantis celeritas indicatur.

{{anchor+|659|[[Aeneis/Liber X#655|659.]]}} {{sc|}}vix proram asyndeton: sic enim melius. rvmpit satvrnia funem debuit dici ‘cum rumpit Saturnia funem’, ut “vix e conspectu Siculae telluris, cum Iuno aeternum servans”. ideo autem ‘rumpit’, ne deprehenso dolo Turnus ad bellum rediret.

{{anchor+|660|[[Aeneis/Liber X#660|660.]]}} {{sc|}}revoluta per aequora navem hypallage est pro ‘revolutam navem’,

{{anchor+|661|[[Aeneis/Liber X#660|661.]]}} {{sc|}}Illum autem Aeneas absentem in proelia poscit sic melius, quam sicut non nulli volunt — Urbanus namque sic legit — ‘ille autem Aenean absentem in proelia poscit’, ut ‘obvia multa virum dat corpora morti’  de nautis in navi inventis intellegamus. quod non procedit; nam absens dicitur qui recedit: quod nunc Turno congruit, non Aeneae qui interest proeliis. ‘ille autem Aenean’  legunt, †quo si ita est quia Aeneas ‘multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|665|[[Aeneis/Liber X#665|665.]]}} {{sc|}}Medio ad medium. turbo vis venti.

{{anchor+|666|[[Aeneis/Liber X#665|666.]]}} {{sc|}}Ignarus rerum id est artis per quam evaserat: hoc est nesciens hoc pro salute sua factum, ideoque et ‘ingratus’, nam et queritur.

{{anchor+|668|[[Aeneis/Liber X#665|668.]]}} {{sc|}}Omnipotens genitor duo antonomasiva pro uno proprio, ut “Tritonia Pallas”. tanton pro ‘tantone’, et constat mutilatas partes orationis accentum in eodem loco habere, in quo etiam integrae habuerunt: nam moria, id est minores particulae, ut ‘que, ne, ve, ce’, quotiens iunguntur aliis partibus, ante se accentum faciunt, qualislibet sit syllaba quae praecedit, sive brevis sive longa, ut ‘musaque, huiusve, illucce, tantone’, adduce, deduce: et haec mutilata similiter proferuntur, scilicet sub eodem accentu.

{{anchor+|670|[[Aeneis/Liber X#670|670.]]}} {{sc|}}quo feror? unde abii? bene variavit adverbia et pronomina. quemve reducit?? ‘quem’  qualem, ut “hunc ego te Euryale aspicio?” et quasi nescius sui est in tanta rerum permutatione.

{{anchor+|671|[[Aeneis/Liber X#670|671.]]}} {{sc|}}Lavrentisne iterum m. quasi deliberatio est.

{{anchor+|672|[[Aeneis/Liber X#670|672.]]}} {{sc|}}Quid manus illa virum?? syllepsis per genus: nam a manu, id est multitudine, ad viros, a feminino ad masculinum, transitum fecit. ergo figuratum et per genus et per numerum. est autem mira defectio, id est quid dicunt?

{{anchor+|673|[[Aeneis/Liber X#670|673.]]}} {{sc|}}quosve nefas Asper ‘quosne’  legit et adnotavit ‘ne’  pro ‘ve’, quasi expletiva particula.

{{anchor+|674|[[Aeneis/Liber X#670|674.]]}} {{sc|}}Palantes video intellegimus eum non longe a terra fuisse: nam quod ait supra ‘medio fert aequore’, ut diximus, ‘ad medium’  accipiendum est. aut quia medium dicitur omne quod est inter finem et initium, ut “interea medium Aeneas iam classe tenebat”. gemitumque cadentum accipio hinc apparet de Aenea dictum ‘obvia multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|675|[[Aeneis/Liber X#675|675.]]}} {{sc|}}Ima terra dolet sibi etiam infelicium vota sublata: siquidem in mari constitutus optare sibi hiatum non potest terrae. imam autem terram prudenter dixit, quae sustinet et continet maria.

{{anchor+|676|[[Aeneis/Liber X#675|676.]]}} {{sc|}}Miserescite venti pro petentis qualitate nonnumquam etiam mors videtur esse miseratio, ut hoc loco, item supra “figite me, si qua est pietas”. ‘miserescite’  autem quis ante hunc? ab eo quod est ‘miseresco’  et ‘miserescimus’,

{{anchor+|677|[[Aeneis/Liber X#675|677.]]}} {{sc|}}turnus adoro id est iuxta veteres, qui ‘adorare’  adloqui dicebant: nam ideo et adorea laus bellica, quod omnes eum cum gratulatione adloquebantur, qui in bello fortiter fecit. adoro ‘ad’  vacat, et est metri causa additum.

{{anchor+|678|[[Aeneis/Liber X#675|678.]]}} {{sc|}}Syrtis ubi harenosa sunt loca syrtes vocantur: ergo ‘inmittite me ad saeva vada syrtium’  aut ad harenosa loca, aut re vera ad syrtes, id est ad mundi extrema, quo me nec fama comitetur, id est ubi me nemo sciat desertorem esse.

{{anchor+|681|[[Aeneis/Liber X#680|681.]]}} {{sc|}}Mucrone indvat aut καταχρηστικῶς dixit ‘induat’  pro ‘feriat’: aut hypallage est pro ‘mucronem suo induat corpore’, si enim ‘induere’  est vestire, non mucrone corpus induitur, sed induitur mucro corpore, id est tegitur et vestitur.

{{anchor+|682|[[Aeneis/Liber X#680|682.]]}} {{sc|}}Crudum crudelem, cruentum. exigat aviditas mori cupientis ostenditur.

{{anchor+|686|[[Aeneis/Liber X#685|686.]]}} {{sc|}}Animi miserata pro ‘animo miserata’: nam figurate locutus est, sicut “o praestans animi iuvenis” pro ‘animo’, id est illa re.

{{anchor+|688|[[Aeneis/Liber X#685|688.]]}} {{sc|}}Ad urbem Ardeam. et ideo sic longe, ne ex propinquo statim rediret, et ut eum adfectus retineret parentis.

{{anchor+|689|[[Aeneis/Liber X#685|689.]]}} {{sc|}}At iovis interea monitis novimus sacrilegum esse Mezentium, novimus quoque Iovem etiam adhortatum esse alios deos, ut a bello desisterent, et dixisse “rex Iuppiter omnibus idem”. quomodo ergo procedit ‘at Iovis interea monitis’ ? dicimus primum, Iovem iustitiae favere, non partibus: quod si est, iure Mezentium in Turni locum facit venire, ut iustum proelium inveniatur, ne una penitus sit pars a ducibus destituta. quod autem dicitur, sacrilegum Iuppiter admonere non debuit, non admonet, ut vincat, sed ut possit perire. illud etiam frustra quaeritur, quemadmodum numini sacrilegus obtemperare potuerit, cum Mezentium non aperte Iuppiter moneat, sed ei iniciat tale desiderium: unde est “dine hunc ardorem mentibus addunt, Euryale? an sua cuique deus fit dira cupido?” monitis ab eo quod est ‘haec monita’  hic venit dativus; nam et ‘hos monitus’  dicimus, ut Persius “hos pueris monitus patres infundere lippos”. sed a quarta declinatione nec singulari dativo utimur nec plurali: nam unum nomen est de his, quae licet duplicem habeant declinationem, tamen aliquibus eorum casibus propter asperitatem non utimur, ut ‘laurui lauribus’, cum et ‘huius laurus’  et ‘ab hac lauru’  dicamus.

{{anchor+|691|[[Aeneis/Liber X#690|691.]]}} {{sc|}}Concurrunt Tyrrhenae acies quae specialiter odio Mezentii in bellum ruebant.

{{anchor+|692|[[Aeneis/Liber X#690|692.]]}} {{sc|}}uni odiisque bene repetitur ‘uni’, ut ostendat conspirationem Etruscorum olim Mezentio incumbere.

{{anchor+|693|[[Aeneis/Liber X#690|693.]]}} {{sc|}}Prodit in aequor extenditur: hinc Iuvenalis “quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt Italiam”.

{{anchor+|694|[[Aeneis/Liber X#690|694.]]}} {{sc|}}Ponto contra pelagus: nam dativus est.

{{anchor+|695|[[Aeneis/Liber X#695|695.]]}} {{sc|}}vim cunctam id est violentiam, impetum. caelique marisque sicut Mezentius odiorum et telorum totius exercitus.

{{anchor+|697|[[Aeneis/Liber X#695|697.]]}} {{sc|}}Fugacem velocem modo, vel fugientem.

{{anchor+|698|[[Aeneis/Liber X#695|698.]]}} {{sc|}}Latagum occupat os pro ‘Latagi os occupat’, et est Graeca figura, in Homero frequens, ut si dicas ἔκρουσεν Ἀχιλλέα τὸν πόδα , id est Achillem percussit pedem pro percussit Achillis pedem.

{{anchor+|699|[[Aeneis/Liber X#695|699.]]}} {{sc|}}Poplite palmum ea parte, qua plurimum poterat.

{{anchor+|700|[[Aeneis/Liber X#700|700.]]}} {{sc|}}segnem sinit qui vulneratus nihil iam efficere potuit.

{{anchor+|701|[[Aeneis/Liber X#700|701.]]}} {{sc|}}Donat habere Graeca figura, ut “argenti magnum dat ferre talentum”.

{{anchor+|703|[[Aeneis/Liber X#700|703.]]}} {{sc|}}theano mater Mimantis.

{{anchor+|705|[[Aeneis/Liber X#705|705.]]}} {{sc|}}Cisseis Hecuba filia Cissei secundum Euripidem, nam secundum alios Dymantis est. quod autem ait ‘face praegnas’, haec ratio est, quia antequam pareret, facem se peperisse vidit in somnis. parin creat plus est, quam si diceret ‘face praegnas †incendit paret’, urbe paterna occubat subaudis ‘Paris’: quod ut non diceret, metri est necessitate conpulsus: nam deest ‘qui’, ut sit ‘qui urbe paterna’,

{{anchor+|706|[[Aeneis/Liber X#705|706.]]}} {{sc|}}Ignarum lavrens habet ora mimanta scilicet casus sui; vera tamen est lectio ‘ignarum’, id est ignoratum, qui nesciretur: et est supina significatio, sicut in quarto “liquitque volatile ferrum nescius” pro ‘qui nesciebatur’, alii hypallagen volunt esse, ut sit ‘Mimas in Laurenti ora ignota iacet’,

{{anchor+|707|[[Aeneis/Liber X#705|707.]]}} {{sc|}}ac velut ille antiqui ‘ille’  vel magnitudini vel nobilitati adsignabant, ut “multum ille et terris” et “Poenorum qualis in arvis saucius ille gravi”.

{{anchor+|708|[[Aeneis/Liber X#705|708.]]}} {{sc|}}Actus coactus in retia.

{{anchor+|709|[[Aeneis/Liber X#705|709.]]}} {{sc|}}Defendit texit, ut “hic mihi dum teneras defendo a frigore myrtos”. vesulus mons Liguriae est iuxta Alpes. Liguria autem cohaeret Tusciae, de qua fuerat Mezentius: unde satis est congrua comparatio. sane de hoc Vesulo quidam duo flumina, Rhodanum et Padum, nasci dicunt, quorum unus, id est Rhodanus, in Tyrrhenum mare, alter, id est Padus, in Adriaticum fluit. multosque pro ‘multosve’: non enim vicina est palus Laurentia monti Vesulo, ut possit unus idemque aper intellegi. sane lavrentia pro ‘Laurens’: nam vera et recta derivatio haec est.

{{anchor+|710|[[Aeneis/Liber X#710|710.]]}} {{sc|}}Pastus pro ‘pastum’, nam supra ait ‘quem’: ergo antiptosis est.

{{anchor+|711|[[Aeneis/Liber X#710|711.]]}} {{sc|}}Inhorrvit armos id est armis inhorruit: aut certe in armos horruit et erexit saetas.

{{anchor+|712|[[Aeneis/Liber X#710|712.]]}} {{sc|}}irasci deest ‘est’,

{{anchor+|713|[[Aeneis/Liber X#710|713.]]}} {{sc|}}Tutis clamoribus praeter periculum: id est ipsi tuti.

{{anchor+|714|[[Aeneis/Liber X#710|714.]]}} {{sc|}}Ivstae irae quibus quasi odium est propter illud “mortua quin etiam iungebat corpora vivis componens manibusque manus atque oribus ora”.

{{anchor+|717|[[Aeneis/Liber X#715|717.]]}} {{sc|}}Cunctatur disponit se per omnes partes. tergo scuto, ut “et venit adversi in tergum Sulmonis”.

{{anchor+|719|[[Aeneis/Liber X#715|719.]]}} {{sc|}}Corythi de finibus Corythus est et civitas Tusciae, et mons, et rex, pater Dardani: unde nunc ad quodvis potest referri ‘de finibus Corythi’,

{{anchor+|720|[[Aeneis/Liber X#720|720.]]}} {{sc|}}Graius homo oriundo quidem Graecus, sed qui nunc de Tuscia venisset ad bellum.

{{anchor+|721|[[Aeneis/Liber X#720|721.]]}} {{sc|}}Miscentem perturbantem.

{{anchor+|722|[[Aeneis/Liber X#720|722.]]}} {{sc|}}Purpureum pennis galeam significat purpureas cristas habentem; aut certe ‘purpureum pinnis’  pulchrum, bene galeatum, ut “purpurei cristis iuvenes”, id est pulchri. pactae conivgis hic ordo est: conciliata primo, dein conventa, dein pacta, dein sponsa.

{{anchor+|724|[[Aeneis/Liber X#720|724.]]}} {{sc|}}Vaesana fames alibi “et malesuada Fames”. fugacem velocem.

{{anchor+|725|[[Aeneis/Liber X#725|725.]]}} {{sc|}}Surgentem in cornva id est crescentem, cornibus eminentem.

{{anchor+|726|[[Aeneis/Liber X#725|726.]]}} {{sc|}}Comasque arrexit naturale enim est, ut irati leones erigant iubas.

{{anchor+|727|[[Aeneis/Liber X#725|727.]]}} {{sc|}}Lavit ab eo quod est ‘lavo lavis’: nam hoc verbum et primae est coniugationis et tertiae, a qua nunc ait ‘lavit’, item Horatius “lavit amne crines”, item alibi “neque dulci mala vino lavere”. ergo ‘lavitum’  et ‘lavit’, sicut Plautus in Pseudolo “easque lacrimis lavis” (Ps. 10), id est umectas.

{{anchor+|731|[[Aeneis/Liber X#730|731.]]}} {{sc|}}Infracta aut valde fracta: aut re vera infracta.

{{anchor+|732|[[Aeneis/Liber X#730|732.]]}} {{sc|}}Oroden istum Oroden, virum fortem, intellegimus in fugam necessitate esse conversum: nam ipse paulo post dicturus est ad hortandos socios ‘pars belli haud temnenda viri, iacet altus Orodes’,

{{anchor+|733|[[Aeneis/Liber X#730|733.]]}} {{sc|}}nec iacta caecum unum sensum per duos extulit. ‘caecum vulnus’  autem, quod averso infigitur.

{{anchor+|735|[[Aeneis/Liber X#735|735.]]}} {{sc|}}Furto insidiis.

{{anchor+|736|[[Aeneis/Liber X#735|736.]]}} {{sc|}}pede nixus et hasta deest ‘ait’,

{{anchor+|737|[[Aeneis/Liber X#735|737.]]}} {{sc|}}Havd temnenda viri Asper ‘viris’  legit, ut sit, aliis haud temnenda: alioqui ipse ait ‘fugientem haud est dignatus Orodem sternere’, altus magnus, ut “sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo”.

{{anchor+|738|[[Aeneis/Liber X#735|738.]]}} {{sc|}}Paeana secuti paean proprie Apollinis laus est, sed abusive etiam aliorum dicitur; unde Pindarus opus suum, quod et hominum et deorum continet laudes, paeanas vocavit. quamvis quidam alium Paeana esse, alium Apollinem velint, sed vere ‘Paean’  Apollo. tamen paeana carmen esse victoriae Aeschylus docet, quod ideo Apollini dicatum est, quia malorum avertendorum potens est: unde et ab Homero ultricem inmittens pestilentiam inducitur.

{{anchor+|740|[[Aeneis/Liber X#740|740.]]}} {{sc|}}Nec longum laetabere duo dixit: nec diu laetaberis, nec diu me indefenso. {{wl|Q6691|Homeri}} autem more morienti dedit scientiam futurorum. longum autem pro ‘longe’: nomen pro adverbio posuit.

{{anchor+|742|[[Aeneis/Liber X#740|742.]]}} {{sc|}}Subridens per iracundiam ridens loquitur: unde et illud per inrisionem dictum accipitur ‘ast de me divum pater atque hominum rex viderit’, id est viderit utrum Mezentio possit nocere ille quem vos deorum et hominum creditis esse rectorem.

{{anchor+|744|[[Aeneis/Liber X#740|744.]]}} {{sc|}}Eduxit corpore telum quo facilius posset perire: Lucanus “non eget ingestis, sed vulsis pectore telis”.

{{anchor+|745|[[Aeneis/Liber X#745|745.]]}} {{sc|}}Dura quies blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’,

{{anchor+|747|[[Aeneis/Liber X#745|747.]]}} {{sc|}}Caedicus alcathoum hoc loco est confusio in aliquibus nominibus: nam quis sit Troianus, quis sit Rutulus, ignoratur.

{{anchor+|748|[[Aeneis/Liber X#745|748.]]}} {{sc|}}Rapo Rapon dicitur, sicut Tarchon; sed metri causa ‘n’  detraxit, ut possit synaliphe fieri, sicut supra “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant”.

{{anchor+|750|[[Aeneis/Liber X#750|750.]]}} {{sc|}}Infrenis casu equi asperrimi, qui frenorum sperneret regimen. infrenos autem etiam homines dicimus, ut “hinc Numidae infreni cingunt”. dicimus autem et infrenus et infrenis, sicut inermus et inermis.

{{anchor+|751|[[Aeneis/Liber X#750|751.]]}} {{sc|}}Processerat agis scilicet contra Messapum dimicaturus: quod nequivit efficere, nam a Valero ante quam ad Messapum perveniret, occisus est.

{{anchor+|752|[[Aeneis/Liber X#750|752.]]}} {{sc|}}Havd expers non ignarus virtutis parentum.

{{anchor+|754|[[Aeneis/Liber X#750|754.]]}} {{sc|}}Iaculo et longe fallente sagitta iactu longe fallentis sagittae: nam ἓν διὰ δυοῖν dixit, ut “hamis auroque trilicem”, item “molemque et montes insuper altos”. an ‘longe’  valde?

{{anchor+|755|[[Aeneis/Liber X#755|755.]]}} {{sc|}}mavors fortuna bellica.

{{anchor+|756|[[Aeneis/Liber X#755|756.]]}} {{sc|}}funera mortes. caedebant legitur et ‘cedebant’, id est terga vertebant, secundum quod ‘ruebant’  insequebantur significat. si autem ‘caedebant’, id est occidebant, ‘ruebant’  id est cadebant.

{{anchor+|758|[[Aeneis/Liber X#755|758.]]}} {{sc|}}Iram miserantur inanem generaliter dicit omnem iram bellicam: ubi enim tam inanis iracundia est, quam in bello, ubi ut pereamus irascimur? aut quia nulla causa tam iusta est, ut propter eam bellum geri debeat: nam ideo ait ‘et tantos mortalibus esse labores’, an ‘inanem’  non iuste conceptam? sic “inanis fletus” Aristaei, ut qui scilicet tanti non fuerint, propter quos ille sic lamentaretur.

{{anchor+|759|[[Aeneis/Liber X#755|759.]]}} {{sc|}}amborum pro ‘utrorumque’,

{{anchor+|761|[[Aeneis/Liber X#760|761.]]}} {{sc|}}Pallida tisiphone non ipsa dea, sed effectus furiae, id est furialis ardor, hoc est insania.

{{anchor+|763|[[Aeneis/Liber X#760|763.]]}} {{sc|}}Orion cum pedes incedit medii per maxima nerei stagna Orion, ut etiam in primo diximus, Oenopionis regis filius fuit, ei concessus a Iove, Mercurio Neptunoque, susceptis hospitio. hic venator inmensi corporis fuit, qui quodam tempore susceptus a rege Oenopione, cum vellet eius filiam vitiare, ille iratus opem Liberi patris, cuius erat filius, inploravit. is satyros misit, qui soporem infunderent Orioni et sic velut vinctum Oenopioni traderent arbitrio eius puniendum. tum ille Oenopion sopito ei oculos sustulit. caecus itaque Orion cum consuleret quemadmodum oculos posset recipere, responsum est ei, posse lumina restitui, si per pelagus ita contra orientem pergeret, ut loca luminum radiis solis semper offerret. quod ille efficere ita potuit: nam cum audisset strepitum cyclopum Iovi fulmina fabricantum, sono ad eos ductus, unum de his suis humeris superposuit et eo duce oraculi praecepta conplevit. non autem incongrue fingitur ire potuisse per medium pelagus, quasi filius pro parte Neptuni. haec autem comparatio pertinet ad solam corporis proceritatem. alii hunc Orionem tantae magnitudinis dicunt fuisse, ut nulla eum altitudo maris ingredientem potuerit morari, unde inter sidera receptus. sane ‘incedit’  pro ‘incessit’, praesens pro praeterito. per maxima autem nerei stagna epitheto elevavit tapinosin more suo.

{{anchor+|766|[[Aeneis/Liber X#765|766.]]}} {{sc|}}referens pro ‘ferens’  more antiquo: nam ‘re’  abundat.

{{anchor+|770|[[Aeneis/Liber X#770|770.]]}} {{sc|}}Inperterritus prima est conpositio, non secunda: nam hoc est ‘perterritus’  quod et ‘territus’, et tunc est vera conpositio, cum sermonis natura corrumpitur. sane ‘inperterritus’  quis ante hunc?

{{anchor+|771|[[Aeneis/Liber X#770|771.]]}} {{sc|}}mole sva stat hoc est in sua mole, ut dicitur ‘in vestigio’,

{{anchor+|772|[[Aeneis/Liber X#770|772.]]}} {{sc|}}Spatium emensus quantum satis hastae speciosa elocutio.

{{anchor+|773|[[Aeneis/Liber X#770|773.]]}} {{sc|}}dextra mihi deus sic dictum est, ut “in manibus Mars ipse viri”, ut non alium sibi putet deum esse sacrilegus, quam dextram et fortitudinem.

{{anchor+|774|[[Aeneis/Liber X#770|774.]]}} {{sc|}}Voveo consecro et dico. praedonis praedones sunt qui populandam alienam invadunt provinciam, ut alibi “perfidus alta petens abrepta virgine praedo”.

{{anchor+|775|[[Aeneis/Liber X#775|775.]]}} {{sc|}}Tropaeum tropaeum dictum est ἀπὸ τοῦ τρέπεσθαι , id est ab hostium conversione: unde qui hostem fugasset, merebatur tropaeum, qui autem occidisset, triumphum, ἀπὸ τοῦ θριαμβεύειν , id est ab exultatione. sciendum sane Lauso propriam ideo nihil profuisse pietatem, quod in eum pater mente sacrilega munera transferebat deorum et ei occisorum spolia devovebat.

{{anchor+|778|[[Aeneis/Liber X#775|778.]]}} {{sc|}}Antorem erit nominativus ‘hic Antores’, quomodo ‘Diores’: nam si ‘Antor’  fuerit nominativus singularis numeri, metri ratio non procedit: omnia enim Graeca nomina ‘or’  terminata, in obliquis casibus corripiuntur, ut ‘Hector Hectoris’, ‘Nestor Nestoris’, ‘Castor Castoris’,

{{anchor+|779|[[Aeneis/Liber X#775|779.]]}} {{sc|}}missus ab argis profectus, ut “missus in imperium magnum”.

{{anchor+|781|[[Aeneis/Liber X#780|781.]]}} {{sc|}}Alieno vulnere telo quod in Aenean fuerat destinatum. caelumque aspicit ut “alto quaesivit caelo lucem” item “hausit caelum mentemque recepit”: naturaliter enim morientes cupiunt satiari extremo lucis aspectu.

{{anchor+|782|[[Aeneis/Liber X#780|782.]]}} {{sc|}}Dulces moriens reminiscitur argos inter physica signa moriturorum etiam hoc legitur, patriae aspectum desiderare perituros, ut “et Tyrios deserta quaerere terra”. an ex facti paenitentia? qui ad patriam redire contempserat.

{{anchor+|784|[[Aeneis/Liber X#780|784.]]}} {{sc|}}Linea terga lino enim tegebantur scuta, ut posset inhaerere pictura.

{{anchor+|785|[[Aeneis/Liber X#785|785.]]}} {{sc|}}intextum tavris opus pro tergis: Plautus “ubi vivos homines mortui incursant boves” (As. 35). imaque sedit ingvine hypallage est ‘ima hasta’  pro ‘in imo inguine’,

{{anchor+|788|[[Aeneis/Liber X#785|788.]]}} {{sc|}}A femine ut etiam supra diximus, secundum Caprum erit nominativus ‘hoc femen’, licet nusquam lectum sit, ut etiam ipse commemorat.

{{anchor+|790|[[Aeneis/Liber X#790|790.]]}} {{sc|}}Lacrimaeque per ora volutae non viri fortis, sed filii est considerata persona.

{{anchor+|791|[[Aeneis/Liber X#790|791.]]}} {{sc|}}Optima facta alii legunt ‘optime’: est autem prosphonesis. hic in hoc loco, vel in hoc bello: nam adverbium est.

{{anchor+|792|[[Aeneis/Liber X#790|792.]]}} {{sc|}}Si qua fidem tanto est operi l. v. ‘si qua’  pro ‘si’, ut “Anthea si quem”: aut pro ‘si quam fidem’, et quaeritur ‘si qua fides’  a praeterito, an de futuro dicat. ‘tanto’  autem ‘operi’  non de suis carminibus dicit — nec enim sibi adrogaret — sed ‘tanto operi’, id est pietati et virtuti tuae: nam hic est sensus: ego quidem facta tua, o Lause, et mortem ex pietate venientem non silebo, si tamen credet vetustas ex scelerato homine pium filium fuisse procreatum.

{{anchor+|794|[[Aeneis/Liber X#790|794.]]}} {{sc|}}inutilis pro ‘vulnere debilitatus’, inque ligatus pro ‘inligatusque’: et est tmesis cum hysterologia.

{{anchor+|795|[[Aeneis/Liber X#795|795.]]}} {{sc|}}Inimicum hastile cuiusdam quasi picturae pompa describitur.

{{anchor+|797|[[Aeneis/Liber X#795|797.]]}} {{sc|}}Iamque adsurgentis dextrae ordo est: iamque subiit mucronem Aeneae dextrae adsurgentis et plagam ferentis. ‘subiit’  autem ‘mucronem’  iuxta usum praesentem accusativo iunxit, cum alibi antique dativo iunxerit, ut “muroque subibant”: quod suis locis plenius dictum est.

{{anchor+|798|[[Aeneis/Liber X#795|798.]]}} {{sc|}}Morando sustinvit moram iniciendo eius impetum lusit.

{{anchor+|800|[[Aeneis/Liber X#800|800.]]}} {{sc|}}Dum genitor nati parma p. a. de historia est: nam Scipio Africanus cum esset vix annorum decem et septem, patrem suum defendit in bello, nec cessit viginti et septem confossus vulneribus.

{{anchor+|802|[[Aeneis/Liber X#800|802.]]}} {{sc|}}furit Aeneas dolore scilicet, quod sibi Mezentius esset ereptus. et est integrum: quamquam furit, tenet se tamen.

{{anchor+|803|[[Aeneis/Liber X#800|803.]]}} {{sc|}}effusa si quando grandine praeteritum pro instanti posuit.

{{anchor+|804|[[Aeneis/Liber X#800|804.]]}} {{sc|}}Praecipitant praecipitantur.

{{anchor+|805|[[Aeneis/Liber X#805|805.]]}} {{sc|}}tuta latet arte quod scilicet se perite a tempestate defendunt. ‘tuta’  autem ‘arte’  quae tuetur.

{{anchor+|806|[[Aeneis/Liber X#805|806.]]}} {{sc|}}alti fornice saxi concameratione, caverna.

{{anchor+|807|[[Aeneis/Liber X#805|807.]]}} {{sc|}}Dum pluit hic distinguendum: nam si iunxeris ‘dum pluit in terris’, erit archaismos; debuit enim dicere ‘in terras’, tamen sciendum est hemistichium hoc Lucretii esse, quod ita ut invenit Vergilius ad suum transtulit carmen. in terris ut possint et viator et rusticus, quibus opera sunt in terris.

{{anchor+|808|[[Aeneis/Liber X#805|808.]]}} {{sc|}}Exercere diem hypallage est pro ‘ipsi per diem exerceri’,

{{anchor+|809|[[Aeneis/Liber X#805|809.]]}} {{sc|}}Nubem belli dum detonet bellantum impetum sustinet, donec deferveat. et bene translationem fecit a vicina conparatione.

{{anchor+|812|[[Aeneis/Liber X#810|812.]]}} {{sc|}}Fallit te incautum pietas tua quod credis idcirco me pium tibi veniam posse concedere, quia et ipse pietatis intuitu dimicas pro patris salute. ‘tua’  autem ‘pietas’  prudenter est additum, quasi non a parente descendens.

{{anchor+|815|[[Aeneis/Liber X#815|815.]]}} {{sc|}}Fila legunt proprium fuerat ‘rumpunt’; tamen ‘legunt’  aut colligunt est, aut transeunt, ut “litoraque Epiri legimus”. exigit ensem per medium et cetera. poetica descriptio est: nam re vera fieri non potuit, ut gladius et transiret per medium corpus iuvenis, et in corpore iuvenis absconderetur: nam ‘exigit’  est ‘ex eo agit trans corpus’,

{{anchor+|817|[[Aeneis/Liber X#815|817.]]}} {{sc|}}Parmam id est levia arma, non clipeum. ‘minacis’  autem non Lausi; non enim ipse minatus fuerat. ergo ordo est ‘mucro minacis’, Aeneae scilicet. aut si ad Lausum referas ‘minacis’, num audacis et fortis?

{{anchor+|819|[[Aeneis/Liber X#815|819.]]}} {{sc|}}implevitque sinum sanguis mire expressus est sinus tunicae sanguinem excipiens nec tramittens. vita per avras concessit maesta ad manes vita, id est anima. et abusive dictum est; nam ad inferos simulacrum pergit, non anima.

{{anchor+|820|[[Aeneis/Liber X#820|820.]]}} {{sc|}}corpusque reliquit potuit sine hoc sensus esse.

{{anchor+|825|[[Aeneis/Liber X#825|825.]]}} {{sc|}}Pro lavdibus istis quia et contra fortiorem et pro patris salute dimicare conatus est: ideo enim et pluraliter ‘laudibus’  dixit. alii ‘laudibus’  pro virtutibus, ut solet poeta, dictum tradunt.

{{anchor+|826|[[Aeneis/Liber X#825|826.]]}} {{sc|}}Pius Aeneas tanta dabit indole dignum propter vitandam adrogantiam tertia persona usus est, ut “et quisquam numen Iunonis adoret?”. ‘indoles’  autem est proprie imago quaedam virtutis futurae.

{{anchor+|827|[[Aeneis/Liber X#825|827.]]}} {{sc|}}Quibus laetatus habe tua moris enim fuerat ut cum his rebus homines sepelirentur quas dilexerant vivi.

{{anchor+|828|[[Aeneis/Liber X#825|828.]]}} {{sc|}}Si qua est ea cura remitto aut more illo dixit quo solet sepultura ad ipsa cadavera non pertinere — licet umbris, sicut in sexto legimus, prosit — ut “si qua est ea gloria signant”, item de Pallante “vano maesti comitamur honore”: aut certe, si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. an de tota hac re dubitat?

{{anchor+|830|[[Aeneis/Liber X#830|830.]]}} {{sc|}}Aeneae magni dextra cadis sic alibi “nomen tamen haud leve patrum manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae”.

{{anchor+|832|[[Aeneis/Liber X#830|832.]]}} {{sc|}}sanguine turpantem non ipsum turpantem, sed ut accidit, ita dixit. comptos de more capillos antiquo scilicet more, quo viri sicut mulieres componebant capillos: quod verum esse et statuae non nullae antiquorum docent, et personae quas in tragoedis videmus similes in utroque sexu, quantum ad ornatum pertinet capitis.

{{anchor+|833|[[Aeneis/Liber X#830|833.]]}} {{sc|}}Interea dum haec geruntur. et omnino sic est apud poetas ‘interea’, sicut apud Sallustium ‘eodem tempore’,

{{anchor+|834|[[Aeneis/Liber X#830|834.]]}} {{sc|}}Vulnera siccabat lymphis siccabat aqua. sed et nove et physice locutus est; nam cum aqua omnia infundantur, hic ait siccari vulnus aqua. et ratio vera est; fluxus enim sanguinis aquarum frigore continetur. levabat inclinatione recreabat.

{{anchor+|835|[[Aeneis/Liber X#835|835.]]}} {{sc|}}adclinis quis ante hunc? procul modo ‘iuxta’  significat, ut “serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant”.

{{anchor+|836|[[Aeneis/Liber X#835|836.]]}} {{sc|}}Gravia arma quiescunt cur illa pendeant, haec in terra sint, docuit dicendo ‘gravia arma’: unde et ‘quiescunt’  dixit. bene ‘gravia’, ut et galeam arma, sed levia intellegamus. et talis est figura, sicut illa Sallustii “leonem atque alias feras”, ergo et leo fera est. ‘quiescunt’  autem quasi in terra posita, quoniam galea, quae pendebat, poterat et moveri.

{{anchor+|838|[[Aeneis/Liber X#835|838.]]}} {{sc|}}Colla fovet sustinens se arboris trunco. fusus propexam in pectore barbam barbam in pectus infusam habens. archaismos autem est quod ait ‘in pectore’  pro ‘in pectus’, sicut alibi “mediis effusus in undis” pro ‘in medias undas’, ‘propexam’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|839|[[Aeneis/Liber X#835|839.]]}} {{sc|}}Multa pro ‘multum’, sicut “et pede terram crebra ferit” pro ‘crebro’, multumque remittit hoc pro ‘saepe’,

{{anchor+|841|[[Aeneis/Liber X#840|841.]]}} {{sc|}}Super arma ferebant supra scutum, sicut supra “inpositum scuto referunt Pallanta frequentes”.

{{anchor+|842|[[Aeneis/Liber X#840|842.]]}} {{sc|}}ingentem atque ingenti vulnere {{wl|Q6691|Homeri}} dictum κεῖτο μέγας μεγαλωστί .

{{anchor+|845|[[Aeneis/Liber X#845|845.]]}} {{sc|}}Ad caelum tendit palmas increpans deos, quasi sacrilegus. et sciendum uno eodemque tempore non eum potuisse et inhaerere corpori et manus ad caelum levare, licet poeta ista coniunxerit. corpore inhaeret aut inhaeret Lauso suo corpore: aut certe hysterologia est, ut sit ‘haeret in corpore’: melius tamen est ut sit antiptosis pro ‘corpori’, ut “haeret pede pes” pro ‘pedi’,

{{anchor+|848|[[Aeneis/Liber X#845|848.]]}} {{sc|}}Per vulnera servor aut re vera ‘per vulnera’, quia per totum eius corpus mucro transierat: aut invidiose ‘vulnera’  ait pro ‘vulnus’, sicut Terentius “non perpeti meretricum contumelias”, cum de Thaide loqueretur.

{{anchor+|850|[[Aeneis/Liber X#850|850.]]}} {{sc|}}Nunc demum exilium infelix nunc alte vulnus adactum solacio enim viventis filii utrumque fuerat ante tolerabile.

{{anchor+|851|[[Aeneis/Liber X#850|851.]]}} {{sc|}}Idem ego qui nunc causa tuae mortis fui, feci ut et exulis et sacrilegi filius esse dicereris.

{{anchor+|852|[[Aeneis/Liber X#850|852.]]}} {{sc|}}Pulsus ob invidiam excusat, ne merito expulsus esse videatur.

{{anchor+|854|[[Aeneis/Liber X#850|854.]]}} {{sc|}}Omnes per mortes per omnia mortis genera, nam una mors est: aut ‘per mortes omnes’, id est per diversa supplicia: aut quasi non una tantum morte dignus.

{{anchor+|857|[[Aeneis/Liber X#855|857.]]}} {{sc|}}Vis alto vulnere tardat alti vulneris violentia.

{{anchor+|858|[[Aeneis/Liber X#855|858.]]}} {{sc|}}havd deiectus non deiectus animo.

{{anchor+|860|[[Aeneis/Liber X#860|860.]]}} {{sc|}}Adloquitur maerentem tristem. haec enim animalia secundum Homerum, cum sint tristia, indicant dominorum mortem futuram. et proprie ‘adloquitur’  dixit: est enim ‘adloqui’  consolari.

{{anchor+|861|[[Aeneis/Liber X#860|861.]]}} {{sc|}}Rhaebe div res si qua div mortalibus vlla est hoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum sunt prudentium, quae non nisi consilio et ratione deprehenduntur: unde et Terentius servis dat plerumque sententias prudentissimas quidem, sed quae se per naturam offerunt cunctis, ut “ne quid nimis”.

{{anchor+|862|[[Aeneis/Liber X#860|862.]]}} {{sc|}}Spolia illa crventa arma Aeneae, Lausi cruore perfusa — inde intulit ‘et caput Aeneae’, per quod etiam spolia Aeneae intellegimus — nam Lauso nihil detraxerat; dixit enim ‘arma, quibus laetatus, habe tua’, si autem ‘cruenti’, intellexeris scilicet crudelis: sic enim convenit personae loquentis.

{{anchor+|863|[[Aeneis/Liber X#860|863.]]}} {{sc|}}lavsique dolorum num ‘Lausi dolorum’  ut “lacrimas dilectae pelle Creusae”?

{{anchor+|864|[[Aeneis/Liber X#860|864.]]}} {{sc|}}Aut aperit si nulla viam vis aut si nullam ostendit fortitudo rationem. ‘aperit’  autem praesens pro futuro.

{{anchor+|865|[[Aeneis/Liber X#865|865.]]}} {{sc|}}Neque enim fortissime credo quod dignaberis habere dominos Teucros, scilicet ignavos: nam hoc intellegimus ex eo quod dixit equo ‘fortissime’, plerumque enim ex alterius personae vituperatione vel laude, quid de alia dicatur, agnoscimus, ut hoc loco Troianos vituperatos ex equi laude cognoscimus. item alibi e contra “et nunc ille Paris”, scilicet adulter: nam illo loco ex persona Paridis vituperatur Aeneas.

{{anchor+|867|[[Aeneis/Liber X#865|867.]]}} {{sc|}}Exceptus tergo equo se praebente susceptus: quod fieri plerumque conspicimus.

{{anchor+|868|[[Aeneis/Liber X#865|868.]]}} {{sc|}}Iaculis oneravit a. aviditas saevientis exprimitur, ut saepius.

{{anchor+|869|[[Aeneis/Liber X#865|869.]]}} {{sc|}}aere caput fulgens quia supra “procul aerea ramis dependet galea”.

{{anchor+|871|[[Aeneis/Liber X#870|871.]]}} {{sc|}}uno in corde pudor ‘uno’  autem pro eodem. tribus vero adfectibus conturbatum significat, pudore, ira, dolore, quae potentia sunt singula.

{{anchor+|875|[[Aeneis/Liber X#875|875.]]}} {{sc|}}sic pater ille deum faciat bene in perniciem contemptoris deorum deos invocat. sic altus apollo aut venerabilis; aut quia in excelso loco consecratus est.

{{anchor+|876|[[Aeneis/Liber X#875|876.]]}} {{sc|}}incipias deest ‘ut’, infesta hasta in vulnus parata, id est protenta.

{{anchor+|879|[[Aeneis/Liber X#875|879.]]}} {{sc|}}Qua perdere posses deest ‘me’: nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari.

{{anchor+|880|[[Aeneis/Liber X#880|880.]]}} {{sc|}}Nec divum parcimus vlli hoc ideo, quia Aeneas invocaverat deos, ut ‘sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo’,

{{anchor+|881|[[Aeneis/Liber X#880|881.]]}} {{sc|}}Desine scilicet mortem minari: quoniam libenter moriturus advenit.

{{anchor+|883|[[Aeneis/Liber X#880|883.]]}} {{sc|}}inde alivd id est iacit telum.

{{anchor+|884|[[Aeneis/Liber X#880|884.]]}} {{sc|}}Umbo scutum: nam a parte totum intellegimus.

{{anchor+|885|[[Aeneis/Liber X#885|885.]]}} {{sc|}}ter circum enarravit quid esset ‘ingenti gyro’, laevos equitavit in orbes secundum artem militiae: nam eques stans facillime superatur a pedite. in laevam autem partem ideo circuibat, ut Aeneae dexteram partem circumveniret, quae utique nuda erat.

{{anchor+|888|[[Aeneis/Liber X#885|888.]]}} {{sc|}}tot spicula taedet hic ostendit quid sit ‘figitque volatque’,

{{anchor+|889|[[Aeneis/Liber X#885|889.]]}} {{sc|}}Pugna iniqua pedes contra equitem.

{{anchor+|890|[[Aeneis/Liber X#890|890.]]}} {{sc|}}Multa movens utrum in ipsum, an in equum tela torqueret, quo vulnerato Mezentius carebat effugio. inter tempora id est in frontem.

{{anchor+|891|[[Aeneis/Liber X#890|891.]]}} {{sc|}}Bellatoris equi per quem bellum geritur. aliter hominem dicimus bellatorem, qui bellum gerit.

{{anchor+|894|[[Aeneis/Liber X#890|894.]]}} {{sc|}}Inplicat inpedit. cernvus cernuus equus dicitur qui cadit in faciem, quasi in eam partem cadens qua cernimus: unde et pueri quos in ludis videmus ea parte, qua cernunt, stantes, cernuli vocantur, ut etiam Varro in ludis theatralibus docet.

{{anchor+|895|[[Aeneis/Liber X#895|895.]]}} {{sc|}}Clamore incendunt caelum implent. et abusive dixit. troesque hoc est Troiani gaudio. Latinique scilicet dolore.

{{anchor+|896|[[Aeneis/Liber X#895|896.]]}} {{sc|}}advolat Aeneas multi haec nolunt distingui, quasi simul fiant.

{{anchor+|899|[[Aeneis/Liber X#895|899.]]}} {{sc|}}Havsit caelum m. r. hoc est aerem: Lucretius “in hoc caelo, qui dicitur aer”. et hoc dicit: postquam respiravit et mentem recepit post perturbationem ex equi venientem ruina.

{{anchor+|900|[[Aeneis/Liber X#900|900.]]}} {{sc|}}Hostis amare aspere. et hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est de telo dictum, quod hic ad hominem transtulit: ille enim ait πικρὸν ὀιστόν .

{{anchor+|901|[[Aeneis/Liber X#900|901.]]}} {{sc|}}Nullum in caede nefas mori viro forti nefas non est, nec ego sic ut vincerem veni, hoc est cum voluntate procumbo. ergo aut nihil acerbi in morte se passurum ait; aut nihil nefandum Aenean commissurum, si se volentem interfecerit, quia mori decreverit, si mortem filii non potuisset ulcisci. nec sic ad proelia veni hoc est ut vincerem, aut victus mortem deprecarer: ergo libenter occumbo.

{{anchor+|902|[[Aeneis/Liber X#900|902.]]}} {{sc|}}Nec tecum meus haec pepigit mihi foedera lavsus hoc est non cum hoc pacto a te Lausus recessit, ut ego vitam requiram. ‘foedera’  autem ‘pepigit’  per translationem dixit, id est non sic pugnavit Lausus, ut ullum mihi vitae relinqueret desiderium.

{{anchor+|903|[[Aeneis/Liber X#900|903.]]}} {{sc|}}Venia beneficium, ut “orantes veniam”.

{{anchor+|904|[[Aeneis/Liber X#900|904.]]}} {{sc|}}acerba meorum quasi hoc de Aenea non senserit.

{{anchor+|905|[[Aeneis/Liber X#905|905.]]}} {{sc|}}Hunc oro defende furorem inimicorum iram et post fata saevire cupientem. ‘defende’  autem est prohibe, ut “dum teneras defendo a frigore myrtos”. et bene petit ab Aenea sepulturam, quod scit eum ultro concedere, ut probavit in filio: petit autem non de eius pietate dubitans, sed timens iram suorum.

{{anchor+|907|[[Aeneis/Liber X#905|907.]]}} {{sc|}}Havd inscius litotes figura: non enim dicit ‘non ignarus’, sed expectans omnibus votis, ut “munera nec sperno”, id est libenter accipio. in hac autem figura plus cogitatur, quam dicitur.

{{anchor+|908|[[Aeneis/Liber X#905|908.]]}} {{sc|}}Undantique animam diffundit in arma crvore ordo est ‘in arma undanti cruore animam diffundit’, cuius sedem plerique sanguinem volunt esse. et sic est dictum hoc, ut “una eademque via sanguis animusque sequuntur”.
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}</text>
      <sha1>tgc5gna1jd9tal4ba8so7tds8uqcvv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265247</id>
      <parentid>265246</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:12:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>265247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184601" sha1="pd02qxn7o8p2k7doqg7o2rvab8rteuw" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Maurus Servius Honoratus
|OperaeTitulus=In Vergilii Aeneidem commentarii
|OperaeWikiPagina=In Vergilii Aeneidem commentarii
|Annus=circa 380 p.Ch.n.
|SubTitulus=In Vergilii Aeneidos [[Aeneis/Liber X|librum X]] commentarius
|Editio=1884, Lipsiae; [[w:de:Georg Thilo|Georg Thilo]]
|Fons=[https://archive.org/details/invergiliicarmin02servuoft/page/381/mode/1up?view=theater archive.org] (partim)
}}
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}

*[''Inclinatis litteris scripta sunt scholia quae, sine certis dominis,  {{wl|Q3384616|Petrus Daniel Aurelianensis}} 1600 anno primum eddidit.''
*''Rotundis uncis inclusa est scriptura scholiarum Daniele additarum ex codice Parisino (1750) quam integram editor istius editionis, cum plerumque ei videretur emendanda, addidit.''
*''Quadratis uncis inclusa sunt illa quae videbantur Danieli ex eodem abicienda.'']

{{regula}}

{{anchor+|1|[[Aeneis/Liber X|1.]]}} {{sc|panditvr interea domvs omnipotentis olympi}} secundum poeticum morem hoc dicit ‘factus est dies’, quia poetae dicunt matutino tempore aperiri caelum, noctu vero claudi — unde est illud &lt;[[Aeneis/Liber I#370|1.374]]&gt; “ante diem clauso conponet Vesper Olympo” — nam et paulo post descripturus est noctem, ut &lt;[[Aeneis/Liber X#215|215]]&gt; “iamque dies caelo concesserat”, ut intellegamus alium diem esse consumptum, et nunc eum more solito noctis praetermisisse descriptionem. quamquam ‘panditur caelum’  etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum haec geruntur: nam ‘interea’  particula praeterita negotia coniungit futuris. ''{{sc|olympi}} caeli, quasi ololampi, ideo quia totum lucet.''

{{anchor+|2|[[Aeneis/Liber X|2.]]}} ''{{sc|divvm pater}} pro ‘divorum’, sicut ‘Argivum’  ‘Danaum’  ‘Teucrum’, videtur accusativi singularis specie pro genetivo plurali usus.''

{{anchor+|3|[[Aeneis/Liber X|3.]]}} {{sc|sideream in sedem}} in astriferum circulum: non enim omnes circuli astriferi sunt, sed solus superior. ''aut ‘sideream’  lucidam dixit.'' {{sc|vnde ardvvs omnes}} ut ''alibi'' &lt;[[Aeneis/Liber I#220|1.223]]&gt; “et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo despiciens mare velivolum”.

{{anchor+|4|[[Aeneis/Liber X|4.]]}} {{sc|castraque dardanidvm spectat}} post generalitatem intulit speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra Troiana. ''non nulli sane ‘Dardanidum’  pro ‘Dardanidarum’  adserunt, ut sit genetivus generis masculini specie feminina.''

{{anchor+|5|[[Aeneis/Liber X#5|5.]]}} {{sc|bipatentibus}} physice dixit: nam caelum patet ab ortu et occasu. est autem sermo {{wl|Q47130|Ennianus}}, tractus ab ostiis, quae ex utraque parte aperiuntur: unde et modo ‘bipatentibus’  apertis intellegimus. ''{{sc|bipatentibvs}}] quod intrantibus et exeuntibus pateant.''

{{anchor+|6|[[Aeneis/Liber X#6|6.]]}} {{sc|caelicolae magni}} orationis istius intentio hoc agit, ut ab odiis Troianorum Iuno revocetur. {{sc|quianam}} cur, ''quare'': {{wl|Q47130|Ennianus}} sermo est “quianam legiones caedimus ferro”.

{{anchor+|7|[[Aeneis/Liber X#7|7.]]}} {{sc|cersa retro}} mutata, ut &lt;[[Aeneis/Liber I#235|1.237]]&gt; “quae te genitor sententia vertit?” ''quidam ‘versa retro’  intellegunt, quod rursus ad discordias videntur redisse. alii ‘versa retro’  pro ‘inversum acta’, quasi quae prius rectum iter pergebat, derivata.'' {{sc|certatis}} aut contra vos, aut contra meam sententiam.

{{anchor+|8|[[Aeneis/Liber X#8|8.]]}} {{sc|}}abnveram bello Italiam concurrere teucris id est prohibueram Italiam contra Troianos bella suscipere. atqui dixit in primo “bellum ingens geret Italia”. quod ita solvitur: aut quia cum uno deo vel dea aliter loquitur — unde est in primo “hic tibi, fabor enim, quando haec te cura remordet” — , aliter vero cum omnibus diis utilitatis causa propter removendam eorum contentionem et dissensionem: aut certe quia ait in primo “ternaque transierint Rutulis hiberna subactis”. illic enim dixit Aenean in Italia contra Rutulos tantum esse pugnaturum, nunc autem omnis est Italia in bella commota Iunonis instinctu, quod et Allecto promisit, ut “finitimas in bella feram rumoribus urbes”, et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut “ego, siqua super fortuna laborum est, ipsa regam”. ‘abnueram’  autem prohibueram, ut contra ‘adnuit’  promittit et consentit significat. abnveram b. i. c. t.] quo modo ‘abnueram’, cum ipse in primo dixerit “bellum ingens geret Italia?” sed secundum sapientes quosdam alia est necessitas fati, alia voluntas deorum, vis nulla est: quod ipse manifestius in quinto ostendit his versibus “vel quae portenderet ira magna deum vel quae fatorum posceret ordo”: nam et in primo de ira Iunonis ait “acti fatis maria omnia circum”, et iterum in primo fatorum arcana se dixit moturum, non suam voluntatem ostensurum. sed ibi secreto filiae dicit, hic alter idem invidiose diis omnibus praesentibus videtur loqui propter removendam eorum dissensionem.

{{anchor+|9|[[Aeneis/Liber X#9|9.]]}} {{sc|}}Quae contra vetitum discordia vetationem, prohibitionem meam. et sic dixit ‘vetitum’, ut ‘aequum’, unde est “et servantissimus aequi”. sane sub comminatione omnium deorum maxime solam tangit Iunonem, cuius odia insequebantur hoc etiam bello Troianos: quod etiam sequentes Iovis allocutiones manifestius indicant.

{{anchor+|10|[[Aeneis/Liber X#10|10.]]}} {{sc|}}Ferrumque lacessere pro ‘ferro se lacessere’, ordo autem ‘quis metus suasit aut hos arma sequi ferrumque lacessere’; non est enim, ‘hos suasit’, ne fiat σολοικοειδές : quamvis inveniatur huius modi figura, ut “Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri suasi”, et Ennius “quis te persuasit?”

{{anchor+|11|[[Aeneis/Liber X#10|11.]]}} {{sc|}}Ne arcessite, tempus nolite bellorum tempora praeoccupare. et bene satis facit uxori cum prohibitione. significat autem bellum Punicum secundum, quo Hannibal ingressus Italiam cum plurimis locis vicerit, praecipue apud Cannas, vicum Apuliae, omnem populi Romani delevit exercitum.

{{anchor+|12|[[Aeneis/Liber X#10|12.]]}} {{sc|}}Olim quandoque.

{{anchor+|13|[[Aeneis/Liber X#10|13.]]}} {{sc|}}Alpes inmittet apertas emphasis est; non enim dixit ‘per Alpes inmittet exercitum; sed ‘ipsas Alpes’, quas patefecit non sibi tantum sed omnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiam: quas Hannibal post bella Hispaniae, quae XVII annis confecit, ante exustas aceto infuso rupit: Iuvenalis “et montem rupit aceto”. denique loca ipsa quae rupit, Poeninae Alpes vocantur. quamvis legatur a Poenina dea, quae ibi colitur, Alpes ipsas vocari. sane omnes altitudines montium licet a Gallis Alpes vocentur, proprie tamen iuga montium Gallicorum sunt. quas quinque viis Varro dicit transiri posse: una, quae est iuxta mare per Ligures; altera, qua Hannibal transiit; tertia, qua Pompeius ad Hispaniense bellum profectus est; quarta, qua Hasdrubal de Gallia in Italiam venit; quinta, quae quondam a Graecis possessa est, quae exinde Alpes Graiae appellantur.

{{anchor+|14|[[Aeneis/Liber X#10|14.]]}} {{sc|}}res rapvisse] veteres laedere ‘res rapere’  dicebant, etiamsi rapinae nullum crimen existeret; similiter satis facere ‘res reddere’  dicebant. res rapvisse licebit clarigationem exercere, hoc est per fetiales bellum indicere: nam Ancus Marcius cum videret populum Romanum, ardentem amore bellorum, et plerumque inferre bella gentibus nulla iusta extante ratione, et exinde pericula creari, misit ad gentem Aequiculanam et accepit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albanis retulit Livius. nam siquando homines vel animalia ab aliqua gente rapta essent populo Romano, cum fetialibus, id est sacerdotibus qui faciendis praesunt foederibus, proficiscebatur etiam pater patratus et ante fines stans clara voce dicebat belli causam, et nolentibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat more belli res rapere. clarigatio autem dicta est aut a clara voce, qua utebatur pater patratus, aut a κλήρῳ , hoc est sorte: nam per bellicam sortem invadebant agros hostium: unde et κληρονόμοι dicuntur Graece qui iure sortiuntur bona defuncti.

{{anchor+|15|[[Aeneis/Liber X#15|15.]]}} {{sc|}}Placitum aut mihi scilicet, aut fatis: aut quod velim vobis placere.

{{anchor+|16|[[Aeneis/Liber X#15|16.]]}} {{sc|}}Ivppiter haec paucis habet personarum considerationem, ut superioribus personis det breviloquium, e contra inferiori potestati prolixam orationem, unde ait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’: quia Veneri causam necesse est reddere, ideo non pauca refert, aut quia mater dolens, aut quia inferior. item Dido quasi regina paucis locuta est, ut “tum breviter Dido”.

{{anchor+|18|[[Aeneis/Liber X#15|18.]]}} {{sc|}}O pater o hominum et Titianus et Calvus, qui themata omnia de Vergilio elicuerunt et deformarunt ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ‘causa fuisti periculorum his quibus Italiam fata concesserant’; Iunonem vero niti statu relativo, per quem ostendit Troianos non sua causa laborare, sed Veneris. o pater generaliter ‘pater’  accipe, non tantum Veneris: nam supra ait ‘divum pater atque hominum rex’, et bene in principiis favorem sibi arte conciliat. hominum divvmque aeterna potestas hunc locum {{wl|Q722683|Probus}} quaerit; sed dicit unam rem secundum physicos, alteram secundum mathematicos. nam divum potestas est, quia ipse est aether, qui elementorum possidet principatum; hominum vero ideo, quia bona Iovis inradiatio honores hominibus tribuit. ‘aeterna’  autem ‘potestas’  adiecit propter aliorum numinum discretionem: nam legimus et Apollinem deposuisse divinam potestatem, et Herculem vel Liberum patrem non semper deos fuisse. sicut autem hominum, et rerum potestas est: an quemadmodum pro rege vel magistratu potestas solet dici?

{{anchor+|19|[[Aeneis/Liber X#15|19.]]}} {{sc|}}Namque alivd quid sit ac si diceret, cum paene omnes dii in favorem Iunonis concesserint: ‘namque’  enim coniunctio ostendit eam hanc habuisse cogitationem. est autem parenthesis. implorare implorare est auxilium cum miseratione deposcere, qua ratione bene dicimus ‘imploro te ut misero feras auxilium’; contra ‘imploro te ad diem festum’  non procedit.

{{anchor+|20|[[Aeneis/Liber X#20|20.]]}} {{sc|}}Cernis ad augendam invidiam ait ‘cernis’, ac si diceret, non est opus narratione, cum Troianorum miserias ipse conspicias. insultent rutvli propter illud “interea Rutuli portis circum omnibus instant”. insultare autem est inimicis irridere per cavillationem, exultare vero gloriari et laetum esse.

{{anchor+|21|[[Aeneis/Liber X#20|21.]]}} {{sc|}}Per medios suos scilicet. insignis equis propter illud “viginti lectis equitum comitatus”: nam castra non eques irruperat. et ambiguum, utrum ‘equis insignis’, an ‘equis feratur’, secundo marte ad illud respicit “hic Mars armipotens animum viresque Latinis addidit”.

{{anchor+|22|[[Aeneis/Liber X#20|22.]]}} {{sc|}}Rvat inruat. clavsa moenia ad quae in extremis solent adflicti confugere. magna invidia: scimus enim ultimum esse praesidium in castra confugere et hostilem impetum plerumque differre, sicut factum est in bello Troiano. modo ergo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat.

{{anchor+|23|[[Aeneis/Liber X#20|23.]]}} {{sc|}}Quin quinetiam. ipsis in ipsis. ‘aggeribus’  autem munitionibus, sed abusive. et in muris ideo, quia supra dixit “ignaros deinde in muris Martemque cientes”.

{{anchor+|24|[[Aeneis/Liber X#20|24.]]}} {{sc|}}Aggeribus agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo ‘aggeribus moerorum’  pro munimentis. moerorum pro ‘murorum’  antique: nam veteres pleraque eorum quae nos per ‘u’  dicimus, per ‘oe’  diphthongon pronuntiabant. hinc est ‘moerorum’  pro ‘murorum’  et e contra ‘punio’  pro ‘poenio’, quod verbum a poena venit, hinc est et “Punica regna vides”, cum Poenos ubique legerimus. hoc autem facit orthographia Graeca: nam quam nos ‘u’  habemus, illi diphthongon habent ‘ ου ‘: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. inundant implent et inundare faciunt.

{{anchor+|25|[[Aeneis/Liber X#25|25.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ne merito videatur pati: neque enim potest videri fecisse bellum qui factum esse ignorat: aut hoc ipso miserabilis, quia ignarus †excessus. levari obsidione sines liberari: et oblique per Iovem invidiam commovet Iunoni.

{{anchor+|27|[[Aeneis/Liber X#25|27.]]}} {{sc|}}nascentis Troiae invidiose: quia iam ruinis periclitatur quae modo nascitur.

{{anchor+|28|[[Aeneis/Liber X#25|28.]]}} {{sc|}}Aetolis surgit ab arpis atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis — ut in primo “unius ob iram prodimur”, item “caeli quibus adnuis arcem” — , ne futura ignorare videatur. ‘Aetolis’  autem ‘Arpis’  sic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia collocavit.

{{anchor+|29|[[Aeneis/Liber X#25|29.]]}} {{sc|}}Mea vulnera restant ut possim iterum vulnerari.

{{anchor+|30|[[Aeneis/Liber X#30|30.]]}} {{sc|}}Demoror expecto, sustineo. mortalia d. a.] id est ut dea mortalium armis intersim et ipsa depugnem. et sic dixit ‘mortalia arma’, ut in duodecimo “vulnus mortale”.

{{anchor+|31|[[Aeneis/Liber X#30|31.]]}} {{sc|}}Si sine pace tua si sine tua benevolentia, ut “orantes pacem”, “veniamque precantes”, item “exorat pacem divum”: ergo ‘pace’  benevolentia, suffragio. dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absolutum. sine pace tua sine voluntate tua, sine tua concessione, ut solet dici ‘pace illius dixerim’, invito numine troes syllepsis per genus est.

{{anchor+|32|[[Aeneis/Liber X#30|32.]]}} {{sc|}}Luant peccata ‘luant’  id est absolvant. dicimus autem et ‘luo poenam’  et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur poena. qui enim crimine tenetur obnoxius, poena eum a pristina liberat obligatione. contra ‘luo poenam’  si dixeris, non procedit qua re poena solvatur: tamen auctoritas licenter ista confundit more, quo solet poni vel a sequenti quod praecedit, vel a praecedenti quod sequitur.

{{anchor+|33|[[Aeneis/Liber X#30|33.]]}} {{sc|}}Neque illos ivveris avxilio concessivus est iste modus secundum {{wl|Q722683|Probum}}; namque in artibus non invenitur. fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter magis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est.

{{anchor+|34|[[Aeneis/Liber X#30|34.]]}} {{sc|}}Superi ut Apollo. manes ut Creusa et Anchises, vel Hector. quisquam verecunde: quia apud maritum contra uxorem agit.

{{anchor+|35|[[Aeneis/Liber X#35|35.]]}} {{sc|}}nova condere fata quasi adversus illa quae tu statuisti.

{{anchor+|36|[[Aeneis/Liber X#35|36.]]}} {{sc|}}Exustas erycino in litore classes nunc per ἀντικατη γορίαν ad accusationem alterius transit: argumentum est enim, utrum habeat voluntatem nocendi quae nocuit. ‘Erycino’  autem ‘in litore’  secundum opinionem suam dixit; nam alii apud Caietam dicunt exusta navigia, unde et Caieta dicta est ἀπὸ τοῦ καῆναι . quamvis quattuor naves exustae sunt, haec tamen exaggerat.

{{anchor+|37|[[Aeneis/Liber X#35|37.]]}} {{sc|}}quid tempestatum regem ubique ‘repetam’  subaudiendum.

{{anchor+|38|[[Aeneis/Liber X#35|38.]]}} {{sc|}}Actam nubibus irim inpulsam, scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum artem rhetoricam rem unam in duas diviserit, ut latius pateret rei acerbitas interposito alio crimine: nam per Irim naves exustae sunt. sed melius est, ut non sit iteratio, ad Turnum missam Irim intellegere: nec nos moveat ordo conversus, solent enim graviora in principiis et in fine secundum artem rhetoricam poni. nubibus per nubes.

{{anchor+|40|[[Aeneis/Liber X#40|40.]]}} {{sc|}}Sors rerum id est regnum: nam per sortem inter se fratres, Iuppiter Neptunus et Pluton, mundi regna diviserunt, quae Iuno praeter inferos in Troianorum perniciem moverat. superis inmissa ac si diceret, non iam Troianis, sed diis. respexit autem ad illud “et caeli convexa per auras”.

{{anchor+|41|[[Aeneis/Liber X#40|41.]]}} {{sc|}}Bacchata per urbes non vagata, sed ‘bacchata’, id est perfuruit: et bene ‘bacchata per urbes’, quia per simulationem sacrorum Liberi patris matres egerat in furorem.

{{anchor+|42|[[Aeneis/Liber X#40|42.]]}} {{sc|}}Super imperio id est de imperio, ut “multa super Priamo rogitans”. et quasi de salute sua se dicit laborare. est autem verecunda petitio et obliqua, per quam magna Iovi invidia commovetur, qui imperium Troianis promiserat. speravimus ista absolute dixit.

{{anchor+|44|[[Aeneis/Liber X#40|44.]]}} {{sc|}}Conivnx dura hic distinguendum, ne incipiant esse duo epitheta ‘dura fumantia excidia’: quod contra artem fit, nulla interposita coniunctione. ‘dura’  autem debere distingui, ipse ex persona Iunonis ostendit “quae dura potentia nostra egit?” et mire ‘coniunx’, quasi vitium mariti sit. nulla autem regio invidiose dixit, ut supra “cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis”, cum a sola arceantur Italia.

{{anchor+|45|[[Aeneis/Liber X#45|45.]]}} {{sc|}}Per eversae genitor fumantia Troiae cum dicimus ‘rogo te per deos’, hoc videmur dicere: memineris religionis curae esse petitionem meam, sicut in primo expressit “at sperate deos memores fandi atque nefandi”; cum autem dicimus ‘rogo te per miserias meas’, videmur dicere: memineris ab eo te rogari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemoratione flectatur, sicut est nunc in Veneris petitione: nam ideo sic rogat, ut commemoratione infelicitatis Troianae impetret misericordiam. alias stultum est cum adiuratur Iuppiter per excidia Troianorum. Sallustius in primo “postremo ipsos colonos per miserias et incerta humani generis orare”. ‘fumantia’  autem ‘quae fumaverunt’, non enim fumant iam.

{{anchor+|47|[[Aeneis/Liber X#45|47.]]}} {{sc|}}Incolumem ascanium ideo Venus pro Aenea non petit hoc loco, non quia pro eo non movetur, sed aut quia scit eum celerius esse moriturum, aut quia soli Ascanio debetur imperium, ut “cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur”.

{{anchor+|48|[[Aeneis/Liber X#45|48.]]}} {{sc|}}Aeneas sane quidam ‘sane’  pro valde accipiunt, ut Cicero pro Quinctio “sane ceterarum rerum pater familias et prudens et attentus”.

{{anchor+|51|[[Aeneis/Liber X#50|51.]]}} {{sc|}}Amathus et paphos Cypri insulae civitates sunt, Veneri consecratae. est amathus ‘Amathus’  ab Amathonte. celsa paphos antiqua Paphos, quae nunc Palaepaphos dicitur, in excelso fuit posita, ex quo loco aedificia, permittente pace, in planum litoris deducta sunt. cythera insula est contra Laconicam, Veneri consecrata. dicimus autem ‘haec Cythera’, sicut haec Solyma, haec Artaxata, haec Megara.

{{anchor+|52|[[Aeneis/Liber X#50|52.]]}} {{sc|}}idaliaeque domus Idalium civitas Cypri est. et hic Idaliam dixit, cum ipse dixerit “aut super Idalium”.

{{anchor+|53|[[Aeneis/Liber X#50|53.]]}} {{sc|}}aevum hic vitam, alias aetatem. inglorius sine triumphis, inmemor gloriae. Cicero in Tusculanis “quae de vita inhonorata et ingloria dici solent”.

{{anchor+|54|[[Aeneis/Liber X#50|54.]]}} {{sc|}}Inde id est ab Ascanio Tyrii nihil timebunt. et verum est; nam Scipio vastaturus est Africam.

{{anchor+|55|[[Aeneis/Liber X#55|55.]]}} {{sc|}}Quid pestem evadere belli ivvit in fine iam agit miserabiliter, sicut egit et in principiis: nam hoc praecipit ars rhetorica, ut epilogi et principia pari argumentatione tractentur. ‘pestem’  autem incendium significat, ut “et toto descendit corpore pestis”, cum de navibus loqueretur incensis.

{{anchor+|56|[[Aeneis/Liber X#55|56.]]}} {{sc|}}Fugisse per ignes exprimit quid sit ‘pestem belli evadere’,

{{anchor+|58|[[Aeneis/Liber X#55|58.]]}} {{sc|}}Recidivaque pergama renascentia. tractus autem sermo est ab arboribus, quae taleis sectis pullulant. ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva Pergama dixit, quae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis periclis.

{{anchor+|59|[[Aeneis/Liber X#55|59.]]}} {{sc|}}non satius deest ‘fuit’, cineres patriae insedisse propter illud “dulcisque meorum reliquias colerem”.

{{anchor+|60|[[Aeneis/Liber X#60|60.]]}} {{sc|}}Atque solum quo Troia fuit sic in tertio “et campos ubi Troia fuit”. xanthum et simoenta redde oro miseris ambiguum est utrum dicat, redde nobis re vera Troiam antiquam, an, redde nobis terras in Italia ad similitudinem Troiae: novimus enim hanc fuisse consuetudinem, ut advenae patriae suae imaginem sibi redderent, ut “effigiem Xanthi Troiamque videtis”. bene ergo Venus medio usa est genere loquendi, ut utrumque significaret, et antiquae reditum Troiae et imperium Italiae, quod Troianis Iuppiter ad similitudinem Troiae fore promiserat. et magis hoc est quod latenter desiderat atque petit.

{{anchor+|62|[[Aeneis/Liber X#60|62.]]}} {{sc|}}casus da pater iliacos reddantur nobis errores pristini, dummodo praesentia bella vitemus. iterumque revolvere casus si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae pertulimus, dumtaxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intellege: redde nobis Italiam, et libenter repetimus ea quae in Troia pertulimus.

{{anchor+|63|[[Aeneis/Liber X#60|63.]]}} {{sc|}}Alta silentia Iuno ubique silens inducitur, unde ei oratio nisi ex nimia necessitate non datur: hinc est ‘acta furore gravi’: Statius “Iunonem tacitam furibunda silentia torquent”. et notandum quia singillatim dicta Veneris hac oratione solvuntur. silentia cogis rumpere silentium rumpere est non tacere: unde apparet usurpative dictum esse “conposito rumpit vocem”, id est loquitur: nam vocem rumpere silere est, silentium rumpere loqui.

{{anchor+|64|[[Aeneis/Liber X#60|64.]]}} {{sc|}}Obductum dolorem celatum et diuturna iam cicatrice coopertum: nam obduci dicuntur vulnera, quae cicatrice clauduntur.

{{anchor+|65|[[Aeneis/Liber X#65|65.]]}} {{sc|}}Aenean hominum quisquam divumque s. ad illud “quae superi manesque dabant”. et celans quae facta sunt ea quae non sunt facta, commemorat: nam non Aeneas, sed Turnus Iunonis instinctu bella commovit. utitur autem replicatione rerum obiectarum; post enim sequitur resolutio. sequi autem ‘petere’, ut “sidera voce sequentem”.

{{anchor+|67|[[Aeneis/Liber X#65|67.]]}} {{sc|}}Esto modo adverbium est concedentis: nam Graecum est: illo autem loco verbum est “esto nunc Sol testis”. fatis auctoribus num hic ‘responsis’ ? quia hoc sequitur * * *

{{anchor+|68|[[Aeneis/Liber X#65|68.]]}} {{sc|}}Cassandrae impulsus furiis bene ‘furiis’  plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falso dicitur a Iunone, sicut ex verbis probamus Anchisae, qui ait “aut quem tum vates Cassandra moveret?” num linquere castra illa ait ‘abest’, haec ait ‘reliquit’, ut ipsi adsignet culpam. et est status finitivus non tam dicendo ‘abesse’, quam ‘reliquisse’,

{{anchor+|69|[[Aeneis/Liber X#65|69.]]}} {{sc|}}Vitam committere ventis non quia enavigavit, hoc dixit; sed ‘ventis’, id est incertis et inanibus rebus.

{{anchor+|70|[[Aeneis/Liber X#70|70.]]}} {{sc|}}Num puero summam belli quod Venus ad miserationem, haec ad indignationem posuit. exaggeratio est ab aetate.

{{anchor+|71|[[Aeneis/Liber X#70|71.]]}} {{sc|}}Tyrrhenamque fidem ‘fidem’  auxilium petens; an ‘fidem’  sacramentum, quod adhibetur ad belli societatem? ‘agitare’  autem ad gentes pertinere melius est. ergo ‘Tyrrhenam fidem’  extrinsecus accipiendum ‘invocare’  aut ‘petere’, Tyrrhenamque fidem inire societatem cum inimicis gentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. sciendum sane Turnum auxiliorum causa ad Mezentium confugisse. gentes quietas nam licet vellent in bella prorumpere, tamen erant quietae propter illud oraculum “externos optate duces”.

{{anchor+|72|[[Aeneis/Liber X#70|72.]]}} {{sc|}}Quis deus in fravdem interrogatio. ‘in fraudem’  autem in periculum: ita enim in iure lectum est “fraudi erit illa res”, id est periculo. dura potentia nostra ad illud respicit “si nulla est regio Teucris quam det tua coniunx dura”.

{{anchor+|73|[[Aeneis/Liber X#70|73.]]}} {{sc|}}ubi hic ivno melius quam si dixisset ‘ego’, ut “degeneremque Neoptolemum narrare memento”. nubibus iris propter illud “aut actam nubibus Irim”.

{{anchor+|74|[[Aeneis/Liber X#70|74.]]}} {{sc|}}Indignum est italos Troiam circumdare flammis rhetoricum est: nam quotiens aliqua non possumus solvere, paria opponimus. quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: unde dicit, hoc indignum est, Troianos obsideri, aliena eos matrimonia praeripere dignum est. sic in bucolicis “dic, quibus in terris et eris mihi magnus Apollo, tris pateat caeli spatium non amplius ulnas”: quod quia non potuit solvere, et ipse obiecit “dic, quibus in terris inscripti nomina regum nascantur flores”.

{{anchor+|75|[[Aeneis/Liber X#75|75.]]}} {{sc|}}nascentem ὑπόκρισις .

{{anchor+|76|[[Aeneis/Liber X#75|76.]]}} {{sc|}}Pilumnus avus comparat genus Turni cum Aeneae, dicens etiam avum eius deum esse. Varro Pilumnum et Pitumnum infantium deos esse ait eisque pro puerpera lectum in atrio sterni, dum exploretur an vitalis sit qui natus est: Piso Pilumnum dictum, quia pellat mala infantiae. sed Pilumnus idem Stercutius, ut quidam dicunt, qui propter pilum inventum, quo fruges confici solent, ita appellatus est. si ergo proavus Latini est, non Turni avus: nam Stercutii Picus, Pici Faunus, Fauni Latinus est filius. sed in his nominibus abutitur poeta. diva venilia mater hoc ad Veneris obtrectationem dicit ‘cui diva Venilia mater’: nam Venilia nympha est. Pilumnum autem avum Turni ideo dicit, ut a vicino nobilis genere esse videatur, sicut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa Iuno “Pilumnusque illi quartus pater”. sane hanc Veniliam quidam Salaciam accipiunt, Neptuni uxorem: Salaciam a salo, Veniliam quod veniam det †negentibus.

{{anchor+|77|[[Aeneis/Liber X#75|77.]]}} {{sc|}}Atra face saevo bello. et est belli definitio: non enim facibus Troiani pugnaverant, sed ferro, id est bello.

{{anchor+|78|[[Aeneis/Liber X#75|78.]]}} {{sc|}}Avertere praedas invidiose: ceterum nihil rapuerant.

{{anchor+|79|[[Aeneis/Liber X#75|79.]]}} {{sc|}}Legere furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibi “vel quae sublegi tacitus tibi carmina nuper”. gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant: unde admissum est ut sponsum dicamus virum a spondendo, et sponsam promissam. ceterum proprie sponderi puellae est: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. sane exaggeratio est nimia in eo quod ait ‘gremiis abducere’, tamquam iam uxores.

{{anchor+|80|[[Aeneis/Liber X#80|80.]]}} {{sc|}}Praefigere puppibus arma propter illud “scuta virum fluvio pictasque innare carinas”, scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. pacem autem orare propter “centum oratores augusta ad moenia regis ire iubet”.

{{anchor+|82|[[Aeneis/Liber X#80|82.]]}} {{sc|}}Proque viro nebulam ad obprobrium pro viro dixit, non pro filio, rem inanem obpositam. dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit, vel Neptunus ab Achille: quod Veneri inputatur, quia in eius gratiam factum est. ventos inanes vacuos. et est nebulae definitio.

{{anchor+|83|[[Aeneis/Liber X#80|83.]]}} {{sc|}}Et potes in totidem classem convertere nymphas licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, ut illo loco “quas illi Philomela dapes”, cum Procne fecerit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum.

{{anchor+|84|[[Aeneis/Liber X#80|84.]]}} {{sc|}}nos aliquid rutvlos contra ivvisse nefandum est verecunda confessio est: non enim negat se iuvisse, sed adtenuat dicendo ‘aliquid’,

{{anchor+|85|[[Aeneis/Liber X#85|85.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. sic in bucolicis praemisit “divini opus Alcimedontis”, postea per inrisionem ait “et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit”.

{{anchor+|87|[[Aeneis/Liber X#85|87.]]}} {{sc|}}Gravidam bellis urbem alibi “populosque feroces contundet”. ‘urbem’  autem provinciam dicit, quo modo “Italiam quaero patriam”.

{{anchor+|88|[[Aeneis/Liber X#85|88.]]}} {{sc|}}Nosne tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. fluxas molles, quae possent etiam sine inimicis perire. ‘res’  ergo ‘fluxas’  fluxam rempublicam dicit: vel ‘fluxas’  labefactatas.

{{anchor+|89|[[Aeneis/Liber X#85|89.]]}} {{sc|}}Qui troas achivis atqui de Venere loquitur: sed quia dei ἀρσενοθήλεις sunt, ut diximus supra, ideo sic dixit: nam in subauditione ponuntur ea quae non possumus dicere aperte.

{{anchor+|90|[[Aeneis/Liber X#90|90.]]}} {{sc|}}consurgere in arma pro ‘consurgendi’: infinitus modus verbi pro participato.

{{anchor+|91|[[Aeneis/Liber X#90|91.]]}} {{sc|}}Foedera solvere furto legitur in historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo ‘foedera solvere furto’  amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est “et dulcia furta”. et eversi Ilii haec est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laomedontis Hesionam, Priami sororem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repetere potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. unde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. qui expugnata Sparta Helenam rapuit. hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sit illa res et a poetis composita. foedera solvere furto] an quod Paridem victum a Menelao subripuit morti? an quod Pandarus dissipavit, ut sit ‘per furtum’ ?

{{anchor+|92|[[Aeneis/Liber X#90|92.]]}} {{sc|}}Dardanius non praeter iniuriam Aeneae hoc posuit, quia Dardanus dicitur: nam perite dubium nomen elegit, quod contumeliam communicaret Aeneae. spartam expugnavit hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito.

{{anchor+|93|[[Aeneis/Liber X#90|93.]]}} {{sc|}}Tela dedi aut amori Alexandri, aut bello. cupidine eo scilicet, quo in amorem Paridis Helena conpulsa est.

{{anchor+|94|[[Aeneis/Liber X#90|94.]]}} {{sc|}}Decvit metvisse optima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. si enim dixeris ‘decet metuisse’, incongruum est, quia ‘decet’  praesentis est, ‘metuisse’  praeteriti. sera pro ‘sero’, “ut nec sera comantem narcissum”.

{{anchor+|95|[[Aeneis/Liber X#95|95.]]}} {{sc|}}inrita vana, substantiam non habentia. iactas ventilas.

{{anchor+|96|[[Aeneis/Liber X#95|96.]]}} {{sc|}}Orabat loquebatur: unde et oratores dicimus. nam ‘rogabat’  si dixeris, non procedit, quia magis conviciabatur.

{{anchor+|97|[[Aeneis/Liber X#95|97.]]}} {{sc|}}Assensu vario quia pars Veneri favebat, pars Iunoni.

{{anchor+|98|[[Aeneis/Liber X#95|98.]]}} {{sc|}}deprensa fremunt silvis non subito deprensa, sed aut in silvis detenta, aut intellecta. cev flamina prima c. d. f. s. et caeca volvtant murmvra non tempestatis facit comparationem, sed signi tempestatis futurae: quadam enim arcana ratione fit ut sit murmur in silvis ante ventorum adventum: unde ait ‘caeca murmura’, quorum ratio non apparet, ut “caecique in nubibus ignes terrificant animos”. sic in georgicis “continuo ventis surgentibus aut freta ponti incipiunt agitata tumescere et aridus altis montibus audiri fragor”.

{{anchor+|102|[[Aeneis/Liber X#100|102.]]}} {{sc|}}Tremefacta solo tellus loquente Iove stupor elementorum omnium ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno motu est, quievit, et contra terra mota est, semper immobilis, unde Horatius “et bruta tellus”.

{{anchor+|103|[[Aeneis/Liber X#100|103.]]}} {{sc|}}zephyri posvere Sallustius “iam repente visus lenire Tagus”. premit placida id est premendo reddit placida.

{{anchor+|104|[[Aeneis/Liber X#100|104.]]}} {{sc|}}Accipite ergo animis totus hic locus de primo Lucilii translatus est libro, ubi inducuntur dii habere concilium et agere primo de interitu Lupi cuiusdam ducis in republica, postea sententias dicere. sed hoc quia indignum erat heroo carmine, mutavit et induxit primo loquentem Iovem de interruptis foederibus, cuius orationem interrupit Venus, post secuta Iunonis verba sunt quibus redarguit Venerem: unde nunc Iuppiter illud quod omiserat, reddit, dicens: ergo quoniam pacem esse non sinitis, ea quae sum dicturus accipite. et hoc significant versus, qui subsequuntur.

{{anchor+|105|[[Aeneis/Liber X#105|105.]]}} {{sc|}}Quandoquidem bene sententiae dicendae ordinem servat: nam sicut et in Sallustio et in Philippicis legimus, ante quam dicatur sententia, eius praemittitur ratio: quod hodieque in usu est.

{{anchor+|106|[[Aeneis/Liber X#105|106.]]}} {{sc|}}Havd licitum est et ‘licuit’  dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’  et ‘placitum est’: Terentius “ubi sunt cognitae, placitae sunt”.

{{anchor+|107|[[Aeneis/Liber X#105|107.]]}} {{sc|}}Quae cuique est fortuna hodie specialiter Iuppiter pro Troianis agit, sed hac arte, ut videatur totum pro Iunone loqui. et re vera verba pro Iunone sunt, sed altius intuens deprehendit Troianorum favorem: nam dicendo ‘nulli favebo’  et in eo statu fore res in quo sunt hodie, significat se favere Troianis, quorum ducis adventu statim victoria consequitur. et vult nihil valere ea quae aut Venus conquesta fuerat de absentia Aeneae, aut Iuno de Turni parentibus dixerat, in eius scilicet commendationem. secat sequitur, tenet, habet, ut “ille viam secat ad naves”: unde et sectas dicimus habitus animorum et instituta philosophiae circa disciplinam.

{{anchor+|108|[[Aeneis/Liber X#105|108.]]}} {{sc|}}Fuat id est ‘fuerit’: futuri temporis est verbum defectivum.

{{anchor+|109|[[Aeneis/Liber X#105|109.]]}} {{sc|}}Sev fatis italum castra obsidione tenentur sive [malo] fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et sinistris monitis ad Italiam venerunt, neminem absolvo: unde propter amphiboliam distingue ‘Italum’  et infer ‘castra obsidione tenentur’, scilicet Troianorum; ipsi enim obsidentur, non Itali.

{{anchor+|110|[[Aeneis/Liber X#110|110.]]}} {{sc|}}nec rutvlos hoc et de Troianis accipe. solvo absolvo: nam aphaeresin pertulit ‘solvo’, monitis autem sinistris propter “Cassandrae inpulsus furiis”.

{{anchor+|111|[[Aeneis/Liber X#110|111.]]}} {{sc|}}Exorsa rerum initia, actus hodierni diei: id est secundum sua coepta habebit eventum. laborem fortunamque periculum et felicitatem.

{{anchor+|113|[[Aeneis/Liber X#110|113.]]}} {{sc|}}Fata viam invenient scit enim hoc esse fatale, ut Aeneas imperet in Italia. et videtur hic ostendisse, aliud esse fata, aliud Iovem. stygii per flumina fratris hypallage est ‘per Stygia fratris flumina’, et bene etiam iure iurando dicta confirmat, ut rem inmobilem necessitate constituat.

{{anchor+|115|[[Aeneis/Liber X#115|115.]]}} {{sc|}}Totum nutu tremefecit olympum hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est.

{{anchor+|117|[[Aeneis/Liber X#115|117.]]}} {{sc|}}caelicolae medium poetice mores hominum ad deos refert: ut magistratum deducunt.

{{anchor+|118|[[Aeneis/Liber X#115|118.]]}} {{sc|}}Portis circum omnibus instant instant portis omnibus circum, id est circumcirca fusi: nam modo ‘circum’  adverbium loci est.

{{anchor+|120|[[Aeneis/Liber X#120|120.]]}} {{sc|}}ast legio prolepsis: nam legionis nomen Troiani temporis non fuit. vallis intra vallos, id est fustes fossarum, qui valli vocantur: nam munitio ipsa vallum dicitur neutraliter. et hoc dicit: tenebantur Troiani intra vallos quos ipsi posuerant, ne eorum castra facile inrumperent Rutuli. vallum enim modo non obsidentium, sed obsessorum debemus accipere.

{{anchor+|121|[[Aeneis/Liber X#120|121.]]}} {{sc|}}Nec spes vlla fugae fuga miserrimum et ultimum praesidium est, tamen etiam hoc carebant.

{{anchor+|123|[[Aeneis/Liber X#120|123.]]}} {{sc|}}Imbrasides Imbrasi filius. hicetaonius Hicetaonis filius. et bene ex varietate syllabarum quaesivit ornatum: nam patronymica aut in ‘des’  aut in ‘ius’  exeunt, quibus et uti possumus. quae enim ‘on’  terminantur, ad nos transire non possunt.

{{anchor+|124|[[Aeneis/Liber X#120|124.]]}} {{sc|}}Senior cum castore thybris possumus et solum Thybrin senem accipere: possumus et Castorem, si legamus ‘et senior cum Castore Thybris’: nam amphibolia est.

{{anchor+|125|[[Aeneis/Liber X#125|125.]]}} {{sc|}}Prima acies hoc est magni viri: et est definitio eorum qui in prima acie fuerunt: unde laudis magis est quod dixit ‘prima acies’: ordinis enim esse non potest, quia res in muro agitur. germani sarpedonis aut inter se germani filii Sarpedonis, aut Sarpedonis fratres ex eadem matre.

{{anchor+|126|[[Aeneis/Liber X#125|126.]]}} {{sc|}}Alta nobili. lycia comitantur ab alta] quos comitantur qui sunt Lycia ab alta.

{{anchor+|127|[[Aeneis/Liber X#125|127.]]}} {{sc|}}fert ingens toto quidam sine effectu ferentem saxum inproprie inductum accipiunt; sed hoc ita resolvunt, quod qui iactum saxum refert, unius tantum rei eventum ostendit, qui ferentem dicit, longum actum notat.

{{anchor+|128|[[Aeneis/Liber X#125|128.]]}} {{sc|}}Lyrnesius id est Phryx: Lyrnesos enim civitas est Phrygiae, unde fuit Briseis, quam civitatem Achilles expugnavit. Acmon ergo et Menestheus filii Clytii.

{{anchor+|129|[[Aeneis/Liber X#125|129.]]}} {{sc|}}Menestheo non ‘Mnestheo’, de quo paulo post dicturus est, legendum est, ne versus non stet, sed ‘Menestheo’, ita tamen ut meminerimus in ultima syllaba esse synaeresin propter rectam scansionem.

{{anchor+|130|[[Aeneis/Liber X#130|130.]]}} {{sc|}}Hi iaculis Rutuli scilicet. illi certant defendere saxis id est Troiani.

{{anchor+|131|[[Aeneis/Liber X#130|131.]]}} {{sc|}}molirique ignem quid est moliri? num inicere, an temptare iacere? et subaudiendum ‘alii atque alii’,

{{anchor+|132|[[Aeneis/Liber X#130|132.]]}} {{sc|}}Veneris ivstissima cura de quo merito curet: quia illi debebatur imperium.

{{anchor+|133|[[Aeneis/Liber X#130|133.]]}} {{sc|}}Caput detectus sine galea, quasi non pugnaturus; nam audierat “cetera parce puer bello”. erat autem inter duces quasi dux. ecce pro admiratione et demonstratione. honestum pulchrum: Terentius “ita me di bene ament, honestus est”.

{{anchor+|134|[[Aeneis/Liber X#130|134.]]}} {{sc|}}Micat scilicet Ascanius fulget qualiter gemma.

{{anchor+|135|[[Aeneis/Liber X#135|135.]]}} {{sc|}}Aut collo aut capiti figurate: nam ‘colli vel capitis’  erat commune.

{{anchor+|136|[[Aeneis/Liber X#135|136.]]}} {{sc|}}Oricia terebintho Oricos civitas est Epiri, iuxta quam nascitur terebinthus, nigrum lignum habens, folia in buxi speciem. retulit autem comparationem ad candidum vultum, qui erat nigris crinibus cinctus.

{{anchor+|137|[[Aeneis/Liber X#135|137.]]}} {{sc|}}cui melius quam si dixisset ‘cuius’,

{{anchor+|139|[[Aeneis/Liber X#135|139.]]}} {{sc|}}Magnanimae ‘gentes’  scilicet. magnanimae gentes hic est ordo, aliter non stat versus: est autem prosphonesis. ismare modo nomen est proprium: nam ‘Ismarius’  facit appellativum a monte Ismaro Thraciae.

{{anchor+|140|[[Aeneis/Liber X#140|140.]]}} {{sc|}}vulnera dirigere pro ‘dirigentem’: ‘vulnera’  autem ‘dirigere’, id est sagittas quibus fiunt vulnera: est autem hysteroproteron. vvlnera dirigere aut vulnus pro sagitta posuit, ut “insequitur infesto vulnere Pyrrhus”: aut acerrime expressit inevitabiles sagittas, dicens eum vulnera, non tela dirigere.

{{anchor+|141|[[Aeneis/Liber X#140|141.]]}} {{sc|}}Maeonia Lydia, quae ante Maeonia vocabatur. ergo ideo ‘generose’, quod Lydius. pingvia culta aut figuratum est, quae exercendo culta faciunt: aut ‘culta’  pro arvis.

{{anchor+|142|[[Aeneis/Liber X#140|142.]]}} {{sc|}}Pactolusque inrigat auro Pactolus et Hermus Lydiae flumina sunt, aurum sicut Tagus trahentia. sed Pactoli fabula talis est: Mida rex cum ibi regnaret, Silenus captus ab eius sociis et vinctus est. miseratione vel prudentia eum et resolvi fecit et omni adfabilitate fovit. quibus rebus ille gratiam rependens, praestitit Midae, ut quicquid tetigisset, in aurum verteretur; sed cum ille quaecumque contigisset in aurum convertens, fame periclitaretur, ex praecepto in Pactolum fluvium abluendi gratia se mittere iussus est. in quem se cum iecisset, ferendi auri naturam flumini dedit, ipse destitit in aurum quae contingebat mutare. ‘inrigat’  autem ‘auro’  mire, cum ramenta quaedam auri inveniri dicantur.

{{anchor+|145|[[Aeneis/Liber X#145|145.]]}} {{sc|}}Et capys hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem dicit a Capy dictam Campaniam. sed Livius vult a locis campestribus dictam, in quibus sita est. sed constat eam a Tuscis conditam viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur, unde est Campania nominata. Tuscos autem omnem paene Italiam subiugasse manifestum est. hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem hoc dicit, sicut Ovidius, qui Capyn de Troianis esse commemorat “ille dedit Capyi repetita vocabula Troiae”, Coeliusque Troianum Capyn condidisse Capuam tradidit eumque Aeneae fuisse sobrinum. alii Campum Samnitem condidisse Capuam confirmant. sed Capuam vult Livius a locis campestribus dictam, in quibus sita est. alii a Capy Atyis filio, Capeti patre, tradunt. alii hunc Capyn filium Capeti volunt esse, Tiberini avum, ex quo fluvius Tiberis appellatus est, eumque Capuae conditorem produnt. constat tamen eam a Tuscis conditam de viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur: unde est Capua nominata. Tuscos autem aliquando omnem Italiam subiugasse manifestum est. alii a Tuscis quidem retentam et prius Vulturnum vocatam: Tuscos a Samnitibus exactos Capuam vocasse ob hoc quod hanc quidam Falco condidisset, cui pollices pedum curvi fuerunt quem ad modum falcones aves habent, quos viros Tusci capyas vocarunt. Varro dicit propter caeli temperiem et caespitis fecunditatem campum eundem Capuanum cratera dictum quasi sinum salutis et fructuum.

{{anchor+|147|[[Aeneis/Liber X#145|147.]]}} {{sc|}}Contulerant nocte interveniente peregerunt. et est explanatio rerum, quas Aeneas gessit postquam est profectus ab Euandro ad petenda auxilia, dum inter suos et Turnum bella gerebantur: rem enim ante omissam breviter exsequitur. media aeneas freta nocte secabat aut ‘media nocte’, aut ‘freta media’,

{{anchor+|149|[[Aeneis/Liber X#145|149.]]}} {{sc|}}regem adit instanti tempore adit.

{{anchor+|150|[[Aeneis/Liber X#150|150.]]}} {{sc|}}Quidve petat scilicet auxilium. quidve ipse ferat vicissitudinem auxilii, ut supra Euandro “accipe daque fidem”. multi autem ‘quidque petat quidque ipse ferat’  dicunt oportuisse dici, sed mutatam coniunctionem: neque enim ex alterius persona exponitur, sed totum ex Aeneae, et ideo ‘que’  coniunctione opus fuisse; ‘ve’  enim proprie ‘vel’  significat, ut sic “nec patris Anchisae cineres manesve revelli”. mezentius arma quae sibi conciliet inicit latenter timorem, ne forte possit collectis auxiliis Mezentius in regna remeare, a quibus fuerat ante depulsus.

{{anchor+|151|[[Aeneis/Liber X#150|151.]]}} {{sc|}}Violentaque pectora turni superba, ut est illud “quos illi bello profugos egere superbo”, id est violento.

{{anchor+|152|[[Aeneis/Liber X#150|152.]]}} {{sc|}}Hvmanis quae sit fiducia rebus latenter hoc dicit: nolite putare fixam esse et stabilem felicitatem, magna est enim rerum varietas: invicem accipietis auxilia.

{{anchor+|153|[[Aeneis/Liber X#150|153.]]}} {{sc|}}Admonet inmiscetque preces partim rogat, partim admonet hoc solacium esse vitae humanae tutissimum, si vel mutua dentur auxilia, vel in prosperis positi etiam subiecta considerent. et est superioris versus expressio: nam edocet, quae peterent et quod eum sollicitabat. ‘admonet’  vero vel causa Mezentii, vel quia instabilis est et vaga fortuna. tarchon hoc nomen ubique Graece ponit, excepto uno in loco, ut est “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni”: quod metri causa fecit.

{{anchor+|154|[[Aeneis/Liber X#150|154.]]}} {{sc|}}ferit facit, ex more Romano, propter porcum qui de lapide feritur. libera fatis exempta fatali necessitate, qua pugnare non poterant propter illud “externos optate duces”.

{{anchor+|155|[[Aeneis/Liber X#155|155.]]}} {{sc|}}gens lydia per derivationem ‘Lydia gens’: nam ‘Lydia’  provincia proprium est.

{{anchor+|157|[[Aeneis/Liber X#155|157.]]}} {{sc|}}Prima tenet more viri fortis in principiis est: alibi “princeps ante omnes densum Palinurus agebat agmen”. rostro phrygios subivncta leones pro ‘subiunctos leones habens’, vult pro iugo rostrum navis fuisse, leones autem singulos in singulis navis partibus fuisse depictos. sane notatur a criticis Vergilius hoc loco, quemadmodum sic cito dixit potuisse naves Aeneae fieri: quod excusat pictura, quam solam mutatam debemus accipere. ergo hanc navem Aeneae ab Etruscis datam intellegamus. quidam volunt hanc navem ex his esse quibus Aeneas ad Euandrum erat evectus, et ad Etruriam terra esse portatam.

{{anchor+|158|[[Aeneis/Liber X#155|158.]]}} {{sc|}}Gratissima propter illinc facta navigia.

{{anchor+|160|[[Aeneis/Liber X#160|160.]]}} {{sc|}}Eventus belli varios licet haberet fortissimum militem, cogitabat tamen incerta bellorum.

{{anchor+|161|[[Aeneis/Liber X#160|161.]]}} {{sc|}}iam quaerit sidera deest ‘de Aenea’, et ‘quaerit sidera’  num de sideribus quaerit, an ipsa sidera, id est percenset. aut num causa quaerendi quod cupiat lucem.

{{anchor+|162|[[Aeneis/Liber X#160|162.]]}} {{sc|}}Noctis iter aut per quae nox decurrit: aut quae intuentes nautae iter peragunt noctibus. iam modo, ut “iamque hos cursu, iam praeterit illos”. quae passus terraque marique num quia audiendo res gestas Aeneae incendatur et ipse ad imitandi cupiditatem?

{{anchor+|163|[[Aeneis/Liber X#160|163.]]}} {{sc|}}Pandite nunc helicona deae Parnasus mons est Thessaliae iuxta Boeotiam, quem locum aliquando Aones tenuerunt, qui in duo finditur iuga, Cithaeronem Liberi et Heliconem Apollinis et Musarum. ex quo fons manare dicitur, quem Pegasi ungula protulisse fertur, qui vocatur Hippocrene.

{{anchor+|164|[[Aeneis/Liber X#160|164.]]}} {{sc|}}tuscis Tusci a frequenti sacrificio sunt dicti ἀπὸ τοῦ θύειν : unde Tuscos populos bene dicimus. Tusciam vero non debemus dicere, quia nequaquam in idoneis auctoribus legitur, sed aut Etruria dicenda est ab Etrusco principe, aut Lydia a Lydo, aut Tyrrhenia ab eius fratre, qui, ut supra diximus, cum parte populi de Maeonia venit ad Italiam. quod ergo hic dicit Vergilius ‘Tuscis comitetur ab oris’, de Tuscorum finibus intellegendum est.

{{anchor+|166|[[Aeneis/Liber X#165|166.]]}} {{sc|}}Massicus aerata princeps secat aequora tigri inter auxilia accipiendum: nam Aeneae prima est navis. et licet sit catalogus in quo enumerantur hi qui venerunt de Tuscia, invenit tamen aliquam varietatem, quod hos navibus venisse commemorat, cum in septimo Turni praesidia per terram venisse memoraverit. sane sciendum amare Vergilium Italis ducibus dare nomina vel fluviorum vel montium. ut ergo supra Almonem et Aventinum commemoravit, sic nunc Massicum dicit: nam Massicus mons est, unde et vinum Massicum dicitur. plerique tamen Massicum nolunt proprium esse nomen, sed appellativum, dicentes Osinium esse Massicum regem: nam paulo post dicturus est “qua rex Clusinis advectus Osinius oris”, et nunc dicit ‘qui moenia Clusi’, multi alium Massicum, alium Osinium esse volunt. ‘tigri aerata’  cuius rostrum erat in similitudem tigridis; namque solent naves vocabula accipere a pictura tutelarum. hinc est “hunc vehit inmanis Triton”, item “et aurato fulgebat Apolline puppis”. ‘tigri’  autem secundum regulam dixit: nam Graeca nomina quae genetivum singularem in ‘dis’  mittunt, in eo tantum et in dativo crescunt, in accusativo et ablativo paria sunt nominativo, ut ‘tigris tigridis tigridi tigrin tigris a tigri’, ‘Isis Isidis Isidi Isin Isis Isi’: si aliter invenerimus, abusive dictum est, ut in Lucano “ocior et caeli flammis et tigride feta”.

{{anchor+|167|[[Aeneis/Liber X#165|167.]]}} {{sc|}}Moenia clusi pro ‘Clusii’: nam Clusium dicitur: et est dictum per synizesin, sicut “nec cura peculi” pro ‘peculii’, Clusium autem est oppidum iuxta Massicum, quod in Etruria condidit Clusius Tyrrheni, sive Telemachus Vlixis filius.

{{anchor+|168|[[Aeneis/Liber X#165|168.]]}} {{sc|}}Cosas civitas Tusciae, quae numero dicitur singulari secundum Sallustium: unde apparet esse usurpationem.

{{anchor+|169|[[Aeneis/Liber X#165|169.]]}} {{sc|}}Corytique coryti proprie sunt arcuum thecae; dicuntur tamen etiam sagittarum, quas et pharetras nominamus.

{{anchor+|170|[[Aeneis/Liber X#170|170.]]}} {{sc|}}una ad totam classem refert. torvus pro forti et aspero: vel terribilis.

{{anchor+|171|[[Aeneis/Liber X#170|171.]]}} {{sc|}}Fulgebat scilicet puppis Apolline, armis exercitus.

{{anchor+|172|[[Aeneis/Liber X#170|172.]]}} {{sc|}}Populonia est civitas Tusciae. matrem autem eorum qui venerant, patriam dixit, ut alibi “insignem quem mater Aricia misit”. quidam Populoniam post XII. populos in Etruria constitutos populum ex insula Corsica in Italiam venisse et condidisse dicunt: alii Populoniam Volaterranorum coloniam tradunt. alii Volaterranos Corsis eripuisse Populoniam dicunt.

{{anchor+|173|[[Aeneis/Liber X#170|173.]]}} {{sc|}}Expertos belli peritos: nam ‘expertes’  sunt ignari. ‘belli’  autem potest pro ‘in bello’  accipi. ilva quidam Ilvam Ithacen dictam volunt; est autem insula adiacens Tusciae, in conspectu Populoniae. {{wl|Q722683|Probus}} ‘trecentos’  subdistingui vult, ut ‘insula’  sequentibus iungatur.

{{anchor+|174|[[Aeneis/Liber X#170|174.]]}} {{sc|}}In exhavstis chalybum generosa metallis quanto exhausta fuerit, tanto generosior, hoc est πολύγονος ~ . ergo ‘in exhaustis’  non est una pars orationis: namque Plinius Secundus dicit, cum in aliis regionibus effossis metallis terrae sint vacuae, apud Ilvam hoc esse mirum quod sublata renascuntur et rursum de isdem locis effodiuntur. Varro et aliud dicit, nasci quidem illic ferrum, sed in stricturam non posse cogi nisi transvectum in Populoniam Tusciae civitatem, ipsi insulae vicinam.

{{anchor+|175|[[Aeneis/Liber X#175|175.]]}} {{sc|}}Interpres hominum divumque ‘interpres’  medium est: nam et deorum interpretator, et hominum, quibus divinas indicat mentes, interpres vocatur. et notandum quod ait Nigidius Figulus, has artes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non possit: unde his quos perfectos vult probare Vergilius, omnium divinandi artium praestat scientiam, ut hoc loco, item supra Heleno, de quo ait “Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii lauros, qui sidera sentis”. Nigidius autem solus est post Varronem, licet Varro praecellat in theologia, hic in communibus litteris: nam uterque utrumque scripserunt.

{{anchor+|176|[[Aeneis/Liber X#175|176.]]}} {{sc|}}Fibrae fibrae sunt iecoris extremitates. parent autem est ‘peritissime agnoscuntur’: quod ad omnia referendum est, fibras, sidera, voces avium et fulmina: nam si ‘videntur’  tantum accipias, cuiuis possunt videri, nec tamen intellegi. item voces avium non videntur, sed agnoscuntur auditae. nec ‘parent’  obtemperant procedit. nam quomodo sidera vel fibrae vel aves vel fulgura possunt obtemperare? parent apparent ac patent, quasi nihil ei absconditum vel abstrusum sit. an hyperbolice tantam illi scientiam siderum vel ceterarum quas dixit rerum esse, ut ei parere videantur, sicut dicimus artes quibusdam esse subiectas?

{{anchor+|177|[[Aeneis/Liber X#175|177.]]}} {{sc|}}praesagi fulminis ignes ‘praesagi’  futura denuntiantis, ut “de caelo tactas memini praedicere quercus”. est enim †Iovi filius fulmen, de quo tantum futura noscuntur, ut in octavo plenius de fulminis generibus dictum est. alii non ipsum fulmen praesagum accipiunt, sed eos praesagos, qui inde futura praedicunt.

{{anchor+|178|[[Aeneis/Liber X#175|178.]]}} {{sc|}}Rapit raptim ducit. densos acie in acie constrictos et coniunctos.

{{anchor+|179|[[Aeneis/Liber X#175|179.]]}} {{sc|}}Alpheae ab origine pisae Alpheus fluvius est inter Pisas et Elidem, civitates Arcadiae, ubi est templum Iovis Olympici: ex quibus locis venerunt qui Pisas in Italia condiderunt, dictas a civitate pristina, unde nunc addidit ‘urbs Etrusca solo’, cum praemisisset ‘Alpheae ab Origine Pisae’, sane Pisas antiquitus conditas a Peloponneso profectis, vel ab his qui cum Pelope in Elidem venerunt. alii Pisum, Celtarum regem, fuisse Apollinis Hyperborei filium et cum Samnitibus bellum gessisse, a quorum regina, quae post coniugis mortem imperio successerat, receptum, in Etruria oppidum suo nomine condidisse. alii †locum ex deo privigno genitum, iuvenem viribus magnis, Pisas condidisse aiunt. Cato originum qui Pisas tenuerint ante adventum Etruscorum, negat sibi conpertum; sed inveniri Tarchonem, Tyrrheno oriundum, postquam eorundem sermonem ceperit, Pisas condidisse, cum ante regionem eandem Teutanes quidam, Graece loquentes, possederint. alii ubi modo Pisae sunt, Phocida oppidum fuisse aiunt, quod nobis indicio est ex Peloponneso originem id oppidum trahere. alii incolas eius oppidi Teutas fuisse, et ipsum oppidum Teutam nominatum, quod postea †Pisas Lydia lingua sua singularem portum significare dixerunt; quare huic urbi a portu lane nomen inpositum. alii ab Epeo, Troiani equi fabricatore, conditum tradunt, qui cum aliis Graecis in hanc regionem reiectus est: ubi postquam Troianae captivae metu dominarum, ad quas deducebantur, naves incenderunt, desperatione reditus remansit, urbemque condidit et ab ea, quae est in Peloponneso, Pisas cognominavit.

{{anchor+|181|[[Aeneis/Liber X#180|181.]]}} {{sc|}}Equo fidens id est eques optimus. quidam ‘Astur’  pro ‘Astures’  accipiunt, apud quos equi et equites optimi perhibentur. versicoloribus armis depictis: per quod bellicosus ostenditur.

{{anchor+|182|[[Aeneis/Liber X#180|182.]]}} {{sc|}}Tercentum adiciunt accedunt et consentiunt eius voluntati: unde ait ‘mens omnibus una sequendi’, id est coniurati sunt. {{wl|Q722683|Probus}} ‘adiciunt’  adiacent et quasi iuxta sunt tradit.

{{anchor+|183|[[Aeneis/Liber X#180|183.]]}} {{sc|}}Qui caerete domo ac si diceret ‘qui sunt domo Carthagine’, Caere autem, ut et supra diximus, etiam Agylla dicitur, ἀπο τοῦ χαίρειν , quod verbum salutandi gratia apud Graecos dici solet. hanc Pelasgi condiderunt, qui cum sitim passi nec usquam aquam invenientes, casu quodam fontem invenissent, in eodem loco oppidum condiderunt. nec videatur contrarium, quod ait “ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos”, quasi et Turno et Aeneae praestet auxilium: nam illi Lausum fugientem secuti sunt, hi vero communi odio et consilio totius civitatis in Mezentium arma commoverunt. minionis fluvius est Minio Tusciae, ultra Centumcellas.

{{anchor+|184|[[Aeneis/Liber X#180|184.]]}} {{sc|}}Pyrgi veteres hoc castellum nobilissimum fuit eo tempore quo Tusci piraticam exercuerunt; nam illic metropolis fuit: quod postea expugnatum a Dionysio tyranno Siciliae dicitur, de quo Lucilius “scorta Pyrgensia”. intempestaeque graviscae Graviscanum oppidum alii intempestum dicunt ventis et tempestatibus carens: quod nulla potest ratione contingere. intempestas ergo Graviscas accipimus pestilentes secundum Plinium in naturali historia et Catonem in originibus, ut intempestas intellegas sine temperie, id est tranquillitate: nam ut ait Cato, ideo Graviscae dictae sunt, quod gravem aerem sustinent.

{{anchor+|185|[[Aeneis/Liber X#185|185.]]}} {{sc|}}ligurum ductor nam Liguria post Tusciam est, circa Gallos.

{{anchor+|186|[[Aeneis/Liber X#185|186.]]}} {{sc|}}cunare quidam duci nomen datum tradunt a Cunaro monte, qui in Piceno est. cupavo o Cupavo: et declinatur ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero’  ‘Cato’,

{{anchor+|189|[[Aeneis/Liber X#185|189.]]}} {{sc|}}Namque ferunt luctu cycnum phaethontis amati Phaethon Clymenes et Solis filius fuit. qui cum doleret obiectum sibi ab Epapho, rege Aegypti, quod esset non de Sole, sed de adulterio procreatus, duce matre venit ad Solem et poposcit, ut si vere esset eius filius, petenda praestaret. quod cum Sol iurasset per Stygem paludem se esse facturum, petit ille ut eius currus agitaret. Sol post iusiurandum negare non potuit. acceptis itaque curribus Phaethon, cum orbitam solis exisset, et coepisset mundus ardere, a Iove fulminatus in Eridanum cecidit, qui et Padus vocatur. huius interitum flentes sorores, Phaethusa et Lampetusa, deorum miseratione in arbores commutatae sunt, ut hic dicit, in populos, ut in bucolicis, in alnos. fuit etiam quidam Ligus, Cycnus nomine, dulcedine cantus ab Apolline donatus, amator Phaethontis. qui cum eum fleret extinctum, longo luctu in avem sui nominis conversus est. qui postea ab Apolline inter sidera conlocatus est. cuius nunc filium Cupavonem dicit habere cycni pennas in galea ad formae paternae insigne monstrandum. crimen amor vestrum Phaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiamus necesse est. si turpiter, talis est sensus: crimen vestrum est, o Cycne et Phaethon, quod sic amastis; hoc vobis tantum potest obici. alii ‘vestrum’  pro ‘tuum’  accipiunt, et ad solum Cycnum referunt, ut “vos, o Calliope, precor”. si pie amavit, secundum Asprum ‘crimen’  erit ‘causa’, ut alibi “et crimine ab uno disce omnes”, ut sit sensus: o Phaethontiades sorores et o Cycne, causa vestrum, id est vestrae mutationis, amor est, quia sic Phaethontem amastis, ut periretis.

{{anchor+|190|[[Aeneis/Liber X#190|190.]]}} {{sc|}}Umbramque sororum ambitiose dictum pro ‘inter arbores de sororibus factas’, et est unum de his, quae habet Vergilius inimitabilia et sua propria: tale est illud “sinuatque alterna volumina crurum”, item “cum primum sulcos aequant sata”.

{{anchor+|191|[[Aeneis/Liber X#190|191.]]}} {{sc|}}Musa carmine, cithara, cantilena.

{{anchor+|192|[[Aeneis/Liber X#190|192.]]}} {{sc|}}Canentem senectam qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. canentem senectam pro albo colore neoterice dictum putant.

{{anchor+|193|[[Aeneis/Liber X#190|193.]]}} {{sc|}}Sidera voce sequentem cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus in sidera, sicut videmus in sphaera.

{{anchor+|194|[[Aeneis/Liber X#190|194.]]}} {{sc|}}filius deest ‘eius’, aequales comitatus classe catervas aut per naves aequaliter habens distributas catervas: aut ipsi duci pares virtute.

{{anchor+|195|[[Aeneis/Liber X#195|195.]]}} {{sc|}}centaurum aut nomen navis; aut qui erat in navi pictus.

{{anchor+|198|[[Aeneis/Liber X#195|198.]]}} {{sc|}}Ocnus iste est Ocnus, quem in bucolicis Bianorem dicit, ut “namque sepulchrum incipit apparere Bianoris”. hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Thebani vatis filiae, quae post patris interitum ad Italiam venit. alii Manto, filiam Herculis, vatem fuisse dicunt. hunc Ocnum alii Aulestis filium, alii fratrem, qui Perusiam condidit, referunt: et ne cum fratre contenderet, in agro Gallico Felsinam, quae nunc Bononia dicitur, condidisse: permisisse etiam exercitui suo ut castella munirent, in quorum numero Mantua fuit. alii a Tarchone Tyrrheni fratre conditam dicunt: Mantuam autem ideo nominatam, quod Etrusca lingua Mantum Ditem patrem appellant, cui cum ceteris urbibus et hanc consecravit. mantus genetivus Graecus est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’  facit, sicut in Plauto legimus “Ionis”.

{{anchor+|201|[[Aeneis/Liber X#200|201.]]}} {{sc|}}Dives avis maioribus praepotens. et bene ‘dives avis’, quia non ab Ocno, sed ab aliis quoque condita fuit: primum namque a Thebanis, deinde a Tuscis, novissime a Gallis, vel, ut alii dicunt, a Sarsinatibus, qui Perusiae consederant. sed non genus omnibus unum quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Gallia cisalpina dicitur.

{{anchor+|202|[[Aeneis/Liber X#200|202.]]}} {{sc|}}Gens illi triplex populi sub gente quaterni quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumones imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum est, ex quibus unus omnibus praeerat. hi autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omnium populorum principatum Mantua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’, ergo Vergilius miscet novam et veterem Etruriam, ut utriusque principatum patriae suae adsignet, cum alioquin Mantua ad haec auxilia pertinere non debeat, quia Aeneas nulla a transpadanis auxilia postulaverit, cum omnis exercitus adversum Mezentium uno loco consederit. et propterea putatur poeta in favorem patriae suae hoc locutus, ut de hac sola trans Padum pro Aenea adversum Mezentium auxilia faciat venisse, quod nec populorum nomina, nec lucumonum rettulerit.

{{anchor+|203|[[Aeneis/Liber X#200|203.]]}} {{sc|}}Tusco de sanguine vires quia robur totum a lucumonibus habuit.

{{anchor+|204|[[Aeneis/Liber X#200|204.]]}} {{sc|}}In se armat id est odio sui in arma compellit.

{{anchor+|205|[[Aeneis/Liber X#205|205.]]}} {{sc|}}Patre benaco velatus harvndine glauca mincius i. d. i. a. pinu Benacus lacus est Venetiae, de quo fluvius nascitur Mincius. iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit.

{{anchor+|207|[[Aeneis/Liber X#205|207.]]}} {{sc|}}Gravis fortis, ut “ferit ense gravem Thymbraeus Osirim”: vel ‘gravis’  aut animo, aut aetate, aut ‘gravis’  propter navem, nam sequitur ‘centenaque arbore fluctum verberat assurgens’, centenaque arbore non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus “et summis longe ferit aequora remis”.

{{anchor+|208|[[Aeneis/Liber X#205|208.]]}} {{sc|}}Marmore mari.

{{anchor+|209|[[Aeneis/Liber X#205|209.]]}} {{sc|}}triton pictus in navis prora: et sic ait quasi de vero Tritone, ut “galea alta Chimaeram sustinet, Aetnaeos efflantem faucibus ignes”. caerula ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat.

{{anchor+|210|[[Aeneis/Liber X#210|210.]]}} {{sc|}}laterum tenus ut “crurum tenus”, ἄχρι τῶν πλευρῶν . hispida horrida, saetosa.

{{anchor+|211|[[Aeneis/Liber X#210|211.]]}} {{sc|}}Frons hominem praefert modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies.

{{anchor+|212|[[Aeneis/Liber X#210|212.]]}} {{sc|}}spumea semifero incertum, utrum pictus, an ex aere factus.

{{anchor+|213|[[Aeneis/Liber X#210|213.]]}} {{sc|}}tot lecti proceres quare Tarchonem praeteriit: an quia illi omnes sub imperio eius fuerunt? ter denis triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas naves habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. Troiae aut castra Aeneae dixit: aut ‘Troiae’  pro Troianis.

{{anchor+|215|[[Aeneis/Liber X#215|215.]]}} {{sc|}}iamque dies caelo concesserat non dicit diem intervenisse; nam supra ait “media Aeneas freta nocte secabat”. et ‘caelo concesserat’  pro ‘in caelo’, et deest ‘nocti’,

{{anchor+|216|[[Aeneis/Liber X#215|216.]]}} {{sc|}}noctivago nomen mire conpositum. phoebe luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’  sol, et ‘Titanis’  luna. describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum, qui a media nocte diem numerant, et noctem similiter a medio die. nec lunae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant.

{{anchor+|217|[[Aeneis/Liber X#215|217.]]}} {{sc|}}neque enim m. d. c. q. parenthesis est.

{{anchor+|218|[[Aeneis/Liber X#215|218.]]}} {{sc|}}clavumque regit pro ‘clavo navem regit’, clavvmque regit iam ei et in quinto libro dedit gubernandi peritiam. velisque ministrat ‘velis’  quidam dativum volunt, non ablativum, ut si dicamus aliquem ministrare convivis.

{{anchor+|219|[[Aeneis/Liber X#215|219.]]}} {{sc|}}Medio in spatio inter navigandum. chorus comitum nymphae de navibus factae. et mire ‘comitum’, quia cum eo venerant.

{{anchor+|220|[[Aeneis/Liber X#220|220.]]}} {{sc|}}alma cybebe a Cybebo Phryge, qui primus ei sacrum instituit. cybebe alma mater deum, dicta Cybele vel ἀπο τοῦ κυβί- σαι τὴν κεφαλήν , id est capitis rotatione, quod semper Galli, per furorem motu capitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus “crinemque rotantes sanguinei populis ulularunt tristia Galli”. ‘Cybebe’  autem bacchius est; nam ‘Cybele’, anapaestus est, ut “hic mater cultrix Cybele”, vel a Cybelo sacerdote †dici vel a Cybele.

{{anchor+|222|[[Aeneis/Liber X#220|222.]]}} {{sc|}}innabant pariter quia de navibus versae.

{{anchor+|223|[[Aeneis/Liber X#220|223.]]}} {{sc|}}Quot prius id est ‘quantae’; ad numerum retulit: ergo subtraxit ‘tot’,

{{anchor+|224|[[Aeneis/Liber X#220|224.]]}} {{sc|}}lustrantque circumdant et circumeunt.

{{anchor+|225|[[Aeneis/Liber X#225|225.]]}} {{sc|}}Doctissima cymodocea poetice, sicut etiam mutatio ipsa confingitur: ergo ‘doctissima’  quae divinitus hanc doctrinam fuerit consecuta: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit.

{{anchor+|226|[[Aeneis/Liber X#225|226.]]}} {{sc|}}pone sequens hoc quidam ideo dictum tradunt, quod adversae videri nolunt: unde est “transque caput iace, ne respexeris”. dorso eminet peritia natandi ostenditur.

{{anchor+|227|[[Aeneis/Liber X#225|227.]]}} {{sc|}}tacitis aut ipsa tacita; aut pro ‘tacite et leniter’, subremigat subnatat.

{{anchor+|228|[[Aeneis/Liber X#225|228.]]}} {{sc|}}ignarum adloquitur aut praesentiae suae ignarum, aut quod e navibus nymphae factae sunt. vigilasne deum gens Aenea vigila verba sunt sacrorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant ‘vigilasne rex? vigila’, quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum inducit peritum. et bene primo interrogat, deinde quod vigilat, approbat. ‘deum’  autem ‘gens’  propter “dis genite” et “geniture deos”.

{{anchor+|229|[[Aeneis/Liber X#225|229.]]}} {{sc|}}velis inmitte rudentes hoc est rudentibus vela inmitte, id est laxa, ut est illud “notas odor attulit auras”. inmitti autem dicuntur rudentes cum vela laxantur.

{{anchor+|230|[[Aeneis/Liber X#230|230.]]}} {{sc|}}sacro de vertice argute ‘sacro’, ne miretur Aeneas deas factas. pinus hoc loco secundum quartam dixit declinationem, in bucolicis iuxta secundam, “ut Maenalus argutumque nemus pinosque loquentes semper habet”. nos sumus loquitur per definitiones. sane declamatorie hos versus explicuit.

{{anchor+|231|[[Aeneis/Liber X#230|231.]]}} {{sc|}}Perfidus qui post foedus bella commovit: hinc Latinus “ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas”. alii e communi sermone perfidum Rutulum dici volunt, quia ipsa Troiana est. ut autem pro ‘quoniam’: Plautus in Pseudulo “ut lassus veni de via, me volo curare” (Ps. 661), et in Mostellaria “eundem animum mihi oportet esse gratum ut impetravi” (Mos. 220) pro ‘quoniam’,

{{anchor+|232|[[Aeneis/Liber X#230|232.]]}} {{sc|}}praecipites nomen pro adverbio, ‘praecipitanter’,

{{anchor+|233|[[Aeneis/Liber X#230|233.]]}} {{sc|}}rumpimus propter illud “continuo puppes abrumpunt vincula ripis”. invitae ac si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum numina commutari. teque per aequor quaerimus id est haec nobis vagandi est causa, ut te invenire possimus.

{{anchor+|234|[[Aeneis/Liber X#230|234.]]}} {{sc|}}Refecit aut ‘re’  vacat: aut quia ante in ipsis forma fuerat navium. ergo alteram fecit.

{{anchor+|235|[[Aeneis/Liber X#235|235.]]}} {{sc|}}Dedit esse deas Graeca figura, ut “donat habere viro”. aevum inmortalitatem. agitare διάγειν , hoc est agere.

{{anchor+|238|[[Aeneis/Liber X#235|238.]]}} {{sc|}}Iam loca ivssa tenent ut et supra diximus, hoc κατὰ τὸ σιωπώμενον accipiendum est; nam intellegimus, eum equites misisse per terram.

{{anchor+|240|[[Aeneis/Liber X#240|240.]]}} {{sc|}}Ne castris ivngant aut ‘se’  subaudis: aut ‘iungant’  pro ‘iungantur’,

{{anchor+|241|[[Aeneis/Liber X#240|241.]]}} {{sc|}}socios veniente vocari antiquo verbo militiae usus est: viros enim ‘vocari’  significat eos, qui necessitate in bellum, non voluntate conveniunt.

{{anchor+|244|[[Aeneis/Liber X#240|244.]]}} {{sc|}}crastina lux deest ‘veniat’, hoc est crastina lux veniat tantum. [et crastina lux] si ad Aeneam referas ‘spectabis’  et ‘non inrita dicta putaris’, ‘crastina lux’  subaudiendum ‘cum venerit’, si autem ad lucem ‘spectabit’  legas, ‘crastina lux’  suspendendum. quidam crastina lux mea si non inrita dicta putaris ingentes rvtvlae spectabit caedis acervos ‘spectabit’  est vera lectio, et ordo est ‘si mea dicta inrita non putaris, crastina lux ingentes acervos caedis videbit’: nam male quidam ‘spectabis’  legunt et ad lucem referunt. quod non procedit; nullus enim sic loquitur: o Aenea, nisi quae dico minime credis, o lux crastina ingentes caedis acervos videbis. alii more antiquo ‘lux’  pro ‘luce’  accipiunt: Lucilius in tertio “hinc media remis Palinurum pervenio nox” pro ‘nocte’, Longus ait “deest ‘venerit’ “: unde et ipse ‘spectabis’  legit.

{{anchor+|246|[[Aeneis/Liber X#245|246.]]}} {{sc|}}dextra discedens inpulit mire ‘discedens’: adiuvatur enim pulsus recedente eo qui inpulerit.

{{anchor+|247|[[Aeneis/Liber X#245|247.]]}} {{sc|}}Havd ignara modi inpulit navem libramenti peritia et moderationis: quippe quae fuerat navis. fugit pro ‘velociter’  posuit.

{{anchor+|248|[[Aeneis/Liber X#245|248.]]}} {{sc|}}ocior et iaculo breviter tribus comparavit, quoniam et sagittam ventis aequavit.

{{anchor+|249|[[Aeneis/Liber X#245|249.]]}} {{sc|}}Inde aliae celerant cursus hoc est, inde aliae nymphae aliarum navium cursus celeriores efficiunt, sicut fecerat Cymodocea. an ‘aliae’  naves? inscius id est rerum quas audierat; nam credere ex aperto non poterat.

{{anchor+|250|[[Aeneis/Liber X#250|250.]]}} {{sc|}}Omine augurio promissae victoriae.

{{anchor+|251|[[Aeneis/Liber X#250|251.]]}} {{sc|}}convexa hic ‘convexa’  epitheton est, quia ait ‘supera convexa’: alibi solum ‘convexa’  principale est.

{{anchor+|252|[[Aeneis/Liber X#250|252.]]}} {{sc|}}Alma parens idaea deum alma proprie est tellus ab eo quod nos alat, abusive tamen etiam aliis numinibus hoc epitheton datur. terram autem ipsam constat esse matrem deum: unde et simulacrum eius cum clavi pingitur; nam terra aperitur verno, hiemali clauditur tempore. dindyma mons Phrygiae.

{{anchor+|253|[[Aeneis/Liber X#250|253.]]}} {{sc|}}Turrigeraeque urbes civitates turritae, quas terra gerit; unde et cum corona turrita mater pingitur deum. ad frena leones ideo hoc fingitur, quod omnis feritas maternae subiacet adfectioni et subiugata est. figurate autem ‘leones ad frena cordi’, id est frenati leones.

{{anchor+|254|[[Aeneis/Liber X#250|254.]]}} {{sc|}}Propinques familiare efficias, prosperes, matures, propitium facias, ut “et propius res aspice nostras”.

{{anchor+|255|[[Aeneis/Liber X#255|255.]]}} {{sc|}}Phrygibusque adsis ac si diceret, et cultoribus tuis.

{{anchor+|256|[[Aeneis/Liber X#255|256.]]}} {{sc|}}Tantum effatus breviter, ut supra ait, propter lucem iam maturam, id est plenam; nam non crepusculum, sed lux iam matura describitur. revoluta id est aperta, sicut contra involutum dicimus esse quod clausum est. rvebat autem non occidebat, sed oriebatur, cum impetu veniebat, quia per orbem: ut “et ruit Oceano nox”. et est in sensu hysteroproteron: prius enim nox fugatur, sic dies oritur.

{{anchor+|257|[[Aeneis/Liber X#255|257.]]}} {{sc|}}matura multa, quasi tempestiva et quam iam esse oportebat: aut satis plena et clara.

{{anchor+|258|[[Aeneis/Liber X#255|258.]]}} {{sc|}}Sociis edicit secundum dicta nymphae. †signa sequantur numquid literarum figura faciunt pervolutam? signa sequantur vel tesserae vel tubarum, vel re vera signa militaria.

{{anchor+|264|[[Aeneis/Liber X#260|264.]]}} {{sc|}}Quales sub nubibus atris altis modo.

{{anchor+|265|[[Aeneis/Liber X#265|265.]]}} {{sc|}}Strymoniae vero grves a fluvio Thraciae Strymone, iuxta quem habitant. haec autem comparatio non ad telorum pertinet iactum, sed ad Troianorum clamorem.

{{anchor+|266|[[Aeneis/Liber X#265|266.]]}} {{sc|}}Fugiuntque notos aut quosvis ventos frigidos: nam etiam grues significant tempestatem futuram, ut in georgicis legimus “aut illum surgentem vallibus imis aeriae fugere grues”: aut re vera ‘notos’; horum enim calorem fugiunt cum revertuntur in Thraciam ex Aegypto. secundo num laeto? Troianorum clamor ex gaudio.

{{anchor+|269|[[Aeneis/Liber X#265|269.]]}} {{sc|}}Adlabi classibus aequor cum classibus labi; aut aequore classem labi. quidam ita exponunt, ut hoc ad phantasiam Rutulorum referant, quoniam admirantibus his unde tanta fiducia animos Troianorum incessisset, repentina facies multarum navium adpropinquantium perinde visa est, atque si ipsum aequor cum classibus allaberetur.

{{anchor+|270|[[Aeneis/Liber X#270|270.]]}} {{sc|}}Ardet apex capiti ex sequentibus intellegimus Aeneae armorum fieri descriptionem; nam dicturus est ‘at non audaci Turno fiducia cessit’, quamvis talia arma conspiceret. si tamen primam respicias conexionem, quasi de Turno videtur dicere: quod non procedit. ‘apex’  coni altitudo hoc loco. est autem {{wl|Q6691|Homeri}} et locus et comparatio. hoc autem iste violentius posuit, quod ille stellae tantum facit comparationem, hic etiam stellae pestiferae, respiciens quas clades Rutulis sit inlaturus Aeneas. possumus tamen ‘apex capiti’  accipere utrumque eum fuisse conplexum cum dicit ‘ardet apex capiti cristisque a vertice flamma funditur’, et sacerdotis per apicem et viri fortis facere mentionem. dicitur autem apex virga, quae in summo pilleo flaminum lana circumdata et filo conligata erat, unde etiam flamines vocabantur. hoc autem nomen a veteribus tractum est: apere enim veteres ritu flaminum adligare dicebant; unde apicem dictum volunt.

{{anchor+|272|[[Aeneis/Liber X#270|272.]]}} {{sc|}}Cometae sanguinei lugubre rubent pro ‘lugubriter’, cometae autem latine crinitae appellantur. et stoici dicunt has stellas esse ultra XXXII. quarum nomina et effectus Avienus, qui iambis scripsit Vergilii fabulas, memorat. Plinius etiam Secundus dicit, cometas stellas esse naturales, quae apparent certis temporibus. item hoc quoque commemorat, cometas fieri de planetis quinque, unde interdum bonum, interdum pessima significant. nam si de Venere aut Iove fiant, optima praenuntiant; si de Marte aut Saturno, deteriora: nam Mercurialis semper talis est, qualis ille cui cohaeret; unde et minister deorum fingitur. hinc est ergo quod modo ait ‘cometae sanguinei lugubre rubent’, id est noxii. hanc stellam Electram dicunt, cum qua Iuppiter concubuit. quae cum Troiam ardentem videret, capillum lacerabat atque ita in astra est recepta. sane Avienus cometarum has differentias dicit: stella, quae obliquam facem post se trahens quasi crinem facit, Hippius vocatur. ista si ab occasu solis in ortum veniat, mala Persidi et Syriae ostendit; si ad meridiem attenderit, Africam et Aegyptum a malis relevat, solis pecoribus pestem denuntians; si septemtrionem respexerit, Aegyptum bellis et miseriis premit; si occidentem attenderit, gravat Italiam et quicquid ab Italia usque ad Hispanias tenditur; si a meridie in septemtrionem ierit, a bellis quidem externis securitatem denuntiat, sed seditiones domesticas significat. alter cometes est, cui ex gladio nomen est, nam Graece ξιφίας appellatur. cuius tractus est longior et pallidus color, neque comas habere dicitur, et hebetior eius flamma est. qui si orientem attenderit, regem Persidis dolis significat appetendum, denuntiat et bella; etiam Syrios pari conditione involvit; et Libyam atque Aegyptum fraude et insidiis nuntiat posse laborare. quod si occidentem attenderit, foedera nocua regionis eius regi significat, quae dicit per puellam conrogatam in nuptias posse dissolvi. alter cometes est, qui lampas appellatur et quasi fax lucet. hic cum orientem attenderit, omnes illas orientis partes dicit nebulis posse laborare frugesque eorum caliginoso aere corrumpi; si meridiem attenderit, Africam dicit siccitate et serpentibus posse laborare; si occidentem spectaverit, Italiam dicit adsiduis fluminum inundationibus laborare; si septemtrionem viderit, famem gentibus septemtrionalibus significat. est etiam alter cometes, qui vere cometes appellatur; nam comis hinc inde cingitur. hic blandus esse dicitur. qui si orientem attenderit, laetas res ipsi parti significat; si meridiem, Africae aut Aegypto gaudia; si occidentem inspexerit, terra Italia voti sui compos erit. hic dicitur apparuisse eo tempore quo est Augustus sortitus imperium; tunc denique gaudia omnibus gentibus futura sunt nuntiata. si septemtrionem attenderit, prospera universa significat. est alter cometes in tympani modum, qui nec valde lucet, et electri colorem habet, quem disceum vocant. iste quoniam ex uno loco non solet gigni, orbi terrarum caedes, rapinas, bella et cetera mala significat. sextum cometen appellari ex regis Typhonis nomine Typhonem dicunt, qui semel in Aegypto sit visus, qui non igneo, sed sanguineo rubore fuisse narratur; globus ei modicus dicitur et tumens, crinem eius tenui lumine apparere ferunt, qui in septentrionis parte aliquando fuisse dicitur. hunc Aethiopes dicuntur et Persae vidisse et omnium malorum et famis necessitates pertulisse. quarum †ple vel inpleniores differentias, vel in Campestro vel in Petosiri, siquem delectaverit, quaerat.

{{anchor+|273|[[Aeneis/Liber X#270|273.]]}} {{sc|}}Sirius ardor Sirius stella est in ore canis, quae, ut in tertio diximus, quantum in ipsa est, pestifera est, sed pro qualitate adiacentium aut vincitur aut maioribus utitur viribus: hinc est quod, cum certo tempore semper oriatur, non semper est noxia. sed secundum physiologicos, idcirco ‹canis› caloris sidus putatur, quod id animal igneam vim habet: nam quod natura inimicum umorem habeat, propterea fieri ut aegre aquam hauriat ad restinguendam sitim: nam ideo eos, qui rabidi canis morsu continguntur, aquam refugere et, ni cito subveniatur, perire siti, quia †nifus eius animalis, quod contrarium umori sit, similiter in corpore humano saeviat.

{{anchor+|275|[[Aeneis/Liber X#275|275.]]}} {{sc|}}Laevo noxio hic, ut “si mens non laeva fuisset”: alibi pro bono, ut “siquem numina laeva sinunt”. an potius ‘laevo’  notio, quia canis circa austrum est et astrologi notia quae sunt in caelo sinistra vocant? quod autem ait ‘contristat lumine’, cum de stella loqueretur, quam armis splendentibus comparavit, bene hoc Statius ad ipsa arma transtulit, dicens “armaque in auro tristia”.

{{anchor+|277|[[Aeneis/Liber X#275|277.]]}} {{sc|}}praecipere pro ‘praecipiendi et depellendi’,

{{anchor+|279|[[Aeneis/Liber X#275|279.]]}} {{sc|}}Quod votis optastis adest magna ars persuadentis est, ut quod cupit fieri, in praeiudicium trahat. sic hoc loco quia vult Turnus, ut optent pugnam eius socii, hanc eos semper dicit optasse. perfringere dextra fortiter facere. et bene verbo usus est militari.

{{anchor+|280|[[Aeneis/Liber X#280|280.]]}} {{sc|}}In manibus non iam in votis, sed in manibus res est. esto pro ‘sit’: tertia namque persona est. ‘referto’  autem pro ‘referat’,

{{anchor+|281|[[Aeneis/Liber X#280|281.]]}} {{sc|}}Referto facta patrum alii hic distinguunt, ut sit, referat modo unusquisque facta patrum et laudes. et secutus Sallustium hoc dixit, qui ait, Hispanorum fuisse, ut in bella euntibus iuvenibus parentum facta memorarentur a matribus. alii distinguunt ‘nunc magna referto facta’, ut duas res dixerit: nunc unusquisque et suorum factorum meminerit, et laudis parentum.

{{anchor+|283|[[Aeneis/Liber X#280|283.]]}} {{sc|}}egressique si ‘egressi’, figurate dictum est.

{{anchor+|284|[[Aeneis/Liber X#280|284.]]}} {{sc|}}avdentes fortuna ivvat Terentianum “fortes fortuna adiuvat”. et potest haec sententia et superioribus adplicari et per se separatim intellegi.

{{anchor+|285|[[Aeneis/Liber X#285|285.]]}} {{sc|}}Versat quos ducere contra cogitat quidem, sed non facit, ne diviso exercitu utrobique vincatur: quod sequentia indicant, nam paulo post dicturus est ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’,

{{anchor+|286|[[Aeneis/Liber X#285|286.]]}} {{sc|}}Concredere ‘con’  vacat.

{{anchor+|287|[[Aeneis/Liber X#285|287.]]}} {{sc|}}Altis ‘puppibus’, non ‘pontibus’,

{{anchor+|288|[[Aeneis/Liber X#285|288.]]}} {{sc|}}Pontibus transtris, scalis navium. servare pro ‘servaverunt’,

{{anchor+|289|[[Aeneis/Liber X#285|289.]]}} {{sc|}}Langventis tranquilli. brevibus vadis. se credere pro ‘crediderunt’,

{{anchor+|290|[[Aeneis/Liber X#290|290.]]}} {{sc|}}Per remos id est scaphis. et deest ‘descendunt’,

{{anchor+|291|[[Aeneis/Liber X#290|291.]]}} {{sc|}}Non spirant legitur et ‘sperat’, quod et melius est: nam dum vada esse non sperat, incidit in ea. non sperat] quia ‘fracta non remurmurat unda, sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu’,

{{anchor+|293|[[Aeneis/Liber X#290|293.]]}} {{sc|}}precatur modo cum precibus hortatur.

{{anchor+|295|[[Aeneis/Liber X#295|295.]]}} {{sc|}}Tollite ferte ad celeritatem nimiam dictum est. findite rostris militari felle dictum est, ut etiam terra ipsa quodam modo sentiat hostis adventum.

{{anchor+|297|[[Aeneis/Liber X#295|297.]]}} {{sc|}}Statione statio est portus temporalis; nam portus est ubi hiematur. sed modo statio siccum litus significat: hoc enim dicit: potiar terra, et navem frangere non recuso.

{{anchor+|302|[[Aeneis/Liber X#300|302.]]}} {{sc|}}Innocvae innocuus est cui non nocetur, innoxius qui non novit nocere; sed hoc poetae plerumque confundunt. ‘innocuae’  quibus non sit nocitum; alibi “litus innocuum”, quod non noceat. sed non puppis tua ἐπιδιόρθωσις et προσφώνησις .

{{anchor+|303|[[Aeneis/Liber X#300|303.]]}} {{sc|dorso iniquo}} dorsum est durior harena, quae remeantibus fluctibus et euntibus plerumque densetur et in modum saxi durescit, quod a nautis pulvinus vocatur, ''a Graecis {{graeca|θῖν}}: {{wl|Q6691|Homerus}} {{graeca|παρὰ θῖνα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης}}.&lt;ref&gt;[[:el:Οδύσσεια/ν#v215|Οδύσσεια ν.219]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Α#v30|Ιλιάς Α.34]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Ι#v180|Ιλιάς Ι.182]]&lt;/ref&gt; {{wl|Q722683|Probus}} ‘vadi dorso’ pro ‘vado’ dictum putat, ut in georgicis &lt;[[Georgicon (Greenough)/Liber III#435|3.436]]&gt; “dorso nemoris”.'' {{sc|iniquo}} sibi nocenti.

{{anchor+|304|[[Aeneis/Liber X#300|304.]]}} {{sc|}}sustentata non ab alio, ut “fratremque ruentem sustentat dextra”, sed quasi ἀνακωχεύουσα : vel ‘sustentata’  cum sustentaretur. Melissus ‘sustentata’  pro suspensa accipit: nam ideo et ‘anceps’  est, cum huc atque illuc nutaret. fluctusque fatigat subaudis ‘eam’: nam ‘fluctus’  nominativus est singularis.

{{anchor+|305|[[Aeneis/Liber X#305|305.]]}} {{sc|}}Exponit in undis ideo ‘in undis’, non ‘in undas’, quia in ipso loco res agitur, nec est mutatio.

{{anchor+|306|[[Aeneis/Liber X#305|306.]]}} {{sc|}}fragmina antique dictum: nam ‘fragmenta’  dici debere non nulli adserunt.

{{anchor+|311|[[Aeneis/Liber X#310|311.]]}} {{sc|}}Omen pugnae Sallustius “pugnam illam pro omine bello futuram”. ideo ergo ‘omen’, quia, sicut nunc, sic ubique vincet Aeneas. invasit agrestes quia dixit “et latos vastant cultoribus agros”.

{{anchor+|312|[[Aeneis/Liber X#310|312.]]}} {{sc|}}Therone hoc nomen in Pindaro lectum est tantum. et bene in honorem victoris victum laudat.

{{anchor+|314|[[Aeneis/Liber X#310|314.]]}} {{sc|}}Tunicam squalentem splendentem loricam. ‘squalentem auro’  splendentem auro. et significat copiam densitatemque auri in squamarum speciem intexti: squalere enim dictum a squamarum crebritate atque asperitate, quae in serpentum pisciumve coriis visuntur: alibi “quem pellis aenis in plumam squamis auro conserta tegebat”, et alibi “iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis horrebat squamis”. quidquid igitur inculcatum obsitumque aliqua re erat squalere dicebatur. havrit ‘ferit’  modo significat, sed non nudum latus, sed quod aperuerat: et putatur hysteroproteron. quidam militarem elocutionem putant: cum enim a latere quis aliquem adortus gladio occidit, ‘haurit illum’  dicunt.

{{anchor+|316|[[Aeneis/Liber X#315|316.]]}} {{sc|}}Et tibi phoebe sacrum omnes qui secto matris ventre procreantur, ideo sunt Apollini consecrati, quia deus est medicinae, per quam lucem sortiuntur: unde Aesculapius eius fingitur filius; ita enim eum procreatum supra diximus. Caesarum etiam familia ideo sacra retinebat Apollinis, quia qui primus de eorum familia fuit, exsecto matris ventre natus est, unde etiam Caesar dictus est: licet varia de etymologia huius nominis dicantur, ut diximus supra.

{{anchor+|317|[[Aeneis/Liber X#315|317.]]}} {{sc|}}Quod licvit parvo legitur et ‘cui licuit’, et respexit ad illud, quod ferrum nunc iuvenis vitare non potuit, quod parvus evasit. nec longe pro ‘nec multo post’, adverbium loci pro temporis antique.

{{anchor+|320|[[Aeneis/Liber X#320|320.]]}} {{sc|}}ivvere manus id est suae.

{{anchor+|321|[[Aeneis/Liber X#320|321.]]}} {{sc|}}Usque tamdiu, donec. dum terra donec [in] terra. labores praebvit nove dixit, cum bona praeberi dicantur. an ideo ‘praebuit’, quod haec Herculi profuerunt, ut ad inmortalitatem per ista perveniret.

{{anchor+|322|[[Aeneis/Liber X#320|322.]]}} {{sc|}}Ecce pharon legitur et ‘Pharo’, ut “it clamor caelo”, ut sit dativus ab eo, quod est ‘hic Pharus’, si autem ‘Pharon’  legeris, figuratum est; nam de nominativo transit ad dativum, dicens ‘clamanti’, inertes aut quod alii inertiam obiecerint: aut quia, ubi pugnari oportet, loqui inertis est.

{{anchor+|324|[[Aeneis/Liber X#320|324.]]}} {{sc|}}Flaventem malas flaventes malas habentem, primae aetatis. et est ordo: tu quoque Cydon miserande iaceres, dum sequeris Clytium flaventem prima lanugine malas, id est dum adulescentem sectaris, cuius amore flagrabas: qui iuvenum tibi semper erant.

{{anchor+|325|[[Aeneis/Liber X#325|325.]]}} {{sc|}}Infelix nova gavdia cydon de Cretensibus accipimus quod in amores puerorum intemperantes fuerunt: quod postea in Laconas et in totam Graeciam translatum est, adeo ut et Cicero dicat in libris de re publica, obprobrio fuisse adulescentibus si amatores non haberent. propter quod poeta Cydonem inducit amatorem. novimus autem Cydonas Cretenses dici. sane ‘Cydon’  quando nomen est proprium, ‘Cy’  naturaliter producit; si appellativum, corripit ‘Cy’, ut “Parthus sive Cydon, telum inmedicabile torsit”. tamen Statius etiam in proprio corripuit, ut “haec regi promissa Cydon haec Lampe dabamus”: quod fecit, abutens licentia qua utimur in propriis nominibus. nova gavdia quem tunc primum amare coeperat.

{{anchor+|326|[[Aeneis/Liber X#325|326.]]}} {{sc|}}Stratus id est paene. securus amorum hoc loco ‘oblitus’: aliter “securus amorum germanae”, id est contemnens, non curans.

{{anchor+|327|[[Aeneis/Liber X#325|327.]]}} {{sc|}}Miserande pro ‘miserandus’; nam pro nominativo vocativum posuit, ut contra “socer arma Latinus habeto”: licet illic possit accipi ‘socer arma Latinus habeat’: nam ‘habeto’  et secunda et tertia persona est. tamen etiam et alibi nominativum pro vocativo posuit, ut “corniger Hesperidum fluvius regnator aquarum”.

{{anchor+|328|[[Aeneis/Liber X#325|328.]]}} {{sc|}}Stipata cohors id est unanimiter veniens.

{{anchor+|329|[[Aeneis/Liber X#325|329.]]}} {{sc|}}septem numero hoc est pro ‘septem’: et deest ‘quia’: veteres enim ita enuntiabant: Lucilius in IV. “hi prae se portant ingentes munere pisces triginta numero”. an potius proprie? credibile est enim ut saepius iecerint. septenaque tela more suo pro ‘septem’, ut ‘bina’  pro duobus: “frenaque bina”.

{{anchor+|331|[[Aeneis/Liber X#330|331.]]}} {{sc|}}stringentia corpus quidam ἐμφατικώτερον putant, id est iam stringentia. alii participium praesens pro futuro accipiunt, id est quae nisi essent deflexa, stringere habuerant. deflexit partim s. c. alma venus male ait Donatus, hoc loco ante dictorum oblitum esse Vergilium, quod post Iovis prohibitionem bellis facit numina interesse, non respiciens, Iovem magis deos hortatum esse in foedera, quam a bellis prohibuisse: nam et paulo post tam Iuno, quam Iuturna bellis intererunt.

{{anchor+|332|[[Aeneis/Liber X#330|332.]]}} {{sc|}}Achaten omnia nomina quae in ‘tes’  exeunt, vocativum in ‘a’  mittunt, ut ‘Achates Achata’, ‘Thymoetes Thymoeta’,

{{anchor+|333|[[Aeneis/Liber X#330|333.]]}} {{sc|}}Suggere tela mihi ordo est: suggere tela mihi, quae in campis Iliacis in Graecorum stetere corporibus: nullum enim dextera mea in Rutulos sine causa iaculabitur telum eorum, quae iam sunt caede hostium comprobata. qui vero ‘steteruntque in corpore Graium’  per coniunctionem, non per pronomen legunt, hi non ‘que’  sed ‘autem’  debuisse dici putant, et mutatam a poeta coniunctionem. alii ‘que’  coniunctionem pro ‘enim’  ponunt, ut “primaque oriens erepta iuventa est”.

{{anchor+|336|[[Aeneis/Liber X#335|336.]]}} {{sc|}}Transverberat scindit.

{{anchor+|338|[[Aeneis/Liber X#335|338.]]}} {{sc|}}hvic frater subit ‘huic subit’  id est prope venit.

{{anchor+|339|[[Aeneis/Liber X#335|339.]]}} {{sc|}}Traiecto missa lacerto quae fuerat missa retro acto lacerto.

{{anchor+|340|[[Aeneis/Liber X#340|340.]]}} {{sc|}}Protinus iugiter, continue. tenorem currendi modum, id est eodem impetu fertur.

{{anchor+|341|[[Aeneis/Liber X#340|341.]]}} {{sc|}}Moribunda morienti similis. quod ita esse etiam Sallustius comprobat et ostendit, qui ait “quasi vitabundus per tramites et saltuosa loca exercitum ductare”: nam Iugurtha non vitabat legatum, sed se eum vitare simulabat. nam quia nomen est, ideo significat similitudinem, non passionem. quod si participialiter diceretur, a passivo veniret: omnia enim a passivo participia in ‘dus’  exeunt. moribunda similis morienti: non enim participialiter aliquid significat, sed nominis habet significationem. nominis autem significatio similitudinem habet, non passionem. quando dico ‘moriturus est’, vere moriturus est; moribundus autem non vere, sed similis morienti est: unde et Sallustius dixit “quasi vitabundus”. nervis aut necessarie additur ‘nervis’, aut ‘nervis’  tantum ‘pependit’,

{{anchor+|342|[[Aeneis/Liber X#340|342.]]}} {{sc|}}Fratris de corpore rapto si diceret ‘fratrum de corpore’, speciosius esset: quod ideo omisit, quia hasta Alcanoris tantum vulneraverat manum, in Maeonis vero haeserat corpore.

{{anchor+|344|[[Aeneis/Liber X#340|344.]]}} {{sc|}}est licitum quoniam non contra dixerat. femur ‘femur’  dicimus, quia legitur et declinatur ‘huius femoris’; illius vero ablativi non invenitur nominativus “laetus eripit a femine”, licet Caper in libris enucleati sermonis dicat ‘femen’; sed non ponit exemplum. ergo aut ‘hoc femur’, aut ‘hoc femen’: nam ‘femus’  non dicimus penitus.

{{anchor+|345|[[Aeneis/Liber X#345|345.]]}} {{sc|}}Hic curibus hoc est ‘tunc’, et est ordo: tunc fidens primaevo corpore advenit Clausus Curibus, qui erat de Curibus, ut “Verres Romulia”: aut ‘fidens Curibus’, id est multitudine, ut “ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum agmen agens Clausus”.

{{anchor+|346|[[Aeneis/Liber X#345|346.]]}} {{sc|}}Rigida id est tenens eam, non vibrans et iaciens.

{{anchor+|350|[[Aeneis/Liber X#350|350.]]}} {{sc|}}Boreae de gente suprema aut originem ducentes a Zetho et Calai, qui filii Boreae et Orithyiae nymphae fuerunt, ut ‘de gente’  de genere accipiamus: aut certe in hyperboreis montibus natos, unde est origo venti Boreae. ‘suprema’  autem pro ‘supremi Boreae’, si autem, ut quidam volunt, Boream principium generis accipiamus, erit ‘suprema’  dictum pro ‘summa’: quod si ventum intellegimus, ‘suprema’  ultima modo: sicut ‹enim› dictum est, initium flandi Boreas concipit ‹ab hyperboreis montibus›. ismara Thraciae civitas a monte Ismaro dicta. hic autem feminino ‘Ismara’, quia patriam dixit, ibi neutro “iuvat Ismara Baccho conserere”.

{{anchor+|354|[[Aeneis/Liber X#350|354.]]}} {{sc|}}Expellere tendunt hoc est loco se invicem movere contendunt.

{{anchor+|355|[[Aeneis/Liber X#355|355.]]}} {{sc|}}Limine decenter dictum, id est in litore.

{{anchor+|356|[[Aeneis/Liber X#355|356.]]}} {{sc|}}Magno aethere id est aere in magno; nam venti in aethere non sunt, sed in aere: sic supra “atque aethera tranant cum sonitu” pro ‘aerem’,

{{anchor+|359|[[Aeneis/Liber X#355|359.]]}} {{sc|}}Obnixa omnia contra mare mari, nubes nubibus, venti ventis. legitur et ‘obnixi’, ut referatur ad ventos.

{{anchor+|361|[[Aeneis/Liber X#360|361.]]}} {{sc|}}Haeret pede pes pro ‘pedi’; nam antiptosis est. et est {{wl|Q6691|Homeri}} versiculus.

{{anchor+|362|[[Aeneis/Liber X#360|362.]]}} {{sc|}}rotantia ut “Eleusinae matris volventia plaustra”: ‘rotantia’  ergo quae rotantur.

{{anchor+|363|[[Aeneis/Liber X#360|363.]]}} {{sc|}}torrens non Tiberis, sed quicumque alius fluvius ad tempus crescens.

{{anchor+|364|[[Aeneis/Liber X#360|364.]]}} {{sc|}}insvetos acies inferre pedestres quia saxis, quae torrens intulerat, inpediti Arcades, omissis equis pedestrem pugnam insueti inierant et a Latinis pellebantur. arcadas accusativus est pluralis, cuius ultima syllaba ideo brevis est, quia nominativus pluralis ‘es’  terminatur, ut ‘hi Arcades’, ut ‘delphines delphinas’,

{{anchor+|365|[[Aeneis/Liber X#365|365.]]}} {{sc|}}Latio sequaci metonymia pro ‘Latinis’, ut alibi “invadunt urbem somno vinoque sepultam”.

{{anchor+|366|[[Aeneis/Liber X#365|366.]]}} {{sc|}}Dimittere quando ‘quando’  siquidem. et est Romanae militiae: nam in locis inpeditis equos comitibus dabant et pedestri certamine confligebant.

{{anchor+|369|[[Aeneis/Liber X#365|369.]]}} {{sc|}}Quo fugitis hoc amare dictum est. et iam preces sequuntur. per vos et fortia facta adiurat eos per ipsorum facta, quoniam non habet puer proprios titulos: nam est ei prima militia.

{{anchor+|370|[[Aeneis/Liber X#370|370.]]}} {{sc|}}per ducis evandri melius ‘ducis’, quam si dixisset ‘regis’: hoc enim nomen exprimit ducentem in proelia: Sallustius “quo cupidius in ore ducis se quisque bonum et strenuum ostentantes” non dixit ‘proconsulis’, devictaque bella finita, exhausta: nam hostis vincitur, non bellum.

{{anchor+|371|[[Aeneis/Liber X#370|371.]]}} {{sc|}}subit succedit, ut “cui deinde subibit”. lavdi ut solet, virtuti: potest et proprie intellegi.

{{anchor+|372|[[Aeneis/Liber X#370|372.]]}} {{sc|}}Fidite ne pedibus dativus est ‘pedibus’: nam ‘fido tibi’  dicimus.

{{anchor+|374|[[Aeneis/Liber X#370|374.]]}} {{sc|}}Hac vos et pallanta ducem patria alta reposcit hoc vult patria, ut per caedes hostium revertamur.

{{anchor+|375|[[Aeneis/Liber X#375|375.]]}} {{sc|}}Numina nulla premunt argumentatur a facili, dicens, non contra deos, sed contra mortales bella tractamus.

{{anchor+|377|[[Aeneis/Liber X#375|377.]]}} {{sc|}}Ecce maris quod est efficax, in fine posuit: nam dicit eos quo fugiant non habere, cum terra teneatur ab hostibus, mare autem pedibus transire non possint. castra vero ingredi turpissimum est: aut certe etiam hoc inpossibile, si ab hostibus obsidentur, ut quidam volunt, intellegentes ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’  scilicet suam, quam ducebat, ceteris relictis. magna clavdit nos obice pontus periphrasis, id est mari claudimur. et modo usus habet, ut ‘hic obex’  dicamus, unde quidam ‘magno obice’  legunt. antiqui etiam ‘haec obex’  dicebant, secundum quod est ‘magna obice’, hinc est quod non nulli vitant generis dubietatem et legunt ‘magni’, scilicet ‘maris’, Caper tamen in libris dubii generis probat dici et ‘hic obex’  et ‘haec obex’, quod, ut diximus, hodie de usu recessit.

{{anchor+|378|[[Aeneis/Liber X#375|378.]]}} {{sc|}}Troiam id est castra Troianorum.

{{anchor+|379|[[Aeneis/Liber X#375|379.]]}} {{sc|}}densos prorumpit in hostes ut eos hortaretur exemplo.

{{anchor+|380|[[Aeneis/Liber X#380|380.]]}} {{sc|}}Fatis iniquis exitum praeoccupavit futurum.

{{anchor+|381|[[Aeneis/Liber X#380|381.]]}} {{sc|}}Magno pondere hoc est magni ponderis, ut “aere cavo clipeum” pro ‘aeris cavi’,

{{anchor+|383|[[Aeneis/Liber X#380|383.]]}} {{sc|}}Receptat ideo frequentativo usus est, quia haerentem hastam ossibus avellere facile non poterat. et expressit moram quandam et molitionem extrahentis. ergo ‘receptat’  est frequenti concussione divellit. tale est et illud “clipeoque sinistram insertabam aptans”.

{{anchor+|384|[[Aeneis/Liber X#380|384.]]}} {{sc|}}quem non super occupat ‘quem super’  Lagum, subauditur ‘stantem’, super occupat quem non desuper occupat: ideo autem ‘desuper’, quia Pallas ad evellendam hastam fuerat inclinatus.

{{anchor+|385|[[Aeneis/Liber X#385|385.]]}} {{sc|}}Nam pallas ante rventem dum furit ordo est: nam eundem Pallas ante excipit, id est dolo interimit; ille enim incautus fuerat, furens propter crudelem mortem sodalis, unde et incautus fuerat.

{{anchor+|387|[[Aeneis/Liber X#385|387.]]}} {{sc|}}Tumido in pulmone et naturaliter tumido, et quia furebat. ‘in pulmone’  autem ‘recondit’  archaismos est pro ‘in pulmonem’,

{{anchor+|388|[[Aeneis/Liber X#385|388.]]}} {{sc|}}hinc sthenium petit pro ‘tunc’, loci adverbium pro temporis. rhoeti de gente vetusta anchemolum haec fabula in Latinis nusquam invenitur auctoribus. Avienus tamen, qui totum Livium iambis scripsit, hanc commemorat, dicens Graecam esse. Rhoetus ergo Marrubiorum rex fuerat in Italia, qui Anchemolo filio Casperiam superduxit novercam: hanc privignus stupravit. quo cognito cum eum pater persequeretur et ad poenam vocaret, fugiens ille se ad Turnum contulit: ad Daunum. merito ergo in bello Turni Dauni filio Anchemolus gratiam reddit. ‘gente’  autem ‘vetusta’  ideo, quia a Phorco, deo marino, originem ducere legitur. hoc totum Alexander Polyhistor tradit, quem Lucius Sulla civitate donavit.

{{anchor+|390|[[Aeneis/Liber X#390|390.]]}} {{sc|}}vos etiam gemini ut supra “tu quoque flaventem prima lanugine malas”.

{{anchor+|392|[[Aeneis/Liber X#390|392.]]}} {{sc|}}Svis etiam suis: Lucanus “et amissum fratrem lugentibus offert”. et est absolutum, suis omnibus, non suis parentibus tantum.

{{anchor+|393|[[Aeneis/Liber X#390|393.]]}} {{sc|}}Discrimina differentias.

{{anchor+|394|[[Aeneis/Liber X#390|394.]]}} {{sc|}}Thymbre pro ‘Thymber’, metri causa metaplasmum fecit: ipse enim superius ‘Thymber’  dixit. evandrius possessivum est modo, non patronymicon.

{{anchor+|395|[[Aeneis/Liber X#395|395.]]}} {{sc|}}decisa svum mire ‘suum’, tamquam dominum, a quo fuerat separata.

{{anchor+|396|[[Aeneis/Liber X#395|396.]]}} {{sc|}}Semianimesque micant digiti ferrumque retractant Ennii est, ut “oscitat in campis caput a cervice revulsum, semianimesque micant oculi lucemque requirunt”: quem versum ita ut fuit, transtulit ad suum carmen Varro Atacinus.

{{anchor+|397|[[Aeneis/Liber X#395|397.]]}} {{sc|}}Tuentes modo videntes, alibi defendentes significat.

{{anchor+|398|[[Aeneis/Liber X#395|398.]]}} {{sc|}}Dolor et pudor sic de Mezentio “aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu”. alii dolorem alicuius studii ardorem et promptam gloriae cupiditatem veterum more dictum volunt, ut Graeci πόνον appellant: Lucilius in quinto “nam omnibus unus dolor est captus labosque”.

{{anchor+|399|[[Aeneis/Liber X#395|399.]]}} {{sc|}}Fugientem rhoetea praeter id est praeterfugientem.

{{anchor+|400|[[Aeneis/Liber X#400|400.]]}} {{sc|}}tantumque morae fuit ilo subaudis: ad mortem Ili hoc spatium fuit tantum, et haec sola mora, quo minus Ilus periret. de cuius morte cum nihil dicat, intellegendum est.

{{anchor+|402|[[Aeneis/Liber X#400|402.]]}} {{sc|}}intercipit quia intercipi aliena dicuntur. tevthra ab eo quod est ‘hic Teuthras huius Teuthrae’, quomodo ‘Aeneas Aeneae’,

{{anchor+|403|[[Aeneis/Liber X#400|403.]]}} {{sc|}}Tyren ab eo quod est ‘hic Tyres’,

{{anchor+|404|[[Aeneis/Liber X#400|404.]]}} {{sc|}}semianimis potest et ‘semianimis’  ab eo quod est ‘semianimus’  legi.

{{anchor+|405|[[Aeneis/Liber X#405|405.]]}} {{sc|}}Optato id est ex voto: per aestatem enim venti frequenter optantur et quasi contingere videntur ex voto, quia †difficuli aestate validiores sunt.

{{anchor+|406|[[Aeneis/Liber X#405|406.]]}} {{sc|}}dispersa ex diversis locis.

{{anchor+|407|[[Aeneis/Liber X#405|407.]]}} {{sc|}}mediis absolute dixit. extenditur una sicut duces diversis locis commissa proelia continuaverant.

{{anchor+|408|[[Aeneis/Liber X#405|408.]]}} {{sc|}}Acies vulcania ideo abusus est, quia comparatio ad bellum pertinet: nam de igne aciem dicere satis incongruum est: ergo ‘acies Vulcania’  vis ignis, quae late per campos effunditur.

{{anchor+|409|[[Aeneis/Liber X#405|409.]]}} {{sc|}}ille sedens non quasi Pallas, pugnantibus suis, nihil agat, sed comparatur illius securitati huius voluntas. victor cui vota processerunt, voti compos, ἐπιτυχών . ovantes abusio est, non proprietas.

{{anchor+|410|[[Aeneis/Liber X#410|410.]]}} {{sc|}}Coit omnis in unum id est conpellitur: unanimiter omnes fortiter faciunt.

{{anchor+|411|[[Aeneis/Liber X#410|411.]]}} {{sc|}}Sed bellis acer ‘sed’  modo inceptiva particula est, ut in Sallustio saepius, sicut ‘at’  interdum: nam non est coniunctio ratiocinantis.

{{anchor+|412|[[Aeneis/Liber X#410|412.]]}} {{sc|}}In sva colligit arma post scutum se clausit, alibi “et se collegit in arma”.

{{anchor+|415|[[Aeneis/Liber X#415|415.]]}} {{sc|}}Elatam in ivgulum iugulo suo vulnus minantem.

{{anchor+|417|[[Aeneis/Liber X#415|417.]]}} {{sc|}}Fata canens quasi divinus. alii ‘cavens’  legunt; secundum quod non statim et divinus: nam et ab aliis audita cavere potuerat.

{{anchor+|418|[[Aeneis/Liber X#415|418.]]}} {{sc|}}Canentia lumina aut hypallage est pro ‘ipse canens’: aut physicam rem dixit; dicuntur enim pupillae mortis tempore albescere.

{{anchor+|419|[[Aeneis/Liber X#415|419.]]}} {{sc|}}Iniecere manum parcae traxerunt debitum sibi. et sermone usus est iuris: nam manus iniectio dicitur quotiens, nulla iudicis auctoritate expectata, rem nobis debitam vindicamus. telisque sacrarunt evandri multis experimentis ostenditur Vergilium subtiliter et aliud agentem ritum vetustissimorum sacrorum referre. hic ergo cum dicit ‘telisque sacrarunt Euandri’  docet, quidquid destinatum fuerit diis, id sacrum appellari. perveniri autem ad deos non posse, nisi libera ab onere corporis fuerit anima: quod nisi morte fieri non potest. oportune ergo his sacratum Halesum loquitur, cum inminebat interitus.

{{anchor+|421|[[Aeneis/Liber X#420|421.]]}} {{sc|}}Da nunc thybri pater vicinum invocat numen, circa cuius ripas bella tractantur: sic supra “tu dea, tu praesens nostro succurre labori”.

{{anchor+|422|[[Aeneis/Liber X#420|422.]]}} {{sc|}}duri aut fortis, aut asperi et crudelis in hostes.

{{anchor+|423|[[Aeneis/Liber X#420|423.]]}} {{sc|}}Tua quercus in tuis ripis creata. sane superius de speciebus stativi augurii dictum est, in quibus capillorem esse diximus, quod hoc loco tangit. capillor autem dicitur cum auspicato arbor capitur et consecratur Iovi Fulguri: dicit enim his versibus ‘da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro, fortunam’  et reliqua, ‘haec arma exuviasque viri tua quercus habebit’: hic ergo cum arborem nominat, videtur veteris ritus inducere mentionem.

{{anchor+|424|[[Aeneis/Liber X#420|424.]]}} {{sc|}}Avdiit modo exaudiit et ad effectum deduxit, paulo post tantum audiit, ut “audiit Alcides iuvenem”. dum texit dum spoliat; nam tempus praesens est, non praeteritum ab eo quod est ‘tego’: sic Plautus “ego hunc hominem hodie texam pallio”. et ‘tegit’  ‘te’  primam syllabam corripit, ut tantum positione longa sit.

{{anchor+|425|[[Aeneis/Liber X#425|425.]]}} {{sc|}}inermum et ‘inermem’  dicimus et ‘inermum’,

{{anchor+|426|[[Aeneis/Liber X#425|426.]]}} {{sc|}}At non caede viri tanta perterrita sinit agmina subaudis ‘esse’,

{{anchor+|427|[[Aeneis/Liber X#425|427.]]}} {{sc|}}primus abantem ideo ‘primus’, quia comites eius exemplum secuti sunt; nam infert ‘sternitur Arcadiae proles sternuntur Etrusci’  et ‘agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis’,

{{anchor+|428|[[Aeneis/Liber X#425|428.]]}} {{sc|}}oppositum obstantem, fortiter pugnantem. et quidam dubium volunt, utrum ‘pugnae oppositum’, an ‘nodum pugnae’, quod est melius. nodumque moramque bene addidit ‘moram’, ne ‘nodum’  aliud acciperemus: nam ‘nodus’  proprie est densa peditum multitudo, sicut ‘turma’  equitum, ut lectum est in disciplina militari. ‘nodum’  ergo pro difficultate accipe, quae vix possit resolvi.

{{anchor+|430|[[Aeneis/Liber X#430|430.]]}} {{sc|}}Grais inperdita corpora teucri quos Graeci perdere nequiverunt. Teucros autem accipimus quos secum duxit Aeneas; nam ait “quorum de numero qui sese in bella sequantur praestantes virtute legit”. aliter non procedit: nam paulo post erupturi sunt qui obsidentur in castris. ‘inperdita’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|432|[[Aeneis/Liber X#430|432.]]}} {{sc|}}Extremi addensent acies Lucanus “quantum pede prima relato constringit gyros acies”. ‘denseo’  autem secundae coniugationis est. nec turba moveri tela manvsque sinit Lucanus “gladiosque suos conpressa timebat”. quidam sane ‘turbam’  multitudinem accipiunt; nam plurali numero ‘turbas’  perturbationes dixerunt et strepitus: unde et Terentium “turbas lampadas” propter strepitum volunt dixisse, cum parcus senex ‹nec]2 puerperam per publicum duci suadeat nec strepitum per turbas adhiberi.

{{anchor+|438|[[Aeneis/Liber X#435|438.]]}} {{sc|}}Maiore sub hoste sub hostilitate: nam sub diversis hostibus pereunt.

{{anchor+|439|[[Aeneis/Liber X#435|439.]]}} {{sc|}}monet succedere lavso expositio talis est: monitus a sorore continuo secat agmen, atque ut vidit socios.

{{anchor+|442|[[Aeneis/Liber X#440|442.]]}} {{sc|}}feror pro ‘ferri debeo’, id est ire debeo.

{{anchor+|443|[[Aeneis/Liber X#440|443.]]}} {{sc|}}cuperem ipse parens spectator adesset aspere et amare dictum: multa enim mala graviora videntur si ante oculos nostros eveniant, quam si audiantur. tale est et in secundo de Polite “qui nati coram me cernere letum fecisti”: non enim obicit Pyrrho, quod occiderit, quia hoc ius belli exigebat, sed quare vidente patre: et his similia, ut “inpositique rogis iuvenes ante ora parentum” et “an fratris miseri letum ut crudele videres?” et “vidi oculos ante ipse meos” et “victum tendere palmas Ausonii videre”.

{{anchor+|444|[[Aeneis/Liber X#440|444.]]}} {{sc|}}Aequore ivsso pro ‘ipsi iussi’, et est usurpatum participium: nam ‘iubeor’  non dicimus, unde potest venire ‘iussus’, sic ergo hic participium usurpavit, ut Horatius verbum, dicens “haec ego procurare et idoneus imperor et non invitus”. ergo satis licenter dictum est, adeo ut huic loco {{wl|Q722683|Probus}} [hic corruptum] alogum adposuerit.

{{anchor+|445|[[Aeneis/Liber X#445|445.]]}} {{sc|}}Tum deinde.

{{anchor+|446|[[Aeneis/Liber X#445|446.]]}} {{sc|}}stupet in turno id est in Turnum intuens.

{{anchor+|447|[[Aeneis/Liber X#445|447.]]}} {{sc|}}omnia quae omnia? an circa Turni arma et corpus?

{{anchor+|448|[[Aeneis/Liber X#445|448.]]}} {{sc|}}Tyranni regis superbi.

{{anchor+|449|[[Aeneis/Liber X#445|449.]]}} {{sc|}}Aut spoliis ego iam raptis lavdabor opimis aut leto insigni dilemma argumentum, quod est ab utraque parte firmissimum et concludit adversarium. spoliis opimis quae dux duci detrahit, ut diximus supra, sunt spolia opima.

{{anchor+|450|[[Aeneis/Liber X#450|450.]]}} {{sc|}}sorti pater aequus utrique est ‘sorti’  pro ‘casui’  et ‘fortunae’, aequus hoc est aequo animo feret, si cecidero: quia dixerat Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’,

{{anchor+|452|[[Aeneis/Liber X#450|452.]]}} {{sc|}}Frigidus arcadibus coit in praecordia sanguis praesagio mortis futurae.

{{anchor+|453|[[Aeneis/Liber X#450|453.]]}} {{sc|}}pedes apparat ire ne videatur pugnae iniquitate vicisse.

{{anchor+|454|[[Aeneis/Liber X#450|454.]]}} {{sc|}}Specula cum vidit ab alta hoc ad currus altitudinem spectat, leo ad Turni violentiam atque feritatem. et est ordo: utque leo advolat, talis est Turni imago venientis.

{{anchor+|457|[[Aeneis/Liber X#455|457.]]}} {{sc|}}Contigvum postquam vidit eum venisse intra iactum teli, scilicet ut posset feriri.

{{anchor+|458|[[Aeneis/Liber X#455|458.]]}} {{sc|}}Ire prior pallas subaudis ‘voluit’, alii ‘ire’  pro ‘it’  legunt, ut sit infinitivus pro indicativo. si qua si quo modo. fors fortuna. et dictum est propter illud “audentes fortuna iuvat”. avsum num pro ‘audentem’ ?

{{anchor+|460|[[Aeneis/Liber X#460|460.]]}} {{sc|}}per patris hospitium deest ‘mei’,

{{anchor+|461|[[Aeneis/Liber X#460|461.]]}} {{sc|}}Te precor alcide supra contra inferiorem hostem fluminis imploravit auxilium: nunc contra hostem maiorem viribus deum invocat virtute praestantem.

{{anchor+|462|[[Aeneis/Liber X#460|462.]]}} {{sc|}}Cernat semineci ad illud quod ait Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’  hic dicit ‘ipse suum cernat interitum’,

{{anchor+|463|[[Aeneis/Liber X#460|463.]]}} {{sc|}}Victoremque ferant morientia lumina turni Donatus dicit ‘meminerint’, sed melius est ‘sustineant’, quasi pondus et poenam: nec enim meminisse possunt oculi.

{{anchor+|465|[[Aeneis/Liber X#465|465.]]}} {{sc|}}Lacrimasque effundit inanes hic ostendit eventum futurum.

{{anchor+|467|[[Aeneis/Liber X#465|467.]]}} {{sc|}}Stat sva cuique dies sectis philosophorum poetae pro qualitate negotiorum semper utuntur, nec se umquam ad unam alligant nisi quorum hoc propositum est, ut fecit Lucretius, qui Epicureos tantum secutus est. scimus autem inter se sectas esse contrarias: unde fit ut in uno poeta aliqua contraria inveniamus, non ex ipsius vitio, sed ex varietate sectarum. illud namque quod ait in quarto “sed misera ante diem”, Epicureorum est, qui casibus cuncta concedunt: nunc quod dicit ‘stat sua cuique dies’, stoicorum est, qui dicunt fatorum statuta servari. sane prudenter fecit ut fluxam et vagam opinionem Epicureorum daret homini, id est sibi, — nam illud ex persona poetae dictum — hanc autem validam daret Iovi: nam stoici et nimiae virtutis sunt et cultores deorum. ‘stat’  autem fixa est. ‘dies’  vero tempus vitae; nam feminino usus est genere: cum enim masculino utimur, re vera diem significamus. sane prudenter negaturus a causa coepit, quia qui rogat, dum suspensus expectatione est, potest audire causam, cur sibi postea negatum sit; ceterum si statim neges, non admittit excusationem: ideo negaturus Iuppiter sic coepit. breve tempus vitae quia quandoque finitur: ipse paulo post “Rhaebe diu, res si qua diu mortalibus ulla est, viximus”, item Cicero “quid est enim hoc ipsum diu, in quo est aliquid extremum?”

{{anchor+|468|[[Aeneis/Liber X#465|468.]]}} {{sc|}}Omnibus est magna consolatio, quae ostendit non esse dolenda communia. quis enim indignetur, contingere eum quod omnium est? sed famam extendere factis contra illud quod occurrebat, vitanda esse ardua, si communis omnibus mors esset, vita brevis, dicit ideo amandas esse virtutes, ut vitae brevitas fama et gloriae meritis possit augeri.

{{anchor+|469|[[Aeneis/Liber X#465|469.]]}} {{sc|}}Opus officium.

{{anchor+|470|[[Aeneis/Liber X#470|470.]]}} {{sc|}}Gnati deum ut Achilles Thetidis, Memnon Aurorae, Ascalaphus Martis.

{{anchor+|471|[[Aeneis/Liber X#470|471.]]}} {{sc|}}Sarpedon secundum Vergilii declinationem, ut “nothum Sarpedonis alti”, paenultima habebit accentum in nominativo; secundum Homerum, qui et Sarpedontos et Sarpedonos facit, et ultima et paenultima syllaba habet accentum. etiam sva turnum multi ‘et iam’  legunt, ut sit ‘ecce’, et pertinet ad consolationem si cito periturus est ille qui vincit.

{{anchor+|472|[[Aeneis/Liber X#470|472.]]}} {{sc|}}Metas fines, ut “his ego nec metas rerum nec tempora pono”. pervenit bene ad exprimendum celerem mortis adventum praeterito usus est tempore.

{{anchor+|473|[[Aeneis/Liber X#470|473.]]}} {{sc|}}Rutvlorum reicit arvis respiciendo fecit partem feliciorem, ut “aspice nos hoc tantum”: quicquid enim Iuppiter videt, admodum iuvat. reicit ‘re’  naturaliter brevis est et eam pro longa posuit: sic alibi “reice, ne maculis infuscet vellera pullis”: quod licet possit excusari, quia cum facit ‘reieci’, ‘i’  inter duas vocales posita, producit superiorem, ut dicamus longam eam esse spe, quia per declinationem longa futura est: tamen quia in hac re argumentum magis est quam ratio, dicamus ectasin factam, quae poetis plerumque conceditur.

{{anchor+|475|[[Aeneis/Liber X#475|475.]]}} {{sc|}}Fulgentem diripit ensem ne iacto telo inermis esset.

{{anchor+|477|[[Aeneis/Liber X#475|477.]]}} {{sc|}}Viam molita hoc est cum difficultate quaesivit: per quod et soliditas clipei, et minus firmus hastae iactus ostenditur.

{{anchor+|478|[[Aeneis/Liber X#475|478.]]}} {{sc|}}strinxit tactu modico praeteriit: ita enim ab antiquis dicebatur: et est significatio levis vulneris.

{{anchor+|479|[[Aeneis/Liber X#475|479.]]}} {{sc|}}ferro praefixum robur periphrasis hastae.

{{anchor+|481|[[Aeneis/Liber X#480|481.]]}} {{sc|}}Nunc mage sit legitur et ‘nunc magis est’, unus tamen sensus est. sed si ‘mage’  legamus, propter metrum dictum est pro ‘magis’, sicut etiam ‘pote’  pro ‘potis’: Persius “qui pote? vis dicam? nugaris, cum tibi, calve”: quod adeo in usum venit, ut etiam in prosa inveniatur: Cicero in frumentaria “mage condemnatum hominem in iudicium adducere non posse”. penetrabile pro ‘penetrale’  dicitur: nam quod penetrat ‘penetrale’  dicitur, quod autem penetratur ‘penetrabile’,

{{anchor+|482|[[Aeneis/Liber X#480|482.]]}} {{sc|}}tot ferri terga non dicit quot terga, sed multa.

{{anchor+|483|[[Aeneis/Liber X#480|483.]]}} {{sc|}}cum pellis quidam ‘pellis’  humiliter dictum accipiunt.

{{anchor+|484|[[Aeneis/Liber X#480|484.]]}} {{sc|}}Cuspis ingens ita accipiendum est, ne incongruum sit, de puero si dixeris ‘ingens pectus’, sane cuspidem abusive pro hastae mucrone posuit.

{{anchor+|485|[[Aeneis/Liber X#485|485.]]}} {{sc|}}Et pectus perforat hic subdistinguendum, ut ‘ingens’, sicut diximus, ad superiora possit referri.

{{anchor+|487|[[Aeneis/Liber X#485|487.]]}} {{sc|}}Animusque sequvntur ‘animus’  pro anima: nam animus consilii est, anima vitae. quidam secundum Epicureos animam per totum corpus divisam esse volunt, et exinde posse fieri ut quis amputata parte corporis vivat: animum vero esse τὸ ἡγεμονικὸν animae, sine quo vivere non possumus: ergo secundum sectam sibi notam poetam locutum.

{{anchor+|488|[[Aeneis/Liber X#485|488.]]}} {{sc|}}sonitum super arma dedere {{wl|Q6691|Homeri}} est ἀράβησε δὲ τεύχε’  ἐπ’  αὐτῷ .

{{anchor+|491|[[Aeneis/Liber X#490|491.]]}} {{sc|}}Referte evandro potest et hic distingui, potest et supra ‘referte’, ut sit ‘Euandro remitto qualem meruit filium’,

{{anchor+|493|[[Aeneis/Liber X#490|493.]]}} {{sc|}}quidquid pro ‘quodcumque’: Plautus in Bacchidibus “quidquid est nomen sibi” (Bac. 25). solamen hvmandi est solacium dolentis scilicet patris: quia hoc solacium est viventium, humare defunctos.

{{anchor+|494|[[Aeneis/Liber X#490|494.]]}} {{sc|}}Stabunt constabunt. hoc ergo dicit: non illi parvo, non parvo periculo, constabunt Aeneae hospitia. et est proverbialis sensus.

{{anchor+|496|[[Aeneis/Liber X#495|496.]]}} {{sc|}}Baltei potest et synaeresis esse ‘baltei’, potest et hypermetrus versus; nam sequens a vocali inchoat. balteus autem a numero singulari masculini est tantum generis: Iuvenalis “balteus et tunicae et cristae”: in numero vero plurali et neutri: idem Iuvenalis “quotiens rumoribus ulciscuntur baltea”.

{{anchor+|497|[[Aeneis/Liber X#495|497.]]}} {{sc|}}Inpressumque nefas insculptum Danaidum nefas. Donatus tamen ‘inpressum’  dicit coactum, quod a patre conpulsae sunt facere. sane fabula talis est. Aegyptus et Danaus fratres fuere. sed cum inter eos contentio de Memphidis imperio fuisset, multis saepe †aduotus contumeliis Danaus fratri Aegypto cessit imperio et relicta ‹patria› ad Peloponnesum perrexit. cuius cives ibi rex factus a suo nomine Danaos appellavit. quod cum Aegyptum momordisset, veritus, ne Danaus de filiabus per generos et nepotes auxilia conquireret, fraude concepta, filiis suis quinquaginta fratris filias in matrimonium postulavit. quas Danaus, dolorem exilii retinens, mox promisit. sed cum factae essent nuptiae, sponsae omnes sponsos suos, monente patre Danao, nuptiali nocte necaverunt: sola Hypermestra servato Lynceo fugam dedit, qui post adeptus patruum Danaum interemit. hae Danaides apud inferos hanc poenam habuisse dicuntur, ut in dolium pertusum aquam mittant. nefas declinatione caret. sub nocte pro ‘in nocte’,

{{anchor+|499|[[Aeneis/Liber X#495|499.]]}} {{sc|}}Clonus evrytides laus ab artifice, ut “mira quem fecerat arte Lycaon”, item “divini opus Alcimedontis”. caelaverat auro non auro caelaverat, sed in auro.

{{anchor+|500|[[Aeneis/Liber X#500|500.]]}} {{sc|}}ovat iactat, gloriatur. et est ordo, quo spolio potitus ovat gaudetque.

{{anchor+|501|[[Aeneis/Liber X#500|501.]]}} {{sc|}}Nescia mens hominum hoc ad Turnum pertinet: quia propter hunc periturus est balteum, quem nunc se sustulisse laetatur.

{{anchor+|502|[[Aeneis/Liber X#500|502.]]}} {{sc|}}servare modum num quia ‘nescia’, ideo ‘nec servare modum’ ? sublata elata.

{{anchor+|503|[[Aeneis/Liber X#500|503.]]}} {{sc|}}Magno cum optaverit emptum ‘magno emptum’, scilicet pretio: sci et alibi “et magno mercentur Atridae”. et est sensus talis: erit tempus quo Turnus optabit quovis pretio redimere, ne ipse Pallantem occidisse videatur.

{{anchor+|505|[[Aeneis/Liber X#505|505.]]}} {{sc|}}Multo gemitu cum multo gemitu. multo gemitu lacrimis: minus est hic ‘cum’,

{{anchor+|507|[[Aeneis/Liber X#505|507.]]}} {{sc|}}O dolor hos duos versus plerique a poeta dictos volunt, alii a sociis qui reportant cadaver. ‘dolor’  autem propter illud ‘haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert’, ‘decus’  propter illud ‘cum tamen ingentes Rutulorum linquis acervos’,

{{anchor+|510|[[Aeneis/Liber X#510|510.]]}} {{sc|}}mali tanti de morte Pallantis scilicet, ut postea inferantur quae praeterea addit. certior auctor id est nuntius verus.

{{anchor+|511|[[Aeneis/Liber X#510|511.]]}} {{sc|}}Tenvi discrimine leti modico mortis interstitio: per quod magna Pallantis virtus ostenditur, quo interempto omnis est in fugam conversus exercitus.

{{anchor+|512|[[Aeneis/Liber X#510|512.]]}} {{sc|}}Versis fugatis.

{{anchor+|513|[[Aeneis/Liber X#510|513.]]}} {{sc|}}latumque per agmen ‘latum limitem ardens agit per agmen’, id est facit: sic melius, quam si dicas ‘latum per agmen’, ergo sic intellegamus, aut per ordinem, aut per hypallagen; nam et supra sic ait “haec ego vasta dabo et lato te limite ducam”.

{{anchor+|515|[[Aeneis/Liber X#515|515.]]}} {{sc|}}Pallas evander in ipsis omnia sunt oculis erat rectum: Pallas, Euander, mensae quas advena primas tunc adiit, dextraeque datae, in ipsis omnia sunt oculis. sed perite scissa est narratio, per quam animus Aeneae perturbatus exprimitur.

{{anchor+|517|[[Aeneis/Liber X#515|517.]]}} {{sc|}}tunc adiit quidam ‘tunc’  pro ‘quondam’  accipiunt.

{{anchor+|518|[[Aeneis/Liber X#515|518.]]}} {{sc|}}quattvor hic ivvenes emphasis virtutis quod multos, quod iuvenes, quod armatos, quod rapit: minus enim fuerat si dixisset ‘capit’: unde in XI. “vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris inferias”.

{{anchor+|519|[[Aeneis/Liber X#515|519.]]}} {{sc|}}Inferias quos immolet umbris inferiae sunt sacra mortuorum, quod inferis solvuntur. sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari: quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii appellati sunt.

{{anchor+|520|[[Aeneis/Liber X#520|520.]]}} {{sc|}}Captivo sanguine pro ‘captivorum’, ut “captivi pendent currus”, item “captivaque vestis congeritur”: et est, ut diximus, speciosus ornatus.

{{anchor+|521|[[Aeneis/Liber X#520|521.]]}} {{sc|}}Mago dativus est, ut supra “Ilo namque procul”. contenderat adversum iecerat.

{{anchor+|522|[[Aeneis/Liber X#520|522.]]}} {{sc|}}ille astu ‘astu’  pro scientia bellica. subit subsidit.

{{anchor+|524|[[Aeneis/Liber X#520|524.]]}} {{sc|}}Per patrios manes et spes surgentis ivli per eas personas rogat, propter quas precatur. et bene, ut in belli calore, breviter omnes locos ad impetrandam veniam conplectitur.

{{anchor+|526|[[Aeneis/Liber X#525|526.]]}} {{sc|}}Penitus defossa talenta multi enim divitias suas obruebant: unde Horatius “quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?” sane melius ‘infossa’  diceret, quam ‘defossa’, ad quod est metri necessitate conpulsus: nam fugit dubiam syllabam. et quidam volunt, tria genera argenti vel auri poetam conplexum, signatum, factum, infectum: signatum, quod in vasis et signis, ut ‘caelati argenti’; infectum quod in massis, ut ‘infectique mihi’, atqui talentum non ad numerum solet, sed ad pondus referri; nisi forte usum temporis sui heroicis temporibus poeta voluerit applicare.

{{anchor+|528|[[Aeneis/Liber X#525|528.]]}} {{sc|}}Non hic victoria teucrum vertitur in meo scilicet interitu. Lucanus “non pondera rerum, nec momenta sumus”.

{{anchor+|529|[[Aeneis/Liber X#525|529.]]}} {{sc|}}dabit discrimina ‘dabit’  aut conpensabit, aut faciet, ut “quas turbas dedit”. ‘discrimina’  autem differentiam circa eventum et victoriam.

{{anchor+|532|[[Aeneis/Liber X#530|532.]]}} {{sc|}}Gnatis parce tuis ‘talenta parce’  per accusativum Plautine dictum, qui ait in Milite “parce vocem” (Mil. 1220). sane qui in Vergilium scripsit declamationes, de hoc loco hoc ait ex persona Aeneae: ‘in{{wl|Q722683|Probus}} es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’, ‘parce’  autem est secundum antiquos ‘serva’, ut apud Lucilium et Ennium invenitur. quod autem dicit ‘gnatis parce tuis’, cum supra dixerit ‘gnatoque patrique’, non est contrarium: nam ‘liberos’  etiam unum dicimus filium, adeo ut Terentius etiam filiam ‘liberos’  dixerit, ut in Hecyra “qui illum dignum decreverunt, suos cui liberos committerent”, ubi pater de filio ad uxorem loquitur. ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnatos de uno diceret. commercia vicissitudines et ignoscendi facultatem; vel captivorum redemptionem.

{{anchor+|533|[[Aeneis/Liber X#530|533.]]}} {{sc|}}iam tum pallante perempto pro ‘iam tum cum Pallantem peremit’,

{{anchor+|534|[[Aeneis/Liber X#530|534.]]}} {{sc|}}hoc patris Anchisae manes idem sentire et patrem et filium dicit, quasi hoc commodum ad illos pertineat.

{{anchor+|537|[[Aeneis/Liber X#535|537.]]}} {{sc|}}Nec procul haemonides hoc nomen licet possit esse patronymicon, quia in ‘des’  exit, ut dicamus Haemonis filius, tamen melius est ut id proprium esse dicamus, quia nusquam aliud nomen eius aut praemissum est aut secutum: ergo simile est patronymico, ut sit ‘Haemonides’  sicut Thucydides.

{{anchor+|538|[[Aeneis/Liber X#535|538.]]}} {{sc|}}Infula fascia in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent: quae plerumque lata est, plerumque tortilis de albo et cocco.

{{anchor+|539|[[Aeneis/Liber X#535|539.]]}} {{sc|}}Insignibus armis Asper sic legit et utitur Sallustii exemplo, qui ait “equo atque armis insignibus”: {{wl|Q722683|Probus}} vero ‘insignibus albis’  dicit legendum, ut vestes albas accipiamus, quae sunt sacerdotibus congruae, sicut Statius de Amphiarao dicit.

{{anchor+|540|[[Aeneis/Liber X#540|540.]]}} {{sc|}}agit campo insequitur per campum.

{{anchor+|541|[[Aeneis/Liber X#540|541.]]}} {{sc|}}Immolat quasi victimam, ut ille consueverat: nam hoc verbo ad sacerdotis nomen adlusit. sane immolari proprie dicuntur hostiae, non cum caeduntur, sed cum accipiunt molam salsam: Cato in originibus ita ait “Lavini boves immolatos, prius quam caederentur profugisse in †siciliam”. ingentique umbra tegit aut magnitudine corporis sui, aut clipei obumbrat eius cadaver: aut ‘ingenti umbra’, id est morte tegit, ut “in aeternam clauduntur lumina noctem”: aut ‘ingenti umbra tegit’  secundum usum accipiendum, id est insultatione eum opprimit et adumbrat, ut superatos dicimus adumbratos: aut ‘ingenti umbra tegit’  †aut inferior tegat adversum hostes a fortiore quod institutum vivunt causa spoliorum detrahendorum: sequitur enim ‘arma Serestus lecta refert humeris’, serestus Serestos duos intellegamus, unum in castris et unum cum Aenea: nam Troiani nondum erupere de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exemplo esse possit “Assaracique duo”.

{{anchor+|542|[[Aeneis/Liber X#540|542.]]}} {{sc|}}Lecta refert proprie dixit: nam spolia quae aptantur tropaeis, legi dicuntur, id est eligi. tibi rex gradive ut “tibi, Phoebe, sacravit”. tropaeum declinatio latina est, unde paenultima habebit accentum; in numero vero plurali quia tropaea dicimus, sicut Graeci, nec aliquid inde mutilamus, erit in antepaenultima accentus, sicut apud Graecos.

{{anchor+|543|[[Aeneis/Liber X#540|543.]]}} {{sc|}}Instavrant acies κατὰ τὸ σιωπώμενον ante fusas accipimus ex eo quod dixit ‘instaurant’, vulcani stirpe creatus notandum stirpem de patre dictam, cum semper de longa generis significatione dicatur.

{{anchor+|544|[[Aeneis/Liber X#540|544.]]}} {{sc|}}veniens pro ‘qui venerat’,

{{anchor+|545|[[Aeneis/Liber X#545|545.]]}} {{sc|}}Dardanides patronymicon a maioribus. anxyris ense sinistram quidam ex hoc volunt intellegi etiam Umbronem occisum: constat enim vere ab Aenea occisum, sicut ipse in catalogo ait “sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum evaluit”.

{{anchor+|546|[[Aeneis/Liber X#545|546.]]}} {{sc|}}deiecerat plusquamperfecto usus est ad exprimendam celeritatem, ut “suras incluserat auro”.

{{anchor+|547|[[Aeneis/Liber X#545|547.]]}} {{sc|}}Dixerat ille aliquid proverbialiter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. Cornutus ut sordidum inprobat.

{{anchor+|548|[[Aeneis/Liber X#545|548.]]}} {{sc|}}Caeloque animum fortasse ferebat forte se exaequaverat caelo, ut de Aenea Drances “quibus caelo te laudibus aequem”: aut ‘ferebat’  elevabat, quod solus esset maiore senectute victurus, debellatis omnibus, id est Aenea cum suis.

{{anchor+|549|[[Aeneis/Liber X#545|549.]]}} {{sc|}}longos pro ‘multos’,

{{anchor+|551|[[Aeneis/Liber X#550|551.]]}} {{sc|}}Silvicolae favno dryope quem nympha crearat Faunus hoc loco quidam rusticus intellegendus est, non deus, sicut supra Anxyr, quem legimus Iovem. alii Fauni filium, sed antequam Faunus in deorum numero reciperetur. non nulli etiam nympham non deam volunt, sed Graece sponsam dictam, vel quae recens nupta sit, ne incredibile sit ex duobus numinibus procreatum esse mortalem: quamquam haec numina secundum Aristotelem aliquando moriantur: nam et Eryx, Veneris et Neptuni filius, ab Hercule occisus est.

{{anchor+|552|[[Aeneis/Liber X#550|552.]]}} {{sc|}}Ille reducta id est longa, ut “interea videt Aeneas in valle reducta”. et intellegimus protenta hasta Tarquiti arma esse inpedita. alii ‘reducta’  retro acta dicunt, quod non procedit.

{{anchor+|553|[[Aeneis/Liber X#550|553.]]}} {{sc|}}inpedit non permisit usui esse ad protegendum Tarquitum.

{{anchor+|555|[[Aeneis/Liber X#555|555.]]}} {{sc|}}deturbat terrae hoc est in terram.

{{anchor+|556|[[Aeneis/Liber X#555|556.]]}} {{sc|}}super haec inimico pectore fatur quaeritur quid tantum iste commiserat, ut sic saeviret Aeneas? sed ubique de morte Pallantis obicitur dolor.

{{anchor+|557|[[Aeneis/Liber X#555|557.]]}} {{sc|}}Istic nunc sarcasmos est, id est hostilis inrisio. ‘istic’  autem pro ‘hic’, non te optima mater utrum vere mater, an terra patria?

{{anchor+|558|[[Aeneis/Liber X#555|558.]]}} {{sc|}}Patrio sepulchro aut etiam hinc apparet, Faunum hominem fuisse: aut, ut quidam volunt, potest hoc ad matrem referri, ut dicat Aeneas quod mater eum sepelire non possit in sui patris monumentis, id est in avi eius materni.

{{anchor+|559|[[Aeneis/Liber X#555|559.]]}} {{sc|}}alitibus feris σαρκοφάγοις οἰωνοῖς : Plautus “avi me ferae similem faciam, ut praedicas” (Capt. 123).

{{anchor+|560|[[Aeneis/Liber X#560|560.]]}} {{sc|}}Inpasti ita avidi, ut semper credantur inpasti, sicut de harpyiis dixit “et pallida semper ora fame”, quasi fame.

{{anchor+|561|[[Aeneis/Liber X#560|561.]]}} {{sc|}}prima agmina qui agminis erant primi.

{{anchor+|562|[[Aeneis/Liber X#560|562.]]}} {{sc|}}fortemque numam fuluvmque camertem fulvum ξανθόν . horum in catalogo meminit.

{{anchor+|564|[[Aeneis/Liber X#560|564.]]}} {{sc|}}Avsonidum pro ‘Ausonidarum’, sicut ‘deum’  pro ‘deorum’: nam ‘Ausonidum’  a genere feminino venit ut ‘haec Ausonis’  et ‘hae Ausonides’, ‘Ausonidarum’  vero venit ab eo quod est ‘hic Ausonida huius Ausonidae’, tacitis regnavit amyclis inter Caietam et Terracinam oppidum constitutum est a Laconibus, qui comites Castoris et Pollucis fuerunt — cum Glauco, filio Minois, in Italiam venerunt et misti cum Ausonis — et ab Amyclis, provinciae Laconicae civitate, ei inditum nomen est. Lacones itaque isti cum secundum Pythagoream sectam a caede omnium animalium abstinerent — unde Iuvenalis “cunctis animalibus abstinuit qui tamquam homine” — et ex vicinis paludibus natas serpentes occidere nefas putarent, ab iisdem interempti sunt: unde Amyclas tacitas dicit, id est Pythagoreas: nam Pythagorica virtus est quinquennale silentium. Cicero propter nimiam modestiam perisse illos ait, dum a finitimis accipiunt iniurias et tacent eas. est et alia expositio: cum frequenter falso nuntiarentur hostes et inani terrore civitas quassaretur, lata lege cautum est ne quis umquam hostis nuntiaret adventum. postea cum vere hostis veniret, nullo nuntiante, ex inproviso civitas capta est: unde tacitae Amyclae dictae sunt, quod periere silentio. hinc est quod ait Lucilius “mihi necesse est loqui: nam scio Amyclas tacendo perisse”. vel ‘tacitis’  de quibus taceatur, id est ignobiles et non dignae aliqua opinione: vel hypallage est pro ‘ipse tacitus’,

{{anchor+|565|[[Aeneis/Liber X#565|565.]]}} {{sc|}}Aegaeon qualis ipse est qui et Briareus dicitur, Caeli et Terrae filius. alii hunc ex Terra et Ponto natum dicunt, qui habuit Cottum et Gygen fratres. hic contra Titanas Iovi adfuisse dicitur, vel, ut quidam volunt, Saturno. ignem pectoribus arsisse Asper dicit, ignem hunc animae intellegendum calorem, venientem ex ferocia, ut sit ‘cum vim suae crudelitatis efflaret’, ut in georgicis “spirantem naribus ignem” de equo. alii ignem hunc fulminis volunt, ut sit dictum quemadmodum in primo “illum expirantem transfixo pectore flammas”. sane notandum ‘ignem arsisse’, cum igni alia res ardeat.

{{anchor+|567|[[Aeneis/Liber X#565|567.]]}} {{sc|}}iovis cum fulmina contra quia dicitur flammam emisisse oribus suis contra Iovis fulmen. {{wl|Q6691|Homerus}} nihil dicit aliud, quam centum manus eum habuisse et auxilio eum Iovi adversus Neptunum, Iunonem et Minervam fuisse. et forte aut suum ignem, aut Iovis, acceptum spirasse pro eo, ut sit ‘contra’  non adversus Iovem, sed similiter, a pari, ut Terentius in Adelphis in capite comoediae “ille ut item contra me habeat facio sedulo”.

{{anchor+|568|[[Aeneis/Liber X#565|568.]]}} {{sc|}}paribus id est inter se paribus.

{{anchor+|569|[[Aeneis/Liber X#565|569.]]}} {{sc|}}Sic ut non unam manum putares: namque ad hoc pertinet comparatio, ut intellegamus, eum multitudinis vice dimicasse. desaevit autem hic valde saevit, alias saevire desinit.

{{anchor+|570|[[Aeneis/Liber X#570|570.]]}} {{sc|}}Intepvit mucro nimia scilicet caede.

{{anchor+|571|[[Aeneis/Liber X#570|571.]]}} {{sc|}}Quadriivges propter homoeoteleuton noluit dicere ‘quadriiugos’, et contulit se ad aliam declinationem: nam et ‘quadriiuges’  et ‘quadriiugos’  dicimus, sicut ‘inermis’  et ‘inermus’, ‘exanimis’  et ‘exanimus’,

{{anchor+|572|[[Aeneis/Liber X#570|572.]]}} {{sc|}}Atque illi equi scilicet, nam ad superiora retulit: quod sciendum est esse vitiosum; interposuit enim ‘adversaque pectora’, longe gradientem longis gradibus incedentem: et est militaris incessus. aut e longinquo.

{{anchor+|574|[[Aeneis/Liber X#570|574.]]}} {{sc|}}effunduntque ducem et hoc loco omisit occisum, ut supra “Dardanides contra furit”.

{{anchor+|575|[[Aeneis/Liber X#575|575.]]}} {{sc|}}Biivgis erit nominativus ‘hic biiugus’: nam alias biiugibus faceret, si esset tertiae formae ab eo quod est ‘hic biiugis, huius biiugis’,

{{anchor+|579|[[Aeneis/Liber X#575|579.]]}} {{sc|}}adversaque ingens hoc est adversus ipse cum hasta apparuit. et bene ‘ingens’  visus, cum adversa hasta minaretur.

{{anchor+|581|[[Aeneis/Liber X#580|581.]]}} {{sc|}}Non diomedis equos nec currum cernis achillis duos obicit a quibus est victus Aeneas, nec tamen usquequaque: nam eorum impetus evitavit.

{{anchor+|583|[[Aeneis/Liber X#580|583.]]}} {{sc|}}vesano hic poeta adfectionem suam accommodavit dicendo ‘vesano’,

{{anchor+|585|[[Aeneis/Liber X#585|585.]]}} {{sc|}}Dicta parat potest legi et ‘dicta parat contra’,

{{anchor+|586|[[Aeneis/Liber X#585|586.]]}} {{sc|}}Pronus pendens ‘pronus’  nomen est, nam et comparatur, ut ‘pronior’, si autem participium esset, fieret vitiosa elocutio sine interpositione coniunctionis.

{{anchor+|587|[[Aeneis/Liber X#585|587.]]}} {{sc|}}admonvit praeterito praesenti. proiecto extento, ut “proiectaque saxa Pachyni”. proiecto] id est ante iacto.

{{anchor+|592|[[Aeneis/Liber X#590|592.]]}} {{sc|}}Lucage nulla tuos currus fuga segnis equorum prodidit a. v. v. e. h. v. haec adlocutio contraria est superiori, hoc enim continet: obiecisti mihi quod sim et a Diomede et ab Achille conversus in fugam; te vero, o Lucage, nec equorum tarditas prodidit, quod mihi contigit cum a Diomede occisus est Pandarus qui in eodem curru dimicabat, nec aliqua umbra equi tui sunt territi, quod factum saepius in Homero legitur, sicut et paulo post Turnum agit imago bella deserere. potest tamen et ad illud referri quo tempore eum ab Achille nube cava Neptunus eripuit, ut in quinto commemoratur. potest et ad aliud referri, quod Niphaeus paulo ante ab equis suis proditus est.

{{anchor+|594|[[Aeneis/Liber X#590|594.]]}} {{sc|}}Ipse rotis saliens sarcasmos est; nam per inrisionem dictum est, qui non morte deiectus es: ille enim vulneratus ceciderat. ‘rotis’  autem curru, a parte totum.

{{anchor+|598|[[Aeneis/Liber X#595|598.]]}} {{sc|}}Sine permitte, relinque, patere, id est συγχώρησον .

{{anchor+|601|[[Aeneis/Liber X#600|601.]]}} {{sc|}}Latebras animae pectus definitio est pectoris, id est in quo anima latet et continetur.

{{anchor+|602|[[Aeneis/Liber X#600|602.]]}} {{sc|}}Edebat quasi ad spectaculum: unde et munerum editores vocantur. funera caedes, ut “quis funera fando explicet”.

{{anchor+|603|[[Aeneis/Liber X#600|603.]]}} {{sc|}}torrentis aquae notandum quod ‘aquae’  addiderit, cum absolute ‘torrens’  dicatur.

{{anchor+|604|[[Aeneis/Liber X#600|604.]]}} {{sc|}}more furens exposuit superiora epitheta. tandem erumpunt solutam obsidionem ostendit.

{{anchor+|605|[[Aeneis/Liber X#605|605.]]}} {{sc|}}ascanius puer syllepsis. est ordo: Ascanius et iuventus; nam ‘obsessa’  et ad Ascanium pertinet.

{{anchor+|608|[[Aeneis/Liber X#605|608.]]}} {{sc|}}Ut rebare ut arbitrabaris, verum est quod Troiani Veneris virtute nituntur. et dictum est per ironiam: nam superfluo quidam hanc orationem simpliciter dictam volunt, ut re vera dicat Iuppiter per se nihil posse Troianos. quod falsum est, adeo ut Iunonis oratio ad ironiam, non ad simplicia verba respondeat. nec te sententia fallit hoc per parenthesin dictum est.

{{anchor+|609|[[Aeneis/Liber X#605|609.]]}} {{sc|}}Vivida id est fortis, ut “sed bello vivida virtus”.

{{anchor+|611|[[Aeneis/Liber X#610|611.]]}} {{sc|}}Cui ivno summissa humilis. et quia intellexit obliqua Troianorum accusatione inpugnari suum pudorem, etiam ipsa respondet oblique.

{{anchor+|612|[[Aeneis/Liber X#610|612.]]}} {{sc|}}Tristia vel quae tristem faciant: vel quae severa: Terentius “tristis veritas inest in vultu atque in verbis fides”, item contra Vergilius “furias amnemque severum”, id est tristem.

{{anchor+|615|[[Aeneis/Liber X#615|615.]]}} {{sc|}}Quin ut non: nam confirmativa particula est. quidam hunc ordinem esse volunt: namque si mihi, quae quondam fuerat, vis in amore foret, non hoc mihi negares, quin possem pugnae subducere Turnum. alii hoc genus elocutionis accipiunt, ut per ea quae per parenthesin posita sunt, reliquo sensui occurratur, non his quae primo posita sunt: hic enim ad illud quod insertum est ‘non hoc mihi namque negares omnipotens’  ‘quin et pugnae subducere Turnum et Dauno possem incolumem servare parenti’, alioquin dempta hac parenthesi, non congruit primum cum postremo, si ita dicas ‘si mihi quae quondam fuerat quamque esse decebat, vis in amore ‹foret›, quin et pugnae abducere Turnum et Dauno incolumem possem servare parenti’: Plautus in Cistellaria “is servus, sed abhinc annos factum est XVI., cum conspicatus est primo crepusculo puellam exponi” (Cas. 39-41, non Cist.).

{{anchor+|617|[[Aeneis/Liber X#615|617.]]}} {{sc|}}Nunc pereat teucrisque pio det sanguine poenas ductus est; nam non agit ut pereat, sed magis favet eius saluti: nam statim subicitur, cur indigne fiat ‘ille tamen nostra deducit origine nomen’, ut in secundo “iamdudum sumite poenas, hoc Ithacus velit et magno mercentur Atridae”. quod autem dicit ‘pio sanguine’, Aeneae eum latenter exaequat, qui ubique inducitur cultor deorum.

{{anchor+|618|[[Aeneis/Liber X#615|618.]]}} {{sc|}}Ille tamen quamquam moriturus est, tamen a diis originem ducit. nostra divina, id est aut Iovis, aut Iunonis, aut omnium deorum.

{{anchor+|619|[[Aeneis/Liber X#615|619.]]}} {{sc|}}Quartus pater abavus: nec est contrarium illud, quod ait supra “cui Pilumnus avus”: potuit enim fieri ut et avus eius et abavus a Pilumno Pilumni nominarentur. ergo per patris appellationem ostendit cognationem.

{{anchor+|621|[[Aeneis/Liber X#620|621.]]}} {{sc|}}rex aetherii breviter sic fatur ubique reges breviter loquentes ostendit “Iuppiter haec paucis” et “tum breviter Dido vultum demissa profatur”.

{{anchor+|622|[[Aeneis/Liber X#620|622.]]}} {{sc|}}Si mora praesentis leti ex Iovis concessione quali arte egerit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. caduco morituro.

{{anchor+|623|[[Aeneis/Liber X#620|623.]]}} {{sc|}}Ponere facere, vel, ut quidam volunt, constituere et decernere: alii ‘ponere’  pro ‘dare’, ut “haec pro virginitate reponit?” sane ‘ponere’  facere, sicut Lucilius Homerum secutus, qui ait ἄλγε’  ἔθηκε id est fecit. alii ‘ponere’  putare, ut solet dici ‘pone me hoc fecisse’,

{{anchor+|625|[[Aeneis/Liber X#625|625.]]}} {{sc|}}Hactenus indulsisse vacat id est sufficit. ingenti arte locutus est: nam dicendo ‘vacat’  ostendit, supra hoc breve spatium ulterius bonam stellarum inradiationem Turni fata differre non posse: unde non ait ‘indulsisse libet’, sed ‘vacat’, ac si diceret: iam undique in mortem truditur Turnus, hoc tantum vacat spatium, id est intervallum temporis, quasi hoc spatium, hic locus est ut parumper differatur. hinc est quod et supra ait “metasque dati pervenit ad aevi”.

{{anchor+|626|[[Aeneis/Liber X#625|626.]]}} {{sc|}}Venia vlla beneficium, quod te speras mereri. et duas habet significationes: quod petitur, ut hic, et quod conceditur, ut “si qua est victis venia hostibus, oro”.

{{anchor+|627|[[Aeneis/Liber X#625|627.]]}} {{sc|}}mutarive deest ‘posse’, an mutatum iri?

{{anchor+|628|[[Aeneis/Liber X#625|628.]]}} {{sc|}}Quae voce gravaris quae negas fato; vox enim Iovis fatum est: Statius “et vocem fata secuntur”. hoc autem dicit: utinam quae negas voce, id est fato, mente praestares. nam si Iovis vox fatum est, potest aliud fando fati ordinem commutare. ‘gravaris’  autem negas, graviter fers. et hac elocutione non nisi per accusativum utimur, ut si dicas ‘gravor adventum tuum’, id est graviter fero, gravor praesentiam tuam: nam et ipse sic dixit ‘quae gravaris’, aliter non dicimus in hac significatione. similiter etiam accusativo casu utimur, cum volumus absolutam facere elocutionem et per gerundi modum aliquid dicere, ut ‘petendum mihi est equum, codicem, byrrum’  — hinc Vergilius “aut pacem Troiano ab rege petendum”, sic Sallustius “castra sine vulnere introitum” — nam si dixeris ‘petendus est codex’, iam non per gerundi modum agis, sed participialiter loqueris.

{{anchor+|629|[[Aeneis/Liber X#625|629.]]}} {{sc|}}Rata firma, perpetua.

{{anchor+|631|[[Aeneis/Liber X#630|631.]]}} {{sc|}}Veri vana feror id est sum veritatis ignara.

{{anchor+|632|[[Aeneis/Liber X#630|632.]]}} {{sc|}}orsa pro dictis et fatis.

{{anchor+|634|[[Aeneis/Liber X#630|634.]]}} {{sc|}}Nimbo succincta id est nubibus, quia praemisit ‘agens hiemem’: quod nisi esset, splendorem acciperemus, qui est circa corpus deorum.

{{anchor+|636|[[Aeneis/Liber X#635|636.]]}} {{sc|}}tum dea potest sensu integro ‘dea’  detrahi. nube cava erit nominativus ‘haec nubes’; nam ‘nubs’  non dicimus, quod ait Livius Andronicus, qui primus edidit fabulam [Latinam] apud nos.

{{anchor+|638|[[Aeneis/Liber X#635|638.]]}} {{sc|}}Ivbasque propter equinam caudam, quae esse solebat in galeis, ut “cristaque hirsutus equina”.

{{anchor+|639|[[Aeneis/Liber X#635|639.]]}} {{sc|}}Divini adsimulat capitis hoc ex persona poetae dictum est de Aenea, intuentis futura: nam post mortem in numerum referetur deorum. inania nec a membris, nec a mente venientia.

{{anchor+|641|[[Aeneis/Liber X#640|641.]]}} {{sc|}}Obita morte sumpta, suscepta et conpleta: obiri enim supremus dies dicitur.

{{anchor+|642|[[Aeneis/Liber X#640|642.]]}} {{sc|}}aut quae sopitos d. s. s. ‘quae somnia’  pro ‘qualia insomnia’, quae per somnum videmus.

{{anchor+|643|[[Aeneis/Liber X#640|643.]]}} {{sc|}}Exultat ‘exultare’  est gaudere, et per se plenum est: nam ‘insultare’  est irridere inimicos. et dicimus ‘insulto tibi’, licet Sallustius dixerit “multos ab adulescentia bonos insultaverat”: quamvis possit illic alia esse significatio, id est in multos bonos insultaverat, hoc est impetum fecerat.

{{anchor+|644|[[Aeneis/Liber X#640|644.]]}} {{sc|}}Inritatque virum telis ideo hac arte agit Iuno et imagine decipit Turnum, quia si ei ex aperto fugam suaderet, more viri fortis ille fugae praeponeret mortem, cum praesertim ipse in sequentibus dicat “usque adeone mori miserum est?”

{{anchor+|648|[[Aeneis/Liber X#645|648.]]}} {{sc|}}Turbidus elatus adrogantia, tumens.

{{anchor+|649|[[Aeneis/Liber X#645|649.]]}} {{sc|}}pactos nunc passivum, ut ‘pacta puella’,

{{anchor+|650|[[Aeneis/Liber X#650|650.]]}} {{sc|}}Tellus quaesita per undas sic alibi “en agros et quam bello, Troiane, petisti Hesperiam metire iacens”.

{{anchor+|651|[[Aeneis/Liber X#650|651.]]}} {{sc|}}Vociferans sequitur sequens clamabat, non ante dixit et sic est secutus.

{{anchor+|652|[[Aeneis/Liber X#650|652.]]}} {{sc|}}Nec ferre videt sva gavdia ventos proverbium est ‘venti ferunt gaudia’, id est laetatur incassum: sic supra “sed aurae omnia discerpunt”, item “partem mente dedit, partem volucres dispersit in auras”.

{{anchor+|653|[[Aeneis/Liber X#650|653.]]}} {{sc|}}Forte ratis descriptio per parecbasin facta, non enim a superioribus pendet, sed ante dictis adiungitur, ut “insula Sicanium iuxta latus”. has autem descriptiones esse aptas et raras convenit, sicut etiam Horatius docet in arte poetica, dicens “purpureus late qui splendeat unus et alter adsuitur pannus”: sunt enim ornatui. crepidine saxi crepido est abrupti saxi altitudo. crepidines etiam templorum dici ipsos suggestus, in quibus aedes sunt conlocatae: et crepidines viarum, id est ipsae eminentiae dextrae sinistraeque. sane hoc loco antiptosis facta est propter metrum: ‘coniuncta’  ergo ‘crepidine’  pro ‘crepidini’, sicut “haeret pede pes” pro ‘pedi’, est autem ablativus pro dativo.

{{anchor+|655|[[Aeneis/Liber X#655|655.]]}} {{sc|}}Osinius ipse est quem supra Massicum dixit. ergo, ut diximus, [si] Osinius proprium est, Massicus appellativum: licet possit fieri ut duo nomina unius sint, ut Numa Pompilius, Alexander Magnus, Numanus Romulus. alii volunt non eundem esse Massicum, quem Osinium; nam duas civitates supra commemorat, Clusium et Cosam: et tradunt potuisse fieri ut hic Osinius rex quidem unius de memoratis fuerit civitatibus, sed sub imperio Massici egerit: nam et Rhamnetem et Romulum, quos in ducum ordinem non numeravit, reges fuisse dixit. alii hunc postea κατὰ τὸ σιωπώμενον volunt venisse, quia in catalogo eius non meminit. clusinis oris Tusciae civitate.

{{anchor+|658|[[Aeneis/Liber X#655|658.]]}} {{sc|}}Transilit hoc sermone festinantis celeritas indicatur.

{{anchor+|659|[[Aeneis/Liber X#655|659.]]}} {{sc|}}vix proram asyndeton: sic enim melius. rvmpit satvrnia funem debuit dici ‘cum rumpit Saturnia funem’, ut “vix e conspectu Siculae telluris, cum Iuno aeternum servans”. ideo autem ‘rumpit’, ne deprehenso dolo Turnus ad bellum rediret.

{{anchor+|660|[[Aeneis/Liber X#660|660.]]}} {{sc|}}revoluta per aequora navem hypallage est pro ‘revolutam navem’,

{{anchor+|661|[[Aeneis/Liber X#660|661.]]}} {{sc|}}Illum autem Aeneas absentem in proelia poscit sic melius, quam sicut non nulli volunt — Urbanus namque sic legit — ‘ille autem Aenean absentem in proelia poscit’, ut ‘obvia multa virum dat corpora morti’  de nautis in navi inventis intellegamus. quod non procedit; nam absens dicitur qui recedit: quod nunc Turno congruit, non Aeneae qui interest proeliis. ‘ille autem Aenean’  legunt, †quo si ita est quia Aeneas ‘multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|665|[[Aeneis/Liber X#665|665.]]}} {{sc|}}Medio ad medium. turbo vis venti.

{{anchor+|666|[[Aeneis/Liber X#665|666.]]}} {{sc|}}Ignarus rerum id est artis per quam evaserat: hoc est nesciens hoc pro salute sua factum, ideoque et ‘ingratus’, nam et queritur.

{{anchor+|668|[[Aeneis/Liber X#665|668.]]}} {{sc|}}Omnipotens genitor duo antonomasiva pro uno proprio, ut “Tritonia Pallas”. tanton pro ‘tantone’, et constat mutilatas partes orationis accentum in eodem loco habere, in quo etiam integrae habuerunt: nam moria, id est minores particulae, ut ‘que, ne, ve, ce’, quotiens iunguntur aliis partibus, ante se accentum faciunt, qualislibet sit syllaba quae praecedit, sive brevis sive longa, ut ‘musaque, huiusve, illucce, tantone’, adduce, deduce: et haec mutilata similiter proferuntur, scilicet sub eodem accentu.

{{anchor+|670|[[Aeneis/Liber X#670|670.]]}} {{sc|}}quo feror? unde abii? bene variavit adverbia et pronomina. quemve reducit?? ‘quem’  qualem, ut “hunc ego te Euryale aspicio?” et quasi nescius sui est in tanta rerum permutatione.

{{anchor+|671|[[Aeneis/Liber X#670|671.]]}} {{sc|}}Lavrentisne iterum m. quasi deliberatio est.

{{anchor+|672|[[Aeneis/Liber X#670|672.]]}} {{sc|}}Quid manus illa virum?? syllepsis per genus: nam a manu, id est multitudine, ad viros, a feminino ad masculinum, transitum fecit. ergo figuratum et per genus et per numerum. est autem mira defectio, id est quid dicunt?

{{anchor+|673|[[Aeneis/Liber X#670|673.]]}} {{sc|}}quosve nefas Asper ‘quosne’  legit et adnotavit ‘ne’  pro ‘ve’, quasi expletiva particula.

{{anchor+|674|[[Aeneis/Liber X#670|674.]]}} {{sc|}}Palantes video intellegimus eum non longe a terra fuisse: nam quod ait supra ‘medio fert aequore’, ut diximus, ‘ad medium’  accipiendum est. aut quia medium dicitur omne quod est inter finem et initium, ut “interea medium Aeneas iam classe tenebat”. gemitumque cadentum accipio hinc apparet de Aenea dictum ‘obvia multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|675|[[Aeneis/Liber X#675|675.]]}} {{sc|}}Ima terra dolet sibi etiam infelicium vota sublata: siquidem in mari constitutus optare sibi hiatum non potest terrae. imam autem terram prudenter dixit, quae sustinet et continet maria.

{{anchor+|676|[[Aeneis/Liber X#675|676.]]}} {{sc|}}Miserescite venti pro petentis qualitate nonnumquam etiam mors videtur esse miseratio, ut hoc loco, item supra “figite me, si qua est pietas”. ‘miserescite’  autem quis ante hunc? ab eo quod est ‘miseresco’  et ‘miserescimus’,

{{anchor+|677|[[Aeneis/Liber X#675|677.]]}} {{sc|}}turnus adoro id est iuxta veteres, qui ‘adorare’  adloqui dicebant: nam ideo et adorea laus bellica, quod omnes eum cum gratulatione adloquebantur, qui in bello fortiter fecit. adoro ‘ad’  vacat, et est metri causa additum.

{{anchor+|678|[[Aeneis/Liber X#675|678.]]}} {{sc|}}Syrtis ubi harenosa sunt loca syrtes vocantur: ergo ‘inmittite me ad saeva vada syrtium’  aut ad harenosa loca, aut re vera ad syrtes, id est ad mundi extrema, quo me nec fama comitetur, id est ubi me nemo sciat desertorem esse.

{{anchor+|681|[[Aeneis/Liber X#680|681.]]}} {{sc|}}Mucrone indvat aut καταχρηστικῶς dixit ‘induat’  pro ‘feriat’: aut hypallage est pro ‘mucronem suo induat corpore’, si enim ‘induere’  est vestire, non mucrone corpus induitur, sed induitur mucro corpore, id est tegitur et vestitur.

{{anchor+|682|[[Aeneis/Liber X#680|682.]]}} {{sc|}}Crudum crudelem, cruentum. exigat aviditas mori cupientis ostenditur.

{{anchor+|686|[[Aeneis/Liber X#685|686.]]}} {{sc|}}Animi miserata pro ‘animo miserata’: nam figurate locutus est, sicut “o praestans animi iuvenis” pro ‘animo’, id est illa re.

{{anchor+|688|[[Aeneis/Liber X#685|688.]]}} {{sc|}}Ad urbem Ardeam. et ideo sic longe, ne ex propinquo statim rediret, et ut eum adfectus retineret parentis.

{{anchor+|689|[[Aeneis/Liber X#685|689.]]}} {{sc|}}At iovis interea monitis novimus sacrilegum esse Mezentium, novimus quoque Iovem etiam adhortatum esse alios deos, ut a bello desisterent, et dixisse “rex Iuppiter omnibus idem”. quomodo ergo procedit ‘at Iovis interea monitis’ ? dicimus primum, Iovem iustitiae favere, non partibus: quod si est, iure Mezentium in Turni locum facit venire, ut iustum proelium inveniatur, ne una penitus sit pars a ducibus destituta. quod autem dicitur, sacrilegum Iuppiter admonere non debuit, non admonet, ut vincat, sed ut possit perire. illud etiam frustra quaeritur, quemadmodum numini sacrilegus obtemperare potuerit, cum Mezentium non aperte Iuppiter moneat, sed ei iniciat tale desiderium: unde est “dine hunc ardorem mentibus addunt, Euryale? an sua cuique deus fit dira cupido?” monitis ab eo quod est ‘haec monita’  hic venit dativus; nam et ‘hos monitus’  dicimus, ut Persius “hos pueris monitus patres infundere lippos”. sed a quarta declinatione nec singulari dativo utimur nec plurali: nam unum nomen est de his, quae licet duplicem habeant declinationem, tamen aliquibus eorum casibus propter asperitatem non utimur, ut ‘laurui lauribus’, cum et ‘huius laurus’  et ‘ab hac lauru’  dicamus.

{{anchor+|691|[[Aeneis/Liber X#690|691.]]}} {{sc|}}Concurrunt Tyrrhenae acies quae specialiter odio Mezentii in bellum ruebant.

{{anchor+|692|[[Aeneis/Liber X#690|692.]]}} {{sc|}}uni odiisque bene repetitur ‘uni’, ut ostendat conspirationem Etruscorum olim Mezentio incumbere.

{{anchor+|693|[[Aeneis/Liber X#690|693.]]}} {{sc|}}Prodit in aequor extenditur: hinc Iuvenalis “quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt Italiam”.

{{anchor+|694|[[Aeneis/Liber X#690|694.]]}} {{sc|}}Ponto contra pelagus: nam dativus est.

{{anchor+|695|[[Aeneis/Liber X#695|695.]]}} {{sc|}}vim cunctam id est violentiam, impetum. caelique marisque sicut Mezentius odiorum et telorum totius exercitus.

{{anchor+|697|[[Aeneis/Liber X#695|697.]]}} {{sc|}}Fugacem velocem modo, vel fugientem.

{{anchor+|698|[[Aeneis/Liber X#695|698.]]}} {{sc|}}Latagum occupat os pro ‘Latagi os occupat’, et est Graeca figura, in Homero frequens, ut si dicas ἔκρουσεν Ἀχιλλέα τὸν πόδα , id est Achillem percussit pedem pro percussit Achillis pedem.

{{anchor+|699|[[Aeneis/Liber X#695|699.]]}} {{sc|}}Poplite palmum ea parte, qua plurimum poterat.

{{anchor+|700|[[Aeneis/Liber X#700|700.]]}} {{sc|}}segnem sinit qui vulneratus nihil iam efficere potuit.

{{anchor+|701|[[Aeneis/Liber X#700|701.]]}} {{sc|}}Donat habere Graeca figura, ut “argenti magnum dat ferre talentum”.

{{anchor+|703|[[Aeneis/Liber X#700|703.]]}} {{sc|}}theano mater Mimantis.

{{anchor+|705|[[Aeneis/Liber X#705|705.]]}} {{sc|}}Cisseis Hecuba filia Cissei secundum Euripidem, nam secundum alios Dymantis est. quod autem ait ‘face praegnas’, haec ratio est, quia antequam pareret, facem se peperisse vidit in somnis. parin creat plus est, quam si diceret ‘face praegnas †incendit paret’, urbe paterna occubat subaudis ‘Paris’: quod ut non diceret, metri est necessitate conpulsus: nam deest ‘qui’, ut sit ‘qui urbe paterna’,

{{anchor+|706|[[Aeneis/Liber X#705|706.]]}} {{sc|}}Ignarum lavrens habet ora mimanta scilicet casus sui; vera tamen est lectio ‘ignarum’, id est ignoratum, qui nesciretur: et est supina significatio, sicut in quarto “liquitque volatile ferrum nescius” pro ‘qui nesciebatur’, alii hypallagen volunt esse, ut sit ‘Mimas in Laurenti ora ignota iacet’,

{{anchor+|707|[[Aeneis/Liber X#705|707.]]}} {{sc|}}ac velut ille antiqui ‘ille’  vel magnitudini vel nobilitati adsignabant, ut “multum ille et terris” et “Poenorum qualis in arvis saucius ille gravi”.

{{anchor+|708|[[Aeneis/Liber X#705|708.]]}} {{sc|}}Actus coactus in retia.

{{anchor+|709|[[Aeneis/Liber X#705|709.]]}} {{sc|}}Defendit texit, ut “hic mihi dum teneras defendo a frigore myrtos”. vesulus mons Liguriae est iuxta Alpes. Liguria autem cohaeret Tusciae, de qua fuerat Mezentius: unde satis est congrua comparatio. sane de hoc Vesulo quidam duo flumina, Rhodanum et Padum, nasci dicunt, quorum unus, id est Rhodanus, in Tyrrhenum mare, alter, id est Padus, in Adriaticum fluit. multosque pro ‘multosve’: non enim vicina est palus Laurentia monti Vesulo, ut possit unus idemque aper intellegi. sane lavrentia pro ‘Laurens’: nam vera et recta derivatio haec est.

{{anchor+|710|[[Aeneis/Liber X#710|710.]]}} {{sc|}}Pastus pro ‘pastum’, nam supra ait ‘quem’: ergo antiptosis est.

{{anchor+|711|[[Aeneis/Liber X#710|711.]]}} {{sc|}}Inhorrvit armos id est armis inhorruit: aut certe in armos horruit et erexit saetas.

{{anchor+|712|[[Aeneis/Liber X#710|712.]]}} {{sc|}}irasci deest ‘est’,

{{anchor+|713|[[Aeneis/Liber X#710|713.]]}} {{sc|}}Tutis clamoribus praeter periculum: id est ipsi tuti.

{{anchor+|714|[[Aeneis/Liber X#710|714.]]}} {{sc|}}Ivstae irae quibus quasi odium est propter illud “mortua quin etiam iungebat corpora vivis componens manibusque manus atque oribus ora”.

{{anchor+|717|[[Aeneis/Liber X#715|717.]]}} {{sc|}}Cunctatur disponit se per omnes partes. tergo scuto, ut “et venit adversi in tergum Sulmonis”.

{{anchor+|719|[[Aeneis/Liber X#715|719.]]}} {{sc|}}Corythi de finibus Corythus est et civitas Tusciae, et mons, et rex, pater Dardani: unde nunc ad quodvis potest referri ‘de finibus Corythi’,

{{anchor+|720|[[Aeneis/Liber X#720|720.]]}} {{sc|}}Graius homo oriundo quidem Graecus, sed qui nunc de Tuscia venisset ad bellum.

{{anchor+|721|[[Aeneis/Liber X#720|721.]]}} {{sc|}}Miscentem perturbantem.

{{anchor+|722|[[Aeneis/Liber X#720|722.]]}} {{sc|}}Purpureum pennis galeam significat purpureas cristas habentem; aut certe ‘purpureum pinnis’  pulchrum, bene galeatum, ut “purpurei cristis iuvenes”, id est pulchri. pactae conivgis hic ordo est: conciliata primo, dein conventa, dein pacta, dein sponsa.

{{anchor+|724|[[Aeneis/Liber X#720|724.]]}} {{sc|}}Vaesana fames alibi “et malesuada Fames”. fugacem velocem.

{{anchor+|725|[[Aeneis/Liber X#725|725.]]}} {{sc|}}Surgentem in cornva id est crescentem, cornibus eminentem.

{{anchor+|726|[[Aeneis/Liber X#725|726.]]}} {{sc|}}Comasque arrexit naturale enim est, ut irati leones erigant iubas.

{{anchor+|727|[[Aeneis/Liber X#725|727.]]}} {{sc|}}Lavit ab eo quod est ‘lavo lavis’: nam hoc verbum et primae est coniugationis et tertiae, a qua nunc ait ‘lavit’, item Horatius “lavit amne crines”, item alibi “neque dulci mala vino lavere”. ergo ‘lavitum’  et ‘lavit’, sicut Plautus in Pseudolo “easque lacrimis lavis” (Ps. 10), id est umectas.

{{anchor+|731|[[Aeneis/Liber X#730|731.]]}} {{sc|}}Infracta aut valde fracta: aut re vera infracta.

{{anchor+|732|[[Aeneis/Liber X#730|732.]]}} {{sc|}}Oroden istum Oroden, virum fortem, intellegimus in fugam necessitate esse conversum: nam ipse paulo post dicturus est ad hortandos socios ‘pars belli haud temnenda viri, iacet altus Orodes’,

{{anchor+|733|[[Aeneis/Liber X#730|733.]]}} {{sc|}}nec iacta caecum unum sensum per duos extulit. ‘caecum vulnus’  autem, quod averso infigitur.

{{anchor+|735|[[Aeneis/Liber X#735|735.]]}} {{sc|}}Furto insidiis.

{{anchor+|736|[[Aeneis/Liber X#735|736.]]}} {{sc|}}pede nixus et hasta deest ‘ait’,

{{anchor+|737|[[Aeneis/Liber X#735|737.]]}} {{sc|}}Havd temnenda viri Asper ‘viris’  legit, ut sit, aliis haud temnenda: alioqui ipse ait ‘fugientem haud est dignatus Orodem sternere’, altus magnus, ut “sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo”.

{{anchor+|738|[[Aeneis/Liber X#735|738.]]}} {{sc|}}Paeana secuti paean proprie Apollinis laus est, sed abusive etiam aliorum dicitur; unde Pindarus opus suum, quod et hominum et deorum continet laudes, paeanas vocavit. quamvis quidam alium Paeana esse, alium Apollinem velint, sed vere ‘Paean’  Apollo. tamen paeana carmen esse victoriae Aeschylus docet, quod ideo Apollini dicatum est, quia malorum avertendorum potens est: unde et ab Homero ultricem inmittens pestilentiam inducitur.

{{anchor+|740|[[Aeneis/Liber X#740|740.]]}} {{sc|}}Nec longum laetabere duo dixit: nec diu laetaberis, nec diu me indefenso. {{wl|Q6691|Homeri}} autem more morienti dedit scientiam futurorum. longum autem pro ‘longe’: nomen pro adverbio posuit.

{{anchor+|742|[[Aeneis/Liber X#740|742.]]}} {{sc|}}Subridens per iracundiam ridens loquitur: unde et illud per inrisionem dictum accipitur ‘ast de me divum pater atque hominum rex viderit’, id est viderit utrum Mezentio possit nocere ille quem vos deorum et hominum creditis esse rectorem.

{{anchor+|744|[[Aeneis/Liber X#740|744.]]}} {{sc|}}Eduxit corpore telum quo facilius posset perire: Lucanus “non eget ingestis, sed vulsis pectore telis”.

{{anchor+|745|[[Aeneis/Liber X#745|745.]]}} {{sc|}}Dura quies blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’,

{{anchor+|747|[[Aeneis/Liber X#745|747.]]}} {{sc|}}Caedicus alcathoum hoc loco est confusio in aliquibus nominibus: nam quis sit Troianus, quis sit Rutulus, ignoratur.

{{anchor+|748|[[Aeneis/Liber X#745|748.]]}} {{sc|}}Rapo Rapon dicitur, sicut Tarchon; sed metri causa ‘n’  detraxit, ut possit synaliphe fieri, sicut supra “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant”.

{{anchor+|750|[[Aeneis/Liber X#750|750.]]}} {{sc|}}Infrenis casu equi asperrimi, qui frenorum sperneret regimen. infrenos autem etiam homines dicimus, ut “hinc Numidae infreni cingunt”. dicimus autem et infrenus et infrenis, sicut inermus et inermis.

{{anchor+|751|[[Aeneis/Liber X#750|751.]]}} {{sc|}}Processerat agis scilicet contra Messapum dimicaturus: quod nequivit efficere, nam a Valero ante quam ad Messapum perveniret, occisus est.

{{anchor+|752|[[Aeneis/Liber X#750|752.]]}} {{sc|}}Havd expers non ignarus virtutis parentum.

{{anchor+|754|[[Aeneis/Liber X#750|754.]]}} {{sc|}}Iaculo et longe fallente sagitta iactu longe fallentis sagittae: nam ἓν διὰ δυοῖν dixit, ut “hamis auroque trilicem”, item “molemque et montes insuper altos”. an ‘longe’  valde?

{{anchor+|755|[[Aeneis/Liber X#755|755.]]}} {{sc|}}mavors fortuna bellica.

{{anchor+|756|[[Aeneis/Liber X#755|756.]]}} {{sc|}}funera mortes. caedebant legitur et ‘cedebant’, id est terga vertebant, secundum quod ‘ruebant’  insequebantur significat. si autem ‘caedebant’, id est occidebant, ‘ruebant’  id est cadebant.

{{anchor+|758|[[Aeneis/Liber X#755|758.]]}} {{sc|}}Iram miserantur inanem generaliter dicit omnem iram bellicam: ubi enim tam inanis iracundia est, quam in bello, ubi ut pereamus irascimur? aut quia nulla causa tam iusta est, ut propter eam bellum geri debeat: nam ideo ait ‘et tantos mortalibus esse labores’, an ‘inanem’  non iuste conceptam? sic “inanis fletus” Aristaei, ut qui scilicet tanti non fuerint, propter quos ille sic lamentaretur.

{{anchor+|759|[[Aeneis/Liber X#755|759.]]}} {{sc|}}amborum pro ‘utrorumque’,

{{anchor+|761|[[Aeneis/Liber X#760|761.]]}} {{sc|}}Pallida tisiphone non ipsa dea, sed effectus furiae, id est furialis ardor, hoc est insania.

{{anchor+|763|[[Aeneis/Liber X#760|763.]]}} {{sc|}}Orion cum pedes incedit medii per maxima nerei stagna Orion, ut etiam in primo diximus, Oenopionis regis filius fuit, ei concessus a Iove, Mercurio Neptunoque, susceptis hospitio. hic venator inmensi corporis fuit, qui quodam tempore susceptus a rege Oenopione, cum vellet eius filiam vitiare, ille iratus opem Liberi patris, cuius erat filius, inploravit. is satyros misit, qui soporem infunderent Orioni et sic velut vinctum Oenopioni traderent arbitrio eius puniendum. tum ille Oenopion sopito ei oculos sustulit. caecus itaque Orion cum consuleret quemadmodum oculos posset recipere, responsum est ei, posse lumina restitui, si per pelagus ita contra orientem pergeret, ut loca luminum radiis solis semper offerret. quod ille efficere ita potuit: nam cum audisset strepitum cyclopum Iovi fulmina fabricantum, sono ad eos ductus, unum de his suis humeris superposuit et eo duce oraculi praecepta conplevit. non autem incongrue fingitur ire potuisse per medium pelagus, quasi filius pro parte Neptuni. haec autem comparatio pertinet ad solam corporis proceritatem. alii hunc Orionem tantae magnitudinis dicunt fuisse, ut nulla eum altitudo maris ingredientem potuerit morari, unde inter sidera receptus. sane ‘incedit’  pro ‘incessit’, praesens pro praeterito. per maxima autem nerei stagna epitheto elevavit tapinosin more suo.

{{anchor+|766|[[Aeneis/Liber X#765|766.]]}} {{sc|}}referens pro ‘ferens’  more antiquo: nam ‘re’  abundat.

{{anchor+|770|[[Aeneis/Liber X#770|770.]]}} {{sc|}}Inperterritus prima est conpositio, non secunda: nam hoc est ‘perterritus’  quod et ‘territus’, et tunc est vera conpositio, cum sermonis natura corrumpitur. sane ‘inperterritus’  quis ante hunc?

{{anchor+|771|[[Aeneis/Liber X#770|771.]]}} {{sc|}}mole sva stat hoc est in sua mole, ut dicitur ‘in vestigio’,

{{anchor+|772|[[Aeneis/Liber X#770|772.]]}} {{sc|}}Spatium emensus quantum satis hastae speciosa elocutio.

{{anchor+|773|[[Aeneis/Liber X#770|773.]]}} {{sc|}}dextra mihi deus sic dictum est, ut “in manibus Mars ipse viri”, ut non alium sibi putet deum esse sacrilegus, quam dextram et fortitudinem.

{{anchor+|774|[[Aeneis/Liber X#770|774.]]}} {{sc|}}Voveo consecro et dico. praedonis praedones sunt qui populandam alienam invadunt provinciam, ut alibi “perfidus alta petens abrepta virgine praedo”.

{{anchor+|775|[[Aeneis/Liber X#775|775.]]}} {{sc|}}Tropaeum tropaeum dictum est ἀπὸ τοῦ τρέπεσθαι , id est ab hostium conversione: unde qui hostem fugasset, merebatur tropaeum, qui autem occidisset, triumphum, ἀπὸ τοῦ θριαμβεύειν , id est ab exultatione. sciendum sane Lauso propriam ideo nihil profuisse pietatem, quod in eum pater mente sacrilega munera transferebat deorum et ei occisorum spolia devovebat.

{{anchor+|778|[[Aeneis/Liber X#775|778.]]}} {{sc|}}Antorem erit nominativus ‘hic Antores’, quomodo ‘Diores’: nam si ‘Antor’  fuerit nominativus singularis numeri, metri ratio non procedit: omnia enim Graeca nomina ‘or’  terminata, in obliquis casibus corripiuntur, ut ‘Hector Hectoris’, ‘Nestor Nestoris’, ‘Castor Castoris’,

{{anchor+|779|[[Aeneis/Liber X#775|779.]]}} {{sc|}}missus ab argis profectus, ut “missus in imperium magnum”.

{{anchor+|781|[[Aeneis/Liber X#780|781.]]}} {{sc|}}Alieno vulnere telo quod in Aenean fuerat destinatum. caelumque aspicit ut “alto quaesivit caelo lucem” item “hausit caelum mentemque recepit”: naturaliter enim morientes cupiunt satiari extremo lucis aspectu.

{{anchor+|782|[[Aeneis/Liber X#780|782.]]}} {{sc|}}Dulces moriens reminiscitur argos inter physica signa moriturorum etiam hoc legitur, patriae aspectum desiderare perituros, ut “et Tyrios deserta quaerere terra”. an ex facti paenitentia? qui ad patriam redire contempserat.

{{anchor+|784|[[Aeneis/Liber X#780|784.]]}} {{sc|}}Linea terga lino enim tegebantur scuta, ut posset inhaerere pictura.

{{anchor+|785|[[Aeneis/Liber X#785|785.]]}} {{sc|}}intextum tavris opus pro tergis: Plautus “ubi vivos homines mortui incursant boves” (As. 35). imaque sedit ingvine hypallage est ‘ima hasta’  pro ‘in imo inguine’,

{{anchor+|788|[[Aeneis/Liber X#785|788.]]}} {{sc|}}A femine ut etiam supra diximus, secundum Caprum erit nominativus ‘hoc femen’, licet nusquam lectum sit, ut etiam ipse commemorat.

{{anchor+|790|[[Aeneis/Liber X#790|790.]]}} {{sc|}}Lacrimaeque per ora volutae non viri fortis, sed filii est considerata persona.

{{anchor+|791|[[Aeneis/Liber X#790|791.]]}} {{sc|}}Optima facta alii legunt ‘optime’: est autem prosphonesis. hic in hoc loco, vel in hoc bello: nam adverbium est.

{{anchor+|792|[[Aeneis/Liber X#790|792.]]}} {{sc|}}Si qua fidem tanto est operi l. v. ‘si qua’  pro ‘si’, ut “Anthea si quem”: aut pro ‘si quam fidem’, et quaeritur ‘si qua fides’  a praeterito, an de futuro dicat. ‘tanto’  autem ‘operi’  non de suis carminibus dicit — nec enim sibi adrogaret — sed ‘tanto operi’, id est pietati et virtuti tuae: nam hic est sensus: ego quidem facta tua, o Lause, et mortem ex pietate venientem non silebo, si tamen credet vetustas ex scelerato homine pium filium fuisse procreatum.

{{anchor+|794|[[Aeneis/Liber X#790|794.]]}} {{sc|}}inutilis pro ‘vulnere debilitatus’, inque ligatus pro ‘inligatusque’: et est tmesis cum hysterologia.

{{anchor+|795|[[Aeneis/Liber X#795|795.]]}} {{sc|}}Inimicum hastile cuiusdam quasi picturae pompa describitur.

{{anchor+|797|[[Aeneis/Liber X#795|797.]]}} {{sc|}}Iamque adsurgentis dextrae ordo est: iamque subiit mucronem Aeneae dextrae adsurgentis et plagam ferentis. ‘subiit’  autem ‘mucronem’  iuxta usum praesentem accusativo iunxit, cum alibi antique dativo iunxerit, ut “muroque subibant”: quod suis locis plenius dictum est.

{{anchor+|798|[[Aeneis/Liber X#795|798.]]}} {{sc|}}Morando sustinvit moram iniciendo eius impetum lusit.

{{anchor+|800|[[Aeneis/Liber X#800|800.]]}} {{sc|}}Dum genitor nati parma p. a. de historia est: nam Scipio Africanus cum esset vix annorum decem et septem, patrem suum defendit in bello, nec cessit viginti et septem confossus vulneribus.

{{anchor+|802|[[Aeneis/Liber X#800|802.]]}} {{sc|}}furit Aeneas dolore scilicet, quod sibi Mezentius esset ereptus. et est integrum: quamquam furit, tenet se tamen.

{{anchor+|803|[[Aeneis/Liber X#800|803.]]}} {{sc|}}effusa si quando grandine praeteritum pro instanti posuit.

{{anchor+|804|[[Aeneis/Liber X#800|804.]]}} {{sc|}}Praecipitant praecipitantur.

{{anchor+|805|[[Aeneis/Liber X#805|805.]]}} {{sc|}}tuta latet arte quod scilicet se perite a tempestate defendunt. ‘tuta’  autem ‘arte’  quae tuetur.

{{anchor+|806|[[Aeneis/Liber X#805|806.]]}} {{sc|}}alti fornice saxi concameratione, caverna.

{{anchor+|807|[[Aeneis/Liber X#805|807.]]}} {{sc|}}Dum pluit hic distinguendum: nam si iunxeris ‘dum pluit in terris’, erit archaismos; debuit enim dicere ‘in terras’, tamen sciendum est hemistichium hoc Lucretii esse, quod ita ut invenit Vergilius ad suum transtulit carmen. in terris ut possint et viator et rusticus, quibus opera sunt in terris.

{{anchor+|808|[[Aeneis/Liber X#805|808.]]}} {{sc|}}Exercere diem hypallage est pro ‘ipsi per diem exerceri’,

{{anchor+|809|[[Aeneis/Liber X#805|809.]]}} {{sc|}}Nubem belli dum detonet bellantum impetum sustinet, donec deferveat. et bene translationem fecit a vicina conparatione.

{{anchor+|812|[[Aeneis/Liber X#810|812.]]}} {{sc|}}Fallit te incautum pietas tua quod credis idcirco me pium tibi veniam posse concedere, quia et ipse pietatis intuitu dimicas pro patris salute. ‘tua’  autem ‘pietas’  prudenter est additum, quasi non a parente descendens.

{{anchor+|815|[[Aeneis/Liber X#815|815.]]}} {{sc|}}Fila legunt proprium fuerat ‘rumpunt’; tamen ‘legunt’  aut colligunt est, aut transeunt, ut “litoraque Epiri legimus”. exigit ensem per medium et cetera. poetica descriptio est: nam re vera fieri non potuit, ut gladius et transiret per medium corpus iuvenis, et in corpore iuvenis absconderetur: nam ‘exigit’  est ‘ex eo agit trans corpus’,

{{anchor+|817|[[Aeneis/Liber X#815|817.]]}} {{sc|}}Parmam id est levia arma, non clipeum. ‘minacis’  autem non Lausi; non enim ipse minatus fuerat. ergo ordo est ‘mucro minacis’, Aeneae scilicet. aut si ad Lausum referas ‘minacis’, num audacis et fortis?

{{anchor+|819|[[Aeneis/Liber X#815|819.]]}} {{sc|}}implevitque sinum sanguis mire expressus est sinus tunicae sanguinem excipiens nec tramittens. vita per avras concessit maesta ad manes vita, id est anima. et abusive dictum est; nam ad inferos simulacrum pergit, non anima.

{{anchor+|820|[[Aeneis/Liber X#820|820.]]}} {{sc|}}corpusque reliquit potuit sine hoc sensus esse.

{{anchor+|825|[[Aeneis/Liber X#825|825.]]}} {{sc|}}Pro lavdibus istis quia et contra fortiorem et pro patris salute dimicare conatus est: ideo enim et pluraliter ‘laudibus’  dixit. alii ‘laudibus’  pro virtutibus, ut solet poeta, dictum tradunt.

{{anchor+|826|[[Aeneis/Liber X#825|826.]]}} {{sc|}}Pius Aeneas tanta dabit indole dignum propter vitandam adrogantiam tertia persona usus est, ut “et quisquam numen Iunonis adoret?”. ‘indoles’  autem est proprie imago quaedam virtutis futurae.

{{anchor+|827|[[Aeneis/Liber X#825|827.]]}} {{sc|}}Quibus laetatus habe tua moris enim fuerat ut cum his rebus homines sepelirentur quas dilexerant vivi.

{{anchor+|828|[[Aeneis/Liber X#825|828.]]}} {{sc|}}Si qua est ea cura remitto aut more illo dixit quo solet sepultura ad ipsa cadavera non pertinere — licet umbris, sicut in sexto legimus, prosit — ut “si qua est ea gloria signant”, item de Pallante “vano maesti comitamur honore”: aut certe, si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. an de tota hac re dubitat?

{{anchor+|830|[[Aeneis/Liber X#830|830.]]}} {{sc|}}Aeneae magni dextra cadis sic alibi “nomen tamen haud leve patrum manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae”.

{{anchor+|832|[[Aeneis/Liber X#830|832.]]}} {{sc|}}sanguine turpantem non ipsum turpantem, sed ut accidit, ita dixit. comptos de more capillos antiquo scilicet more, quo viri sicut mulieres componebant capillos: quod verum esse et statuae non nullae antiquorum docent, et personae quas in tragoedis videmus similes in utroque sexu, quantum ad ornatum pertinet capitis.

{{anchor+|833|[[Aeneis/Liber X#830|833.]]}} {{sc|}}Interea dum haec geruntur. et omnino sic est apud poetas ‘interea’, sicut apud Sallustium ‘eodem tempore’,

{{anchor+|834|[[Aeneis/Liber X#830|834.]]}} {{sc|}}Vulnera siccabat lymphis siccabat aqua. sed et nove et physice locutus est; nam cum aqua omnia infundantur, hic ait siccari vulnus aqua. et ratio vera est; fluxus enim sanguinis aquarum frigore continetur. levabat inclinatione recreabat.

{{anchor+|835|[[Aeneis/Liber X#835|835.]]}} {{sc|}}adclinis quis ante hunc? procul modo ‘iuxta’  significat, ut “serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant”.

{{anchor+|836|[[Aeneis/Liber X#835|836.]]}} {{sc|}}Gravia arma quiescunt cur illa pendeant, haec in terra sint, docuit dicendo ‘gravia arma’: unde et ‘quiescunt’  dixit. bene ‘gravia’, ut et galeam arma, sed levia intellegamus. et talis est figura, sicut illa Sallustii “leonem atque alias feras”, ergo et leo fera est. ‘quiescunt’  autem quasi in terra posita, quoniam galea, quae pendebat, poterat et moveri.

{{anchor+|838|[[Aeneis/Liber X#835|838.]]}} {{sc|}}Colla fovet sustinens se arboris trunco. fusus propexam in pectore barbam barbam in pectus infusam habens. archaismos autem est quod ait ‘in pectore’  pro ‘in pectus’, sicut alibi “mediis effusus in undis” pro ‘in medias undas’, ‘propexam’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|839|[[Aeneis/Liber X#835|839.]]}} {{sc|}}Multa pro ‘multum’, sicut “et pede terram crebra ferit” pro ‘crebro’, multumque remittit hoc pro ‘saepe’,

{{anchor+|841|[[Aeneis/Liber X#840|841.]]}} {{sc|}}Super arma ferebant supra scutum, sicut supra “inpositum scuto referunt Pallanta frequentes”.

{{anchor+|842|[[Aeneis/Liber X#840|842.]]}} {{sc|}}ingentem atque ingenti vulnere {{wl|Q6691|Homeri}} dictum κεῖτο μέγας μεγαλωστί .

{{anchor+|845|[[Aeneis/Liber X#845|845.]]}} {{sc|}}Ad caelum tendit palmas increpans deos, quasi sacrilegus. et sciendum uno eodemque tempore non eum potuisse et inhaerere corpori et manus ad caelum levare, licet poeta ista coniunxerit. corpore inhaeret aut inhaeret Lauso suo corpore: aut certe hysterologia est, ut sit ‘haeret in corpore’: melius tamen est ut sit antiptosis pro ‘corpori’, ut “haeret pede pes” pro ‘pedi’,

{{anchor+|848|[[Aeneis/Liber X#845|848.]]}} {{sc|}}Per vulnera servor aut re vera ‘per vulnera’, quia per totum eius corpus mucro transierat: aut invidiose ‘vulnera’  ait pro ‘vulnus’, sicut Terentius “non perpeti meretricum contumelias”, cum de Thaide loqueretur.

{{anchor+|850|[[Aeneis/Liber X#850|850.]]}} {{sc|}}Nunc demum exilium infelix nunc alte vulnus adactum solacio enim viventis filii utrumque fuerat ante tolerabile.

{{anchor+|851|[[Aeneis/Liber X#850|851.]]}} {{sc|}}Idem ego qui nunc causa tuae mortis fui, feci ut et exulis et sacrilegi filius esse dicereris.

{{anchor+|852|[[Aeneis/Liber X#850|852.]]}} {{sc|}}Pulsus ob invidiam excusat, ne merito expulsus esse videatur.

{{anchor+|854|[[Aeneis/Liber X#850|854.]]}} {{sc|}}Omnes per mortes per omnia mortis genera, nam una mors est: aut ‘per mortes omnes’, id est per diversa supplicia: aut quasi non una tantum morte dignus.

{{anchor+|857|[[Aeneis/Liber X#855|857.]]}} {{sc|}}Vis alto vulnere tardat alti vulneris violentia.

{{anchor+|858|[[Aeneis/Liber X#855|858.]]}} {{sc|}}havd deiectus non deiectus animo.

{{anchor+|860|[[Aeneis/Liber X#860|860.]]}} {{sc|}}Adloquitur maerentem tristem. haec enim animalia secundum Homerum, cum sint tristia, indicant dominorum mortem futuram. et proprie ‘adloquitur’  dixit: est enim ‘adloqui’  consolari.

{{anchor+|861|[[Aeneis/Liber X#860|861.]]}} {{sc|}}Rhaebe div res si qua div mortalibus vlla est hoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum sunt prudentium, quae non nisi consilio et ratione deprehenduntur: unde et Terentius servis dat plerumque sententias prudentissimas quidem, sed quae se per naturam offerunt cunctis, ut “ne quid nimis”.

{{anchor+|862|[[Aeneis/Liber X#860|862.]]}} {{sc|}}Spolia illa crventa arma Aeneae, Lausi cruore perfusa — inde intulit ‘et caput Aeneae’, per quod etiam spolia Aeneae intellegimus — nam Lauso nihil detraxerat; dixit enim ‘arma, quibus laetatus, habe tua’, si autem ‘cruenti’, intellexeris scilicet crudelis: sic enim convenit personae loquentis.

{{anchor+|863|[[Aeneis/Liber X#860|863.]]}} {{sc|}}lavsique dolorum num ‘Lausi dolorum’  ut “lacrimas dilectae pelle Creusae”?

{{anchor+|864|[[Aeneis/Liber X#860|864.]]}} {{sc|}}Aut aperit si nulla viam vis aut si nullam ostendit fortitudo rationem. ‘aperit’  autem praesens pro futuro.

{{anchor+|865|[[Aeneis/Liber X#865|865.]]}} {{sc|}}Neque enim fortissime credo quod dignaberis habere dominos Teucros, scilicet ignavos: nam hoc intellegimus ex eo quod dixit equo ‘fortissime’, plerumque enim ex alterius personae vituperatione vel laude, quid de alia dicatur, agnoscimus, ut hoc loco Troianos vituperatos ex equi laude cognoscimus. item alibi e contra “et nunc ille Paris”, scilicet adulter: nam illo loco ex persona Paridis vituperatur Aeneas.

{{anchor+|867|[[Aeneis/Liber X#865|867.]]}} {{sc|}}Exceptus tergo equo se praebente susceptus: quod fieri plerumque conspicimus.

{{anchor+|868|[[Aeneis/Liber X#865|868.]]}} {{sc|}}Iaculis oneravit a. aviditas saevientis exprimitur, ut saepius.

{{anchor+|869|[[Aeneis/Liber X#865|869.]]}} {{sc|}}aere caput fulgens quia supra “procul aerea ramis dependet galea”.

{{anchor+|871|[[Aeneis/Liber X#870|871.]]}} {{sc|}}uno in corde pudor ‘uno’  autem pro eodem. tribus vero adfectibus conturbatum significat, pudore, ira, dolore, quae potentia sunt singula.

{{anchor+|875|[[Aeneis/Liber X#875|875.]]}} {{sc|}}sic pater ille deum faciat bene in perniciem contemptoris deorum deos invocat. sic altus apollo aut venerabilis; aut quia in excelso loco consecratus est.

{{anchor+|876|[[Aeneis/Liber X#875|876.]]}} {{sc|}}incipias deest ‘ut’, infesta hasta in vulnus parata, id est protenta.

{{anchor+|879|[[Aeneis/Liber X#875|879.]]}} {{sc|}}Qua perdere posses deest ‘me’: nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari.

{{anchor+|880|[[Aeneis/Liber X#880|880.]]}} {{sc|}}Nec divum parcimus vlli hoc ideo, quia Aeneas invocaverat deos, ut ‘sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo’,

{{anchor+|881|[[Aeneis/Liber X#880|881.]]}} {{sc|}}Desine scilicet mortem minari: quoniam libenter moriturus advenit.

{{anchor+|883|[[Aeneis/Liber X#880|883.]]}} {{sc|}}inde alivd id est iacit telum.

{{anchor+|884|[[Aeneis/Liber X#880|884.]]}} {{sc|}}Umbo scutum: nam a parte totum intellegimus.

{{anchor+|885|[[Aeneis/Liber X#885|885.]]}} {{sc|}}ter circum enarravit quid esset ‘ingenti gyro’, laevos equitavit in orbes secundum artem militiae: nam eques stans facillime superatur a pedite. in laevam autem partem ideo circuibat, ut Aeneae dexteram partem circumveniret, quae utique nuda erat.

{{anchor+|888|[[Aeneis/Liber X#885|888.]]}} {{sc|}}tot spicula taedet hic ostendit quid sit ‘figitque volatque’,

{{anchor+|889|[[Aeneis/Liber X#885|889.]]}} {{sc|}}Pugna iniqua pedes contra equitem.

{{anchor+|890|[[Aeneis/Liber X#890|890.]]}} {{sc|}}Multa movens utrum in ipsum, an in equum tela torqueret, quo vulnerato Mezentius carebat effugio. inter tempora id est in frontem.

{{anchor+|891|[[Aeneis/Liber X#890|891.]]}} {{sc|}}Bellatoris equi per quem bellum geritur. aliter hominem dicimus bellatorem, qui bellum gerit.

{{anchor+|894|[[Aeneis/Liber X#890|894.]]}} {{sc|}}Inplicat inpedit. cernvus cernuus equus dicitur qui cadit in faciem, quasi in eam partem cadens qua cernimus: unde et pueri quos in ludis videmus ea parte, qua cernunt, stantes, cernuli vocantur, ut etiam Varro in ludis theatralibus docet.

{{anchor+|895|[[Aeneis/Liber X#895|895.]]}} {{sc|}}Clamore incendunt caelum implent. et abusive dixit. troesque hoc est Troiani gaudio. Latinique scilicet dolore.

{{anchor+|896|[[Aeneis/Liber X#895|896.]]}} {{sc|}}advolat Aeneas multi haec nolunt distingui, quasi simul fiant.

{{anchor+|899|[[Aeneis/Liber X#895|899.]]}} {{sc|}}Havsit caelum m. r. hoc est aerem: Lucretius “in hoc caelo, qui dicitur aer”. et hoc dicit: postquam respiravit et mentem recepit post perturbationem ex equi venientem ruina.

{{anchor+|900|[[Aeneis/Liber X#900|900.]]}} {{sc|}}Hostis amare aspere. et hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est de telo dictum, quod hic ad hominem transtulit: ille enim ait πικρὸν ὀιστόν .

{{anchor+|901|[[Aeneis/Liber X#900|901.]]}} {{sc|}}Nullum in caede nefas mori viro forti nefas non est, nec ego sic ut vincerem veni, hoc est cum voluntate procumbo. ergo aut nihil acerbi in morte se passurum ait; aut nihil nefandum Aenean commissurum, si se volentem interfecerit, quia mori decreverit, si mortem filii non potuisset ulcisci. nec sic ad proelia veni hoc est ut vincerem, aut victus mortem deprecarer: ergo libenter occumbo.

{{anchor+|902|[[Aeneis/Liber X#900|902.]]}} {{sc|}}Nec tecum meus haec pepigit mihi foedera lavsus hoc est non cum hoc pacto a te Lausus recessit, ut ego vitam requiram. ‘foedera’  autem ‘pepigit’  per translationem dixit, id est non sic pugnavit Lausus, ut ullum mihi vitae relinqueret desiderium.

{{anchor+|903|[[Aeneis/Liber X#900|903.]]}} {{sc|}}Venia beneficium, ut “orantes veniam”.

{{anchor+|904|[[Aeneis/Liber X#900|904.]]}} {{sc|}}acerba meorum quasi hoc de Aenea non senserit.

{{anchor+|905|[[Aeneis/Liber X#905|905.]]}} {{sc|}}Hunc oro defende furorem inimicorum iram et post fata saevire cupientem. ‘defende’  autem est prohibe, ut “dum teneras defendo a frigore myrtos”. et bene petit ab Aenea sepulturam, quod scit eum ultro concedere, ut probavit in filio: petit autem non de eius pietate dubitans, sed timens iram suorum.

{{anchor+|907|[[Aeneis/Liber X#905|907.]]}} {{sc|}}Havd inscius litotes figura: non enim dicit ‘non ignarus’, sed expectans omnibus votis, ut “munera nec sperno”, id est libenter accipio. in hac autem figura plus cogitatur, quam dicitur.

{{anchor+|908|[[Aeneis/Liber X#905|908.]]}} {{sc|}}Undantique animam diffundit in arma crvore ordo est ‘in arma undanti cruore animam diffundit’, cuius sedem plerique sanguinem volunt esse. et sic est dictum hoc, ut “una eademque via sanguis animusque sequuntur”.
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}</text>
      <sha1>pd02qxn7o8p2k7doqg7o2rvab8rteuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265248</id>
      <parentid>265247</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T17:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>265248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="184609" sha1="jv1bxyp8psxx04o6k5757y8f62hc5ds" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Maurus Servius Honoratus
|OperaeTitulus=In Vergilii Aeneidem commentarii
|OperaeWikiPagina=In Vergilii Aeneidem commentarii
|Annus=circa 380 p.Ch.n.
|SubTitulus=In Vergilii Aeneidos [[Aeneis/Liber X|librum X]] commentarius
|Editio=1884, Lipsiae; [[w:de:Georg Thilo|Georg Thilo]]
|Fons=[https://archive.org/details/invergiliicarmin02servuoft/page/381/mode/1up?view=theater archive.org] (partim)
}}
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}

*[''Inclinatis litteris scripta sunt scholia quae, sine certis dominis,  {{wl|Q3384616|Petrus Daniel Aurelianensis}} 1600 anno primum eddidit.''
*''Rotundis uncis inclusa est scriptura scholiarum Daniele additarum ex codice Parisino (1750) quam integram editor istius editionis, cum plerumque ei videretur emendanda, addidit.''
*''Quadratis uncis inclusa sunt illa quae videbantur Danieli ex eodem abicienda.'']

{{regula}}

{{anchor+|1|[[Aeneis/Liber X#1|1.]]}} {{sc|panditvr interea domvs omnipotentis olympi}} secundum poeticum morem hoc dicit ‘factus est dies’, quia poetae dicunt matutino tempore aperiri caelum, noctu vero claudi — unde est illud &lt;[[Aeneis/Liber I#370|1.374]]&gt; “ante diem clauso conponet Vesper Olympo” — nam et paulo post descripturus est noctem, ut &lt;[[Aeneis/Liber X#215|215]]&gt; “iamque dies caelo concesserat”, ut intellegamus alium diem esse consumptum, et nunc eum more solito noctis praetermisisse descriptionem. quamquam ‘panditur caelum’  etiam simpliciter possimus accipere, quovis tempore, scilicet ad numina convocanda: quod et melius est, quia ait ‘interea’, id est dum haec geruntur: nam ‘interea’  particula praeterita negotia coniungit futuris. ''{{sc|olympi}} caeli, quasi ololampi, ideo quia totum lucet.''

{{anchor+|2|[[Aeneis/Liber X#1|2.]]}} ''{{sc|divvm pater}} pro ‘divorum’, sicut ‘Argivum’  ‘Danaum’  ‘Teucrum’, videtur accusativi singularis specie pro genetivo plurali usus.''

{{anchor+|3|[[Aeneis/Liber X#1|3.]]}} {{sc|sideream in sedem}} in astriferum circulum: non enim omnes circuli astriferi sunt, sed solus superior. ''aut ‘sideream’  lucidam dixit.'' {{sc|vnde ardvvs omnes}} ut ''alibi'' &lt;[[Aeneis/Liber I#220|1.223]]&gt; “et iam finis erat, cum Iuppiter aethere summo despiciens mare velivolum”.

{{anchor+|4|[[Aeneis/Liber X#1|4.]]}} {{sc|castraque dardanidvm spectat}} post generalitatem intulit speciem; consequens enim est, ut omnes terras videns, cernat etiam castra Troiana. ''non nulli sane ‘Dardanidum’  pro ‘Dardanidarum’  adserunt, ut sit genetivus generis masculini specie feminina.''

{{anchor+|5|[[Aeneis/Liber X#5|5.]]}} {{sc|bipatentibus}} physice dixit: nam caelum patet ab ortu et occasu. est autem sermo {{wl|Q47130|Ennianus}}, tractus ab ostiis, quae ex utraque parte aperiuntur: unde et modo ‘bipatentibus’  apertis intellegimus. ''{{sc|bipatentibvs}}] quod intrantibus et exeuntibus pateant.''

{{anchor+|6|[[Aeneis/Liber X#5|6.]]}} {{sc|caelicolae magni}} orationis istius intentio hoc agit, ut ab odiis Troianorum Iuno revocetur. {{sc|quianam}} cur, ''quare'': {{wl|Q47130|Ennianus}} sermo est “quianam legiones caedimus ferro”.

{{anchor+|7|[[Aeneis/Liber X#5|7.]]}} {{sc|cersa retro}} mutata, ut &lt;[[Aeneis/Liber I#235|1.237]]&gt; “quae te genitor sententia vertit?” ''quidam ‘versa retro’  intellegunt, quod rursus ad discordias videntur redisse. alii ‘versa retro’  pro ‘inversum acta’, quasi quae prius rectum iter pergebat, derivata.'' {{sc|certatis}} aut contra vos, aut contra meam sententiam.

{{anchor+|8|[[Aeneis/Liber X#5|8.]]}} {{sc|}}abnveram bello Italiam concurrere teucris id est prohibueram Italiam contra Troianos bella suscipere. atqui dixit in primo “bellum ingens geret Italia”. quod ita solvitur: aut quia cum uno deo vel dea aliter loquitur — unde est in primo “hic tibi, fabor enim, quando haec te cura remordet” — , aliter vero cum omnibus diis utilitatis causa propter removendam eorum contentionem et dissensionem: aut certe quia ait in primo “ternaque transierint Rutulis hiberna subactis”. illic enim dixit Aenean in Italia contra Rutulos tantum esse pugnaturum, nunc autem omnis est Italia in bella commota Iunonis instinctu, quod et Allecto promisit, ut “finitimas in bella feram rumoribus urbes”, et Iuno pollicita est se magis esse facturam, ut “ego, siqua super fortuna laborum est, ipsa regam”. ‘abnueram’  autem prohibueram, ut contra ‘adnuit’  promittit et consentit significat. abnveram b. i. c. t.] quo modo ‘abnueram’, cum ipse in primo dixerit “bellum ingens geret Italia?” sed secundum sapientes quosdam alia est necessitas fati, alia voluntas deorum, vis nulla est: quod ipse manifestius in quinto ostendit his versibus “vel quae portenderet ira magna deum vel quae fatorum posceret ordo”: nam et in primo de ira Iunonis ait “acti fatis maria omnia circum”, et iterum in primo fatorum arcana se dixit moturum, non suam voluntatem ostensurum. sed ibi secreto filiae dicit, hic alter idem invidiose diis omnibus praesentibus videtur loqui propter removendam eorum dissensionem.

{{anchor+|9|[[Aeneis/Liber X#5|9.]]}} {{sc|}}Quae contra vetitum discordia vetationem, prohibitionem meam. et sic dixit ‘vetitum’, ut ‘aequum’, unde est “et servantissimus aequi”. sane sub comminatione omnium deorum maxime solam tangit Iunonem, cuius odia insequebantur hoc etiam bello Troianos: quod etiam sequentes Iovis allocutiones manifestius indicant.

{{anchor+|10|[[Aeneis/Liber X#10|10.]]}} {{sc|}}Ferrumque lacessere pro ‘ferro se lacessere’, ordo autem ‘quis metus suasit aut hos arma sequi ferrumque lacessere’; non est enim, ‘hos suasit’, ne fiat σολοικοειδές : quamvis inveniatur huius modi figura, ut “Iuturnam misero, fateor, succurrere fratri suasi”, et Ennius “quis te persuasit?”

{{anchor+|11|[[Aeneis/Liber X#10|11.]]}} {{sc|}}Ne arcessite, tempus nolite bellorum tempora praeoccupare. et bene satis facit uxori cum prohibitione. significat autem bellum Punicum secundum, quo Hannibal ingressus Italiam cum plurimis locis vicerit, praecipue apud Cannas, vicum Apuliae, omnem populi Romani delevit exercitum.

{{anchor+|12|[[Aeneis/Liber X#10|12.]]}} {{sc|}}Olim quandoque.

{{anchor+|13|[[Aeneis/Liber X#10|13.]]}} {{sc|}}Alpes inmittet apertas emphasis est; non enim dixit ‘per Alpes inmittet exercitum; sed ‘ipsas Alpes’, quas patefecit non sibi tantum sed omnibus gentibus, quae secundum Catonem et Livium muri vice tuebantur Italiam: quas Hannibal post bella Hispaniae, quae XVII annis confecit, ante exustas aceto infuso rupit: Iuvenalis “et montem rupit aceto”. denique loca ipsa quae rupit, Poeninae Alpes vocantur. quamvis legatur a Poenina dea, quae ibi colitur, Alpes ipsas vocari. sane omnes altitudines montium licet a Gallis Alpes vocentur, proprie tamen iuga montium Gallicorum sunt. quas quinque viis Varro dicit transiri posse: una, quae est iuxta mare per Ligures; altera, qua Hannibal transiit; tertia, qua Pompeius ad Hispaniense bellum profectus est; quarta, qua Hasdrubal de Gallia in Italiam venit; quinta, quae quondam a Graecis possessa est, quae exinde Alpes Graiae appellantur.

{{anchor+|14|[[Aeneis/Liber X#10|14.]]}} {{sc|}}res rapvisse] veteres laedere ‘res rapere’  dicebant, etiamsi rapinae nullum crimen existeret; similiter satis facere ‘res reddere’  dicebant. res rapvisse licebit clarigationem exercere, hoc est per fetiales bellum indicere: nam Ancus Marcius cum videret populum Romanum, ardentem amore bellorum, et plerumque inferre bella gentibus nulla iusta extante ratione, et exinde pericula creari, misit ad gentem Aequiculanam et accepit iura fetialia, per quae bellum indicebatur hoc modo, sicut etiam de Albanis retulit Livius. nam siquando homines vel animalia ab aliqua gente rapta essent populo Romano, cum fetialibus, id est sacerdotibus qui faciendis praesunt foederibus, proficiscebatur etiam pater patratus et ante fines stans clara voce dicebat belli causam, et nolentibus res raptas restituere vel auctores iniuriae tradere, iaciebat hastam, quae res erat pugnae principium, et iam sic licebat more belli res rapere. clarigatio autem dicta est aut a clara voce, qua utebatur pater patratus, aut a κλήρῳ , hoc est sorte: nam per bellicam sortem invadebant agros hostium: unde et κληρονόμοι dicuntur Graece qui iure sortiuntur bona defuncti.

{{anchor+|15|[[Aeneis/Liber X#15|15.]]}} {{sc|}}Placitum aut mihi scilicet, aut fatis: aut quod velim vobis placere.

{{anchor+|16|[[Aeneis/Liber X#15|16.]]}} {{sc|}}Ivppiter haec paucis habet personarum considerationem, ut superioribus personis det breviloquium, e contra inferiori potestati prolixam orationem, unde ait de Venere ‘at non Venus aurea contra pauca refert’: quia Veneri causam necesse est reddere, ideo non pauca refert, aut quia mater dolens, aut quia inferior. item Dido quasi regina paucis locuta est, ut “tum breviter Dido”.

{{anchor+|18|[[Aeneis/Liber X#15|18.]]}} {{sc|}}O pater o hominum et Titianus et Calvus, qui themata omnia de Vergilio elicuerunt et deformarunt ad dicendi usum, in exemplo controversiarum has duas posuerunt adlocutiones, dicentes Venerem agere statu absolutivo, cum dicit Iunoni ‘causa fuisti periculorum his quibus Italiam fata concesserant’; Iunonem vero niti statu relativo, per quem ostendit Troianos non sua causa laborare, sed Veneris. o pater generaliter ‘pater’  accipe, non tantum Veneris: nam supra ait ‘divum pater atque hominum rex’, et bene in principiis favorem sibi arte conciliat. hominum divvmque aeterna potestas hunc locum {{wl|Q722683|Probus}} quaerit; sed dicit unam rem secundum physicos, alteram secundum mathematicos. nam divum potestas est, quia ipse est aether, qui elementorum possidet principatum; hominum vero ideo, quia bona Iovis inradiatio honores hominibus tribuit. ‘aeterna’  autem ‘potestas’  adiecit propter aliorum numinum discretionem: nam legimus et Apollinem deposuisse divinam potestatem, et Herculem vel Liberum patrem non semper deos fuisse. sicut autem hominum, et rerum potestas est: an quemadmodum pro rege vel magistratu potestas solet dici?

{{anchor+|19|[[Aeneis/Liber X#15|19.]]}} {{sc|}}Namque alivd quid sit ac si diceret, cum paene omnes dii in favorem Iunonis concesserint: ‘namque’  enim coniunctio ostendit eam hanc habuisse cogitationem. est autem parenthesis. implorare implorare est auxilium cum miseratione deposcere, qua ratione bene dicimus ‘imploro te ut misero feras auxilium’; contra ‘imploro te ad diem festum’  non procedit.

{{anchor+|20|[[Aeneis/Liber X#20|20.]]}} {{sc|}}Cernis ad augendam invidiam ait ‘cernis’, ac si diceret, non est opus narratione, cum Troianorum miserias ipse conspicias. insultent rutvli propter illud “interea Rutuli portis circum omnibus instant”. insultare autem est inimicis irridere per cavillationem, exultare vero gloriari et laetum esse.

{{anchor+|21|[[Aeneis/Liber X#20|21.]]}} {{sc|}}Per medios suos scilicet. insignis equis propter illud “viginti lectis equitum comitatus”: nam castra non eques irruperat. et ambiguum, utrum ‘equis insignis’, an ‘equis feratur’, secundo marte ad illud respicit “hic Mars armipotens animum viresque Latinis addidit”.

{{anchor+|22|[[Aeneis/Liber X#20|22.]]}} {{sc|}}Rvat inruat. clavsa moenia ad quae in extremis solent adflicti confugere. magna invidia: scimus enim ultimum esse praesidium in castra confugere et hostilem impetum plerumque differre, sicut factum est in bello Troiano. modo ergo dicit ademptam esse etiam hanc aram misericordiae, siquidem intra muros hostis insultat.

{{anchor+|23|[[Aeneis/Liber X#20|23.]]}} {{sc|}}Quin quinetiam. ipsis in ipsis. ‘aggeribus’  autem munitionibus, sed abusive. et in muris ideo, quia supra dixit “ignaros deinde in muris Martemque cientes”.

{{anchor+|24|[[Aeneis/Liber X#20|24.]]}} {{sc|}}Aggeribus agger proprie dicitur terra illa quae vallo facto propius ponitur, sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus, sicut modo ‘aggeribus moerorum’  pro munimentis. moerorum pro ‘murorum’  antique: nam veteres pleraque eorum quae nos per ‘u’  dicimus, per ‘oe’  diphthongon pronuntiabant. hinc est ‘moerorum’  pro ‘murorum’  et e contra ‘punio’  pro ‘poenio’, quod verbum a poena venit, hinc est et “Punica regna vides”, cum Poenos ubique legerimus. hoc autem facit orthographia Graeca: nam quam nos ‘u’  habemus, illi diphthongon habent ‘ ου ‘: et ideo putarunt posse pro hac littera, licet non eandem, diphthongon poni. inundant implent et inundare faciunt.

{{anchor+|25|[[Aeneis/Liber X#25|25.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ne merito videatur pati: neque enim potest videri fecisse bellum qui factum esse ignorat: aut hoc ipso miserabilis, quia ignarus †excessus. levari obsidione sines liberari: et oblique per Iovem invidiam commovet Iunoni.

{{anchor+|27|[[Aeneis/Liber X#25|27.]]}} {{sc|}}nascentis Troiae invidiose: quia iam ruinis periclitatur quae modo nascitur.

{{anchor+|28|[[Aeneis/Liber X#25|28.]]}} {{sc|}}Aetolis surgit ab arpis atqui non est venturus: unde accipiamus Venerem non quasi deam loqui, sed quasi unam de Troianis — ut in primo “unius ob iram prodimur”, item “caeli quibus adnuis arcem” — , ne futura ignorare videatur. ‘Aetolis’  autem ‘Arpis’  sic dixit, ut Cumas Euboicas: nam de Aetolia Diomedes venit, qui Arpos in Apulia collocavit.

{{anchor+|29|[[Aeneis/Liber X#25|29.]]}} {{sc|}}Mea vulnera restant ut possim iterum vulnerari.

{{anchor+|30|[[Aeneis/Liber X#30|30.]]}} {{sc|}}Demoror expecto, sustineo. mortalia d. a.] id est ut dea mortalium armis intersim et ipsa depugnem. et sic dixit ‘mortalia arma’, ut in duodecimo “vulnus mortale”.

{{anchor+|31|[[Aeneis/Liber X#30|31.]]}} {{sc|}}Si sine pace tua si sine tua benevolentia, ut “orantes pacem”, “veniamque precantes”, item “exorat pacem divum”: ergo ‘pace’  benevolentia, suffragio. dicendo autem, si ad Italiam sine deorum voluntate venerunt, dent poenas, ostendit statum esse absolutum. sine pace tua sine voluntate tua, sine tua concessione, ut solet dici ‘pace illius dixerim’, invito numine troes syllepsis per genus est.

{{anchor+|32|[[Aeneis/Liber X#30|32.]]}} {{sc|}}Luant peccata ‘luant’  id est absolvant. dicimus autem et ‘luo poenam’  et ‘luo peccatum’; nam peccatum solvitur poena. qui enim crimine tenetur obnoxius, poena eum a pristina liberat obligatione. contra ‘luo poenam’  si dixeris, non procedit qua re poena solvatur: tamen auctoritas licenter ista confundit more, quo solet poni vel a sequenti quod praecedit, vel a praecedenti quod sequitur.

{{anchor+|33|[[Aeneis/Liber X#30|33.]]}} {{sc|}}Neque illos ivveris avxilio concessivus est iste modus secundum {{wl|Q722683|Probum}}; namque in artibus non invenitur. fit autem quotiens taedio contentionis quasi videmur concedere quod tamen nolumus fieri: nam id agit Venus hoc loco, ut Iuppiter magis praestet auxilium. responsa secuti hoc est si non solum prohibiti non sunt, sed eis etiam concessum est.

{{anchor+|34|[[Aeneis/Liber X#30|34.]]}} {{sc|}}Superi ut Apollo. manes ut Creusa et Anchises, vel Hector. quisquam verecunde: quia apud maritum contra uxorem agit.

{{anchor+|35|[[Aeneis/Liber X#35|35.]]}} {{sc|}}nova condere fata quasi adversus illa quae tu statuisti.

{{anchor+|36|[[Aeneis/Liber X#35|36.]]}} {{sc|}}Exustas erycino in litore classes nunc per ἀντικατη γορίαν ad accusationem alterius transit: argumentum est enim, utrum habeat voluntatem nocendi quae nocuit. ‘Erycino’  autem ‘in litore’  secundum opinionem suam dixit; nam alii apud Caietam dicunt exusta navigia, unde et Caieta dicta est ἀπὸ τοῦ καῆναι . quamvis quattuor naves exustae sunt, haec tamen exaggerat.

{{anchor+|37|[[Aeneis/Liber X#35|37.]]}} {{sc|}}quid tempestatum regem ubique ‘repetam’  subaudiendum.

{{anchor+|38|[[Aeneis/Liber X#35|38.]]}} {{sc|}}Actam nubibus irim inpulsam, scilicet ut persuaderet matribus incendium navium: ut secundum artem rhetoricam rem unam in duas diviserit, ut latius pateret rei acerbitas interposito alio crimine: nam per Irim naves exustae sunt. sed melius est, ut non sit iteratio, ad Turnum missam Irim intellegere: nec nos moveat ordo conversus, solent enim graviora in principiis et in fine secundum artem rhetoricam poni. nubibus per nubes.

{{anchor+|40|[[Aeneis/Liber X#40|40.]]}} {{sc|}}Sors rerum id est regnum: nam per sortem inter se fratres, Iuppiter Neptunus et Pluton, mundi regna diviserunt, quae Iuno praeter inferos in Troianorum perniciem moverat. superis inmissa ac si diceret, non iam Troianis, sed diis. respexit autem ad illud “et caeli convexa per auras”.

{{anchor+|41|[[Aeneis/Liber X#40|41.]]}} {{sc|}}Bacchata per urbes non vagata, sed ‘bacchata’, id est perfuruit: et bene ‘bacchata per urbes’, quia per simulationem sacrorum Liberi patris matres egerat in furorem.

{{anchor+|42|[[Aeneis/Liber X#40|42.]]}} {{sc|}}Super imperio id est de imperio, ut “multa super Priamo rogitans”. et quasi de salute sua se dicit laborare. est autem verecunda petitio et obliqua, per quam magna Iovi invidia commovetur, qui imperium Troianis promiserat. speravimus ista absolute dixit.

{{anchor+|44|[[Aeneis/Liber X#40|44.]]}} {{sc|}}Conivnx dura hic distinguendum, ne incipiant esse duo epitheta ‘dura fumantia excidia’: quod contra artem fit, nulla interposita coniunctione. ‘dura’  autem debere distingui, ipse ex persona Iunonis ostendit “quae dura potentia nostra egit?” et mire ‘coniunx’, quasi vitium mariti sit. nulla autem regio invidiose dixit, ut supra “cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis”, cum a sola arceantur Italia.

{{anchor+|45|[[Aeneis/Liber X#45|45.]]}} {{sc|}}Per eversae genitor fumantia Troiae cum dicimus ‘rogo te per deos’, hoc videmur dicere: memineris religionis curae esse petitionem meam, sicut in primo expressit “at sperate deos memores fandi atque nefandi”; cum autem dicimus ‘rogo te per miserias meas’, videmur dicere: memineris ab eo te rogari qui miserias pertulit, ut qui rogatur ad misericordiam miseriarum commemoratione flectatur, sicut est nunc in Veneris petitione: nam ideo sic rogat, ut commemoratione infelicitatis Troianae impetret misericordiam. alias stultum est cum adiuratur Iuppiter per excidia Troianorum. Sallustius in primo “postremo ipsos colonos per miserias et incerta humani generis orare”. ‘fumantia’  autem ‘quae fumaverunt’, non enim fumant iam.

{{anchor+|47|[[Aeneis/Liber X#45|47.]]}} {{sc|}}Incolumem ascanium ideo Venus pro Aenea non petit hoc loco, non quia pro eo non movetur, sed aut quia scit eum celerius esse moriturum, aut quia soli Ascanio debetur imperium, ut “cui regnum Italiae Romanaque tellus debentur”.

{{anchor+|48|[[Aeneis/Liber X#45|48.]]}} {{sc|}}Aeneas sane quidam ‘sane’  pro valde accipiunt, ut Cicero pro Quinctio “sane ceterarum rerum pater familias et prudens et attentus”.

{{anchor+|51|[[Aeneis/Liber X#50|51.]]}} {{sc|}}Amathus et paphos Cypri insulae civitates sunt, Veneri consecratae. est amathus ‘Amathus’  ab Amathonte. celsa paphos antiqua Paphos, quae nunc Palaepaphos dicitur, in excelso fuit posita, ex quo loco aedificia, permittente pace, in planum litoris deducta sunt. cythera insula est contra Laconicam, Veneri consecrata. dicimus autem ‘haec Cythera’, sicut haec Solyma, haec Artaxata, haec Megara.

{{anchor+|52|[[Aeneis/Liber X#50|52.]]}} {{sc|}}idaliaeque domus Idalium civitas Cypri est. et hic Idaliam dixit, cum ipse dixerit “aut super Idalium”.

{{anchor+|53|[[Aeneis/Liber X#50|53.]]}} {{sc|}}aevum hic vitam, alias aetatem. inglorius sine triumphis, inmemor gloriae. Cicero in Tusculanis “quae de vita inhonorata et ingloria dici solent”.

{{anchor+|54|[[Aeneis/Liber X#50|54.]]}} {{sc|}}Inde id est ab Ascanio Tyrii nihil timebunt. et verum est; nam Scipio vastaturus est Africam.

{{anchor+|55|[[Aeneis/Liber X#55|55.]]}} {{sc|}}Quid pestem evadere belli ivvit in fine iam agit miserabiliter, sicut egit et in principiis: nam hoc praecipit ars rhetorica, ut epilogi et principia pari argumentatione tractentur. ‘pestem’  autem incendium significat, ut “et toto descendit corpore pestis”, cum de navibus loqueretur incensis.

{{anchor+|56|[[Aeneis/Liber X#55|56.]]}} {{sc|}}Fugisse per ignes exprimit quid sit ‘pestem belli evadere’,

{{anchor+|58|[[Aeneis/Liber X#55|58.]]}} {{sc|}}Recidivaque pergama renascentia. tractus autem sermo est ab arboribus, quae taleis sectis pullulant. ergo illud solum recidivum dicimus, quod postea nascitur: unde modo recidiva Pergama dixit, quae renovantur ab his, qui sunt superstites Troianis periclis.

{{anchor+|59|[[Aeneis/Liber X#55|59.]]}} {{sc|}}non satius deest ‘fuit’, cineres patriae insedisse propter illud “dulcisque meorum reliquias colerem”.

{{anchor+|60|[[Aeneis/Liber X#60|60.]]}} {{sc|}}Atque solum quo Troia fuit sic in tertio “et campos ubi Troia fuit”. xanthum et simoenta redde oro miseris ambiguum est utrum dicat, redde nobis re vera Troiam antiquam, an, redde nobis terras in Italia ad similitudinem Troiae: novimus enim hanc fuisse consuetudinem, ut advenae patriae suae imaginem sibi redderent, ut “effigiem Xanthi Troiamque videtis”. bene ergo Venus medio usa est genere loquendi, ut utrumque significaret, et antiquae reditum Troiae et imperium Italiae, quod Troianis Iuppiter ad similitudinem Troiae fore promiserat. et magis hoc est quod latenter desiderat atque petit.

{{anchor+|62|[[Aeneis/Liber X#60|62.]]}} {{sc|}}casus da pater iliacos reddantur nobis errores pristini, dummodo praesentia bella vitemus. iterumque revolvere casus si ad Troiam vis referre, sic dic: da nobis Troiam per naufragia et pericula, id est patiamur denuo quae pertulimus, dumtaxat nobis Troia reddatur. si vero ad Italiam vis referre, sic intellege: redde nobis Italiam, et libenter repetimus ea quae in Troia pertulimus.

{{anchor+|63|[[Aeneis/Liber X#60|63.]]}} {{sc|}}Alta silentia Iuno ubique silens inducitur, unde ei oratio nisi ex nimia necessitate non datur: hinc est ‘acta furore gravi’: Statius “Iunonem tacitam furibunda silentia torquent”. et notandum quia singillatim dicta Veneris hac oratione solvuntur. silentia cogis rumpere silentium rumpere est non tacere: unde apparet usurpative dictum esse “conposito rumpit vocem”, id est loquitur: nam vocem rumpere silere est, silentium rumpere loqui.

{{anchor+|64|[[Aeneis/Liber X#60|64.]]}} {{sc|}}Obductum dolorem celatum et diuturna iam cicatrice coopertum: nam obduci dicuntur vulnera, quae cicatrice clauduntur.

{{anchor+|65|[[Aeneis/Liber X#65|65.]]}} {{sc|}}Aenean hominum quisquam divumque s. ad illud “quae superi manesque dabant”. et celans quae facta sunt ea quae non sunt facta, commemorat: nam non Aeneas, sed Turnus Iunonis instinctu bella commovit. utitur autem replicatione rerum obiectarum; post enim sequitur resolutio. sequi autem ‘petere’, ut “sidera voce sequentem”.

{{anchor+|67|[[Aeneis/Liber X#65|67.]]}} {{sc|}}Esto modo adverbium est concedentis: nam Graecum est: illo autem loco verbum est “esto nunc Sol testis”. fatis auctoribus num hic ‘responsis’ ? quia hoc sequitur * * *

{{anchor+|68|[[Aeneis/Liber X#65|68.]]}} {{sc|}}Cassandrae impulsus furiis bene ‘furiis’  plurali numero, quod de vaticinantibus non dicitur, ut videantur merito esse decepti qui Cassandrae insanienti crediderunt: quod falso dicitur a Iunone, sicut ex verbis probamus Anchisae, qui ait “aut quem tum vates Cassandra moveret?” num linquere castra illa ait ‘abest’, haec ait ‘reliquit’, ut ipsi adsignet culpam. et est status finitivus non tam dicendo ‘abesse’, quam ‘reliquisse’,

{{anchor+|69|[[Aeneis/Liber X#65|69.]]}} {{sc|}}Vitam committere ventis non quia enavigavit, hoc dixit; sed ‘ventis’, id est incertis et inanibus rebus.

{{anchor+|70|[[Aeneis/Liber X#70|70.]]}} {{sc|}}Num puero summam belli quod Venus ad miserationem, haec ad indignationem posuit. exaggeratio est ab aetate.

{{anchor+|71|[[Aeneis/Liber X#70|71.]]}} {{sc|}}Tyrrhenamque fidem ‘fidem’  auxilium petens; an ‘fidem’  sacramentum, quod adhibetur ad belli societatem? ‘agitare’  autem ad gentes pertinere melius est. ergo ‘Tyrrhenam fidem’  extrinsecus accipiendum ‘invocare’  aut ‘petere’, Tyrrhenamque fidem inire societatem cum inimicis gentibus Turno: aut certe disrumpere foedera, quae Turnus cum Tyrrhenis inierat. sciendum sane Turnum auxiliorum causa ad Mezentium confugisse. gentes quietas nam licet vellent in bella prorumpere, tamen erant quietae propter illud oraculum “externos optate duces”.

{{anchor+|72|[[Aeneis/Liber X#70|72.]]}} {{sc|}}Quis deus in fravdem interrogatio. ‘in fraudem’  autem in periculum: ita enim in iure lectum est “fraudi erit illa res”, id est periculo. dura potentia nostra ad illud respicit “si nulla est regio Teucris quam det tua coniunx dura”.

{{anchor+|73|[[Aeneis/Liber X#70|73.]]}} {{sc|}}ubi hic ivno melius quam si dixisset ‘ego’, ut “degeneremque Neoptolemum narrare memento”. nubibus iris propter illud “aut actam nubibus Irim”.

{{anchor+|74|[[Aeneis/Liber X#70|74.]]}} {{sc|}}Indignum est italos Troiam circumdare flammis rhetoricum est: nam quotiens aliqua non possumus solvere, paria opponimus. quod nunc Iuno facit: nam negare non potest nec solvere quia obsidentur Troiani: unde dicit, hoc indignum est, Troianos obsideri, aliena eos matrimonia praeripere dignum est. sic in bucolicis “dic, quibus in terris et eris mihi magnus Apollo, tris pateat caeli spatium non amplius ulnas”: quod quia non potuit solvere, et ipse obiecit “dic, quibus in terris inscripti nomina regum nascantur flores”.

{{anchor+|75|[[Aeneis/Liber X#75|75.]]}} {{sc|}}nascentem ὑπόκρισις .

{{anchor+|76|[[Aeneis/Liber X#75|76.]]}} {{sc|}}Pilumnus avus comparat genus Turni cum Aeneae, dicens etiam avum eius deum esse. Varro Pilumnum et Pitumnum infantium deos esse ait eisque pro puerpera lectum in atrio sterni, dum exploretur an vitalis sit qui natus est: Piso Pilumnum dictum, quia pellat mala infantiae. sed Pilumnus idem Stercutius, ut quidam dicunt, qui propter pilum inventum, quo fruges confici solent, ita appellatus est. si ergo proavus Latini est, non Turni avus: nam Stercutii Picus, Pici Faunus, Fauni Latinus est filius. sed in his nominibus abutitur poeta. diva venilia mater hoc ad Veneris obtrectationem dicit ‘cui diva Venilia mater’: nam Venilia nympha est. Pilumnum autem avum Turni ideo dicit, ut a vicino nobilis genere esse videatur, sicut est Aeneas: nam paulo post dictura est ipsa Iuno “Pilumnusque illi quartus pater”. sane hanc Veniliam quidam Salaciam accipiunt, Neptuni uxorem: Salaciam a salo, Veniliam quod veniam det †negentibus.

{{anchor+|77|[[Aeneis/Liber X#75|77.]]}} {{sc|}}Atra face saevo bello. et est belli definitio: non enim facibus Troiani pugnaverant, sed ferro, id est bello.

{{anchor+|78|[[Aeneis/Liber X#75|78.]]}} {{sc|}}Avertere praedas invidiose: ceterum nihil rapuerant.

{{anchor+|79|[[Aeneis/Liber X#75|79.]]}} {{sc|}}Legere furari: unde et sacrilegi dicuntur, quia sacra legunt, hoc est furantur: alibi “vel quae sublegi tacitus tibi carmina nuper”. gremiis abducere pactas id est sponsas: nam ante usum tabularum matrimonii cautiones sibi invicem emittebant, in quibus spondebant se consentire in iura matrimonii, et fideiussores dabant: unde admissum est ut sponsum dicamus virum a spondendo, et sponsam promissam. ceterum proprie sponderi puellae est: ergo sponsus non quia promittitur, sed quia spondet et sponsores dat. sane exaggeratio est nimia in eo quod ait ‘gremiis abducere’, tamquam iam uxores.

{{anchor+|80|[[Aeneis/Liber X#80|80.]]}} {{sc|}}Praefigere puppibus arma propter illud “scuta virum fluvio pictasque innare carinas”, scilicet quando ad petenda navigavit auxilia. pacem autem orare propter “centum oratores augusta ad moenia regis ire iubet”.

{{anchor+|82|[[Aeneis/Liber X#80|82.]]}} {{sc|}}Proque viro nebulam ad obprobrium pro viro dixit, non pro filio, rem inanem obpositam. dicit autem quando eum Venus a Diomede liberavit, vel Neptunus ab Achille: quod Veneri inputatur, quia in eius gratiam factum est. ventos inanes vacuos. et est nebulae definitio.

{{anchor+|83|[[Aeneis/Liber X#80|83.]]}} {{sc|}}Et potes in totidem classem convertere nymphas licet hoc mater deum fecerit, tamen hoc Veneri inputatur, quia eius gratia factum est, ut illo loco “quas illi Philomela dapes”, cum Procne fecerit, sed propter Philomelam: aut certe quia Venerem dicunt esse matrem deum.

{{anchor+|84|[[Aeneis/Liber X#80|84.]]}} {{sc|}}nos aliquid rutvlos contra ivvisse nefandum est verecunda confessio est: non enim negat se iuvisse, sed adtenuat dicendo ‘aliquid’,

{{anchor+|85|[[Aeneis/Liber X#85|85.]]}} {{sc|}}Aeneas ignarus abest ea quae solvere non possumus, inridemus, ut hoc loco. sic in bucolicis praemisit “divini opus Alcimedontis”, postea per inrisionem ait “et nobis idem Alcimedon duo pocula fecit”.

{{anchor+|87|[[Aeneis/Liber X#85|87.]]}} {{sc|}}Gravidam bellis urbem alibi “populosque feroces contundet”. ‘urbem’  autem provinciam dicit, quo modo “Italiam quaero patriam”.

{{anchor+|88|[[Aeneis/Liber X#85|88.]]}} {{sc|}}Nosne tibi fluxas status relativus, per quem ostendit Venerem magis Troianis causam fuisse periculorum. fluxas molles, quae possent etiam sine inimicis perire. ‘res’  ergo ‘fluxas’  fluxam rempublicam dicit: vel ‘fluxas’  labefactatas.

{{anchor+|89|[[Aeneis/Liber X#85|89.]]}} {{sc|}}Qui troas achivis atqui de Venere loquitur: sed quia dei ἀρσενοθήλεις sunt, ut diximus supra, ideo sic dixit: nam in subauditione ponuntur ea quae non possumus dicere aperte.

{{anchor+|90|[[Aeneis/Liber X#90|90.]]}} {{sc|}}consurgere in arma pro ‘consurgendi’: infinitus modus verbi pro participato.

{{anchor+|91|[[Aeneis/Liber X#90|91.]]}} {{sc|}}Foedera solvere furto legitur in historiis quod Troiani cum Graecis foedus habuerunt. tunc etiam Paris est susceptus hospitio et sic commisit adulterium. ergo ‘foedera solvere furto’  amicitias adulterio dissipare: nam furtum est adulterium, unde est “et dulcia furta”. et eversi Ilii haec est vera causa: nam foedera quae inter Graecos et Troianos fuerunt, ita soluta sunt. Hercules cum expugnato Ilio filiam Laomedontis Hesionam, Priami sororem, Telamoni dedisset, profecti sunt legati cum Priamo et eam minime repetere potuerunt, illis dicentibus se eam habere iure bellorum. unde commotus Priamus misit Paridem cum exercitu, ut aliquid tale abduceret, aut uxorem regis, aut filiam. qui expugnata Sparta Helenam rapuit. hinc ergo Vergilius utrumque tangit, et istam historiam quam modo diximus, et propter iudicium Paridis: quamvis fabula sit illa res et a poetis composita. foedera solvere furto] an quod Paridem victum a Menelao subripuit morti? an quod Pandarus dissipavit, ut sit ‘per furtum’ ?

{{anchor+|92|[[Aeneis/Liber X#90|92.]]}} {{sc|}}Dardanius non praeter iniuriam Aeneae hoc posuit, quia Dardanus dicitur: nam perite dubium nomen elegit, quod contumeliam communicaret Aeneae. spartam expugnavit hoc de historia est, ut diximus: nam cum sollicitata Helena Parin sequi noluisset, egressus ille civitatem obsedit. qua eversa Helenam rapuit: unde et recipi meruit a marito.

{{anchor+|93|[[Aeneis/Liber X#90|93.]]}} {{sc|}}Tela dedi aut amori Alexandri, aut bello. cupidine eo scilicet, quo in amorem Paridis Helena conpulsa est.

{{anchor+|94|[[Aeneis/Liber X#90|94.]]}} {{sc|}}Decvit metvisse optima est elocutio, nam utrumque praeteriti est temporis. si enim dixeris ‘decet metuisse’, incongruum est, quia ‘decet’  praesentis est, ‘metuisse’  praeteriti. sera pro ‘sero’, “ut nec sera comantem narcissum”.

{{anchor+|95|[[Aeneis/Liber X#95|95.]]}} {{sc|}}inrita vana, substantiam non habentia. iactas ventilas.

{{anchor+|96|[[Aeneis/Liber X#95|96.]]}} {{sc|}}Orabat loquebatur: unde et oratores dicimus. nam ‘rogabat’  si dixeris, non procedit, quia magis conviciabatur.

{{anchor+|97|[[Aeneis/Liber X#95|97.]]}} {{sc|}}Assensu vario quia pars Veneri favebat, pars Iunoni.

{{anchor+|98|[[Aeneis/Liber X#95|98.]]}} {{sc|}}deprensa fremunt silvis non subito deprensa, sed aut in silvis detenta, aut intellecta. cev flamina prima c. d. f. s. et caeca volvtant murmvra non tempestatis facit comparationem, sed signi tempestatis futurae: quadam enim arcana ratione fit ut sit murmur in silvis ante ventorum adventum: unde ait ‘caeca murmura’, quorum ratio non apparet, ut “caecique in nubibus ignes terrificant animos”. sic in georgicis “continuo ventis surgentibus aut freta ponti incipiunt agitata tumescere et aridus altis montibus audiri fragor”.

{{anchor+|102|[[Aeneis/Liber X#100|102.]]}} {{sc|}}Tremefacta solo tellus loquente Iove stupor elementorum omnium ostenditur per naturae mutationem: nam et quicquid in aeterno motu est, quievit, et contra terra mota est, semper immobilis, unde Horatius “et bruta tellus”.

{{anchor+|103|[[Aeneis/Liber X#100|103.]]}} {{sc|}}zephyri posvere Sallustius “iam repente visus lenire Tagus”. premit placida id est premendo reddit placida.

{{anchor+|104|[[Aeneis/Liber X#100|104.]]}} {{sc|}}Accipite ergo animis totus hic locus de primo Lucilii translatus est libro, ubi inducuntur dii habere concilium et agere primo de interitu Lupi cuiusdam ducis in republica, postea sententias dicere. sed hoc quia indignum erat heroo carmine, mutavit et induxit primo loquentem Iovem de interruptis foederibus, cuius orationem interrupit Venus, post secuta Iunonis verba sunt quibus redarguit Venerem: unde nunc Iuppiter illud quod omiserat, reddit, dicens: ergo quoniam pacem esse non sinitis, ea quae sum dicturus accipite. et hoc significant versus, qui subsequuntur.

{{anchor+|105|[[Aeneis/Liber X#105|105.]]}} {{sc|}}Quandoquidem bene sententiae dicendae ordinem servat: nam sicut et in Sallustio et in Philippicis legimus, ante quam dicatur sententia, eius praemittitur ratio: quod hodieque in usu est.

{{anchor+|106|[[Aeneis/Liber X#105|106.]]}} {{sc|}}Havd licitum est et ‘licuit’  dicimus et ‘licitum est’, sicut et ‘placuit’  et ‘placitum est’: Terentius “ubi sunt cognitae, placitae sunt”.

{{anchor+|107|[[Aeneis/Liber X#105|107.]]}} {{sc|}}Quae cuique est fortuna hodie specialiter Iuppiter pro Troianis agit, sed hac arte, ut videatur totum pro Iunone loqui. et re vera verba pro Iunone sunt, sed altius intuens deprehendit Troianorum favorem: nam dicendo ‘nulli favebo’  et in eo statu fore res in quo sunt hodie, significat se favere Troianis, quorum ducis adventu statim victoria consequitur. et vult nihil valere ea quae aut Venus conquesta fuerat de absentia Aeneae, aut Iuno de Turni parentibus dixerat, in eius scilicet commendationem. secat sequitur, tenet, habet, ut “ille viam secat ad naves”: unde et sectas dicimus habitus animorum et instituta philosophiae circa disciplinam.

{{anchor+|108|[[Aeneis/Liber X#105|108.]]}} {{sc|}}Fuat id est ‘fuerit’: futuri temporis est verbum defectivum.

{{anchor+|109|[[Aeneis/Liber X#105|109.]]}} {{sc|}}Sev fatis italum castra obsidione tenentur sive [malo] fato Italorum obsidentur castra Troiana, sive Troiani malo errore et sinistris monitis ad Italiam venerunt, neminem absolvo: unde propter amphiboliam distingue ‘Italum’  et infer ‘castra obsidione tenentur’, scilicet Troianorum; ipsi enim obsidentur, non Itali.

{{anchor+|110|[[Aeneis/Liber X#110|110.]]}} {{sc|}}nec rutvlos hoc et de Troianis accipe. solvo absolvo: nam aphaeresin pertulit ‘solvo’, monitis autem sinistris propter “Cassandrae inpulsus furiis”.

{{anchor+|111|[[Aeneis/Liber X#110|111.]]}} {{sc|}}Exorsa rerum initia, actus hodierni diei: id est secundum sua coepta habebit eventum. laborem fortunamque periculum et felicitatem.

{{anchor+|113|[[Aeneis/Liber X#110|113.]]}} {{sc|}}Fata viam invenient scit enim hoc esse fatale, ut Aeneas imperet in Italia. et videtur hic ostendisse, aliud esse fata, aliud Iovem. stygii per flumina fratris hypallage est ‘per Stygia fratris flumina’, et bene etiam iure iurando dicta confirmat, ut rem inmobilem necessitate constituat.

{{anchor+|115|[[Aeneis/Liber X#115|115.]]}} {{sc|}}Totum nutu tremefecit olympum hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est.

{{anchor+|117|[[Aeneis/Liber X#115|117.]]}} {{sc|}}caelicolae medium poetice mores hominum ad deos refert: ut magistratum deducunt.

{{anchor+|118|[[Aeneis/Liber X#115|118.]]}} {{sc|}}Portis circum omnibus instant instant portis omnibus circum, id est circumcirca fusi: nam modo ‘circum’  adverbium loci est.

{{anchor+|120|[[Aeneis/Liber X#120|120.]]}} {{sc|}}ast legio prolepsis: nam legionis nomen Troiani temporis non fuit. vallis intra vallos, id est fustes fossarum, qui valli vocantur: nam munitio ipsa vallum dicitur neutraliter. et hoc dicit: tenebantur Troiani intra vallos quos ipsi posuerant, ne eorum castra facile inrumperent Rutuli. vallum enim modo non obsidentium, sed obsessorum debemus accipere.

{{anchor+|121|[[Aeneis/Liber X#120|121.]]}} {{sc|}}Nec spes vlla fugae fuga miserrimum et ultimum praesidium est, tamen etiam hoc carebant.

{{anchor+|123|[[Aeneis/Liber X#120|123.]]}} {{sc|}}Imbrasides Imbrasi filius. hicetaonius Hicetaonis filius. et bene ex varietate syllabarum quaesivit ornatum: nam patronymica aut in ‘des’  aut in ‘ius’  exeunt, quibus et uti possumus. quae enim ‘on’  terminantur, ad nos transire non possunt.

{{anchor+|124|[[Aeneis/Liber X#120|124.]]}} {{sc|}}Senior cum castore thybris possumus et solum Thybrin senem accipere: possumus et Castorem, si legamus ‘et senior cum Castore Thybris’: nam amphibolia est.

{{anchor+|125|[[Aeneis/Liber X#125|125.]]}} {{sc|}}Prima acies hoc est magni viri: et est definitio eorum qui in prima acie fuerunt: unde laudis magis est quod dixit ‘prima acies’: ordinis enim esse non potest, quia res in muro agitur. germani sarpedonis aut inter se germani filii Sarpedonis, aut Sarpedonis fratres ex eadem matre.

{{anchor+|126|[[Aeneis/Liber X#125|126.]]}} {{sc|}}Alta nobili. lycia comitantur ab alta] quos comitantur qui sunt Lycia ab alta.

{{anchor+|127|[[Aeneis/Liber X#125|127.]]}} {{sc|}}fert ingens toto quidam sine effectu ferentem saxum inproprie inductum accipiunt; sed hoc ita resolvunt, quod qui iactum saxum refert, unius tantum rei eventum ostendit, qui ferentem dicit, longum actum notat.

{{anchor+|128|[[Aeneis/Liber X#125|128.]]}} {{sc|}}Lyrnesius id est Phryx: Lyrnesos enim civitas est Phrygiae, unde fuit Briseis, quam civitatem Achilles expugnavit. Acmon ergo et Menestheus filii Clytii.

{{anchor+|129|[[Aeneis/Liber X#125|129.]]}} {{sc|}}Menestheo non ‘Mnestheo’, de quo paulo post dicturus est, legendum est, ne versus non stet, sed ‘Menestheo’, ita tamen ut meminerimus in ultima syllaba esse synaeresin propter rectam scansionem.

{{anchor+|130|[[Aeneis/Liber X#130|130.]]}} {{sc|}}Hi iaculis Rutuli scilicet. illi certant defendere saxis id est Troiani.

{{anchor+|131|[[Aeneis/Liber X#130|131.]]}} {{sc|}}molirique ignem quid est moliri? num inicere, an temptare iacere? et subaudiendum ‘alii atque alii’,

{{anchor+|132|[[Aeneis/Liber X#130|132.]]}} {{sc|}}Veneris ivstissima cura de quo merito curet: quia illi debebatur imperium.

{{anchor+|133|[[Aeneis/Liber X#130|133.]]}} {{sc|}}Caput detectus sine galea, quasi non pugnaturus; nam audierat “cetera parce puer bello”. erat autem inter duces quasi dux. ecce pro admiratione et demonstratione. honestum pulchrum: Terentius “ita me di bene ament, honestus est”.

{{anchor+|134|[[Aeneis/Liber X#130|134.]]}} {{sc|}}Micat scilicet Ascanius fulget qualiter gemma.

{{anchor+|135|[[Aeneis/Liber X#135|135.]]}} {{sc|}}Aut collo aut capiti figurate: nam ‘colli vel capitis’  erat commune.

{{anchor+|136|[[Aeneis/Liber X#135|136.]]}} {{sc|}}Oricia terebintho Oricos civitas est Epiri, iuxta quam nascitur terebinthus, nigrum lignum habens, folia in buxi speciem. retulit autem comparationem ad candidum vultum, qui erat nigris crinibus cinctus.

{{anchor+|137|[[Aeneis/Liber X#135|137.]]}} {{sc|}}cui melius quam si dixisset ‘cuius’,

{{anchor+|139|[[Aeneis/Liber X#135|139.]]}} {{sc|}}Magnanimae ‘gentes’  scilicet. magnanimae gentes hic est ordo, aliter non stat versus: est autem prosphonesis. ismare modo nomen est proprium: nam ‘Ismarius’  facit appellativum a monte Ismaro Thraciae.

{{anchor+|140|[[Aeneis/Liber X#140|140.]]}} {{sc|}}vulnera dirigere pro ‘dirigentem’: ‘vulnera’  autem ‘dirigere’, id est sagittas quibus fiunt vulnera: est autem hysteroproteron. vvlnera dirigere aut vulnus pro sagitta posuit, ut “insequitur infesto vulnere Pyrrhus”: aut acerrime expressit inevitabiles sagittas, dicens eum vulnera, non tela dirigere.

{{anchor+|141|[[Aeneis/Liber X#140|141.]]}} {{sc|}}Maeonia Lydia, quae ante Maeonia vocabatur. ergo ideo ‘generose’, quod Lydius. pingvia culta aut figuratum est, quae exercendo culta faciunt: aut ‘culta’  pro arvis.

{{anchor+|142|[[Aeneis/Liber X#140|142.]]}} {{sc|}}Pactolusque inrigat auro Pactolus et Hermus Lydiae flumina sunt, aurum sicut Tagus trahentia. sed Pactoli fabula talis est: Mida rex cum ibi regnaret, Silenus captus ab eius sociis et vinctus est. miseratione vel prudentia eum et resolvi fecit et omni adfabilitate fovit. quibus rebus ille gratiam rependens, praestitit Midae, ut quicquid tetigisset, in aurum verteretur; sed cum ille quaecumque contigisset in aurum convertens, fame periclitaretur, ex praecepto in Pactolum fluvium abluendi gratia se mittere iussus est. in quem se cum iecisset, ferendi auri naturam flumini dedit, ipse destitit in aurum quae contingebat mutare. ‘inrigat’  autem ‘auro’  mire, cum ramenta quaedam auri inveniri dicantur.

{{anchor+|145|[[Aeneis/Liber X#145|145.]]}} {{sc|}}Et capys hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem dicit a Capy dictam Campaniam. sed Livius vult a locis campestribus dictam, in quibus sita est. sed constat eam a Tuscis conditam viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur, unde est Campania nominata. Tuscos autem omnem paene Italiam subiugasse manifestum est. hinc nomen campanae ducitur urbi iste quidem hoc dicit, sicut Ovidius, qui Capyn de Troianis esse commemorat “ille dedit Capyi repetita vocabula Troiae”, Coeliusque Troianum Capyn condidisse Capuam tradidit eumque Aeneae fuisse sobrinum. alii Campum Samnitem condidisse Capuam confirmant. sed Capuam vult Livius a locis campestribus dictam, in quibus sita est. alii a Capy Atyis filio, Capeti patre, tradunt. alii hunc Capyn filium Capeti volunt esse, Tiberini avum, ex quo fluvius Tiberis appellatus est, eumque Capuae conditorem produnt. constat tamen eam a Tuscis conditam de viso falconis augurio, qui Tusca lingua capys dicitur: unde est Capua nominata. Tuscos autem aliquando omnem Italiam subiugasse manifestum est. alii a Tuscis quidem retentam et prius Vulturnum vocatam: Tuscos a Samnitibus exactos Capuam vocasse ob hoc quod hanc quidam Falco condidisset, cui pollices pedum curvi fuerunt quem ad modum falcones aves habent, quos viros Tusci capyas vocarunt. Varro dicit propter caeli temperiem et caespitis fecunditatem campum eundem Capuanum cratera dictum quasi sinum salutis et fructuum.

{{anchor+|147|[[Aeneis/Liber X#145|147.]]}} {{sc|}}Contulerant nocte interveniente peregerunt. et est explanatio rerum, quas Aeneas gessit postquam est profectus ab Euandro ad petenda auxilia, dum inter suos et Turnum bella gerebantur: rem enim ante omissam breviter exsequitur. media aeneas freta nocte secabat aut ‘media nocte’, aut ‘freta media’,

{{anchor+|149|[[Aeneis/Liber X#145|149.]]}} {{sc|}}regem adit instanti tempore adit.

{{anchor+|150|[[Aeneis/Liber X#150|150.]]}} {{sc|}}Quidve petat scilicet auxilium. quidve ipse ferat vicissitudinem auxilii, ut supra Euandro “accipe daque fidem”. multi autem ‘quidque petat quidque ipse ferat’  dicunt oportuisse dici, sed mutatam coniunctionem: neque enim ex alterius persona exponitur, sed totum ex Aeneae, et ideo ‘que’  coniunctione opus fuisse; ‘ve’  enim proprie ‘vel’  significat, ut sic “nec patris Anchisae cineres manesve revelli”. mezentius arma quae sibi conciliet inicit latenter timorem, ne forte possit collectis auxiliis Mezentius in regna remeare, a quibus fuerat ante depulsus.

{{anchor+|151|[[Aeneis/Liber X#150|151.]]}} {{sc|}}Violentaque pectora turni superba, ut est illud “quos illi bello profugos egere superbo”, id est violento.

{{anchor+|152|[[Aeneis/Liber X#150|152.]]}} {{sc|}}Hvmanis quae sit fiducia rebus latenter hoc dicit: nolite putare fixam esse et stabilem felicitatem, magna est enim rerum varietas: invicem accipietis auxilia.

{{anchor+|153|[[Aeneis/Liber X#150|153.]]}} {{sc|}}Admonet inmiscetque preces partim rogat, partim admonet hoc solacium esse vitae humanae tutissimum, si vel mutua dentur auxilia, vel in prosperis positi etiam subiecta considerent. et est superioris versus expressio: nam edocet, quae peterent et quod eum sollicitabat. ‘admonet’  vero vel causa Mezentii, vel quia instabilis est et vaga fortuna. tarchon hoc nomen ubique Graece ponit, excepto uno in loco, ut est “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni”: quod metri causa fecit.

{{anchor+|154|[[Aeneis/Liber X#150|154.]]}} {{sc|}}ferit facit, ex more Romano, propter porcum qui de lapide feritur. libera fatis exempta fatali necessitate, qua pugnare non poterant propter illud “externos optate duces”.

{{anchor+|155|[[Aeneis/Liber X#155|155.]]}} {{sc|}}gens lydia per derivationem ‘Lydia gens’: nam ‘Lydia’  provincia proprium est.

{{anchor+|157|[[Aeneis/Liber X#155|157.]]}} {{sc|}}Prima tenet more viri fortis in principiis est: alibi “princeps ante omnes densum Palinurus agebat agmen”. rostro phrygios subivncta leones pro ‘subiunctos leones habens’, vult pro iugo rostrum navis fuisse, leones autem singulos in singulis navis partibus fuisse depictos. sane notatur a criticis Vergilius hoc loco, quemadmodum sic cito dixit potuisse naves Aeneae fieri: quod excusat pictura, quam solam mutatam debemus accipere. ergo hanc navem Aeneae ab Etruscis datam intellegamus. quidam volunt hanc navem ex his esse quibus Aeneas ad Euandrum erat evectus, et ad Etruriam terra esse portatam.

{{anchor+|158|[[Aeneis/Liber X#155|158.]]}} {{sc|}}Gratissima propter illinc facta navigia.

{{anchor+|160|[[Aeneis/Liber X#160|160.]]}} {{sc|}}Eventus belli varios licet haberet fortissimum militem, cogitabat tamen incerta bellorum.

{{anchor+|161|[[Aeneis/Liber X#160|161.]]}} {{sc|}}iam quaerit sidera deest ‘de Aenea’, et ‘quaerit sidera’  num de sideribus quaerit, an ipsa sidera, id est percenset. aut num causa quaerendi quod cupiat lucem.

{{anchor+|162|[[Aeneis/Liber X#160|162.]]}} {{sc|}}Noctis iter aut per quae nox decurrit: aut quae intuentes nautae iter peragunt noctibus. iam modo, ut “iamque hos cursu, iam praeterit illos”. quae passus terraque marique num quia audiendo res gestas Aeneae incendatur et ipse ad imitandi cupiditatem?

{{anchor+|163|[[Aeneis/Liber X#160|163.]]}} {{sc|}}Pandite nunc helicona deae Parnasus mons est Thessaliae iuxta Boeotiam, quem locum aliquando Aones tenuerunt, qui in duo finditur iuga, Cithaeronem Liberi et Heliconem Apollinis et Musarum. ex quo fons manare dicitur, quem Pegasi ungula protulisse fertur, qui vocatur Hippocrene.

{{anchor+|164|[[Aeneis/Liber X#160|164.]]}} {{sc|}}tuscis Tusci a frequenti sacrificio sunt dicti ἀπὸ τοῦ θύειν : unde Tuscos populos bene dicimus. Tusciam vero non debemus dicere, quia nequaquam in idoneis auctoribus legitur, sed aut Etruria dicenda est ab Etrusco principe, aut Lydia a Lydo, aut Tyrrhenia ab eius fratre, qui, ut supra diximus, cum parte populi de Maeonia venit ad Italiam. quod ergo hic dicit Vergilius ‘Tuscis comitetur ab oris’, de Tuscorum finibus intellegendum est.

{{anchor+|166|[[Aeneis/Liber X#165|166.]]}} {{sc|}}Massicus aerata princeps secat aequora tigri inter auxilia accipiendum: nam Aeneae prima est navis. et licet sit catalogus in quo enumerantur hi qui venerunt de Tuscia, invenit tamen aliquam varietatem, quod hos navibus venisse commemorat, cum in septimo Turni praesidia per terram venisse memoraverit. sane sciendum amare Vergilium Italis ducibus dare nomina vel fluviorum vel montium. ut ergo supra Almonem et Aventinum commemoravit, sic nunc Massicum dicit: nam Massicus mons est, unde et vinum Massicum dicitur. plerique tamen Massicum nolunt proprium esse nomen, sed appellativum, dicentes Osinium esse Massicum regem: nam paulo post dicturus est “qua rex Clusinis advectus Osinius oris”, et nunc dicit ‘qui moenia Clusi’, multi alium Massicum, alium Osinium esse volunt. ‘tigri aerata’  cuius rostrum erat in similitudem tigridis; namque solent naves vocabula accipere a pictura tutelarum. hinc est “hunc vehit inmanis Triton”, item “et aurato fulgebat Apolline puppis”. ‘tigri’  autem secundum regulam dixit: nam Graeca nomina quae genetivum singularem in ‘dis’  mittunt, in eo tantum et in dativo crescunt, in accusativo et ablativo paria sunt nominativo, ut ‘tigris tigridis tigridi tigrin tigris a tigri’, ‘Isis Isidis Isidi Isin Isis Isi’: si aliter invenerimus, abusive dictum est, ut in Lucano “ocior et caeli flammis et tigride feta”.

{{anchor+|167|[[Aeneis/Liber X#165|167.]]}} {{sc|}}Moenia clusi pro ‘Clusii’: nam Clusium dicitur: et est dictum per synizesin, sicut “nec cura peculi” pro ‘peculii’, Clusium autem est oppidum iuxta Massicum, quod in Etruria condidit Clusius Tyrrheni, sive Telemachus Vlixis filius.

{{anchor+|168|[[Aeneis/Liber X#165|168.]]}} {{sc|}}Cosas civitas Tusciae, quae numero dicitur singulari secundum Sallustium: unde apparet esse usurpationem.

{{anchor+|169|[[Aeneis/Liber X#165|169.]]}} {{sc|}}Corytique coryti proprie sunt arcuum thecae; dicuntur tamen etiam sagittarum, quas et pharetras nominamus.

{{anchor+|170|[[Aeneis/Liber X#170|170.]]}} {{sc|}}una ad totam classem refert. torvus pro forti et aspero: vel terribilis.

{{anchor+|171|[[Aeneis/Liber X#170|171.]]}} {{sc|}}Fulgebat scilicet puppis Apolline, armis exercitus.

{{anchor+|172|[[Aeneis/Liber X#170|172.]]}} {{sc|}}Populonia est civitas Tusciae. matrem autem eorum qui venerant, patriam dixit, ut alibi “insignem quem mater Aricia misit”. quidam Populoniam post XII. populos in Etruria constitutos populum ex insula Corsica in Italiam venisse et condidisse dicunt: alii Populoniam Volaterranorum coloniam tradunt. alii Volaterranos Corsis eripuisse Populoniam dicunt.

{{anchor+|173|[[Aeneis/Liber X#170|173.]]}} {{sc|}}Expertos belli peritos: nam ‘expertes’  sunt ignari. ‘belli’  autem potest pro ‘in bello’  accipi. ilva quidam Ilvam Ithacen dictam volunt; est autem insula adiacens Tusciae, in conspectu Populoniae. {{wl|Q722683|Probus}} ‘trecentos’  subdistingui vult, ut ‘insula’  sequentibus iungatur.

{{anchor+|174|[[Aeneis/Liber X#170|174.]]}} {{sc|}}In exhavstis chalybum generosa metallis quanto exhausta fuerit, tanto generosior, hoc est πολύγονος ~ . ergo ‘in exhaustis’  non est una pars orationis: namque Plinius Secundus dicit, cum in aliis regionibus effossis metallis terrae sint vacuae, apud Ilvam hoc esse mirum quod sublata renascuntur et rursum de isdem locis effodiuntur. Varro et aliud dicit, nasci quidem illic ferrum, sed in stricturam non posse cogi nisi transvectum in Populoniam Tusciae civitatem, ipsi insulae vicinam.

{{anchor+|175|[[Aeneis/Liber X#175|175.]]}} {{sc|}}Interpres hominum divumque ‘interpres’  medium est: nam et deorum interpretator, et hominum, quibus divinas indicat mentes, interpres vocatur. et notandum quod ait Nigidius Figulus, has artes ita inter sese esse coniunctas, ut alterum sine altero esse non possit: unde his quos perfectos vult probare Vergilius, omnium divinandi artium praestat scientiam, ut hoc loco, item supra Heleno, de quo ait “Troiugena, interpres divum, qui numina Phoebi, qui tripodas, Clarii lauros, qui sidera sentis”. Nigidius autem solus est post Varronem, licet Varro praecellat in theologia, hic in communibus litteris: nam uterque utrumque scripserunt.

{{anchor+|176|[[Aeneis/Liber X#175|176.]]}} {{sc|}}Fibrae fibrae sunt iecoris extremitates. parent autem est ‘peritissime agnoscuntur’: quod ad omnia referendum est, fibras, sidera, voces avium et fulmina: nam si ‘videntur’  tantum accipias, cuiuis possunt videri, nec tamen intellegi. item voces avium non videntur, sed agnoscuntur auditae. nec ‘parent’  obtemperant procedit. nam quomodo sidera vel fibrae vel aves vel fulgura possunt obtemperare? parent apparent ac patent, quasi nihil ei absconditum vel abstrusum sit. an hyperbolice tantam illi scientiam siderum vel ceterarum quas dixit rerum esse, ut ei parere videantur, sicut dicimus artes quibusdam esse subiectas?

{{anchor+|177|[[Aeneis/Liber X#175|177.]]}} {{sc|}}praesagi fulminis ignes ‘praesagi’  futura denuntiantis, ut “de caelo tactas memini praedicere quercus”. est enim †Iovi filius fulmen, de quo tantum futura noscuntur, ut in octavo plenius de fulminis generibus dictum est. alii non ipsum fulmen praesagum accipiunt, sed eos praesagos, qui inde futura praedicunt.

{{anchor+|178|[[Aeneis/Liber X#175|178.]]}} {{sc|}}Rapit raptim ducit. densos acie in acie constrictos et coniunctos.

{{anchor+|179|[[Aeneis/Liber X#175|179.]]}} {{sc|}}Alpheae ab origine pisae Alpheus fluvius est inter Pisas et Elidem, civitates Arcadiae, ubi est templum Iovis Olympici: ex quibus locis venerunt qui Pisas in Italia condiderunt, dictas a civitate pristina, unde nunc addidit ‘urbs Etrusca solo’, cum praemisisset ‘Alpheae ab Origine Pisae’, sane Pisas antiquitus conditas a Peloponneso profectis, vel ab his qui cum Pelope in Elidem venerunt. alii Pisum, Celtarum regem, fuisse Apollinis Hyperborei filium et cum Samnitibus bellum gessisse, a quorum regina, quae post coniugis mortem imperio successerat, receptum, in Etruria oppidum suo nomine condidisse. alii †locum ex deo privigno genitum, iuvenem viribus magnis, Pisas condidisse aiunt. Cato originum qui Pisas tenuerint ante adventum Etruscorum, negat sibi conpertum; sed inveniri Tarchonem, Tyrrheno oriundum, postquam eorundem sermonem ceperit, Pisas condidisse, cum ante regionem eandem Teutanes quidam, Graece loquentes, possederint. alii ubi modo Pisae sunt, Phocida oppidum fuisse aiunt, quod nobis indicio est ex Peloponneso originem id oppidum trahere. alii incolas eius oppidi Teutas fuisse, et ipsum oppidum Teutam nominatum, quod postea †Pisas Lydia lingua sua singularem portum significare dixerunt; quare huic urbi a portu lane nomen inpositum. alii ab Epeo, Troiani equi fabricatore, conditum tradunt, qui cum aliis Graecis in hanc regionem reiectus est: ubi postquam Troianae captivae metu dominarum, ad quas deducebantur, naves incenderunt, desperatione reditus remansit, urbemque condidit et ab ea, quae est in Peloponneso, Pisas cognominavit.

{{anchor+|181|[[Aeneis/Liber X#180|181.]]}} {{sc|}}Equo fidens id est eques optimus. quidam ‘Astur’  pro ‘Astures’  accipiunt, apud quos equi et equites optimi perhibentur. versicoloribus armis depictis: per quod bellicosus ostenditur.

{{anchor+|182|[[Aeneis/Liber X#180|182.]]}} {{sc|}}Tercentum adiciunt accedunt et consentiunt eius voluntati: unde ait ‘mens omnibus una sequendi’, id est coniurati sunt. {{wl|Q722683|Probus}} ‘adiciunt’  adiacent et quasi iuxta sunt tradit.

{{anchor+|183|[[Aeneis/Liber X#180|183.]]}} {{sc|}}Qui caerete domo ac si diceret ‘qui sunt domo Carthagine’, Caere autem, ut et supra diximus, etiam Agylla dicitur, ἀπο τοῦ χαίρειν , quod verbum salutandi gratia apud Graecos dici solet. hanc Pelasgi condiderunt, qui cum sitim passi nec usquam aquam invenientes, casu quodam fontem invenissent, in eodem loco oppidum condiderunt. nec videatur contrarium, quod ait “ducit Agyllina nequiquam ex urbe secutos”, quasi et Turno et Aeneae praestet auxilium: nam illi Lausum fugientem secuti sunt, hi vero communi odio et consilio totius civitatis in Mezentium arma commoverunt. minionis fluvius est Minio Tusciae, ultra Centumcellas.

{{anchor+|184|[[Aeneis/Liber X#180|184.]]}} {{sc|}}Pyrgi veteres hoc castellum nobilissimum fuit eo tempore quo Tusci piraticam exercuerunt; nam illic metropolis fuit: quod postea expugnatum a Dionysio tyranno Siciliae dicitur, de quo Lucilius “scorta Pyrgensia”. intempestaeque graviscae Graviscanum oppidum alii intempestum dicunt ventis et tempestatibus carens: quod nulla potest ratione contingere. intempestas ergo Graviscas accipimus pestilentes secundum Plinium in naturali historia et Catonem in originibus, ut intempestas intellegas sine temperie, id est tranquillitate: nam ut ait Cato, ideo Graviscae dictae sunt, quod gravem aerem sustinent.

{{anchor+|185|[[Aeneis/Liber X#185|185.]]}} {{sc|}}ligurum ductor nam Liguria post Tusciam est, circa Gallos.

{{anchor+|186|[[Aeneis/Liber X#185|186.]]}} {{sc|}}cunare quidam duci nomen datum tradunt a Cunaro monte, qui in Piceno est. cupavo o Cupavo: et declinatur ‘Cupavo’, sicut ‘Cicero’  ‘Cato’,

{{anchor+|189|[[Aeneis/Liber X#185|189.]]}} {{sc|}}Namque ferunt luctu cycnum phaethontis amati Phaethon Clymenes et Solis filius fuit. qui cum doleret obiectum sibi ab Epapho, rege Aegypti, quod esset non de Sole, sed de adulterio procreatus, duce matre venit ad Solem et poposcit, ut si vere esset eius filius, petenda praestaret. quod cum Sol iurasset per Stygem paludem se esse facturum, petit ille ut eius currus agitaret. Sol post iusiurandum negare non potuit. acceptis itaque curribus Phaethon, cum orbitam solis exisset, et coepisset mundus ardere, a Iove fulminatus in Eridanum cecidit, qui et Padus vocatur. huius interitum flentes sorores, Phaethusa et Lampetusa, deorum miseratione in arbores commutatae sunt, ut hic dicit, in populos, ut in bucolicis, in alnos. fuit etiam quidam Ligus, Cycnus nomine, dulcedine cantus ab Apolline donatus, amator Phaethontis. qui cum eum fleret extinctum, longo luctu in avem sui nominis conversus est. qui postea ab Apolline inter sidera conlocatus est. cuius nunc filium Cupavonem dicit habere cycni pennas in galea ad formae paternae insigne monstrandum. crimen amor vestrum Phaethontem amatum a Cycno aut pie aut turpiter, accipiamus necesse est. si turpiter, talis est sensus: crimen vestrum est, o Cycne et Phaethon, quod sic amastis; hoc vobis tantum potest obici. alii ‘vestrum’  pro ‘tuum’  accipiunt, et ad solum Cycnum referunt, ut “vos, o Calliope, precor”. si pie amavit, secundum Asprum ‘crimen’  erit ‘causa’, ut alibi “et crimine ab uno disce omnes”, ut sit sensus: o Phaethontiades sorores et o Cycne, causa vestrum, id est vestrae mutationis, amor est, quia sic Phaethontem amastis, ut periretis.

{{anchor+|190|[[Aeneis/Liber X#190|190.]]}} {{sc|}}Umbramque sororum ambitiose dictum pro ‘inter arbores de sororibus factas’, et est unum de his, quae habet Vergilius inimitabilia et sua propria: tale est illud “sinuatque alterna volumina crurum”, item “cum primum sulcos aequant sata”.

{{anchor+|191|[[Aeneis/Liber X#190|191.]]}} {{sc|}}Musa carmine, cithara, cantilena.

{{anchor+|192|[[Aeneis/Liber X#190|192.]]}} {{sc|}}Canentem senectam qui canentem senectam mollibus transegit in plumis. canentem senectam pro albo colore neoterice dictum putant.

{{anchor+|193|[[Aeneis/Liber X#190|193.]]}} {{sc|}}Sidera voce sequentem cum cantu caelum petentem: vel quod est re vera relatus in sidera, sicut videmus in sphaera.

{{anchor+|194|[[Aeneis/Liber X#190|194.]]}} {{sc|}}filius deest ‘eius’, aequales comitatus classe catervas aut per naves aequaliter habens distributas catervas: aut ipsi duci pares virtute.

{{anchor+|195|[[Aeneis/Liber X#195|195.]]}} {{sc|}}centaurum aut nomen navis; aut qui erat in navi pictus.

{{anchor+|198|[[Aeneis/Liber X#195|198.]]}} {{sc|}}Ocnus iste est Ocnus, quem in bucolicis Bianorem dicit, ut “namque sepulchrum incipit apparere Bianoris”. hic Mantuam dicitur condidisse, quam a matris nomine appellavit: nam fuit filius Tiberis et Mantus, Tiresiae Thebani vatis filiae, quae post patris interitum ad Italiam venit. alii Manto, filiam Herculis, vatem fuisse dicunt. hunc Ocnum alii Aulestis filium, alii fratrem, qui Perusiam condidit, referunt: et ne cum fratre contenderet, in agro Gallico Felsinam, quae nunc Bononia dicitur, condidisse: permisisse etiam exercitui suo ut castella munirent, in quorum numero Mantua fuit. alii a Tarchone Tyrrheni fratre conditam dicunt: Mantuam autem ideo nominatam, quod Etrusca lingua Mantum Ditem patrem appellant, cui cum ceteris urbibus et hanc consecravit. mantus genetivus Graecus est: nam si latine declinaveris ‘Mantonis’  facit, sicut in Plauto legimus “Ionis”.

{{anchor+|201|[[Aeneis/Liber X#200|201.]]}} {{sc|}}Dives avis maioribus praepotens. et bene ‘dives avis’, quia non ab Ocno, sed ab aliis quoque condita fuit: primum namque a Thebanis, deinde a Tuscis, novissime a Gallis, vel, ut alii dicunt, a Sarsinatibus, qui Perusiae consederant. sed non genus omnibus unum quia origo Mantuanorum et a Tuscis venit, qui in Mantua regnabant, et a Venetis: nam in Venetia posita est, quae et Gallia cisalpina dicitur.

{{anchor+|202|[[Aeneis/Liber X#200|202.]]}} {{sc|}}Gens illi triplex populi sub gente quaterni quia Mantua tres habuit populi tribus, quae in quaternas curias dividebantur: et singulis singuli lucumones imperabant, quos tota in Tuscia duodecim fuisse manifestum est, ex quibus unus omnibus praeerat. hi autem totius Tusciae divisas habebant quasi praefecturas, sed omnium populorum principatum Mantua possidebat: unde est ‘ipsa caput populis’, ergo Vergilius miscet novam et veterem Etruriam, ut utriusque principatum patriae suae adsignet, cum alioquin Mantua ad haec auxilia pertinere non debeat, quia Aeneas nulla a transpadanis auxilia postulaverit, cum omnis exercitus adversum Mezentium uno loco consederit. et propterea putatur poeta in favorem patriae suae hoc locutus, ut de hac sola trans Padum pro Aenea adversum Mezentium auxilia faciat venisse, quod nec populorum nomina, nec lucumonum rettulerit.

{{anchor+|203|[[Aeneis/Liber X#200|203.]]}} {{sc|}}Tusco de sanguine vires quia robur totum a lucumonibus habuit.

{{anchor+|204|[[Aeneis/Liber X#200|204.]]}} {{sc|}}In se armat id est odio sui in arma compellit.

{{anchor+|205|[[Aeneis/Liber X#205|205.]]}} {{sc|}}Patre benaco velatus harvndine glauca mincius i. d. i. a. pinu Benacus lacus est Venetiae, de quo fluvius nascitur Mincius. iure ergo dux Venetus fluvium provinciae suae depinxit in navi: quem Benaci filium, quia ex ipso habet originem, dicit.

{{anchor+|207|[[Aeneis/Liber X#205|207.]]}} {{sc|}}Gravis fortis, ut “ferit ense gravem Thymbraeus Osirim”: vel ‘gravis’  aut animo, aut aetate, aut ‘gravis’  propter navem, nam sequitur ‘centenaque arbore fluctum verberat assurgens’, centenaque arbore non ait remis, sed arboribus, ad exprimendam navis magnitudinem, quae plures habuit remorum ordines: unde ait Lucanus “et summis longe ferit aequora remis”.

{{anchor+|208|[[Aeneis/Liber X#205|208.]]}} {{sc|}}Marmore mari.

{{anchor+|209|[[Aeneis/Liber X#205|209.]]}} {{sc|}}triton pictus in navis prora: et sic ait quasi de vero Tritone, ut “galea alta Chimaeram sustinet, Aetnaeos efflantem faucibus ignes”. caerula ‘caerula freta’, non ‘caerula concha’, nam versus non stat.

{{anchor+|210|[[Aeneis/Liber X#210|210.]]}} {{sc|}}laterum tenus ut “crurum tenus”, ἄχρι τῶν πλευρῶν . hispida horrida, saetosa.

{{anchor+|211|[[Aeneis/Liber X#210|211.]]}} {{sc|}}Frons hominem praefert modo frontem primam partem hominis intellegere debemus; nam hoc dicit: a capite usque ad ima latera hominis monstrabatur effigies.

{{anchor+|212|[[Aeneis/Liber X#210|212.]]}} {{sc|}}spumea semifero incertum, utrum pictus, an ex aere factus.

{{anchor+|213|[[Aeneis/Liber X#210|213.]]}} {{sc|}}tot lecti proceres quare Tarchonem praeteriit: an quia illi omnes sub imperio eius fuerunt? ter denis triginta accipiamus naves fuisse, non, ut quidam volunt, singulos duces tricenas naves habuisse: nam enumeratorum militum non convenit numerus, praesertim cum sequatur ‘subsidio Troiae’, id est parvo auxilio: nam apud maiores bella non ambitu, sed virtute constabant. Troiae aut castra Aeneae dixit: aut ‘Troiae’  pro Troianis.

{{anchor+|215|[[Aeneis/Liber X#215|215.]]}} {{sc|}}iamque dies caelo concesserat non dicit diem intervenisse; nam supra ait “media Aeneas freta nocte secabat”. et ‘caelo concesserat’  pro ‘in caelo’, et deest ‘nocti’,

{{anchor+|216|[[Aeneis/Liber X#215|216.]]}} {{sc|}}noctivago nomen mire conpositum. phoebe luna, sicut sol ‘Phoebus’, item ‘Titan’  sol, et ‘Titanis’  luna. describit autem noctem mediam et dicit finitum diem secundum Romanum ritum, qui a media nocte diem numerant, et noctem similiter a medio die. nec lunae fit sine causa commemoratio: nam aliter nymphae videri non poterant.

{{anchor+|217|[[Aeneis/Liber X#215|217.]]}} {{sc|}}neque enim m. d. c. q. parenthesis est.

{{anchor+|218|[[Aeneis/Liber X#215|218.]]}} {{sc|}}clavumque regit pro ‘clavo navem regit’, clavvmque regit iam ei et in quinto libro dedit gubernandi peritiam. velisque ministrat ‘velis’  quidam dativum volunt, non ablativum, ut si dicamus aliquem ministrare convivis.

{{anchor+|219|[[Aeneis/Liber X#215|219.]]}} {{sc|}}Medio in spatio inter navigandum. chorus comitum nymphae de navibus factae. et mire ‘comitum’, quia cum eo venerant.

{{anchor+|220|[[Aeneis/Liber X#220|220.]]}} {{sc|}}alma cybebe a Cybebo Phryge, qui primus ei sacrum instituit. cybebe alma mater deum, dicta Cybele vel ἀπο τοῦ κυβί- σαι τὴν κεφαλήν , id est capitis rotatione, quod semper Galli, per furorem motu capitis comam rotantes, ululatu futura praenuntiabant: Lucanus “crinemque rotantes sanguinei populis ulularunt tristia Galli”. ‘Cybebe’  autem bacchius est; nam ‘Cybele’, anapaestus est, ut “hic mater cultrix Cybele”, vel a Cybelo sacerdote †dici vel a Cybele.

{{anchor+|222|[[Aeneis/Liber X#220|222.]]}} {{sc|}}innabant pariter quia de navibus versae.

{{anchor+|223|[[Aeneis/Liber X#220|223.]]}} {{sc|}}Quot prius id est ‘quantae’; ad numerum retulit: ergo subtraxit ‘tot’,

{{anchor+|224|[[Aeneis/Liber X#220|224.]]}} {{sc|}}lustrantque circumdant et circumeunt.

{{anchor+|225|[[Aeneis/Liber X#225|225.]]}} {{sc|}}Doctissima cymodocea poetice, sicut etiam mutatio ipsa confingitur: ergo ‘doctissima’  quae divinitus hanc doctrinam fuerit consecuta: nam stultissimum est, quod ait quidam: ideo ‘doctissima’, quia Ilionei navis fuit.

{{anchor+|226|[[Aeneis/Liber X#225|226.]]}} {{sc|}}pone sequens hoc quidam ideo dictum tradunt, quod adversae videri nolunt: unde est “transque caput iace, ne respexeris”. dorso eminet peritia natandi ostenditur.

{{anchor+|227|[[Aeneis/Liber X#225|227.]]}} {{sc|}}tacitis aut ipsa tacita; aut pro ‘tacite et leniter’, subremigat subnatat.

{{anchor+|228|[[Aeneis/Liber X#225|228.]]}} {{sc|}}ignarum adloquitur aut praesentiae suae ignarum, aut quod e navibus nymphae factae sunt. vigilasne deum gens Aenea vigila verba sunt sacrorum; nam virgines Vestae certa die ibant ad regem sacrorum et dicebant ‘vigilasne rex? vigila’, quod Vergilius iure dat Aeneae, quasi et regi et quem ubique et pontificem et sacrorum inducit peritum. et bene primo interrogat, deinde quod vigilat, approbat. ‘deum’  autem ‘gens’  propter “dis genite” et “geniture deos”.

{{anchor+|229|[[Aeneis/Liber X#225|229.]]}} {{sc|}}velis inmitte rudentes hoc est rudentibus vela inmitte, id est laxa, ut est illud “notas odor attulit auras”. inmitti autem dicuntur rudentes cum vela laxantur.

{{anchor+|230|[[Aeneis/Liber X#230|230.]]}} {{sc|}}sacro de vertice argute ‘sacro’, ne miretur Aeneas deas factas. pinus hoc loco secundum quartam dixit declinationem, in bucolicis iuxta secundam, “ut Maenalus argutumque nemus pinosque loquentes semper habet”. nos sumus loquitur per definitiones. sane declamatorie hos versus explicuit.

{{anchor+|231|[[Aeneis/Liber X#230|231.]]}} {{sc|}}Perfidus qui post foedus bella commovit: hinc Latinus “ipsi has sacrilego pendetis sanguine poenas”. alii e communi sermone perfidum Rutulum dici volunt, quia ipsa Troiana est. ut autem pro ‘quoniam’: Plautus in Pseudulo “ut lassus veni de via, me volo curare” (Ps. 661), et in Mostellaria “eundem animum mihi oportet esse gratum ut impetravi” (Mos. 220) pro ‘quoniam’,

{{anchor+|232|[[Aeneis/Liber X#230|232.]]}} {{sc|}}praecipites nomen pro adverbio, ‘praecipitanter’,

{{anchor+|233|[[Aeneis/Liber X#230|233.]]}} {{sc|}}rumpimus propter illud “continuo puppes abrumpunt vincula ripis”. invitae ac si diceret: malueramus tibi potius servire, quam in nympharum numina commutari. teque per aequor quaerimus id est haec nobis vagandi est causa, ut te invenire possimus.

{{anchor+|234|[[Aeneis/Liber X#230|234.]]}} {{sc|}}Refecit aut ‘re’  vacat: aut quia ante in ipsis forma fuerat navium. ergo alteram fecit.

{{anchor+|235|[[Aeneis/Liber X#235|235.]]}} {{sc|}}Dedit esse deas Graeca figura, ut “donat habere viro”. aevum inmortalitatem. agitare διάγειν , hoc est agere.

{{anchor+|238|[[Aeneis/Liber X#235|238.]]}} {{sc|}}Iam loca ivssa tenent ut et supra diximus, hoc κατὰ τὸ σιωπώμενον accipiendum est; nam intellegimus, eum equites misisse per terram.

{{anchor+|240|[[Aeneis/Liber X#240|240.]]}} {{sc|}}Ne castris ivngant aut ‘se’  subaudis: aut ‘iungant’  pro ‘iungantur’,

{{anchor+|241|[[Aeneis/Liber X#240|241.]]}} {{sc|}}socios veniente vocari antiquo verbo militiae usus est: viros enim ‘vocari’  significat eos, qui necessitate in bellum, non voluntate conveniunt.

{{anchor+|244|[[Aeneis/Liber X#240|244.]]}} {{sc|}}crastina lux deest ‘veniat’, hoc est crastina lux veniat tantum. [et crastina lux] si ad Aeneam referas ‘spectabis’  et ‘non inrita dicta putaris’, ‘crastina lux’  subaudiendum ‘cum venerit’, si autem ad lucem ‘spectabit’  legas, ‘crastina lux’  suspendendum. quidam crastina lux mea si non inrita dicta putaris ingentes rvtvlae spectabit caedis acervos ‘spectabit’  est vera lectio, et ordo est ‘si mea dicta inrita non putaris, crastina lux ingentes acervos caedis videbit’: nam male quidam ‘spectabis’  legunt et ad lucem referunt. quod non procedit; nullus enim sic loquitur: o Aenea, nisi quae dico minime credis, o lux crastina ingentes caedis acervos videbis. alii more antiquo ‘lux’  pro ‘luce’  accipiunt: Lucilius in tertio “hinc media remis Palinurum pervenio nox” pro ‘nocte’, Longus ait “deest ‘venerit’ “: unde et ipse ‘spectabis’  legit.

{{anchor+|246|[[Aeneis/Liber X#245|246.]]}} {{sc|}}dextra discedens inpulit mire ‘discedens’: adiuvatur enim pulsus recedente eo qui inpulerit.

{{anchor+|247|[[Aeneis/Liber X#245|247.]]}} {{sc|}}Havd ignara modi inpulit navem libramenti peritia et moderationis: quippe quae fuerat navis. fugit pro ‘velociter’  posuit.

{{anchor+|248|[[Aeneis/Liber X#245|248.]]}} {{sc|}}ocior et iaculo breviter tribus comparavit, quoniam et sagittam ventis aequavit.

{{anchor+|249|[[Aeneis/Liber X#245|249.]]}} {{sc|}}Inde aliae celerant cursus hoc est, inde aliae nymphae aliarum navium cursus celeriores efficiunt, sicut fecerat Cymodocea. an ‘aliae’  naves? inscius id est rerum quas audierat; nam credere ex aperto non poterat.

{{anchor+|250|[[Aeneis/Liber X#250|250.]]}} {{sc|}}Omine augurio promissae victoriae.

{{anchor+|251|[[Aeneis/Liber X#250|251.]]}} {{sc|}}convexa hic ‘convexa’  epitheton est, quia ait ‘supera convexa’: alibi solum ‘convexa’  principale est.

{{anchor+|252|[[Aeneis/Liber X#250|252.]]}} {{sc|}}Alma parens idaea deum alma proprie est tellus ab eo quod nos alat, abusive tamen etiam aliis numinibus hoc epitheton datur. terram autem ipsam constat esse matrem deum: unde et simulacrum eius cum clavi pingitur; nam terra aperitur verno, hiemali clauditur tempore. dindyma mons Phrygiae.

{{anchor+|253|[[Aeneis/Liber X#250|253.]]}} {{sc|}}Turrigeraeque urbes civitates turritae, quas terra gerit; unde et cum corona turrita mater pingitur deum. ad frena leones ideo hoc fingitur, quod omnis feritas maternae subiacet adfectioni et subiugata est. figurate autem ‘leones ad frena cordi’, id est frenati leones.

{{anchor+|254|[[Aeneis/Liber X#250|254.]]}} {{sc|}}Propinques familiare efficias, prosperes, matures, propitium facias, ut “et propius res aspice nostras”.

{{anchor+|255|[[Aeneis/Liber X#255|255.]]}} {{sc|}}Phrygibusque adsis ac si diceret, et cultoribus tuis.

{{anchor+|256|[[Aeneis/Liber X#255|256.]]}} {{sc|}}Tantum effatus breviter, ut supra ait, propter lucem iam maturam, id est plenam; nam non crepusculum, sed lux iam matura describitur. revoluta id est aperta, sicut contra involutum dicimus esse quod clausum est. rvebat autem non occidebat, sed oriebatur, cum impetu veniebat, quia per orbem: ut “et ruit Oceano nox”. et est in sensu hysteroproteron: prius enim nox fugatur, sic dies oritur.

{{anchor+|257|[[Aeneis/Liber X#255|257.]]}} {{sc|}}matura multa, quasi tempestiva et quam iam esse oportebat: aut satis plena et clara.

{{anchor+|258|[[Aeneis/Liber X#255|258.]]}} {{sc|}}Sociis edicit secundum dicta nymphae. †signa sequantur numquid literarum figura faciunt pervolutam? signa sequantur vel tesserae vel tubarum, vel re vera signa militaria.

{{anchor+|264|[[Aeneis/Liber X#260|264.]]}} {{sc|}}Quales sub nubibus atris altis modo.

{{anchor+|265|[[Aeneis/Liber X#265|265.]]}} {{sc|}}Strymoniae vero grves a fluvio Thraciae Strymone, iuxta quem habitant. haec autem comparatio non ad telorum pertinet iactum, sed ad Troianorum clamorem.

{{anchor+|266|[[Aeneis/Liber X#265|266.]]}} {{sc|}}Fugiuntque notos aut quosvis ventos frigidos: nam etiam grues significant tempestatem futuram, ut in georgicis legimus “aut illum surgentem vallibus imis aeriae fugere grues”: aut re vera ‘notos’; horum enim calorem fugiunt cum revertuntur in Thraciam ex Aegypto. secundo num laeto? Troianorum clamor ex gaudio.

{{anchor+|269|[[Aeneis/Liber X#265|269.]]}} {{sc|}}Adlabi classibus aequor cum classibus labi; aut aequore classem labi. quidam ita exponunt, ut hoc ad phantasiam Rutulorum referant, quoniam admirantibus his unde tanta fiducia animos Troianorum incessisset, repentina facies multarum navium adpropinquantium perinde visa est, atque si ipsum aequor cum classibus allaberetur.

{{anchor+|270|[[Aeneis/Liber X#270|270.]]}} {{sc|}}Ardet apex capiti ex sequentibus intellegimus Aeneae armorum fieri descriptionem; nam dicturus est ‘at non audaci Turno fiducia cessit’, quamvis talia arma conspiceret. si tamen primam respicias conexionem, quasi de Turno videtur dicere: quod non procedit. ‘apex’  coni altitudo hoc loco. est autem {{wl|Q6691|Homeri}} et locus et comparatio. hoc autem iste violentius posuit, quod ille stellae tantum facit comparationem, hic etiam stellae pestiferae, respiciens quas clades Rutulis sit inlaturus Aeneas. possumus tamen ‘apex capiti’  accipere utrumque eum fuisse conplexum cum dicit ‘ardet apex capiti cristisque a vertice flamma funditur’, et sacerdotis per apicem et viri fortis facere mentionem. dicitur autem apex virga, quae in summo pilleo flaminum lana circumdata et filo conligata erat, unde etiam flamines vocabantur. hoc autem nomen a veteribus tractum est: apere enim veteres ritu flaminum adligare dicebant; unde apicem dictum volunt.

{{anchor+|272|[[Aeneis/Liber X#270|272.]]}} {{sc|}}Cometae sanguinei lugubre rubent pro ‘lugubriter’, cometae autem latine crinitae appellantur. et stoici dicunt has stellas esse ultra XXXII. quarum nomina et effectus Avienus, qui iambis scripsit Vergilii fabulas, memorat. Plinius etiam Secundus dicit, cometas stellas esse naturales, quae apparent certis temporibus. item hoc quoque commemorat, cometas fieri de planetis quinque, unde interdum bonum, interdum pessima significant. nam si de Venere aut Iove fiant, optima praenuntiant; si de Marte aut Saturno, deteriora: nam Mercurialis semper talis est, qualis ille cui cohaeret; unde et minister deorum fingitur. hinc est ergo quod modo ait ‘cometae sanguinei lugubre rubent’, id est noxii. hanc stellam Electram dicunt, cum qua Iuppiter concubuit. quae cum Troiam ardentem videret, capillum lacerabat atque ita in astra est recepta. sane Avienus cometarum has differentias dicit: stella, quae obliquam facem post se trahens quasi crinem facit, Hippius vocatur. ista si ab occasu solis in ortum veniat, mala Persidi et Syriae ostendit; si ad meridiem attenderit, Africam et Aegyptum a malis relevat, solis pecoribus pestem denuntians; si septemtrionem respexerit, Aegyptum bellis et miseriis premit; si occidentem attenderit, gravat Italiam et quicquid ab Italia usque ad Hispanias tenditur; si a meridie in septemtrionem ierit, a bellis quidem externis securitatem denuntiat, sed seditiones domesticas significat. alter cometes est, cui ex gladio nomen est, nam Graece ξιφίας appellatur. cuius tractus est longior et pallidus color, neque comas habere dicitur, et hebetior eius flamma est. qui si orientem attenderit, regem Persidis dolis significat appetendum, denuntiat et bella; etiam Syrios pari conditione involvit; et Libyam atque Aegyptum fraude et insidiis nuntiat posse laborare. quod si occidentem attenderit, foedera nocua regionis eius regi significat, quae dicit per puellam conrogatam in nuptias posse dissolvi. alter cometes est, qui lampas appellatur et quasi fax lucet. hic cum orientem attenderit, omnes illas orientis partes dicit nebulis posse laborare frugesque eorum caliginoso aere corrumpi; si meridiem attenderit, Africam dicit siccitate et serpentibus posse laborare; si occidentem spectaverit, Italiam dicit adsiduis fluminum inundationibus laborare; si septemtrionem viderit, famem gentibus septemtrionalibus significat. est etiam alter cometes, qui vere cometes appellatur; nam comis hinc inde cingitur. hic blandus esse dicitur. qui si orientem attenderit, laetas res ipsi parti significat; si meridiem, Africae aut Aegypto gaudia; si occidentem inspexerit, terra Italia voti sui compos erit. hic dicitur apparuisse eo tempore quo est Augustus sortitus imperium; tunc denique gaudia omnibus gentibus futura sunt nuntiata. si septemtrionem attenderit, prospera universa significat. est alter cometes in tympani modum, qui nec valde lucet, et electri colorem habet, quem disceum vocant. iste quoniam ex uno loco non solet gigni, orbi terrarum caedes, rapinas, bella et cetera mala significat. sextum cometen appellari ex regis Typhonis nomine Typhonem dicunt, qui semel in Aegypto sit visus, qui non igneo, sed sanguineo rubore fuisse narratur; globus ei modicus dicitur et tumens, crinem eius tenui lumine apparere ferunt, qui in septentrionis parte aliquando fuisse dicitur. hunc Aethiopes dicuntur et Persae vidisse et omnium malorum et famis necessitates pertulisse. quarum †ple vel inpleniores differentias, vel in Campestro vel in Petosiri, siquem delectaverit, quaerat.

{{anchor+|273|[[Aeneis/Liber X#270|273.]]}} {{sc|}}Sirius ardor Sirius stella est in ore canis, quae, ut in tertio diximus, quantum in ipsa est, pestifera est, sed pro qualitate adiacentium aut vincitur aut maioribus utitur viribus: hinc est quod, cum certo tempore semper oriatur, non semper est noxia. sed secundum physiologicos, idcirco ‹canis› caloris sidus putatur, quod id animal igneam vim habet: nam quod natura inimicum umorem habeat, propterea fieri ut aegre aquam hauriat ad restinguendam sitim: nam ideo eos, qui rabidi canis morsu continguntur, aquam refugere et, ni cito subveniatur, perire siti, quia †nifus eius animalis, quod contrarium umori sit, similiter in corpore humano saeviat.

{{anchor+|275|[[Aeneis/Liber X#275|275.]]}} {{sc|}}Laevo noxio hic, ut “si mens non laeva fuisset”: alibi pro bono, ut “siquem numina laeva sinunt”. an potius ‘laevo’  notio, quia canis circa austrum est et astrologi notia quae sunt in caelo sinistra vocant? quod autem ait ‘contristat lumine’, cum de stella loqueretur, quam armis splendentibus comparavit, bene hoc Statius ad ipsa arma transtulit, dicens “armaque in auro tristia”.

{{anchor+|277|[[Aeneis/Liber X#275|277.]]}} {{sc|}}praecipere pro ‘praecipiendi et depellendi’,

{{anchor+|279|[[Aeneis/Liber X#275|279.]]}} {{sc|}}Quod votis optastis adest magna ars persuadentis est, ut quod cupit fieri, in praeiudicium trahat. sic hoc loco quia vult Turnus, ut optent pugnam eius socii, hanc eos semper dicit optasse. perfringere dextra fortiter facere. et bene verbo usus est militari.

{{anchor+|280|[[Aeneis/Liber X#280|280.]]}} {{sc|}}In manibus non iam in votis, sed in manibus res est. esto pro ‘sit’: tertia namque persona est. ‘referto’  autem pro ‘referat’,

{{anchor+|281|[[Aeneis/Liber X#280|281.]]}} {{sc|}}Referto facta patrum alii hic distinguunt, ut sit, referat modo unusquisque facta patrum et laudes. et secutus Sallustium hoc dixit, qui ait, Hispanorum fuisse, ut in bella euntibus iuvenibus parentum facta memorarentur a matribus. alii distinguunt ‘nunc magna referto facta’, ut duas res dixerit: nunc unusquisque et suorum factorum meminerit, et laudis parentum.

{{anchor+|283|[[Aeneis/Liber X#280|283.]]}} {{sc|}}egressique si ‘egressi’, figurate dictum est.

{{anchor+|284|[[Aeneis/Liber X#280|284.]]}} {{sc|}}avdentes fortuna ivvat Terentianum “fortes fortuna adiuvat”. et potest haec sententia et superioribus adplicari et per se separatim intellegi.

{{anchor+|285|[[Aeneis/Liber X#285|285.]]}} {{sc|}}Versat quos ducere contra cogitat quidem, sed non facit, ne diviso exercitu utrobique vincatur: quod sequentia indicant, nam paulo post dicturus est ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’,

{{anchor+|286|[[Aeneis/Liber X#285|286.]]}} {{sc|}}Concredere ‘con’  vacat.

{{anchor+|287|[[Aeneis/Liber X#285|287.]]}} {{sc|}}Altis ‘puppibus’, non ‘pontibus’,

{{anchor+|288|[[Aeneis/Liber X#285|288.]]}} {{sc|}}Pontibus transtris, scalis navium. servare pro ‘servaverunt’,

{{anchor+|289|[[Aeneis/Liber X#285|289.]]}} {{sc|}}Langventis tranquilli. brevibus vadis. se credere pro ‘crediderunt’,

{{anchor+|290|[[Aeneis/Liber X#290|290.]]}} {{sc|}}Per remos id est scaphis. et deest ‘descendunt’,

{{anchor+|291|[[Aeneis/Liber X#290|291.]]}} {{sc|}}Non spirant legitur et ‘sperat’, quod et melius est: nam dum vada esse non sperat, incidit in ea. non sperat] quia ‘fracta non remurmurat unda, sed mare inoffensum crescenti adlabitur aestu’,

{{anchor+|293|[[Aeneis/Liber X#290|293.]]}} {{sc|}}precatur modo cum precibus hortatur.

{{anchor+|295|[[Aeneis/Liber X#295|295.]]}} {{sc|}}Tollite ferte ad celeritatem nimiam dictum est. findite rostris militari felle dictum est, ut etiam terra ipsa quodam modo sentiat hostis adventum.

{{anchor+|297|[[Aeneis/Liber X#295|297.]]}} {{sc|}}Statione statio est portus temporalis; nam portus est ubi hiematur. sed modo statio siccum litus significat: hoc enim dicit: potiar terra, et navem frangere non recuso.

{{anchor+|302|[[Aeneis/Liber X#300|302.]]}} {{sc|}}Innocvae innocuus est cui non nocetur, innoxius qui non novit nocere; sed hoc poetae plerumque confundunt. ‘innocuae’  quibus non sit nocitum; alibi “litus innocuum”, quod non noceat. sed non puppis tua ἐπιδιόρθωσις et προσφώνησις .

{{anchor+|303|[[Aeneis/Liber X#300|303.]]}} {{sc|dorso iniquo}} dorsum est durior harena, quae remeantibus fluctibus et euntibus plerumque densetur et in modum saxi durescit, quod a nautis pulvinus vocatur, ''a Graecis {{graeca|θῖν}}: {{wl|Q6691|Homerus}} {{graeca|παρὰ θῖνα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης}}.&lt;ref&gt;[[:el:Οδύσσεια/ν#v215|Οδύσσεια ν.219]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Α#v30|Ιλιάς Α.34]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[:el:Ιλιάς/Ι#v180|Ιλιάς Ι.182]]&lt;/ref&gt; {{wl|Q722683|Probus}} ‘vadi dorso’ pro ‘vado’ dictum putat, ut in georgicis &lt;[[Georgicon (Greenough)/Liber III#435|3.436]]&gt; “dorso nemoris”.'' {{sc|iniquo}} sibi nocenti.

{{anchor+|304|[[Aeneis/Liber X#300|304.]]}} {{sc|}}sustentata non ab alio, ut “fratremque ruentem sustentat dextra”, sed quasi ἀνακωχεύουσα : vel ‘sustentata’  cum sustentaretur. Melissus ‘sustentata’  pro suspensa accipit: nam ideo et ‘anceps’  est, cum huc atque illuc nutaret. fluctusque fatigat subaudis ‘eam’: nam ‘fluctus’  nominativus est singularis.

{{anchor+|305|[[Aeneis/Liber X#305|305.]]}} {{sc|}}Exponit in undis ideo ‘in undis’, non ‘in undas’, quia in ipso loco res agitur, nec est mutatio.

{{anchor+|306|[[Aeneis/Liber X#305|306.]]}} {{sc|}}fragmina antique dictum: nam ‘fragmenta’  dici debere non nulli adserunt.

{{anchor+|311|[[Aeneis/Liber X#310|311.]]}} {{sc|}}Omen pugnae Sallustius “pugnam illam pro omine bello futuram”. ideo ergo ‘omen’, quia, sicut nunc, sic ubique vincet Aeneas. invasit agrestes quia dixit “et latos vastant cultoribus agros”.

{{anchor+|312|[[Aeneis/Liber X#310|312.]]}} {{sc|}}Therone hoc nomen in Pindaro lectum est tantum. et bene in honorem victoris victum laudat.

{{anchor+|314|[[Aeneis/Liber X#310|314.]]}} {{sc|}}Tunicam squalentem splendentem loricam. ‘squalentem auro’  splendentem auro. et significat copiam densitatemque auri in squamarum speciem intexti: squalere enim dictum a squamarum crebritate atque asperitate, quae in serpentum pisciumve coriis visuntur: alibi “quem pellis aenis in plumam squamis auro conserta tegebat”, et alibi “iamque adeo rutilum thoraca indutus aenis horrebat squamis”. quidquid igitur inculcatum obsitumque aliqua re erat squalere dicebatur. havrit ‘ferit’  modo significat, sed non nudum latus, sed quod aperuerat: et putatur hysteroproteron. quidam militarem elocutionem putant: cum enim a latere quis aliquem adortus gladio occidit, ‘haurit illum’  dicunt.

{{anchor+|316|[[Aeneis/Liber X#315|316.]]}} {{sc|}}Et tibi phoebe sacrum omnes qui secto matris ventre procreantur, ideo sunt Apollini consecrati, quia deus est medicinae, per quam lucem sortiuntur: unde Aesculapius eius fingitur filius; ita enim eum procreatum supra diximus. Caesarum etiam familia ideo sacra retinebat Apollinis, quia qui primus de eorum familia fuit, exsecto matris ventre natus est, unde etiam Caesar dictus est: licet varia de etymologia huius nominis dicantur, ut diximus supra.

{{anchor+|317|[[Aeneis/Liber X#315|317.]]}} {{sc|}}Quod licvit parvo legitur et ‘cui licuit’, et respexit ad illud, quod ferrum nunc iuvenis vitare non potuit, quod parvus evasit. nec longe pro ‘nec multo post’, adverbium loci pro temporis antique.

{{anchor+|320|[[Aeneis/Liber X#320|320.]]}} {{sc|}}ivvere manus id est suae.

{{anchor+|321|[[Aeneis/Liber X#320|321.]]}} {{sc|}}Usque tamdiu, donec. dum terra donec [in] terra. labores praebvit nove dixit, cum bona praeberi dicantur. an ideo ‘praebuit’, quod haec Herculi profuerunt, ut ad inmortalitatem per ista perveniret.

{{anchor+|322|[[Aeneis/Liber X#320|322.]]}} {{sc|}}Ecce pharon legitur et ‘Pharo’, ut “it clamor caelo”, ut sit dativus ab eo, quod est ‘hic Pharus’, si autem ‘Pharon’  legeris, figuratum est; nam de nominativo transit ad dativum, dicens ‘clamanti’, inertes aut quod alii inertiam obiecerint: aut quia, ubi pugnari oportet, loqui inertis est.

{{anchor+|324|[[Aeneis/Liber X#320|324.]]}} {{sc|}}Flaventem malas flaventes malas habentem, primae aetatis. et est ordo: tu quoque Cydon miserande iaceres, dum sequeris Clytium flaventem prima lanugine malas, id est dum adulescentem sectaris, cuius amore flagrabas: qui iuvenum tibi semper erant.

{{anchor+|325|[[Aeneis/Liber X#325|325.]]}} {{sc|}}Infelix nova gavdia cydon de Cretensibus accipimus quod in amores puerorum intemperantes fuerunt: quod postea in Laconas et in totam Graeciam translatum est, adeo ut et Cicero dicat in libris de re publica, obprobrio fuisse adulescentibus si amatores non haberent. propter quod poeta Cydonem inducit amatorem. novimus autem Cydonas Cretenses dici. sane ‘Cydon’  quando nomen est proprium, ‘Cy’  naturaliter producit; si appellativum, corripit ‘Cy’, ut “Parthus sive Cydon, telum inmedicabile torsit”. tamen Statius etiam in proprio corripuit, ut “haec regi promissa Cydon haec Lampe dabamus”: quod fecit, abutens licentia qua utimur in propriis nominibus. nova gavdia quem tunc primum amare coeperat.

{{anchor+|326|[[Aeneis/Liber X#325|326.]]}} {{sc|}}Stratus id est paene. securus amorum hoc loco ‘oblitus’: aliter “securus amorum germanae”, id est contemnens, non curans.

{{anchor+|327|[[Aeneis/Liber X#325|327.]]}} {{sc|}}Miserande pro ‘miserandus’; nam pro nominativo vocativum posuit, ut contra “socer arma Latinus habeto”: licet illic possit accipi ‘socer arma Latinus habeat’: nam ‘habeto’  et secunda et tertia persona est. tamen etiam et alibi nominativum pro vocativo posuit, ut “corniger Hesperidum fluvius regnator aquarum”.

{{anchor+|328|[[Aeneis/Liber X#325|328.]]}} {{sc|}}Stipata cohors id est unanimiter veniens.

{{anchor+|329|[[Aeneis/Liber X#325|329.]]}} {{sc|}}septem numero hoc est pro ‘septem’: et deest ‘quia’: veteres enim ita enuntiabant: Lucilius in IV. “hi prae se portant ingentes munere pisces triginta numero”. an potius proprie? credibile est enim ut saepius iecerint. septenaque tela more suo pro ‘septem’, ut ‘bina’  pro duobus: “frenaque bina”.

{{anchor+|331|[[Aeneis/Liber X#330|331.]]}} {{sc|}}stringentia corpus quidam ἐμφατικώτερον putant, id est iam stringentia. alii participium praesens pro futuro accipiunt, id est quae nisi essent deflexa, stringere habuerant. deflexit partim s. c. alma venus male ait Donatus, hoc loco ante dictorum oblitum esse Vergilium, quod post Iovis prohibitionem bellis facit numina interesse, non respiciens, Iovem magis deos hortatum esse in foedera, quam a bellis prohibuisse: nam et paulo post tam Iuno, quam Iuturna bellis intererunt.

{{anchor+|332|[[Aeneis/Liber X#330|332.]]}} {{sc|}}Achaten omnia nomina quae in ‘tes’  exeunt, vocativum in ‘a’  mittunt, ut ‘Achates Achata’, ‘Thymoetes Thymoeta’,

{{anchor+|333|[[Aeneis/Liber X#330|333.]]}} {{sc|}}Suggere tela mihi ordo est: suggere tela mihi, quae in campis Iliacis in Graecorum stetere corporibus: nullum enim dextera mea in Rutulos sine causa iaculabitur telum eorum, quae iam sunt caede hostium comprobata. qui vero ‘steteruntque in corpore Graium’  per coniunctionem, non per pronomen legunt, hi non ‘que’  sed ‘autem’  debuisse dici putant, et mutatam a poeta coniunctionem. alii ‘que’  coniunctionem pro ‘enim’  ponunt, ut “primaque oriens erepta iuventa est”.

{{anchor+|336|[[Aeneis/Liber X#335|336.]]}} {{sc|}}Transverberat scindit.

{{anchor+|338|[[Aeneis/Liber X#335|338.]]}} {{sc|}}hvic frater subit ‘huic subit’  id est prope venit.

{{anchor+|339|[[Aeneis/Liber X#335|339.]]}} {{sc|}}Traiecto missa lacerto quae fuerat missa retro acto lacerto.

{{anchor+|340|[[Aeneis/Liber X#340|340.]]}} {{sc|}}Protinus iugiter, continue. tenorem currendi modum, id est eodem impetu fertur.

{{anchor+|341|[[Aeneis/Liber X#340|341.]]}} {{sc|}}Moribunda morienti similis. quod ita esse etiam Sallustius comprobat et ostendit, qui ait “quasi vitabundus per tramites et saltuosa loca exercitum ductare”: nam Iugurtha non vitabat legatum, sed se eum vitare simulabat. nam quia nomen est, ideo significat similitudinem, non passionem. quod si participialiter diceretur, a passivo veniret: omnia enim a passivo participia in ‘dus’  exeunt. moribunda similis morienti: non enim participialiter aliquid significat, sed nominis habet significationem. nominis autem significatio similitudinem habet, non passionem. quando dico ‘moriturus est’, vere moriturus est; moribundus autem non vere, sed similis morienti est: unde et Sallustius dixit “quasi vitabundus”. nervis aut necessarie additur ‘nervis’, aut ‘nervis’  tantum ‘pependit’,

{{anchor+|342|[[Aeneis/Liber X#340|342.]]}} {{sc|}}Fratris de corpore rapto si diceret ‘fratrum de corpore’, speciosius esset: quod ideo omisit, quia hasta Alcanoris tantum vulneraverat manum, in Maeonis vero haeserat corpore.

{{anchor+|344|[[Aeneis/Liber X#340|344.]]}} {{sc|}}est licitum quoniam non contra dixerat. femur ‘femur’  dicimus, quia legitur et declinatur ‘huius femoris’; illius vero ablativi non invenitur nominativus “laetus eripit a femine”, licet Caper in libris enucleati sermonis dicat ‘femen’; sed non ponit exemplum. ergo aut ‘hoc femur’, aut ‘hoc femen’: nam ‘femus’  non dicimus penitus.

{{anchor+|345|[[Aeneis/Liber X#345|345.]]}} {{sc|}}Hic curibus hoc est ‘tunc’, et est ordo: tunc fidens primaevo corpore advenit Clausus Curibus, qui erat de Curibus, ut “Verres Romulia”: aut ‘fidens Curibus’, id est multitudine, ut “ecce Sabinorum prisco de sanguine magnum agmen agens Clausus”.

{{anchor+|346|[[Aeneis/Liber X#345|346.]]}} {{sc|}}Rigida id est tenens eam, non vibrans et iaciens.

{{anchor+|350|[[Aeneis/Liber X#350|350.]]}} {{sc|}}Boreae de gente suprema aut originem ducentes a Zetho et Calai, qui filii Boreae et Orithyiae nymphae fuerunt, ut ‘de gente’  de genere accipiamus: aut certe in hyperboreis montibus natos, unde est origo venti Boreae. ‘suprema’  autem pro ‘supremi Boreae’, si autem, ut quidam volunt, Boream principium generis accipiamus, erit ‘suprema’  dictum pro ‘summa’: quod si ventum intellegimus, ‘suprema’  ultima modo: sicut ‹enim› dictum est, initium flandi Boreas concipit ‹ab hyperboreis montibus›. ismara Thraciae civitas a monte Ismaro dicta. hic autem feminino ‘Ismara’, quia patriam dixit, ibi neutro “iuvat Ismara Baccho conserere”.

{{anchor+|354|[[Aeneis/Liber X#350|354.]]}} {{sc|}}Expellere tendunt hoc est loco se invicem movere contendunt.

{{anchor+|355|[[Aeneis/Liber X#355|355.]]}} {{sc|}}Limine decenter dictum, id est in litore.

{{anchor+|356|[[Aeneis/Liber X#355|356.]]}} {{sc|}}Magno aethere id est aere in magno; nam venti in aethere non sunt, sed in aere: sic supra “atque aethera tranant cum sonitu” pro ‘aerem’,

{{anchor+|359|[[Aeneis/Liber X#355|359.]]}} {{sc|}}Obnixa omnia contra mare mari, nubes nubibus, venti ventis. legitur et ‘obnixi’, ut referatur ad ventos.

{{anchor+|361|[[Aeneis/Liber X#360|361.]]}} {{sc|}}Haeret pede pes pro ‘pedi’; nam antiptosis est. et est {{wl|Q6691|Homeri}} versiculus.

{{anchor+|362|[[Aeneis/Liber X#360|362.]]}} {{sc|}}rotantia ut “Eleusinae matris volventia plaustra”: ‘rotantia’  ergo quae rotantur.

{{anchor+|363|[[Aeneis/Liber X#360|363.]]}} {{sc|}}torrens non Tiberis, sed quicumque alius fluvius ad tempus crescens.

{{anchor+|364|[[Aeneis/Liber X#360|364.]]}} {{sc|}}insvetos acies inferre pedestres quia saxis, quae torrens intulerat, inpediti Arcades, omissis equis pedestrem pugnam insueti inierant et a Latinis pellebantur. arcadas accusativus est pluralis, cuius ultima syllaba ideo brevis est, quia nominativus pluralis ‘es’  terminatur, ut ‘hi Arcades’, ut ‘delphines delphinas’,

{{anchor+|365|[[Aeneis/Liber X#365|365.]]}} {{sc|}}Latio sequaci metonymia pro ‘Latinis’, ut alibi “invadunt urbem somno vinoque sepultam”.

{{anchor+|366|[[Aeneis/Liber X#365|366.]]}} {{sc|}}Dimittere quando ‘quando’  siquidem. et est Romanae militiae: nam in locis inpeditis equos comitibus dabant et pedestri certamine confligebant.

{{anchor+|369|[[Aeneis/Liber X#365|369.]]}} {{sc|}}Quo fugitis hoc amare dictum est. et iam preces sequuntur. per vos et fortia facta adiurat eos per ipsorum facta, quoniam non habet puer proprios titulos: nam est ei prima militia.

{{anchor+|370|[[Aeneis/Liber X#370|370.]]}} {{sc|}}per ducis evandri melius ‘ducis’, quam si dixisset ‘regis’: hoc enim nomen exprimit ducentem in proelia: Sallustius “quo cupidius in ore ducis se quisque bonum et strenuum ostentantes” non dixit ‘proconsulis’, devictaque bella finita, exhausta: nam hostis vincitur, non bellum.

{{anchor+|371|[[Aeneis/Liber X#370|371.]]}} {{sc|}}subit succedit, ut “cui deinde subibit”. lavdi ut solet, virtuti: potest et proprie intellegi.

{{anchor+|372|[[Aeneis/Liber X#370|372.]]}} {{sc|}}Fidite ne pedibus dativus est ‘pedibus’: nam ‘fido tibi’  dicimus.

{{anchor+|374|[[Aeneis/Liber X#370|374.]]}} {{sc|}}Hac vos et pallanta ducem patria alta reposcit hoc vult patria, ut per caedes hostium revertamur.

{{anchor+|375|[[Aeneis/Liber X#375|375.]]}} {{sc|}}Numina nulla premunt argumentatur a facili, dicens, non contra deos, sed contra mortales bella tractamus.

{{anchor+|377|[[Aeneis/Liber X#375|377.]]}} {{sc|}}Ecce maris quod est efficax, in fine posuit: nam dicit eos quo fugiant non habere, cum terra teneatur ab hostibus, mare autem pedibus transire non possint. castra vero ingredi turpissimum est: aut certe etiam hoc inpossibile, si ab hostibus obsidentur, ut quidam volunt, intellegentes ‘et rapit acer totam aciem in Teucros’  scilicet suam, quam ducebat, ceteris relictis. magna clavdit nos obice pontus periphrasis, id est mari claudimur. et modo usus habet, ut ‘hic obex’  dicamus, unde quidam ‘magno obice’  legunt. antiqui etiam ‘haec obex’  dicebant, secundum quod est ‘magna obice’, hinc est quod non nulli vitant generis dubietatem et legunt ‘magni’, scilicet ‘maris’, Caper tamen in libris dubii generis probat dici et ‘hic obex’  et ‘haec obex’, quod, ut diximus, hodie de usu recessit.

{{anchor+|378|[[Aeneis/Liber X#375|378.]]}} {{sc|}}Troiam id est castra Troianorum.

{{anchor+|379|[[Aeneis/Liber X#375|379.]]}} {{sc|}}densos prorumpit in hostes ut eos hortaretur exemplo.

{{anchor+|380|[[Aeneis/Liber X#380|380.]]}} {{sc|}}Fatis iniquis exitum praeoccupavit futurum.

{{anchor+|381|[[Aeneis/Liber X#380|381.]]}} {{sc|}}Magno pondere hoc est magni ponderis, ut “aere cavo clipeum” pro ‘aeris cavi’,

{{anchor+|383|[[Aeneis/Liber X#380|383.]]}} {{sc|}}Receptat ideo frequentativo usus est, quia haerentem hastam ossibus avellere facile non poterat. et expressit moram quandam et molitionem extrahentis. ergo ‘receptat’  est frequenti concussione divellit. tale est et illud “clipeoque sinistram insertabam aptans”.

{{anchor+|384|[[Aeneis/Liber X#380|384.]]}} {{sc|}}quem non super occupat ‘quem super’  Lagum, subauditur ‘stantem’, super occupat quem non desuper occupat: ideo autem ‘desuper’, quia Pallas ad evellendam hastam fuerat inclinatus.

{{anchor+|385|[[Aeneis/Liber X#385|385.]]}} {{sc|}}Nam pallas ante rventem dum furit ordo est: nam eundem Pallas ante excipit, id est dolo interimit; ille enim incautus fuerat, furens propter crudelem mortem sodalis, unde et incautus fuerat.

{{anchor+|387|[[Aeneis/Liber X#385|387.]]}} {{sc|}}Tumido in pulmone et naturaliter tumido, et quia furebat. ‘in pulmone’  autem ‘recondit’  archaismos est pro ‘in pulmonem’,

{{anchor+|388|[[Aeneis/Liber X#385|388.]]}} {{sc|}}hinc sthenium petit pro ‘tunc’, loci adverbium pro temporis. rhoeti de gente vetusta anchemolum haec fabula in Latinis nusquam invenitur auctoribus. Avienus tamen, qui totum Livium iambis scripsit, hanc commemorat, dicens Graecam esse. Rhoetus ergo Marrubiorum rex fuerat in Italia, qui Anchemolo filio Casperiam superduxit novercam: hanc privignus stupravit. quo cognito cum eum pater persequeretur et ad poenam vocaret, fugiens ille se ad Turnum contulit: ad Daunum. merito ergo in bello Turni Dauni filio Anchemolus gratiam reddit. ‘gente’  autem ‘vetusta’  ideo, quia a Phorco, deo marino, originem ducere legitur. hoc totum Alexander Polyhistor tradit, quem Lucius Sulla civitate donavit.

{{anchor+|390|[[Aeneis/Liber X#390|390.]]}} {{sc|}}vos etiam gemini ut supra “tu quoque flaventem prima lanugine malas”.

{{anchor+|392|[[Aeneis/Liber X#390|392.]]}} {{sc|}}Svis etiam suis: Lucanus “et amissum fratrem lugentibus offert”. et est absolutum, suis omnibus, non suis parentibus tantum.

{{anchor+|393|[[Aeneis/Liber X#390|393.]]}} {{sc|}}Discrimina differentias.

{{anchor+|394|[[Aeneis/Liber X#390|394.]]}} {{sc|}}Thymbre pro ‘Thymber’, metri causa metaplasmum fecit: ipse enim superius ‘Thymber’  dixit. evandrius possessivum est modo, non patronymicon.

{{anchor+|395|[[Aeneis/Liber X#395|395.]]}} {{sc|}}decisa svum mire ‘suum’, tamquam dominum, a quo fuerat separata.

{{anchor+|396|[[Aeneis/Liber X#395|396.]]}} {{sc|}}Semianimesque micant digiti ferrumque retractant Ennii est, ut “oscitat in campis caput a cervice revulsum, semianimesque micant oculi lucemque requirunt”: quem versum ita ut fuit, transtulit ad suum carmen Varro Atacinus.

{{anchor+|397|[[Aeneis/Liber X#395|397.]]}} {{sc|}}Tuentes modo videntes, alibi defendentes significat.

{{anchor+|398|[[Aeneis/Liber X#395|398.]]}} {{sc|}}Dolor et pudor sic de Mezentio “aestuat ingens uno in corde pudor mixtoque insania luctu”. alii dolorem alicuius studii ardorem et promptam gloriae cupiditatem veterum more dictum volunt, ut Graeci πόνον appellant: Lucilius in quinto “nam omnibus unus dolor est captus labosque”.

{{anchor+|399|[[Aeneis/Liber X#395|399.]]}} {{sc|}}Fugientem rhoetea praeter id est praeterfugientem.

{{anchor+|400|[[Aeneis/Liber X#400|400.]]}} {{sc|}}tantumque morae fuit ilo subaudis: ad mortem Ili hoc spatium fuit tantum, et haec sola mora, quo minus Ilus periret. de cuius morte cum nihil dicat, intellegendum est.

{{anchor+|402|[[Aeneis/Liber X#400|402.]]}} {{sc|}}intercipit quia intercipi aliena dicuntur. tevthra ab eo quod est ‘hic Teuthras huius Teuthrae’, quomodo ‘Aeneas Aeneae’,

{{anchor+|403|[[Aeneis/Liber X#400|403.]]}} {{sc|}}Tyren ab eo quod est ‘hic Tyres’,

{{anchor+|404|[[Aeneis/Liber X#400|404.]]}} {{sc|}}semianimis potest et ‘semianimis’  ab eo quod est ‘semianimus’  legi.

{{anchor+|405|[[Aeneis/Liber X#405|405.]]}} {{sc|}}Optato id est ex voto: per aestatem enim venti frequenter optantur et quasi contingere videntur ex voto, quia †difficuli aestate validiores sunt.

{{anchor+|406|[[Aeneis/Liber X#405|406.]]}} {{sc|}}dispersa ex diversis locis.

{{anchor+|407|[[Aeneis/Liber X#405|407.]]}} {{sc|}}mediis absolute dixit. extenditur una sicut duces diversis locis commissa proelia continuaverant.

{{anchor+|408|[[Aeneis/Liber X#405|408.]]}} {{sc|}}Acies vulcania ideo abusus est, quia comparatio ad bellum pertinet: nam de igne aciem dicere satis incongruum est: ergo ‘acies Vulcania’  vis ignis, quae late per campos effunditur.

{{anchor+|409|[[Aeneis/Liber X#405|409.]]}} {{sc|}}ille sedens non quasi Pallas, pugnantibus suis, nihil agat, sed comparatur illius securitati huius voluntas. victor cui vota processerunt, voti compos, ἐπιτυχών . ovantes abusio est, non proprietas.

{{anchor+|410|[[Aeneis/Liber X#410|410.]]}} {{sc|}}Coit omnis in unum id est conpellitur: unanimiter omnes fortiter faciunt.

{{anchor+|411|[[Aeneis/Liber X#410|411.]]}} {{sc|}}Sed bellis acer ‘sed’  modo inceptiva particula est, ut in Sallustio saepius, sicut ‘at’  interdum: nam non est coniunctio ratiocinantis.

{{anchor+|412|[[Aeneis/Liber X#410|412.]]}} {{sc|}}In sva colligit arma post scutum se clausit, alibi “et se collegit in arma”.

{{anchor+|415|[[Aeneis/Liber X#415|415.]]}} {{sc|}}Elatam in ivgulum iugulo suo vulnus minantem.

{{anchor+|417|[[Aeneis/Liber X#415|417.]]}} {{sc|}}Fata canens quasi divinus. alii ‘cavens’  legunt; secundum quod non statim et divinus: nam et ab aliis audita cavere potuerat.

{{anchor+|418|[[Aeneis/Liber X#415|418.]]}} {{sc|}}Canentia lumina aut hypallage est pro ‘ipse canens’: aut physicam rem dixit; dicuntur enim pupillae mortis tempore albescere.

{{anchor+|419|[[Aeneis/Liber X#415|419.]]}} {{sc|}}Iniecere manum parcae traxerunt debitum sibi. et sermone usus est iuris: nam manus iniectio dicitur quotiens, nulla iudicis auctoritate expectata, rem nobis debitam vindicamus. telisque sacrarunt evandri multis experimentis ostenditur Vergilium subtiliter et aliud agentem ritum vetustissimorum sacrorum referre. hic ergo cum dicit ‘telisque sacrarunt Euandri’  docet, quidquid destinatum fuerit diis, id sacrum appellari. perveniri autem ad deos non posse, nisi libera ab onere corporis fuerit anima: quod nisi morte fieri non potest. oportune ergo his sacratum Halesum loquitur, cum inminebat interitus.

{{anchor+|421|[[Aeneis/Liber X#420|421.]]}} {{sc|}}Da nunc thybri pater vicinum invocat numen, circa cuius ripas bella tractantur: sic supra “tu dea, tu praesens nostro succurre labori”.

{{anchor+|422|[[Aeneis/Liber X#420|422.]]}} {{sc|}}duri aut fortis, aut asperi et crudelis in hostes.

{{anchor+|423|[[Aeneis/Liber X#420|423.]]}} {{sc|}}Tua quercus in tuis ripis creata. sane superius de speciebus stativi augurii dictum est, in quibus capillorem esse diximus, quod hoc loco tangit. capillor autem dicitur cum auspicato arbor capitur et consecratur Iovi Fulguri: dicit enim his versibus ‘da nunc, Thybri pater, ferro, quod missile libro, fortunam’  et reliqua, ‘haec arma exuviasque viri tua quercus habebit’: hic ergo cum arborem nominat, videtur veteris ritus inducere mentionem.

{{anchor+|424|[[Aeneis/Liber X#420|424.]]}} {{sc|}}Avdiit modo exaudiit et ad effectum deduxit, paulo post tantum audiit, ut “audiit Alcides iuvenem”. dum texit dum spoliat; nam tempus praesens est, non praeteritum ab eo quod est ‘tego’: sic Plautus “ego hunc hominem hodie texam pallio”. et ‘tegit’  ‘te’  primam syllabam corripit, ut tantum positione longa sit.

{{anchor+|425|[[Aeneis/Liber X#425|425.]]}} {{sc|}}inermum et ‘inermem’  dicimus et ‘inermum’,

{{anchor+|426|[[Aeneis/Liber X#425|426.]]}} {{sc|}}At non caede viri tanta perterrita sinit agmina subaudis ‘esse’,

{{anchor+|427|[[Aeneis/Liber X#425|427.]]}} {{sc|}}primus abantem ideo ‘primus’, quia comites eius exemplum secuti sunt; nam infert ‘sternitur Arcadiae proles sternuntur Etrusci’  et ‘agmina concurrunt ducibusque et viribus aequis’,

{{anchor+|428|[[Aeneis/Liber X#425|428.]]}} {{sc|}}oppositum obstantem, fortiter pugnantem. et quidam dubium volunt, utrum ‘pugnae oppositum’, an ‘nodum pugnae’, quod est melius. nodumque moramque bene addidit ‘moram’, ne ‘nodum’  aliud acciperemus: nam ‘nodus’  proprie est densa peditum multitudo, sicut ‘turma’  equitum, ut lectum est in disciplina militari. ‘nodum’  ergo pro difficultate accipe, quae vix possit resolvi.

{{anchor+|430|[[Aeneis/Liber X#430|430.]]}} {{sc|}}Grais inperdita corpora teucri quos Graeci perdere nequiverunt. Teucros autem accipimus quos secum duxit Aeneas; nam ait “quorum de numero qui sese in bella sequantur praestantes virtute legit”. aliter non procedit: nam paulo post erupturi sunt qui obsidentur in castris. ‘inperdita’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|432|[[Aeneis/Liber X#430|432.]]}} {{sc|}}Extremi addensent acies Lucanus “quantum pede prima relato constringit gyros acies”. ‘denseo’  autem secundae coniugationis est. nec turba moveri tela manvsque sinit Lucanus “gladiosque suos conpressa timebat”. quidam sane ‘turbam’  multitudinem accipiunt; nam plurali numero ‘turbas’  perturbationes dixerunt et strepitus: unde et Terentium “turbas lampadas” propter strepitum volunt dixisse, cum parcus senex ‹nec]2 puerperam per publicum duci suadeat nec strepitum per turbas adhiberi.

{{anchor+|438|[[Aeneis/Liber X#435|438.]]}} {{sc|}}Maiore sub hoste sub hostilitate: nam sub diversis hostibus pereunt.

{{anchor+|439|[[Aeneis/Liber X#435|439.]]}} {{sc|}}monet succedere lavso expositio talis est: monitus a sorore continuo secat agmen, atque ut vidit socios.

{{anchor+|442|[[Aeneis/Liber X#440|442.]]}} {{sc|}}feror pro ‘ferri debeo’, id est ire debeo.

{{anchor+|443|[[Aeneis/Liber X#440|443.]]}} {{sc|}}cuperem ipse parens spectator adesset aspere et amare dictum: multa enim mala graviora videntur si ante oculos nostros eveniant, quam si audiantur. tale est et in secundo de Polite “qui nati coram me cernere letum fecisti”: non enim obicit Pyrrho, quod occiderit, quia hoc ius belli exigebat, sed quare vidente patre: et his similia, ut “inpositique rogis iuvenes ante ora parentum” et “an fratris miseri letum ut crudele videres?” et “vidi oculos ante ipse meos” et “victum tendere palmas Ausonii videre”.

{{anchor+|444|[[Aeneis/Liber X#440|444.]]}} {{sc|}}Aequore ivsso pro ‘ipsi iussi’, et est usurpatum participium: nam ‘iubeor’  non dicimus, unde potest venire ‘iussus’, sic ergo hic participium usurpavit, ut Horatius verbum, dicens “haec ego procurare et idoneus imperor et non invitus”. ergo satis licenter dictum est, adeo ut huic loco {{wl|Q722683|Probus}} [hic corruptum] alogum adposuerit.

{{anchor+|445|[[Aeneis/Liber X#445|445.]]}} {{sc|}}Tum deinde.

{{anchor+|446|[[Aeneis/Liber X#445|446.]]}} {{sc|}}stupet in turno id est in Turnum intuens.

{{anchor+|447|[[Aeneis/Liber X#445|447.]]}} {{sc|}}omnia quae omnia? an circa Turni arma et corpus?

{{anchor+|448|[[Aeneis/Liber X#445|448.]]}} {{sc|}}Tyranni regis superbi.

{{anchor+|449|[[Aeneis/Liber X#445|449.]]}} {{sc|}}Aut spoliis ego iam raptis lavdabor opimis aut leto insigni dilemma argumentum, quod est ab utraque parte firmissimum et concludit adversarium. spoliis opimis quae dux duci detrahit, ut diximus supra, sunt spolia opima.

{{anchor+|450|[[Aeneis/Liber X#450|450.]]}} {{sc|}}sorti pater aequus utrique est ‘sorti’  pro ‘casui’  et ‘fortunae’, aequus hoc est aequo animo feret, si cecidero: quia dixerat Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’,

{{anchor+|452|[[Aeneis/Liber X#450|452.]]}} {{sc|}}Frigidus arcadibus coit in praecordia sanguis praesagio mortis futurae.

{{anchor+|453|[[Aeneis/Liber X#450|453.]]}} {{sc|}}pedes apparat ire ne videatur pugnae iniquitate vicisse.

{{anchor+|454|[[Aeneis/Liber X#450|454.]]}} {{sc|}}Specula cum vidit ab alta hoc ad currus altitudinem spectat, leo ad Turni violentiam atque feritatem. et est ordo: utque leo advolat, talis est Turni imago venientis.

{{anchor+|457|[[Aeneis/Liber X#455|457.]]}} {{sc|}}Contigvum postquam vidit eum venisse intra iactum teli, scilicet ut posset feriri.

{{anchor+|458|[[Aeneis/Liber X#455|458.]]}} {{sc|}}Ire prior pallas subaudis ‘voluit’, alii ‘ire’  pro ‘it’  legunt, ut sit infinitivus pro indicativo. si qua si quo modo. fors fortuna. et dictum est propter illud “audentes fortuna iuvat”. avsum num pro ‘audentem’ ?

{{anchor+|460|[[Aeneis/Liber X#460|460.]]}} {{sc|}}per patris hospitium deest ‘mei’,

{{anchor+|461|[[Aeneis/Liber X#460|461.]]}} {{sc|}}Te precor alcide supra contra inferiorem hostem fluminis imploravit auxilium: nunc contra hostem maiorem viribus deum invocat virtute praestantem.

{{anchor+|462|[[Aeneis/Liber X#460|462.]]}} {{sc|}}Cernat semineci ad illud quod ait Turnus ‘cuperem ipse parens spectator adesset’  hic dicit ‘ipse suum cernat interitum’,

{{anchor+|463|[[Aeneis/Liber X#460|463.]]}} {{sc|}}Victoremque ferant morientia lumina turni Donatus dicit ‘meminerint’, sed melius est ‘sustineant’, quasi pondus et poenam: nec enim meminisse possunt oculi.

{{anchor+|465|[[Aeneis/Liber X#465|465.]]}} {{sc|}}Lacrimasque effundit inanes hic ostendit eventum futurum.

{{anchor+|467|[[Aeneis/Liber X#465|467.]]}} {{sc|}}Stat sva cuique dies sectis philosophorum poetae pro qualitate negotiorum semper utuntur, nec se umquam ad unam alligant nisi quorum hoc propositum est, ut fecit Lucretius, qui Epicureos tantum secutus est. scimus autem inter se sectas esse contrarias: unde fit ut in uno poeta aliqua contraria inveniamus, non ex ipsius vitio, sed ex varietate sectarum. illud namque quod ait in quarto “sed misera ante diem”, Epicureorum est, qui casibus cuncta concedunt: nunc quod dicit ‘stat sua cuique dies’, stoicorum est, qui dicunt fatorum statuta servari. sane prudenter fecit ut fluxam et vagam opinionem Epicureorum daret homini, id est sibi, — nam illud ex persona poetae dictum — hanc autem validam daret Iovi: nam stoici et nimiae virtutis sunt et cultores deorum. ‘stat’  autem fixa est. ‘dies’  vero tempus vitae; nam feminino usus est genere: cum enim masculino utimur, re vera diem significamus. sane prudenter negaturus a causa coepit, quia qui rogat, dum suspensus expectatione est, potest audire causam, cur sibi postea negatum sit; ceterum si statim neges, non admittit excusationem: ideo negaturus Iuppiter sic coepit. breve tempus vitae quia quandoque finitur: ipse paulo post “Rhaebe diu, res si qua diu mortalibus ulla est, viximus”, item Cicero “quid est enim hoc ipsum diu, in quo est aliquid extremum?”

{{anchor+|468|[[Aeneis/Liber X#465|468.]]}} {{sc|}}Omnibus est magna consolatio, quae ostendit non esse dolenda communia. quis enim indignetur, contingere eum quod omnium est? sed famam extendere factis contra illud quod occurrebat, vitanda esse ardua, si communis omnibus mors esset, vita brevis, dicit ideo amandas esse virtutes, ut vitae brevitas fama et gloriae meritis possit augeri.

{{anchor+|469|[[Aeneis/Liber X#465|469.]]}} {{sc|}}Opus officium.

{{anchor+|470|[[Aeneis/Liber X#470|470.]]}} {{sc|}}Gnati deum ut Achilles Thetidis, Memnon Aurorae, Ascalaphus Martis.

{{anchor+|471|[[Aeneis/Liber X#470|471.]]}} {{sc|}}Sarpedon secundum Vergilii declinationem, ut “nothum Sarpedonis alti”, paenultima habebit accentum in nominativo; secundum Homerum, qui et Sarpedontos et Sarpedonos facit, et ultima et paenultima syllaba habet accentum. etiam sva turnum multi ‘et iam’  legunt, ut sit ‘ecce’, et pertinet ad consolationem si cito periturus est ille qui vincit.

{{anchor+|472|[[Aeneis/Liber X#470|472.]]}} {{sc|}}Metas fines, ut “his ego nec metas rerum nec tempora pono”. pervenit bene ad exprimendum celerem mortis adventum praeterito usus est tempore.

{{anchor+|473|[[Aeneis/Liber X#470|473.]]}} {{sc|}}Rutvlorum reicit arvis respiciendo fecit partem feliciorem, ut “aspice nos hoc tantum”: quicquid enim Iuppiter videt, admodum iuvat. reicit ‘re’  naturaliter brevis est et eam pro longa posuit: sic alibi “reice, ne maculis infuscet vellera pullis”: quod licet possit excusari, quia cum facit ‘reieci’, ‘i’  inter duas vocales posita, producit superiorem, ut dicamus longam eam esse spe, quia per declinationem longa futura est: tamen quia in hac re argumentum magis est quam ratio, dicamus ectasin factam, quae poetis plerumque conceditur.

{{anchor+|475|[[Aeneis/Liber X#475|475.]]}} {{sc|}}Fulgentem diripit ensem ne iacto telo inermis esset.

{{anchor+|477|[[Aeneis/Liber X#475|477.]]}} {{sc|}}Viam molita hoc est cum difficultate quaesivit: per quod et soliditas clipei, et minus firmus hastae iactus ostenditur.

{{anchor+|478|[[Aeneis/Liber X#475|478.]]}} {{sc|}}strinxit tactu modico praeteriit: ita enim ab antiquis dicebatur: et est significatio levis vulneris.

{{anchor+|479|[[Aeneis/Liber X#475|479.]]}} {{sc|}}ferro praefixum robur periphrasis hastae.

{{anchor+|481|[[Aeneis/Liber X#480|481.]]}} {{sc|}}Nunc mage sit legitur et ‘nunc magis est’, unus tamen sensus est. sed si ‘mage’  legamus, propter metrum dictum est pro ‘magis’, sicut etiam ‘pote’  pro ‘potis’: Persius “qui pote? vis dicam? nugaris, cum tibi, calve”: quod adeo in usum venit, ut etiam in prosa inveniatur: Cicero in frumentaria “mage condemnatum hominem in iudicium adducere non posse”. penetrabile pro ‘penetrale’  dicitur: nam quod penetrat ‘penetrale’  dicitur, quod autem penetratur ‘penetrabile’,

{{anchor+|482|[[Aeneis/Liber X#480|482.]]}} {{sc|}}tot ferri terga non dicit quot terga, sed multa.

{{anchor+|483|[[Aeneis/Liber X#480|483.]]}} {{sc|}}cum pellis quidam ‘pellis’  humiliter dictum accipiunt.

{{anchor+|484|[[Aeneis/Liber X#480|484.]]}} {{sc|}}Cuspis ingens ita accipiendum est, ne incongruum sit, de puero si dixeris ‘ingens pectus’, sane cuspidem abusive pro hastae mucrone posuit.

{{anchor+|485|[[Aeneis/Liber X#485|485.]]}} {{sc|}}Et pectus perforat hic subdistinguendum, ut ‘ingens’, sicut diximus, ad superiora possit referri.

{{anchor+|487|[[Aeneis/Liber X#485|487.]]}} {{sc|}}Animusque sequvntur ‘animus’  pro anima: nam animus consilii est, anima vitae. quidam secundum Epicureos animam per totum corpus divisam esse volunt, et exinde posse fieri ut quis amputata parte corporis vivat: animum vero esse τὸ ἡγεμονικὸν animae, sine quo vivere non possumus: ergo secundum sectam sibi notam poetam locutum.

{{anchor+|488|[[Aeneis/Liber X#485|488.]]}} {{sc|}}sonitum super arma dedere {{wl|Q6691|Homeri}} est ἀράβησε δὲ τεύχε’  ἐπ’  αὐτῷ .

{{anchor+|491|[[Aeneis/Liber X#490|491.]]}} {{sc|}}Referte evandro potest et hic distingui, potest et supra ‘referte’, ut sit ‘Euandro remitto qualem meruit filium’,

{{anchor+|493|[[Aeneis/Liber X#490|493.]]}} {{sc|}}quidquid pro ‘quodcumque’: Plautus in Bacchidibus “quidquid est nomen sibi” (Bac. 25). solamen hvmandi est solacium dolentis scilicet patris: quia hoc solacium est viventium, humare defunctos.

{{anchor+|494|[[Aeneis/Liber X#490|494.]]}} {{sc|}}Stabunt constabunt. hoc ergo dicit: non illi parvo, non parvo periculo, constabunt Aeneae hospitia. et est proverbialis sensus.

{{anchor+|496|[[Aeneis/Liber X#495|496.]]}} {{sc|}}Baltei potest et synaeresis esse ‘baltei’, potest et hypermetrus versus; nam sequens a vocali inchoat. balteus autem a numero singulari masculini est tantum generis: Iuvenalis “balteus et tunicae et cristae”: in numero vero plurali et neutri: idem Iuvenalis “quotiens rumoribus ulciscuntur baltea”.

{{anchor+|497|[[Aeneis/Liber X#495|497.]]}} {{sc|}}Inpressumque nefas insculptum Danaidum nefas. Donatus tamen ‘inpressum’  dicit coactum, quod a patre conpulsae sunt facere. sane fabula talis est. Aegyptus et Danaus fratres fuere. sed cum inter eos contentio de Memphidis imperio fuisset, multis saepe †aduotus contumeliis Danaus fratri Aegypto cessit imperio et relicta ‹patria› ad Peloponnesum perrexit. cuius cives ibi rex factus a suo nomine Danaos appellavit. quod cum Aegyptum momordisset, veritus, ne Danaus de filiabus per generos et nepotes auxilia conquireret, fraude concepta, filiis suis quinquaginta fratris filias in matrimonium postulavit. quas Danaus, dolorem exilii retinens, mox promisit. sed cum factae essent nuptiae, sponsae omnes sponsos suos, monente patre Danao, nuptiali nocte necaverunt: sola Hypermestra servato Lynceo fugam dedit, qui post adeptus patruum Danaum interemit. hae Danaides apud inferos hanc poenam habuisse dicuntur, ut in dolium pertusum aquam mittant. nefas declinatione caret. sub nocte pro ‘in nocte’,

{{anchor+|499|[[Aeneis/Liber X#495|499.]]}} {{sc|}}Clonus evrytides laus ab artifice, ut “mira quem fecerat arte Lycaon”, item “divini opus Alcimedontis”. caelaverat auro non auro caelaverat, sed in auro.

{{anchor+|500|[[Aeneis/Liber X#500|500.]]}} {{sc|}}ovat iactat, gloriatur. et est ordo, quo spolio potitus ovat gaudetque.

{{anchor+|501|[[Aeneis/Liber X#500|501.]]}} {{sc|}}Nescia mens hominum hoc ad Turnum pertinet: quia propter hunc periturus est balteum, quem nunc se sustulisse laetatur.

{{anchor+|502|[[Aeneis/Liber X#500|502.]]}} {{sc|}}servare modum num quia ‘nescia’, ideo ‘nec servare modum’ ? sublata elata.

{{anchor+|503|[[Aeneis/Liber X#500|503.]]}} {{sc|}}Magno cum optaverit emptum ‘magno emptum’, scilicet pretio: sci et alibi “et magno mercentur Atridae”. et est sensus talis: erit tempus quo Turnus optabit quovis pretio redimere, ne ipse Pallantem occidisse videatur.

{{anchor+|505|[[Aeneis/Liber X#505|505.]]}} {{sc|}}Multo gemitu cum multo gemitu. multo gemitu lacrimis: minus est hic ‘cum’,

{{anchor+|507|[[Aeneis/Liber X#505|507.]]}} {{sc|}}O dolor hos duos versus plerique a poeta dictos volunt, alii a sociis qui reportant cadaver. ‘dolor’  autem propter illud ‘haec te prima dies bello dedit, haec eadem aufert’, ‘decus’  propter illud ‘cum tamen ingentes Rutulorum linquis acervos’,

{{anchor+|510|[[Aeneis/Liber X#510|510.]]}} {{sc|}}mali tanti de morte Pallantis scilicet, ut postea inferantur quae praeterea addit. certior auctor id est nuntius verus.

{{anchor+|511|[[Aeneis/Liber X#510|511.]]}} {{sc|}}Tenvi discrimine leti modico mortis interstitio: per quod magna Pallantis virtus ostenditur, quo interempto omnis est in fugam conversus exercitus.

{{anchor+|512|[[Aeneis/Liber X#510|512.]]}} {{sc|}}Versis fugatis.

{{anchor+|513|[[Aeneis/Liber X#510|513.]]}} {{sc|}}latumque per agmen ‘latum limitem ardens agit per agmen’, id est facit: sic melius, quam si dicas ‘latum per agmen’, ergo sic intellegamus, aut per ordinem, aut per hypallagen; nam et supra sic ait “haec ego vasta dabo et lato te limite ducam”.

{{anchor+|515|[[Aeneis/Liber X#515|515.]]}} {{sc|}}Pallas evander in ipsis omnia sunt oculis erat rectum: Pallas, Euander, mensae quas advena primas tunc adiit, dextraeque datae, in ipsis omnia sunt oculis. sed perite scissa est narratio, per quam animus Aeneae perturbatus exprimitur.

{{anchor+|517|[[Aeneis/Liber X#515|517.]]}} {{sc|}}tunc adiit quidam ‘tunc’  pro ‘quondam’  accipiunt.

{{anchor+|518|[[Aeneis/Liber X#515|518.]]}} {{sc|}}quattvor hic ivvenes emphasis virtutis quod multos, quod iuvenes, quod armatos, quod rapit: minus enim fuerat si dixisset ‘capit’: unde in XI. “vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris inferias”.

{{anchor+|519|[[Aeneis/Liber X#515|519.]]}} {{sc|}}Inferias quos immolet umbris inferiae sunt sacra mortuorum, quod inferis solvuntur. sane mos erat in sepulchris virorum fortium captivos necari: quod postquam crudele visum est, placuit gladiatores ante sepulchra dimicare, qui a bustis bustuarii appellati sunt.

{{anchor+|520|[[Aeneis/Liber X#520|520.]]}} {{sc|}}Captivo sanguine pro ‘captivorum’, ut “captivi pendent currus”, item “captivaque vestis congeritur”: et est, ut diximus, speciosus ornatus.

{{anchor+|521|[[Aeneis/Liber X#520|521.]]}} {{sc|}}Mago dativus est, ut supra “Ilo namque procul”. contenderat adversum iecerat.

{{anchor+|522|[[Aeneis/Liber X#520|522.]]}} {{sc|}}ille astu ‘astu’  pro scientia bellica. subit subsidit.

{{anchor+|524|[[Aeneis/Liber X#520|524.]]}} {{sc|}}Per patrios manes et spes surgentis ivli per eas personas rogat, propter quas precatur. et bene, ut in belli calore, breviter omnes locos ad impetrandam veniam conplectitur.

{{anchor+|526|[[Aeneis/Liber X#525|526.]]}} {{sc|}}Penitus defossa talenta multi enim divitias suas obruebant: unde Horatius “quid iuvat inmensum te argenti pondus et auri furtim defossa timidum deponere terra?” sane melius ‘infossa’  diceret, quam ‘defossa’, ad quod est metri necessitate conpulsus: nam fugit dubiam syllabam. et quidam volunt, tria genera argenti vel auri poetam conplexum, signatum, factum, infectum: signatum, quod in vasis et signis, ut ‘caelati argenti’; infectum quod in massis, ut ‘infectique mihi’, atqui talentum non ad numerum solet, sed ad pondus referri; nisi forte usum temporis sui heroicis temporibus poeta voluerit applicare.

{{anchor+|528|[[Aeneis/Liber X#525|528.]]}} {{sc|}}Non hic victoria teucrum vertitur in meo scilicet interitu. Lucanus “non pondera rerum, nec momenta sumus”.

{{anchor+|529|[[Aeneis/Liber X#525|529.]]}} {{sc|}}dabit discrimina ‘dabit’  aut conpensabit, aut faciet, ut “quas turbas dedit”. ‘discrimina’  autem differentiam circa eventum et victoriam.

{{anchor+|532|[[Aeneis/Liber X#530|532.]]}} {{sc|}}Gnatis parce tuis ‘talenta parce’  per accusativum Plautine dictum, qui ait in Milite “parce vocem” (Mil. 1220). sane qui in Vergilium scripsit declamationes, de hoc loco hoc ait ex persona Aeneae: ‘in{{wl|Q722683|Probus}} es, qui aut regi dones, aut filios exheredes’, ‘parce’  autem est secundum antiquos ‘serva’, ut apud Lucilium et Ennium invenitur. quod autem dicit ‘gnatis parce tuis’, cum supra dixerit ‘gnatoque patrique’, non est contrarium: nam ‘liberos’  etiam unum dicimus filium, adeo ut Terentius etiam filiam ‘liberos’  dixerit, ut in Hecyra “qui illum dignum decreverunt, suos cui liberos committerent”, ubi pater de filio ad uxorem loquitur. ergo usurpavit, respiciens ad ‘liberos’, ut gnatos de uno diceret. commercia vicissitudines et ignoscendi facultatem; vel captivorum redemptionem.

{{anchor+|533|[[Aeneis/Liber X#530|533.]]}} {{sc|}}iam tum pallante perempto pro ‘iam tum cum Pallantem peremit’,

{{anchor+|534|[[Aeneis/Liber X#530|534.]]}} {{sc|}}hoc patris Anchisae manes idem sentire et patrem et filium dicit, quasi hoc commodum ad illos pertineat.

{{anchor+|537|[[Aeneis/Liber X#535|537.]]}} {{sc|}}Nec procul haemonides hoc nomen licet possit esse patronymicon, quia in ‘des’  exit, ut dicamus Haemonis filius, tamen melius est ut id proprium esse dicamus, quia nusquam aliud nomen eius aut praemissum est aut secutum: ergo simile est patronymico, ut sit ‘Haemonides’  sicut Thucydides.

{{anchor+|538|[[Aeneis/Liber X#535|538.]]}} {{sc|}}Infula fascia in modum diadematis, a qua vittae ab utraque parte dependent: quae plerumque lata est, plerumque tortilis de albo et cocco.

{{anchor+|539|[[Aeneis/Liber X#535|539.]]}} {{sc|}}Insignibus armis Asper sic legit et utitur Sallustii exemplo, qui ait “equo atque armis insignibus”: {{wl|Q722683|Probus}} vero ‘insignibus albis’  dicit legendum, ut vestes albas accipiamus, quae sunt sacerdotibus congruae, sicut Statius de Amphiarao dicit.

{{anchor+|540|[[Aeneis/Liber X#540|540.]]}} {{sc|}}agit campo insequitur per campum.

{{anchor+|541|[[Aeneis/Liber X#540|541.]]}} {{sc|}}Immolat quasi victimam, ut ille consueverat: nam hoc verbo ad sacerdotis nomen adlusit. sane immolari proprie dicuntur hostiae, non cum caeduntur, sed cum accipiunt molam salsam: Cato in originibus ita ait “Lavini boves immolatos, prius quam caederentur profugisse in †siciliam”. ingentique umbra tegit aut magnitudine corporis sui, aut clipei obumbrat eius cadaver: aut ‘ingenti umbra’, id est morte tegit, ut “in aeternam clauduntur lumina noctem”: aut ‘ingenti umbra tegit’  secundum usum accipiendum, id est insultatione eum opprimit et adumbrat, ut superatos dicimus adumbratos: aut ‘ingenti umbra tegit’  †aut inferior tegat adversum hostes a fortiore quod institutum vivunt causa spoliorum detrahendorum: sequitur enim ‘arma Serestus lecta refert humeris’, serestus Serestos duos intellegamus, unum in castris et unum cum Aenea: nam Troiani nondum erupere de castris, ut intellegamus eum quem supra dixit. ergo duo sunt; nec mirum, cum et ipse dixerit, quod exemplo esse possit “Assaracique duo”.

{{anchor+|542|[[Aeneis/Liber X#540|542.]]}} {{sc|}}Lecta refert proprie dixit: nam spolia quae aptantur tropaeis, legi dicuntur, id est eligi. tibi rex gradive ut “tibi, Phoebe, sacravit”. tropaeum declinatio latina est, unde paenultima habebit accentum; in numero vero plurali quia tropaea dicimus, sicut Graeci, nec aliquid inde mutilamus, erit in antepaenultima accentus, sicut apud Graecos.

{{anchor+|543|[[Aeneis/Liber X#540|543.]]}} {{sc|}}Instavrant acies κατὰ τὸ σιωπώμενον ante fusas accipimus ex eo quod dixit ‘instaurant’, vulcani stirpe creatus notandum stirpem de patre dictam, cum semper de longa generis significatione dicatur.

{{anchor+|544|[[Aeneis/Liber X#540|544.]]}} {{sc|}}veniens pro ‘qui venerat’,

{{anchor+|545|[[Aeneis/Liber X#545|545.]]}} {{sc|}}Dardanides patronymicon a maioribus. anxyris ense sinistram quidam ex hoc volunt intellegi etiam Umbronem occisum: constat enim vere ab Aenea occisum, sicut ipse in catalogo ait “sed non Dardaniae medicari cuspidis ictum evaluit”.

{{anchor+|546|[[Aeneis/Liber X#545|546.]]}} {{sc|}}deiecerat plusquamperfecto usus est ad exprimendam celeritatem, ut “suras incluserat auro”.

{{anchor+|547|[[Aeneis/Liber X#545|547.]]}} {{sc|}}Dixerat ille aliquid proverbialiter dictum est, ac si diceret, non mirum sic occisum esse eum qui sibi plurimum adrogabat. Cornutus ut sordidum inprobat.

{{anchor+|548|[[Aeneis/Liber X#545|548.]]}} {{sc|}}Caeloque animum fortasse ferebat forte se exaequaverat caelo, ut de Aenea Drances “quibus caelo te laudibus aequem”: aut ‘ferebat’  elevabat, quod solus esset maiore senectute victurus, debellatis omnibus, id est Aenea cum suis.

{{anchor+|549|[[Aeneis/Liber X#545|549.]]}} {{sc|}}longos pro ‘multos’,

{{anchor+|551|[[Aeneis/Liber X#550|551.]]}} {{sc|}}Silvicolae favno dryope quem nympha crearat Faunus hoc loco quidam rusticus intellegendus est, non deus, sicut supra Anxyr, quem legimus Iovem. alii Fauni filium, sed antequam Faunus in deorum numero reciperetur. non nulli etiam nympham non deam volunt, sed Graece sponsam dictam, vel quae recens nupta sit, ne incredibile sit ex duobus numinibus procreatum esse mortalem: quamquam haec numina secundum Aristotelem aliquando moriantur: nam et Eryx, Veneris et Neptuni filius, ab Hercule occisus est.

{{anchor+|552|[[Aeneis/Liber X#550|552.]]}} {{sc|}}Ille reducta id est longa, ut “interea videt Aeneas in valle reducta”. et intellegimus protenta hasta Tarquiti arma esse inpedita. alii ‘reducta’  retro acta dicunt, quod non procedit.

{{anchor+|553|[[Aeneis/Liber X#550|553.]]}} {{sc|}}inpedit non permisit usui esse ad protegendum Tarquitum.

{{anchor+|555|[[Aeneis/Liber X#555|555.]]}} {{sc|}}deturbat terrae hoc est in terram.

{{anchor+|556|[[Aeneis/Liber X#555|556.]]}} {{sc|}}super haec inimico pectore fatur quaeritur quid tantum iste commiserat, ut sic saeviret Aeneas? sed ubique de morte Pallantis obicitur dolor.

{{anchor+|557|[[Aeneis/Liber X#555|557.]]}} {{sc|}}Istic nunc sarcasmos est, id est hostilis inrisio. ‘istic’  autem pro ‘hic’, non te optima mater utrum vere mater, an terra patria?

{{anchor+|558|[[Aeneis/Liber X#555|558.]]}} {{sc|}}Patrio sepulchro aut etiam hinc apparet, Faunum hominem fuisse: aut, ut quidam volunt, potest hoc ad matrem referri, ut dicat Aeneas quod mater eum sepelire non possit in sui patris monumentis, id est in avi eius materni.

{{anchor+|559|[[Aeneis/Liber X#555|559.]]}} {{sc|}}alitibus feris σαρκοφάγοις οἰωνοῖς : Plautus “avi me ferae similem faciam, ut praedicas” (Capt. 123).

{{anchor+|560|[[Aeneis/Liber X#560|560.]]}} {{sc|}}Inpasti ita avidi, ut semper credantur inpasti, sicut de harpyiis dixit “et pallida semper ora fame”, quasi fame.

{{anchor+|561|[[Aeneis/Liber X#560|561.]]}} {{sc|}}prima agmina qui agminis erant primi.

{{anchor+|562|[[Aeneis/Liber X#560|562.]]}} {{sc|}}fortemque numam fuluvmque camertem fulvum ξανθόν . horum in catalogo meminit.

{{anchor+|564|[[Aeneis/Liber X#560|564.]]}} {{sc|}}Avsonidum pro ‘Ausonidarum’, sicut ‘deum’  pro ‘deorum’: nam ‘Ausonidum’  a genere feminino venit ut ‘haec Ausonis’  et ‘hae Ausonides’, ‘Ausonidarum’  vero venit ab eo quod est ‘hic Ausonida huius Ausonidae’, tacitis regnavit amyclis inter Caietam et Terracinam oppidum constitutum est a Laconibus, qui comites Castoris et Pollucis fuerunt — cum Glauco, filio Minois, in Italiam venerunt et misti cum Ausonis — et ab Amyclis, provinciae Laconicae civitate, ei inditum nomen est. Lacones itaque isti cum secundum Pythagoream sectam a caede omnium animalium abstinerent — unde Iuvenalis “cunctis animalibus abstinuit qui tamquam homine” — et ex vicinis paludibus natas serpentes occidere nefas putarent, ab iisdem interempti sunt: unde Amyclas tacitas dicit, id est Pythagoreas: nam Pythagorica virtus est quinquennale silentium. Cicero propter nimiam modestiam perisse illos ait, dum a finitimis accipiunt iniurias et tacent eas. est et alia expositio: cum frequenter falso nuntiarentur hostes et inani terrore civitas quassaretur, lata lege cautum est ne quis umquam hostis nuntiaret adventum. postea cum vere hostis veniret, nullo nuntiante, ex inproviso civitas capta est: unde tacitae Amyclae dictae sunt, quod periere silentio. hinc est quod ait Lucilius “mihi necesse est loqui: nam scio Amyclas tacendo perisse”. vel ‘tacitis’  de quibus taceatur, id est ignobiles et non dignae aliqua opinione: vel hypallage est pro ‘ipse tacitus’,

{{anchor+|565|[[Aeneis/Liber X#565|565.]]}} {{sc|}}Aegaeon qualis ipse est qui et Briareus dicitur, Caeli et Terrae filius. alii hunc ex Terra et Ponto natum dicunt, qui habuit Cottum et Gygen fratres. hic contra Titanas Iovi adfuisse dicitur, vel, ut quidam volunt, Saturno. ignem pectoribus arsisse Asper dicit, ignem hunc animae intellegendum calorem, venientem ex ferocia, ut sit ‘cum vim suae crudelitatis efflaret’, ut in georgicis “spirantem naribus ignem” de equo. alii ignem hunc fulminis volunt, ut sit dictum quemadmodum in primo “illum expirantem transfixo pectore flammas”. sane notandum ‘ignem arsisse’, cum igni alia res ardeat.

{{anchor+|567|[[Aeneis/Liber X#565|567.]]}} {{sc|}}iovis cum fulmina contra quia dicitur flammam emisisse oribus suis contra Iovis fulmen. {{wl|Q6691|Homerus}} nihil dicit aliud, quam centum manus eum habuisse et auxilio eum Iovi adversus Neptunum, Iunonem et Minervam fuisse. et forte aut suum ignem, aut Iovis, acceptum spirasse pro eo, ut sit ‘contra’  non adversus Iovem, sed similiter, a pari, ut Terentius in Adelphis in capite comoediae “ille ut item contra me habeat facio sedulo”.

{{anchor+|568|[[Aeneis/Liber X#565|568.]]}} {{sc|}}paribus id est inter se paribus.

{{anchor+|569|[[Aeneis/Liber X#565|569.]]}} {{sc|}}Sic ut non unam manum putares: namque ad hoc pertinet comparatio, ut intellegamus, eum multitudinis vice dimicasse. desaevit autem hic valde saevit, alias saevire desinit.

{{anchor+|570|[[Aeneis/Liber X#570|570.]]}} {{sc|}}Intepvit mucro nimia scilicet caede.

{{anchor+|571|[[Aeneis/Liber X#570|571.]]}} {{sc|}}Quadriivges propter homoeoteleuton noluit dicere ‘quadriiugos’, et contulit se ad aliam declinationem: nam et ‘quadriiuges’  et ‘quadriiugos’  dicimus, sicut ‘inermis’  et ‘inermus’, ‘exanimis’  et ‘exanimus’,

{{anchor+|572|[[Aeneis/Liber X#570|572.]]}} {{sc|}}Atque illi equi scilicet, nam ad superiora retulit: quod sciendum est esse vitiosum; interposuit enim ‘adversaque pectora’, longe gradientem longis gradibus incedentem: et est militaris incessus. aut e longinquo.

{{anchor+|574|[[Aeneis/Liber X#570|574.]]}} {{sc|}}effunduntque ducem et hoc loco omisit occisum, ut supra “Dardanides contra furit”.

{{anchor+|575|[[Aeneis/Liber X#575|575.]]}} {{sc|}}Biivgis erit nominativus ‘hic biiugus’: nam alias biiugibus faceret, si esset tertiae formae ab eo quod est ‘hic biiugis, huius biiugis’,

{{anchor+|579|[[Aeneis/Liber X#575|579.]]}} {{sc|}}adversaque ingens hoc est adversus ipse cum hasta apparuit. et bene ‘ingens’  visus, cum adversa hasta minaretur.

{{anchor+|581|[[Aeneis/Liber X#580|581.]]}} {{sc|}}Non diomedis equos nec currum cernis achillis duos obicit a quibus est victus Aeneas, nec tamen usquequaque: nam eorum impetus evitavit.

{{anchor+|583|[[Aeneis/Liber X#580|583.]]}} {{sc|}}vesano hic poeta adfectionem suam accommodavit dicendo ‘vesano’,

{{anchor+|585|[[Aeneis/Liber X#585|585.]]}} {{sc|}}Dicta parat potest legi et ‘dicta parat contra’,

{{anchor+|586|[[Aeneis/Liber X#585|586.]]}} {{sc|}}Pronus pendens ‘pronus’  nomen est, nam et comparatur, ut ‘pronior’, si autem participium esset, fieret vitiosa elocutio sine interpositione coniunctionis.

{{anchor+|587|[[Aeneis/Liber X#585|587.]]}} {{sc|}}admonvit praeterito praesenti. proiecto extento, ut “proiectaque saxa Pachyni”. proiecto] id est ante iacto.

{{anchor+|592|[[Aeneis/Liber X#590|592.]]}} {{sc|}}Lucage nulla tuos currus fuga segnis equorum prodidit a. v. v. e. h. v. haec adlocutio contraria est superiori, hoc enim continet: obiecisti mihi quod sim et a Diomede et ab Achille conversus in fugam; te vero, o Lucage, nec equorum tarditas prodidit, quod mihi contigit cum a Diomede occisus est Pandarus qui in eodem curru dimicabat, nec aliqua umbra equi tui sunt territi, quod factum saepius in Homero legitur, sicut et paulo post Turnum agit imago bella deserere. potest tamen et ad illud referri quo tempore eum ab Achille nube cava Neptunus eripuit, ut in quinto commemoratur. potest et ad aliud referri, quod Niphaeus paulo ante ab equis suis proditus est.

{{anchor+|594|[[Aeneis/Liber X#590|594.]]}} {{sc|}}Ipse rotis saliens sarcasmos est; nam per inrisionem dictum est, qui non morte deiectus es: ille enim vulneratus ceciderat. ‘rotis’  autem curru, a parte totum.

{{anchor+|598|[[Aeneis/Liber X#595|598.]]}} {{sc|}}Sine permitte, relinque, patere, id est συγχώρησον .

{{anchor+|601|[[Aeneis/Liber X#600|601.]]}} {{sc|}}Latebras animae pectus definitio est pectoris, id est in quo anima latet et continetur.

{{anchor+|602|[[Aeneis/Liber X#600|602.]]}} {{sc|}}Edebat quasi ad spectaculum: unde et munerum editores vocantur. funera caedes, ut “quis funera fando explicet”.

{{anchor+|603|[[Aeneis/Liber X#600|603.]]}} {{sc|}}torrentis aquae notandum quod ‘aquae’  addiderit, cum absolute ‘torrens’  dicatur.

{{anchor+|604|[[Aeneis/Liber X#600|604.]]}} {{sc|}}more furens exposuit superiora epitheta. tandem erumpunt solutam obsidionem ostendit.

{{anchor+|605|[[Aeneis/Liber X#605|605.]]}} {{sc|}}ascanius puer syllepsis. est ordo: Ascanius et iuventus; nam ‘obsessa’  et ad Ascanium pertinet.

{{anchor+|608|[[Aeneis/Liber X#605|608.]]}} {{sc|}}Ut rebare ut arbitrabaris, verum est quod Troiani Veneris virtute nituntur. et dictum est per ironiam: nam superfluo quidam hanc orationem simpliciter dictam volunt, ut re vera dicat Iuppiter per se nihil posse Troianos. quod falsum est, adeo ut Iunonis oratio ad ironiam, non ad simplicia verba respondeat. nec te sententia fallit hoc per parenthesin dictum est.

{{anchor+|609|[[Aeneis/Liber X#605|609.]]}} {{sc|}}Vivida id est fortis, ut “sed bello vivida virtus”.

{{anchor+|611|[[Aeneis/Liber X#610|611.]]}} {{sc|}}Cui ivno summissa humilis. et quia intellexit obliqua Troianorum accusatione inpugnari suum pudorem, etiam ipsa respondet oblique.

{{anchor+|612|[[Aeneis/Liber X#610|612.]]}} {{sc|}}Tristia vel quae tristem faciant: vel quae severa: Terentius “tristis veritas inest in vultu atque in verbis fides”, item contra Vergilius “furias amnemque severum”, id est tristem.

{{anchor+|615|[[Aeneis/Liber X#615|615.]]}} {{sc|}}Quin ut non: nam confirmativa particula est. quidam hunc ordinem esse volunt: namque si mihi, quae quondam fuerat, vis in amore foret, non hoc mihi negares, quin possem pugnae subducere Turnum. alii hoc genus elocutionis accipiunt, ut per ea quae per parenthesin posita sunt, reliquo sensui occurratur, non his quae primo posita sunt: hic enim ad illud quod insertum est ‘non hoc mihi namque negares omnipotens’  ‘quin et pugnae subducere Turnum et Dauno possem incolumem servare parenti’, alioquin dempta hac parenthesi, non congruit primum cum postremo, si ita dicas ‘si mihi quae quondam fuerat quamque esse decebat, vis in amore ‹foret›, quin et pugnae abducere Turnum et Dauno incolumem possem servare parenti’: Plautus in Cistellaria “is servus, sed abhinc annos factum est XVI., cum conspicatus est primo crepusculo puellam exponi” (Cas. 39-41, non Cist.).

{{anchor+|617|[[Aeneis/Liber X#615|617.]]}} {{sc|}}Nunc pereat teucrisque pio det sanguine poenas ductus est; nam non agit ut pereat, sed magis favet eius saluti: nam statim subicitur, cur indigne fiat ‘ille tamen nostra deducit origine nomen’, ut in secundo “iamdudum sumite poenas, hoc Ithacus velit et magno mercentur Atridae”. quod autem dicit ‘pio sanguine’, Aeneae eum latenter exaequat, qui ubique inducitur cultor deorum.

{{anchor+|618|[[Aeneis/Liber X#615|618.]]}} {{sc|}}Ille tamen quamquam moriturus est, tamen a diis originem ducit. nostra divina, id est aut Iovis, aut Iunonis, aut omnium deorum.

{{anchor+|619|[[Aeneis/Liber X#615|619.]]}} {{sc|}}Quartus pater abavus: nec est contrarium illud, quod ait supra “cui Pilumnus avus”: potuit enim fieri ut et avus eius et abavus a Pilumno Pilumni nominarentur. ergo per patris appellationem ostendit cognationem.

{{anchor+|621|[[Aeneis/Liber X#620|621.]]}} {{sc|}}rex aetherii breviter sic fatur ubique reges breviter loquentes ostendit “Iuppiter haec paucis” et “tum breviter Dido vultum demissa profatur”.

{{anchor+|622|[[Aeneis/Liber X#620|622.]]}} {{sc|}}Si mora praesentis leti ex Iovis concessione quali arte egerit Iuno, cognoscitur, scilicet ut Turnus posset evadere. caduco morituro.

{{anchor+|623|[[Aeneis/Liber X#620|623.]]}} {{sc|}}Ponere facere, vel, ut quidam volunt, constituere et decernere: alii ‘ponere’  pro ‘dare’, ut “haec pro virginitate reponit?” sane ‘ponere’  facere, sicut Lucilius Homerum secutus, qui ait ἄλγε’  ἔθηκε id est fecit. alii ‘ponere’  putare, ut solet dici ‘pone me hoc fecisse’,

{{anchor+|625|[[Aeneis/Liber X#625|625.]]}} {{sc|}}Hactenus indulsisse vacat id est sufficit. ingenti arte locutus est: nam dicendo ‘vacat’  ostendit, supra hoc breve spatium ulterius bonam stellarum inradiationem Turni fata differre non posse: unde non ait ‘indulsisse libet’, sed ‘vacat’, ac si diceret: iam undique in mortem truditur Turnus, hoc tantum vacat spatium, id est intervallum temporis, quasi hoc spatium, hic locus est ut parumper differatur. hinc est quod et supra ait “metasque dati pervenit ad aevi”.

{{anchor+|626|[[Aeneis/Liber X#625|626.]]}} {{sc|}}Venia vlla beneficium, quod te speras mereri. et duas habet significationes: quod petitur, ut hic, et quod conceditur, ut “si qua est victis venia hostibus, oro”.

{{anchor+|627|[[Aeneis/Liber X#625|627.]]}} {{sc|}}mutarive deest ‘posse’, an mutatum iri?

{{anchor+|628|[[Aeneis/Liber X#625|628.]]}} {{sc|}}Quae voce gravaris quae negas fato; vox enim Iovis fatum est: Statius “et vocem fata secuntur”. hoc autem dicit: utinam quae negas voce, id est fato, mente praestares. nam si Iovis vox fatum est, potest aliud fando fati ordinem commutare. ‘gravaris’  autem negas, graviter fers. et hac elocutione non nisi per accusativum utimur, ut si dicas ‘gravor adventum tuum’, id est graviter fero, gravor praesentiam tuam: nam et ipse sic dixit ‘quae gravaris’, aliter non dicimus in hac significatione. similiter etiam accusativo casu utimur, cum volumus absolutam facere elocutionem et per gerundi modum aliquid dicere, ut ‘petendum mihi est equum, codicem, byrrum’  — hinc Vergilius “aut pacem Troiano ab rege petendum”, sic Sallustius “castra sine vulnere introitum” — nam si dixeris ‘petendus est codex’, iam non per gerundi modum agis, sed participialiter loqueris.

{{anchor+|629|[[Aeneis/Liber X#625|629.]]}} {{sc|}}Rata firma, perpetua.

{{anchor+|631|[[Aeneis/Liber X#630|631.]]}} {{sc|}}Veri vana feror id est sum veritatis ignara.

{{anchor+|632|[[Aeneis/Liber X#630|632.]]}} {{sc|}}orsa pro dictis et fatis.

{{anchor+|634|[[Aeneis/Liber X#630|634.]]}} {{sc|}}Nimbo succincta id est nubibus, quia praemisit ‘agens hiemem’: quod nisi esset, splendorem acciperemus, qui est circa corpus deorum.

{{anchor+|636|[[Aeneis/Liber X#635|636.]]}} {{sc|}}tum dea potest sensu integro ‘dea’  detrahi. nube cava erit nominativus ‘haec nubes’; nam ‘nubs’  non dicimus, quod ait Livius Andronicus, qui primus edidit fabulam [Latinam] apud nos.

{{anchor+|638|[[Aeneis/Liber X#635|638.]]}} {{sc|}}Ivbasque propter equinam caudam, quae esse solebat in galeis, ut “cristaque hirsutus equina”.

{{anchor+|639|[[Aeneis/Liber X#635|639.]]}} {{sc|}}Divini adsimulat capitis hoc ex persona poetae dictum est de Aenea, intuentis futura: nam post mortem in numerum referetur deorum. inania nec a membris, nec a mente venientia.

{{anchor+|641|[[Aeneis/Liber X#640|641.]]}} {{sc|}}Obita morte sumpta, suscepta et conpleta: obiri enim supremus dies dicitur.

{{anchor+|642|[[Aeneis/Liber X#640|642.]]}} {{sc|}}aut quae sopitos d. s. s. ‘quae somnia’  pro ‘qualia insomnia’, quae per somnum videmus.

{{anchor+|643|[[Aeneis/Liber X#640|643.]]}} {{sc|}}Exultat ‘exultare’  est gaudere, et per se plenum est: nam ‘insultare’  est irridere inimicos. et dicimus ‘insulto tibi’, licet Sallustius dixerit “multos ab adulescentia bonos insultaverat”: quamvis possit illic alia esse significatio, id est in multos bonos insultaverat, hoc est impetum fecerat.

{{anchor+|644|[[Aeneis/Liber X#640|644.]]}} {{sc|}}Inritatque virum telis ideo hac arte agit Iuno et imagine decipit Turnum, quia si ei ex aperto fugam suaderet, more viri fortis ille fugae praeponeret mortem, cum praesertim ipse in sequentibus dicat “usque adeone mori miserum est?”

{{anchor+|648|[[Aeneis/Liber X#645|648.]]}} {{sc|}}Turbidus elatus adrogantia, tumens.

{{anchor+|649|[[Aeneis/Liber X#645|649.]]}} {{sc|}}pactos nunc passivum, ut ‘pacta puella’,

{{anchor+|650|[[Aeneis/Liber X#650|650.]]}} {{sc|}}Tellus quaesita per undas sic alibi “en agros et quam bello, Troiane, petisti Hesperiam metire iacens”.

{{anchor+|651|[[Aeneis/Liber X#650|651.]]}} {{sc|}}Vociferans sequitur sequens clamabat, non ante dixit et sic est secutus.

{{anchor+|652|[[Aeneis/Liber X#650|652.]]}} {{sc|}}Nec ferre videt sva gavdia ventos proverbium est ‘venti ferunt gaudia’, id est laetatur incassum: sic supra “sed aurae omnia discerpunt”, item “partem mente dedit, partem volucres dispersit in auras”.

{{anchor+|653|[[Aeneis/Liber X#650|653.]]}} {{sc|}}Forte ratis descriptio per parecbasin facta, non enim a superioribus pendet, sed ante dictis adiungitur, ut “insula Sicanium iuxta latus”. has autem descriptiones esse aptas et raras convenit, sicut etiam Horatius docet in arte poetica, dicens “purpureus late qui splendeat unus et alter adsuitur pannus”: sunt enim ornatui. crepidine saxi crepido est abrupti saxi altitudo. crepidines etiam templorum dici ipsos suggestus, in quibus aedes sunt conlocatae: et crepidines viarum, id est ipsae eminentiae dextrae sinistraeque. sane hoc loco antiptosis facta est propter metrum: ‘coniuncta’  ergo ‘crepidine’  pro ‘crepidini’, sicut “haeret pede pes” pro ‘pedi’, est autem ablativus pro dativo.

{{anchor+|655|[[Aeneis/Liber X#655|655.]]}} {{sc|}}Osinius ipse est quem supra Massicum dixit. ergo, ut diximus, [si] Osinius proprium est, Massicus appellativum: licet possit fieri ut duo nomina unius sint, ut Numa Pompilius, Alexander Magnus, Numanus Romulus. alii volunt non eundem esse Massicum, quem Osinium; nam duas civitates supra commemorat, Clusium et Cosam: et tradunt potuisse fieri ut hic Osinius rex quidem unius de memoratis fuerit civitatibus, sed sub imperio Massici egerit: nam et Rhamnetem et Romulum, quos in ducum ordinem non numeravit, reges fuisse dixit. alii hunc postea κατὰ τὸ σιωπώμενον volunt venisse, quia in catalogo eius non meminit. clusinis oris Tusciae civitate.

{{anchor+|658|[[Aeneis/Liber X#655|658.]]}} {{sc|}}Transilit hoc sermone festinantis celeritas indicatur.

{{anchor+|659|[[Aeneis/Liber X#655|659.]]}} {{sc|}}vix proram asyndeton: sic enim melius. rvmpit satvrnia funem debuit dici ‘cum rumpit Saturnia funem’, ut “vix e conspectu Siculae telluris, cum Iuno aeternum servans”. ideo autem ‘rumpit’, ne deprehenso dolo Turnus ad bellum rediret.

{{anchor+|660|[[Aeneis/Liber X#660|660.]]}} {{sc|}}revoluta per aequora navem hypallage est pro ‘revolutam navem’,

{{anchor+|661|[[Aeneis/Liber X#660|661.]]}} {{sc|}}Illum autem Aeneas absentem in proelia poscit sic melius, quam sicut non nulli volunt — Urbanus namque sic legit — ‘ille autem Aenean absentem in proelia poscit’, ut ‘obvia multa virum dat corpora morti’  de nautis in navi inventis intellegamus. quod non procedit; nam absens dicitur qui recedit: quod nunc Turno congruit, non Aeneae qui interest proeliis. ‘ille autem Aenean’  legunt, †quo si ita est quia Aeneas ‘multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|665|[[Aeneis/Liber X#665|665.]]}} {{sc|}}Medio ad medium. turbo vis venti.

{{anchor+|666|[[Aeneis/Liber X#665|666.]]}} {{sc|}}Ignarus rerum id est artis per quam evaserat: hoc est nesciens hoc pro salute sua factum, ideoque et ‘ingratus’, nam et queritur.

{{anchor+|668|[[Aeneis/Liber X#665|668.]]}} {{sc|}}Omnipotens genitor duo antonomasiva pro uno proprio, ut “Tritonia Pallas”. tanton pro ‘tantone’, et constat mutilatas partes orationis accentum in eodem loco habere, in quo etiam integrae habuerunt: nam moria, id est minores particulae, ut ‘que, ne, ve, ce’, quotiens iunguntur aliis partibus, ante se accentum faciunt, qualislibet sit syllaba quae praecedit, sive brevis sive longa, ut ‘musaque, huiusve, illucce, tantone’, adduce, deduce: et haec mutilata similiter proferuntur, scilicet sub eodem accentu.

{{anchor+|670|[[Aeneis/Liber X#670|670.]]}} {{sc|}}quo feror? unde abii? bene variavit adverbia et pronomina. quemve reducit?? ‘quem’  qualem, ut “hunc ego te Euryale aspicio?” et quasi nescius sui est in tanta rerum permutatione.

{{anchor+|671|[[Aeneis/Liber X#670|671.]]}} {{sc|}}Lavrentisne iterum m. quasi deliberatio est.

{{anchor+|672|[[Aeneis/Liber X#670|672.]]}} {{sc|}}Quid manus illa virum?? syllepsis per genus: nam a manu, id est multitudine, ad viros, a feminino ad masculinum, transitum fecit. ergo figuratum et per genus et per numerum. est autem mira defectio, id est quid dicunt?

{{anchor+|673|[[Aeneis/Liber X#670|673.]]}} {{sc|}}quosve nefas Asper ‘quosne’  legit et adnotavit ‘ne’  pro ‘ve’, quasi expletiva particula.

{{anchor+|674|[[Aeneis/Liber X#670|674.]]}} {{sc|}}Palantes video intellegimus eum non longe a terra fuisse: nam quod ait supra ‘medio fert aequore’, ut diximus, ‘ad medium’  accipiendum est. aut quia medium dicitur omne quod est inter finem et initium, ut “interea medium Aeneas iam classe tenebat”. gemitumque cadentum accipio hinc apparet de Aenea dictum ‘obvia multa virum demittit corpora morti’,

{{anchor+|675|[[Aeneis/Liber X#675|675.]]}} {{sc|}}Ima terra dolet sibi etiam infelicium vota sublata: siquidem in mari constitutus optare sibi hiatum non potest terrae. imam autem terram prudenter dixit, quae sustinet et continet maria.

{{anchor+|676|[[Aeneis/Liber X#675|676.]]}} {{sc|}}Miserescite venti pro petentis qualitate nonnumquam etiam mors videtur esse miseratio, ut hoc loco, item supra “figite me, si qua est pietas”. ‘miserescite’  autem quis ante hunc? ab eo quod est ‘miseresco’  et ‘miserescimus’,

{{anchor+|677|[[Aeneis/Liber X#675|677.]]}} {{sc|}}turnus adoro id est iuxta veteres, qui ‘adorare’  adloqui dicebant: nam ideo et adorea laus bellica, quod omnes eum cum gratulatione adloquebantur, qui in bello fortiter fecit. adoro ‘ad’  vacat, et est metri causa additum.

{{anchor+|678|[[Aeneis/Liber X#675|678.]]}} {{sc|}}Syrtis ubi harenosa sunt loca syrtes vocantur: ergo ‘inmittite me ad saeva vada syrtium’  aut ad harenosa loca, aut re vera ad syrtes, id est ad mundi extrema, quo me nec fama comitetur, id est ubi me nemo sciat desertorem esse.

{{anchor+|681|[[Aeneis/Liber X#680|681.]]}} {{sc|}}Mucrone indvat aut καταχρηστικῶς dixit ‘induat’  pro ‘feriat’: aut hypallage est pro ‘mucronem suo induat corpore’, si enim ‘induere’  est vestire, non mucrone corpus induitur, sed induitur mucro corpore, id est tegitur et vestitur.

{{anchor+|682|[[Aeneis/Liber X#680|682.]]}} {{sc|}}Crudum crudelem, cruentum. exigat aviditas mori cupientis ostenditur.

{{anchor+|686|[[Aeneis/Liber X#685|686.]]}} {{sc|}}Animi miserata pro ‘animo miserata’: nam figurate locutus est, sicut “o praestans animi iuvenis” pro ‘animo’, id est illa re.

{{anchor+|688|[[Aeneis/Liber X#685|688.]]}} {{sc|}}Ad urbem Ardeam. et ideo sic longe, ne ex propinquo statim rediret, et ut eum adfectus retineret parentis.

{{anchor+|689|[[Aeneis/Liber X#685|689.]]}} {{sc|}}At iovis interea monitis novimus sacrilegum esse Mezentium, novimus quoque Iovem etiam adhortatum esse alios deos, ut a bello desisterent, et dixisse “rex Iuppiter omnibus idem”. quomodo ergo procedit ‘at Iovis interea monitis’ ? dicimus primum, Iovem iustitiae favere, non partibus: quod si est, iure Mezentium in Turni locum facit venire, ut iustum proelium inveniatur, ne una penitus sit pars a ducibus destituta. quod autem dicitur, sacrilegum Iuppiter admonere non debuit, non admonet, ut vincat, sed ut possit perire. illud etiam frustra quaeritur, quemadmodum numini sacrilegus obtemperare potuerit, cum Mezentium non aperte Iuppiter moneat, sed ei iniciat tale desiderium: unde est “dine hunc ardorem mentibus addunt, Euryale? an sua cuique deus fit dira cupido?” monitis ab eo quod est ‘haec monita’  hic venit dativus; nam et ‘hos monitus’  dicimus, ut Persius “hos pueris monitus patres infundere lippos”. sed a quarta declinatione nec singulari dativo utimur nec plurali: nam unum nomen est de his, quae licet duplicem habeant declinationem, tamen aliquibus eorum casibus propter asperitatem non utimur, ut ‘laurui lauribus’, cum et ‘huius laurus’  et ‘ab hac lauru’  dicamus.

{{anchor+|691|[[Aeneis/Liber X#690|691.]]}} {{sc|}}Concurrunt Tyrrhenae acies quae specialiter odio Mezentii in bellum ruebant.

{{anchor+|692|[[Aeneis/Liber X#690|692.]]}} {{sc|}}uni odiisque bene repetitur ‘uni’, ut ostendat conspirationem Etruscorum olim Mezentio incumbere.

{{anchor+|693|[[Aeneis/Liber X#690|693.]]}} {{sc|}}Prodit in aequor extenditur: hinc Iuvenalis “quae pelago occurrunt medio longeque relinquunt Italiam”.

{{anchor+|694|[[Aeneis/Liber X#690|694.]]}} {{sc|}}Ponto contra pelagus: nam dativus est.

{{anchor+|695|[[Aeneis/Liber X#695|695.]]}} {{sc|}}vim cunctam id est violentiam, impetum. caelique marisque sicut Mezentius odiorum et telorum totius exercitus.

{{anchor+|697|[[Aeneis/Liber X#695|697.]]}} {{sc|}}Fugacem velocem modo, vel fugientem.

{{anchor+|698|[[Aeneis/Liber X#695|698.]]}} {{sc|}}Latagum occupat os pro ‘Latagi os occupat’, et est Graeca figura, in Homero frequens, ut si dicas ἔκρουσεν Ἀχιλλέα τὸν πόδα , id est Achillem percussit pedem pro percussit Achillis pedem.

{{anchor+|699|[[Aeneis/Liber X#695|699.]]}} {{sc|}}Poplite palmum ea parte, qua plurimum poterat.

{{anchor+|700|[[Aeneis/Liber X#700|700.]]}} {{sc|}}segnem sinit qui vulneratus nihil iam efficere potuit.

{{anchor+|701|[[Aeneis/Liber X#700|701.]]}} {{sc|}}Donat habere Graeca figura, ut “argenti magnum dat ferre talentum”.

{{anchor+|703|[[Aeneis/Liber X#700|703.]]}} {{sc|}}theano mater Mimantis.

{{anchor+|705|[[Aeneis/Liber X#705|705.]]}} {{sc|}}Cisseis Hecuba filia Cissei secundum Euripidem, nam secundum alios Dymantis est. quod autem ait ‘face praegnas’, haec ratio est, quia antequam pareret, facem se peperisse vidit in somnis. parin creat plus est, quam si diceret ‘face praegnas †incendit paret’, urbe paterna occubat subaudis ‘Paris’: quod ut non diceret, metri est necessitate conpulsus: nam deest ‘qui’, ut sit ‘qui urbe paterna’,

{{anchor+|706|[[Aeneis/Liber X#705|706.]]}} {{sc|}}Ignarum lavrens habet ora mimanta scilicet casus sui; vera tamen est lectio ‘ignarum’, id est ignoratum, qui nesciretur: et est supina significatio, sicut in quarto “liquitque volatile ferrum nescius” pro ‘qui nesciebatur’, alii hypallagen volunt esse, ut sit ‘Mimas in Laurenti ora ignota iacet’,

{{anchor+|707|[[Aeneis/Liber X#705|707.]]}} {{sc|}}ac velut ille antiqui ‘ille’  vel magnitudini vel nobilitati adsignabant, ut “multum ille et terris” et “Poenorum qualis in arvis saucius ille gravi”.

{{anchor+|708|[[Aeneis/Liber X#705|708.]]}} {{sc|}}Actus coactus in retia.

{{anchor+|709|[[Aeneis/Liber X#705|709.]]}} {{sc|}}Defendit texit, ut “hic mihi dum teneras defendo a frigore myrtos”. vesulus mons Liguriae est iuxta Alpes. Liguria autem cohaeret Tusciae, de qua fuerat Mezentius: unde satis est congrua comparatio. sane de hoc Vesulo quidam duo flumina, Rhodanum et Padum, nasci dicunt, quorum unus, id est Rhodanus, in Tyrrhenum mare, alter, id est Padus, in Adriaticum fluit. multosque pro ‘multosve’: non enim vicina est palus Laurentia monti Vesulo, ut possit unus idemque aper intellegi. sane lavrentia pro ‘Laurens’: nam vera et recta derivatio haec est.

{{anchor+|710|[[Aeneis/Liber X#710|710.]]}} {{sc|}}Pastus pro ‘pastum’, nam supra ait ‘quem’: ergo antiptosis est.

{{anchor+|711|[[Aeneis/Liber X#710|711.]]}} {{sc|}}Inhorrvit armos id est armis inhorruit: aut certe in armos horruit et erexit saetas.

{{anchor+|712|[[Aeneis/Liber X#710|712.]]}} {{sc|}}irasci deest ‘est’,

{{anchor+|713|[[Aeneis/Liber X#710|713.]]}} {{sc|}}Tutis clamoribus praeter periculum: id est ipsi tuti.

{{anchor+|714|[[Aeneis/Liber X#710|714.]]}} {{sc|}}Ivstae irae quibus quasi odium est propter illud “mortua quin etiam iungebat corpora vivis componens manibusque manus atque oribus ora”.

{{anchor+|717|[[Aeneis/Liber X#715|717.]]}} {{sc|}}Cunctatur disponit se per omnes partes. tergo scuto, ut “et venit adversi in tergum Sulmonis”.

{{anchor+|719|[[Aeneis/Liber X#715|719.]]}} {{sc|}}Corythi de finibus Corythus est et civitas Tusciae, et mons, et rex, pater Dardani: unde nunc ad quodvis potest referri ‘de finibus Corythi’,

{{anchor+|720|[[Aeneis/Liber X#720|720.]]}} {{sc|}}Graius homo oriundo quidem Graecus, sed qui nunc de Tuscia venisset ad bellum.

{{anchor+|721|[[Aeneis/Liber X#720|721.]]}} {{sc|}}Miscentem perturbantem.

{{anchor+|722|[[Aeneis/Liber X#720|722.]]}} {{sc|}}Purpureum pennis galeam significat purpureas cristas habentem; aut certe ‘purpureum pinnis’  pulchrum, bene galeatum, ut “purpurei cristis iuvenes”, id est pulchri. pactae conivgis hic ordo est: conciliata primo, dein conventa, dein pacta, dein sponsa.

{{anchor+|724|[[Aeneis/Liber X#720|724.]]}} {{sc|}}Vaesana fames alibi “et malesuada Fames”. fugacem velocem.

{{anchor+|725|[[Aeneis/Liber X#725|725.]]}} {{sc|}}Surgentem in cornva id est crescentem, cornibus eminentem.

{{anchor+|726|[[Aeneis/Liber X#725|726.]]}} {{sc|}}Comasque arrexit naturale enim est, ut irati leones erigant iubas.

{{anchor+|727|[[Aeneis/Liber X#725|727.]]}} {{sc|}}Lavit ab eo quod est ‘lavo lavis’: nam hoc verbum et primae est coniugationis et tertiae, a qua nunc ait ‘lavit’, item Horatius “lavit amne crines”, item alibi “neque dulci mala vino lavere”. ergo ‘lavitum’  et ‘lavit’, sicut Plautus in Pseudolo “easque lacrimis lavis” (Ps. 10), id est umectas.

{{anchor+|731|[[Aeneis/Liber X#730|731.]]}} {{sc|}}Infracta aut valde fracta: aut re vera infracta.

{{anchor+|732|[[Aeneis/Liber X#730|732.]]}} {{sc|}}Oroden istum Oroden, virum fortem, intellegimus in fugam necessitate esse conversum: nam ipse paulo post dicturus est ad hortandos socios ‘pars belli haud temnenda viri, iacet altus Orodes’,

{{anchor+|733|[[Aeneis/Liber X#730|733.]]}} {{sc|}}nec iacta caecum unum sensum per duos extulit. ‘caecum vulnus’  autem, quod averso infigitur.

{{anchor+|735|[[Aeneis/Liber X#735|735.]]}} {{sc|}}Furto insidiis.

{{anchor+|736|[[Aeneis/Liber X#735|736.]]}} {{sc|}}pede nixus et hasta deest ‘ait’,

{{anchor+|737|[[Aeneis/Liber X#735|737.]]}} {{sc|}}Havd temnenda viri Asper ‘viris’  legit, ut sit, aliis haud temnenda: alioqui ipse ait ‘fugientem haud est dignatus Orodem sternere’, altus magnus, ut “sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo”.

{{anchor+|738|[[Aeneis/Liber X#735|738.]]}} {{sc|}}Paeana secuti paean proprie Apollinis laus est, sed abusive etiam aliorum dicitur; unde Pindarus opus suum, quod et hominum et deorum continet laudes, paeanas vocavit. quamvis quidam alium Paeana esse, alium Apollinem velint, sed vere ‘Paean’  Apollo. tamen paeana carmen esse victoriae Aeschylus docet, quod ideo Apollini dicatum est, quia malorum avertendorum potens est: unde et ab Homero ultricem inmittens pestilentiam inducitur.

{{anchor+|740|[[Aeneis/Liber X#740|740.]]}} {{sc|}}Nec longum laetabere duo dixit: nec diu laetaberis, nec diu me indefenso. {{wl|Q6691|Homeri}} autem more morienti dedit scientiam futurorum. longum autem pro ‘longe’: nomen pro adverbio posuit.

{{anchor+|742|[[Aeneis/Liber X#740|742.]]}} {{sc|}}Subridens per iracundiam ridens loquitur: unde et illud per inrisionem dictum accipitur ‘ast de me divum pater atque hominum rex viderit’, id est viderit utrum Mezentio possit nocere ille quem vos deorum et hominum creditis esse rectorem.

{{anchor+|744|[[Aeneis/Liber X#740|744.]]}} {{sc|}}Eduxit corpore telum quo facilius posset perire: Lucanus “non eget ingestis, sed vulsis pectore telis”.

{{anchor+|745|[[Aeneis/Liber X#745|745.]]}} {{sc|}}Dura quies blandae contraria: sic dictum est et ‘somnus ferreus’,

{{anchor+|747|[[Aeneis/Liber X#745|747.]]}} {{sc|}}Caedicus alcathoum hoc loco est confusio in aliquibus nominibus: nam quis sit Troianus, quis sit Rutulus, ignoratur.

{{anchor+|748|[[Aeneis/Liber X#745|748.]]}} {{sc|}}Rapo Rapon dicitur, sicut Tarchon; sed metri causa ‘n’  detraxit, ut possit synaliphe fieri, sicut supra “haud procul hinc Tarcho et Tyrrheni tuta tenebant”.

{{anchor+|750|[[Aeneis/Liber X#750|750.]]}} {{sc|}}Infrenis casu equi asperrimi, qui frenorum sperneret regimen. infrenos autem etiam homines dicimus, ut “hinc Numidae infreni cingunt”. dicimus autem et infrenus et infrenis, sicut inermus et inermis.

{{anchor+|751|[[Aeneis/Liber X#750|751.]]}} {{sc|}}Processerat agis scilicet contra Messapum dimicaturus: quod nequivit efficere, nam a Valero ante quam ad Messapum perveniret, occisus est.

{{anchor+|752|[[Aeneis/Liber X#750|752.]]}} {{sc|}}Havd expers non ignarus virtutis parentum.

{{anchor+|754|[[Aeneis/Liber X#750|754.]]}} {{sc|}}Iaculo et longe fallente sagitta iactu longe fallentis sagittae: nam ἓν διὰ δυοῖν dixit, ut “hamis auroque trilicem”, item “molemque et montes insuper altos”. an ‘longe’  valde?

{{anchor+|755|[[Aeneis/Liber X#755|755.]]}} {{sc|}}mavors fortuna bellica.

{{anchor+|756|[[Aeneis/Liber X#755|756.]]}} {{sc|}}funera mortes. caedebant legitur et ‘cedebant’, id est terga vertebant, secundum quod ‘ruebant’  insequebantur significat. si autem ‘caedebant’, id est occidebant, ‘ruebant’  id est cadebant.

{{anchor+|758|[[Aeneis/Liber X#755|758.]]}} {{sc|}}Iram miserantur inanem generaliter dicit omnem iram bellicam: ubi enim tam inanis iracundia est, quam in bello, ubi ut pereamus irascimur? aut quia nulla causa tam iusta est, ut propter eam bellum geri debeat: nam ideo ait ‘et tantos mortalibus esse labores’, an ‘inanem’  non iuste conceptam? sic “inanis fletus” Aristaei, ut qui scilicet tanti non fuerint, propter quos ille sic lamentaretur.

{{anchor+|759|[[Aeneis/Liber X#755|759.]]}} {{sc|}}amborum pro ‘utrorumque’,

{{anchor+|761|[[Aeneis/Liber X#760|761.]]}} {{sc|}}Pallida tisiphone non ipsa dea, sed effectus furiae, id est furialis ardor, hoc est insania.

{{anchor+|763|[[Aeneis/Liber X#760|763.]]}} {{sc|}}Orion cum pedes incedit medii per maxima nerei stagna Orion, ut etiam in primo diximus, Oenopionis regis filius fuit, ei concessus a Iove, Mercurio Neptunoque, susceptis hospitio. hic venator inmensi corporis fuit, qui quodam tempore susceptus a rege Oenopione, cum vellet eius filiam vitiare, ille iratus opem Liberi patris, cuius erat filius, inploravit. is satyros misit, qui soporem infunderent Orioni et sic velut vinctum Oenopioni traderent arbitrio eius puniendum. tum ille Oenopion sopito ei oculos sustulit. caecus itaque Orion cum consuleret quemadmodum oculos posset recipere, responsum est ei, posse lumina restitui, si per pelagus ita contra orientem pergeret, ut loca luminum radiis solis semper offerret. quod ille efficere ita potuit: nam cum audisset strepitum cyclopum Iovi fulmina fabricantum, sono ad eos ductus, unum de his suis humeris superposuit et eo duce oraculi praecepta conplevit. non autem incongrue fingitur ire potuisse per medium pelagus, quasi filius pro parte Neptuni. haec autem comparatio pertinet ad solam corporis proceritatem. alii hunc Orionem tantae magnitudinis dicunt fuisse, ut nulla eum altitudo maris ingredientem potuerit morari, unde inter sidera receptus. sane ‘incedit’  pro ‘incessit’, praesens pro praeterito. per maxima autem nerei stagna epitheto elevavit tapinosin more suo.

{{anchor+|766|[[Aeneis/Liber X#765|766.]]}} {{sc|}}referens pro ‘ferens’  more antiquo: nam ‘re’  abundat.

{{anchor+|770|[[Aeneis/Liber X#770|770.]]}} {{sc|}}Inperterritus prima est conpositio, non secunda: nam hoc est ‘perterritus’  quod et ‘territus’, et tunc est vera conpositio, cum sermonis natura corrumpitur. sane ‘inperterritus’  quis ante hunc?

{{anchor+|771|[[Aeneis/Liber X#770|771.]]}} {{sc|}}mole sva stat hoc est in sua mole, ut dicitur ‘in vestigio’,

{{anchor+|772|[[Aeneis/Liber X#770|772.]]}} {{sc|}}Spatium emensus quantum satis hastae speciosa elocutio.

{{anchor+|773|[[Aeneis/Liber X#770|773.]]}} {{sc|}}dextra mihi deus sic dictum est, ut “in manibus Mars ipse viri”, ut non alium sibi putet deum esse sacrilegus, quam dextram et fortitudinem.

{{anchor+|774|[[Aeneis/Liber X#770|774.]]}} {{sc|}}Voveo consecro et dico. praedonis praedones sunt qui populandam alienam invadunt provinciam, ut alibi “perfidus alta petens abrepta virgine praedo”.

{{anchor+|775|[[Aeneis/Liber X#775|775.]]}} {{sc|}}Tropaeum tropaeum dictum est ἀπὸ τοῦ τρέπεσθαι , id est ab hostium conversione: unde qui hostem fugasset, merebatur tropaeum, qui autem occidisset, triumphum, ἀπὸ τοῦ θριαμβεύειν , id est ab exultatione. sciendum sane Lauso propriam ideo nihil profuisse pietatem, quod in eum pater mente sacrilega munera transferebat deorum et ei occisorum spolia devovebat.

{{anchor+|778|[[Aeneis/Liber X#775|778.]]}} {{sc|}}Antorem erit nominativus ‘hic Antores’, quomodo ‘Diores’: nam si ‘Antor’  fuerit nominativus singularis numeri, metri ratio non procedit: omnia enim Graeca nomina ‘or’  terminata, in obliquis casibus corripiuntur, ut ‘Hector Hectoris’, ‘Nestor Nestoris’, ‘Castor Castoris’,

{{anchor+|779|[[Aeneis/Liber X#775|779.]]}} {{sc|}}missus ab argis profectus, ut “missus in imperium magnum”.

{{anchor+|781|[[Aeneis/Liber X#780|781.]]}} {{sc|}}Alieno vulnere telo quod in Aenean fuerat destinatum. caelumque aspicit ut “alto quaesivit caelo lucem” item “hausit caelum mentemque recepit”: naturaliter enim morientes cupiunt satiari extremo lucis aspectu.

{{anchor+|782|[[Aeneis/Liber X#780|782.]]}} {{sc|}}Dulces moriens reminiscitur argos inter physica signa moriturorum etiam hoc legitur, patriae aspectum desiderare perituros, ut “et Tyrios deserta quaerere terra”. an ex facti paenitentia? qui ad patriam redire contempserat.

{{anchor+|784|[[Aeneis/Liber X#780|784.]]}} {{sc|}}Linea terga lino enim tegebantur scuta, ut posset inhaerere pictura.

{{anchor+|785|[[Aeneis/Liber X#785|785.]]}} {{sc|}}intextum tavris opus pro tergis: Plautus “ubi vivos homines mortui incursant boves” (As. 35). imaque sedit ingvine hypallage est ‘ima hasta’  pro ‘in imo inguine’,

{{anchor+|788|[[Aeneis/Liber X#785|788.]]}} {{sc|}}A femine ut etiam supra diximus, secundum Caprum erit nominativus ‘hoc femen’, licet nusquam lectum sit, ut etiam ipse commemorat.

{{anchor+|790|[[Aeneis/Liber X#790|790.]]}} {{sc|}}Lacrimaeque per ora volutae non viri fortis, sed filii est considerata persona.

{{anchor+|791|[[Aeneis/Liber X#790|791.]]}} {{sc|}}Optima facta alii legunt ‘optime’: est autem prosphonesis. hic in hoc loco, vel in hoc bello: nam adverbium est.

{{anchor+|792|[[Aeneis/Liber X#790|792.]]}} {{sc|}}Si qua fidem tanto est operi l. v. ‘si qua’  pro ‘si’, ut “Anthea si quem”: aut pro ‘si quam fidem’, et quaeritur ‘si qua fides’  a praeterito, an de futuro dicat. ‘tanto’  autem ‘operi’  non de suis carminibus dicit — nec enim sibi adrogaret — sed ‘tanto operi’, id est pietati et virtuti tuae: nam hic est sensus: ego quidem facta tua, o Lause, et mortem ex pietate venientem non silebo, si tamen credet vetustas ex scelerato homine pium filium fuisse procreatum.

{{anchor+|794|[[Aeneis/Liber X#790|794.]]}} {{sc|}}inutilis pro ‘vulnere debilitatus’, inque ligatus pro ‘inligatusque’: et est tmesis cum hysterologia.

{{anchor+|795|[[Aeneis/Liber X#795|795.]]}} {{sc|}}Inimicum hastile cuiusdam quasi picturae pompa describitur.

{{anchor+|797|[[Aeneis/Liber X#795|797.]]}} {{sc|}}Iamque adsurgentis dextrae ordo est: iamque subiit mucronem Aeneae dextrae adsurgentis et plagam ferentis. ‘subiit’  autem ‘mucronem’  iuxta usum praesentem accusativo iunxit, cum alibi antique dativo iunxerit, ut “muroque subibant”: quod suis locis plenius dictum est.

{{anchor+|798|[[Aeneis/Liber X#795|798.]]}} {{sc|}}Morando sustinvit moram iniciendo eius impetum lusit.

{{anchor+|800|[[Aeneis/Liber X#800|800.]]}} {{sc|}}Dum genitor nati parma p. a. de historia est: nam Scipio Africanus cum esset vix annorum decem et septem, patrem suum defendit in bello, nec cessit viginti et septem confossus vulneribus.

{{anchor+|802|[[Aeneis/Liber X#800|802.]]}} {{sc|}}furit Aeneas dolore scilicet, quod sibi Mezentius esset ereptus. et est integrum: quamquam furit, tenet se tamen.

{{anchor+|803|[[Aeneis/Liber X#800|803.]]}} {{sc|}}effusa si quando grandine praeteritum pro instanti posuit.

{{anchor+|804|[[Aeneis/Liber X#800|804.]]}} {{sc|}}Praecipitant praecipitantur.

{{anchor+|805|[[Aeneis/Liber X#805|805.]]}} {{sc|}}tuta latet arte quod scilicet se perite a tempestate defendunt. ‘tuta’  autem ‘arte’  quae tuetur.

{{anchor+|806|[[Aeneis/Liber X#805|806.]]}} {{sc|}}alti fornice saxi concameratione, caverna.

{{anchor+|807|[[Aeneis/Liber X#805|807.]]}} {{sc|}}Dum pluit hic distinguendum: nam si iunxeris ‘dum pluit in terris’, erit archaismos; debuit enim dicere ‘in terras’, tamen sciendum est hemistichium hoc Lucretii esse, quod ita ut invenit Vergilius ad suum transtulit carmen. in terris ut possint et viator et rusticus, quibus opera sunt in terris.

{{anchor+|808|[[Aeneis/Liber X#805|808.]]}} {{sc|}}Exercere diem hypallage est pro ‘ipsi per diem exerceri’,

{{anchor+|809|[[Aeneis/Liber X#805|809.]]}} {{sc|}}Nubem belli dum detonet bellantum impetum sustinet, donec deferveat. et bene translationem fecit a vicina conparatione.

{{anchor+|812|[[Aeneis/Liber X#810|812.]]}} {{sc|}}Fallit te incautum pietas tua quod credis idcirco me pium tibi veniam posse concedere, quia et ipse pietatis intuitu dimicas pro patris salute. ‘tua’  autem ‘pietas’  prudenter est additum, quasi non a parente descendens.

{{anchor+|815|[[Aeneis/Liber X#815|815.]]}} {{sc|}}Fila legunt proprium fuerat ‘rumpunt’; tamen ‘legunt’  aut colligunt est, aut transeunt, ut “litoraque Epiri legimus”. exigit ensem per medium et cetera. poetica descriptio est: nam re vera fieri non potuit, ut gladius et transiret per medium corpus iuvenis, et in corpore iuvenis absconderetur: nam ‘exigit’  est ‘ex eo agit trans corpus’,

{{anchor+|817|[[Aeneis/Liber X#815|817.]]}} {{sc|}}Parmam id est levia arma, non clipeum. ‘minacis’  autem non Lausi; non enim ipse minatus fuerat. ergo ordo est ‘mucro minacis’, Aeneae scilicet. aut si ad Lausum referas ‘minacis’, num audacis et fortis?

{{anchor+|819|[[Aeneis/Liber X#815|819.]]}} {{sc|}}implevitque sinum sanguis mire expressus est sinus tunicae sanguinem excipiens nec tramittens. vita per avras concessit maesta ad manes vita, id est anima. et abusive dictum est; nam ad inferos simulacrum pergit, non anima.

{{anchor+|820|[[Aeneis/Liber X#820|820.]]}} {{sc|}}corpusque reliquit potuit sine hoc sensus esse.

{{anchor+|825|[[Aeneis/Liber X#825|825.]]}} {{sc|}}Pro lavdibus istis quia et contra fortiorem et pro patris salute dimicare conatus est: ideo enim et pluraliter ‘laudibus’  dixit. alii ‘laudibus’  pro virtutibus, ut solet poeta, dictum tradunt.

{{anchor+|826|[[Aeneis/Liber X#825|826.]]}} {{sc|}}Pius Aeneas tanta dabit indole dignum propter vitandam adrogantiam tertia persona usus est, ut “et quisquam numen Iunonis adoret?”. ‘indoles’  autem est proprie imago quaedam virtutis futurae.

{{anchor+|827|[[Aeneis/Liber X#825|827.]]}} {{sc|}}Quibus laetatus habe tua moris enim fuerat ut cum his rebus homines sepelirentur quas dilexerant vivi.

{{anchor+|828|[[Aeneis/Liber X#825|828.]]}} {{sc|}}Si qua est ea cura remitto aut more illo dixit quo solet sepultura ad ipsa cadavera non pertinere — licet umbris, sicut in sexto legimus, prosit — ut “si qua est ea gloria signant”, item de Pallante “vano maesti comitamur honore”: aut certe, si qua est ea cura Mezentio, id est patri sacrilego, qui superos inferosque contemnit. an de tota hac re dubitat?

{{anchor+|830|[[Aeneis/Liber X#830|830.]]}} {{sc|}}Aeneae magni dextra cadis sic alibi “nomen tamen haud leve patrum manibus hoc referes, telo cecidisse Camillae”.

{{anchor+|832|[[Aeneis/Liber X#830|832.]]}} {{sc|}}sanguine turpantem non ipsum turpantem, sed ut accidit, ita dixit. comptos de more capillos antiquo scilicet more, quo viri sicut mulieres componebant capillos: quod verum esse et statuae non nullae antiquorum docent, et personae quas in tragoedis videmus similes in utroque sexu, quantum ad ornatum pertinet capitis.

{{anchor+|833|[[Aeneis/Liber X#830|833.]]}} {{sc|}}Interea dum haec geruntur. et omnino sic est apud poetas ‘interea’, sicut apud Sallustium ‘eodem tempore’,

{{anchor+|834|[[Aeneis/Liber X#830|834.]]}} {{sc|}}Vulnera siccabat lymphis siccabat aqua. sed et nove et physice locutus est; nam cum aqua omnia infundantur, hic ait siccari vulnus aqua. et ratio vera est; fluxus enim sanguinis aquarum frigore continetur. levabat inclinatione recreabat.

{{anchor+|835|[[Aeneis/Liber X#835|835.]]}} {{sc|}}adclinis quis ante hunc? procul modo ‘iuxta’  significat, ut “serta procul, tantum capiti delapsa, iacebant”.

{{anchor+|836|[[Aeneis/Liber X#835|836.]]}} {{sc|}}Gravia arma quiescunt cur illa pendeant, haec in terra sint, docuit dicendo ‘gravia arma’: unde et ‘quiescunt’  dixit. bene ‘gravia’, ut et galeam arma, sed levia intellegamus. et talis est figura, sicut illa Sallustii “leonem atque alias feras”, ergo et leo fera est. ‘quiescunt’  autem quasi in terra posita, quoniam galea, quae pendebat, poterat et moveri.

{{anchor+|838|[[Aeneis/Liber X#835|838.]]}} {{sc|}}Colla fovet sustinens se arboris trunco. fusus propexam in pectore barbam barbam in pectus infusam habens. archaismos autem est quod ait ‘in pectore’  pro ‘in pectus’, sicut alibi “mediis effusus in undis” pro ‘in medias undas’, ‘propexam’  autem quis ante hunc?

{{anchor+|839|[[Aeneis/Liber X#835|839.]]}} {{sc|}}Multa pro ‘multum’, sicut “et pede terram crebra ferit” pro ‘crebro’, multumque remittit hoc pro ‘saepe’,

{{anchor+|841|[[Aeneis/Liber X#840|841.]]}} {{sc|}}Super arma ferebant supra scutum, sicut supra “inpositum scuto referunt Pallanta frequentes”.

{{anchor+|842|[[Aeneis/Liber X#840|842.]]}} {{sc|}}ingentem atque ingenti vulnere {{wl|Q6691|Homeri}} dictum κεῖτο μέγας μεγαλωστί .

{{anchor+|845|[[Aeneis/Liber X#845|845.]]}} {{sc|}}Ad caelum tendit palmas increpans deos, quasi sacrilegus. et sciendum uno eodemque tempore non eum potuisse et inhaerere corpori et manus ad caelum levare, licet poeta ista coniunxerit. corpore inhaeret aut inhaeret Lauso suo corpore: aut certe hysterologia est, ut sit ‘haeret in corpore’: melius tamen est ut sit antiptosis pro ‘corpori’, ut “haeret pede pes” pro ‘pedi’,

{{anchor+|848|[[Aeneis/Liber X#845|848.]]}} {{sc|}}Per vulnera servor aut re vera ‘per vulnera’, quia per totum eius corpus mucro transierat: aut invidiose ‘vulnera’  ait pro ‘vulnus’, sicut Terentius “non perpeti meretricum contumelias”, cum de Thaide loqueretur.

{{anchor+|850|[[Aeneis/Liber X#850|850.]]}} {{sc|}}Nunc demum exilium infelix nunc alte vulnus adactum solacio enim viventis filii utrumque fuerat ante tolerabile.

{{anchor+|851|[[Aeneis/Liber X#850|851.]]}} {{sc|}}Idem ego qui nunc causa tuae mortis fui, feci ut et exulis et sacrilegi filius esse dicereris.

{{anchor+|852|[[Aeneis/Liber X#850|852.]]}} {{sc|}}Pulsus ob invidiam excusat, ne merito expulsus esse videatur.

{{anchor+|854|[[Aeneis/Liber X#850|854.]]}} {{sc|}}Omnes per mortes per omnia mortis genera, nam una mors est: aut ‘per mortes omnes’, id est per diversa supplicia: aut quasi non una tantum morte dignus.

{{anchor+|857|[[Aeneis/Liber X#855|857.]]}} {{sc|}}Vis alto vulnere tardat alti vulneris violentia.

{{anchor+|858|[[Aeneis/Liber X#855|858.]]}} {{sc|}}havd deiectus non deiectus animo.

{{anchor+|860|[[Aeneis/Liber X#860|860.]]}} {{sc|}}Adloquitur maerentem tristem. haec enim animalia secundum Homerum, cum sint tristia, indicant dominorum mortem futuram. et proprie ‘adloquitur’  dixit: est enim ‘adloqui’  consolari.

{{anchor+|861|[[Aeneis/Liber X#860|861.]]}} {{sc|}}Rhaebe div res si qua div mortalibus vlla est hoc loco notant Vergilium critici, quod homini sacrilego dedit prudentem sententiam: quam rem ratio naturalis excusat. ea enim quae per naturam movent animos, in quamvis personam cadunt, illa vero tantum sunt prudentium, quae non nisi consilio et ratione deprehenduntur: unde et Terentius servis dat plerumque sententias prudentissimas quidem, sed quae se per naturam offerunt cunctis, ut “ne quid nimis”.

{{anchor+|862|[[Aeneis/Liber X#860|862.]]}} {{sc|}}Spolia illa crventa arma Aeneae, Lausi cruore perfusa — inde intulit ‘et caput Aeneae’, per quod etiam spolia Aeneae intellegimus — nam Lauso nihil detraxerat; dixit enim ‘arma, quibus laetatus, habe tua’, si autem ‘cruenti’, intellexeris scilicet crudelis: sic enim convenit personae loquentis.

{{anchor+|863|[[Aeneis/Liber X#860|863.]]}} {{sc|}}lavsique dolorum num ‘Lausi dolorum’  ut “lacrimas dilectae pelle Creusae”?

{{anchor+|864|[[Aeneis/Liber X#860|864.]]}} {{sc|}}Aut aperit si nulla viam vis aut si nullam ostendit fortitudo rationem. ‘aperit’  autem praesens pro futuro.

{{anchor+|865|[[Aeneis/Liber X#865|865.]]}} {{sc|}}Neque enim fortissime credo quod dignaberis habere dominos Teucros, scilicet ignavos: nam hoc intellegimus ex eo quod dixit equo ‘fortissime’, plerumque enim ex alterius personae vituperatione vel laude, quid de alia dicatur, agnoscimus, ut hoc loco Troianos vituperatos ex equi laude cognoscimus. item alibi e contra “et nunc ille Paris”, scilicet adulter: nam illo loco ex persona Paridis vituperatur Aeneas.

{{anchor+|867|[[Aeneis/Liber X#865|867.]]}} {{sc|}}Exceptus tergo equo se praebente susceptus: quod fieri plerumque conspicimus.

{{anchor+|868|[[Aeneis/Liber X#865|868.]]}} {{sc|}}Iaculis oneravit a. aviditas saevientis exprimitur, ut saepius.

{{anchor+|869|[[Aeneis/Liber X#865|869.]]}} {{sc|}}aere caput fulgens quia supra “procul aerea ramis dependet galea”.

{{anchor+|871|[[Aeneis/Liber X#870|871.]]}} {{sc|}}uno in corde pudor ‘uno’  autem pro eodem. tribus vero adfectibus conturbatum significat, pudore, ira, dolore, quae potentia sunt singula.

{{anchor+|875|[[Aeneis/Liber X#875|875.]]}} {{sc|}}sic pater ille deum faciat bene in perniciem contemptoris deorum deos invocat. sic altus apollo aut venerabilis; aut quia in excelso loco consecratus est.

{{anchor+|876|[[Aeneis/Liber X#875|876.]]}} {{sc|}}incipias deest ‘ut’, infesta hasta in vulnus parata, id est protenta.

{{anchor+|879|[[Aeneis/Liber X#875|879.]]}} {{sc|}}Qua perdere posses deest ‘me’: nam hoc dicit, nisi extincto filio nulla se ratione potuisse superari.

{{anchor+|880|[[Aeneis/Liber X#880|880.]]}} {{sc|}}Nec divum parcimus vlli hoc ideo, quia Aeneas invocaverat deos, ut ‘sic pater ille deum faciat, sic altus Apollo’,

{{anchor+|881|[[Aeneis/Liber X#880|881.]]}} {{sc|}}Desine scilicet mortem minari: quoniam libenter moriturus advenit.

{{anchor+|883|[[Aeneis/Liber X#880|883.]]}} {{sc|}}inde alivd id est iacit telum.

{{anchor+|884|[[Aeneis/Liber X#880|884.]]}} {{sc|}}Umbo scutum: nam a parte totum intellegimus.

{{anchor+|885|[[Aeneis/Liber X#885|885.]]}} {{sc|}}ter circum enarravit quid esset ‘ingenti gyro’, laevos equitavit in orbes secundum artem militiae: nam eques stans facillime superatur a pedite. in laevam autem partem ideo circuibat, ut Aeneae dexteram partem circumveniret, quae utique nuda erat.

{{anchor+|888|[[Aeneis/Liber X#885|888.]]}} {{sc|}}tot spicula taedet hic ostendit quid sit ‘figitque volatque’,

{{anchor+|889|[[Aeneis/Liber X#885|889.]]}} {{sc|}}Pugna iniqua pedes contra equitem.

{{anchor+|890|[[Aeneis/Liber X#890|890.]]}} {{sc|}}Multa movens utrum in ipsum, an in equum tela torqueret, quo vulnerato Mezentius carebat effugio. inter tempora id est in frontem.

{{anchor+|891|[[Aeneis/Liber X#890|891.]]}} {{sc|}}Bellatoris equi per quem bellum geritur. aliter hominem dicimus bellatorem, qui bellum gerit.

{{anchor+|894|[[Aeneis/Liber X#890|894.]]}} {{sc|}}Inplicat inpedit. cernvus cernuus equus dicitur qui cadit in faciem, quasi in eam partem cadens qua cernimus: unde et pueri quos in ludis videmus ea parte, qua cernunt, stantes, cernuli vocantur, ut etiam Varro in ludis theatralibus docet.

{{anchor+|895|[[Aeneis/Liber X#895|895.]]}} {{sc|}}Clamore incendunt caelum implent. et abusive dixit. troesque hoc est Troiani gaudio. Latinique scilicet dolore.

{{anchor+|896|[[Aeneis/Liber X#895|896.]]}} {{sc|}}advolat Aeneas multi haec nolunt distingui, quasi simul fiant.

{{anchor+|899|[[Aeneis/Liber X#895|899.]]}} {{sc|}}Havsit caelum m. r. hoc est aerem: Lucretius “in hoc caelo, qui dicitur aer”. et hoc dicit: postquam respiravit et mentem recepit post perturbationem ex equi venientem ruina.

{{anchor+|900|[[Aeneis/Liber X#900|900.]]}} {{sc|}}Hostis amare aspere. et hoc {{wl|Q6691|Homeri}} est de telo dictum, quod hic ad hominem transtulit: ille enim ait πικρὸν ὀιστόν .

{{anchor+|901|[[Aeneis/Liber X#900|901.]]}} {{sc|}}Nullum in caede nefas mori viro forti nefas non est, nec ego sic ut vincerem veni, hoc est cum voluntate procumbo. ergo aut nihil acerbi in morte se passurum ait; aut nihil nefandum Aenean commissurum, si se volentem interfecerit, quia mori decreverit, si mortem filii non potuisset ulcisci. nec sic ad proelia veni hoc est ut vincerem, aut victus mortem deprecarer: ergo libenter occumbo.

{{anchor+|902|[[Aeneis/Liber X#900|902.]]}} {{sc|}}Nec tecum meus haec pepigit mihi foedera lavsus hoc est non cum hoc pacto a te Lausus recessit, ut ego vitam requiram. ‘foedera’  autem ‘pepigit’  per translationem dixit, id est non sic pugnavit Lausus, ut ullum mihi vitae relinqueret desiderium.

{{anchor+|903|[[Aeneis/Liber X#900|903.]]}} {{sc|}}Venia beneficium, ut “orantes veniam”.

{{anchor+|904|[[Aeneis/Liber X#900|904.]]}} {{sc|}}acerba meorum quasi hoc de Aenea non senserit.

{{anchor+|905|[[Aeneis/Liber X#905|905.]]}} {{sc|}}Hunc oro defende furorem inimicorum iram et post fata saevire cupientem. ‘defende’  autem est prohibe, ut “dum teneras defendo a frigore myrtos”. et bene petit ab Aenea sepulturam, quod scit eum ultro concedere, ut probavit in filio: petit autem non de eius pietate dubitans, sed timens iram suorum.

{{anchor+|907|[[Aeneis/Liber X#905|907.]]}} {{sc|}}Havd inscius litotes figura: non enim dicit ‘non ignarus’, sed expectans omnibus votis, ut “munera nec sperno”, id est libenter accipio. in hac autem figura plus cogitatur, quam dicitur.

{{anchor+|908|[[Aeneis/Liber X#905|908.]]}} {{sc|}}Undantique animam diffundit in arma crvore ordo est ‘in arma undanti cruore animam diffundit’, cuius sedem plerique sanguinem volunt esse. et sic est dictum hoc, ut “una eademque via sanguis animusque sequuntur”.
{{Liber
|Ante = Commentarius IX
|AnteNomen = ../Liber IX
|Post = Commentarius XI
|PostNomen = ../Liber XI
}}</text>
      <sha1>jv1bxyp8psxx04o6k5757y8f62hc5ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>80929</id>
    <revision>
      <id>265269</id>
      <parentid>260510</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1406" sha1="10ts349b9u850f2lv69898fwh2nf54a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|62|{{lsp|{{sc|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;qui{{s}}{{s}}e. Verba Nehemij h{{ae}}c {{s}}unt : Porrò quia
ip{{s}}e Carolus rex Francorum extitit, i{{s}}tud regn{{um}}
fuit ad eum ex {{s}}ucce{{s}}{{s}}ione deuolutum. (Hoc
verò quid ab{{s}}urdius dici potuit ? ) &amp; vid{{en}}s quod
ip{{s}}e factus Imperator, {{s}}uos h{{ae}}redes dignitate
propria, {{s}}cilicet regno Francorum penitus denu
da{{s}}{{s}}et (Et hoc quoque per ab{{s}}urde {{s}}criptum
apparet) {{s}}tatuit, vt Francigen{{ae}} cum quadam
regni Francorum portione regem haberent
de regali femine, iure hereditario {{s}}ucce{{s}}{{s}}orem :
qui in temporalibus {{s}}uperiorem non recogno{{s}}ceret: videlicet vt Imp. pote{{s}}tati ad homagium,
vel aliquod ob{{s}}equium teneretur.
H{{ae}}c ille: qu{{ae}}, vt vera e{{s}}{{s}}ent, tamen illud confirmarent,
v{{s}}{{que}} ad Carolum Magnum Francogalli{{ae}}
regnum non h{{ae}}reditate, {{s}}ed populi arbitrio
delatum fui{{s}}{{s}}e. Sed h{{ae}}c à Nehemio {{s}}cripta
e{{s}}{{s}}e apparet, ad tollendam quorundam veterum
Iaris Doctorum di{{s}}putationem, his verbis
conceptam, ''An Rex Galli{{ae}} Imperatorem''
''aut alium {{s}}uperiorem recogno{{s}}ceret''. de qua
{{c|tractatur à Decretali{{s}}tis in c. per venerabilem,}}
{{c|Qui fil. {{s}}int legit. Bald. in con{{s}}il. 49. vol.}}
{{c|1. Specul. tit. de feud. §. {{s}}uper}}
{{c|homagijs, Guid. Pap.}}
{{c|qu{{ae}}{{s}}t. 239.}}

{{d|''Pluri-''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>10ts349b9u850f2lv69898fwh2nf54a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265270</id>
      <parentid>265269</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1444" sha1="8gqks5la6nbc6o1hgoopa1d6o6uupdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|62|{{lsp|{{sc|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;7&quot;/&gt;qui{{s}}{{s}}e. Verba Nehemij h{{ae}}c {{s}}unt : Porrò quia
ip{{s}}e Carolus rex Francorum extitit, i{{s}}tud regn{{um}}
fuit ad eum ex {{s}}ucce{{s}}{{s}}ione deuolutum. (Hoc
verò quid ab{{s}}urdius dici potuit ? ) &amp; vid{{en}}s quod
ip{{s}}e factus Imperator, {{s}}uos h{{ae}}redes dignitate
propria, {{s}}cilicet regno Francorum penitus denu
da{{s}}{{s}}et (Et hoc quoque per ab{{s}}urde {{s}}criptum
apparet) {{s}}tatuit, vt Francigen{{ae}} cum quadam
regni Francorum portione regem haberent
de regali femine, iure hereditario {{s}}ucce{{s}}{{s}}orem :
qui in temporalibus {{s}}uperiorem non recogno{{s}}ceret: videlicet vt Imp. pote{{s}}tati ad homagium,
vel aliquod ob{{s}}equium teneretur.
H{{ae}}c ille: qu{{ae}}, vt vera e{{s}}{{s}}ent, tamen illud confirmarent,
v{{s}}{{que}} ad Carolum Magnum Francogalli{{ae}}
regnum non h{{ae}}reditate, {{s}}ed populi arbitrio
delatum fui{{s}}{{s}}e. Sed h{{ae}}c à Nehemio {{s}}cripta
e{{s}}{{s}}e apparet, ad tollendam quorundam veterum
Iaris Doctorum di{{s}}putationem, his verbis
conceptam, ''An Rex Galli{{ae}} Imperatorem''
''aut alium {{s}}uperiorem recogno{{s}}ceret''. de qua
{{c|tractatur à Decretali{{s}}tis in c. per venerabilem,}}
{{c|Qui fil. {{s}}int legit. Bald. in con{{s}}il. 49. vol.}}
{{c|1. Specul. tit. de feud. §. {{s}}uper}}
{{c|homagijs, Guid. Pap.}}
{{c|qu{{ae}}{{s}}t. 239.}}

{{d|''Pluri-''}}&lt;section end=&quot;7&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gqks5la6nbc6o1hgoopa1d6o6uupdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265275</id>
      <parentid>265270</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="94hx5s93vlh9bz4o7yo5kvj3az409hg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|62|{{lsp|{{sc|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;7&quot;/&gt;qui{{s}}{{s}}e. Verba Nehemij h{{ae}}c {{s}}unt : Porrò quia
ip{{s}}e Carolus rex Francorum extitit, i{{s}}tud regn{{um}}
fuit ad eum ex {{s}}ucce{{s}}{{s}}ione deuolutum. (Hoc
verò quid ab{{s}}urdius dici potuit ? ) &amp; vid{{en}}s quod
ip{{s}}e factus Imperator, {{s}}uos h{{ae}}redes dignitate
propria, {{s}}cilicet regno Francorum penitus denu
da{{s}}{{s}}et (Et hoc quoque per ab{{s}}urde {{s}}criptum
apparet) {{s}}tatuit, vt Francigen{{ae}} cum quadam
regni Francorum portione regem haberent
de regali femine, iure hereditario {{s}}ucce{{s}}{{s}}orem :
qui in temporalibus {{s}}uperiorem non recogno{{s}}ceret: videlicet vt Imp. pote{{s}}tati ad homagium,
vel aliquod ob{{s}}equium teneretur.
H{{ae}}c ille: qu{{ae}}, vt vera e{{s}}{{s}}ent, tamen illud confirmarent,
v{{s}}{{que}} ad Carolum Magnum Francogalli{{ae}}
regnum non h{{ae}}reditate, {{s}}ed populi arbitrio
delatum fui{{s}}{{s}}e. Sed h{{ae}}c à Nehemio {{s}}cripta
e{{s}}{{s}}e apparet, ad tollendam quorundam veterum
Iaris Doctorum di{{s}}putationem, his verbis
conceptam, ''An Rex Galli{{ae}} Imperatorem''
''aut alium {{s}}uperiorem recogno{{s}}ceret''. de qua
{{c|tractatur à Decretali{{s}}tis in c. per venerabilem,}}
{{c|Qui fil. {{s}}int legit. Bald. in con{{s}}il. 49. vol.}}
{{c|1. Specul. tit. de feud. §. {{s}}uper}}
{{c|homagijs, Guid. Pap.}}
{{c|qu{{ae}}{{s}}t. 239.}}&lt;section end=&quot;7&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;8&quot;/&gt;{{d|''Pluri-''}}&lt;section end=&quot;8&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>94hx5s93vlh9bz4o7yo5kvj3az409hg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81375</id>
    <revision>
      <id>265279</id>
      <parentid>262805</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T23:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>was not proofread before</comment>
      <origin>265279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4291" sha1="49yi13vdxw7kklahn07m3wpozics155" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;auctoribus placita sunt, nec non de publicanis,
et donationibus, tam inter vivos quam mortis
causa conficiendis, cauta legibus invenimus, in
librum singularem deduximus. De manumissioni-
bus autem et de liberali causa alius liber respon-
dit; quemadmodum et de adquisitione tam dominii
quam possessionis, et titulis, qui eam inducunt,
multae et variae lectiones &lt;ref&gt;actiones, ''ms. Flor.''&lt;/ref&gt; uni sunt inser-
tae volumini, alio libro deputato his, qui iudi-
cati vel in iure confessi sunt, et de bonorum de-
tentionibus et venditionibus, et ut ne quid in
fraudem creditorum fiat. Postque haec omnia in-
terdicta glomerata sunt et deinceps exceptiones;
et de &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 2., ed. Nbg. Russ. Cont. Char. Pac. Sp.;'' de, ''omitida'' et, ''ed. Schf. Hal. Bk.;'' sed de, ''mss. Pl. 1. Bg.''&lt;/ref&gt; temporum prolixitatibus &lt;ref&gt;praescriptionibas, ''Char, al margen.''&lt;/ref&gt;, et de
obligationibus et actionibus liber iterum singu-
laris extenditur &lt;ref&gt;ostenditur, ''mss. Pl. 1. Gt.''&lt;/ref&gt;, ut praefata sexta pars totius
Digestorum voluminis octo libris definiatur.

§ 8.—Septimus autem et novissimus articulus
Digestorum sex libris formatus est, quo &lt;ref&gt;''mss. Pl. 1. Bg., ed. Nbg.;'' quod, ''mss. Flor. Pl. 2.;'' in quo, Hal. y los demás.''&lt;/ref&gt; de
stipulationibus seu verborum obligationibus &lt;ref&gt;seu verbor. obligat., ''faltan en las ed. Nbg. Hal.; en el ms. Flor. aparecen añadidas posteriormente; en la const.'' Δέδωκεν. §. ''8., no hay vestigios de estas palabras.''&lt;/ref&gt;,
et fideiussoribus, et mandatoribus, nec non no-
vationibus, et solutionibus, et acceptilationibus,
et de praetoriis stipulationibus omne, quod &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., Sp. Bk.;'' omne in quod, ''ed. Schf.;'' omneque, ''Hal.;'' omne quidem, ''ed. Nbg. Russ. y las demás.''&lt;/ref&gt;
ius invenitur, gemino volumine inscriptum est
&lt;ref&gt;esse, ''ed. Nbg. Hal. y después las demás, menos Sp. Bk.''&lt;/ref&gt;, quod in libris antiquis nec numerari pos-
sibile fuit. Et post hoc duo terribiles libri positi &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg. Sp. Bk.;'' positi, ''falta en las ed. Schf. Hal. y otras.''&lt;/ref&gt; 
sunt pro delictis &lt;ref&gt;''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf.;'' pro delictisunt pro delictis, ''ms. Flor.;'' de delictis, ''Hal. y otros.''&lt;/ref&gt;  privatis et extraordinariis, nec
non publicis criminibus, qui omnem continent se-
veritatem poenarumque atrocitatem. Quibus per-
mixta sunt ea, quae de audacibus hominibus cauta
sunt, qui &lt;ref&gt;et qui, ''ed. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''&lt;/ref&gt; se celare conantur et contumaces
existunt, et de poenis, quae condemnatis infligun-
tur vel conceduntur, nec non de eorum substantiis.
Liber autem singularis pro appellationibus nobis
excogitatus est contra sententias, tam civiles
quam criminales causas finientes. Cetera autem
omnia, quae ad municipales &lt;ref&gt;''ms. Flor., Cont. 62. Sp.;'' pro municipalibus, ''mss. Pl. 1. 2. ed. Schf.;'' de municipalibus, ''ms. Bg. Gt., ed Nbg. Hal. Russ. Cont. 66. y las demás.''&lt;/ref&gt;, vel de decurio-
nibus, et muneribus, vel publicis operibus, vel
nundinis, et pollicitationibus,et diversis cogni-
tionibus, et censibus &lt;ref&gt;et censibus, ''faltan en ms. Pl. 1.; en el ms. Flor. aparecen añadidas recientemente.''&lt;/ref&gt;, vel significatione &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. Bg., ed. Nbg. Cont. 62. Sp. Bk.;'' significationibus, ''mss. Pl. 2. Gt., ed. Schf. Hal. Russ. Cont. 66. у otras.''&lt;/ref&gt;
verborum veteribus inventa sunt, quaeque regu-
lariter definita, in sese recepit &lt;ref&gt;''ms. Flor., ed. Nbg. Sp. Bk.;'' recipit, ''ms. Cód. y las demás ed.;'' περιέχει, ''la const.'' Δέδωκεν §. ''8.''&lt;/ref&gt; quinquagesi-
mus totius consummationis perfectus &lt;ref&gt;perfectio, ''Hal. Russ.''&lt;/ref&gt;.

§ 9.—Quae omnia confecta sunt &lt;ref&gt;confecta sunt, ''faltan en Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''&lt;/ref&gt; per vi-
rum excelsum, nec non prudentissimum magi-
strum, exquaestore et exconsule, Tribonianum,
qui similiter eloquentiae et legitimae scientiae
artibus decoratus, et in ipsis rerum experimen-
tis emicuit, nihilque maius nec carius nostris
unquam iussionibus duxit; nec non per alios vi-
ros magnificos et studiosissimos perfecta sunt, id
est Constantinum, virum illustrem, comitem sa-
crarum largitionum et magistrum scrinii libello-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>49yi13vdxw7kklahn07m3wpozics155</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265280</id>
      <parentid>265279</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T23:56:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>/* Validated */</comment>
      <origin>265280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4248" sha1="o6iobgvs3rhq4yn5dr4inr4okmvnt8c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;Shenme&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;auctoribus placita sunt, nec non de publicanis, et donationibus, tam inter vivos quam mortis causa conficiendis, cauta legibus invenimus, in librum singularem deduximus. De manumissionbus autem et de liberali causa alius liber respondit; quemadmodum et de adquisitione tam dominii quam possessionis, et titulis, qui eam inducunt, multae et variae lectiones &lt;ref&gt;actiones, ''ms. Flor.''&lt;/ref&gt; uni sunt insertae volumini, alio libro deputato his, qui iudicati vel in iure confessi sunt, et de bonorum detentionibus et venditionibus, et ut ne quid in fraudem creditorum fiat. Postque haec omnia interdicta glomerata sunt et deinceps exceptiones; et de &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 2., ed. Nbg. Russ. Cont. Char. Pac. Sp.;'' de, ''omitida'' et, ''ed. Schf. Hal. Bk.;'' sed de, ''mss. Pl. 1. Bg.''&lt;/ref&gt; temporum prolixitatibus &lt;ref&gt;praescriptionibas, ''Char. al margen.''&lt;/ref&gt;, et de obligationibus et actionibus liber iterum singularis extenditur &lt;ref&gt;ostenditur, ''mss. Pl. 1. Gt.''&lt;/ref&gt;, ut praefata sexta pars totius Digestorum voluminis octo libris definiatur.

§ 8.—Septimus autem et novissimus articulus Digestorum sex libris formatus est, quo &lt;ref&gt;''mss. Pl. 1. Bg., ed. Nbg.;'' quod, ''mss. Flor. Pl. 2.;'' in quo, Hal. y los demás.''&lt;/ref&gt; de stipulationibus seu verborum obligationibus &lt;ref&gt;seu verbor. obligat., ''faltan en las ed. Nbg. Hal.; en el ms. Flor. aparecen añadidas posteriormente; en la const.'' Δέδωκεν. §. ''8., no hay vestigios de estas palabras.''&lt;/ref&gt;, et fideiussoribus, et mandatoribus, nec non novationibus, et solutionibus, et acceptilationibus, et de praetoriis stipulationibus omne, quod &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., Sp. Bk.;'' omne in quod, ''ed. Schf.;'' omneque, ''Hal.;'' omne quidem, ''ed. Nbg. Russ. y las demás.''&lt;/ref&gt; ius invenitur, gemino volumine inscriptum est &lt;ref&gt;esse, ''ed. Nbg. Hal. y después las demás, menos Sp. Bk.''&lt;/ref&gt;, quod in libris antiquis nec numerari possibile fuit. Et post hoc duo terribiles libri positi &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg. Sp. Bk.;'' positi, ''falta en las ed. Schf. Hal. y otras.''&lt;/ref&gt; sunt pro delictis &lt;ref&gt;''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf.;'' pro delictisunt pro delictis, ''ms. Flor.;'' de delictis, ''Hal. y otros.''&lt;/ref&gt;  privatis et extraordinariis, nec non publicis criminibus, qui omnem continent severitatem poenarumque atrocitatem. Quibus permixta sunt ea, quae de audacibus hominibus cauta sunt, qui &lt;ref&gt;et qui, ''ed. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''&lt;/ref&gt; se celare conantur et contumaces existunt, et de poenis, quae condemnatis infliguntur vel conceduntur, nec non de eorum substantiis. Liber autem singularis pro appellationibus nobis excogitatus est contra sententias, tam civiles quam criminales causas finientes. Cetera autem omnia, quae ad municipales &lt;ref&gt;''ms. Flor., Cont. 62. Sp.;'' pro municipalibus, ''mss. Pl. 1. 2. ed. Schf.;'' de municipalibus, ''ms. Bg. Gt., ed Nbg. Hal. Russ. Cont. 66. y las demás.''&lt;/ref&gt;, vel de decurionibus, et muneribus, vel publicis operibus, vel nundinis, et pollicitationibus, et diversis cognitionibus, et censibus &lt;ref&gt;et censibus, ''faltan en ms. Pl. 1.; en el ms. Flor. aparecen añadidas recientemente.''&lt;/ref&gt;, vel significatione &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. Bg., ed. Nbg. Cont. 62. Sp. Bk.;'' significationibus, ''mss. Pl. 2. Gt., ed. Schf. Hal. Russ. Cont. 66. у otras.''&lt;/ref&gt; verborum veteribus inventa sunt, quaeque regulariter definita, in sese recepit &lt;ref&gt;''ms. Flor., ed. Nbg. Sp. Bk.;'' recipit, ''ms. Cód. y las demás ed.;'' περιέχει, ''la const.'' Δέδωκεν §. ''8.''&lt;/ref&gt; quinquagesimus totius consummationis perfectus &lt;ref&gt;perfectio, ''Hal. Russ.''&lt;/ref&gt;.

§ 9.—Quae omnia confecta sunt &lt;ref&gt;confecta sunt, ''faltan en Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''&lt;/ref&gt; per virum excelsum, nec non prudentissimum magistrum, exquaestore et exconsule, Tribonianum, qui similiter eloquentiae et legitimae scientiae artibus decoratus, et in ipsis rerum experimentis emicuit, nihilque maius nec carius nostris unquam iussionibus duxit; nec non per alios viros magnificos et studiosissimos perfecta sunt, id est Constantinum, virum illustrem, comitem sacrarum largitionum et magistrum scrinii libello-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o6iobgvs3rhq4yn5dr4inr4okmvnt8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81376</id>
    <revision>
      <id>265303</id>
      <parentid>262811</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T03:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shenme</username>
        <id>17647</id>
      </contributor>
      <comment>was</comment>
      <origin>265303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4271" sha1="89hwpw3l954rr4k4pqvohow2jrdtn4p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nibus; et memorati tres singulares libri iuxta
compositionem de rebus positi sunt. Post hos si
qua de sponsalibus, vel nuptiis, vel dotibus legi-
bus &lt;ref&gt;vel dotivus vel legibus, ''ed. Schf.;'' de dotibus et legibus earum, ''Hal. Russ. Cont. 66. 71. 76. Char. Pac.;'' τὰ περὶ μνηστρῶν — καὶ προικὸς νενομοτεθημένα, ''la const.'' Δέδωκεν.&lt;/ref&gt;  dicta sunt, 
reposuimus, tribus librorum
voluminibus ea concludentes. De tutelis autem
et curationibus geminos libros conscripsimus. Et
memoratam ordinationem octo librorum mediam
totius operis reposuimus, omnia undique tam
utilissima quam pulcherrima iura continentem.

§ 6.—Quintus autem exoritur nobis Digesto-
rum articulus, in quem &lt;ref&gt;''in quo, mss. Pl. 1. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Russ. Cont. Char. Pac. ''&lt;/ref&gt;
dicillis tam privatorum quam militum omne,
quidquid antiquis dictum &lt;ref&gt;''ms. Flor., Sp. Bk.; antiquis dictum est, Cont. 62.; anti-
quitus dictum est, mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Y otras''&lt;/ref&gt;, inveniat quis re-
positum, qui de testamentis appellatur. De lega-
tis autem et fideicommissis quinque librorum nu-
merus aggregatus est. qunmque nihil tam pecu-
liare fuerat, quam it &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. 2.  Bg., ed. Nbg. Schf. Hal. Cont. 62. Sp.; ut, falta en Hal. y en otros. ''&lt;/ref&gt; legatis quidem legis
Falcidiae narratio &lt;ref&gt;''agregetur, añade ms. Bg., según reciente enmienda. ''&lt;/ref&gt;, fideicommissis autem &lt;ref&gt;''quam, insertan Hal. Russ. Cont. 66. 71. 76. Char. Pас. ''&lt;/ref&gt; senatusconsulti Trebelliani, singulis libris utri-
que eorum applicatis, tota pars quinta in novem
libros coadunata est. Solum autem senatuscon-
sultum Trebellianum ponendum esse existimavi-
mus; captiosas etenim et ipsis veteribus odiosas 
Pegasiani senatusconsulti ambages, et utriusque
senatusconsulti ad se &lt;ref&gt;''inter sc, Hal. Russ. Cont. Char. Pac. ''&lt;/ref&gt; tam supervacuas quam 
scrupulosas diversitantes respuentes, totum ius
super his positum Trebelliano senatusconsulta
adiudicavimus. Sed in his nihil de caducis a no-
bis memoratum est, ne causa, quae in rebus non
prospere gestis et tristibus &lt;ref&gt;''tristis, ms. Flor. ''&lt;/ref&gt; temporibus Ro-
manis increbruit &lt;ref&gt;''incubuit, ms. Bg.; increpuit, ed. Nbg.; increvit, ms. Gt. ''&lt;/ref&gt; calamitatibus, bello coale-
scens civili, nostris maneat &lt;ref&gt;''ms. Flor., Cont. 62.; in nostris remanet, ed. Nbg.; in nostris remaneat, otros mss. y ed. del Cód.0''&lt;/ref&gt; temporibus, quae
favor coelestis et pacis vigore &lt;ref&gt;''ms. Flor.; vigor, mss. y ed. del Cód.; καθ' οὓς ὁ Θεὸς εἰρήνην - δέδωκεν ἡμῖν ἄγειν, la const. Δέδωκεν. ''&lt;/ref&gt; firmavit, et
omnes gentes in bellicis periculis superposuit &lt;ref&gt;''ms. Flor.; et super omnes gentes in bellicis victoriis posuit, mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac.; et super omnes gentes in bell. victori periculis superposuit, Sp.;et super - bellicis periculis superposuit, Bk. ''&lt;/ref&gt;,
ne luctuosum monumentum laeta secula inum-
brare concedatur.

§ 7.—Sexta deinde pars Digestorum exoritur,
in quibus &lt;ref&gt;''mss. Flor. Pl. 1. Bg. Gt.,ed. Nbg. Schf.; in qua, ms. Pl. 2., Hal. y otros. ''&lt;/ref&gt; omnes bonorum possessiones posi-
tae sunt, quae ad ingenuos, quae &lt;ref&gt;''quae tam ad ing. quam, mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. 66.71.76. Char. Pac. ''&lt;/ref&gt; ad libertinos
respiciunt, ut et ius omne, quod de gradibus et
affinitatibus descendit, legitimaeque hereditates
&lt;ref&gt;''hereditatis, ms. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ., contra la const. Δέδωκεν §. 7. ''&lt;/ref&gt;, et omnis ab intestato successio; et Tertullia-
num et Orphitianum senatusconsultum, ex quibus
mater et filii invicem sibi heredes existunt, in
geminos libros contulimus, bonorum possessionis
&lt;ref&gt;''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac.; possessionus, ms. Flor.; possessionum, Sp. Bk. ''&lt;/ref&gt; multitudinem in compendiosum et manife-
stissimum ordinem concludentes. Post haec ea,
quae de operis novi nuntiationibus, damnique
infecti, et pro aedificiis dirutis, et eorum insidiis,
et quae de aqua pluvia &lt;ref&gt;''pluviali, mss. Pl. 2. Bg.Gt., ed. Nbg. Schf.''&lt;/ref&gt; arcenda veteribus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89hwpw3l954rr4k4pqvohow2jrdtn4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/886</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81445</id>
    <revision>
      <id>265251</id>
      <parentid>265009</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <origin>265251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3272" sha1="jmwz39sy9zsiyax2c8gen6tz8kln9ig" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sunt feminis , et pleraque ipso iure non valent, ita
multo magis adimendum iis fuit id officium, in
quo non sola opera nudumque ministerium earum
versaretur, sed etiam periculum rei familiaris.  &lt;ref&gt; sed et periculumrei familiariais en Hal. &lt;/ref&gt;

§ 2.-Aequum autem visum est, ita mulieri succurri, ut in veterem debitorem, aut in eum, qui
pro se constituisset mulierem ream, actio dare-
tur; magis enim ille, quam creditor mulierem decepit.

'''2'''. ULPIANUS ''libro XXIX. ad Edictum'' .- Et
primo quidem temporibus Divi Augusti, mox
deinde Claudii, Edictis eorum erat interdictum, ne
feminae pro viris suis intercederent.

§ 1.-Postea factum est Senatusconsultum, quo
plenissime feminis omnibus subventum est. Cuius
Senatusconsulti verba haec sunt: QUOD MARCUS
SILANUS &lt;ref&gt; VI., SYLLANUS, Hal. Vulg ..&lt;/ref&gt; ET VELLEUS  &lt;ref&gt; VELLEIUS, Hal. Vulg.
&lt;/ref&gt; TUTOR &lt;ref&gt;  AUCTOR, otros en Hal., pero omitenla otrosen elmismo.&lt;/ref&gt;, CONSULES,
VERBA FECERUNT DE OBLIGATIONIBUS FEMINARUM,
QUAE PRO ALIIS REAE FIERENT, QUID DE EA RE
FIERI OPORTET &lt;ref&gt;  OPORTERET, Hal.&lt;/ref&gt;, DE EA RE ITA CONSULUERUNT:
QUOD AD FIDEIUSSIONES ET MUTUI DATIONES PRO
ALIIS, &lt;ref&gt;  PRO, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; QUIBUS INTERCESSERINT  &lt;ref&gt; INTERCESSERUNT, Hal.&lt;/ref&gt;  FEMINAE,
PERTINET, TAMETSI ANTE &lt;ref&gt; ΑΝΤΕΔ, Hal.&lt;/ref&gt; VIDETUR ITA IUS DI-
CTUM ESSE , NE EO NOMINE AB HIS PETITIO &lt;ref&gt;  FIAT, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ,
NEVE IN EAS ACTIO DETUR, CUM EAS VIRILIBUS OF-
FICIIS FUNGI ET EIUS GENERIS OBLIGATIONIBUS OB-
STRINGI NON SIT AEQUUM, ARBITRARI SENATUM,
RECTE &lt;ref&gt; EOS, inserta Hal.&lt;/ref&gt;  ATQUE ORDINE FACTUROS , AD QUOS DE
EA RE IN IURE ADITUM ERIT , SI DEDERINT OPERAM,
UT IN EA RE SENATUS VOLUNTAS SERVETUR .

§ 2.-Verba itaque Senatusconsulti excutiamus ,
prius providentia ampli ordinis laudata, quia
opem tulit mulieribus propter sexus imbecillita-
tem multis huiuscemodi casibus suppositis atque
obiectis .
§ 3. Sed ita demum iis subvenit, si non_callide
sint versatae. Hoc enim Divus Pius et Severus
rescripserunt; nam deceptis , non decipientibus
opitulatur &lt;ref&gt;  iura opitulantur, Hal.&lt;/ref&gt;. Et est et graecum  &lt;ref&gt;  egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Severi  &lt;ref&gt; egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; 
tale Rescriptum: Ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν τὸ δόγμα τῆς
συγκλήτου βουλῆς οὐ βοηθεῖ. ''(Decipientibus mulieribus dogma Senatusconsulti non auxiliatur;'' &lt;ref&gt; Versión Vulgar.&lt;/ref&gt; ]
infirmitas enim feminarum, non calliditas auxilium demeruit &lt;ref&gt; Según corrección del códice Fl., Br.; demit, Taur.
.&lt;/ref&gt;.
§ 4.-Omnis omnino obligatio Senatusconsulto
Velleiano comprehenditur, sive verbis , sive re,
sive quocunque alio contractu intercesserint.

§ 5.-Sed etsi mulier defensor alicuius extiterit,
procul dubio intercedit; suscipit enim in se alie-
nam obligationem, quippe quum ex hac re subeat
condemnationem . Proinde neque maritum , ne-
que filium, neque patrem permittitur mulieri de-
fendere.

'''3'''. PAULUS ''libro XXX. ad Edictum.''- Sed si eum defendat, qui damnatus regressum ad eam habeat, veluti quum venditorem hereditatis sibi.

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmwz39sy9zsiyax2c8gen6tz8kln9ig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265253</id>
      <parentid>265251</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:24:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfredo Guzme Chicnes</username>
        <id>32213</id>
      </contributor>
      <origin>265253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="q7gdvry1fh3ij2haw1x75ion303bo8g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Alfredo Guzme Chicnes&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sunt feminis , et pleraque ipso iure non valent, ita
multo magis adimendum iis fuit id officium, in
quo non sola opera nudumque ministerium earum
versaretur, sed etiam periculum rei familiaris.  &lt;ref&gt; sed et periculumrei familiariais en Hal. &lt;/ref&gt;

§ 2.-Aequum autem visum est, ita mulieri succurri, ut in veterem debitorem, aut in eum, qui
pro se constituisset mulierem ream, actio dare-
tur; magis enim ille, quam creditor mulierem decepit.

'''2'''. ULPIANUS ''libro XXIX. ad Edictum'' .- Et
primo quidem temporibus Divi Augusti, mox
deinde Claudii, Edictis eorum erat interdictum, ne
feminae pro viris suis intercederent.

§ 1.-Postea factum est Senatusconsultum, quo
plenissime feminis omnibus subventum est. Cuius
Senatusconsulti verba haec sunt: QUOD MARCUS
SILANUS &lt;ref&gt; VI., SYLLANUS, Hal. Vulg ..&lt;/ref&gt; ET VELLEUS  &lt;ref&gt; VELLEIUS, Hal. Vulg.
&lt;/ref&gt; TUTOR &lt;ref&gt;  AUCTOR, otros en Hal., pero omitenla otrosen elmismo.&lt;/ref&gt;, CONSULES,
VERBA FECERUNT DE OBLIGATIONIBUS FEMINARUM,
QUAE PRO ALIIS REAE FIERENT, QUID DE EA RE
FIERI OPORTET &lt;ref&gt;  OPORTERET, Hal.&lt;/ref&gt;, DE EA RE ITA CONSULUERUNT:
QUOD AD FIDEIUSSIONES ET MUTUI DATIONES PRO
ALIIS, &lt;ref&gt;  PRO, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; QUIBUS INTERCESSERINT  &lt;ref&gt; INTERCESSERUNT, Hal.&lt;/ref&gt;  FEMINAE,
PERTINET, TAMETSI ANTE &lt;ref&gt; ΑΝΤΕΔ, Hal.&lt;/ref&gt; VIDETUR ITA IUS DI-
CTUM ESSE , NE EO NOMINE AB HIS PETITIO &lt;ref&gt;  FIAT, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ,
NEVE IN EAS ACTIO DETUR, CUM EAS VIRILIBUS OF-
FICIIS FUNGI ET EIUS GENERIS OBLIGATIONIBUS OB-
STRINGI NON SIT AEQUUM, ARBITRARI SENATUM,
RECTE &lt;ref&gt; EOS, inserta Hal.&lt;/ref&gt;  ATQUE ORDINE FACTUROS , AD QUOS DE
EA RE IN IURE ADITUM ERIT , SI DEDERINT OPERAM,
UT IN EA RE SENATUS VOLUNTAS SERVETUR .

§ 2.-Verba itaque Senatusconsulti excutiamus ,
prius providentia ampli ordinis laudata, quia
opem tulit mulieribus propter sexus imbecillita-
tem multis huiuscemodi casibus suppositis atque
obiectis .

§ 3. Sed ita demum iis subvenit, si non_callide
sint versatae. Hoc enim Divus Pius et Severus
rescripserunt; nam deceptis , non decipientibus
opitulatur &lt;ref&gt;  iura opitulantur, Hal.&lt;/ref&gt;. Et est et graecum  &lt;ref&gt;  egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Severi  &lt;ref&gt; egregium, (en lugar de graecum), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; 
tale Rescriptum: Ταῖς ἀπατώσαις γυναιξὶν τὸ δόγμα τῆς
συγκλήτου βουλῆς οὐ βοηθεῖ. ''(Decipientibus mulieribus dogma Senatusconsulti non auxiliatur;'' &lt;ref&gt; Versión Vulgar.&lt;/ref&gt; ]
infirmitas enim feminarum, non calliditas auxilium demeruit &lt;ref&gt; Según corrección del códice Fl., Br.; demit, Taur.
.&lt;/ref&gt;.

§ 4.-Omnis omnino obligatio Senatusconsulto
Velleiano comprehenditur, sive verbis , sive re,
sive quocunque alio contractu intercesserint.

§ 5.-Sed etsi mulier defensor alicuius extiterit,
procul dubio intercedit; suscipit enim in se alie-
nam obligationem, quippe quum ex hac re subeat
condemnationem . Proinde neque maritum , ne-
que filium, neque patrem permittitur mulieri de-
fendere.

'''3'''. PAULUS ''libro XXX. ad Edictum.''- Sed si eum defendat, qui damnatus regressum ad eam habeat, veluti quum venditorem hereditatis sibi.

&lt;hr style=&quot;width: 20%; margin-left: 0; border: 1px solid black;&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7gdvry1fh3ij2haw1x75ion303bo8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio Paginae:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu/69</title>
    <ns>105</ns>
    <id>81514</id>
    <revision>
      <id>265214</id>
      <parentid>262957</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T13:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rusticatio</username>
        <id>30501</id>
      </contributor>
      <comment>/* poëta */ Reply</comment>
      <origin>265214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="360" sha1="4lhv6it6kbwa8jyyo6786s3ht8mqev5" xml:space="preserve">== poëta ==

Sic legitur verbum poëta cum diaerese in fasciculo. Estne diaeresis transcribendam? [[Usor:Rusticatio|Rusticatio]] ([[Disputatio Usoris:Rusticatio|disputatio]]) 17:30, 15 Aprilis 2026 (UTC)

:Correxi quoniam item factum est v.g. in pagina 75. [[Usor:Rusticatio|Rusticatio]] ([[Disputatio Usoris:Rusticatio|disputatio]]) 13:01, 10 Maii 2026 (UTC)</text>
      <sha1>4lhv6it6kbwa8jyyo6786s3ht8mqev5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/685</title>
    <ns>104</ns>
    <id>81719</id>
    <revision>
      <id>265254</id>
      <parentid>264975</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="q2ofjj0b1oaicokqtw1ocarokbbwlk0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brayan Pari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;adversus utrumque dirigut dotis petitionem, coheredem osse defendendum ab eo, qui suseipere onus iussus est. Sed legata, quae ab utroque pro dote data electa dote retinentur, in compendio coheredis esse, qui debito levatar, nop oporte videlicet ut coheres, qui onus aeris alieni suscepit, officio iudicis legatum consequatur. Et verum est hoc, nisi aliud testator edixit.

§ 9.—Idem seribit, quod uni ex coheredibus statuliber conditionis implendae nomine dedit de peculio, in hoe iudicium non venire, nec communicari debere;

'''21.''' '''{22.}''' PAULUS ''libro XXII. ad Edictum.''—idem et in communi dividundo.

'''22.''' '''{23.}''' ULPIANOS ''libro XIX. ad Edictum.''—Item Labeo scribit, si unus heredum thesanrum relictum a testntore effodit, familiae erciecundac iudicio eum teneri, etsi cum extraneo conscio partitus sit.

§ 1.— Familiae erciscundac index ita potest
pluribus eandem rem adiudicare, si aut pluribus
uerit unius rei praeceptio relicta, whi etiam necessitatem fucere Pomponius scribit, ut pluribus
adiudicetur, vel si certam partem unieuique coheredum assignet; sed potest etiam licitatione
admissa uni rem adindicare.

§ 2.—Sed et regionibus divisum fundum posse
adiudicare secundum divisionem, nemo dubita-
verit.

§ 3.—Sed ctiam, quum adiudicat, poterit impo
nere aliquam servitutem, ut alium alii servum
faciat ex iis&lt;ref&gt;Tawe,; his, FL, Br.&lt;/ref&gt;, quos adiudicat; sed si pure alii
adiudicaverit fundum, alium adiudicando ain-
plius servitutem imponere non poterit.

§ 4.—Familine erciscundae iudicium ex duo-
bus constat, id est rebus atque praestationibus,
quae sunt personales actiones.

§ 5.—Papinianus de re, quae apud hostes est,
Marcellum reprehendit, quod non putat praesta-
tiones &lt;ref&gt;Hal.; iNpraestationes, FZ.&lt;/ref&gt; eius rei venire in familine erciscundae
iudicium, quae apud hostes est; quid enim impe-
dimentum est, rei pracstationem venire, quam et
ipsa veniat


'''23.''' '''{24.}''' PAULUS libro XXII. ad Edictum.— propter spem postliminii? scilicet eum cautione,
quit possunt non reverti, nisi si tantum acstima-
tus sit dubins eventus.


'''24.''' '''{25.}''' ULPIANUS libro XIX. ad Bdictw
Sed et eius rei, quae in rebus humanis esse desiit,
veniunt praestationes; et ego Papiniano con-
sentio.

§ 1.—Familiae erciseundae iudicium et inter
bonorum possessores, et inter eum, cui restituta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2ofjj0b1oaicokqtw1ocarokbbwlk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265278</id>
      <parentid>265254</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T21:07:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="gvf61p7cmpfi37wehrbf5hi1w7cg1vp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Brayan Pari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;adversus utrumque dirigut dotis petitionem, co-heredem osse defendendum ab eo, qui suseipere 
onus iussus est. Sed legata, quae ab utroque pro 
dote data electa dote retinentur, in compendio coheredis esse, qui debito levatar, nop oporte videlicet ut coheres, qui onus aeris alieni susce-pit, officio iudicis legatum consequatur. Et ve-
rum est hoc, nisi aliud testator edixit.


§ 9.—Idem seribit, quod uni ex coheredibus 
statuliber conditionis implendae nomine dedit de peculio, in hoe iudicium non venire, nec commu-
nicari debere;

'''21.''' '''{22.}''' PAULUS ''libro XXII. ad Edictum.''—idem et in communi dividundo.

'''22.''' '''{23.}''' ULPIANOS ''libro XIX. ad Edictum.''—
Item Labeo scribit, si unus heredum thesanrum relictum a testntore effodit, familiae erciecundac iudicio eum teneri, etsi cum extraneo conscio partitus sit.

§ 1.— Familiae erciscundac index ita potest
pluribus eandem rem adiudicare, si aut pluribus
fuerit unius rei praeceptio relicta, whi etiam cecessitatem fucere Pomponius scribit, ut pluribus
adiudicetur, vel si certam partem unieuique co-heredum assignet; sed potest etiam licitatione
admissa uni rem adindicare.

§ 2.—Sed et regionibus divisum fundum posse
adiudicare secundum divisionem, nemo dubita-
verit.
§ 3.—Sed ctiam, quum adiudicat, poterit impo
nere aliquam servitutem, ut alium alii servum
faciat ex iis &lt;ref&gt;Taur,; his, FL, Br.&lt;/ref&gt;, quos adiudicat; sed si pure alii adiudicaverit fundum, alium adiudicando ain-
plius servitutem imponere non poterit.

§ 4.—Familine erciscundae iudicium ex duo-
bus constat, id est rebus atque praestationibus,
quae sunt personales actiones.
§ 5.—Papinianus de re, quae apud hostes est,
Marcellum reprehendit, quod non putat praesta-
tiones &lt;ref&gt;Hal.; iNpraestationes, Fl.&lt;/ref&gt; eius rei venire in familine erciscundae
iudicium, quae apud hostes est; quid enim impe-
dimentum est, rei pracstationem venire, quam et
ipsa veniat


'''23.''' '''{24.}''' PAULUS ''libro XXII. ad Edictum.''— propter spem postliminii? scilicet eum cautione,
quia possunt non reverti, nisi si tantum acstima-
tus sit dubins eventus.


'''24.''' '''{25.}''' ULPIANUS ''libro XIX. ad Edictum.— 
Sed et eius rei, quae in rebus humanis esse desiit,
veniunt praestationes; et ego Papiniano con-
sentio.
§ 1.—Familiae erciseundae iudicium et inter
bonorum possessores, et inter eum, cui restituta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gvf61p7cmpfi37wehrbf5hi1w7cg1vp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/686</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82008</id>
    <revision>
      <id>265276</id>
      <parentid>264976</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="jo4cp81fi4xs4k0r0d2utsq1bxzh3v3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est hereditas ex Trebelliano Senatusconsulto, et mo 
ceteros honorarios successores locum habet.

'''25'''. '''[26.]''' PAULUS ''libro XXIII. ad Edictum.'' Heredes eius, qui apud hostes decessit, hoc iudicium&lt;ref&gt;Taur.; iudicio, Fl. según antigua corrección, Br.&lt;/ref&gt; experiri possunt.
§ 1.—Si miles alium castrensium, alium cete-
rorum bonorum heredem fecerit, non est locus 
familiae erciscundae iudicio; divisum est enim 
per Constitutiones inter eos patrimonium. Quem
admodum cessat familiae erciscundae iudicium, 
quum nihil in corporibus, sed omnia in nomini-
bus sunt.

§ 2.—Quantum vero ad accipiendum familiae 
erciscundae iudicium, nihil interest, possideat 
quis hereditatem, nec ne.
§ 3.—De pluribus hereditatibus, quae inter eos-
dem ex diversis causis communes sint, unum fa-
miliae erciscundae iudicium sumi potest.
§ 4.—Si inter me et te Titiana hereditas com-
munis sit, inter me autem et te et Titium Seiana, posse unum iudicium accipi inter tres, Pompo-
nius scribit.
§ 5.—Item si plures hereditates inter nos com-
munes sunt, possumus de una familiae erciscun-
dae iudicium experiri.
§ 6.—Si testator rem communem cum extraneo 
habebat, sive rei suae partem alicui legavit, aut heres ante iudicium familiae erciscundae acce-
ptum partem suam alienavit, ad officium iudicis pertinet, ut eam partem, quae testatoris fuit, ali-cui iubeat tradi.

§ 7.—Quod pro emtore vel pro donato, puta, 
coheres possidet, in familiae erciscundae iudi-
cium venire negat Pomponius.
§ 8.—Idem scribit, quum ego et tu heredes Ti-
tio extitissemus, si tu partem fundi, quem totum hereditarium dicebas, a Sempronio petieris, et 
victus fueris, mox eandem partem a Sempronio 
emero, et traditus mihi fuerit, agente te familiae erciscundae iudicio non veniet non solum hoc, 
quod pro herede possidetur, sed nec id, quod pro emtore. Quum enim per iudicem priorem appa
ruit, totam &lt;ref&gt;rem, inserta Hal.&lt;/ref&gt; non esse hereditatis, quemadmo
dum in familiae erciscundae iudicium veniat?

§ 9.—An ea stipulatio, qua singuli heredes in
solidum habent actionem, veniat in hoc iudicium,
dubitatur- veluti si is, qui viam, iter, actum &lt;ref&gt;Hal.; actus, Fl.&lt;/ref&gt;
stipulatus erat, decesserit-, quia talis stipulatio 
per legem duodecim tabularum non dividitur, 
quia nec potest. Sed verius est, non venire eam 
in iudicium, sed omnibus in solidum competere 
actionem, et si non praestetur via, pro parte he-reditaria condemnationem fieri oportet.

§ 10.—Contra, si promissor viae decesserit plu-
ribus heredibus institutis, nec dividitur obliga-
tio, nec dubium est, quin duret, quoniam viam
promittere et is potest, qui fundum non habet; pue-
igitur quia singuli in solidum tenentur, officio iudicis cautiones interponi debent &lt;ref&gt;Vulg.; debere, Fl.&lt;/ref&gt;, ut, si quis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jo4cp81fi4xs4k0r0d2utsq1bxzh3v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/687</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82009</id>
    <revision>
      <id>265252</id>
      <parentid>264951</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="e6yjlvk8b83uwzia9fub06josutpgz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO X : TÍTULO II
ex his conventus litis aestimationem praestiterit,
id pro parte a ceteris consequatur.

 § 11.-Idem dicendum est, et si testator viam
legaverit.

 § 12.-In illa quoque stipulatione prospicien-
dum est coheredibus, si testator promiserat, ne-
que per se, neque per heredem suum fieri, quo-
minus ire, agere possit; quoniam uno prohibente
ctum ceteris damnosum sit. 

 § 13.-Idem iuris est in pecunia promissa a
testatore, si sub poena promissa sit; nam licet
haec obligatio dividatur per legem duodecim ta-
bularum, tamen, quia nihilum prodest ad poenam
evitandam partem suam solvere, sive nondum so-
luta est pecunia, nec dies venit, prospiciendum
est per cautionem, ut de indemnitate caveat, per
quem factum fuerit, ne omnis pecunia solveretur,
aut ut caveat, se ei, qui solidum solverit, partem
praestiturum; sive etiam &lt;ref&gt;iam, Hal.&lt;/ref&gt; solvit unus univer-
sam pecuniam, quam defunctus promisit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; promittit, Fl.&lt;/ref&gt;, ne
poena committeretur, familiae erciscundae iudi-
cio a coheredibus partes recipere poterit.

 § 14.-Idem observatur in pignoribus solven-
dis &lt;ref&gt;luendis, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt;, uam nisi &lt;ref&gt;Taur.; si, Fl. según reciente corrección, Br.&lt;/ref&gt; universum, quod debetur,
offeretur, iure pignus creditor vendere potest.

 § 15.-Si unus ex coheredibus noxali iudicio
servum hereditarium defenderit , et litis aesti-mationem obtulerit, quum hoc expediret, id pro
parte hoc iudicio consequetur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; consequatur, Fl.&lt;/ref&gt; . Idem est,
et si unus legatorum nomine caverit, ne in pos-sessionem mitterentur &lt;ref&gt;mitteretur, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, et omnino quae pro
parte expediri non possunt, si unus cogente ne-cessitate fecerit, familiae erciscundae iudicio lo-
cus est .

 § 16.-Non tantum dolum, sed et culpam in re
hereditaria praestare debet coheres, quoniam cum
coherede non contrahimus, sed incidimus in eum;
non tamen diligentiam praestare debet, qualem
diligens paterfamilias , quoniam hic propter suam
partem causam habuit gerendi; et ideo negotio-
rum gestorum ei actio non competit. Talem igi-
tur diligentiam praestare debet, qualem in suis
rebus . Eadem sunt, si duobus res legata sit; nam
et hos coniunxit ad societatem non consensus ,
sed res.

 § 17.-Si incerto homine legato, et postea de-
functo legatario aliquis ex heredibus legatarii
non consentiendo impedierit legatum, is, qui im-
pedit, hoc iudicio ceteris, quanti intersit eorum ,
damnabitur. Idem est, si e contrario unus exhe-
redibus, a quibus generaliter homo legatus est,
quem ipsi elegerint, noluerit consentire, ut prae-
stetur, quem solvi omnibus expediebat, et ideo
conventi a legatario iudicio pluris damnati fue-
rint.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e6yjlvk8b83uwzia9fub06josutpgz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265255</id>
      <parentid>265252</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="ax5aidze1f1702nwuc57jxf2m5gzn80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO X : TÍTULO II
ex his conventus litis aestimationem praestiterit,
id pro parte a ceteris consequatur.

§ 11.—Idem dicendum est, et si testator viam
legaverit.

§ 12.—In illa quoque stipulatione prospicien-
dum est coheredibus, si testator promiserat, ne-
que per se, neque per heredem suum fieri, quo-
minus ire, agere possit; quoniam uno prohibente
ctum ceteris damnosum sit. 

§ 13.—Idem iuris est in pecunia promissa a
testatore, si sub poena promissa sit; nam licet
haec obligatio dividatur per legem duodecim ta-
bularum, tamen, quia nihilum prodest ad poenam
evitandam partem suam solvere, sive nondum so-
luta est pecunia, nec dies venit, prospiciendum
est per cautionem, ut de indemnitate caveat, per
quem factum fuerit, ne omnis pecunia solveretur,
aut ut caveat, se ei, qui solidum solverit, partem
praestiturum; sive etiam &lt;ref&gt;iam, Hal.&lt;/ref&gt; solvit unus univer-
sam pecuniam, quam defunctus promisit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; promittit, Fl.&lt;/ref&gt;, ne
poena committeretur, familiae erciscundae iudi-
cio a coheredibus partes recipere poterit.

§ 14.—Idem observatur in pignoribus solven-
dis &lt;ref&gt;luendis, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt;, uam nisi &lt;ref&gt;Taur.; si, Fl. según reciente corrección, Br.&lt;/ref&gt; universum, quod debetur,
offeretur, iure pignus creditor vendere potest.

§ 15.—Si unus ex coheredibus noxali iudicio
servum hereditarium defenderit , et litis aesti-mationem obtulerit, quum hoc expediret, id pro
parte hoc iudicio consequetur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; consequatur, Fl.&lt;/ref&gt; . Idem est,
et si unus legatorum nomine caverit, ne in pos-sessionem mitterentur &lt;ref&gt;mitteretur, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, et omnino quae pro
parte expediri non possunt, si unus cogente ne-cessitate fecerit, familiae erciscundae iudicio lo-
cus est .

§ 16.—Non tantum dolum, sed et culpam in re
hereditaria praestare debet coheres, quoniam cum
coherede non contrahimus, sed incidimus in eum;
non tamen diligentiam praestare debet, qualem
diligens paterfamilias , quoniam hic propter suam
partem causam habuit gerendi; et ideo negotio-
rum gestorum ei actio non competit. Talem igi-
tur diligentiam praestare debet, qualem in suis
rebus . Eadem sunt, si duobus res legata sit; nam
et hos coniunxit ad societatem non consensus ,
sed res.

§ 17.—Si incerto homine legato, et postea de-
functo legatario aliquis ex heredibus legatarii
non consentiendo impedierit legatum, is, qui im-
pedit, hoc iudicio ceteris, quanti intersit eorum ,
damnabitur. Idem est, si e contrario unus exhe-
redibus, a quibus generaliter homo legatus est,
quem ipsi elegerint, noluerit consentire, ut prae-
stetur, quem solvi omnibus expediebat, et ideo
conventi a legatario iudicio pluris damnati fue-
rint.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax5aidze1f1702nwuc57jxf2m5gzn80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265256</id>
      <parentid>265255</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T18:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="aht7kpoctacacr4fv1owjml0g61akft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ex his conventus litis aestimationem praestiterit,
id pro parte a ceteris consequatur.

§ 11.—Idem dicendum est, et si testator viam
legaverit.

§ 12.—In illa quoque stipulatione prospicien-
dum est coheredibus, si testator promiserat, ne-
que per se, neque per heredem suum fieri, quo-
minus ire, agere possit; quoniam uno prohibente
ctum ceteris damnosum sit. 

§ 13.—Idem iuris est in pecunia promissa a
testatore, si sub poena promissa sit; nam licet
haec obligatio dividatur per legem duodecim ta-
bularum, tamen, quia nihilum prodest ad poenam
evitandam partem suam solvere, sive nondum so-
luta est pecunia, nec dies venit, prospiciendum
est per cautionem, ut de indemnitate caveat, per
quem factum fuerit, ne omnis pecunia solveretur,
aut ut caveat, se ei, qui solidum solverit, partem
praestiturum; sive etiam &lt;ref&gt;iam, Hal.&lt;/ref&gt; solvit unus univer-
sam pecuniam, quam defunctus promisit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; promittit, Fl.&lt;/ref&gt;, ne
poena committeretur, familiae erciscundae iudi-
cio a coheredibus partes recipere poterit.

§ 14.—Idem observatur in pignoribus solven-
dis &lt;ref&gt;luendis, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt;, uam nisi &lt;ref&gt;Taur.; si, Fl. según reciente corrección, Br.&lt;/ref&gt; universum, quod debetur,
offeretur, iure pignus creditor vendere potest.

§ 15.—Si unus ex coheredibus noxali iudicio
servum hereditarium defenderit , et litis aesti-mationem obtulerit, quum hoc expediret, id pro
parte hoc iudicio consequetur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; consequatur, Fl.&lt;/ref&gt; . Idem est,
et si unus legatorum nomine caverit, ne in pos-sessionem mitterentur &lt;ref&gt;mitteretur, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, et omnino quae pro
parte expediri non possunt, si unus cogente ne-cessitate fecerit, familiae erciscundae iudicio lo-
cus est .

§ 16.—Non tantum dolum, sed et culpam in re
hereditaria praestare debet coheres, quoniam cum
coherede non contrahimus, sed incidimus in eum;
non tamen diligentiam praestare debet, qualem
diligens paterfamilias , quoniam hic propter suam
partem causam habuit gerendi; et ideo negotio-
rum gestorum ei actio non competit. Talem igi-
tur diligentiam praestare debet, qualem in suis
rebus . Eadem sunt, si duobus res legata sit; nam
et hos coniunxit ad societatem non consensus ,
sed res.

§ 17.—Si incerto homine legato, et postea de-
functo legatario aliquis ex heredibus legatarii
non consentiendo impedierit legatum, is, qui im-
pedit, hoc iudicio ceteris, quanti intersit eorum ,
damnabitur. Idem est, si e contrario unus exhe-
redibus, a quibus generaliter homo legatus est,
quem ipsi elegerint, noluerit consentire, ut prae-
stetur, quem solvi omnibus expediebat, et ideo
conventi a legatario iudicio pluris damnati fue-
rint.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aht7kpoctacacr4fv1owjml0g61akft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/688</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82010</id>
    <revision>
      <id>265263</id>
      <parentid>264952</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2913" sha1="d7aoe3ssapj7xjxreqw9gy1ns75cttw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 18.—Item culpae nomine tenetur, qui, quum
ante alios ipse adiisset hereditatem, servitutes
praediis hereditariis debitas passus est non utendo amitti .
§ 19.—Si filius, quum patrem defenderet, condemnatus solverit vel vivo eo, vel post mortem,
potest aequius dici, habere petitionem &lt;ref&gt;repetitionem, Vulg.&lt;/ref&gt; a coherede in familiae erciscundae iudicio &lt;ref&gt;in familiae erciscundae iudicio, omítelas la Vulg.&lt;/ref&gt;.

§ 20.—Iudex familiae erciscundae nihil debet
indivisum relinquere .
§ 21.—Item curare debet, ut de evictione ca-
veatur his ,quibus adiudicat .

§ 22.—Si pecunia, quae domi relicta non est,
per praeceptionem relicta sit, utrum universa a
coheredibus praestanda sit, an pro parte heredi-
taria, quemadmodum si pecunia in hereditate re-
licta esset, dubitatur; et magis dicendum est, ut
id praestandum sit, quod praestaretur, si pecunia
esset inventa .

'''26.''' '''[27.]''' GATUS libro VII. ad Edictum provinciale.-Officio autem iudicis convenit, iubere
rem hereditariam venire unam pluresve, pecu-
niamque ex pretio redactam ei numerari, cui le-
gata sit.


'''27.''' '''[28.]''' PAULUS libro XXIII. &lt;ref&gt;XXI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.-In hoc iudicio condemnationes et absolu-
tiones in omnium persona &lt;ref&gt;personas, Hal.&lt;/ref&gt; faciendae sunt; et
ideo si in alicuius persona omissa sit damnatio,
in ceterorum quoque persona quod fecit iudex,
non valebit, quianon potest ex uno iudicio res
iudicata in partem valere, in partem non valere.

'''28.''' '''[29.]''' GAIUS libro VII. ad Edictum provinciale.-Rem pignori creditori datam si per
praeceptionem legaverit testator, officio iudicis
continetur, ut ex communi pecunia luatur, eam-
que ferat is, cui co modo fuerat legata.

'''29.''' '''[30.]''' PAULUS libro XXIII. ad Edictum.-
Si pignori res data defuncto sit, dicendum est, in
familiae erciscundae iudicium venire; sed is, cui
adiudicabitur, in familiae erciscundae iudicio pro
parte coheredi erit damnandus. Nec cavere debet
coheredi, indemnem eum fore adversus eum, qui
pignori dederit, quia pro eo erit &lt;ref&gt;dedit, Vulg.&lt;/ref&gt;, ac si hypo-
thecaria vel Serviana actione petita litis aestima-tio oblata sit, ut et is, qui obtulerit, adversus do-minum vindicantem exceptione tuendus sit. Con-
tra quoque, si is heres, cui pignus adiudicatum
est, velit totum reddere &lt;ref&gt;reddi, Hal.&lt;/ref&gt;, licet debitor nolit,
audiendus est. Non idem dici potest, si alteram
partem creditor emerit; adiudicatio enim neces-
saria est, emtio voluntaria, nisi si obiiciatur cre-
ditori, quod animose licitus est. Sed huius rei ra-tio habebitur, quia quod creditor egit, pro eo ha-bendum est, ac si debitor per procuratorem egis-
set, et eius, quod propter necessitatem impendit,
ultro etiam est actio &lt;ref&gt;Así conjetura Br. atendiendo al códice Fl.; etiamulroestetiamacti o;- impendit, etiam ultro est actio, Taur.&lt;/ref&gt; creditori.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d7aoe3ssapj7xjxreqw9gy1ns75cttw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265274</id>
      <parentid>265263</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:37:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2929" sha1="1edhazxa31207v84pmhclr07ltxr1ze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 18.—Item culpae nomine tenetur, qui, quum
ante alios ipse adiisset hereditatem, servitutes
praediis hereditariis debitas passus est non utendo amitti .
§ 19.—Si filius, quum patrem defenderet, condemnatus solverit vel vivo eo, vel post mortem,
potest aequius dici, habere petitionem &lt;ref&gt;repetitionem, Vulg.&lt;/ref&gt; a coherede in familiae erciscundae iudicio &lt;ref&gt;in familiae erciscundae iudicio, omítelas la Vulg.&lt;/ref&gt;.

§ 20.—Iudex familiae erciscundae nihil debet
indivisum relinquere .
§ 21.—Item curare debet, ut de evictione ca-
veatur his ,quibus adiudicat .

§ 22.—Si pecunia, quae domi relicta non est,
per praeceptionem relicta sit, utrum universa a
coheredibus praestanda sit, an pro parte heredi-
taria, quemadmodum si pecunia in hereditate re-
licta esset, dubitatur; et magis dicendum est, ut
id praestandum sit, quod praestaretur, si pecunia
esset inventa .

'''26.''' '''[27.]''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Officio autem iudicis convenit, iubere
rem hereditariam venire unam pluresve, pecu-
niamque ex pretio redactam ei numerari, cui le-
gata sit.


'''27.''' '''[28.]''' PAULUS ''libro XXIII. &lt;ref&gt;XXI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.''-In hoc iudicio condemnationes et absolu-
tiones in omnium persona &lt;ref&gt;personas, Hal.&lt;/ref&gt; faciendae sunt; et
ideo si in alicuius persona omissa sit damnatio,
in ceterorum quoque persona quod fecit iudex,
non valebit, quianon potest ex uno iudicio res
iudicata in partem valere, in partem non valere.

'''28.''' '''[29.]''' GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''-Rem pignori creditori datam si per
praeceptionem legaverit testator, officio iudicis
continetur, ut ex communi pecunia luatur, eam-
que ferat is, cui co modo fuerat legata.

'''29.''' '''[30.]''' PAULUS ''libro XXIII. ad Edictum.''-
Si pignori res data defuncto sit, dicendum est, in
familiae erciscundae iudicium venire; sed is, cui
adiudicabitur, in familiae erciscundae iudicio pro
parte coheredi erit damnandus. Nec cavere debet
coheredi, indemnem eum fore adversus eum, qui
pignori dederit, quia pro eo erit &lt;ref&gt;dedit, Vulg.&lt;/ref&gt;, ac si hypo-
thecaria vel Serviana actione petita litis aestima-tio oblata sit, ut et is, qui obtulerit, adversus do-minum vindicantem exceptione tuendus sit. Con-
tra quoque, si is heres, cui pignus adiudicatum
est, velit totum reddere &lt;ref&gt;reddi, Hal.&lt;/ref&gt;, licet debitor nolit,
audiendus est. Non idem dici potest, si alteram
partem creditor emerit; adiudicatio enim neces-
saria est, emtio voluntaria, nisi si obiiciatur cre-
ditori, quod animose licitus est. Sed huius rei ra-tio habebitur, quia quod creditor egit, pro eo ha-bendum est, ac si debitor per procuratorem egis-
set, et eius, quod propter necessitatem impendit,
ultro etiam est actio &lt;ref&gt;Así conjetura Br. atendiendo al códice Fl.; etiamulroestetiamacti o;- impendit, etiam ultro est actio, Taur.&lt;/ref&gt; creditori.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1edhazxa31207v84pmhclr07ltxr1ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/689</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82011</id>
    <revision>
      <id>265264</id>
      <parentid>264953</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:39:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="amawrk5uvgp0s8ct8wp8nta79kwnvl1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''30.''' '''[31.]''' MODESTINUS libro VI. Responsorum .
-Fundus mihi communis est &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt; pupillae cohe-
redi, in eo fundo reliquiae sunt coconditae,
religio ab utriusque patribus &lt;ref&gt;utrisque partibus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; debebatur &lt;ref&gt;debetur, Vulg.&lt;/ref&gt;-
nam parentes quoque eiusdem pupillae &lt;ref&gt;puellae, Hal .&lt;/ref&gt; ibi se-
pulti sunt-; sed tutores distrahere fundum vo-
lunt, ego non consentio, sed portionem meam pos-
sidere malo, quum universitatem emere non pos-
sim, et velim pro meo arbitrio exsequi ius reli-
gionis; quaero, an recte arbitrum communi divi-
dundo ad hunc fundum partiendum petam, an
etiam is arbiter, qui familiae erciscundae datur,
iisdem partibus fungi possit, ut hanc possessio-
nem, exemtis ceteris corporibus hereditariis, pro
iure cuique nobis partiatur? Herennius Modesti-
nus respondit, nihil proponi, cur familiae erci
scundae iudicio addictus &lt;ref&gt;aditus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; arbiter officium suum
etiam in eius fundi, de quo agitur, divisionem &lt;ref&gt;divisione, Hal.&lt;/ref&gt;
interponere non possit, sed religiosa loca in iudi
cium non deduci, eorumque ius singulis heredi-
bus in solidum competere.


'''31.''' '''[32.]''' PAPINIANUS libro VII. Quaestionum.
-Si servus pignori obligatus luatur ab uno ex
heredibus, quamvis postea decedat, officium ta-
men arbitri durat; sufficit enim communionis &lt;ref&gt;communis, Vulg.&lt;/ref&gt;
causa, quae praecessit, quaeque hodie duraret, si
res non intercidisset.

'''32.''' '''[33.]''' IDEM libro II. Responsorum.- Quae 
pater inter &lt;ref&gt;in, Hal.&lt;/ref&gt; filios non divisit, post datas actio-nes vice divisionis ad singulos pro hereditaria
portione pertinent, modo si cetera, quae non di-
visit, in unum generaliter non contulit, vel res
datas non sequuntur .

'''33.''' '''[34.]''' IDEM libro VII. Responsorum.-Si 
paterfamilias singulis heredibus fundos legando
divisionis arbitrio fungi voluit, non aliter par-
tem suam coheres praestare cogetur, quam si
vice mutua partem nexu pignoris liberam conse-
quatur.

34. [35. ] IDEM libro VIII. Responsorum.-Servos inter coheredes tempore divisionis aestimatos
non emendi, sed dividendi animo pretiis adscri-
ptos videri placuit, quare suspensa conditione
mortuos tam heredi, quam fideicommissario deperiisse.
periiese.

'''35.''' '''[36.]''' IDEM libro XII. Responsorum.-&lt;ref&gt;Léese integro este fragmento en los Fragm . Vatic. § 258&lt;/ref&gt;
Pomponius Philadelphus dotis causa praediafi-
liae, quam habebat in potestate, tradidit, et re-
ditus eorum genero solvi mandavit; an ea prae-
cipua filia retinere possit, quum omnes filios he-
redes instituisset, quaerebatur. Iustam causam
retinendae possessionis habere filiam, quoniam
pater praedia, de quibus quaerebatur, dotis esse&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amawrk5uvgp0s8ct8wp8nta79kwnvl1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265273</id>
      <parentid>265264</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="ttegyur1en5yxdpny4xl75jta9ioufw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''30.''' '''[31.]''' MODESTINUS ''libro VI. Responsorum.''
-Fundus mihi communis est &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt; pupillae cohe-
redi, in eo fundo reliquiae sunt coconditae,
religio ab utriusque patribus &lt;ref&gt;utrisque partibus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; debebatur &lt;ref&gt;debetur, Vulg.&lt;/ref&gt;-
nam parentes quoque eiusdem pupillae &lt;ref&gt;puellae, Hal .&lt;/ref&gt; ibi se-
pulti sunt-; sed tutores distrahere fundum vo-
lunt, ego non consentio, sed portionem meam pos-
sidere malo, quum universitatem emere non pos-
sim, et velim pro meo arbitrio exsequi ius reli-
gionis; quaero, an recte arbitrum communi divi-
dundo ad hunc fundum partiendum petam, an
etiam is arbiter, qui familiae erciscundae datur,
iisdem partibus fungi possit, ut hanc possessio-
nem, exemtis ceteris corporibus hereditariis, pro
iure cuique nobis partiatur? Herennius Modesti-
nus respondit, nihil proponi, cur familiae erci
scundae iudicio addictus &lt;ref&gt;aditus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; arbiter officium suum
etiam in eius fundi, de quo agitur, divisionem &lt;ref&gt;divisione, Hal.&lt;/ref&gt;
interponere non possit, sed religiosa loca in iudi
cium non deduci, eorumque ius singulis heredi-
bus in solidum competere.


'''31.''' '''[32.]''' PAPINIANUS ''libro VII. Quaestionum.''
-Si servus pignori obligatus luatur ab uno ex
heredibus, quamvis postea decedat, officium ta-
men arbitri durat; sufficit enim communionis &lt;ref&gt;communis, Vulg.&lt;/ref&gt;
causa, quae praecessit, quaeque hodie duraret, si
res non intercidisset.

'''32.''' '''[33.]''' IDEM ''libro II. Responsorum.''- Quae 
pater inter &lt;ref&gt;in, Hal.&lt;/ref&gt; filios non divisit, post datas actio-nes vice divisionis ad singulos pro hereditaria
portione pertinent, modo si cetera, quae non di-
visit, in unum generaliter non contulit, vel res
datas non sequuntur .

'''33.''' '''[34.]''' IDEM ''libro VII. Responsorum.''-Si 
paterfamilias singulis heredibus fundos legando
divisionis arbitrio fungi voluit, non aliter par-
tem suam coheres praestare cogetur, quam si
vice mutua partem nexu pignoris liberam conse-
quatur.

'''34.''' '''[35.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum.''-Servos inter coheredes tempore divisionis aestimatos
non emendi, sed dividendi animo pretiis adscri-
ptos videri placuit, quare suspensa conditione
mortuos tam heredi, quam fideicommissario deperiisse.
periiese.

'''35.''' '''[36.]''' ''IDEM libro XII. Responsorum.''-&lt;ref&gt;Léese integro este fragmento en los Fragm . Vatic. § 258&lt;/ref&gt;
Pomponius Philadelphus dotis causa praediafi-
liae, quam habebat in potestate, tradidit, et re-
ditus eorum genero solvi mandavit; an ea prae-
cipua filia retinere possit, quum omnes filios he-
redes instituisset, quaerebatur. Iustam causam
retinendae possessionis habere filiam, quoniam
pater praedia, de quibus quaerebatur, dotis esse&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttegyur1en5yxdpny4xl75jta9ioufw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/690</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82012</id>
    <revision>
      <id>265272</id>
      <parentid>264954</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <origin>265272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="k299jy2urivcugd0f3pc9imju0puthe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;voluit, et matrimonium post mortem quoque pa-
tris steterat , respondi; filiam etenim, quae natu-
raliter agros tenuit, specie dotis, cuius capax
fuisset &lt;ref&gt;fuit, Hal. y Fragm. Vatic. § 258.&lt;/ref&gt;, defendi.

'''36.''' '''[37.]''' PAULUS ''libro II.'' Quaestionum.-
Quum putarem te coheredem meum esse, idque
verum non esset, egi tecum familiae erciscundae
iudicio, et a iudice invicem adiudicationes et con-demnationes factae sunt; quaero, rei veritate co-gnita utrum condictio invicem competat, an vin-dicatio, et an aliud in eo, qui heres est, aliud in
eo, qui heres non sit, dicendum est? Respondi :
qui ex asse heres erat, si, quum putaret se Ti-
tium coheredem habere , acceperit cum eo fami-
liae erciscundae iudicium, et condemnationibus
factis solverit pecuniam, quoniam ex causa iudi-
cati solvit, repetere non potest. Sed tu videris eo
moveri , quod non est iudicium familiae erciscun-
dae, nisi inter coheredes acceptum; sed quamvis
non sit iudicium, tamen ad impediendam repeti-
tionem sufficit &lt;ref&gt;Así la escritura original del códice Fl., Br.; tamen sufficit ad impediendam repetitionem, quod, Taur, según correc-
ción Fl ., Br.&lt;/ref&gt;, quod quis se putat condemna-
tum. Quodsi neuter eorum heres fuit, sed, quasi
heredes essent, acceperint familiae erciscundae
iudicium, de repetitione idem in utrisque dicen-
dum est, quod diximus in altero &lt;ref&gt;alterutro, Hal.&lt;/ref&gt;. Plane si si-
ne iudice diviserint res , etiam condictionem ea-
rum rerum, quae ei cesserunt, quem coheredem
esse putavit &lt;ref&gt;ei, inserta Hal.- Vulg.: diviserint res: etiam condictio est earum rernm, quae ei cesserunt, quem coheredem esse pu-
taverint, omitiendo todas las demás palabras hasta el final del fragmento.&lt;/ref&gt;, qui fuit heres, competere dici
potest; non enim transactum inter eos intelligi-
tur, quum ille coheredem esse putaverit.


'''37.''' '''[38.]''' SCAEVOLA ''libro XII.'' Quaestionum.
--Qui familiae erciscundae iudicio agit, non con-
fitetur, adversarium sibi esse coheredem.


'''38.''' '''[39.]''' PAULUS ''libro III.'' Responsorum.-
Luciuset Titia fratres emancipati a patre, adul-
ti curatores acceperunt; hi communes pecunias
ex reditibus redactas singulis subministraverunt;
postea omne patrimonium diviserunt, et post di-
visionem Titia soror Lucio fratri suo coepit quae-stionem movere, quasi amplius accepisset, quam
ipsa acceperat, quum Lucius frater eius non am-
plius sua portione, imo minus, quam dimidiam
consecutus sit; quaero, an Titiae competat ad-
versus fratrem actio? Paulus respondit, secun-
dum ea, quae proponuntur, si Lucius non amplius ex reditu praediorum communium accepit,
quam pro hereditaria portione ei competeret, nul-
lam sorori eius adversus eum competere actio-
nem. Idem respondit, quum ex decretis alimentis
a Praetore amplius fratrem accepisse diceretur,
quam sororem, non tamen ultra partem dimi-
diam.

'''39.''' '''[40.]''' SCAEVOLA ''libro I.'' Responsorum.- 
Ex parte heres institutus causam de totis bonis,
quam omnes heredes patiebantur ob inultam mor-
tem &lt;ref&gt;ob inultam mortem, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, suscepit, et obtinuit; coheres ab eo par-
tem suam petebat, nec partem sumtuum facto-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k299jy2urivcugd0f3pc9imju0puthe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82019</id>
    <revision>
      <id>265261</id>
      <parentid>264990</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1178" sha1="q7mn0eoxwrbujr3hee1ouk4p8dkro2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;Franciæ quàm Burgundiæ PLACITVM REGA-
LE,diuerforúmque conuentus principumSuef-
fionis habetur. ad quod impediendum (fi fieri
poteft) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibufdam perua-
fus, &amp; interemptis fuorum nonnullis in fugam
conuerfus eft. Sed fingula teftimonia perfequi
laboris effet infiniti, &amp;, vt opinor, fuperuaca-
nei.Nam cx iis quç vfque adhuc protulimus pa-
tere cuiuis arbitramur,iudicium arbitriúmque
fummæ Reipub.vfque ad Carolum Simplicem,
hoceft,per annos amplius quingentos &amp; quin-
quaginta penes populi comitia, &amp; (vt nucloqui
mur) ftatuum fiue Ordinum conuentum fuif
fe:idque Maiorum noftrorum inftitutum pro
facrofancto habitum tot feculis fuiffe: vt iam
Scriptorum quorundam recentium fatis admi-
rari iudicium non poffim, quos non eft pudi-
tum, fuis in libellis tradere, Concilij publici in-
ftitutum Pipino Regi accepto ferendum effe:
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè teftetur, Merouingiorum omniú
inftitutum fuiffe, vt quotannis Kalend.
Maij publicum populi fui conuétum
agerent, ad eumque conuen-
tnm carpento bobus
tracto vehe-
rentur.

{{d|''De''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7mn0eoxwrbujr3hee1ouk4p8dkro2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265262</id>
      <parentid>265261</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1226" sha1="1hr9260v08yeq7bo2suby68y4z1os5b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} PLACITVM REGA-
LE,diuerforúmque conuentus principumSuef-
fionis habetur. ad quod impediendum (fi fieri
poteft) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibufdam perua-
fus, &amp; interemptis fuorum nonnullis in fugam
conuerfus eft. Sed fingula teftimonia perfequi
laboris effet infiniti, &amp;, vt opinor, fuperuaca-
nei.Nam cx iis quç vfque adhuc protulimus pa-
tere cuiuis arbitramur,iudicium arbitriúmque
fummæ Reipub.vfque ad Carolum Simplicem,
hoceft,per annos amplius quingentos &amp; quin-
quaginta penes populi comitia, &amp; (vt nucloqui
mur) ftatuum fiue Ordinum conuentum fuif
fe:idque Maiorum noftrorum inftitutum pro
facrofancto habitum tot feculis fuiffe: vt iam
Scriptorum quorundam recentium fatis admi-
rari iudicium non poffim, quos non eft pudi-
tum, fuis in libellis tradere, Concilij publici in-
ftitutum Pipino Regi accepto ferendum effe:
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè teftetur, Merouingiorum omniú
inftitutum fuiffe, vt quotannis Kalend.
Maij publicum populi fui conuétum
agerent, ad eumque conuen-
tnm carpento bobus
tracto vehe-
rentur.

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1hr9260v08yeq7bo2suby68y4z1os5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265265</id>
      <parentid>265262</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="s0yjzfsswh20eke0m08c9odzzj1bwey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}
in{{s}}titutum fui{{s}}{{}}e, vt quotannis Kalend.
Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum
agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}
carpento bobus
tracto veherentur.

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s0yjzfsswh20eke0m08c9odzzj1bwey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265266</id>
      <parentid>265265</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1493" sha1="f8iy0a5ikwwzdi7ba523itqt84zwqx7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}
{{c|in{{s}}titutum fui{{s}}{{}}e, vt quotannis Kalend.}}
{{c|Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum}}
{{c|agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}}}
{{c|carpento bobus}}
{{c|tracto veherentur.}}

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8iy0a5ikwwzdi7ba523itqt84zwqx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265267</id>
      <parentid>265266</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1500" sha1="jal6n63kl100zbv686enmwsecbuoe3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}
{{c|in{{s}}titutum fui{{s}}{{s}}e, vt quotannis Kalend.}}
{{c|Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum}}
{{c|agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}}}
{{c|carpento bobus}}
{{c|tracto}}
{{c|veherentur.}}

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jal6n63kl100zbv686enmwsecbuoe3j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265268</id>
      <parentid>265267</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="f84snu88yxjp4k2e3rv8drxcxh0l18o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
{{c|tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}}}
{{c|in{{s}}titutum fui{{s}}{{s}}e, vt quotannis Kalend.}}
{{c|Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum}}
{{c|agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}}}
{{c|carpento bobus}}
{{c|tracto vehe-}}
{{c|rentur.}}

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f84snu88yxjp4k2e3rv8drxcxh0l18o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265271</id>
      <parentid>265268</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:05:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1508" sha1="0dlp2fh1vku20agn2r1kszstg2vrkae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
{{c|tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}}}
{{c|in{{s}}titutum fui{{s}}{{s}}e, vt quotannis Kalend.}}
{{c|Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum}}
{{c|agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}}}
{{c|carpento bobus}}
{{c|tracto vehe-}}
{{c|rentur.}}

{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dlp2fh1vku20agn2r1kszstg2vrkae</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265277</id>
      <parentid>265271</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T20:56:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="9mvvssfp6ckdhk33hfk40n2p2vguwf3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|154|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;19&quot;/&gt;Franci{{ae}} quàm Burgundi{{ae}} {{sc|{{lsp|placitum regale}}}},
diuer{{s}}orúmque conuentus principum Sue{{s}}{{s}}ionis habetur. ad quod impediendum ({{s}}i fieri
pote{{s}}t) Richardus filius Wilhelmi Nortmanni
accedens, à fidelibus Regis quibu{{s}}dam perua{{s}}us,
{{et}} interemptis {{s}}uorum nonnullis in fugam
conuer{{s}}us e{{s}}t. Sed {{s}}ingula te{{s}}timonia per{{s}}equi
laboris e{{s}}{{s}}et infiniti, {{et}}, vt opinor, {{s}}uperuacanei.
Nam ex iis qu{{eae}} v{{s}}que adhuc protulimus patere
cuiuis arbitramur, iudicium arbitriúmque
{{s}}umm{{ae}} Reipub. v{{s}}que ad Carolum Simplicem,
hoc e{{s}}t, per annos amplius quingentos {{et}} quinquaginta penes populi comitia, {{et}} (vt n{{un}}c loquimur)
{{s}}tatuum {{s}}iue Ordinum conuentum fui{{s}}{{s}}e :
idque Maiorum no{{s}}trorum in{{s}}titutum pro
{{s}}acro{{s}}ancto habitum tot {{s}}eculis fui{{s}}{{s}}e : vt iam
Scriptorum quorundam recentium {{s}}atis admirari
iudicium non po{{s}}{{s}}im, quos non e{{s}}t puditum,
{{s}}uis in libellis tradere, Concilij publici in{{s}}titutum Pipino Regi accepto ferendum e{{s}}{{s}}e :
cùm Eguinarthus Caroli Magni Cancellarius
{{c|tam dilucidè te{{s}}tetur, Merouingiorum omni{{um}}}}
{{c|in{{s}}titutum fui{{s}}{{s}}e, vt quotannis Kalend.}}
{{c|Maij publicum populi {{s}}ui conu{{en}}tum}}
{{c|agerent, ad eumque {{SIC|conuentnm|conuenum}}}}
{{c|carpento bobus}}
{{c|tracto vehe-}}
{{c|rentur.}}&lt;section end=&quot;19&quot;/&gt;
&lt;section begin=&quot;20&quot;/&gt;{{d|''De''}}&lt;section end=&quot;20&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9mvvssfp6ckdhk33hfk40n2p2vguwf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/698</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82072</id>
    <revision>
      <id>265307</id>
      <parentid>265160</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:34:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nea1109</username>
        <id>32209</id>
      </contributor>
      <origin>265307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="fvts2jk95w3tnpupn0b7qhxb6fkenvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nea1109&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sive colendo de fundo communi quid socius cou-secutus sit, communi dividundo iudicio tenebi-tur; et si quidem communi nomine id fecit, neque
lucrum, neque damnum sentire cum oportet, si
vero non communi nomine, sed ut lucretur solus,
magis esse oportet, ut et damnum ad ipsum re-spiciat. Hoc autem ideo praestat communi divi-dundo iudicio, quia videtur partem suam non po-tuisse expedite locare. Ceterum non alias com-muni dividundo iudicio locus erit, ut et Papinia-nus scribit, nisi id demum gessit &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''allquis, inserta Hal.'''''}}&lt;/ref&gt; , sine quo partem suam recte administrare non potuit; alio-quin, si potuit, habet negotiorum gestorum actio-
nem, eaque tenetur.{{-}}

'''§ 3.'''—Si quid post acceptum communi lividun-do iudicium fuerit impensum, Nerva recte existi-mat, etiam hoc venire.{{-}}

'''§ 4.'''—Sed et partum venire, Sabinus et Atilici-nus responderunt.{{-}}
'''§ 5.'''—Sed et accessionem et decessionem hoc iudicium accipere iidem existimaverunt.{{-}}

'''§ 6.'''—Si quis in communem locum mortuum in-tulerit, an religiosum fecerit, videndum est &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Taur.; videndum et sane, Ft. según antigua correc-ción, Br.'''''}}&lt;/ref&gt;.Sane ius quidem inferendi in sepulcrum unicui-que in solidum competit, locum autem purum al-ter non potest facere religiosum; Trebatius au-tem et Labeo quamquam putant, non esse locum religiosum factum, tamen putant in factum agen-dum.{{-}}
'''§ 7.'''—Si damni infecti in solidum praedibus &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Según conjetura de Taer.; pro sedibus, al márgen inte-rior del códice Ft.; praedus, según la escritura original del mismo, Br.'''''}}&lt;/ref&gt; caveris, Labeo ait, communi dividundo iudi-cium tibi non esse, quum necesse tibi non fue-rit in solidum cavere, sed sufficere pro parte tua; quae sententia vera est.{{-}}

'''§ 8.'''—Si fundus communis uobis sit, sed pigno-ri datus a me, venit quidem in communi dividun-do iudicio &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Br.; iudicio, omitela Taur.'''''}}&lt;/ref&gt; , sed ius pignoris creditori manebit,etiam si adiudicatus fuerit; nam et si pars sociotradita fuisset, integrum maneret. Arbitrum au-tem communi dividundo hoc minoris partem ae-stimare debere, quod ex pacto vendere cam rem creditor potest, Iulianus ait.{{-}}


'''§ 9.'''—Idem Iulianus &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Iulianus, omitela Hal.'''''}}&lt;/ref&gt; seribit, si is, cum quo servum communem habebam, partem suam mihi pignori dederit, et communi dividundo agere coe-perit, pignoraticia exceptione eum summoveri debere. Sed si exceptione usus non fuero, offi-cium iudicis erit, ut, quum debitori totum homi-nem adiudicaverit, partis aestimatione eum con-demnet; manere enim integrum ius pignoris. Quod si adiudicaverit iudex mihi, tauti duntaxat
me condemnet, quanto pluris pignus sit, quam
pecunia credita, et debitorem a me iubeat li-berari.{{-}}

'''§ 10.'''—Officio iudicis etiam talis adiudicatio fieri potest, ut alteri fundum, alteri usumfructum
adiudicet.{{-}}

_________________{{-}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvts2jk95w3tnpupn0b7qhxb6fkenvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265308</id>
      <parentid>265307</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T09:34:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Nea1109</username>
        <id>32209</id>
      </contributor>
      <origin>265308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="ivkdgfe3q817hifhyyoy41f7zqd2618" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Nea1109&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sive colendo de fundo communi quid socius cou-secutus sit, communi dividundo iudicio tenebi-tur; et si quidem communi nomine id fecit, neque
lucrum, neque damnum sentire cum oportet, si
vero non communi nomine, sed ut lucretur solus,
magis esse oportet, ut et damnum ad ipsum re-spiciat. Hoc autem ideo praestat communi divi-dundo iudicio, quia videtur partem suam non po-tuisse expedite locare. Ceterum non alias com-muni dividundo iudicio locus erit, ut et Papinia-nus scribit, nisi id demum gessit &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''allquis, inserta Hal.'''''}}&lt;/ref&gt; , sine quo partem suam recte administrare non potuit; alio-quin, si potuit, habet negotiorum gestorum actio-nem, eaque tenetur.{{-}}

'''§ 3.'''—Si quid post acceptum communi lividun-do iudicium fuerit impensum, Nerva recte existi-mat, etiam hoc venire.{{-}}

'''§ 4.'''—Sed et partum venire, Sabinus et Atilici-nus responderunt.{{-}}
'''§ 5.'''—Sed et accessionem et decessionem hoc iudicium accipere iidem existimaverunt.{{-}}

'''§ 6.'''—Si quis in communem locum mortuum in-tulerit, an religiosum fecerit, videndum est &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Taur.; videndum et sane, Ft. según antigua correc-ción, Br.'''''}}&lt;/ref&gt;.Sane ius quidem inferendi in sepulcrum unicui-que in solidum competit, locum autem purum al-ter non potest facere religiosum; Trebatius au-tem et Labeo quamquam putant, non esse locum religiosum factum, tamen putant in factum agen-dum.{{-}}
'''§ 7.'''—Si damni infecti in solidum praedibus &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Según conjetura de Taer.; pro sedibus, al márgen inte-rior del códice Ft.; praedus, según la escritura original del mismo, Br.'''''}}&lt;/ref&gt; caveris, Labeo ait, communi dividundo iudi-cium tibi non esse, quum necesse tibi non fue-rit in solidum cavere, sed sufficere pro parte tua; quae sententia vera est.{{-}}

'''§ 8.'''—Si fundus communis uobis sit, sed pigno-ri datus a me, venit quidem in communi dividun-do iudicio &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Br.; iudicio, omitela Taur.'''''}}&lt;/ref&gt; , sed ius pignoris creditori manebit,etiam si adiudicatus fuerit; nam et si pars sociotradita fuisset, integrum maneret. Arbitrum au-tem communi dividundo hoc minoris partem ae-stimare debere, quod ex pacto vendere cam rem creditor potest, Iulianus ait.{{-}}


'''§ 9.'''—Idem Iulianus &lt;ref&gt;{{x-minor|'''''Iulianus, omitela Hal.'''''}}&lt;/ref&gt; seribit, si is, cum quo servum communem habebam, partem suam mihi pignori dederit, et communi dividundo agere coe-perit, pignoraticia exceptione eum summoveri debere. Sed si exceptione usus non fuero, offi-cium iudicis erit, ut, quum debitori totum homi-nem adiudicaverit, partis aestimatione eum con-demnet; manere enim integrum ius pignoris. Quod si adiudicaverit iudex mihi, tauti duntaxat
me condemnet, quanto pluris pignus sit, quam
pecunia credita, et debitorem a me iubeat li-berari.{{-}}

'''§ 10.'''—Officio iudicis etiam talis adiudicatio fieri potest, ut alteri fundum, alteri usumfructum
adiudicet.{{-}}

_________________{{-}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivkdgfe3q817hifhyyoy41f7zqd2618</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/789</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82084</id>
    <revision>
      <id>265227</id>
      <timestamp>2026-05-10T15:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tere et qua actione possit? Respondit (1), si eam pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne- gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita sit, posse repeti.  1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de- bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre- ditorem haberet? Respondit (2), habere.  § 2.—Titiua, quum multos creditores haberet, in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-...</comment>
      <origin>265227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2689" sha1="oqleji3lp7rl56rj8qpdcoe3s78xt4g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit (1), si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit (2), habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit (3), secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 8.—Idem quaesiit (4), an pactum, quod in
pariationibus (6) adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter (8) se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit (7), nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi (6), secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit (9), ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
£0f. Cod. IV. 9.)

1. Useranus libro XLUI. (40) ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
8a promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondi, Hat.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hah Puig.
(3) pactionlbus, Mulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqleji3lp7rl56rj8qpdcoe3s78xt4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265230</id>
      <parentid>265227</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="1216cq3m7w4fk1mv2u1dgw9cxxmt7en" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit (2), habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit (3), secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 8.—Idem quaesiit (4), an pactum, quod in
pariationibus (6) adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter (8) se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit (7), nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi (6), secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit (9), ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI. (10) ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hah Puig.
(3) pactionlbus, Mulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1216cq3m7w4fk1mv2u1dgw9cxxmt7en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265231</id>
      <parentid>265230</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2740" sha1="n3sfnymqlqfzwg39n7r7p5le06r5plj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit (3), secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 8.—Idem quaesiit (4), an pactum, quod in
pariationibus (6) adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter (8) se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit (7), nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi (6), secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit (9), ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI. (10) ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hah Puig.
(3) pactionlbus, Mulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n3sfnymqlqfzwg39n7r7p5le06r5plj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265232</id>
      <parentid>265231</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2885" sha1="5yojbix5hycxlzy7v6khtp1wknp9cdv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi (6), secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit (9), ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI. (10) ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5yojbix5hycxlzy7v6khtp1wknp9cdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265233</id>
      <parentid>265232</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2956" sha1="3ss8gxj6slv0fp2heatmjypecetzv88" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ss8gxj6slv0fp2heatmjypecetzv88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265234</id>
      <parentid>265233</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="pq4wjbtrkhjutgvrw7xcqjupeikuvz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pq4wjbtrkhjutgvrw7xcqjupeikuvz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265235</id>
      <parentid>265234</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="mzr90p0azj14x69b1xseclpfdou5qp2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}
{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mzr90p0azj14x69b1xseclpfdou5qp2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265236</id>
      <parentid>265235</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:25:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="6oxtifchyx5v1utbnp7lu18sdfktjf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
{{c|{{sc|[Cf. Cod. IV. 9.]}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6oxtifchyx5v1utbnp7lu18sdfktjf8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265237</id>
      <parentid>265236</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="pq4wjbtrkhjutgvrw7xcqjupeikuvz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pq4wjbtrkhjutgvrw7xcqjupeikuvz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265238</id>
      <parentid>265237</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2968" sha1="epfwqg8ikz9uxn5kghpcg2795igwtm3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}
{{sc|[Cf. Cod. IV. 9.]}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>epfwqg8ikz9uxn5kghpcg2795igwtm3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265239</id>
      <parentid>265238</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:29:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="amr6o9fh9p0w4ygkctsr2me8txh4qs5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

{{sc|[Cf. Cod. IV. 9.]}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amr6o9fh9p0w4ygkctsr2me8txh4qs5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265240</id>
      <parentid>265239</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:29:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="qlaenc5ceow3u9ab7codpdk3ntu5uye" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

       {{sc|[Cf. Cod. IV. 9.]}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlaenc5ceow3u9ab7codpdk3ntu5uye</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265241</id>
      <parentid>265240</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:30:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="b24nbf2z1t1k5wjg16en8tbvo7dfcet" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

    {{sc|[Cf. Cod. IV. 9.]}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b24nbf2z1t1k5wjg16en8tbvo7dfcet</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265242</id>
      <parentid>265241</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="5y577qeduslgmmjor7iofaaepg1u5ti" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{c|'''TIT. VII'''}}

{{c|{{sc|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

[Cf. Cod. IV. 9.]

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5y577qeduslgmmjor7iofaaepg1u5ti</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265244</id>
      <parentid>265242</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2962" sha1="ltqzvt76hxcczsqayhfz2excjwl5hz6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{t3|TIT. VII}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

{{c|''[Cf. Cod. IV. 9.]''}}

1. Useranus libro XLUI.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.

4) Respondt, at.
(3) Respondl, Hal.
(3) Respond!, Zaz.
(4) Item quacettum est, Hal vulg.
(3) pactionlbus, vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltqzvt76hxcczsqayhfz2excjwl5hz6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265245</id>
      <parentid>265244</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T16:49:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="nz6nwpxjoil7zz0kvfq72j60khlvkja" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{t3|TIT. VII}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

{{c|''[Cf. Cod. IV. 9.]''}}

1. ULPIANUS libro XLIII.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nz6nwpxjoil7zz0kvfq72j60khlvkja</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265295</id>
      <parentid>265245</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265295</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="ds8ligiqbbc3lx0g6hrgmj2zed450zo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tere et qua actione possit? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,'' Hal.''&lt;/ref&gt;, si eam
pecuniam dedit, quae neque ex operie suis, ne-
gue ex re oius, cui bona fide serviebat, quaesita
sit, posse repeti.

1.—Tutor ereditori pupilli sui plus, quam de-
bebatur, exgolvit, et tutelae indicio pupillo non
imputavit; quaero, an repetitionem adversus cre-
ditorem haberet? Respondit&lt;ref&gt;Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, habere.

§ 2.—Titiua, quum multos creditores haberet,
in guibus et Seium, bona sua privatim facta ven-
ditions Maevio concessit, ut satis creditoribus fa-
ceret; sed Maevius solvit pecuniam Seio tanquam:
debitam, quae iam a Titio fuerat soluta; quaesi-
tum est, quum postea reperiantur apochae apud
Titium debitorem partim solutae pecuniae, cui
magis repetitio pecuniae indebitae solutae com-
petit, Titio debitori, an Maevio, qui in rem suam
procurator factus est? Respondit&lt;ref&gt; Respondl,''  Hal.''&lt;/ref&gt;, secundum
ea, quae proponerentur, ei, qui postea solvisset.

§ 3.—Idem quaesiit&lt;ref&gt;Item quacettum est,''  Hal vulg.''&lt;/ref&gt;, an pactum, quod in
pariationibus&lt;ref&gt;pactionlbus,''  vulg.''&lt;/ref&gt;  adecribi solet in hune modum,
«ex hoe contractu nullam inter&lt;ref&gt;ln,''  Hal.''&lt;/ref&gt; se controver-
siam amplins esve», impediat repetitionem? Re-
spondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, nihil proponi, cur impediret.

§ 4.—Lucius Titius Caio Seio minori annis vi-
gintiquingue pecuniam certam eredidit, et ab eo
aliquantumn usurarum nomine accepit; et Caii
Seii mivoris heres adversus Publium Maevium a
Praeside provinciae in integram restitutus est,
ne debitum hereditarium solveret; et nec quid-
quam de usuris eiusdem sortis, quas Seins mi-
nor annis vigintiquinque exsolveret, repetendis
tractatam apud Praesidem, ant ab eo ost pronun-
tiatum; quaero, an usuras, quas Caius Seius mi-
nor annis vigintiquinque, quoad viveret, credi-
tori exsolyeret, heres eius repetere possit? Re-
spondi&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, secundum ¢a, quae proponerentur,
condici id, quod usurarum nomine defunctns so)-
visset, non posse. Item quaero, si existimes re-
peti non posse, an ex alio debito heres retinere
eas possit? Respondit&lt;ref&gt;Véase la nota 1.''&lt;/ref&gt;, ne hoe quidem.

{{t3|TIT. VII}}

{{c|DE CONDICTIONE SINE CAUSA}}

{{c|''[Cf. Cod. IV. 9.]''}}

1. ULPIANUS libro XLIII.&lt;ref&gt;VI.,'' Hal.''&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—
Est et haec species condictionis, si quis sine cau-
sa promiserit, vel ai solverit quis indebitum. Qui
autem promisit sine causa, condicere quantita-
tem non potest, quam non dedit, sed ipsam obli-
gationem.

§ 1.—Sed etsi ob causam promisit, causa ta-
men secuta non est, dieendum est, condictionem
locum habere.

§ 2.—Sive ab initio sine causa promissum est,
sive fuit causa promittendi, quae finita est, vel
secuta non est, dicendum est, condictioni io-
cum fore.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ds8ligiqbbc3lx0g6hrgmj2zed450zo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82085</id>
    <revision>
      <id>265228</id>
      <timestamp>2026-05-10T15:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhon Alex Sucasaca Yana</username>
        <id>32294</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''vigilum''.—nam salutem Reipublicae tueri nulli magis credidit convenire, nec alium sufficere ei rei, quam Caesarem. Itaque septem cohortes op- portunis locis constituit, ut binas regiones Urbis unaquaeque cohors tuentur, praepositis iis Tribu- nis, et super omnes spectabili Viro, qui Praefe- ctus vigilum appellatur.  § 1.—Cognoscit Praefectus vigilum de incen- diariis, effractoribus, furibus, raptoribus, recepta toribus &lt;ref&gt;''receptoribus,...</comment>
      <origin>265228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="ahix4x64477mbuwhuwkldy8zlfoacys" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhon Alex Sucasaca Yana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;''vigilum''.—nam salutem Reipublicae tueri nulli
magis credidit convenire, nec alium sufficere ei
rei, quam Caesarem. Itaque septem cohortes op-
portunis locis constituit, ut binas regiones Urbis
unaquaeque cohors tuentur, praepositis iis Tribu-
nis, et super omnes spectabili Viro, qui Praefe-
ctus vigilum appellatur.

§ 1.—Cognoscit Praefectus vigilum de incen-
diariis, effractoribus, furibus, raptoribus, recepta
toribus &lt;ref&gt;''receptoribus, Hal.''&lt;/ref&gt;, nisi si qua tam atrox tamque famosa
persona sit, ut Praefecto Urbi remittatur. Et quia
plerumque incendia culpa fiunt inhabitantium,
aut fustibus castigat eos, qui negligentius ignem
habuerunt, aut severa interlocutione comminatus
fustium castigationem remittit.

§ 2.—Effracturae fiunt plerumque in insulis in
horreisque, ubi homines pretiosissimam partem
fortunarum suarum reponunt; quum vel cella
effringitur, vel armarium, vel arca, et custodes
plerumque puniuntur, ut &lt;ref&gt;''Hal.; et, Fl.''&lt;/ref&gt; Divus Antoninus
Erycio &lt;ref&gt;''Erutio, (otros Eyritlo), Hal.; Eurythio, Vulg.''&lt;/ref&gt; Claro rescripsit. Ait enim, posse eum
horreis effractis quaestionem habere de servis
custodibus, licet in illis ipsius Imperatoris portio
esset.

§ 3.—Sciendum est autem, Praefectum vigilum
per totam noctem vigilare debere, et coërrare cal-
ceatum cum hainis &lt;ref&gt;''armis, Vulg.''&lt;/ref&gt; et dolabris.

§ 4—Ut curam adhibeant omnes inquilinos ad-
monere, ne negligentia aliqua incendii casus oria-
tur, praeterea ut aquam unusquisque inquilinus
&lt;ref&gt;''inqullinus, omitela Hal.''&lt;/ref&gt; in coenaculo habeat, iubetur admonere.

§ 5.—Adversus capsarios quoque, qui mercede
servanda in balneis vestimenta suscipiunt, iudex
est constitutus, ut, si quid in servandis vestimen-
tis fraudulenter admiserint, ipse cognoscat.

'''4.''' ULPIANUS ''libro singulari de officio Praefe-
eti Urbi'' &lt;ref&gt;''Vigilum, Hal.''&lt;/ref&gt;.—Imperatores Severus et Antoninus
Iunio Rufino Praefecto vigilum ita rescripserunt:
»Insularios et eos, qui negligenter igues apud se
habuerint, potes fustibus vel flagellis caedi iube-
re; eos autem, qui dolo fecisse incendium convin-
centur, ad Fabium Cilonem Praefectum Urbi,
amicum nostrum, remittes &lt;ref&gt;''remittere et, Hal.''&lt;/ref&gt;; fugitivos conquí-
rere, cosque dominis reddere debes».


{{t3|TIT. XVI}}

{{c|DE OFFICIO FROCONSULIS ET LEGATI
''[Cf. Cod. I. 35.]''|clase=titulo}}

'''1.''' ULPIANUS ''libro I. Disputationum''.— Procon-
sul ubique quidem proconsularia insignia habet,
statim atque Urbem egressus est; potestatem au-
tem non exercet, nisi in ea provincia sola, quae
ei decreta est.

'''2.''' MARCIANUS ''libro I.— Institutionum''. Omnes
Proconsules statim, quam Urbem egressi fuerint,

________________&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ahix4x64477mbuwhuwkldy8zlfoacys</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265229</id>
      <parentid>265228</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T15:57:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhon Alex Sucasaca Yana</username>
        <id>32294</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="5djzxs19faas4z4g8agguwiqvxgybq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Jhon Alex Sucasaca Yana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;''vigilum''.—nam salutem Reipublicae tueri nulli
magis credidit convenire, nec alium sufficere ei
rei, quam Caesarem. Itaque septem cohortes op-
portunis locis constituit, ut binas regiones Urbis
unaquaeque cohors tuentur, praepositis iis Tribu-
nis, et super omnes spectabili Viro, qui Praefe-
ctus vigilum appellatur.

§ 1.—Cognoscit Praefectus vigilum de incen-
diariis, effractoribus, furibus, raptoribus, recepta
toribus &lt;ref&gt;''receptoribus, Hal.''&lt;/ref&gt;, nisi si qua tam atrox tamque famosa
persona sit, ut Praefecto Urbi remittatur. Et quia
plerumque incendia culpa fiunt inhabitantium,
aut fustibus castigat eos, qui negligentius ignem
habuerunt, aut severa interlocutione comminatus
fustium castigationem remittit.

§ 2.—Effracturae fiunt plerumque in insulis in
horreisque, ubi homines pretiosissimam partem
fortunarum suarum reponunt; quum vel cella
effringitur, vel armarium, vel arca, et custodes
plerumque puniuntur, ut &lt;ref&gt;''Hal.; et, Fl.''&lt;/ref&gt; Divus Antoninus
Erycio &lt;ref&gt;''Erutio, (otros Eyritlo), Hal.; Eurythio, Vulg.''&lt;/ref&gt; Claro rescripsit. Ait enim, posse eum
horreis effractis quaestionem habere de servis
custodibus, licet in illis ipsius Imperatoris portio
esset.

§ 3.—Sciendum est autem, Praefectum vigilum
per totam noctem vigilare debere, et coërrare cal-
ceatum cum hainis &lt;ref&gt;''armis, Vulg.''&lt;/ref&gt; et dolabris.

§ 4—Ut curam adhibeant omnes inquilinos ad-
monere, ne negligentia aliqua incendii casus oria-
tur, praeterea ut aquam unusquisque inquilinus
&lt;ref&gt;''inqullinus, omitela Hal.''&lt;/ref&gt; in coenaculo habeat, iubetur admonere.

§ 5.—Adversus capsarios quoque, qui mercede
servanda in balneis vestimenta suscipiunt, iudex
est constitutus, ut, si quid in servandis vestimen-
tis fraudulenter admiserint, ipse cognoscat.

'''4.''' ULPIANUS ''libro singulari de officio Praefe-
eti Urbi'' &lt;ref&gt;''Vigilum, Hal.''&lt;/ref&gt;.—Imperatores Severus et Antoninus
Iunio Rufino Praefecto vigilum ita rescripserunt:
»Insularios et eos, qui negligenter igues apud se
habuerint, potes fustibus vel flagellis caedi iube-
re; eos autem, qui dolo fecisse incendium convin-
centur, ad Fabium Cilonem Praefectum Urbi,
amicum nostrum, remittes &lt;ref&gt;''remittere et, Hal.''&lt;/ref&gt;; fugitivos conquí-
rere, cosque dominis reddere debes».


{{t3|TIT. XVI}}

{{c|DE OFFICIO FROCONSULIS ET LEGATI
''[Cf. Cod. I. 35.]''|clase=titulo}}

'''1.''' ULPIANUS ''libro I. Disputationum''.— Procon-
sul ubique quidem proconsularia insignia habet,
statim atque Urbem egressus est; potestatem au-
tem non exercet, nisi in ea provincia sola, quae
ei decreta est.

'''2.''' MARCIANUS ''libro I.— Institutionum''. Omnes
Proconsules statim, quam Urbem egressi fuerint,

________________&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5djzxs19faas4z4g8agguwiqvxgybq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82086</id>
    <revision>
      <id>265243</id>
      <timestamp>2026-05-10T16:31:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhon Alex Sucasaca Yana</username>
        <id>32294</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'habent iurisdictionem; sed non contentiosam, sed voluntariam, ut ecce manumitti apud eos possunt tam liberi, quam servi, et adoptiones fieri.  § 1.—Apud Legatum vero Proconsulis nemo manamittere potest, quia non habet iurisdictionem talem,  '''3.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Sabinum''. —nec adoptare potest; omnino enim non est apud eum legís actio.   '''4.''' IDEM ''libro I. de officio Proconsulis''.—Obser- vare autem Proconsulem oportet, ne...</comment>
      <origin>265243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="nyb901iwla400gqs69ck4dfm6t3rl0f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhon Alex Sucasaca Yana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;habent iurisdictionem; sed non contentiosam, sed
voluntariam, ut ecce manumitti apud eos possunt
tam liberi, quam servi, et adoptiones fieri.

§ 1.—Apud Legatum vero Proconsulis nemo
manamittere potest, quia non habet iurisdictionem
talem,

'''3.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Sabinum''. —nec
adoptare potest; omnino enim non est apud eum
legís actio.


'''4.''' IDEM ''libro I. de officio Proconsulis''.—Obser-
vare autem Proconsulem oportet, ne in hospitiis
praebendis oneret provinciam, ut Imperator no-
ster cum Patre Aufidio Severiano rescripsit.


§ 1.—Nemo Proconsulum stratores &lt;ref&gt;''Statores, Hal.''&lt;/ref&gt; suos ha-
bere potest, sed vice eorum milites ministerio in
provinciis funguntur.

§ 2.—Proficisci autem Proconsulem melius qui.
dem est sine uxore, sed et cum uxore potest, dum-
modo sciat, Senatum Cotta et Messala Consulibus
censuisse futurum, ut, si quid uxores eorum, qui
ad officia proficiscuntur, deliquerint, ab ipsis ra-
tio et vindicta exigatur.

§ 3.—Antequam vero fines provinciae decretae
sibi Proconsul ingressus sit, Edictum debet de
adventu suo mittere, continens commendationem
aliquam sui, si qua ei familiaritas sit cum pro-
vincialibus vel coniunctio, et maxime excusantis
&lt;ref&gt;''excusans, (otros recusando), Hal.''&lt;/ref&gt;, ne publice vel privatim occurraut ei; esse
enim congruens, ut unusquisque in sua patria
eum exciperet.

§ 4—Recte autem et ordine faciet, si Edictuni
decessori suo miserit, significetque, qua die fines
sit ingressurus; plerumque enim incerta haec et
inopinata turbant provinciales et actus impediunt.

§ 5.—Ingressum etiam hoc eum observare opor-
tet, ut per eam partem provinciam ingrediatur,
per quam ingredi moris est, et, quas Graecia
smola [accessus ad provinciam] appellat, sive
xatankowy [adnavigationem], observare, in quam
primum civitatem veniat vel applicet; magni enim
facient provinciales, servari sibi consuetudinem
istam et huismodi praerogativas. Quaedam pro-
vinciae etiam hoc habent, ut per mare in eam &lt;ref&gt;''in eas, omitiendo provinciam, Hal.''&lt;/ref&gt;
provinciam Proconsul veniat, ut Asia, scilicet
usque adeo, ut Imperator noster &lt;ref&gt;''noster, omítela Hal.''&lt;/ref&gt; Antoninus
Augustus ad desideria Asianorum rescripsit, Pro-
consuli necesitatem impositam per mare Asian
applicare, καὶ τῶν μητροπόλεων Εφεσον [et inter ma-
trices urbes Ephesum] primam attingere.

§ 6.—Post haec ingressus provinciam manda-
re iurisdictionem Legato suo debet, nec hoc anto
facere, quam fuerit provinciam ingressus. Est
enim perquam absurdum, antequam ipse iurisdi-
ctionem nanciscatur,—nec enita prius ei compe-
tit, quam in eam provinciam venerit,—alii eam
mandare, quam non habet; sed si et ante fecerit,
et ingressus provinciam in eadem voluntate fue-
rit, credendum est, videri Legatum habere iu-
risdictionem non exinde, ex quo mandata est, sed
ex quo provinciam Proconsul ingressus est.

_____________&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nyb901iwla400gqs69ck4dfm6t3rl0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Nicolaus Reusnerus</title>
    <ns>102</ns>
    <id>82087</id>
    <revision>
      <id>265250</id>
      <timestamp>2026-05-10T17:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>265250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="tu63yze7wncznoka0wz44pzukpnu3bg" xml:space="preserve">{{Scriptor
|IndicisNomen=Reusnerus, Nicolaus
}}

==Opera==
*[[Aenigmata (Reusnerus)|Aenigmata]]</text>
      <sha1>tu63yze7wncznoka0wz44pzukpnu3bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/171</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82088</id>
    <revision>
      <id>265257</id>
      <timestamp>2026-05-10T18:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'in eorum fines abduci poteft: quod in Ludoui co Sancto,&amp; lohanne &amp; Francifco primo,vfu- uenille nemo ignorat. Regnumainiffo Rege incolume tamen manet: tantoque accepto in- commodo repente publicum Concilium indi- citur,primores conueniunt: &amp; communi con- filio præfentibus incommodis remedium ac fubfidium quærunt.quod etiam illis cafibus fa- &amp;tum conftat. Rexvel obætatis infirmitatem, velobingenij leuitatem, non modò ab vno &amp; altero confiliari...</comment>
      <origin>265257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="aigwvym134jo0ceebkrn94ooubp5ofl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|157}}&lt;/noinclude&gt;in eorum fines abduci poteft: quod in Ludoui
co Sancto,&amp; lohanne &amp; Francifco primo,vfu-
uenille nemo ignorat. Regnumainiffo Rege
incolume tamen manet: tantoque accepto in-
commodo repente publicum Concilium indi-
citur,primores conueniunt: &amp; communi con-
filio præfentibus incommodis remedium ac
fubfidium quærunt.quod etiam illis cafibus fa-
&amp;tum conftat. Rexvel obætatis infirmitatem,
velobingenij leuitatem, non modò ab vno &amp;
altero confiliario auaro, rapaci,libidinofo:non
modò à lafciuis aliquot adolefcentibus æquali-
bus induci ac deprauari poteft: verumetiam à
muliercula infatuari, fic vt omnem prope ad-
miniftrandi regni poteftatem ei committat, cu
ius mali exempla quàm fæpe acciderint, pauci,
vt opinor, in noftris Annalibus verfati ignorát.
Atregnum, Seniorum fuorum confilio &amp; lapi-
entia, perpetuò fretum eft. Salomon fapientif
fimus,tamen à mulierculis, etiam in fummafe-
nectute corruptus eft. Roboamus ab adole-
fcentibus: Ninus à matre Semiramide: Ptolo-
mæus,Auletes cognomento dictus, à tibicinib.
&amp; citharcedis. Maiores noftri Regibus fuis pri-
uatos fuos confiliarios, qui priuata ipforum ne-
gotia curarent,reliquerunt.Seniores,qui Rem-
publ.adminiftrarent, &amp; in commune confule-
rent, Regique adminiſtrandi Regni rationem
oftenderent, ad conuentum publicum refer-
uarunt. AnnoмCCCLVI. cum Regelohanne
capto ab Anglis,&amp; in Angliam abducto, publi-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aigwvym134jo0ceebkrn94ooubp5ofl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/172</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82089</id>
    <revision>
      <id>265258</id>
      <timestamp>2026-05-10T19:00:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cum Regni Concilium Lutetiæ haberetur: co- que nonnulli ex Regis confiliariis cóueniffent: iuffifunt è conuentu excedere: denuntiatúm- que illis fuit, publici Concilij delectos nó am- plius conuenturos, nifi illi ad auguftum illud Regni facrarium adire definerent. cuius rei te- ftimonium extat in Magno Chron.Gallicè fcri- pto vol.2. fubrege loanne,fol. 169. Neque verò vlla vnquam ætas fuit, quæ non certam illam atque animaduertendam inter Reg...</comment>
      <origin>265258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="h96r0p3591mzcx0jx5szq54gmo2c9gd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|{{SIC|158|188}}|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;cum Regni Concilium Lutetiæ haberetur: co-
que nonnulli ex Regis confiliariis cóueniffent:
iuffifunt è conuentu excedere: denuntiatúm-
que illis fuit, publici Concilij delectos nó am-
plius conuenturos, nifi illi ad auguftum illud
Regni facrarium adire definerent. cuius rei te-
ftimonium extat in Magno Chron.Gallicè fcri-
pto vol.2. fubrege loanne,fol. 169. Neque verò
vlla vnquam ætas fuit, quæ non certam illam
atque animaduertendam inter Regem &amp; Re-
gnum differentiam notaret. Rex Lacedæmo-
niorum (vt Xenophon teftatur) &amp; Ephoriqui
tanquam cuftodes &amp; obferuatores ipfius erant,
fingulis menfibus iureiurando fidem inter fe
dabant:Rex,fe ex legum præfcripto regnaturű:
Ephori,fe Regium dominatum conferuaturos,
fimodo ipfe iufiurandum feruaffet. Cicero in
Epift.ad Brutum,Scis mihi femper placuiffe, nõ
Rege folùm, fed regno liberari Kempu. Idem
libr. De legib.3. Sed quoniam Regale Ciuitatis
genus probatum quondam,poftea no tam Re-
gni quam Regis vitiis repudiatum eſt, nomen
videbitur tantum Regis repudiatum,&amp;c. Idem
Philipp.11. Si enim affuiffem,no folum Regem,
fed etiam regnum de Rep. fuftuliffem. Sed eius
differentiæ nullum nobis planius Maiores no-
ftri documentum reliquerunt, quàm in Magi-
ftratuum iure &amp; appellatione. nam qui à Rege
dignitatem aliquam in Regia obtinent, &amp; Re-
gis miniftri appellantur, &amp; eo vel mortuo vel
abdicato, repente dignitatem amittunt, Regis
deni-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h96r0p3591mzcx0jx5szq54gmo2c9gd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265260</id>
      <parentid>265258</parentid>
      <timestamp>2026-05-10T19:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <origin>265260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1457" sha1="jt66934byo6s6f0skthr3fl82cyepmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh|{{SIC|188|158}}|{{sc|{{lsp|Hotomani}}}}|}}&lt;/noinclude&gt;cum Regni Concilium Lutetiæ haberetur: co-
que nonnulli ex Regis confiliariis cóueniffent:
iuffifunt è conuentu excedere: denuntiatúm-
que illis fuit, publici Concilij delectos nó am-
plius conuenturos, nifi illi ad auguftum illud
Regni facrarium adire definerent. cuius rei te-
ftimonium extat in Magno Chron.Gallicè fcri-
pto vol.2. fubrege loanne,fol. 169. Neque verò
vlla vnquam ætas fuit, quæ non certam illam
atque animaduertendam inter Regem &amp; Re-
gnum differentiam notaret. Rex Lacedæmo-
niorum (vt Xenophon teftatur) &amp; Ephoriqui
tanquam cuftodes &amp; obferuatores ipfius erant,
fingulis menfibus iureiurando fidem inter fe
dabant:Rex,fe ex legum præfcripto regnaturű:
Ephori,fe Regium dominatum conferuaturos,
fimodo ipfe iufiurandum feruaffet. Cicero in
Epift.ad Brutum,Scis mihi femper placuiffe, nõ
Rege folùm, fed regno liberari Kempu. Idem
libr. De legib.3. Sed quoniam Regale Ciuitatis
genus probatum quondam,poftea no tam Re-
gni quam Regis vitiis repudiatum eſt, nomen
videbitur tantum Regis repudiatum,&amp;c. Idem
Philipp.11. Si enim affuiffem,no folum Regem,
fed etiam regnum de Rep. fuftuliffem. Sed eius
differentiæ nullum nobis planius Maiores no-
ftri documentum reliquerunt, quàm in Magi-
ftratuum iure &amp; appellatione. nam qui à Rege
dignitatem aliquam in Regia obtinent, &amp; Re-
gis miniftri appellantur, &amp; eo vel mortuo vel
abdicato, repente dignitatem amittunt, Regis
deni-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt66934byo6s6f0skthr3fl82cyepmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Hotman - Francogallia, 1586.djvu/173</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82090</id>
    <revision>
      <id>265259</id>
      <timestamp>2026-05-10T19:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Benoit Soubeyran</username>
        <id>25250</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'deni{{que}} arbitrio fua illis dignitas, quafi precariò tantum conceffa,adimitur.Cuiufmodi funt qui vulgò Magiftri Hofpitij REGIS appellantur, &amp; Camerarij REGIS &amp; Magnus venator Regis &amp; alij aulæ regiæ officiales. At qui regni &amp; Rei- publ. vniuerfæ magiftratus erant, eos Maiores noftri adiecto ampliffimo FRANCIA nomine defignarunt:quem morem etiam nunc retine- mus: vt cùm dicimus Comeftabulum FRAN- CIE: Amiralium FRANCIA: Cancellarium Francia...</comment>
      <origin>265259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="mcbdnu1f0u9zimamtivr2xwqafapcj9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Benoit Soubeyran&quot; /&gt;{{Rh||{{sc|{{lsp|Francogalli}}a.}}|159}}&lt;/noinclude&gt;deni{{que}} arbitrio fua illis dignitas, quafi precariò
tantum conceffa,adimitur.Cuiufmodi funt qui
vulgò Magiftri Hofpitij REGIS appellantur, &amp;
Camerarij REGIS &amp; Magnus venator Regis
&amp; alij aulæ regiæ officiales. At qui regni &amp; Rei-
publ. vniuerfæ magiftratus erant, eos Maiores
noftri adiecto ampliffimo FRANCIA nomine
defignarunt:quem morem etiam nunc retine-
mus: vt cùm dicimus Comeftabulum FRAN-
CIE: Amiralium FRANCIA: Cancellarium
Francia.&amp; cum antiquitus non à Rege, fed
à populo eas dignitates acciperent,neque ipfius
morte aut mutatione definebant: neque ipfius
arbitrio abdicabantur. itaque ne nunc quidem
magiftratus illi fummi quos vulgus CORONE
OFFICIALES appellat, Rege mortuo magiftra-
tus effe definunt: neq; iis adimi dignitas, nificu
vita, hoc eft, nifi rei capitalis damnatis poteft.
quin ne illud quidem fummæ populi poteftatis
argumentuin prætermittendum eft, quòd qui-
bus tribus in rebus Reip.fumma confiftit, re mi
litari,iuriſdictione, &amp; ærario, iis rebus qui cum
fummoimperio præfecti funt, non à rege, fed
à Regno &amp; Francia denominatur. nam vtmo-
do diximus is ad quem rei militaris fumma per-
tinet, Comeſtabulus,aut Marefcallus,aut (vt Si-
gebertus teftatur)Seneschallus FRANCIA dici-
tur: qui verò claffi &amp; maritimis copiis præeft,
Amiralius FRANCIA:qui iurifdictioni, Čancel-
larius FRANCIA: qui tributis &amp; ærario, Quæ-
ſtor generalis FRANCIÆ,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mcbdnu1f0u9zimamtivr2xwqafapcj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/691</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82091</id>
    <revision>
      <id>265281</id>
      <timestamp>2026-05-11T00:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'rum in litem praestare volebat; quaesitum est, an doli exceptio noceret? Respondi, si idcirco am- plius erogatum esset, quod ipsius quoque causa defensa esset, habendam rationem sumtuum. Sed et si omiserit doli exceptionem, agere potest de recipienda portione sumtuum.  § 1.—Intestato moriens codicillis praedia sua omnia et patrimonium inter liberos divisit ita, ut longe amplius filio, quam filiae relinqueret; quaesitum est, an soror fratri do...</comment>
      <origin>265281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="8cnoow6rc0ur2ntybqwydsg8gjkva29" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rum in litem praestare volebat; quaesitum est, an
doli exceptio noceret? Respondi, si idcirco am-
plius erogatum esset, quod ipsius quoque causa
defensa esset, habendam rationem sumtuum. Sed
et si omiserit doli exceptionem, agere potest de
recipienda portione sumtuum.

§ 1.—Intestato moriens codicillis praedia sua
omnia et patrimonium inter liberos divisit ita,
ut longe amplius filio, quam filiae relinqueret;
quaesitum est, an soror fratri dotem conferre de-beret? Respondi, secundum ea, quae proponeren-
tur, si nihil indivisum reliquisset, rectius dici, ex
voluntate defuncti collationem dotis cessare .

§ 2.—Servo &lt;ref&gt;Sticho, (en lugar de Servo), Hal.&lt;/ref&gt; libertatem dedit, qui erat an-
norum quindecim, quum erit annorum triginta;
eidem ex die mortis suae, quoad viveret, cibario-
rum nomine denarios denos, vestiarii denarios
vigintiquinque &lt;ref&gt;vicenos quinos,Hal.&lt;/ref&gt; praestari se velle significa-
vit; quaesitum est, an utile esset cibariorum et
vestiariorum legatum, quum Stichus ante liber-
tatis tempus decesserit, et an, si non est utile,
heres , qui praestiterat, a coherede repetere pos-
sit, apud quem morabatur? Respondi, non qui-
dem debita fuisse, sed si id, quod datum est in
alimenta, consumtum sit, repeti non posse.

§ 3.—Filius Reipublicae debita, quae post mor-
tem patris contraxit, fratri suo pro parte heredi-taria reputare non potest, si non in omnibus socii
essent, licet hereditatem paternam communem
haberent, et pater pro altero filio in patria magi-
stratu functus decessit.

§ 4. Duos filios scripsit heredes, et certos ho-
mines unicuique eorum praelegavit, in quibus
uni Stephanum cum peculio; is vivo testatore ma-numissus decessit, deinde pater; quaesitum est,
an id, quod in peculio habuit Stephanus prius-
quam manumitteretur, ad utrosque filios perti-
neat, an vero ad eum solum, cui cum peculio
praelegatus fuerat? Respondi, secundum ea, quae
proponerentur, ad utrosque.

§ 5.—Pater in &lt;ref&gt;inter, al margen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; filios divisit bona, et eam di-visionem testamento confirmavit, et cavit, ut aes
alienum, quod unusquisque eorum habet, sive
habebit, solus sustineret; postea unus ex filiis
quum pecuniam mutuaretur , intervenit pater,
eiusque consensu praedia, quae filio assignave-
rat, pignori data sunt; post mortem patris eadem
praedia idem filius possedit, usuras solvit; quae-
ro, an familiae erciscundae iudicio , si praedia pi-gnori data distrahat creditor, aliquid ei a cohe-
rede praestandum sit? Respondi, secundum ea,
quae proponerentur, non esse praestandum.

'''40.''' '''[41.]''' GAIUS ''libro II.'' Fideicommissorum.—
Si ex asse heres institutus rogatus sit, mihi par-
tem aliquam restituere, veluti dimidiam, utile
familiae erciscundae iudicium recte inter nos
agetur.

'''41.''' '''[42.]''' PAULUS ''libro I.'' Decretorum . -Quae-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8cnoow6rc0ur2ntybqwydsg8gjkva29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/692</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82092</id>
    <revision>
      <id>265282</id>
      <timestamp>2026-05-11T00:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dammulier ab iudice appellaverat, quod diceret, eum &lt;ref&gt;(Súplase, datum); in, (en lugar de de), Hal.&lt;/ref&gt; de dividenda hereditate inter se et cohe-redem non tantum res, sed et libertos divisisse, et alimenta, quae dari testator certis libertis ius-sisset, nullo enim iure id eum fecisse ; ex diverso respondebatur, consensisse eos divisioni , et mul- tis annis alimenta secundum divisionem praesti- tisse; placuit, standum esse alimentorum prae...</comment>
      <origin>265282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2618" sha1="khe21n7toi1hrdqw6kb08gibz4wrifz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;dammulier ab iudice appellaverat, quod diceret,
eum &lt;ref&gt;(Súplase, datum); in, (en lugar de de), Hal.&lt;/ref&gt; de dividenda hereditate inter se et cohe-redem non tantum res, sed et libertos divisisse,
et alimenta, quae dari testator certis libertis ius-sisset, nullo enim iure id eum fecisse ; ex diverso
respondebatur, consensisse eos divisioni , et mul-
tis annis alimenta secundum divisionem praesti-
tisse; placuit, standum esse alimentorum prae-
stationi; sed et illud adiecit , nullam esse liberto-rum divisionem.


'''42.''' '''[43.]''' POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum''.-Si ita legatum fuerit uni ex heredibus: « quod mi-
hi debet, praecipito», officio iudicis familiae erci-
scundae continetur, ne ab eo coheredes exigant;
nam et si quod alius deberet, praecipere &lt;ref&gt;percipere, Hal.
&lt;/ref&gt; unus
iussus fuerit, officio iudicis actiones ei praestari
debebunt pro portione coheredis &lt;ref&gt;officio iudicis actionem ei praestare debebunt pro portione coheredes, Vulg.&lt;/ref&gt;.


'''43.''' '''[44.]''' ULPIANUS ''libro XXX. ad Sabinum.''
-Arbitrum familiae erciscundae vel unus petere
potest; nam provocare apud &lt;ref&gt;ad, Hal.&lt;/ref&gt; iudicem vel unum
heredem posse, palam est; igitur et praesenti-
bus ceteris et invitis poterit vel unus arbitrum
poscere.

'''44.''' '''[45.]''' PAULUS ''libro VI. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.''-
Inter coheredes etiam communi dividundo agi
potest, ut res duntaxat, quae eorum communes
sint, et causae ex his rebus pendentes in iudi-
cium veniant; de ceteris vero in integro sit fami-
liae erciscundae iudicium.

§ 1.-Si familiae erciscundae, vel communi di-
vidundo actum sit, adiudicationes Praetor tuetur
exceptiones aut actiones dando.

§ 2.-Si coheredes absente uno coherede rem
vendiderunt, et in ea re dolo malo fecerunt, quo
plus ad eos perveniret, vel familiae erciscundae
iudicio praestabunt ei , qui abfuit, vel hereditatis
petitione.

§ 3.-Fructus, quos ante aditam hereditatem
ex fundo hereditario heres capit, non aliter fami-liae erciscundae iudicio praestare eum Iulianus
ait, quam si, quum sciret hereditarium fundum
esse, ceperit.

§ 4.-Qui familiae erciscundae, et communi di-
vidundo, et finium regundorum agunt, et actores
sunt, et rei; et ideo iurare debent, non calumniae
causa litem intendere, et non calumniae causa
ad infitias &lt;ref&gt;inficitiones, Vulg.&lt;/ref&gt; ire.

§ 5. Quod ex facto suo unus ex coheredibus
ex stipulatione hereditaria praestat, a coherede
non repetet; veluti si a se heredeque suo dolum
malum abfuturum defunctus spopondit, vel ne-
que per se, neque per heredem suum fore, quo&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>khe21n7toi1hrdqw6kb08gibz4wrifz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/693</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82093</id>
    <revision>
      <id>265283</id>
      <timestamp>2026-05-11T00:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'minus quis eat agat. Imo et si reliqui propter fa- ctum unius teneri coeperint, quasi conditio sti-pulationis hereditariae extiterit, habebunt fami liae erciscundae iudicium cum eo, propter quem commissa sit stipulatio.   § 6.—Si quis stipulatus fuerit, Titium here- demque eius ratum habiturum, et Titius pluri- bus heredibus relictis decesserit, eum solum te- neri, qui non habuit ratum, et solum ex heredi- bus stipulatoris acturum, a quo fuer...</comment>
      <origin>265283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="tsjoabeq0p84cgfoaxcq6bf4b9dw584" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;minus quis eat agat. Imo et si reliqui propter fa-
ctum unius teneri coeperint, quasi conditio sti-pulationis hereditariae extiterit, habebunt fami
liae erciscundae iudicium cum eo, propter quem
commissa sit stipulatio.


§ 6.—Si quis stipulatus fuerit, Titium here-
demque eius ratum habiturum, et Titius pluri-
bus heredibus relictis decesserit, eum solum te-
neri, qui non habuit ratum, et solum ex heredi-
bus stipulatoris acturum, a quo fuerit petitum.

§ 7.—Usufructu uxori legato, donec ei dos sol-
vatur, per arbitrum familiae erciscundae tam id,
quod coheredis nomine ex dote solutum sit, recu-perari &lt;ref&gt;Hal.; recuperare potest, quam, Fl.&lt;/ref&gt;, quam, ut coheres solvat, effici posse
Cassius ait; et verum est.

§ 8.—Si duo coheredes damnati sint statuam
ponere, et altero cessante alter eam fecerit, non
esse iniquum, Iulianus ait, familiae erciscundae
iudicium dare, ut pars impendiorum boni viri ar-bitratu praestetur .

'''45.''' '''[46.]''' POMPONIUS ''libro XIII. ad Sabinum.''
-Si quid contendis ex hereditate mihi tecum
commune esse, quod ego ex alia causa meum pro-
prium esse dico, id in familiae erciscundae iudi-
cium non venit .
§ 1.-Dolus, quem servus heredis admisit, in
iudicium familiae erciscundae non venit, nisi si
domini culpa in hoc erat, quod non idoneum ser-
vum rei communi applicuerit.

'''46.''' '''[47.]''' PAULUS ''libro VII. ad Sabinum.''-Si
maritus sub conditione a patre heres institutus
sit, interim uxoris de dote actionem pendere .
Plane si post mortem soceri divortium factum sit,
quamvis pendente conditione institutionis , dicen-
dum est, praeceptioni dotis locum esse, quia mor-
tuo patre quaedam filios sequuntur, etiam ante-
quam fiant heredes, ut matrimonium, ut liberi, ut
tutela. Igitur et dotem praecipere debet, qui
onus matrimonii post mortem patris sustinuit; et
ita Scaevolae quoque nostro visum est.


'''47.''' '''[48.]''' POMPONIUS ''libro XXI. ad Sabinum.''
-In iudicio familiae erciscundae, vel communi
dividundo, si, dum res in arbitrio sit, de iure
praedii controversia sit, placet, omnes eos, inter
quos arbiter sumtus sit, et agere, et opus novum
nuntiare pro sua quemque parte posse. Et quum
adiudicationes ab arbitro fiant, si uni adiudice-
tur totus fundus, caveri oportet, ut, quae ex his
actionibus recepta fuerint, reddantur, aut quae
in eas impensae factae fuerint , praestentur; et si ,
quum res in iudicio esset, eo nomine actum non
fuerit, eum sequi integram actionem, cui totus
fundus adiudicatus fuerit &lt;ref&gt;adiudicatus fuerit, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, aut pro quacunque
parte adiudicatus erit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tsjoabeq0p84cgfoaxcq6bf4b9dw584</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/694</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82094</id>
    <revision>
      <id>265284</id>
      <timestamp>2026-05-11T01:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Item , quae res moveri possint, et in ea iudicia veniant, si interea surreptae sint, furti agere eos , quorum istae res periculo fuerunt, posse.  '''48.''' '''[49.]''' PAULUS ''libro XII. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.''— Si familiae erciscundae, vel communi dividundo , vel finium regundorum actum sit, et unus ex li- tigatoribus decesserit pluribus heredibus relictis , non potest in partes iudicium scindi ; sed aut omnes heredes accip...</comment>
      <origin>265284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="jmw5dzxmkdfjmy15g60slpbo2mtz6te" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Item , quae res moveri possint, et in ea
iudicia veniant, si interea surreptae sint, furti
agere eos , quorum istae res periculo fuerunt,
posse.

'''48.''' '''[49.]''' PAULUS ''libro XII. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.''—
Si familiae erciscundae, vel communi dividundo ,
vel finium regundorum actum sit, et unus ex li-
tigatoribus decesserit pluribus heredibus relictis ,
non potest in partes iudicium scindi ; sed aut
omnes heredes accipere id debent, aut dare unum
procuratorem, in quem omnium nomine iudicium
agatur.

'''49.''' '''[50.]''' ULPIANUS ''libro II. Disputationum.''
-Qui erat heres ex parte institutus , testatorem
iussus a Praetore sepelire, servum &lt;ref&gt;institutus a testatore, iussus a praetore distrahere servum, Hal. contra Bas.
&lt;/ref&gt;, cui erat
testamento data libertas, ideo distraxit, duplam-
que promisit, et ex ea cautione conventus prae-stitit; quaesitum est, au familiae erciscundae iu-
dicio consequatur, quod ex duplae stipulatione
abest? Primo videamus , an hic debuerit du-
plam &lt;ref&gt;de dupla, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; cavere? Et mihi videtur non debuisse;
hi enim demum ad duplae cautionem compellun-
tur, qui sponte sua distrahunt. Ceterum si officio
distrahentis fungitur, non debet adstringi, non
magis, quam si quis ad exsequendam sententiam
a Praetore datus distrahat ; nam et hic in ea con-
ditione est, ne cogatur implere, quod coguntur
hi, qui suo arbitrio distrahunt; nam inter offi-
cium suscipientis et voluntatem &lt;ref&gt;voluntate, Hal.&lt;/ref&gt; distrahentis
multum interest . Quapropter re quidem integra
stipulationem duplae interponere non debuit. Sed
decernere Praetor debet, esse actori &lt;ref&gt;emtori, al margen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; adversus
heredem existentem actionem ex emto , si res dis-tracta fuisset evicta . Si autem heres erravit , et
cavit, et servus perveniat ad libertatem, stipula-
tio committetur ; quae si fuerit commissa, aequum
erit, utilem actionem ei adversus coheredem dari
defecto &lt;ref&gt;Taur. según corrección Fl.; derecto, según la escritura original del códice Fl., Br., directo iudicio familiae erciscundae
cessante, Hal.&lt;/ref&gt; iudicio familiae erciscundae, ne in
damno moretur; nam ut familiae erciscundae iu-
dicio agere &lt;ref&gt;vel conveniri, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; quis possit, non tantum heredem
esse oportet, verum ex ea causa agere vel conveniri,
veneri, quam gessit, quodque &lt;ref&gt;quamque, Hal.&lt;/ref&gt; admisit, postea-
quam heres effectus sit. Ceterum cessat familiae útil 
erciscundae actio, et ideo si, antequam quis sci-
ret se heredem esse, in hereditate aliquid gesse-
rit, familiae erciscundae iudicio non erit locus,
quia non animo heredis gessisse videtur. Quare
qui ante aditam hereditatem quid gessit, veluti
si testatorem sepelivit, familiae erciscundae iu-dicium non habet; sed si post aditam hereditatem
id fecit, consequenter dicemus , familiae erciscun-dae iudicio consequi eum posse sumtum, quem
fecit in funus.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmw5dzxmkdfjmy15g60slpbo2mtz6te</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/695</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82095</id>
    <revision>
      <id>265285</id>
      <timestamp>2026-05-11T01:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Jhhhimmmy</username>
        <id>32247</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''50.''' '''[51.]''' IDEM ''libro VI. Opinionum.''- Quae pater filio emancipato studiorum causa peregre egenti subministravit, si non credendi animo pa- ter misisse fuerit comprobatus, sed pietate debi- ta ductus, in rationem portionis, quae ex defun- cti bonis ad eundem filium pertinuit, computari aequitas non patitur.   '''51.''' '''[52.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Οὐλπιάνου, Βas.&lt;/ref&gt; ''libro VIII. Digestorum.'' -Fundus, qui dotis nomine socero tr...</comment>
      <origin>265285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="tr10e7eo9detuq0dvkdwzjyxm350jhh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Jhhhimmmy&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''50.''' '''[51.]''' IDEM ''libro VI. Opinionum.''- Quae
pater filio emancipato studiorum causa peregre
egenti subministravit, si non credendi animo pa-
ter misisse fuerit comprobatus, sed pietate debi-
ta ductus, in rationem portionis, quae ex defun-
cti bonis ad eundem filium pertinuit, computari
aequitas non patitur.


'''51.''' '''[52.]''' IULIANUS &lt;ref&gt;Οὐλπιάνου, Βas.&lt;/ref&gt; ''libro VIII. Digestorum.''
-Fundus, qui dotis nomine socero traditus fue-
rit, quum socer filium ex aliqua parte heredem
instituerit , per arbitrum familiae erciscundae
praecipi ita debet, ut ea causa filii sit, in qua &lt;ref&gt;quae, (en lugar de in qua), Hal.&lt;/ref&gt;
futura esset, si dos per praeceptionem &lt;ref&gt;filio, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; legata
fuisset; quare fructus post litem contestatam
percepti ad eum redigendi sunt habita ratione
impensarum; qui vero ante litem contestatam
percepti fuerint, aequaliter ad omnes heredes
pertinebunt. Et impensarum ratio haberi debet,
quia nullus casus intervenire potest, qui hoc ge-
nus deductionis impediat.

§ 1.-Si ego a te hereditatem petere vellem, tu
mecum familiae erciscundae agere, ex causa utri-
que nostrum mos gerendus est; nam si ego totam
hereditatem possideo, et te ex parte dimidia he-
redem esse confiteor, sed a communione discede-
re volo, impetrare debeo familiae erciscundae
iudicium, quia aliter dividi inter nos hereditas
non potest. Item si tu iustam causam habes , pro-
pter quam per hereditatis petitionem potius ,
quam familiae erciscundae iudicium negotium
distrahere velis, tibi quoque permittendum erit
hereditatem petere; nam quaedam veniunt in he-reditatis petitionem, quae in familiae erciscun-
dae iudicio non deducuntur; veluti si ego debi-
tor hereditarius sim, iudicio familiae erciscundae
non consequeris id, quod defuncto debui, per he-reditatis petitionem consequeris.


'''52.''' '''[53.]''' IDEM ''libro Il. ad Urseium Ferocem.''
-Maevius, qui nos heredes fecit, rem communem
habuit cum Attio &lt;ref&gt;Titio, Vulg.&lt;/ref&gt;; si cum Attio communi di-
vidundo egissemus, et nobis ea res adiudicata
esset, venturam eam in familiae erciscundae iu-
dicio Proculus ait.

§ 1. Servus liber et heres esse iussus id, quod
ex rationibus, quas patrifamilias gessisset, et pe-nes se retineret, iudicio familiae erciscundae co-
heredibus suis praestabit.

§ 2.-Arbiter familiae erciscundae inter me et
te sumtus quaedam mihi, quaedam tibi adiudica-
re volebat; pro his rebus alterum alteri conde-
mnandos esse intelligebat, quaesitum est, an pos-
sit pensatione &lt;ref&gt;compensatione, Vulg.&lt;/ref&gt; ultro citroque condemnationis
facta eum solum, cuius summa excederet, eius
duntaxat summae, quae ita excederet, damnare?
Et placuit, posse id arbitrum facere.

§ 3.-Quum familiae erciscundae, vel commu-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tr10e7eo9detuq0dvkdwzjyxm350jhh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82096</id>
    <revision>
      <id>265286</id>
      <timestamp>2026-05-11T01:37:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Y Magaly Holguin M</username>
        <id>32211</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Proconsulis .-Si quid erit, quod maiorem animad-  cónsul, libro II.-Si hubiere algo que exija un cas-  versionem exigat, reiicere (1) Legatus apud Pro-  tigo mayor , debe el Legado remitirlo al Procón-  consulem debet; neque enim animadvertendi ,  sul; pues no tiene facultad para corregir, castigar,  coërcendi, vel atrociter verberandi ius habet.  ó azotar de una manera grave.  12. PAULUS libro II. ad Edictum. - Legatus mandata sibi iurisdic...</comment>
      <origin>265286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4354" sha1="inmofdh3lz967ma3jzgazdvt4pb741i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Proconsulis .-Si quid erit, quod maiorem animad-

cónsul, libro II.-Si hubiere algo que exija un cas-

versionem exigat, reiicere (1) Legatus apud Pro-

tigo mayor , debe el Legado remitirlo al Procón-

consulem debet; neque enim animadvertendi ,

sul; pues no tiene facultad para corregir, castigar,

coërcendi, vel atrociter verberandi ius habet.

ó azotar de una manera grave.

12. PAULUS libro II. ad Edictum. - Legatus
mandata sibi iurisdictione iudicis dandi ius ha-

12. PAULO; Comentarios al Edicto, libro II.El Legado tiene facultad para nombrarjuez en la

bet(2).

jurisdicción que se le confirió .

13. POMPONIUS libro X. ad Quintum Mucium.-

Legati Proconsulis nihil proprium habent, nisi a
Proconsule iis mandata fuerit iurisdictio .

13. POMPONIO; Comentarios à Quinto Mucio,
libro X.-Los Legados del Procónsul no tienen
ninguna atribución propia, si por el Procónsul no
se les hubiere conferido jurisdicción.

Papiam. Proconsules non amplius, quam sex fa-

14. ULPIANO; Comentarios á la ley Julia y Papia, libro XX.-Los Procónsules no usan más que

scibus utuntur .

seis faces .

15. LICINIUS RUFINUS libro III. Regularum . Et Legati Proconsulum tutores dare possunt .

15. LICINIO RUFINO; Reglas, libro III.- También los Legados de los Procónsules pueden dar

14. ULPIANUS libro XX. ad legem Iuliam et

tutores .

16. ULPIANUS libro II. ad Edictum.- Procon-

sul portam Romae ingressus deponit imperium.

16. ULPIANO; Comentarios al Edicto , libro II.
-El Procónsul, luego que ha entrado por una
puerta de Roma, depone su imperio .

TIT. XVII
DE

TITULO XVII

OFFICIO PRAEFECTI AUGUSTALIS

DEL

CARGO

[Of. Cod . I. 37.]

DE

PREFECTO

AUGUSTO

[Véase Cód. I. 87.]

1. ULPIANUS libro XV. (3) ad Edictum . Praefectus Aegypti non prius deponit praefecturam
et imperium, quod ad similitudinem Proconsulis
lege sub Augusto ei datum est, quam Alexandriam ingressus sit successor eius , licet in provinciam venerit; et ita mandatis eius continetur.

1. ULPIANO; Comentarios al Edicto, libro XV.

-El Prefecto de Egipto no deja la prefectura y el
mando, que á semejanza del Procónsul se le dió
por una ley en tiempo de Augusto, antes que su

sucesor haya entrado en Alejandria, aun cuando
hubiere llegado à la provincia; y así se contiene
en sus mandatos .

TIT . XVIII
DE

OFFICIO

TITULO XVIII

PRAESIDIS

DEL

CARGO DE

PRESIDENTE

[Véase Cód. I. 40.]

[Cf. Cod. I. 40.]

sidis nomen generale est, eoque (5) et Proconsu-

1. MACER (4) libro I. de officio Praesidis .- Prae-

1. MACER; Del cargo de Presidente, libro I.-El
titulo de Presidente es genérico, y por esto los

les, et Legati Caesaris, et omnes provincias re-

Procónsules, los Legados del Cesar, y todos los

gentes, licet Senatores sunt, Praesides appellantur; Proconsulis appellatio specialis est.

que gobiernan provincias, aunque son Senadores, se llaman Presidentes; la denominación de
Procónsul es especial.

Prae-

2. ULPIANO; Comentarios á Sabino, libro XXVI.

ses apud se adoptare potest, quemadmodum et

2. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum .

-El Presidente puede adoptar ante si, asi como

emancipare filium, et manumittere servum po-

también puede emancipar al hijo, y manumitir al

test.

esclavo .

3. PAULUS libro XIII. ad Sabinum .- Praeses

provinciae in suae provinciae homines tantum
imperium habet, et hoc, dum in provincia est;
nam si excesserit, privatus est. Habet interdum
imperium et adversus extraneos homines, si quid
(6) manu commiserint; nam et in mandatis Princi-

3. PAULO; Comentarios á Sabino, libro XIII.El Presidente de una provincia tiene imperio tan
solo sobre los hombres de su provincia, y esto,
mientras reside en la provincia; porque si hubiere salido de ella, es persona privada. Tiene å veces potestad también sobre los extraños, si hubie-

pum est, ut curet is, qui provinciae praeest, malis

ren cometido algún delito con armas; porque tam-

hominibus provinciam purgare; nec distinguitur,

bién se expresa en los mandatos de los Principes,
que cuide el que preside la provincia de purgar

unde sint.

á esta de hombres malos; y no se hace distinción
de dónde sean .

(1) remittere, Hal
(2) Los antiguos leyeron ius non habet, Br.
(3) II., Hal.

(5) eo quod Proconsules-appellentur, Hal.

(4) Martianus, Vulg.

(6) in alium, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>inmofdh3lz967ma3jzgazdvt4pb741i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265287</id>
      <parentid>265286</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Y Magaly Holguin M</username>
        <id>32211</id>
      </contributor>
      <origin>265287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2179" sha1="b8if5jqzrnwydwfo0t7co9nmkoo8w7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Proconsulis .-Si quid erit, quod maiorem animad-
versionem exigat, reiicere (1) Legatus apud Pro-
consulem debet; neque enim animadvertendi,
coërcendi, vel atrociter verberandi ius habet.

12. PAULUS libro II. ad Edictum. - Legatus
mandata sibi iurisdictione iudicis dandi ius ha-
bet(2).

13. POMPONIUS libro X. ad Quintum Mucium.-
Legati Proconsulis nihil proprium habent, nisi a
Proconsule iis mandata fuerit iurisdictio .

14. ULPIANUS libro XX. ad legem Iuliam et
Papiam. Proconsules non amplius, quam sex fa-
scibus utuntur.

15. LICINIUS RUFINUS libro III. Regularum.-
Et Legati Proconsulum tutores dare possunt.

16. ULPIANUS libro II. ad Edictum.- Procon-
sul portam Romae ingressus deponit imperium.

{{c|TIT. XVII}}
{{C|DE OFFICIO PRAEFECTI AUGUSTALIS}}
{{C|[Of. Cod . I. 37.]}}

1. ULPIANUS libro XV. (3) ad Edictum . Prae-
fectus Aegypti non prius deponit praefecturam
et imperium, quod ad similitudinem Proconsulis
lege sub Augusto ei datum est, quam Alexan-
driam ingressus sit successor eius, licet in pro-
vinciam venerit; et ita mandatis eius continetur.

{{C|TIT . XVIII}}
{{C|DE OFFICIO PRAESIDIS}}
{{C|[Cf. Cod. I. 40.]}}

1. MACER (4) libro I. de officio Praesidis .- Prae-
sidis nomen generale est, eoque (5) et proconsu-
les, et Legati Caesaris, et omnes provincias re-
gentes, licet Senatores sunt, Praesides appellan-
tur; Proconsulis appellatio specialis est.


2. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum. - prae-
ses apud se adoptare potest, quemadmodum et
emancipare filium, et manumittere servum po-
test.

3. PAULUS libro XIII. ad Sabinum .- Praeses
provinciae in suae provinciae homines tantum
imperium habet, et hoc, dum in provincia est;
nam si excesserit, privatus est. Habet interdum
imperium et adversus extraneos homines, si quid{{red/in alium, inserta Hal./red}}
(6) manu commiserint; nam et in mandatis Princi-
pum est, ut curet is, qui provinciae praeest, malis
hominibus provinciam purgare; nec distinguitur,
unde sint.
(1) remittere, Hal
(2) Los antiguos leyeron ius non habet, Br.
(3) II., Hal.

(5) eo quod Proconsules-appellentur, Hal.

(4) Martianus, Vulg.

(6) in alium, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b8if5jqzrnwydwfo0t7co9nmkoo8w7q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265288</id>
      <parentid>265287</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Y Magaly Holguin M</username>
        <id>32211</id>
      </contributor>
      <comment>/* Corregido */</comment>
      <origin>265288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="l63rc4oez0w2t6f5z8f0i1ba44n4iy6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Proconsulis .-Si quid erit, quod maiorem animad-
versionem exigat, reiicere &lt;ref&gt;&quot; remittere, Hal&quot;&lt;/ref&gt; Legatus apud Pro-
consulem debet; neque enim animadvertendi,
coërcendi, vel atrociter verberandi ius habet.

12. PAULUS libro II. ad Edictum. - Legatus
mandata sibi iurisdictione iudicis dandi ius ha-
bet&lt;ref&gt;&quot; Los antiguos leyeron ius non habet, Br.&quot;&lt;/ref&gt;.

13. POMPONIUS libro X. ad Quintum Mucium.-
Legati Proconsulis nihil proprium habent, nisi a
Proconsule iis mandata fuerit iurisdictio .

14. ULPIANUS libro XX. ad legem Iuliam et
Papiam. Proconsules non amplius, quam sex fa-
scibus utuntur.

15. LICINIUS RUFINUS libro III. Regularum.-
Et Legati Proconsulum tutores dare possunt.

16. ULPIANUS libro II. ad Edictum.- Procon-
sul portam Romae ingressus deponit imperium.

{{c|TIT. XVII}}
{{C|DE OFFICIO PRAEFECTI AUGUSTALIS}}
{{C|[Of. Cod . I. 37.]}}

1. ULPIANUS libro XV. &lt;ref&gt;&quot;II., Hal.&quot;&lt;/ref&gt; ad Edictum . Prae-
fectus Aegypti non prius deponit praefecturam
et imperium, quod ad similitudinem Proconsulis
lege sub Augusto ei datum est, quam Alexan-
driam ingressus sit successor eius, licet in pro-
vinciam venerit; et ita mandatis eius continetur.

{{C|TIT . XVIII}}
{{C|DE OFFICIO PRAESIDIS}}
{{C|[Cf. Cod. I. 40.]}}

1. MACER&lt;ref&gt;&quot;Martianus, Vulg.&quot;&lt;/ref&gt; libro I. de officio Praesidis .- Prae-
sidis nomen generale est, eoque&lt;ref&gt;&quot;eo quod Proconsules-appellentur, Hal.&quot;&lt;/ref&gt; et proconsu-
les, et Legati Caesaris, et omnes provincias re-
gentes, licet Senatores sunt, Praesides appellan-
tur; Proconsulis appellatio specialis est.

2. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum. - prae-
ses apud se adoptare potest, quemadmodum et
emancipare filium, et manumittere servum po-
test.

3. PAULUS libro XIII. ad Sabinum .- Praeses
provinciae in suae provinciae homines tantum
imperium habet, et hoc, dum in provincia est;
nam si excesserit, privatus est. Habet interdum
imperium et adversus extraneos homines, si quid&lt;ref&gt;&quot;in alium, inserta Hal.&quot;&lt;/ref&gt;
manu commiserint; nam et in mandatis Princi-
pum est, ut curet is, qui provinciae praeest, malis
hominibus provinciam purgare; nec distinguitur,
unde sint.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l63rc4oez0w2t6f5z8f0i1ba44n4iy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/790</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82097</id>
    <revision>
      <id>265289</id>
      <timestamp>2026-05-11T02:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel redit ad non iustam eausam.  2. IDEM libro XXXII. (1) ad Edictum. — Si follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis- sis iis domino pretium ex locato conventus prae- stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta, qua actione debeat consequi pretium, quod de- dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto agere, verum condicere domino posse; ego...</comment>
      <origin>265289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="qaglv9eqyo1vc61ausydpipe83qkvd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

2. IDEM libro XXXII. (1) ad Edictum. — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

3. lULLANUS libro VIII. Digestorum.— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

4, AFRICANUS libro VIII. Quaestionum. — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qaglv9eqyo1vc61ausydpipe83qkvd6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265290</id>
      <parentid>265289</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:33:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="gk8xky1x5s9jfd31pu7gi8e8iyq0wz1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII. (1) ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

3. lULLANUS libro VIII. Digestorum.— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

4, AFRICANUS libro VIII. Quaestionum. — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gk8xky1x5s9jfd31pu7gi8e8iyq0wz1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265291</id>
      <parentid>265290</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:35:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265291</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="1qp0hhn870min2jsz6hyibrbejjsb4u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII. (1) ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.'''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

4, AFRICANUS libro VIII. Quaestionum. — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1qp0hhn870min2jsz6hyibrbejjsb4u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265292</id>
      <parentid>265291</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:35:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265292</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="s1hg6jsfui66jwoninciamvv7fyiaze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII. (1) ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

4, AFRICANUS libro VIII. Quaestionum. — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1hg6jsfui66jwoninciamvv7fyiaze</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265293</id>
      <parentid>265292</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="hlv1kxgi9q6ijf29529n2bsskx6okm8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII. (1) ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS libro VIII. Quaestionum. — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hlv1kxgi9q6ijf29529n2bsskx6okm8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265294</id>
      <parentid>265293</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265294</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2474" sha1="6seoigy71yj4exdxyjy3ql93xo9jf2v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII. (1) ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic (2) putamus condici posse (3);
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti (4)
consequetur, ut (5) quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem (6); quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed (7) recte defendi, non tam (8) tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIEL, Hat.

(2) eldatum nit, Hat. ,

(3; ef pretiun vestimentl, adiciona la Yulg.
&amp; condictione, meertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6seoigy71yj4exdxyjy3ql93xo9jf2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265296</id>
      <parentid>265294</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2728" sha1="5mwojn0g4sxugu4dtd2q8798atcdtkj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII.&lt;ref&gt;VIII, Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic&lt;ref&gt;el datum sit, Hal.&lt;/ref&gt; putamus condici posse&lt;ref&gt;el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;;
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti&lt;ref&gt;condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
consequetur, ut&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem&lt;ref&gt;causam possessoris, Hal.&lt;/ref&gt;; quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed&lt;ref&gt;reor, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; recte defendi, non tam&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela Ft.&lt;/ref&gt; tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.

(1) VIII, Hal.

(2) el datum sit, Hal. 

(3; el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.
&amp; condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5mwojn0g4sxugu4dtd2q8798atcdtkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265297</id>
      <parentid>265296</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265297</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="mjejsqgmehtye0vwfdwaolcapkbjbhl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII.&lt;ref&gt;VIII, Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic&lt;ref&gt;el datum sit, Hal.&lt;/ref&gt; putamus condici posse&lt;ref&gt;el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;;
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti&lt;ref&gt;condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
consequetur, ut&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem&lt;ref&gt;causam possessoris, Hal.&lt;/ref&gt;; quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed&lt;ref&gt;reor, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; recte defendi, non tam&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela Ft.&lt;/ref&gt; tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjejsqgmehtye0vwfdwaolcapkbjbhl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265300</id>
      <parentid>265297</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T03:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265300</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2613" sha1="feszj3nl08k9n43re6n2wgthqriel02" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII.&lt;ref&gt;VIII, Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic&lt;ref&gt;el datum sit, Hal.&lt;/ref&gt; putamus condici posse&lt;ref&gt;el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;;
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti&lt;ref&gt;condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
consequetur, ut&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem&lt;ref&gt;causam possessoris, Hal.&lt;/ref&gt;; quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed&lt;ref&gt;reor, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; recte defendi, non tam&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela Ft.&lt;/ref&gt; tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

{{sec}}1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>feszj3nl08k9n43re6n2wgthqriel02</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265301</id>
      <parentid>265300</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T03:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265301</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="dntdl1omou9mmr2r83h18dipsfus6it" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII.&lt;ref&gt;VIII, Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic&lt;ref&gt;el datum sit, Hal.&lt;/ref&gt; putamus condici posse&lt;ref&gt;el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;;
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti&lt;ref&gt;condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
consequetur, ut&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem&lt;ref&gt;causam possessoris, Hal.&lt;/ref&gt;; quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed&lt;ref&gt;reor, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; recte defendi, non tam&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela Ft.&lt;/ref&gt; tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

§ 1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dntdl1omou9mmr2r83h18dipsfus6it</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265302</id>
      <parentid>265301</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T03:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>265302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2609" sha1="ir77ck34k7moyvgrnkld18z6chlex04" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Constat, id demum posse condici alicui
quod vel pon ex iusta causa ad eum pervenit, vel
redit ad non iustam eausam.

'''2'''. IDEM ''libro XXXII.&lt;ref&gt;VIII, Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.'' — Si
follo vestimenta lavanda conduxerit, deinde amis-
sis iis domino pretium ex locato conventus prae-
stiterit, posteayuc dominus invenerit vestimenta,
qua actione debeat consequi pretium, quod de-
dit? Et ait Cassius, eum non solum ex conducto
agere, verum condicere domino posse; ego puto,
ex conducte omnimodo eum habere actionem. An
autem ect condicere possit, quaesitum est, quia
non indebitum dedit? Nisi forte, quasi sine cau-
sa datum sic&lt;ref&gt;el datum sit, Hal.&lt;/ref&gt; putamus condici posse&lt;ref&gt;el pretiun vestimentl, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;;
etenim vestimentis inventis quasi sine causa da-
tum videtur.

'''3'''. lULLANUS ''libro VIII. Digestorum.''— Qui si-
ne causa obligantur, incerti condictione consequi
possunt, ut liberentur; nee refert, omnem quis
obligationem sine causa suscipiat, an maiorem,
quam suscipere eum oportucrit; nisi quod alias
condictione id agitur, ut omni obligatione libe-
retur, alias, ut exoneretur, veluti qui decem pro-
misit: nam si quidem nullam causam promitten-
di habuit, incerti condictione consequitur, ut to-
ta stipulatio accepto fiat; at si, guum quinque
promittere deberet, decem promisit, incerti&lt;ref&gt;condictione, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
consequetur, ut&lt;ref&gt;in, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; quinque liberetur.

'''4.''' AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.'' — Ni-
hil refert, utrumne ab initio sine causa quid da-
tum sit, an causa, propter quam datum sit, secu-
ta non sit.

'''5.''' PAPINIANUS ''libro XI. Quaestionum.''—Avun-
culo nuptura pecuniam in dotem dedit, neque
nupsit; an eandem repetere possit, quacsitum
st. Dixi, qaum ob turpem causam dantis et ac-
cipientis peeunia numeretur, cessare condictio-
nem, et in delicto pari potiorem esse possesso-
rem&lt;ref&gt;causam possessoris, Hal.&lt;/ref&gt;; quam rationem fortassis aliquem sceu-
tum respondere, non habituram mulierem condi-
etionem. Sed&lt;ref&gt;reor, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; recte defendi, non tam&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela Ft.&lt;/ref&gt; tur-
pem causam in proposit, quam nullam fuisse quum pecunia, queae daretur, in dotem converti nequiret; non enim stupri, sed matrimonii gratia datam esse.

§ 1,— Noverea privigno, nurus socero pecu-
niam dotis nomine dedif, neque nupsit; cessare
condictio prima facie videtur, quoniam iure gen-
tium incestum committitur; atqui vel magis in
ea specie nulla causa dotis dandae fuit. Condictio
igitur competit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ir77ck34k7moyvgrnkld18z6chlex04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82098</id>
    <revision>
      <id>265298</id>
      <timestamp>2026-05-11T02:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Y Magaly Holguin M</username>
        <id>32211</id>
      </contributor>
      <comment>/* Corregido */</comment>
      <origin>265298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2650" sha1="ikr2qlsh5gcgu0cbqezontm5w59495n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;4. ULPIANUS libro XXXIX. ad Edictum . -
Praeses provinciae maius imperium in ea provin-
cia habet omnibus post Principem.

5. IDEM libro I. de omnibus Tribunalibus.
Praesesprovinciae non magis tutorem, quam spe-
cialem iudicem ipse se dare potest.

6. IDEM libro I. Opinionum .- Illicitas exactio-
nes, et violentia factas, et extortas metu vendi-
tiones et cautiones vel sine pretii numeratione
prohibeat Praeses provinciae. Item, ne quis ini-
quum lucrum aut damnum sentiat, Praeses pro-
vinciae provideat.
§ 1.-Veritas rerum erroribus gestarum non
vitiatur; et ideo Praeses provinciae id sequatur,
quod&lt;ref&gt;&quot;sequi inserta la Vulg&quot;&lt;/ref&gt; convenit eum ex fide eorum, quae pro-
babuntur .
§ 2. Ne potentiores viri humiliores iniuriis
afficiant, neve defensores eorum calumniosis crimi-
nibus insectentur innocentes, ad religionem Prae-
sidis provinciae pertinet.
§ 3. Illicita ministeria, sub praetextu adiuvan-
tium militares viros , ad concutiendos homines
procedentia prohibere, et deprehensa coërcere
Praeses provinciae curet; et sub specie tributo-
rum illicitas exactiones fieri prohibeat.

§ 4. Neque licita negotiatione aliquos prohi-
beri, neque prohibita exerceri, neque innocenti-
bus poenas irrogari, ad sollicitudinem suam Prae-
ses provinciae revocet.
§ 5. Ne tenuis vitae homines sub praetextu
adventus officiorum vel militum, lumine&lt;ref&gt;&quot;Otros, limine,Br.&quot;&lt;/ref&gt; unico
vel brevi suppellectili ad aliorum usus translatis, 
iniuriis vexentur, Praeses provinciae providebit.

§ 6. Ne quid sub nomine militum, quod ad
utilitates eorum in commune non pertinet, a qui-
busdam propria sibi commoda inique vindicanti-
bus committatur, Praeses provinciae provideat.

§ 7. Sicuti medico imputari eventus mortali-
tatis nondebet, ita quod per imperitiam commi-
sit, imputari ei debet; praetextu humanae fragi-
litatis delictum decipientis in periculo homines
innoxium esse non debet.

§ 8.- Qui universas provincias regunt, ius gla-
dii habent, et in metallum dandi potestas iis per-
missa est.
§ 9.-Praeses provinciae, si mulctam, quam
irrogavit, ex praesentibus facultatibus eorum,
quibus eam dixit, redigi non posse deprehende-
rit, necessitate&lt;ref&gt;&quot;necessitatem, Hal.; necessitati, conjetura Br.
&quot;&lt;/ref&gt; solutionis moderetur reprehen-
sa exactorum illicita avaritia. Remissa propter
inopiammulcta a provincias regentibus exigi non
debet.

7. IDEM libro III. Opinionum,- Praeses pro-
vinciae inspectis aedificiis, dominos eorum causa
cognita reficere ea compellat, et adversus detre-
ctantem&lt;ref&gt;&quot;Hal.; detractantem, Fl.&quot;&lt;/ref&gt; competenti remedio deformitati au-
xilium ferat .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikr2qlsh5gcgu0cbqezontm5w59495n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265299</id>
      <parentid>265298</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T02:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Y Magaly Holguin M</username>
        <id>32211</id>
      </contributor>
      <origin>265299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="tqur4fgokmht4mozqmsgon3h6znfb2d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Y Magaly Holguin M&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;4. ULPIANUS libro XXXIX. ad Edictum . -
Praeses provinciae maius imperium in ea provin-
cia habet omnibus post Principem.

5. IDEM libro I. de omnibus Tribunalibus.
Praesesprovinciae non magis tutorem, quam spe-
cialem iudicem ipse se dare potest.

6. IDEM libro I. Opinionum .- Illicitas exactio-
nes, et violentia factas, et extortas metu vendi-
tiones et cautiones vel sine pretii numeratione
prohibeat Praeses provinciae. Item, ne quis ini-
quum lucrum aut damnum sentiat, Praeses pro-
vinciae provideat.

§ 1.-Veritas rerum erroribus gestarum non
vitiatur; et ideo Praeses provinciae id sequatur,
quod&lt;ref&gt;&quot;sequi inserta la Vulg&quot;&lt;/ref&gt; convenit eum ex fide eorum, quae pro-
babuntur.

§ 2. Ne potentiores viri humiliores iniuriis
afficiant, neve defensores eorum calumniosis crimi-
nibus insectentur innocentes, ad religionem Prae-
sidis provinciae pertinet.

§ 3. Illicita ministeria, sub praetextu adiuvan-
tium militares viros , ad concutiendos homines
procedentia prohibere, et deprehensa coërcere
Praeses provinciae curet; et sub specie tributo-
rum illicitas exactiones fieri prohibeat.

§ 4. Neque licita negotiatione aliquos prohi-
beri, neque prohibita exerceri, neque innocenti-
bus poenas irrogari, ad sollicitudinem suam Prae-
ses provinciae revocet.

§ 5. Ne tenuis vitae homines sub praetextu
adventus officiorum vel militum, lumine&lt;ref&gt;&quot;Otros, limine,Br.&quot;&lt;/ref&gt; unico
vel brevi suppellectili ad aliorum usus translatis, 
iniuriis vexentur, Praeses provinciae providebit.

§ 6. Ne quid sub nomine militum, quod ad
utilitates eorum in commune non pertinet, a qui-
busdam propria sibi commoda inique vindicanti-
bus committatur, Praeses provinciae provideat.

§ 7. Sicuti medico imputari eventus mortali-
tatis nondebet, ita quod per imperitiam commi-
sit, imputari ei debet; praetextu humanae fragi-
litatis delictum decipientis in periculo homines
innoxium esse non debet.

§ 8.- Qui universas provincias regunt, ius gla-
dii habent, et in metallum dandi potestas iis per-
missa est.

§ 9.-Praeses provinciae, si mulctam, quam
irrogavit, ex praesentibus facultatibus eorum,
quibus eam dixit, redigi non posse deprehende-
rit, necessitate&lt;ref&gt;&quot;necessitatem, Hal.; necessitati, conjetura Br.
&quot;&lt;/ref&gt; solutionis moderetur reprehen-
sa exactorum illicita avaritia. Remissa propter
inopiammulcta a provincias regentibus exigi non
debet.

7. IDEM libro III. Opinionum,- Praeses pro-
vinciae inspectis aedificiis, dominos eorum causa
cognita reficere ea compellat, et adversus detre-
ctantem&lt;ref&gt;&quot;Hal.; detractantem, Fl.&quot;&lt;/ref&gt; competenti remedio deformitati au-
xilium ferat .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tqur4fgokmht4mozqmsgon3h6znfb2d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/791</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82099</id>
    <revision>
      <id>265304</id>
      <timestamp>2026-05-11T03:20:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{t3|LIBRO DECIMO TERCERO}} TITULO I  DE LA CONDICCION DB COSA HURTADA [Veaxe Cbd. 1¥, 8.)  1, Uprano; Comentarios d Sabino, libro X VIII. —Respecto 4 cosa hurtada, sélo al duefio le com- pete la condiceién.  2. Pompoxto; Comentarios d Sabino, libro XVE. —Por la condiccion por causa de hurto se obligan, asi los furiosos, como los infantes, cuando fueron herederos necesarios, aunque no pueda intentar- 80 aceién contra elloy.  8, Pauno; Comenta...</comment>
      <origin>265304</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2458" sha1="q1a3pcho8pof2o7latmjpp5dmnlzbj3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{t3|LIBRO DECIMO TERCERO}}
TITULO I

DE LA CONDICCION DB COSA HURTADA
[Veaxe Cbd. 1¥, 8.)

1, Uprano; Comentarios d Sabino, libro X VIII.
—Respecto 4 cosa hurtada, sélo al duefio le com-
pete la condiceién.

2. Pompoxto; Comentarios d Sabino, libro XVE.
—Por la condiccion por causa de hurto se obligan,
asi los furiosos, como los infantes, cuando fueron
herederos necesarios, aunque no pueda intentar-
80 aceién contra elloy.

8, Pauno; Comentarios 4 Sabino, libro IX.—
Si por causa de hurto fuera reclamado por la con-
diecidn un cselavo, es cierto que se comprende en
In condicesin lo que interese al actor, por ejem-
plo, si hubiera sido instituido horedero, y el duo-
fio corra riesgo de perder la herencia; 10 que os-
cribe también Juliano. Asimiemo, si reclamara
por la condiccién un esclavo muerto, dice que ha-
bré de conseguir el precio de Ja herencia.

4, Utr1axo; Comentarios 4 Sabino, libro XLI.
—Si un esclavo, 6 un hijo de familia hubjera co-
metido un hurto, se ha de reclamar por Ja condic-
cién al sefior lo que fué 4 su poder; y por el resto
pnede el duefio entregar el esclavo en noxa.

&amp;. Pavxo; Comentarios d Sabino, libro IX.—Por
causa de hurto puede intentarse ja condiceidn con-
tra el bijo de familia; porque por esta condiccién
nunea se obliga otro sino et que cometié el hur-
to, 6 su heredero.

6. Unp1ano; Comentarios al Edicto, libro
XXXVIL—Por consiguiente, si se hubiera co-
metido un barto cou ayuda y consejo de alguno,
no quedaré obligado 4 la condiecién, aungue ex
responsable por la accién de hurto.

7. Et.mismo; Comentarios d Sabino, libro XLII.
—Si 4 favor del Indréu ye hubiera transigido res-
pecto ai dafio, es muy cierto que no se impide la
condiecién; porque con In transaccién sobre el
hurto se extingue ciortamente fa accion, pero no
la condiecién.

§ 1.—La accién de hurto reclama In pena legi-
-tima, Ja condiccién la cosa misma; esto hace, que
ni Ja accién de hurto se extinga por la condiccién,
ni la condiecién por la accion de hurto. Asi, pues,
aquel 4 quien se le hizo un hurto, tiene Ja accion
de hurto, y la condiccién, y la retvindicacién; y
tiene también la accién de exhibicién.

2.—La condiccidn de cova hurtada, como con-
tione la persecucién de la cosa, obliga también al
heredero del ladrén, y no tan sdlo si viviera el es-

(s) XVII, Het,
7) XHI., Hat,
®) teneatur, Hal.
(9) furto, Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1a3pcho8pof2o7latmjpp5dmnlzbj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265305</id>
      <parentid>265304</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <origin>265305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="3gkjtuifbmjv2y4ttiqn9beed236b2x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{centrar|'''LIBER TERTIUSDECIMUS'''|grande}}
{{c|'''TIT. I'''}}

{{c|DE CONDICTIONE FURTIVA}}
{{c|''[Cf, Cod. IV. 8.]''}}  

1. Unrianus libro XVII (1) ad Sabinum.—In
furtiva re soli domino condietio competit.

2. Pompontus libro XVI. ad Sabinum.— Con-
dietione (2) ex causa furtiva et furiosi, et infan-
tes obligantur, quum heredes nocessarii extite-
yunt, quamvis cum jis agi non possit.

8. Pauuus libro IX. (3) ad Sabinum.— Si con-
dicatur seryus ex causa furtiva, id venire in con-
dictionem certum ext, quod intersit agentis, vel-
uti si heres sit institutus, et periculum subeat
dominug hereditatis perdendae; quod et Iulianus
acribit. Item si mortuum hominem condicat, con-
secuturum ait pretium hereditatis.

4. Uxeranus libro XLI. (4) ad Sabinum. — Bi
servus vel filiusfamilias furtum commiserit, co
dicendum est (6) domino id, quod ad eum per-
venit; in residuum noxae servum dominus dede-

re potest.

5. Pautus libro IX. (6) ad Sabinum.—Ex far-
tiva causa filiofamitias condiei potest; nunquam
enim ea condictione alius, quam qui fecit, tene-
tur, aut heres eius.

6. Unpranus libro XXYXVHL (1) ad Edictus
—Proinde et si ope consilio alicuius furtum
ctum sit, condictione non tenebitur, etsi furti te-

netur (8).

7. Ip libro XLII. ad Sabinum.—Si pro fu-
re (9) damnum decisum sit, condictionem non im-
pediri verissimum est; decisions enim furti qui-
dem actio, non autem condictio tollitur.

§ 1.—Furti actio poenam pent legitimam, con-
dictio vem ipsam; ea res facit, ut neque furti
actio per condictionem, neque condictio per furti
actionem consumatur. Is itaque, cui furtuin fa
ctum est, habet actionem furti, et condictio-
nem, et vindicationem; habet et ad exhibendum
actionem.

§ 2.—Condictio rei furtivae, quia rei habet

persecutionem, heredem quoque furis obligat,
hee tantum, si vivat servus furtivus, sed etiam,

XX., Hat.
Hal. ay condietiont, Ft,
XVilL., Hat,

K., Hal.
4 inserta ta Vulg.

0)
@
a)
«

a)
@)&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3gkjtuifbmjv2y4ttiqn9beed236b2x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>265306</id>
      <parentid>265305</parentid>
      <timestamp>2026-05-11T04:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AUDREDD</username>
        <id>32204</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>265306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2012" sha1="dg8swf8ugqfkts7dk4t7zs2hk5e89cc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;AUDREDD&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;{{centrar|'''LIBER TERTIUSDECIMUS'''|grande}}
{{c|'''TIT. I'''}}

{{c|DE CONDICTIONE FURTIVA}}
{{c|''[Cf, Cod. IV. 8.]''}}  

1. Unrianus libro XVII (1) ad Sabinum.—In
furtiva re soli domino condietio competit.

2. Pompontus libro XVI. ad Sabinum.— Con-
dietione (2) ex causa furtiva et furiosi, et infan-
tes obligantur, quum heredes nocessarii extite-
yunt, quamvis cum jis agi non possit.

8. Pauuus libro IX. (3) ad Sabinum.— Si con-
dicatur seryus ex causa furtiva, id venire in con-
dictionem certum ext, quod intersit agentis, vel-
uti si heres sit institutus, et periculum subeat
dominug hereditatis perdendae; quod et Iulianus
acribit. Item si mortuum hominem condicat, con-
secuturum ait pretium hereditatis.

4. Uxeranus libro XLI. (4) ad Sabinum. — Bi
servus vel filiusfamilias furtum commiserit, co
dicendum est (6) domino id, quod ad eum per-
venit; in residuum noxae servum dominus dede-

re potest.

5. Pautus libro IX. (6) ad Sabinum.—Ex far-
tiva causa filiofamitias condiei potest; nunquam
enim ea condictione alius, quam qui fecit, tene-
tur, aut heres eius.

6. Unpranus libro XXYXVHL (1) ad Edictus
—Proinde et si ope consilio alicuius furtum
ctum sit, condictione non tenebitur, etsi furti te-

netur (8).

7. Ip libro XLII. ad Sabinum.—Si pro fu-
re (9) damnum decisum sit, condictionem non im-
pediri verissimum est; decisions enim furti qui-
dem actio, non autem condictio tollitur.

§ 1.—Furti actio poenam pent legitimam, con-
dictio vem ipsam; ea res facit, ut neque furti
actio per condictionem, neque condictio per furti
actionem consumatur. Is itaque, cui furtuin fa
ctum est, habet actionem furti, et condictio-
nem, et vindicationem; habet et ad exhibendum
actionem.

§ 2.—Condictio rei furtivae, quia rei habet

persecutionem, heredem quoque furis obligat,
hee tantum, si vivat servus furtivus, sed etiam,

XX., Hat.
Hal. ay condietiont, Ft,
XVilL., Hat,

K., Hal.
4 inserta ta Vulg.

0)
@
a)
«

a)
@)&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dg8swf8ugqfkts7dk4t7zs2hk5e89cc</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>