Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 104 28031 272659 93193 2026-06-28T07:15:53Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" /></noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude><center>{{Sc|Dissuasio Valerii ad Ruffinum philosophum ne uxorem ducat.}}</center> Loqui prohibeor et tacere non possum. Grues odi et vocem ulule, bubonem et aves ceteras que lutose hiemis gravitatem luctuose preululant; et tu subsannas venturi vaticinia dispendii, vera, si perseveras. Ideo loqui prohibeor, veritatis augur, non voluntatis. Lusciniam amo et merulam, que letitiam aure lenis concentu placido preloquuntur, et potissimum philomenam, que optate tempus iocunditatis tota deliciarum plenitudine cumulat, nec fallor. Gnatones diligis et comedos, qui dulces presusurrant illecebras, et precipue Circen, que tibi suspirate suavitatis aromate gaudia plena perfundit, ut fallaris. Ne sus fias aut asinus tacere non possum. Propinat tibi mellitum toxicon minister Babel; blande ingreditur et delectat, et impetum spiritus tui conducit: ideo loqui prohibeor. Scio quod in novissimo ut coluber mordebit et vulnus imprimet impar omni tiriaco: ideo tacere non possum. Multos habes voluptatis tue persuasores in caput tuum facundissimos, me solum elinguem preconem veritatis amare quam nauseas; ideo loqui prohibeor. {{hws|Repro|Reprobata}}<noinclude><references/></noinclude> bfbqkqk50tbjcaaw0svzyu7yuppdj7c 104 28032 272660 93192 2026-06-28T07:16:15Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|370|{{Sc|dissuasio valerii}}|}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>{{hwe|bata|Reprobata}} est fatua vox anseris inter olores tantum delectare doctos: ea tamen senatores edocuit salvare urbem ab incendio, thesauros a rapina, se ipsos a telis hostium. Forsitan et tu cum senatoribus intelliges, quia prudens es, quod organizant tibi olores interitum et anser salutem strepit; ideo tacere non possum. Desiderio tuo totus inflammaris, et speciosi nobilitate capitis seductus, chimeram miser nescis esse quod petis: sed et scire devoves quod triforme monstrum illud insignis venustetur facie leonis, olentis maculetur ventre capri, virulente armetur cauda vipere; ideo loqui prohibeor. Illectus est Ulixes simphonia sirenum, sed quia Sirenum voces et Circes pocula novit, virtutis vinculis sibi vim fecit, ut vitaret voraginem. Ego autem in Domino sperans conicio quod Ulixis imitator eris, non Empedoclis, qui sua philosophia ne dicam melancolia victus, Ethnam sibi mausoleum elegit, et parabolam quam audis advertes, quod timeo. Ideo tacere non possum. Tandem validior est tuus ignis ille quo tibi convenit pars adversa, quam ille tuus quo in me accenderis: ne maior minorem ad se trahat et peream, ideo loqui prohibeor. Ut spiritu loquar quo tuus sum, pensentur ignes lance qualibet, equali vel inequali, vertatur in periculum capitis mei quicquid agas quicquid iudices: indulgendum est mihi, qui pre amoris impatientia tacere non possum. Prima primi uxor Ade post primam hominis creationem primo peccato prima solvit ieiunia contra preceptum Domini. Parentavit inobedientia, que citra<noinclude><references/></noinclude> bb9thfpu8c4ppbym71r58efr0vloogs 104 30732 272661 93190 2026-06-28T07:16:21Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh||{{Sc|dissuasio valerii}}|371}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>mundi terminum non absistet expugnare feminas ut sint semper indefesse trahere in consequentiam quod a matre sua traxerunt. Amice, contumelia viri est uxor inobediens: cave tibi. Veritas que falli non potest ait de beato David: Inveni virum secundum cor meum. Hic tamen egregie precipitatus est amore mulieris ab adulterio in homicidium, ne unquam sola veniant scandala. Dives est enim omnis iniquitas societate plurima et quamcunque domum intraverit suis tradit inquinandam conviciis. Amice, Bersabee siluit, in nullo malignata est: nihilominus tamen facta est stimulus subversionis viro perfecto et mortis aculeus marito innocenti. Numquid innocens erit que contendet et eloquentia, ut Dalida Sampsonis, et forma, ut Bersabee, cura huius sola pulcritudo triumphaverit et nolens? Si non es amplius secundum cor Domini quam David, crede quod et tu precipitari potes. Sol hominum Salomon, thesaurus deliciarum Domini, sapientie singulare domicilium, crasso tenebrarum fuscatus atramento lucem anime sue, odorem fame sue, gloriam domus sue feminarum fascino amisit, et postremo incurvatus coram Baalim ex ecclesiaste Domini mutatus est in membrum Zabuli, ut adhuc maiori videatur detrudi precipitio quam Phebus in casu Phetontis, qui de Apolline Iovis factus est pastor Admeti. Amice, si non es sapientior Salomone, quod nemo est, non es maior quam qui potest a femina fascinari. Oculos tuos aperi et<noinclude><references/></noinclude> 81loi1npcsxmtkfq4xqsetd63x1qura 104 30767 272662 93195 2026-06-28T07:16:33Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|372|{{Sc|dissuasio valerii}}}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>vide. Optima femina, que rarior est fenice, amari non potest sine amaritudine metus et sollicitudinis et frequentis infortunii. Male vero, quarum tam copiosa sunt examina ut nullus locus sit expers malignitatis earum, cum amantur amare puniunt et affìictioni vacant usque ad divisionem corporis et spiritus. Amice, ethicum est Videto cui des: ethica est Videto cui te des. Vexilla pudicitie tulerunt cum Sabinis Lucretia et Penolope, et paucissimo comitatu trophea retulerunt. Amice, nulla est Lucretia, nulla Penolope, nulla Sabina; omnes time. Ingresse sunt acies in Sabinas Scilla Nisi et Mirra Cinare, et secute sunt ea turbe multe omnium vitiorum exercitu stipate ut gemitus et suspiria et tandem infernum captivis suis faciant. Amice, ne preda fias immisericordium predonum, non dormias in transitu earum. Iupiter, rex terrenus, qui etiam dictus est celorum rex pre singulari strenuitate corporis et incomparabili mentis elegantia, post Europam mugire coactus est. Amice, ecce quem bonitas super celos extulit, femina brutis comparavit. Poterit et te femina cogere ad mugitum, si non es Iove maior, cuius magnitudini nemo alius par fuit. Phebus, qui sapientie radiis totius orbis primitiavit ambitum, ut merito solis nomine solus illustraretur, infatuatus est amore Leucotohes, sibi ad ignominiam et illi ad interitum, et ecliptica diu vicissitudine varius factus est frequenter sui egenus luminis, quo totus universaliter egebat mundus. Amice, ne lumen quod in te est tenebre fiat, Leucotohen fugito. Mars, qui deus bellantium dici meruit triumphorum familiari frequentia, in quibus expedit maxime prompta strenuitas, nihil sibi metuens a Vulcano ligatus est cum<noinclude><references/></noinclude> ncc27l6uksos8daea13vzjb75xz7oi8 104 30768 272663 93196 2026-06-28T07:16:40Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{RigaIntestazione||{{Sc|dissuasio valeri}}|373}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>Venere, invisibilibus quidem catenis, sensibilibus tamen; hoc autem ad applausum satirorum et derisum celestis curie. Amice, meditare saltem catenas quas non vides et iam in parte sentis, et eripe te dum adhuc sunt ruptibiles, ne claudus ille faber et turpis, quem nec deus est mensa dea nec dignata cubili, te sue Veneri suo more concatenet et te sui similem, turpem et claudum, vel quod magis metuo loripedem faciat, et non possis, quod salvat, fissam habere ungulam, sed alligatus Veneri dolor fias et derisio videntium dum tibi applaudunt ceci et videntes minantur. A falso dearum iudice reprobata est Pallas, quoniam delectare non promisit sed prodesse. Amice, numquid et tu sic iudicas? Video te iam fastidienti animo tota celeritate percurrere que legis, et sententias non attendere sed expectare scemata. Frustra expectas dum hic turbidus amnis effluat, aut dum hec fetulentia secedens pura sibi fluenta subroget; similes enim sui fontis oportet esse rivulos, turbidos aut claros. Sic imperitiam cordis mei vitium orationis exprimit, et strumosa dictionum imparitas delicatum offendit animum. Huius imbecillitatis mihi conscius, divertissero me a dissuadendo libenter; sed quia tacere non potui, ideo locutus sum ut potui. Quod si mihi esset tanta stili virtus quantus est scribendi animus, tam elegantia tibi verba transmitterem et tam nobili maritata coniugio, ut singula seorsum et simul omnia suum viderentur auctorem benedicere. Sed quia mihi omnia debes quecumque nudus adhuc et infecundus amator, non dico sterilis, promereri potest ex omnibus, mihi aurem interim prebe patienter, dum evolvam quod implicui, et a me ne requiras purpurissum oratoris aut cerusam, que me {{Pt|ne-|}}<noinclude><references/></noinclude> f9aodqhgd98tmbajk3njtvgc8azaal7 104 30769 272664 93197 2026-06-28T07:16:59Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|374|{{Sc|dissuasio valerii}}|}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>{{Pt|scire|nescire}} fateor et fleo, sed scribentis votum et pagine veritatem accepta. Iulius Cesar, cuius amplitudini artus fuit orbis, die qua nobile fìlum ipsius ausa est occare seva nimis Atropos, Tongillo, humili quidem sed divino, quia stilos predocenti, aurem humiliter inclinavit in valvis Capitolii; quodsi et animum, penas ei dedissent quibus ipse. Tu vero mihi stilorum tuorum prenuntio aurem inclinas ut aspis veneficis; animum adhibes ut aper latratibus: placaris ut dipsas cui sol incanduit a cancro; tibi consulis ut spreta Medea; tibi misereris ut equor naufragis. Quod manus contines, reverentia regie pacis est. Amice, humiliavit se licet citra perfectum domitor orbis fideli suo, et pene pedem retulit quia pene paruit, peneque succubuit, quia non plene obedivit: nihil illi humilitas multa profuit, quia non plena. Quid tibi conferet tua tam ferina inhumanitas et rigor inflexus et horror supercilii, qui ultro irruis in latronum insidias inermis? Humilia te, sodes, ad modum humilitatis eius qui totum sibi mundum humiliavit et audi amicum tuum. Et si Cesarem errasse credis, quia consilio non credidit, exaudi et attende quid aliis contigerit, ut prosit eorum tibi lesio. Indemnis est enim castigatio quam persuadent exemplaria. Nescio quo refugio tutus es, aut quo asilo torpescis. Cesar immisericordes perfidos respexit et non est reversus: tu, si unquam tale gignasium evasisti, pios impios invenisti. Phoroneus rex, qui thesauros legum populis publicare non invidit, sed his primus Grecorum studia deauravit, die qua viam universe carnis {{Pt|ingres-|}}<noinclude><references/></noinclude> i0vjm75q14a62xw6r4bts2s616d707f 104 30770 272665 93198 2026-06-28T07:17:44Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh||{{Sc|dissuasio valerii}}|375}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>{{Pt|sus|ingressus}} est ait Leontio fratri suo «Ad summam felicitatem mihi nihil deesset si mihi semper uxor defuisset». Cui Leontius «Et quomodo uxor obstitit?» At ille «Mariti omnes hoc sciunt». Amice, utinam semel maritus fueris et non sis, ut scias quid felicitatem impediat. Valentius imperator octogenarius et adhuc virgo, cum audisset die fati sui preconia triumphorum suorum recoli, quibus ipse fuerat frequentissimus, ait se tantum una victoria gloriari, et requisitus «Qua?» respondit «Qua inimicorum nequissimum domui carnem meam». Amice, hic imperator inglorius migrasset a seculo, nisi ei fortiter restitisset cum qua tu familiariter assensum pepigisti. Cicero post repudium Terentie uxorari noluit, dicens se pariter uxori et philosophie operam dare non posse. Amice, utinam hoc tuus animus tibi respondeat, vel tua mihi lingua, et saltem loquendo eloquentie principem digneris imitari, ut mihi spem facias vel vanam. Canius a Gadibus Herculis, poeta facundie levis et iocunde, reprehensus est a Livio Peno gravi et uxorato historico quod multarum gauderet amoribus his verbis «Nostram philosophiam participare non poteris dum a tot participaris: non enim eo iecore Iunonem amat Titius quod multi vultures in multa divellunt». Cui Canius «Si quando labor resurgo cautior: si paululum opprimor alacrius resumo aerem. Vices noctium dies reddunt letiores, sicut tenebrarum perpetuitas inferni est instar. Sic lilia primeva verni solis deliquata teporibus varietate tum Euronothi tum Zephiri letitia<noinclude><references/></noinclude> hrajsig02dq4uh6aw97vd7fwpxw4qxh 104 30782 272666 93199 2026-06-28T07:17:49Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|376|{{Sc|dissuasio valeri}}|}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>effusiore lasciviunt, quibus uno spiritu fulmineus Auster occasum facit. Hinc Mars ruptis resticulis in mensa celesti recumbit conviva superum, a qua uxorius Mulciber suo fune longe religatur. Sic levius ligant multa fila quam una catena, suntque mibi a philosophia delicie, tibi solacia». Amice, utriusque istorum verba probo, vitam neutrius: minus tamen ledunt multi morbi salutis vicissitudine interpolati quam langor unicus qui doloribus irremediatis non cessat affligere. Pacuvius fiens ait Arrio vicino suo «Amice, arborem habeo in orto meo infelicem, de qua se prima uxor mea suspendit, et postmodum secunda, et iam nunc tertia». Cui Arrius «Miror te in tantis successibus lacrimas invenisse», et iterum «Dii boni, quot dispendia tibi arbor illa suspendit!» et tertio «Amice, dede mihi de arbore illa surculos quos seram». Amice, et ego tibi dico, metuo ne et te oporteat arboris illius surculos mendicare cum inveniri non poterunt. Sensit Sulpicius ubi ipsum calceus suus premebat, qui ab uxore nobili et casta divertit. Amice, cave ne te premat calceus que avelli non potest. Ait Cato Uticensis «Si absque femina posset esse mundus, conversatio nostra non esset absque diis». Amice, Cato non nisi sensa et cognita loquebatur, nec quisquam feminarum execratur ludibria nisi lusus, nisi expertus, nisi pene conscius. Hiis fidem habere decet, quia cum omni veritate locuntur; hii sciunt ut placet dilectio et pungit dilectum; hii norunt quod flos Veneris rosa est, quia sub eius purpura multi latent aculei. Metellus Mario respondit, cuius filiam, dote divitem, forma nobilem, genere claram, fama felicem, ducere noluit «Malo meus esse quam suus». Cui<noinclude><references/></noinclude> 0fr6q0kgq0jxrvr5z1ksls64gdioqt5 104 30783 272667 93200 2026-06-28T07:17:51Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh||{{Sc|dissuasio valerii}}|377}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>Marius «Immo ipsa erit tua». At ille «Immo virum oportet uxoris esse; logicum enim est ‘Talia erunt predicata qualia subiecta permiserint’». Sic facetia verbi Metelli divertit ab oneribus dorsum eius. Amice, si oportet uxorari, non expedit quidem. Utinam sit amor non cecus in causa, non census; ut faciem uxoris eligas, non vestem, et animum, non aurum; et tibi nubat uxor, non dos. Sic si quo modo fieri potes, predicari poteris, ut livorem non ducas a subiecto. Lais Corinthia, prerogativa pulcritudinis insignis, tantummodo regum et principum dignabatur amplexus; conata est tamen Demosteni philosopho participare torum, ut note castitatis eius miraculo soluto videretur ipsa sua specie lapides movisse, ut Amphion cithara, attractumque blandiciis attrectat suaviter. Cumque iam Demostenes emolliretur ad thalamos, petivit ab eo Lais centum talenta pro concessu. At ille in celum suspiciens ait «Non emo tanti penitere». Amice, utinam et tu in celum mentis acumen erigas et id quod necesse est penitentia redimi. Livia virum suum interfecit quem nimis odit; Lucilia suum quem nimis amavit. Illa sponte miscuit aconiton, hec decepta furorem propinavit pro amoris poculo. Amice, contrariis contendunt votis iste; neutra tamen defraudata est fine fraudis feminee, proprio id est malo. Variis et diversis incedunt semitis femine; quibuscunque anfractibus errent, quantiscunque devient inviis, unicus est exitus, unica omnium viarum suarum meta, unicum caput et conventus omnium diversitatum suarum, malitia. Exemplum harum experimentum cape, quod audax est ad omnia {{Pt|que-|}}<noinclude><references/></noinclude> 1pk8uq9dq7y0yvc0wfctnwwg4ar0pwn 104 30784 272668 93201 2026-06-28T07:18:39Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|378|{{Sc|dissuasio valerii}}|}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>{{Pt|cunque|quecunque}} amat vel odit femina, et artificiosa nocere cum vult, quod est semper; et frequenter cum iuvare parat obest, unde fit ut noceat et nolens. In fornace positus es; si aurum es, exibis aurum. Deianira Tirintium interula vestivit, et monstrorum malleum monstri sanguine ulta est, sibique processit ad lacrimas quod ad letitiam machinata est. Amice, traiectum telo Herculis scivit et vidit Nessum Testias, nihilominus tamen Nesso credidit in Herculem, et quasi sponte, quem vestire debuit interula, vestivit interitu. Insani capitis et precipitis animi femina illibrata semper voluntate precipuum arbitratur quod vult, non quod expedit; et ut pre omnibus piacere cupit, placitum suum omnibus preferre consueta est. Duodecim inhumanos labores consummavit Hercules: a tertiodecimo, qui omnem inhumanitatem excessit, consumptus est. Sic fortissimus hominum eque gemendus ut gemebundus occubuit, qui celi arcem humeris sine gemitu sustinuerat. Tandem que unquam inter tot milia milium sedulum sollicitumque precatorem perpetua contristavit repulsa? vel que constanter precidit verba petentis? favorem sapit eius responsio, et quantumcunque dura fuerit, semper in aliquo verbi sui angulo habebit aliquem tue petitionis fomitem implicitum: quelibet negat, nulla pernegat. Irrupit aurum in propugnacula turris Acrisii, valloque multiplici signatam Danaes pudicitiam solvit. Amice, sic virgini que terram triumphaverat de<noinclude><references/></noinclude> olyx0kg3x71c6ay0p2oc871lfdd3g3z 104 30785 272669 93202 2026-06-28T07:18:47Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh||{{Sc|dissuasio valerii}}|379}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>celo pluit incestus; sic quani non fallit mundus vincit sublimis; sic arborem quam non movit Favonius evertit Aquilo. Perictione, virgo vergens in senium et fama castitatis privilegiata, tandem Apollinis oppressa fantasmate concepit peperitque Platonem. Amice, ecce quam illibatam servaverunt vigilie defloravit illusio per somnium, ut semper omne rosarium aliquo turbine sua purpura spoliaretur. Sed bene, si quid sic bene, quod patrissavit Plato in sapientia et quod simul factus est heres numinis et nominis patris sui precipui. Amice, miraris an indignaris magis quod in parabolis tibi significem gentiles imitandos, Christiano idolatras, agno lupos, bono malos? Volo sis argumentose api similis, que mel elicit ex urtica, ut suggas mel de petra et oleum de saxo durissimo. Gentilium novi superstitionem; sed omnis creatura Dei aliquod habet exemplar honesti, unde Ipse tum leo tum vermis tum aries dicitur. Plurima perverse agunt increduli; aliqua tamen agunt que, licet in ipsis intereant, in nobis abunde fructum facerent. Quod si illi zonas habuerunt pellicias, sine spe, sine fide, sine caritate, sine predicante profecto, nos si fuerimus asini aut sues aut aliqua inhumanitate brutei, quo fidei, quo caritatis, quo spei merito digni reperiemur cum videamus prophetas, apostolos, et precipue precipuum Illum mundi cordis, quem soli cernere possunt mundi oculi? Aut si illi studio suarum artium se afflixerunt, nullo future felicitatis intuitu, sed tantum ne animas haberent ignorantes, quid nobis erit pro neglecta divina pagina, cuius finis veritas est, et illuminatio lucerna pedibus et lumen semitis ad lucem eternam? Utinam hanc eligas, utinam hanc legas, utinam hanc introducas in cubiculum tuum, ut introducat te rex in suum! Hanc dudum floribus veris tui subarrasti; hec in estate expectat tua ut facias uvas: huius in iniuriam non ducas aliam, ne in tempore vindemie facias labruscas. Veneris te nolo fieri sponsum, sed Palladis. Hec te ornabit monilibus pretiosis:<noinclude><references/></noinclude> pzmd44ekgxpr7hp0k9xjum5sntwoslz 104 30786 272670 93203 2026-06-28T07:18:56Z Dr Zimbu 522 /* Bis lecta */ 272670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Dr Zimbu" />{{Rh|380|{{Sc|dissuasio valerii}}|}}</noinclude><noinclude>{{Iwpage|it}} ________ </noinclude>hec te induet veste nuptiali. Hee nuptie gloriabuntur Apolline paranimpho: harum fescenninas docebit cedros Libani Stilbon uxoratus. Spem huius tam desiderate solemnitatis devote concepi, sed in timore; causa huius tota hec lectio facta est; ad hunc finem tota hec licet lenta properabit oratio; huius rigore dissuasionis homo totus armatur, cuius multo calibe preduratos sentis aculeos. Dura est manus chirurgici, sed sanans. Durus est et hic sermo, sed sanus, et tibi utinam tam utilis quam devotus. Amice, artam, ut ais, infligo tibi vivendi regulam. Esto. Arta enim est via que ducit ad vitam, nec est semita plana qua itur ad gaudia piena; immo etiam ad mediocria per salebras evadimus. Audivit Iason quod per mare adhuc tunc nullis devirginatum ratibus aut remis, et per tauros sulfureos, et per toxicate serpentis vigilias sibi viandum esset ad aureum vellus; et sano consilio licet non suavi usus abiit et rediit et optabilem thesaurum attulit. Sic absinthium veritatis acceptat morose mentis humilitas, fecundat officiosa sedulitas, in fructum producit perseverantie utilitas. Sic sementem exerit pincerna pluviarum Auster, consolidat scopa viarum Aquilo, in ubertatem promovet florum creator Zephirus. Sic dura principia dulci fine munerantur; sic artus callis ad ampia ducit palatia; sic angustus trames ad terram viventium. Sed, ut maiorum testimonio mihi fides habeatur, lege Aureolum Theofrasti et Medeam Iasonis, et vix pauca invenies mulieri impossibilia. Amice, det tibi Deus omnipotens omnipotentis femine fallacia non falli, et illuminet cor tuum, ne prestigiatis oculis tendas quo ego timeo. Sed ne Horestem scripsisse videar, vale.<noinclude><references/></noinclude> nbwhack21ucq5pbab4l58afubewmid0 0 72247 272634 272533 2026-06-27T13:39:46Z Demetrius Talpa 13304 /* Liber II. */ 272634 wikitext text/x-wiki {{in progressu}}{{titulus2 |Scriptor=Ioannes Vincartius |OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae |Annus=1639 |Genera=epistulae, elegi |Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]] |Editio=Moguntiae 1737 }} <poem> <big>''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''</big> <big>''e Societate Jesu ''</big> <big>'''Sacrarum Heroidum epistolae'''</big> editio novissima Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, anno MDCCXXXVII </poem> =Liber I.= ==Epistola I. <br>Maria Christo.== ''Argumentum'' ''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA & puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, & cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita & simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1. ::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo. Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris. </poem> <hr> ''Quia sola.'' <hr> <poem> Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili, Perdidimus, luctus nuntia charta mei: Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu, Tradidit Aligeri verba ferenda manu. {{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam Et notus Gabriel obtulit ales opem. Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa, Cum tu visceribus conciperere meis! Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus, {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas. Nec male: venturi solis mihi nuntius ille Obtigit; amissi nuntius alter erat. Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi: Longa mihi damni vel brevis hora mei. {{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud Dicere vel sola, voce: MARIA dolet. Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis Luminibus calami praepediatur opus, Quascunque aspicies charta squallente lituras, {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent. Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, Et madidam sparso lumine siccat humum. Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt, Et Solyma amissus quereris urbe puer. {{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis; Non caruit lacrimis ille, nec illa meis Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos, Venimus (exclamo) si duo, redde duos. Vel nato matrem, vel natum redde parenti: {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit. Cur animis juncti tecto non jungimur uno? Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates. Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae, Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram. {{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo Eniteant, summae fluminis unus abes, Pene (fatebor enim): caelo convicia feci, Ausaque sum verbis astra ferire meis, Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos<ref> Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως & ἕως ''aurora'' dicitur.</ref> {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco? Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis Sidera, nube luas occuluere faces. {{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora, Non regitur vestro lumine noster amor. Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli, Sidera maternam ducere docta ratem. Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras, {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? Reddita erant Solymo Paschalia munera templo, Coeperat et nota quisque redire via. Josephus comes inde viris, comes inde redibam Matribus: incertum, cui comes ipse fores. {{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo Inter et isse viros, inter et isse nurus Interea Ramae Gabaeque<ref>Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.</ref> relinquimus urbes, Cissaeaque<ref> Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.</ref>, olim regia tecta, domos, Jamque propinquabam Macmas<ref> Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.</ref>, fistique jubebat {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter. Cum mihi nescio qua subito formidine tactae, Incerto moestum vulnere pectus erat. Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis, Quid subiti casus pectora turbat? ait. {{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta; Suppressi lacrimis caetera verba meis. Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU, Sive viros inter postmodo, sive nurus Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit! Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus! Tempestiva meis, heu, nimis illa malis! Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat? Quo mihi commisso durior esse potes? {{Versus|75}}Infantem<ref>In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.</ref> quondam dedimus tibi; furta rependis: Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae! Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis Tangitur immiti condita rupe Sion. Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem: {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet. Confiteor , quondam peregrinas visimus oras, Qua prope limosis Nilus<ref>Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.</ref> oberrat aquis. Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas; Exulis et nati mater et exul eram. {{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis Quam premeres matrem, tam leve pondus eras. At modo qua Solymae profugus statione moreris. Nec mihi, quae subeas limina, scire licet. Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu, {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent. Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille, Quam differs, matri ferre videtur opem. Interea, quas calco, viae ploratibus hument, Combibit et lacrimas quaelibet herba meas. {{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis, Multa mihi de te, multa rogatur anus, Addimus et faciles (si te modo viderit usquam) Quo citius nobis repperiare, notas. Bisseno puer est anno, violacea vestis, {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus. Caesaries illi crispum flavescit in aurum, Depingit niveas purpura viva genas. Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa: Tolle fugam, nulla parte dolendus erit. {{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat: Egressum muris, altera narrat anus. Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc: Ardor inexpertum nil sinit esse meus. Et modo per Solymae vicos, templique recessus, {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves, Excurro, surgunt oleis<ref>Mons olivarum.</ref> qua culmina: vel quae Golgotheus<ref> Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.</ref> siccis ossibus albet apex. Quin Zachariadae<ref>Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.</ref> quoties latebrosa recursant Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit: {{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos, Ponere vis ista bis duo lustra casa? Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas? Possumus et nuda ponere corpus humo. Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis; {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae. Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt, Antrave crudeles sueta fovere lupus Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista, Hospitio accepit mitior esse tuo. {{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta Vipera<ref>Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.</ref>, quo quemquam laedere possit, habet, Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis Et plenae carpam dulcia fraga manu. Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti, {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor, Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem, Dum tam falsa animus, quam mala certa timet? Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret: Haec mihi sunt ipso nomina dura sono. {{Versus|135}}Seu quis Maltacidem<ref>12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.</ref> Solymaea viderit aula: Maltacides nostri causa timoris erat. Interdum timui, ne quod sine matre vagaris, Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae. Parce precor, puerum tractavi viribus impar; {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus Quod primum gelidae sensisti frigora brumae, Straminea recubans vix bene natus humo: Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi, Idque tuum fuerat jussa sequentis opus, {{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos, Et tepido fovi membra tenella sinu. Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis, Et quidquid potui reddere mater opis. Debueras aliam, puer, ascivisse parentem: {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui. Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti Porrigerem prompti candida liba manu. Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis? {{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet! Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras Vixque capit jussas uda tabella notas: Solatur Joseph (socio nam scribimus illo) {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait, Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite, Et penitus toto corde recepte mihi. Sic faveant Genii, caeli laetissima turba, Sed proe jam lacrimas maesta videre meas, {{Versus|165}}Sic mihi fuccrescant majora ad vulnera vires, Golgotheo quando monte sequendus eris. Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam, Deque tuo nostrum, transeat hasta latus. Sic mea supremo claudatur Epistola voto. {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi. Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me, Quo properas, Domini more venire jube. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Dorothea Theophilo.== ''Argumentum'' ''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere: quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod & fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.'' SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] ''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici & delectari. </poem> <hr> ::::'' — — — Tantus utrinque'' ''Urget mellis amor.'' <hr> <poem> Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem, ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet, Perlege quodcunque est, & aperto tange canistro Elysias inter mitia poma rosas. {{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae; Neu dicas magicae, quod damus, artis opus. Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis: Saevaque; Thessalico<ref> Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.</ref> carmine fallit anus. Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis, {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum. Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo Nec nive, nec duro laeditur illa gelu. Illic purpurei circum pascuntur Amores, Vernaque pacatis otia rebus agunt. {{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus, Nec riget excussi spina relicta rosa, Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma, Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope. Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar, {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant. Cum subito cuneos inter, turbamque frementem Aliger aspectus constirit ante meos. Candida vestis erat, picto circumdata lymbo, Arte velut Phrygia<ref>Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.</ref> sutilis ornat acus. {{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam, Qualis ad excursus pingitur ales Amor, Lactea frons illi, compti sine lege capilli, Transierat pomi fusus in ora rubor. Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit, {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus. Novimus hunc; plus est quam nomine<ref> Theophilus, id est, amans Deum.</ref> notus amator. Mollia pacatae femina mentis alit, Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas Jam tunc ora sacro nomine digna tegi. {{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae: Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest. Vix mihi bissenas messes numeraverat annus, Cum prima incipiens corda momordit Amor. Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant. Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus: Taedia singultu saepe notata meo. Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri, Ista inter multas ultima cura fuit. {{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis, Davidicam<ref> S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''</ref> didici sollicitare chelym. O quoties medios rupi singultibus hymnos: Verbaque per lacrymas haec sonuere meas! Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit. Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis, Meque tibi casto foedere jungat Amor? Audierat mater: feliciter ureris, inquit, Filia; sed monitis cautior esto meis. {{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento: Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit. Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet; Adversum Christo subdolus urget iter: Credis et hoc nobis? optavi supplice voto, {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor. Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum, Adde morae modicum, mater, amandus erit. Nomina<ref> Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.</ref> junguntur, quondam jungemur & ipsi. Sic meus hinc nobis omnia captat Amor. {{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis? Inque necaturas praecipitaris aquas? Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus! Siste ratem, vento non volat illa suo, Verbosas lites, clamosa negotia tractas, {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis. Quid tibi cum caulis, causa si deficis una, Quae rigido sursum discutienda foro est: Mitte malas lites suntne ista negotia tanti, Ut, dum alios servas, ipse perire velis? {{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi Quae nova concipias jura, volumen habet. Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento Quantumvis trunco vile pependit onus. Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat. Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco Dicitur, et nivea factus adulter ave<ref>Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.</ref>. Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus. Duraque quod filicum robora vincat, habes? {{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes: Unum non poteris perdomuisse virum: ''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma, Ingrati maculi pectoris illa rubent, Caetera quid referam? jurantia scribere verba {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit. Sic quondam inscripto Cydippe<ref> Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur: ::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,'' ::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''</ref> prodita pomo, Venit in Idalias praeda cupita plagas. Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro Scripsissem faustas inter habenda notas. {{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras'' ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. '' Jura licet contra moveas: laudata redirem Te conservato si rea fraudis agat. Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti; {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit. Interea dum scribo,fremit mugitibus aer; Excussa est gremio littera pene meo, Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus, Si nescis, una plus mihi parte noces. {{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram Annuit et votis mitior ille meis. Quin etiam obducto scribentem velat amictus Aliger, et coeptum perfice, dixit opus Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant, {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua, ''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus: Frangor, et articulo dextra tremente labat. Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit; Terreor, et tacitus succutit olla pavor. {{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est: Fulmineo quamvis dente timendus aper. Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore: Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet. At cur haec paveas? cur lethi territus umbra {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede? Femina si potui ferrum superare tyranni, Tu vir ad exiguas commoveare minas? Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis, Idem acie posita jam tibi mollis erit, {{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta; Ocurramque oculis umbra benigna tuis. ''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam: Purpureis halat semita tota rosis. Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe, {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus. Da mihi te socium; dextram committe sorori Frater, et aeterni foederis adde fidem Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices: Ille locus fuerat sanguine dignus emi. {{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor: Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei. Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense Imperat abrumpi, quod modo tractat opus, Imperat et collo sparsos deducere crines; {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter. Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli, Libratam expedio mox ferienda manum, Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago: Caetera qui scribat, ferreus ensis erit, {{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses, Inque tuis oculis exigeretur opus! Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem, Spectares madidis funera nostra genis. Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu; {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit. Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi, Sicque Deo fusos evoluisse suos. Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus, Haec tibi sanguineis verba legenda notis. {{Versus|155}}''Lacte<ref> Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. ::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' ::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''</ref> olim caeli modo limina sanguine rorant;'' ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.'' Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem'' Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber II.= ==Epistola V. <br>Alena Phosphoriano.== ''Argumentum'' Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus: Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]] Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras: </poem> <hr> ''Plus intus, quam foris. '' <hr> <poem> Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi: Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret, Monstrabat dubias, cum mihi luna vias: {{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus, Et dices: cur, cui sacra parantur, abest? Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor: Illa meas pretium sedulitatis erat. Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor: {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit. Occulit ille domo: neu fors occulta recedam, Non uno clausum milite servat iter. Optavi quoties coecam caligine noctem, Aptaque propositas tempora nigra fugae! {{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo, Et madidus pluvias concitet Auster aquas Luna caput condat quantumvis faverit olim Lumine; nunc claras occulat illa faces. Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit. Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra Nox iit, inque meas officiosa vias. Egressura fui: nisi quod sub limine primo Latratum exciti nocte dedere canes {{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis, Et subito trepidum moesta reduco pedem. Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur Quid faciam? cupido discere, dormit, ait. Interea ex oculis mixtus singultibus imber {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae, Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat, Saepeque longinqua vigilantia lumina turre Aut videt, aut acies nostra videre putat. {{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est; Quoque vetor ferri corpore, mente feror. Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes, Et pia nocturnae furta parata viae; Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas? {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem? Si, quod promisi, minus est; majora dedissem: Libertas magno munere debet emi. Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle<ref>Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.</ref>, accipe nummum, Inquit: quid taciti me premis usque mora? {{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''<ref>Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''</ref> uno Ah quantum nescis, ipsa subibit onus? Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas: Ille tibi posthac sermo luendus erit! Interea dum cuncta negant aditumque fugamque: {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae. Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas) Quod nobis tacita mente reducit opus. Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis Virgineus castam sollicitabat Amor. {{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno<ref>Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.</ref>, In tenebris audax, et nova miles eram. Egredior pede suspenso, pressisque labellis Desero sopitos nocte silente lares. Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe<ref>Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.</ref>: {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit. Villica stramineis qua panditur area tectis Prima patet, palea caespitibusque frequens. Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser, Improbus; et coeptam proderet ore fugam! {{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem, Qua clausus stabulo plurimus anser erat, Anser amice<ref>Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.</ref>, sile: non Gallicus irruit hostis, Tarpeoque ferox imminet ille jugo. Sola puella lares studet effugisse paternos, {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet. Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus, Praebeat herbosos sic tibi Zenna<ref>Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.</ref> lacus! Jamque domo egressae camporum jugura gressu Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum. {{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae; Excipe, quod streperis rivulus exit aquis. Erramus dumos inter, virgultaque ripis Consita: nec minimo corda pavore micant. Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor. Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. Extimui primo; sic me simulacra movebant, Quae pueris fallax saepe recantat anus. {{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales Ductor, in Aeolios haec abiere Notos. Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore, Quid frustra vultu concidis? Ales ait, Perge aude pulchris aderit victoria coeptis: {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris. Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt Culmina, praetensa lucidiora face. Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet Quin fiat tracta pes meus udus aqua. {{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras, Et quidquid purae relligionis habes. Thura damus duraque Deum veneramur acerra. Patrius e ligno Jupiter ignis erat<ref>Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.</ref>. Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret: {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos! Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo: Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit. Quid facimus? clausa Genitor me continet aula: Ille locus saevi carceris instar habet. {{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent. Quantumvis certas illa datura neces. Obscurus paucis tantum sit noctibus aer, Occlusum nobis experiemur iter. Aut mihi continget felix audacia salvae; {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit. Ante, mihi fracta recidet compage lacertus, Destituam coepta quam prius ire via. Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri<ref>Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.</ref> Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet. {{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae'' Instrue, et acceptas in mea vota preces. Fac referas corpus, socioque impone sepulcro, Et laceros artus, et mea membra, precor. Quin retiam baculum coryli deiiirpe recisum {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim. Scilicet ex illo corylus rediviva virebit<ref>Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.</ref>, Et multis medicas proferet illa nuces. Atque utinam moti quae quondam flamine venti<ref>Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''</ref>, Fingitur humanos canna dedisset sonos: {{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat, Haec quoque aliis istud concinat arbor opus! ''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'', ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem<ref> Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.</ref>''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br> Austraberta Frameildi.== ''Argumentum'' Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia & Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]] Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est. </poem> <hr> ''Nec aquae semper nos fallit imago.'' <hr> <poem> Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''<ref>Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.</ref> aulam, Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet. Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore, Cui modo placandae littera multa venit. {{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae. Non ego quod feci, didici puerilibus annis: Prima isthaec aetas crimine nostra vacat. Nempe latere domo, vulgique odisse choreas, {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae. Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta, Et sensus animi nil reticentis habe. Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta Strinxerat, et flammis usserat ante suis. {{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit: Casta tibi castus foedera spondet Amor. Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno. Et sua jam moveat sacra coactus Hymen: Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte, {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. Sic quondam invito fertur nupsisse marino Romulis<ref>Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.</ref>, et Cypris nil timuisse faces. Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator Libata custos virginitatis erit*, {{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, & lucidus igni. Ad sua me pugilem castra movebat Amor. Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam: Vera loquar, veri vix habitura fidem. Est locus, aprico quae fons perlucidus horto {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas. Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus Sordidave immerso corpore turbat avis, Forte puellares illuc dum confero gressus, Oraque in illimi conspicienda vitro. {{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas. Disparent in fonte comae; quique auricus imis Promicat invitus, pendula gemma, lapis. Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri: {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos. Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum: Sic mea spectanti, nec mea forma, placet. Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, Qualis eris quondam, discere fonte potes. {{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae Fac tibi me talem semper adumbret amor. Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque Turbato periit vitrea forma lacu Indignor, madidosque oculos in crimina verto: {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet. Interea gelidis quamquam crystallinus unda Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte; Austraberta ignes ille dat, ille rapit. {{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo: Si thalamum; Paphias obruit ille faces. Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda Forma, iterum vultus exhibitura meos. Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori. Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae, Cum somno? retulit vota precesque meo! Interea adversis nequidquam navigo ventis: Nil nisi connubium patria testa sonant. {{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: Perculit et subitus pallida membra timor Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura, Aut levis in madida canna palustris humo. Fors aderat frater septennis parvulus annis, {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit. Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae, Multus ubi de me sermo maritus erat. Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit, Connubio domus haec jam tibi carcer erit. {{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo: Nam torpere diu non sinit ipse timor. Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae Monstrabit dubium quis mihi sidus iter? Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus. Egredior tectis, famula comitata fideli, Fratreque, quem social traximus inde manu, Nox erat et caelo fulgebat luna sereno, Ut fida in nostris duxque comesque vias. {{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi. Huc profugam; sic tu lucida semper eas! Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis Ne metue, et voto serviet ille meo. Cancia<ref>Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.</ref> flumen erat, nivibus cum forte solutis {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua? Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae, Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat. Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi Ter tacito tales pressimus ore sonos {{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates, Si profugam objecta Cancia sistit aqua? Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda? Frigida cur flammis invidet illa meis? Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter. Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu, Da mihi liquidas currere posse vias, Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis<ref>Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae & ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.</ref> ivit. Qua Sambra<ref>Sambra Hannoniae fiuvius.</ref> Hannoniis humidus errat agris. {{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta Auguritimque fugae Cancia flumen habet. Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu, Mollities liquidae quo tibi cedat aquae. Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge: {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem. Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti: Talis eris mater, si modo mater eris. Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem: Materiam culpae detrahit ille meae, {{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum; Verbera ego, frater suavia sola ferat. Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis? Et tibi fausta bono dicere verba die. ''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis'' {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.'' Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic, Quo pridem castus pergere jussit Amor. ''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, '' ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Barbara Dioscoro.== ''Argumentum'' Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, & fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]] Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud: </poem> <hr> '' Interdum gratia laedit.'' <hr> <poem> Alloquor iratum patrem: si scribere durum ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet. Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto, Hic ubi me clausam saevior hoste premis, {{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae Si nocuisse volens utilis ira fuit? Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit Utilis hic carcer (crede) duobus erat, Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris. {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos Ah! quoties ista latitans incognita turri: Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet; De facie metuit: facies celabitur: illa Testa tibi turris, filia, dixit, erunt. {{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis, Humanique expers corporis albus Hymen ''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito, Illa tuae custos virginitatis erit, Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est. Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis<ref>Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.</ref> Turris in aspectu semper habebis, ait Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit Proque una triplex facta fenestra patet {{Versus|25}}Quin etiam faxo<ref>Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.</ref>, ceu mollis in aequore сerae Impressit fidei publica signa, crucem, Addidit et formam cultus: et imagine coram Procubuit curvo terque quaterque genu. Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse: {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor? Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit. I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas Ingere: meque atra (si potes) abde specu. {{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto, Et carpet liquidas ad sua vota vias. Interea sensim currentibus ordine fatis, Uxor in Idalium poscor itura thorum. Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi, {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat. Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas: Quam genitor cogit nubere, Christus habet. Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt: Mistaque flagra tuis pene fuere minis. {{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet; Utque feror, semper sponsa Tonantis ero. Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae: Jamque pede patrius pes mihi junctus erat. Saxea sublimi prostabat culmine rupes; {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa Ceu liquidae moles pervia cellit aquae Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum: Et tibi cor saxo durius esse potest? {{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas, Qui prope Mygdoniis<ref>Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.</ref> terra madescit aquis. Est illic castrum vario de marmore; circum Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus. Intus forma decens, pictoque emblemate muri, {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes. Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda, Et stratam vario marmore tingit humum. Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri Tolle decus tantum cetera carcer habet. {{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis Quo solvar, miserae janua sola patet. Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo Quae fueram, patrio cogar abire loco? Mors habeat limen; certum est; transibimus illud? {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque; Me sacer adversus spicula fingit Amor. Interea quid agam, patrio dum carcere claudor, Accipe, sed vera nuntia missa fide. {{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis, Castaque Mygdonia membra lavamus aqua: Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem, Atque isto melius forsitan imbre lavor. Interdum durum precibusy lacrimisque parentem {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat. Saepius exclamo: felici funere, mater, Cessisti, conjux si tibi talis erat! Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae Quaque fidem, virus tradidit ille manu. {{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive, Et mea fac terrae molliter ossa cubent. Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit. Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi. Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo, Quo placui vultu, nunc rea cladis agor. Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti: Non piget immunes labis habere manus. {{Versus|95}}Stabat (& hoc referam, ne sim tibi parcior ore, Et calamo lucris invida forte tuis) Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS, Effigies multo sanguine picta fuit. Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram, {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos. Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor Et tibi vel jungi funere poscit Amor. Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum, Haec instar magnae mors mihi dotis erit. {{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti Annuit: huc enses, lictor, et arma move. Neve morer forsan patrio succumbere ferro: In patrias venio sponte, volensque manus. Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram, {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis. Scilicet orabo,<ref>Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.</ref> ne mors super ingruat illi, Cui fuero solita saepe vocata prece. Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether<ref>Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.</ref> Jamque volant toto fulmina sparsa polo, {{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa: Hic solet eventus facta cruenta sequi. Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator Addet, et haec memori carmina scripta nota. Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen; {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber III.= ==Epistola I. <br>Loiolis Ignatio.== ''Argumentum'' Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]] Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes: </poem> <hr> ''Regitur nec aberrat eundo.'' <hr> <poem> ''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris, Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; Nec queror incassum: causis urgemur honestis: Quod mecum doleat jure, maritus habet. {{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste! Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat? Seu Dux, Hispano cum Pampelonia<ref>Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.</ref> Regi Moenia servares, voce manuque potens. Sive ferocis equi regeres cum colla decorus, {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques: Sive duces inter gladioque fagoque niteres: Tunc bene vel sola fronte verendus eras. Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus Quisquilias inter stare, trophaea putas? {{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata: Ferque aras Christi te novus ardor agit. Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello; Praemia, deque aris altera captat honos. Si tamen exoso bellum, discedere castris {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit: Debueras alto sacrata ad culmina nisu Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis, Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''<ref>Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.</ref> duxit! Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat. {{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos Quid cupis ignotus deseruisse lares? Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat, Et jubet ex merito scire, quid ista velint. ''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero<ref>Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.</ref>, {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi. Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum, Ignotusque novae signa cohortis agis. Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem In nova devotas porrigis arma manus. {{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus: Inque manu peditis fraxina virga fuit. Inque gradu propero Manresae fusus in urbem Diceris: ille tibi quam locus asper erit? Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo, {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces. Caesaries spisso stabat neglectta capillo: Sordidaque oblongo creverat ungue manus, Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex: Fercula, quaesit voce precante cibi. {{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu Diceris, et longa pollida membra siti? Adde flagris laceros artus, taboque fluentes, Membraque vulneribus sanguinolenta suis, Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit? Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur Semina morborum, qui tibicunque nocent. Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero Gallia: non iras semper et arma movet. {{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli: Desine jam varias morbidus ire vias. Hoc socii suadent, suadent oracula Divum; Hoc et iter Divus carpere jussit amor. Jamque propinquabas Bojani<ref>Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.</ref> ad littora portus, {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo, Ivit in occursum conjux comitante caterva: Nil tamen occursu praestitit ille suo. Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla, ''(versus deest?)'' {{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris? Ille locus sanis pestifer esse solet. Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates: Et tibi si non vis parcere, parce tuis. Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera? {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui? Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae, Turpiter admissa deteriora nota. Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim: Heu! modo quam viles sustinet illa viros! {{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est, Quaque subis rapido subdere calcar equo. Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus: Hic certe, quo sis officiosus, habes. Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt. Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago, Cui stimulum pugnae parva tabella dabit. Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille Crimina Septeno jure timenda sono. {{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi Cur ista careat parvulus arte nepos? Quin etiam quando patientis imagine Christi Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux. Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis. Te duce visemus positas ex ordine sedes: Combibet et lacrimas qualibet ara meas. Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore Pendebo, et mecum tota paterna domus? {{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos, Et loca postremo pressa, repressa pede. Hic oleis qua surgit apex, orare solebat: Dormiit hic Simon proditor inde ruit. Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor. Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram? Hostia pro culpis concidat ista meis? Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen Sed tua vox illo diluit omne loco. {{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis Videris impressos dum subit astra, pedes. Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae, Spectet ut occiduas planta sinistra plagas. Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves? {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent. Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic, Nec mihi, quae passus dura, referre voles. Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris Exceptus<ref>Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.</ref> dura, sicut ab hoste, manu. {{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus Anteibat rigidae luxque fomesque viae. Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu: Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter. Adde quod Solymis quae te raris extulit oris, {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit<ref>In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.</ref>. Altera vesano subsidit naufraga ponto, Altera arenosis cessit adacta vadis, Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether? Militet et saeva turbidus Auster aqua? {{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti: Cur modo vis patrii cedere rursus humo? Italiam denos tecum pepigisse sodales Asseris; haec voti meta terenda tui. Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes, {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede. Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter) Frigidior glacie serpit in ossa pavor: Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi: Multa tamen Medius<ref>Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.</ref> tristia pontus habet, {{Versus|135}}Incubat classis<ref>Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.</ref> metuendo Turcica ponto: Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit! Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve. Saepe illic versas concitat Eurus aquas. Palleo, venturi<ref>Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.</ref>, quantumvis ignara pericli: {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit. Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum, I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. Agnosco, crimenque fuit voluisse morari, Propositum duce quod Numine carpis iter. {{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint, Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale. Interea mecum conjux, prolesque gemella, Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant. Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers: {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater! </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola II. <br>Xaverias Jasso parenti.== ''Argumentum'' ''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]] Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae: </poem> <hr> '' Semper major erit: quantum se effunderit unda.'' <hr> <poem> Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris Prodiit; et licita prodiit illa via. Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique, Tu natae frater vota sororis habet. {{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam Exciderint animo forsitan illa tuo. Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu, Quod tibi fratris amans filia mittit opus. Fama<ref> Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.</ref> Lutetiaca nuper properavit ab urbe {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis. ''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit: At patrias una largius haurit opes. Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis, Pauperies illa saepius arte subit. {{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro: Nec dubito doctus, dives an esse velim. Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus Perferat, & modica transvolet ille mora. O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes! Forsitan hic summos cleri mediteris honores, Quodque vehit secum sacra tiara decus? Falleris: ah! sese frater maioribus aptat: Nuntius ille novi, victor et orbis erit. {{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis; Accipe, sed tanquam vaticinantis opus. Transierat (memini) ter senis messibus aestas, Et ter sena novo fluxerat uva lacu. Annorum fratri fuit haec mensura: colorque, {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat. Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait, Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater Adjecit verbis haec quoque verba meis. {{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit, Si remanet nostri non abiturus amor. In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque; His Germana tibi saepe juvandus ero. Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore: {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces. Hic ego cum starem nuper sub solis obortum: Cum pallent primo sidera pulsa die. Altaque conceptis sine corpore gaudia formis Mens sibi fingendo carperet intus iter. {{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis Extendi in longas area lata vias. Pro segete in campis circum crescebat oriza<ref> Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.</ref>, Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat: Tecta levi cultu: tectisque simillima templa {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos, Hic Pagodum<ref name="amida"> Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.</ref> sedes, Fotoci<ref name="amida" />, Xace<ref name="amida" />, Amidaeque<ref name="amida" />: Nomina sunt ipso barbariora loco. Plurima gens illic circum fuligine tincta. Ad fuligineos tendere visa lacus {{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi; Turba virum lacrimas exigit illa meas. Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras Ut miseros nossem, Japon et Indus erant. Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die: Lucis id accessu (liceat mihi visa referre) ''Xaverius'' primo limine frater erat. Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis Coepit, et in varias concitus ire vias. {{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae<ref> Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.</ref> Coepit et insolitas spargere fontis aquas. Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare, Caeteraque aggestis lignea signa focis. Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer. Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc Moturo placidas esse precamur aquas. Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes. {{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi: Sarcina<ref> Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.</ref> cui dorso decolor Indus erat. Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas, (Si bene conjicio) teque ferebat onus<ref>Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''</ref>; Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido: {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit. Te quoque<ref> Ad Molucas Insulas naufragium patitur.</ref> conspexi diffracta puppe per undas Jactantem tumido brachia lenta mari. Nec tibi caussa metus gens Maurica<ref>Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.</ref> spargere quamvis Dicitur infida dira venena manu. {{Versus|85}}Heu! Pagodas<ref> Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.</ref> timeo: gens est feralis ab arcu: Sed fugies jussum missa sagitta locum. Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora; Saepe gelu<ref> Itinere Meacensi in Japonia.</ref> nudos diriguisse pedes. Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota. Pendula ''Xaverio''<ref> Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.</ref> Christi stat lignea Castro Effigies patriae laus pietasque domus. Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque Dicitur et flexo vota tulisse genu. {{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago, Mistaque cum Christo symbola frater habet. Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis, Et Christi toties perpluet ora liquor. Tempora fac numeres: quoties fuderit imago, {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt. Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis, Non tantum, ut tantus condoceatur, habet; Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae? Mitte, precor, missae sic bene dantur opes. {{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex: En jacet ante tuos India tota pedes, Consule dilutis<ref> Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.</ref> quid turba minutula noxis Mussitet: hic nobis erudiendus, ait Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis. Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem: Nec (''satis est'')<ref> Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.</ref> genitor, proferat ille ''Satis''. Interea frater carae memor usque sororis Vive, licet varias usque ferare plagas, {{Versus|115}}Ibis? (& hoc vereor) patrios, Germane, penates Curaque nec matrem<ref> Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.</ref> visere forsan erit. Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae Totus et exiguo pendet ab aere Japon. Incipe sic sacras titulis augere tabellas, {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat. ''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'': ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. '' Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'': ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola III. <br>Francisca de Jesu Borgiae. == ''Argumentum'' Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat: cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]] Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat. </poem> <hr> ''Altera proponit conspectibus, altera celat.'' <hr> <poem> Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas, Hoc consanguinei mittit amoris opus. Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus? Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes. {{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem Cum tibi Caesarei funeris horror erat. Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta: Insolitus quando pectora flexit Amor. Lux<ref>Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.</ref> fera Caesareis surrepserat orta triumphis {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput. Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae<ref> Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.</ref>: Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit! Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus; Regiaque extremus corpora languor habet. {{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar ''Lambaside''<ref>Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.</ref>, conjux optima vixit! ait. Tu funus curato celer, patrioque sepulcro Defunctae carum conjugis effer onus. Pergis: et ut primum Granatae<ref>Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.</ref> constitit oris {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo. Jamque fides<ref>Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.</ref> petitur, corpusque exangue patescit: Exuvias carae vix bene noscis Herae. Scilicet ora prius nivibus certantia primis, Labraque purpureas vincere nata rosas. {{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent? Nec remanet formae, qui fuit ante, decor. Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis, Diceris in coepto ter siluisse sono. Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis: {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos. Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora? Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent. Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae, Interiora domus, et sine teste, subis. {{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc: Mente tamen, vultus non aditura tuos. Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras: Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent. Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis. Protinus hac coram labiisque oculisque solutis? Diceris in tales prosiluisse sonos. Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro? Quae modo servitiis meta, modusque meis? {{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti? Summa nec Austriacos Justa verentur avos? Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore Quae prius illicium totius orbis eras. Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix? {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis? Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet? Inque redit putrem Caesaris uxor humum? {{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte: Caesaribus potior Christus habendus erat. Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis: Pectoreque affusus quod modo stringit Amor, Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes: {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas. Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit. Talia dicebas: praesens quoque mente precabar, Et tua sum votis vota secuta meis. {{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit? Inque tua aspectus flectere vota meos? Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres, {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu. Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus, Et tibi porrectam tradidit ille manum. Quin etiam ostentans plures sua castra secutos: ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait. {{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae? Vivit<ref>Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.</ref>, et ultrices transiit illa rogos. Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit, Et novus a Christo fluxit in ora rubor. Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta, {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit. Ille reget, flectetque animos, modicoque libello<ref>Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.</ref> Erudiet promptas ad nova bella manus Neve reformides Veneris perrumpere castra, Castaque seposito bella movere toro. {{Versus|85}}Concedet Leonora<ref>Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.</ref> tibi, quam diligis, uxor: Quin etiam fatis officiosa suis. Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus? Et mortis, dices, huic ego causa fui. Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor: {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae. Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit? An contra admisso tergora pulsat equo? Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant, Et sacer egregio Marte triumphet Amor. {{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine<ref> Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.</ref> factus, I bone, quo Jesu te pius ignis agit. Mente licet Stygios verseris saepe per ignes, Flamma<ref>B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.</ref> rogi flammas aggeret illa tuas Haec mea sunt, sed et haec aviae<ref>Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.</ref> pia vota fuere, {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat. Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit? Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores. Nec siluit moriens: uda si fusus in herba Fluminis ad ripam concinit albus olor. {{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli: Injice non timidos in nova castra pedes. Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto. Vinctura emeritas, nec sine luce, comas. Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen, {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis. Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris<ref>Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.</ref> Loiolidum tu Dux Tertius alter eris. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola IV. <br>Honovinga Canisio.== ''Argumentum'' ''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus & consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]] Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! </poem> <hr> ''Damnum latratibus arcet. '' <hr> <poem> Qua prope te Vahalis<ref>Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.</ref>, qua me prope Rhenus<ref>Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.</ref> oberrat, Vicinasque trahunt alter et alter aquas. Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis Forsan et a lacrimis humida facta meis. {{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum: Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas. Attamen apposito chartam siccavimus igni, Quique meo flagrat pectore, juvit Amor. Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer. Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu Nutat, ut incerto puppis itura mari. Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere, Deferat haec prompta scripta tabella nota {{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat, Et face scribentem dirigit ales Amor, Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus Serpit: et accensis ignibus astra micant. Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces. Cum subito coram visa est descendere nubes, Candidus et nubi praevius Ales erat. In manibus frondes oleae, risusque per ora, Pacificum scires quod meditatur opus. {{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva: Obstupui subitos ora tulisse viros. Insolita his facies, attonsi fronte capilli: Velabant imos pallia nigra pedes. Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque: {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat. In dextra calami (calamos hastilia tradant) Jamque parant scriptis bella movere suis. Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen Igniti species pectoris illa fuit, {{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris, Cultoresque novos, officiosa dabit, His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges, Virginitasque albis laeta redibit equis, Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce: {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt. Quid? quod nostra istis vinces Germania castris, Colla gemens duro succubuisse jugo? Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi Ad primos Mystae procubuisse pedes. {{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber<ref>Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.</ref>, Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis Pullatos auges ad nova bella viros, Ergo age, perge nepos istis te jungere castris, {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu. Si heue conjicio magnae praeludia pugnae, Et faciles aditus prima juventa dedit. Scilicet annorum prima, incunabula Christus Surripuit, versus ad pia facta jocis {{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu: Nec teretes cura est exagitare trochos. Privatas pictis aras decorare tabellis, Saepius et Mystam fingere, lusus erat. Parvula sacra facis, dicisque precantia verba: {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas: Ista rudimenti signa fuere tui. Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus Membraque portandas didicere cruces? {{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit, Patrasti parvus qualiacunque puer Saepe, orbi quando jejunia verna redibant, Cum furit Ogygio<ref>Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.</ref> concita turba Deo: Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae, {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis. Tunc ego te didici solis radicibus usum. Oraque gustato continuisse mero. Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit, Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves? {{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas? Ossa tibi, puri caetera lactis habes. Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater, (Si nescis) caecos ducit in arma viros. Arma illis Bacchus positus ferventia mensis: {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae. Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? Nec mihi sit fuso gratior unda mero? Da veniam, mater; licitae patet area pugnae; Hic puer, et miles, victor et esse potest. {{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas: Si pridem est puero laurea parta tibi? Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis. Propositoque Themis<ref>Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.</ref> te trahit alba foro. Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba, {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas, Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem: Materiem, qua sis obsequiosus, habes. Nec male vaticinor: totos saevire per agros, Fama est, et rabidas ire, redire feras. {{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus<ref>Rhenus Germaniae fluvius.</ref> Audiit, et gelidis palluit Ister<ref>Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.</ref> aquis. Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras: Inque fidem veram Nominis<ref>Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.</ref> adde notam. Usque reor, facies: istud Matertera poscit; {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet. Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit, Abstrahor: appliciti foedera junge manu. Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem Linquimus, in curas transeat ille tuas. {{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE In castas artes erudiendus erit. Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis, Nil illi potui dicere, praeter, erit. Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi, {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui. Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu Virginei<ref>Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.</ref> castas corporis abde nives. Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. Hinc calamo trames saepe terendus erit. {{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam Stamine nec pullo, de tribus una soror. Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu, Accola quem Rheni, posteritasque leget: ''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna'' {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.'' ''Depositos cineres lugens Germania servat,'' ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Kostka Deiparae.== ''Argumentum'' ''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve; quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]] </poem> Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates: <hr> ''Nequeunt laxata teneri''. <hr> <poem> Da veniam, caeli decus augustale, MARIA, Si tibi nunc a me littera scripta venit. Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.) Impulit is timidas ad sua jussa manus. {{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans, Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait. Verte alio mentem, precibus contexe coronam; Gratior est Dominae texta corona tuae, Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant; {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet. Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti. Sis mihi cara licet, plusque parente parens. Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater, Urimur: o! quanto pectus ab igne calet, {{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis Lintea sed flammas non domitura meas Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis, Non profecturas quid mihi fertis aquas; Exterius gelido corpus perfunditis imbre: {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest. Optavi quoties velut igni lampas edace, Deficere ante aras, o mea Diva, tuas! Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat Taeda, foret vitae terminus ille meae! {{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis: Majus at in nostro pectore robur habet. Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae? Nec tibi sat noster cognitus extat amor? Proxima lux oritur purae spectabilis aurae: {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos. Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo: Qua caelum peteres, prima sed illa fuit. Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo Tympana: mille tubas audio, mille fides. {{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri. Et fervet tota caelica pompa via. Pars Arabum complet nebuloso compita fumo, Pars liquidum strato lumine vestit iter. Emicat ante alios juvenum lectissima turba: {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) Caesaries, illis purum flavescit in aurum, Oraque formoso candidiora die. Ornat palma manus, humeros bombycina vestis. Pallaque non tactas vincere jussa nives. {{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis, Et superat, quidquid gemmifer orbis habet. Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: Plus fatis aurata conspicienda coma es. Illic, castus Amor pulchra statione moratur. {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit. Quid referam, quali raperis super aethera curru? Qualis hic auriga est, talis an alter erit? Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura Davides<ref>Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.</ref> Solymas conciliare nurus. {{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine<ref> Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.</ref> vates Dicitur ignitis isse per alta rotis. Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem Sustinet, et famula ducit ad astra manu. Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis: Captivo sine me, me sine, mater, abis? Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae, Meque tuos stricta compede vincis Amor. {{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates, Sub pedibusque micant sidera pressa tuis, Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli Panditur occursu janua laxa tuo. O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant? {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco. Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes, Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo. Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum, Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! {{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt, Nequidquam lacrimis imminuenda meis. Scribimus interea: quid enim si temperet ignem, Leniat et quaestus dextera mota meis. At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas! Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae, Facundum digitis sollicitaret ebur? Disserimur votis, et adhuc tellure moramur? Munera ferre tamen qualiacunque juvat {{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto, Pendulaque aestivam vitis opacat humum, Illic formosa te sistis imagine, Virgo, Et quiddam templi textilis instar habes. Illic Loiolidum<ref> Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti</ref> turba exiguissima laudes {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae. Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret, Plenaque purpureis rubra canistra rosis. Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem: Aede sub hac etiam plurimus hospes eram, {{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto: At mihi prae reliquis angulus ille placet. Illic succrescunt dulcem maturius uvae, Mercedemque suae proximitatis habent. Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra, {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono? Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram, Virgineos certans evoluisse globos: Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce Turbinat introrsum, poene canebat, Ave {{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella? Altera sunt cantus, altera dona rosae Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter? Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno: {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua. Angela, quisquis amas, et quisquis in aera<ref>Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.</ref> Vatem Diceris aetherea surripuisse via, Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque Aligerum Kostkam jam prope fecit Amor. {{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis: Me toto, si vis, corpore ferre potes. Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur, Inquit: fac votis annuat illa tuis. Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater; {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem. Cur ego spectator vestrae non advolo pompae, Unus ut e multis pone pedester eam. Insequerer plausus, et longa per atria caeli Angelicum humani voce sonaret Ave. {{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem, Et premerem sacrum Virginis usque latus. Quod si forte aliquis pompa spectator in illa, Quo propior tendit, diceret, ille puer? Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi: {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer. Parce tamen, voto si fors peccavimus isto: Non patitur fraenos, qui violenter amat. Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira, Quae mihi nescio quo pectus amantis agit. {{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem, Comendi justas non habuisse faces. Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs? Caetera concedunt ignibus, ista manent: Quin exile mihi, teneor quo corpore filum {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas? Saepius indignor repetitis ora madere Fletibus, lacrimas criminor ipse meas, Staminibus modicis astringor, aranea, texit Qualia, vel picti qualia Seres<ref> Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.</ref> habent, {{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres Nec pereunt vita fila minuta meae! An quia vita mihi primo pubescit in aevo, Huc parcit saeva Parca<ref>Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: <br>Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. <br>Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. <br>θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.</ref> tulisse manu Inferat: atque utinam ferali forsice telam. {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo. Et prope, ut invideam pubentis floribus horti, Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae. Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra: Flos utinam vitae (dico) sit ille meae! {{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa? Cur numerum lectis non facit ille rosis? Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat Flosculus, interdum vespere laesus obit Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber: {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam; Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas Flore novo castas impediente comas, Candida virgineo gestabas lilia serto, Quaeque regis domini, caelica sceptra manu. {{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi: Certa, precor, fati sint ea signa mei! Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno Japoniamque premat sanguinolentus humum. Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere, {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus. Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti, Deliciasque tuas, deliciasque meas? Non foret ille tibi pretio reddendus eodem; Nec lata quamvis (crede) rediret ope. {{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto, Plusque Viennaea<ref>Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.</ref> vincula blanda mori. Caedere si vellet, contra violentior irem: Verbaque suppetias viribus ista darent. Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam: {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris. Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber, Impedit, et lacrimis humida charta meis. Caetera qui dicat Laurentius<ref>S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.</ref> inter ovantes Facundus pro me nuntius alter erit. {{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; Scit bene, quas vires ignis amoris habet. Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti, Accipe cum votis ultima verba meis. Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus: {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem. Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet, Venarum pulsu languidiore, veni. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VI. <br>Aloysius Aquavivae.== ''Argumentum'' ''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati <?> paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita. SYMBOLUM <poem> [[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]] </poem> Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque: <hr> ''Vivit, si repperit undam.'' <hr> <poem> Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope. Mittit aquae sitiens violento torridus aestu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest. {{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae. Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas. Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus: Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas, Novimus et fontes, et quae sic currere cogit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet, {{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter. Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit. I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes, {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli. Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta. Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget. {{Versus|25}}Est qui felici<ref name="b">Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.</ref> fons illic labitur unda, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est qui Virgineas<ref name="b"></ref> egerit alter aquas. Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas. Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jesus<ref>Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.</ref> Matris nomine templa tenet. Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis. Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet. {{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis. Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Edidicit culto mollior esse solo. Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum. {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit! Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat. Interea dum vana queror, fons irrigat urbem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei. {{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor. Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe, {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.) Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris? Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos? {{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castilionaei diceris esse soli? Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret. Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus? Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primaque militiae signa fuere novae Neve recusarem, tedis ardentibus urget, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras, {{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus, Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero. Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis. Aspice, ''Lojolidum''<ref>Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.</ref> juvat ut praeludere castris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus. Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor. {{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum<ref>Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.</ref> mea corpora munus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face. Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt. Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque mei pingi lilia<ref>Cum liliis depingi solitus est.</ref> casta manu. Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae. Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color. {{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa. Sive jubes, visam postremis Japonas oris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae. Audacem me fecit Amor: sit copia tantum, {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera. Riccius<ref> Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.</ref> hos Italo perrupit robore vectes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet. Nec vereor tepidis stillantia funera cultris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat. {{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager. Extera quid memoro? me bella domestica cingunt: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non expectato septus ab hoste premor. Nam pater immeriti clausum me detinet ira, {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit, Credideram certe flecti potuisse rogando: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus. Ivimus in blandas demisso poplite voces: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece. {{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas. Sic ego detineor patriis sine crimine septis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias. Ah! utinam verum, quod primis mater in annis {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis. Scilicet ut patrio de carcere liber abirem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. {{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeria properans ad mea vota via Et licet effusis stagnet Benacus<ref>Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.</ref> in undis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter. Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas. Daedalus Icarias<ref>Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret. Cum autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.</ref> cera male finxerat alas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor, Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tendimus, ''Angelicos''<ref> Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.</ref> efficit iste locus, {{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam? Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Esse queror votis invidiosa meis? I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci: {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos. Interea toto quid versem tempore, quaeras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''<ref> Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus ab Angelis et B. Maria cumulatus.</ref> Polonus iter, {{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias; Ne tamen incerto captaret devia gressu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor. Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus, {{Versus|140}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis? {{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris. Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo. Interea causis non apparentibus aeger, {{Versus|150}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet. Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis. Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae {{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat. Accitur Medicus, tentatur pollice νena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae. Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris, {{Versus|160}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest. Parce Parens, natum medico corrumpere potu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine. Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis. {{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor. Nam prope nunc videor Latios accedere muros &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores. Jam videre sacra describere nomen in albo, {{Versus|170}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi, Est etiam, qui me suspiria ducere narret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis. Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''. {{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos! Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent. Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus: {{Versus|180}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo. Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Effigies rubeis<ref>Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.</ref> conspiciendi notis. Illi saepe meos commendo moestus amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos. {{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor. Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego. Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto? {{Versus|190}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit. Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis. Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''. {{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater? Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei. Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque {{Versus|200}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora. Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris. Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis. {{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret. Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis. Fallimur? an toties duro placuisse parenti, {{Versus|210}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit? Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi<ref name="byra"> Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.</ref>, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra<ref name="byra"></ref>, meis. Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet. {{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor. Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat<ref>Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.</ref>. Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc, {{Versus|220}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes. Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit? Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas. {{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus. Attamen expecto, donec, pater optime, Roma &nbsp; &nbsp; &nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae. Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus: {{Versus|230}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae. Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube, Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco. {{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis. Per si quid terris usquam post sacra, Deumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest. Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu. {{Versus|240}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet. Uror, ut accenso peritura bitumine cera &nbsp; &nbsp; &nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua. Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'', fluente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br>Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.== <i>Argumentum. </i> <i>Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.</i> P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]] </poem> Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur, aut volatur. <hr> ''Ne fors oblivia culpent.'' <hr> <poem> Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti'' &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua tibi vicinas Demera<ref>Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.</ref> volvit aquas: Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Natalem repetit<ref>Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.</ref> scilicet illa locum. {{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis. Te petit, et pictis tua templa micantia votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec illi captat causa fuere vita. Exigui (fateor) constant mea munera charta: {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas, Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor. Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent. {{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait. Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara &nbsp; &nbsp; &nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit: {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest. Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei. Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo. {{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat: Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes. Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter. Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo. Protinus egredior portis, circum undique sylvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis. {{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros. Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'', &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis. Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam) {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces. Mox ubi conspecta est primum domus addita colli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit. Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum! {{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago &nbsp; &nbsp; &nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas, Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos, Scis, mea lux, inquam, materna<ref>Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.</ref> ut fusus ab alvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer Sabbata lucebant niveo splendentia cultu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat. {{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu. Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pueri molles immaduere genae. His mihi crescebant repetitis corpora votis, {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non profecturas induit ille minas. Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vagus implexo calle viator eram. {{Versus|65}}Cum nigra<ref>Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.</ref> nox caelo praetexitur, humida nimbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes. Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes, Interea, Virgo, castris adscribor Jesu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo. Prima rudimenti tellus Mechlinia<ref>Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.</ref> testis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec mores vidit composuitque meos. {{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas. Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis. Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes<ref>Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.</ref>, {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor. Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. {{Versus|85}}Scilicet intus<ref>Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.</ref> eras, sed erat quoque parvulus intus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces. Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Templaque polluto non adeunda pede, Nescio qui memet ''Ferrati''<ref>Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.</ref> nominis aedes {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus. ''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent. ''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Este solet, votis semper amica meis; {{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae post in natos dividit ille suos. Testis eris<ref>P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.</ref>, Guttiere, cui testata Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor, Forsitan orabas primo calefactus Eoo {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit. Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor. Integra fovisti maternas castra sub ulnas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit: {{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu. Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri &nbsp; &nbsp; &nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait, Nec mora: laxa togae subter confinia, totus {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat. Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus? Vincimus hinc, Mater: nudoque<ref>Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.</ref> rosaria collo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos. {{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet. Protinus appositi pavefactus imagine serti &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga. Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas. Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem, Proruet huc velox, motique citatior aura: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent. {{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit. Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impressis figet<ref>Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.</ref> casta trophaea typis. Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas, {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos: Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. '' ''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. '' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.== ''Argumentum'' ''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, & campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]] Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! </poem> <hr> ''A Saeculo et usque in Saeculum. '' <hr> <poem> Illa ego transmissis coelo notissima turmis, ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis, Exercent, et adhuc infimus orbis habet. {{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: Ex quo Romani sacras ad Praesulis<ref>Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. <small>''(locus notae certus in editione perditus est.)''</small></ref> arces, ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros. Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo, {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos. Est aliquid palmae, centum crevisse per annos Totque hyemes nitidi sustinuisse coma. Talis ego: talem chari spectate Nepotes, ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor. {{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro, Nescitur praesens unde movetur opus? Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu Semper in hostiles fortis itura globos, Forsan at hic aliquis motus novitate requirat, {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota, Laetitia prodendus amor, victoria luce: Non facit ad palmas littera nigra meas. Sic quoque ''Loiolides''<ref>Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.</ref> rutilo pinxisse colore Fertur, caelitibus quod bene cessit opus. {{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem: Materies oculos exigit illa tuos. Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi Diffusum toto vertice lumen erat Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus, {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos, Scilitet exceptam passa me sustulit ala Peniger, et Jesu nomine pictus Amor. O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre, Nec pigeat scriptis quaeque norare meis. {{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi, Qua structus rutila fronte micabat apex. Aliger occurrit vultuque, habituque decorus, Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait. Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo, {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus. Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu? Infecit castas non tibi ruga genas. Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris, Quaeque illi dederis sidera, visa dabo. {{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu Constitimus claras protinus ante fores. Aurea gemmati prostabant limina valuis, Ostiaque appicto splendidiora Deo<ref>Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.</ref>. Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi; {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus. Mox mihi diducto patuerunt atria poste, Atria conspectus detinuere meos. Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat, Quin fierent oculis pervia quaeque meis. {{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum Agmina, perque gradus stantia cuncta suos. Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes, Ut bello, palma sic quoque primus erat. Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos<ref>Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.</ref> {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu. Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit<ref>Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.</ref>, Abstulerantque meo maxima jussa sinu, Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret, Tradabant docta jusque, piumque manu. {{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis, Primaque Japonicae faxque, salusque plagae. Plurimus hunc populus circumque minutula turba<ref>Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.</ref> Constiterat, sacris lota recenter aquis. Candidulae vestes illis, meliorque parentum {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color. ''Riccius''<ref>Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.</ref> hic etiam, Sinas qui primus in oras Venit, et a Batavis ''Barzius''<ref>Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.</ref> ortus aquis. Vidimus et claros ''Anchietae''<ref>Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.</ref> ad lumina vultus, Cui quondam aequoreas vela dedistis aves. {{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos, Faustaque pacificis bella movere tubis? Hic ''Strada''<ref>Franciscus Strada Hispanus.</ref>, ''Barradas''<ref>Sebasitianus Barradius Lusitanus.</ref>, facundi ''Palmius''<ref>Benedictus Palmius Italus.</ref> oris, ''Augerio''<ref>Edmundus Augerius, et</ref> comes hac parte ''Cotonus''<ref>Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.</ref> erat, Hic etiam, quondam qui Nomine<ref>Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.</ref> notus, & ore {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes. Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt, Vicimus aggestis lucida castra libris. ''Suarius''<ref>Franciscus Suarez Lusitanus.</ref> hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''<ref>Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.</ref>: et tu Ausus es immunda qui sacer ire via<ref>Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.</ref>. {{Versus|85}}''Pazius''<ref>Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.</ref> oratas clarus quoque nomine Divae, Aptabat Latios ad sua scripta modos. Caetera quid referam? longum est memorare quot illic Spectandos dederint aurea castra duces. Interea medio qua se locus explicat ignes {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces: Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis, Cingebatque sacras laurea vitra comas. Ante alios isthic ''Antonius''<ref>Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.</ref> emicat: illi Heu! male quam nomen criminis horror erat. {{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt, Lignaque in arsuros non reditura rogos. Vidimus affusam deno quater ordine turmam<ref>Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.</ref>, Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas, Vidimus ''Henricum''<ref>Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.</ref> pictoque in sanguine vultus, {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit. Plurimus hic etiam Japon<ref>Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.</ref>, seu clarior igni, Fortior aut pota saepe superstes aqua. Has ego dum coram lucentes conspicor umbras, Visaque ''Mastrilli''<ref>Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.</ref> Martyris umbra fuit, {{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago<ref>lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.</ref>, Saepius extremis facta medela malis Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis. Quae properus casto pollice legit Amor, Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet, {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro<ref>Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.</ref>. Plurima praetereo: vos facto insistite calli, Si patrum virtus, si pia facta movent. Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis: Elige, quo demum quisque manere velis. {{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat Dissimilis proavo facta pudenda nepos? Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto: ''Loiolides'' nullus degener esse potest. Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago, {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor. Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare? Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.'' Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.'' {{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:'' ''Materies pugnae convenit illa meae.'' ''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,'' ''Illius renuam signa, probrumque sequi?'' Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor. Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas. Is tecum innumeri militis instar erit. Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati: Nec mea mobilibus tradite verba Notis. {{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos: Ist locus crebro fulminis igne tonat. Tutius est imas gressu percurrere valles: Aureus hoc vobis calle praeivit Amor. Si tamen et formam fors expediatis? et unde, {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter ''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo, ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit. Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo: Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament. {{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis, Perque male affusas non minuantur aquas<ref>B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.</ref>. Interea saeclo primum, labente, secundi Dux etiam vobis ''Mutius''<ref>''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''</ref> alter eat. Ille novos cunctis feliciter inchoet annos, {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos. Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis, Supremum emoriens clanxerit albus olor: Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,'' ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> F I N I S 9oyyw64j7vn1rmdtrsoquh5lq69sncq 272635 272634 2026-06-27T13:43:10Z Demetrius Talpa 13304 /* Epistola V. Alena Phosphoriano. */ 272635 wikitext text/x-wiki {{in progressu}}{{titulus2 |Scriptor=Ioannes Vincartius |OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae |Annus=1639 |Genera=epistulae, elegi |Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]] |Editio=Moguntiae 1737 }} <poem> <big>''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''</big> <big>''e Societate Jesu ''</big> <big>'''Sacrarum Heroidum epistolae'''</big> editio novissima Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, anno MDCCXXXVII </poem> =Liber I.= ==Epistola I. <br>Maria Christo.== ''Argumentum'' ''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA & puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, & cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita & simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1. ::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo. Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris. </poem> <hr> ''Quia sola.'' <hr> <poem> Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili, Perdidimus, luctus nuntia charta mei: Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu, Tradidit Aligeri verba ferenda manu. {{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam Et notus Gabriel obtulit ales opem. Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa, Cum tu visceribus conciperere meis! Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus, {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas. Nec male: venturi solis mihi nuntius ille Obtigit; amissi nuntius alter erat. Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi: Longa mihi damni vel brevis hora mei. {{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud Dicere vel sola, voce: MARIA dolet. Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis Luminibus calami praepediatur opus, Quascunque aspicies charta squallente lituras, {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent. Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, Et madidam sparso lumine siccat humum. Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt, Et Solyma amissus quereris urbe puer. {{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis; Non caruit lacrimis ille, nec illa meis Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos, Venimus (exclamo) si duo, redde duos. Vel nato matrem, vel natum redde parenti: {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit. Cur animis juncti tecto non jungimur uno? Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates. Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae, Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram. {{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo Eniteant, summae fluminis unus abes, Pene (fatebor enim): caelo convicia feci, Ausaque sum verbis astra ferire meis, Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos<ref> Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως & ἕως ''aurora'' dicitur.</ref> {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco? Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis Sidera, nube luas occuluere faces. {{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora, Non regitur vestro lumine noster amor. Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli, Sidera maternam ducere docta ratem. Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras, {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? Reddita erant Solymo Paschalia munera templo, Coeperat et nota quisque redire via. Josephus comes inde viris, comes inde redibam Matribus: incertum, cui comes ipse fores. {{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo Inter et isse viros, inter et isse nurus Interea Ramae Gabaeque<ref>Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.</ref> relinquimus urbes, Cissaeaque<ref> Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.</ref>, olim regia tecta, domos, Jamque propinquabam Macmas<ref> Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.</ref>, fistique jubebat {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter. Cum mihi nescio qua subito formidine tactae, Incerto moestum vulnere pectus erat. Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis, Quid subiti casus pectora turbat? ait. {{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta; Suppressi lacrimis caetera verba meis. Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU, Sive viros inter postmodo, sive nurus Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit! Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus! Tempestiva meis, heu, nimis illa malis! Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat? Quo mihi commisso durior esse potes? {{Versus|75}}Infantem<ref>In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.</ref> quondam dedimus tibi; furta rependis: Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae! Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis Tangitur immiti condita rupe Sion. Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem: {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet. Confiteor , quondam peregrinas visimus oras, Qua prope limosis Nilus<ref>Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.</ref> oberrat aquis. Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas; Exulis et nati mater et exul eram. {{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis Quam premeres matrem, tam leve pondus eras. At modo qua Solymae profugus statione moreris. Nec mihi, quae subeas limina, scire licet. Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu, {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent. Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille, Quam differs, matri ferre videtur opem. Interea, quas calco, viae ploratibus hument, Combibit et lacrimas quaelibet herba meas. {{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis, Multa mihi de te, multa rogatur anus, Addimus et faciles (si te modo viderit usquam) Quo citius nobis repperiare, notas. Bisseno puer est anno, violacea vestis, {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus. Caesaries illi crispum flavescit in aurum, Depingit niveas purpura viva genas. Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa: Tolle fugam, nulla parte dolendus erit. {{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat: Egressum muris, altera narrat anus. Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc: Ardor inexpertum nil sinit esse meus. Et modo per Solymae vicos, templique recessus, {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves, Excurro, surgunt oleis<ref>Mons olivarum.</ref> qua culmina: vel quae Golgotheus<ref> Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.</ref> siccis ossibus albet apex. Quin Zachariadae<ref>Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.</ref> quoties latebrosa recursant Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit: {{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos, Ponere vis ista bis duo lustra casa? Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas? Possumus et nuda ponere corpus humo. Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis; {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae. Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt, Antrave crudeles sueta fovere lupus Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista, Hospitio accepit mitior esse tuo. {{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta Vipera<ref>Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.</ref>, quo quemquam laedere possit, habet, Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis Et plenae carpam dulcia fraga manu. Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti, {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor, Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem, Dum tam falsa animus, quam mala certa timet? Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret: Haec mihi sunt ipso nomina dura sono. {{Versus|135}}Seu quis Maltacidem<ref>12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.</ref> Solymaea viderit aula: Maltacides nostri causa timoris erat. Interdum timui, ne quod sine matre vagaris, Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae. Parce precor, puerum tractavi viribus impar; {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus Quod primum gelidae sensisti frigora brumae, Straminea recubans vix bene natus humo: Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi, Idque tuum fuerat jussa sequentis opus, {{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos, Et tepido fovi membra tenella sinu. Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis, Et quidquid potui reddere mater opis. Debueras aliam, puer, ascivisse parentem: {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui. Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti Porrigerem prompti candida liba manu. Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis? {{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet! Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras Vixque capit jussas uda tabella notas: Solatur Joseph (socio nam scribimus illo) {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait, Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite, Et penitus toto corde recepte mihi. Sic faveant Genii, caeli laetissima turba, Sed proe jam lacrimas maesta videre meas, {{Versus|165}}Sic mihi fuccrescant majora ad vulnera vires, Golgotheo quando monte sequendus eris. Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam, Deque tuo nostrum, transeat hasta latus. Sic mea supremo claudatur Epistola voto. {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi. Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me, Quo properas, Domini more venire jube. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Dorothea Theophilo.== ''Argumentum'' ''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere: quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod & fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.'' SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] ''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici & delectari. </poem> <hr> ::::'' — — — Tantus utrinque'' ''Urget mellis amor.'' <hr> <poem> Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem, ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet, Perlege quodcunque est, & aperto tange canistro Elysias inter mitia poma rosas. {{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae; Neu dicas magicae, quod damus, artis opus. Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis: Saevaque; Thessalico<ref> Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.</ref> carmine fallit anus. Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis, {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum. Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo Nec nive, nec duro laeditur illa gelu. Illic purpurei circum pascuntur Amores, Vernaque pacatis otia rebus agunt. {{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus, Nec riget excussi spina relicta rosa, Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma, Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope. Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar, {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant. Cum subito cuneos inter, turbamque frementem Aliger aspectus constirit ante meos. Candida vestis erat, picto circumdata lymbo, Arte velut Phrygia<ref>Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.</ref> sutilis ornat acus. {{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam, Qualis ad excursus pingitur ales Amor, Lactea frons illi, compti sine lege capilli, Transierat pomi fusus in ora rubor. Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit, {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus. Novimus hunc; plus est quam nomine<ref> Theophilus, id est, amans Deum.</ref> notus amator. Mollia pacatae femina mentis alit, Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas Jam tunc ora sacro nomine digna tegi. {{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae: Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest. Vix mihi bissenas messes numeraverat annus, Cum prima incipiens corda momordit Amor. Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant. Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus: Taedia singultu saepe notata meo. Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri, Ista inter multas ultima cura fuit. {{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis, Davidicam<ref> S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''</ref> didici sollicitare chelym. O quoties medios rupi singultibus hymnos: Verbaque per lacrymas haec sonuere meas! Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit. Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis, Meque tibi casto foedere jungat Amor? Audierat mater: feliciter ureris, inquit, Filia; sed monitis cautior esto meis. {{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento: Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit. Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet; Adversum Christo subdolus urget iter: Credis et hoc nobis? optavi supplice voto, {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor. Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum, Adde morae modicum, mater, amandus erit. Nomina<ref> Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.</ref> junguntur, quondam jungemur & ipsi. Sic meus hinc nobis omnia captat Amor. {{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis? Inque necaturas praecipitaris aquas? Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus! Siste ratem, vento non volat illa suo, Verbosas lites, clamosa negotia tractas, {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis. Quid tibi cum caulis, causa si deficis una, Quae rigido sursum discutienda foro est: Mitte malas lites suntne ista negotia tanti, Ut, dum alios servas, ipse perire velis? {{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi Quae nova concipias jura, volumen habet. Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento Quantumvis trunco vile pependit onus. Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat. Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco Dicitur, et nivea factus adulter ave<ref>Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.</ref>. Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus. Duraque quod filicum robora vincat, habes? {{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes: Unum non poteris perdomuisse virum: ''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma, Ingrati maculi pectoris illa rubent, Caetera quid referam? jurantia scribere verba {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit. Sic quondam inscripto Cydippe<ref> Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur: ::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,'' ::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''</ref> prodita pomo, Venit in Idalias praeda cupita plagas. Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro Scripsissem faustas inter habenda notas. {{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras'' ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. '' Jura licet contra moveas: laudata redirem Te conservato si rea fraudis agat. Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti; {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit. Interea dum scribo,fremit mugitibus aer; Excussa est gremio littera pene meo, Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus, Si nescis, una plus mihi parte noces. {{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram Annuit et votis mitior ille meis. Quin etiam obducto scribentem velat amictus Aliger, et coeptum perfice, dixit opus Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant, {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua, ''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus: Frangor, et articulo dextra tremente labat. Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit; Terreor, et tacitus succutit olla pavor. {{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est: Fulmineo quamvis dente timendus aper. Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore: Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet. At cur haec paveas? cur lethi territus umbra {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede? Femina si potui ferrum superare tyranni, Tu vir ad exiguas commoveare minas? Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis, Idem acie posita jam tibi mollis erit, {{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta; Ocurramque oculis umbra benigna tuis. ''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam: Purpureis halat semita tota rosis. Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe, {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus. Da mihi te socium; dextram committe sorori Frater, et aeterni foederis adde fidem Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices: Ille locus fuerat sanguine dignus emi. {{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor: Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei. Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense Imperat abrumpi, quod modo tractat opus, Imperat et collo sparsos deducere crines; {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter. Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli, Libratam expedio mox ferienda manum, Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago: Caetera qui scribat, ferreus ensis erit, {{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses, Inque tuis oculis exigeretur opus! Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem, Spectares madidis funera nostra genis. Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu; {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit. Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi, Sicque Deo fusos evoluisse suos. Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus, Haec tibi sanguineis verba legenda notis. {{Versus|155}}''Lacte<ref> Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. ::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' ::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''</ref> olim caeli modo limina sanguine rorant;'' ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.'' Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem'' Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber II.= ==Epistola V. <br>Alena Phosphoriano.== ''Argumentum'' Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]] Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras: </poem> <hr> ''Plus intus, quam foris. '' <hr> <poem> Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi: Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret, Monstrabat dubias, cum mihi luna vias: {{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus, Et dices: cur, cui sacra parantur, abest? Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor: Illa meas pretium sedulitatis erat. Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor: {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit. Occulit ille domo: neu fors occulta recedam, Non uno clausum milite servat iter. Optavi quoties coecam caligine noctem, Aptaque propositas tempora nigra fugae! {{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo, Et madidus pluvias concitet Auster aquas Luna caput condat quantumvis faverit olim Lumine; nunc claras occulat illa faces. Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit. Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra Nox iit, inque meas officiosa vias. Egressura fui: nisi quod sub limine primo Latratum exciti nocte dedere canes {{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis, Et subito trepidum moesta reduco pedem. Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur Quid faciam? cupido discere, dormit, ait. Interea ex oculis mixtus singultibus imber {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae, Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat, Saepeque longinqua vigilantia lumina turre Aut videt, aut acies nostra videre putat. {{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est; Quoque vetor ferri corpore, mente feror. Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes, Et pia nocturnae furta parata viae; Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas? {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem? Si, quod promisi, minus est; majora dedissem: Libertas magno munere debet emi. Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle<ref>Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.</ref>, accipe nummum, Inquit: quid taciti me premis usque mora? {{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''<ref>Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''</ref> uno Ah quantum nescis, ipsa subibit onus? Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas: Ille tibi posthac sermo luendus erit! Interea dum cuncta negant aditumque fugamque: {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae. Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas) Quod nobis tacita mente reducit opus. Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis Virgineus castam sollicitabat Amor. {{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno<ref>Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.</ref>, In tenebris audax, et nova miles eram. Egredior pede suspenso, pressisque labellis Desero sopitos nocte silente lares. Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe<ref>Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.</ref>: {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit. Villica stramineis qua panditur area tectis Prima patet, palea caespitibusque frequens. Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser, Improbus; et coeptam proderet ore fugam! {{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem, Qua clausus stabulo plurimus anser erat, Anser amice<ref>Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.</ref>, sile: non Gallicus irruit hostis, Tarpeoque ferox imminet ille jugo. Sola puella lares studet effugisse paternos, {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet. Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus, Praebeat herbosos sic tibi Zenna<ref>Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.</ref> lacus! Jamque domo egressae camporum jugura gressu Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum. {{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae; Excipe, quod streperis rivulus exit aquis. Erramus dumos inter, virgultaque ripis Consita: nec minimo corda pavore micant. Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor. Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. Extimui primo; sic me simulacra movebant, Quae pueris fallax saepe recantat anus. {{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales Ductor, in Aeolios haec abiere Notos. Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore, Quid frustra vultu concidis? Ales ait, Perge aude pulchris aderit victoria coeptis: {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris. Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt Culmina, praetensa lucidiora face. Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet Quin fiat tracta pes meus udus aqua. {{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras, Et quidquid purae relligionis habes. Thura damus duraque Deum veneramur acerra. Patrius e ligno Jupiter ignis erat<ref>Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.</ref>. Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret: {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos! Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo: Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit. Quid facimus? clausa Genitor me continet aula: Ille locus saevi carceris instar habet. {{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent. Quantumvis certas illa datura neces. Obscurus paucis tantum sit noctibus aer, Occlusum nobis experiemur iter. Aut mihi continget felix audacia salvae; {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit. Ante, mihi fracta recidet compage lacertus, Destituam coepta quam prius ire via. Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri<ref>Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.</ref> Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet. {{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae'' Instrue, et acceptas in mea vota preces. Fac referas corpus, socioque impone sepulcro, Et laceros artus, et mea membra, precor. Quin retiam baculum coryli deiiirpe recisum {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim. Scilicet ex illo corylus rediviva virebit<ref>Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.</ref>, Et multis medicas proferet illa nuces. Atque utinam moti quae quondam flamine venti<ref>Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''</ref>, Fingitur humanos canna dedisset sonos: {{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat, Haec quoque aliis istud concinat arbor opus! ''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'', ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem<ref> Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.</ref>''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br> Austraberta Frameildi.== ''Argumentum'' Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia & Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]] Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est. </poem> <hr> ''Nec aquae semper nos fallit imago.'' <hr> <poem> Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''<ref>Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.</ref> aulam, Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet. Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore, Cui modo placandae littera multa venit. {{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae. Non ego quod feci, didici puerilibus annis: Prima isthaec aetas crimine nostra vacat. Nempe latere domo, vulgique odisse choreas, {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae. Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta, Et sensus animi nil reticentis habe. Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta Strinxerat, et flammis usserat ante suis. {{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit: Casta tibi castus foedera spondet Amor. Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno. Et sua jam moveat sacra coactus Hymen: Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte, {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. Sic quondam invito fertur nupsisse marino Romulis<ref>Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.</ref>, et Cypris nil timuisse faces. Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator Libata custos virginitatis erit*, {{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, & lucidus igni. Ad sua me pugilem castra movebat Amor. Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam: Vera loquar, veri vix habitura fidem. Est locus, aprico quae fons perlucidus horto {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas. Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus Sordidave immerso corpore turbat avis, Forte puellares illuc dum confero gressus, Oraque in illimi conspicienda vitro. {{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas. Disparent in fonte comae; quique auricus imis Promicat invitus, pendula gemma, lapis. Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri: {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos. Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum: Sic mea spectanti, nec mea forma, placet. Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, Qualis eris quondam, discere fonte potes. {{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae Fac tibi me talem semper adumbret amor. Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque Turbato periit vitrea forma lacu Indignor, madidosque oculos in crimina verto: {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet. Interea gelidis quamquam crystallinus unda Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte; Austraberta ignes ille dat, ille rapit. {{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo: Si thalamum; Paphias obruit ille faces. Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda Forma, iterum vultus exhibitura meos. Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori. Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae, Cum somno? retulit vota precesque meo! Interea adversis nequidquam navigo ventis: Nil nisi connubium patria testa sonant. {{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: Perculit et subitus pallida membra timor Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura, Aut levis in madida canna palustris humo. Fors aderat frater septennis parvulus annis, {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit. Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae, Multus ubi de me sermo maritus erat. Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit, Connubio domus haec jam tibi carcer erit. {{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo: Nam torpere diu non sinit ipse timor. Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae Monstrabit dubium quis mihi sidus iter? Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus. Egredior tectis, famula comitata fideli, Fratreque, quem social traximus inde manu, Nox erat et caelo fulgebat luna sereno, Ut fida in nostris duxque comesque vias. {{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi. Huc profugam; sic tu lucida semper eas! Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis Ne metue, et voto serviet ille meo. Cancia<ref>Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.</ref> flumen erat, nivibus cum forte solutis {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua? Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae, Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat. Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi Ter tacito tales pressimus ore sonos {{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates, Si profugam objecta Cancia sistit aqua? Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda? Frigida cur flammis invidet illa meis? Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter. Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu, Da mihi liquidas currere posse vias, Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis<ref>Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae & ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.</ref> ivit. Qua Sambra<ref>Sambra Hannoniae fiuvius.</ref> Hannoniis humidus errat agris. {{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta Auguritimque fugae Cancia flumen habet. Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu, Mollities liquidae quo tibi cedat aquae. Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge: {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem. Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti: Talis eris mater, si modo mater eris. Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem: Materiam culpae detrahit ille meae, {{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum; Verbera ego, frater suavia sola ferat. Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis? Et tibi fausta bono dicere verba die. ''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis'' {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.'' Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic, Quo pridem castus pergere jussit Amor. ''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, '' ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Barbara Dioscoro.== ''Argumentum'' Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, & fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]] Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud: </poem> <hr> '' Interdum gratia laedit.'' <hr> <poem> Alloquor iratum patrem: si scribere durum ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet. Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto, Hic ubi me clausam saevior hoste premis, {{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae Si nocuisse volens utilis ira fuit? Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit Utilis hic carcer (crede) duobus erat, Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris. {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos Ah! quoties ista latitans incognita turri: Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet; De facie metuit: facies celabitur: illa Testa tibi turris, filia, dixit, erunt. {{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis, Humanique expers corporis albus Hymen ''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito, Illa tuae custos virginitatis erit, Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est. Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis<ref>Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.</ref> Turris in aspectu semper habebis, ait Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit Proque una triplex facta fenestra patet {{Versus|25}}Quin etiam faxo<ref>Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.</ref>, ceu mollis in aequore сerae Impressit fidei publica signa, crucem, Addidit et formam cultus: et imagine coram Procubuit curvo terque quaterque genu. Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse: {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor? Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit. I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas Ingere: meque atra (si potes) abde specu. {{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto, Et carpet liquidas ad sua vota vias. Interea sensim currentibus ordine fatis, Uxor in Idalium poscor itura thorum. Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi, {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat. Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas: Quam genitor cogit nubere, Christus habet. Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt: Mistaque flagra tuis pene fuere minis. {{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet; Utque feror, semper sponsa Tonantis ero. Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae: Jamque pede patrius pes mihi junctus erat. Saxea sublimi prostabat culmine rupes; {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa Ceu liquidae moles pervia cellit aquae Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum: Et tibi cor saxo durius esse potest? {{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas, Qui prope Mygdoniis<ref>Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.</ref> terra madescit aquis. Est illic castrum vario de marmore; circum Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus. Intus forma decens, pictoque emblemate muri, {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes. Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda, Et stratam vario marmore tingit humum. Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri Tolle decus tantum cetera carcer habet. {{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis Quo solvar, miserae janua sola patet. Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo Quae fueram, patrio cogar abire loco? Mors habeat limen; certum est; transibimus illud? {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque; Me sacer adversus spicula fingit Amor. Interea quid agam, patrio dum carcere claudor, Accipe, sed vera nuntia missa fide. {{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis, Castaque Mygdonia membra lavamus aqua: Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem, Atque isto melius forsitan imbre lavor. Interdum durum precibusy lacrimisque parentem {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat. Saepius exclamo: felici funere, mater, Cessisti, conjux si tibi talis erat! Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae Quaque fidem, virus tradidit ille manu. {{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive, Et mea fac terrae molliter ossa cubent. Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit. Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi. Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo, Quo placui vultu, nunc rea cladis agor. Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti: Non piget immunes labis habere manus. {{Versus|95}}Stabat (& hoc referam, ne sim tibi parcior ore, Et calamo lucris invida forte tuis) Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS, Effigies multo sanguine picta fuit. Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram, {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos. Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor Et tibi vel jungi funere poscit Amor. Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum, Haec instar magnae mors mihi dotis erit. {{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti Annuit: huc enses, lictor, et arma move. Neve morer forsan patrio succumbere ferro: In patrias venio sponte, volensque manus. Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram, {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis. Scilicet orabo,<ref>Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.</ref> ne mors super ingruat illi, Cui fuero solita saepe vocata prece. Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether<ref>Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.</ref> Jamque volant toto fulmina sparsa polo, {{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa: Hic solet eventus facta cruenta sequi. Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator Addet, et haec memori carmina scripta nota. Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen; {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber III.= ==Epistola I. <br>Loiolis Ignatio.== ''Argumentum'' Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]] Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes: </poem> <hr> ''Regitur nec aberrat eundo.'' <hr> <poem> ''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris, Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; Nec queror incassum: causis urgemur honestis: Quod mecum doleat jure, maritus habet. {{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste! Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat? Seu Dux, Hispano cum Pampelonia<ref>Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.</ref> Regi Moenia servares, voce manuque potens. Sive ferocis equi regeres cum colla decorus, {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques: Sive duces inter gladioque fagoque niteres: Tunc bene vel sola fronte verendus eras. Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus Quisquilias inter stare, trophaea putas? {{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata: Ferque aras Christi te novus ardor agit. Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello; Praemia, deque aris altera captat honos. Si tamen exoso bellum, discedere castris {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit: Debueras alto sacrata ad culmina nisu Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis, Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''<ref>Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.</ref> duxit! Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat. {{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos Quid cupis ignotus deseruisse lares? Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat, Et jubet ex merito scire, quid ista velint. ''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero<ref>Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.</ref>, {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi. Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum, Ignotusque novae signa cohortis agis. Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem In nova devotas porrigis arma manus. {{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus: Inque manu peditis fraxina virga fuit. Inque gradu propero Manresae fusus in urbem Diceris: ille tibi quam locus asper erit? Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo, {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces. Caesaries spisso stabat neglectta capillo: Sordidaque oblongo creverat ungue manus, Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex: Fercula, quaesit voce precante cibi. {{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu Diceris, et longa pollida membra siti? Adde flagris laceros artus, taboque fluentes, Membraque vulneribus sanguinolenta suis, Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit? Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur Semina morborum, qui tibicunque nocent. Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero Gallia: non iras semper et arma movet. {{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli: Desine jam varias morbidus ire vias. Hoc socii suadent, suadent oracula Divum; Hoc et iter Divus carpere jussit amor. Jamque propinquabas Bojani<ref>Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.</ref> ad littora portus, {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo, Ivit in occursum conjux comitante caterva: Nil tamen occursu praestitit ille suo. Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla, ''(versus deest?)'' {{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris? Ille locus sanis pestifer esse solet. Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates: Et tibi si non vis parcere, parce tuis. Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera? {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui? Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae, Turpiter admissa deteriora nota. Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim: Heu! modo quam viles sustinet illa viros! {{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est, Quaque subis rapido subdere calcar equo. Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus: Hic certe, quo sis officiosus, habes. Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt. Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago, Cui stimulum pugnae parva tabella dabit. Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille Crimina Septeno jure timenda sono. {{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi Cur ista careat parvulus arte nepos? Quin etiam quando patientis imagine Christi Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux. Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis. Te duce visemus positas ex ordine sedes: Combibet et lacrimas qualibet ara meas. Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore Pendebo, et mecum tota paterna domus? {{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos, Et loca postremo pressa, repressa pede. Hic oleis qua surgit apex, orare solebat: Dormiit hic Simon proditor inde ruit. Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor. Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram? Hostia pro culpis concidat ista meis? Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen Sed tua vox illo diluit omne loco. {{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis Videris impressos dum subit astra, pedes. Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae, Spectet ut occiduas planta sinistra plagas. Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves? {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent. Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic, Nec mihi, quae passus dura, referre voles. Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris Exceptus<ref>Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.</ref> dura, sicut ab hoste, manu. {{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus Anteibat rigidae luxque fomesque viae. Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu: Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter. Adde quod Solymis quae te raris extulit oris, {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit<ref>In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.</ref>. Altera vesano subsidit naufraga ponto, Altera arenosis cessit adacta vadis, Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether? Militet et saeva turbidus Auster aqua? {{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti: Cur modo vis patrii cedere rursus humo? Italiam denos tecum pepigisse sodales Asseris; haec voti meta terenda tui. Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes, {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede. Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter) Frigidior glacie serpit in ossa pavor: Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi: Multa tamen Medius<ref>Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.</ref> tristia pontus habet, {{Versus|135}}Incubat classis<ref>Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.</ref> metuendo Turcica ponto: Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit! Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve. Saepe illic versas concitat Eurus aquas. Palleo, venturi<ref>Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.</ref>, quantumvis ignara pericli: {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit. Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum, I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. Agnosco, crimenque fuit voluisse morari, Propositum duce quod Numine carpis iter. {{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint, Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale. Interea mecum conjux, prolesque gemella, Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant. Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers: {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater! </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola II. <br>Xaverias Jasso parenti.== ''Argumentum'' ''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]] Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae: </poem> <hr> '' Semper major erit: quantum se effunderit unda.'' <hr> <poem> Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris Prodiit; et licita prodiit illa via. Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique, Tu natae frater vota sororis habet. {{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam Exciderint animo forsitan illa tuo. Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu, Quod tibi fratris amans filia mittit opus. Fama<ref> Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.</ref> Lutetiaca nuper properavit ab urbe {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis. ''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit: At patrias una largius haurit opes. Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis, Pauperies illa saepius arte subit. {{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro: Nec dubito doctus, dives an esse velim. Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus Perferat, & modica transvolet ille mora. O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes! Forsitan hic summos cleri mediteris honores, Quodque vehit secum sacra tiara decus? Falleris: ah! sese frater maioribus aptat: Nuntius ille novi, victor et orbis erit. {{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis; Accipe, sed tanquam vaticinantis opus. Transierat (memini) ter senis messibus aestas, Et ter sena novo fluxerat uva lacu. Annorum fratri fuit haec mensura: colorque, {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat. Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait, Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater Adjecit verbis haec quoque verba meis. {{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit, Si remanet nostri non abiturus amor. In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque; His Germana tibi saepe juvandus ero. Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore: {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces. Hic ego cum starem nuper sub solis obortum: Cum pallent primo sidera pulsa die. Altaque conceptis sine corpore gaudia formis Mens sibi fingendo carperet intus iter. {{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis Extendi in longas area lata vias. Pro segete in campis circum crescebat oriza<ref> Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.</ref>, Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat: Tecta levi cultu: tectisque simillima templa {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos, Hic Pagodum<ref name="amida"> Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.</ref> sedes, Fotoci<ref name="amida" />, Xace<ref name="amida" />, Amidaeque<ref name="amida" />: Nomina sunt ipso barbariora loco. Plurima gens illic circum fuligine tincta. Ad fuligineos tendere visa lacus {{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi; Turba virum lacrimas exigit illa meas. Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras Ut miseros nossem, Japon et Indus erant. Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die: Lucis id accessu (liceat mihi visa referre) ''Xaverius'' primo limine frater erat. Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis Coepit, et in varias concitus ire vias. {{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae<ref> Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.</ref> Coepit et insolitas spargere fontis aquas. Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare, Caeteraque aggestis lignea signa focis. Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer. Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc Moturo placidas esse precamur aquas. Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes. {{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi: Sarcina<ref> Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.</ref> cui dorso decolor Indus erat. Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas, (Si bene conjicio) teque ferebat onus<ref>Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''</ref>; Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido: {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit. Te quoque<ref> Ad Molucas Insulas naufragium patitur.</ref> conspexi diffracta puppe per undas Jactantem tumido brachia lenta mari. Nec tibi caussa metus gens Maurica<ref>Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.</ref> spargere quamvis Dicitur infida dira venena manu. {{Versus|85}}Heu! Pagodas<ref> Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.</ref> timeo: gens est feralis ab arcu: Sed fugies jussum missa sagitta locum. Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora; Saepe gelu<ref> Itinere Meacensi in Japonia.</ref> nudos diriguisse pedes. Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota. Pendula ''Xaverio''<ref> Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.</ref> Christi stat lignea Castro Effigies patriae laus pietasque domus. Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque Dicitur et flexo vota tulisse genu. {{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago, Mistaque cum Christo symbola frater habet. Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis, Et Christi toties perpluet ora liquor. Tempora fac numeres: quoties fuderit imago, {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt. Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis, Non tantum, ut tantus condoceatur, habet; Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae? Mitte, precor, missae sic bene dantur opes. {{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex: En jacet ante tuos India tota pedes, Consule dilutis<ref> Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.</ref> quid turba minutula noxis Mussitet: hic nobis erudiendus, ait Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis. Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem: Nec (''satis est'')<ref> Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.</ref> genitor, proferat ille ''Satis''. Interea frater carae memor usque sororis Vive, licet varias usque ferare plagas, {{Versus|115}}Ibis? (& hoc vereor) patrios, Germane, penates Curaque nec matrem<ref> Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.</ref> visere forsan erit. Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae Totus et exiguo pendet ab aere Japon. Incipe sic sacras titulis augere tabellas, {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat. ''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'': ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. '' Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'': ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola III. <br>Francisca de Jesu Borgiae. == ''Argumentum'' Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat: cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]] Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat. </poem> <hr> ''Altera proponit conspectibus, altera celat.'' <hr> <poem> Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas, Hoc consanguinei mittit amoris opus. Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus? Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes. {{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem Cum tibi Caesarei funeris horror erat. Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta: Insolitus quando pectora flexit Amor. Lux<ref>Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.</ref> fera Caesareis surrepserat orta triumphis {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput. Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae<ref> Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.</ref>: Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit! Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus; Regiaque extremus corpora languor habet. {{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar ''Lambaside''<ref>Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.</ref>, conjux optima vixit! ait. Tu funus curato celer, patrioque sepulcro Defunctae carum conjugis effer onus. Pergis: et ut primum Granatae<ref>Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.</ref> constitit oris {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo. Jamque fides<ref>Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.</ref> petitur, corpusque exangue patescit: Exuvias carae vix bene noscis Herae. Scilicet ora prius nivibus certantia primis, Labraque purpureas vincere nata rosas. {{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent? Nec remanet formae, qui fuit ante, decor. Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis, Diceris in coepto ter siluisse sono. Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis: {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos. Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora? Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent. Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae, Interiora domus, et sine teste, subis. {{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc: Mente tamen, vultus non aditura tuos. Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras: Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent. Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis. Protinus hac coram labiisque oculisque solutis? Diceris in tales prosiluisse sonos. Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro? Quae modo servitiis meta, modusque meis? {{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti? Summa nec Austriacos Justa verentur avos? Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore Quae prius illicium totius orbis eras. Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix? {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis? Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet? Inque redit putrem Caesaris uxor humum? {{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte: Caesaribus potior Christus habendus erat. Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis: Pectoreque affusus quod modo stringit Amor, Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes: {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas. Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit. Talia dicebas: praesens quoque mente precabar, Et tua sum votis vota secuta meis. {{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit? Inque tua aspectus flectere vota meos? Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres, {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu. Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus, Et tibi porrectam tradidit ille manum. Quin etiam ostentans plures sua castra secutos: ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait. {{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae? Vivit<ref>Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.</ref>, et ultrices transiit illa rogos. Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit, Et novus a Christo fluxit in ora rubor. Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta, {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit. Ille reget, flectetque animos, modicoque libello<ref>Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.</ref> Erudiet promptas ad nova bella manus Neve reformides Veneris perrumpere castra, Castaque seposito bella movere toro. {{Versus|85}}Concedet Leonora<ref>Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.</ref> tibi, quam diligis, uxor: Quin etiam fatis officiosa suis. Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus? Et mortis, dices, huic ego causa fui. Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor: {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae. Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit? An contra admisso tergora pulsat equo? Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant, Et sacer egregio Marte triumphet Amor. {{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine<ref> Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.</ref> factus, I bone, quo Jesu te pius ignis agit. Mente licet Stygios verseris saepe per ignes, Flamma<ref>B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.</ref> rogi flammas aggeret illa tuas Haec mea sunt, sed et haec aviae<ref>Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.</ref> pia vota fuere, {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat. Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit? Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores. Nec siluit moriens: uda si fusus in herba Fluminis ad ripam concinit albus olor. {{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli: Injice non timidos in nova castra pedes. Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto. Vinctura emeritas, nec sine luce, comas. Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen, {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis. Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris<ref>Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.</ref> Loiolidum tu Dux Tertius alter eris. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola IV. <br>Honovinga Canisio.== ''Argumentum'' ''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus & consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]] Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! </poem> <hr> ''Damnum latratibus arcet. '' <hr> <poem> Qua prope te Vahalis<ref>Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.</ref>, qua me prope Rhenus<ref>Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.</ref> oberrat, Vicinasque trahunt alter et alter aquas. Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis Forsan et a lacrimis humida facta meis. {{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum: Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas. Attamen apposito chartam siccavimus igni, Quique meo flagrat pectore, juvit Amor. Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer. Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu Nutat, ut incerto puppis itura mari. Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere, Deferat haec prompta scripta tabella nota {{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat, Et face scribentem dirigit ales Amor, Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus Serpit: et accensis ignibus astra micant. Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces. Cum subito coram visa est descendere nubes, Candidus et nubi praevius Ales erat. In manibus frondes oleae, risusque per ora, Pacificum scires quod meditatur opus. {{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva: Obstupui subitos ora tulisse viros. Insolita his facies, attonsi fronte capilli: Velabant imos pallia nigra pedes. Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque: {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat. In dextra calami (calamos hastilia tradant) Jamque parant scriptis bella movere suis. Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen Igniti species pectoris illa fuit, {{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris, Cultoresque novos, officiosa dabit, His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges, Virginitasque albis laeta redibit equis, Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce: {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt. Quid? quod nostra istis vinces Germania castris, Colla gemens duro succubuisse jugo? Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi Ad primos Mystae procubuisse pedes. {{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber<ref>Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.</ref>, Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis Pullatos auges ad nova bella viros, Ergo age, perge nepos istis te jungere castris, {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu. Si heue conjicio magnae praeludia pugnae, Et faciles aditus prima juventa dedit. Scilicet annorum prima, incunabula Christus Surripuit, versus ad pia facta jocis {{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu: Nec teretes cura est exagitare trochos. Privatas pictis aras decorare tabellis, Saepius et Mystam fingere, lusus erat. Parvula sacra facis, dicisque precantia verba: {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas: Ista rudimenti signa fuere tui. Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus Membraque portandas didicere cruces? {{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit, Patrasti parvus qualiacunque puer Saepe, orbi quando jejunia verna redibant, Cum furit Ogygio<ref>Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.</ref> concita turba Deo: Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae, {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis. Tunc ego te didici solis radicibus usum. Oraque gustato continuisse mero. Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit, Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves? {{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas? Ossa tibi, puri caetera lactis habes. Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater, (Si nescis) caecos ducit in arma viros. Arma illis Bacchus positus ferventia mensis: {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae. Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? Nec mihi sit fuso gratior unda mero? Da veniam, mater; licitae patet area pugnae; Hic puer, et miles, victor et esse potest. {{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas: Si pridem est puero laurea parta tibi? Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis. Propositoque Themis<ref>Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.</ref> te trahit alba foro. Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba, {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas, Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem: Materiem, qua sis obsequiosus, habes. Nec male vaticinor: totos saevire per agros, Fama est, et rabidas ire, redire feras. {{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus<ref>Rhenus Germaniae fluvius.</ref> Audiit, et gelidis palluit Ister<ref>Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.</ref> aquis. Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras: Inque fidem veram Nominis<ref>Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.</ref> adde notam. Usque reor, facies: istud Matertera poscit; {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet. Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit, Abstrahor: appliciti foedera junge manu. Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem Linquimus, in curas transeat ille tuas. {{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE In castas artes erudiendus erit. Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis, Nil illi potui dicere, praeter, erit. Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi, {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui. Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu Virginei<ref>Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.</ref> castas corporis abde nives. Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. Hinc calamo trames saepe terendus erit. {{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam Stamine nec pullo, de tribus una soror. Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu, Accola quem Rheni, posteritasque leget: ''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna'' {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.'' ''Depositos cineres lugens Germania servat,'' ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Kostka Deiparae.== ''Argumentum'' ''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve; quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]] </poem> Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates: <hr> ''Nequeunt laxata teneri''. <hr> <poem> Da veniam, caeli decus augustale, MARIA, Si tibi nunc a me littera scripta venit. Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.) Impulit is timidas ad sua jussa manus. {{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans, Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait. Verte alio mentem, precibus contexe coronam; Gratior est Dominae texta corona tuae, Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant; {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet. Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti. Sis mihi cara licet, plusque parente parens. Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater, Urimur: o! quanto pectus ab igne calet, {{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis Lintea sed flammas non domitura meas Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis, Non profecturas quid mihi fertis aquas; Exterius gelido corpus perfunditis imbre: {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest. Optavi quoties velut igni lampas edace, Deficere ante aras, o mea Diva, tuas! Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat Taeda, foret vitae terminus ille meae! {{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis: Majus at in nostro pectore robur habet. Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae? Nec tibi sat noster cognitus extat amor? Proxima lux oritur purae spectabilis aurae: {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos. Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo: Qua caelum peteres, prima sed illa fuit. Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo Tympana: mille tubas audio, mille fides. {{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri. Et fervet tota caelica pompa via. Pars Arabum complet nebuloso compita fumo, Pars liquidum strato lumine vestit iter. Emicat ante alios juvenum lectissima turba: {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) Caesaries, illis purum flavescit in aurum, Oraque formoso candidiora die. Ornat palma manus, humeros bombycina vestis. Pallaque non tactas vincere jussa nives. {{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis, Et superat, quidquid gemmifer orbis habet. Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: Plus fatis aurata conspicienda coma es. Illic, castus Amor pulchra statione moratur. {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit. Quid referam, quali raperis super aethera curru? Qualis hic auriga est, talis an alter erit? Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura Davides<ref>Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.</ref> Solymas conciliare nurus. {{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine<ref> Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.</ref> vates Dicitur ignitis isse per alta rotis. Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem Sustinet, et famula ducit ad astra manu. Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis: Captivo sine me, me sine, mater, abis? Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae, Meque tuos stricta compede vincis Amor. {{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates, Sub pedibusque micant sidera pressa tuis, Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli Panditur occursu janua laxa tuo. O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant? {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco. Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes, Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo. Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum, Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! {{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt, Nequidquam lacrimis imminuenda meis. Scribimus interea: quid enim si temperet ignem, Leniat et quaestus dextera mota meis. At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas! Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae, Facundum digitis sollicitaret ebur? Disserimur votis, et adhuc tellure moramur? Munera ferre tamen qualiacunque juvat {{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto, Pendulaque aestivam vitis opacat humum, Illic formosa te sistis imagine, Virgo, Et quiddam templi textilis instar habes. Illic Loiolidum<ref> Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti</ref> turba exiguissima laudes {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae. Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret, Plenaque purpureis rubra canistra rosis. Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem: Aede sub hac etiam plurimus hospes eram, {{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto: At mihi prae reliquis angulus ille placet. Illic succrescunt dulcem maturius uvae, Mercedemque suae proximitatis habent. Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra, {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono? Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram, Virgineos certans evoluisse globos: Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce Turbinat introrsum, poene canebat, Ave {{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella? Altera sunt cantus, altera dona rosae Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter? Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno: {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua. Angela, quisquis amas, et quisquis in aera<ref>Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.</ref> Vatem Diceris aetherea surripuisse via, Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque Aligerum Kostkam jam prope fecit Amor. {{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis: Me toto, si vis, corpore ferre potes. Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur, Inquit: fac votis annuat illa tuis. Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater; {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem. Cur ego spectator vestrae non advolo pompae, Unus ut e multis pone pedester eam. Insequerer plausus, et longa per atria caeli Angelicum humani voce sonaret Ave. {{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem, Et premerem sacrum Virginis usque latus. Quod si forte aliquis pompa spectator in illa, Quo propior tendit, diceret, ille puer? Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi: {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer. Parce tamen, voto si fors peccavimus isto: Non patitur fraenos, qui violenter amat. Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira, Quae mihi nescio quo pectus amantis agit. {{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem, Comendi justas non habuisse faces. Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs? Caetera concedunt ignibus, ista manent: Quin exile mihi, teneor quo corpore filum {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas? Saepius indignor repetitis ora madere Fletibus, lacrimas criminor ipse meas, Staminibus modicis astringor, aranea, texit Qualia, vel picti qualia Seres<ref> Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.</ref> habent, {{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres Nec pereunt vita fila minuta meae! An quia vita mihi primo pubescit in aevo, Huc parcit saeva Parca<ref>Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: <br>Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. <br>Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. <br>θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.</ref> tulisse manu Inferat: atque utinam ferali forsice telam. {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo. Et prope, ut invideam pubentis floribus horti, Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae. Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra: Flos utinam vitae (dico) sit ille meae! {{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa? Cur numerum lectis non facit ille rosis? Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat Flosculus, interdum vespere laesus obit Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber: {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam; Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas Flore novo castas impediente comas, Candida virgineo gestabas lilia serto, Quaeque regis domini, caelica sceptra manu. {{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi: Certa, precor, fati sint ea signa mei! Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno Japoniamque premat sanguinolentus humum. Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere, {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus. Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti, Deliciasque tuas, deliciasque meas? Non foret ille tibi pretio reddendus eodem; Nec lata quamvis (crede) rediret ope. {{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto, Plusque Viennaea<ref>Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.</ref> vincula blanda mori. Caedere si vellet, contra violentior irem: Verbaque suppetias viribus ista darent. Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam: {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris. Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber, Impedit, et lacrimis humida charta meis. Caetera qui dicat Laurentius<ref>S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.</ref> inter ovantes Facundus pro me nuntius alter erit. {{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; Scit bene, quas vires ignis amoris habet. Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti, Accipe cum votis ultima verba meis. Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus: {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem. Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet, Venarum pulsu languidiore, veni. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VI. <br>Aloysius Aquavivae.== ''Argumentum'' ''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati <?> paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita. SYMBOLUM <poem> [[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]] </poem> Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque: <hr> ''Vivit, si repperit undam.'' <hr> <poem> Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope. Mittit aquae sitiens violento torridus aestu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest. {{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae. Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas. Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus: Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas, Novimus et fontes, et quae sic currere cogit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet, {{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter. Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit. I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes, {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli. Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta. Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget. {{Versus|25}}Est qui felici<ref name="b">Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.</ref> fons illic labitur unda, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est qui Virgineas<ref name="b"></ref> egerit alter aquas. Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas. Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jesus<ref>Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.</ref> Matris nomine templa tenet. Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis. Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet. {{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis. Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Edidicit culto mollior esse solo. Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum. {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit! Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat. Interea dum vana queror, fons irrigat urbem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei. {{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor. Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe, {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.) Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris? Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos? {{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castilionaei diceris esse soli? Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret. Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus? Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primaque militiae signa fuere novae Neve recusarem, tedis ardentibus urget, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras, {{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus, Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero. Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis. Aspice, ''Lojolidum''<ref>Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.</ref> juvat ut praeludere castris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus. Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor. {{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum<ref>Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.</ref> mea corpora munus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face. Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt. Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque mei pingi lilia<ref>Cum liliis depingi solitus est.</ref> casta manu. Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae. Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color. {{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa. Sive jubes, visam postremis Japonas oris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae. Audacem me fecit Amor: sit copia tantum, {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera. Riccius<ref> Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.</ref> hos Italo perrupit robore vectes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet. Nec vereor tepidis stillantia funera cultris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat. {{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager. Extera quid memoro? me bella domestica cingunt: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non expectato septus ab hoste premor. Nam pater immeriti clausum me detinet ira, {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit, Credideram certe flecti potuisse rogando: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus. Ivimus in blandas demisso poplite voces: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece. {{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas. Sic ego detineor patriis sine crimine septis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias. Ah! utinam verum, quod primis mater in annis {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis. Scilicet ut patrio de carcere liber abirem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. {{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeria properans ad mea vota via Et licet effusis stagnet Benacus<ref>Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.</ref> in undis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter. Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas. Daedalus Icarias<ref>Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret. Cum autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.</ref> cera male finxerat alas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor, Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tendimus, ''Angelicos''<ref> Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.</ref> efficit iste locus, {{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam? Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Esse queror votis invidiosa meis? I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci: {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos. Interea toto quid versem tempore, quaeras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''<ref> Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus ab Angelis et B. Maria cumulatus.</ref> Polonus iter, {{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias; Ne tamen incerto captaret devia gressu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor. Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus, {{Versus|140}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis? {{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris. Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo. Interea causis non apparentibus aeger, {{Versus|150}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet. Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis. Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae {{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat. Accitur Medicus, tentatur pollice νena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae. Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris, {{Versus|160}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest. Parce Parens, natum medico corrumpere potu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine. Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis. {{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor. Nam prope nunc videor Latios accedere muros &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores. Jam videre sacra describere nomen in albo, {{Versus|170}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi, Est etiam, qui me suspiria ducere narret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis. Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''. {{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos! Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent. Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus: {{Versus|180}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo. Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Effigies rubeis<ref>Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.</ref> conspiciendi notis. Illi saepe meos commendo moestus amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos. {{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor. Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego. Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto? {{Versus|190}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit. Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis. Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''. {{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater? Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei. Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque {{Versus|200}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora. Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris. Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis. {{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret. Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis. Fallimur? an toties duro placuisse parenti, {{Versus|210}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit? Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi<ref name="byra"> Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.</ref>, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra<ref name="byra"></ref>, meis. Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet. {{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor. Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat<ref>Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.</ref>. Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc, {{Versus|220}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes. Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit? Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas. {{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus. Attamen expecto, donec, pater optime, Roma &nbsp; &nbsp; &nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae. Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus: {{Versus|230}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae. Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube, Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco. {{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis. Per si quid terris usquam post sacra, Deumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest. Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu. {{Versus|240}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet. Uror, ut accenso peritura bitumine cera &nbsp; &nbsp; &nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua. Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'', fluente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br>Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.== <i>Argumentum. </i> <i>Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.</i> P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]] </poem> Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur, aut volatur. <hr> ''Ne fors oblivia culpent.'' <hr> <poem> Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti'' &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua tibi vicinas Demera<ref>Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.</ref> volvit aquas: Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Natalem repetit<ref>Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.</ref> scilicet illa locum. {{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis. Te petit, et pictis tua templa micantia votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec illi captat causa fuere vita. Exigui (fateor) constant mea munera charta: {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas, Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor. Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent. {{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait. Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara &nbsp; &nbsp; &nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit: {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest. Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei. Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo. {{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat: Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes. Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter. Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo. Protinus egredior portis, circum undique sylvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis. {{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros. Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'', &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis. Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam) {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces. Mox ubi conspecta est primum domus addita colli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit. Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum! {{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago &nbsp; &nbsp; &nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas, Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos, Scis, mea lux, inquam, materna<ref>Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.</ref> ut fusus ab alvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer Sabbata lucebant niveo splendentia cultu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat. {{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu. Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pueri molles immaduere genae. His mihi crescebant repetitis corpora votis, {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non profecturas induit ille minas. Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vagus implexo calle viator eram. {{Versus|65}}Cum nigra<ref>Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.</ref> nox caelo praetexitur, humida nimbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes. Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes, Interea, Virgo, castris adscribor Jesu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo. Prima rudimenti tellus Mechlinia<ref>Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.</ref> testis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec mores vidit composuitque meos. {{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas. Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis. Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes<ref>Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.</ref>, {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor. Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. {{Versus|85}}Scilicet intus<ref>Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.</ref> eras, sed erat quoque parvulus intus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces. Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Templaque polluto non adeunda pede, Nescio qui memet ''Ferrati''<ref>Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.</ref> nominis aedes {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus. ''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent. ''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Este solet, votis semper amica meis; {{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae post in natos dividit ille suos. Testis eris<ref>P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.</ref>, Guttiere, cui testata Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor, Forsitan orabas primo calefactus Eoo {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit. Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor. Integra fovisti maternas castra sub ulnas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit: {{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu. Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri &nbsp; &nbsp; &nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait, Nec mora: laxa togae subter confinia, totus {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat. Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus? Vincimus hinc, Mater: nudoque<ref>Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.</ref> rosaria collo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos. {{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet. Protinus appositi pavefactus imagine serti &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga. Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas. Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem, Proruet huc velox, motique citatior aura: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent. {{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit. Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impressis figet<ref>Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.</ref> casta trophaea typis. Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas, {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos: Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. '' ''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. '' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.== ''Argumentum'' ''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, & campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]] Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! </poem> <hr> ''A Saeculo et usque in Saeculum. '' <hr> <poem> Illa ego transmissis coelo notissima turmis, ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis, Exercent, et adhuc infimus orbis habet. {{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: Ex quo Romani sacras ad Praesulis<ref>Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. <small>''(locus notae certus in editione perditus est.)''</small></ref> arces, ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros. Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo, {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos. Est aliquid palmae, centum crevisse per annos Totque hyemes nitidi sustinuisse coma. Talis ego: talem chari spectate Nepotes, ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor. {{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro, Nescitur praesens unde movetur opus? Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu Semper in hostiles fortis itura globos, Forsan at hic aliquis motus novitate requirat, {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota, Laetitia prodendus amor, victoria luce: Non facit ad palmas littera nigra meas. Sic quoque ''Loiolides''<ref>Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.</ref> rutilo pinxisse colore Fertur, caelitibus quod bene cessit opus. {{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem: Materies oculos exigit illa tuos. Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi Diffusum toto vertice lumen erat Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus, {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos, Scilitet exceptam passa me sustulit ala Peniger, et Jesu nomine pictus Amor. O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre, Nec pigeat scriptis quaeque norare meis. {{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi, Qua structus rutila fronte micabat apex. Aliger occurrit vultuque, habituque decorus, Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait. Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo, {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus. Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu? Infecit castas non tibi ruga genas. Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris, Quaeque illi dederis sidera, visa dabo. {{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu Constitimus claras protinus ante fores. Aurea gemmati prostabant limina valuis, Ostiaque appicto splendidiora Deo<ref>Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.</ref>. Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi; {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus. Mox mihi diducto patuerunt atria poste, Atria conspectus detinuere meos. Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat, Quin fierent oculis pervia quaeque meis. {{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum Agmina, perque gradus stantia cuncta suos. Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes, Ut bello, palma sic quoque primus erat. Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos<ref>Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.</ref> {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu. Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit<ref>Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.</ref>, Abstulerantque meo maxima jussa sinu, Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret, Tradabant docta jusque, piumque manu. {{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis, Primaque Japonicae faxque, salusque plagae. Plurimus hunc populus circumque minutula turba<ref>Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.</ref> Constiterat, sacris lota recenter aquis. Candidulae vestes illis, meliorque parentum {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color. ''Riccius''<ref>Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.</ref> hic etiam, Sinas qui primus in oras Venit, et a Batavis ''Barzius''<ref>Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.</ref> ortus aquis. Vidimus et claros ''Anchietae''<ref>Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.</ref> ad lumina vultus, Cui quondam aequoreas vela dedistis aves. {{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos, Faustaque pacificis bella movere tubis? Hic ''Strada''<ref>Franciscus Strada Hispanus.</ref>, ''Barradas''<ref>Sebasitianus Barradius Lusitanus.</ref>, facundi ''Palmius''<ref>Benedictus Palmius Italus.</ref> oris, ''Augerio''<ref>Edmundus Augerius, et</ref> comes hac parte ''Cotonus''<ref>Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.</ref> erat, Hic etiam, quondam qui Nomine<ref>Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.</ref> notus, & ore {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes. Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt, Vicimus aggestis lucida castra libris. ''Suarius''<ref>Franciscus Suarez Lusitanus.</ref> hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''<ref>Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.</ref>: et tu Ausus es immunda qui sacer ire via<ref>Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.</ref>. {{Versus|85}}''Pazius''<ref>Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.</ref> oratas clarus quoque nomine Divae, Aptabat Latios ad sua scripta modos. Caetera quid referam? longum est memorare quot illic Spectandos dederint aurea castra duces. Interea medio qua se locus explicat ignes {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces: Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis, Cingebatque sacras laurea vitra comas. Ante alios isthic ''Antonius''<ref>Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.</ref> emicat: illi Heu! male quam nomen criminis horror erat. {{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt, Lignaque in arsuros non reditura rogos. Vidimus affusam deno quater ordine turmam<ref>Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.</ref>, Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas, Vidimus ''Henricum''<ref>Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.</ref> pictoque in sanguine vultus, {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit. Plurimus hic etiam Japon<ref>Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.</ref>, seu clarior igni, Fortior aut pota saepe superstes aqua. Has ego dum coram lucentes conspicor umbras, Visaque ''Mastrilli''<ref>Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.</ref> Martyris umbra fuit, {{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago<ref>lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.</ref>, Saepius extremis facta medela malis Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis. Quae properus casto pollice legit Amor, Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet, {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro<ref>Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.</ref>. Plurima praetereo: vos facto insistite calli, Si patrum virtus, si pia facta movent. Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis: Elige, quo demum quisque manere velis. {{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat Dissimilis proavo facta pudenda nepos? Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto: ''Loiolides'' nullus degener esse potest. Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago, {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor. Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare? Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.'' Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.'' {{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:'' ''Materies pugnae convenit illa meae.'' ''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,'' ''Illius renuam signa, probrumque sequi?'' Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor. Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas. Is tecum innumeri militis instar erit. Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati: Nec mea mobilibus tradite verba Notis. {{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos: Ist locus crebro fulminis igne tonat. Tutius est imas gressu percurrere valles: Aureus hoc vobis calle praeivit Amor. Si tamen et formam fors expediatis? et unde, {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter ''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo, ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit. Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo: Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament. {{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis, Perque male affusas non minuantur aquas<ref>B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.</ref>. Interea saeclo primum, labente, secundi Dux etiam vobis ''Mutius''<ref>''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''</ref> alter eat. Ille novos cunctis feliciter inchoet annos, {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos. Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis, Supremum emoriens clanxerit albus olor: Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,'' ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> F I N I S b4t0zufmxksmz5ni0kd8vq7j4z13tix 272643 272635 2026-06-27T22:13:57Z Demetrius Talpa 13304 /* Epistola V. Alena Phosphoriano. */ 272643 wikitext text/x-wiki {{in progressu}}{{titulus2 |Scriptor=Ioannes Vincartius |OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae |Annus=1639 |Genera=epistulae, elegi |Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]] |Editio=Moguntiae 1737 }} <poem> <big>''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''</big> <big>''e Societate Jesu ''</big> <big>'''Sacrarum Heroidum epistolae'''</big> editio novissima Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, anno MDCCXXXVII </poem> =Liber I.= ==Epistola I. <br>Maria Christo.== ''Argumentum'' ''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA & puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, & cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita & simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1. ::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo. Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris. </poem> <hr> ''Quia sola.'' <hr> <poem> Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili, Perdidimus, luctus nuntia charta mei: Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu, Tradidit Aligeri verba ferenda manu. {{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam Et notus Gabriel obtulit ales opem. Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa, Cum tu visceribus conciperere meis! Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus, {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas. Nec male: venturi solis mihi nuntius ille Obtigit; amissi nuntius alter erat. Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi: Longa mihi damni vel brevis hora mei. {{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud Dicere vel sola, voce: MARIA dolet. Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis Luminibus calami praepediatur opus, Quascunque aspicies charta squallente lituras, {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent. Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, Et madidam sparso lumine siccat humum. Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt, Et Solyma amissus quereris urbe puer. {{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis; Non caruit lacrimis ille, nec illa meis Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos, Venimus (exclamo) si duo, redde duos. Vel nato matrem, vel natum redde parenti: {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit. Cur animis juncti tecto non jungimur uno? Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates. Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae, Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram. {{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo Eniteant, summae fluminis unus abes, Pene (fatebor enim): caelo convicia feci, Ausaque sum verbis astra ferire meis, Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos<ref> Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως & ἕως ''aurora'' dicitur.</ref> {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco? Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis Sidera, nube luas occuluere faces. {{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora, Non regitur vestro lumine noster amor. Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli, Sidera maternam ducere docta ratem. Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras, {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? Reddita erant Solymo Paschalia munera templo, Coeperat et nota quisque redire via. Josephus comes inde viris, comes inde redibam Matribus: incertum, cui comes ipse fores. {{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo Inter et isse viros, inter et isse nurus Interea Ramae Gabaeque<ref>Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.</ref> relinquimus urbes, Cissaeaque<ref> Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.</ref>, olim regia tecta, domos, Jamque propinquabam Macmas<ref> Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.</ref>, fistique jubebat {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter. Cum mihi nescio qua subito formidine tactae, Incerto moestum vulnere pectus erat. Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis, Quid subiti casus pectora turbat? ait. {{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta; Suppressi lacrimis caetera verba meis. Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU, Sive viros inter postmodo, sive nurus Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit! Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus! Tempestiva meis, heu, nimis illa malis! Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat? Quo mihi commisso durior esse potes? {{Versus|75}}Infantem<ref>In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.</ref> quondam dedimus tibi; furta rependis: Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae! Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis Tangitur immiti condita rupe Sion. Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem: {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet. Confiteor , quondam peregrinas visimus oras, Qua prope limosis Nilus<ref>Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.</ref> oberrat aquis. Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas; Exulis et nati mater et exul eram. {{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis Quam premeres matrem, tam leve pondus eras. At modo qua Solymae profugus statione moreris. Nec mihi, quae subeas limina, scire licet. Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu, {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent. Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille, Quam differs, matri ferre videtur opem. Interea, quas calco, viae ploratibus hument, Combibit et lacrimas quaelibet herba meas. {{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis, Multa mihi de te, multa rogatur anus, Addimus et faciles (si te modo viderit usquam) Quo citius nobis repperiare, notas. Bisseno puer est anno, violacea vestis, {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus. Caesaries illi crispum flavescit in aurum, Depingit niveas purpura viva genas. Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa: Tolle fugam, nulla parte dolendus erit. {{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat: Egressum muris, altera narrat anus. Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc: Ardor inexpertum nil sinit esse meus. Et modo per Solymae vicos, templique recessus, {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves, Excurro, surgunt oleis<ref>Mons olivarum.</ref> qua culmina: vel quae Golgotheus<ref> Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.</ref> siccis ossibus albet apex. Quin Zachariadae<ref>Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.</ref> quoties latebrosa recursant Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit: {{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos, Ponere vis ista bis duo lustra casa? Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas? Possumus et nuda ponere corpus humo. Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis; {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae. Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt, Antrave crudeles sueta fovere lupus Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista, Hospitio accepit mitior esse tuo. {{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta Vipera<ref>Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.</ref>, quo quemquam laedere possit, habet, Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis Et plenae carpam dulcia fraga manu. Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti, {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor, Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem, Dum tam falsa animus, quam mala certa timet? Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret: Haec mihi sunt ipso nomina dura sono. {{Versus|135}}Seu quis Maltacidem<ref>12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.</ref> Solymaea viderit aula: Maltacides nostri causa timoris erat. Interdum timui, ne quod sine matre vagaris, Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae. Parce precor, puerum tractavi viribus impar; {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus Quod primum gelidae sensisti frigora brumae, Straminea recubans vix bene natus humo: Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi, Idque tuum fuerat jussa sequentis opus, {{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos, Et tepido fovi membra tenella sinu. Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis, Et quidquid potui reddere mater opis. Debueras aliam, puer, ascivisse parentem: {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui. Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti Porrigerem prompti candida liba manu. Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis? {{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet! Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras Vixque capit jussas uda tabella notas: Solatur Joseph (socio nam scribimus illo) {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait, Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite, Et penitus toto corde recepte mihi. Sic faveant Genii, caeli laetissima turba, Sed proe jam lacrimas maesta videre meas, {{Versus|165}}Sic mihi fuccrescant majora ad vulnera vires, Golgotheo quando monte sequendus eris. Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam, Deque tuo nostrum, transeat hasta latus. Sic mea supremo claudatur Epistola voto. {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi. Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me, Quo properas, Domini more venire jube. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Dorothea Theophilo.== ''Argumentum'' ''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere: quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod & fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.'' SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]] ''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici & delectari. </poem> <hr> ::::'' — — — Tantus utrinque'' ''Urget mellis amor.'' <hr> <poem> Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem, ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet, Perlege quodcunque est, & aperto tange canistro Elysias inter mitia poma rosas. {{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae; Neu dicas magicae, quod damus, artis opus. Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis: Saevaque; Thessalico<ref> Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.</ref> carmine fallit anus. Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis, {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum. Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo Nec nive, nec duro laeditur illa gelu. Illic purpurei circum pascuntur Amores, Vernaque pacatis otia rebus agunt. {{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus, Nec riget excussi spina relicta rosa, Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma, Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope. Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar, {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant. Cum subito cuneos inter, turbamque frementem Aliger aspectus constirit ante meos. Candida vestis erat, picto circumdata lymbo, Arte velut Phrygia<ref>Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.</ref> sutilis ornat acus. {{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam, Qualis ad excursus pingitur ales Amor, Lactea frons illi, compti sine lege capilli, Transierat pomi fusus in ora rubor. Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit, {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus. Novimus hunc; plus est quam nomine<ref> Theophilus, id est, amans Deum.</ref> notus amator. Mollia pacatae femina mentis alit, Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas Jam tunc ora sacro nomine digna tegi. {{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae: Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest. Vix mihi bissenas messes numeraverat annus, Cum prima incipiens corda momordit Amor. Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant. Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus: Taedia singultu saepe notata meo. Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri, Ista inter multas ultima cura fuit. {{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis, Davidicam<ref> S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''</ref> didici sollicitare chelym. O quoties medios rupi singultibus hymnos: Verbaque per lacrymas haec sonuere meas! Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit. Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis, Meque tibi casto foedere jungat Amor? Audierat mater: feliciter ureris, inquit, Filia; sed monitis cautior esto meis. {{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento: Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit. Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet; Adversum Christo subdolus urget iter: Credis et hoc nobis? optavi supplice voto, {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor. Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum, Adde morae modicum, mater, amandus erit. Nomina<ref> Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.</ref> junguntur, quondam jungemur & ipsi. Sic meus hinc nobis omnia captat Amor. {{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis? Inque necaturas praecipitaris aquas? Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus! Siste ratem, vento non volat illa suo, Verbosas lites, clamosa negotia tractas, {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis. Quid tibi cum caulis, causa si deficis una, Quae rigido sursum discutienda foro est: Mitte malas lites suntne ista negotia tanti, Ut, dum alios servas, ipse perire velis? {{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi Quae nova concipias jura, volumen habet. Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento Quantumvis trunco vile pependit onus. Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat. Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco Dicitur, et nivea factus adulter ave<ref>Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.</ref>. Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus. Duraque quod filicum robora vincat, habes? {{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes: Unum non poteris perdomuisse virum: ''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma, Ingrati maculi pectoris illa rubent, Caetera quid referam? jurantia scribere verba {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit. Sic quondam inscripto Cydippe<ref> Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur: ::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,'' ::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''</ref> prodita pomo, Venit in Idalias praeda cupita plagas. Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro Scripsissem faustas inter habenda notas. {{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras'' ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. '' Jura licet contra moveas: laudata redirem Te conservato si rea fraudis agat. Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti; {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit. Interea dum scribo,fremit mugitibus aer; Excussa est gremio littera pene meo, Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus, Si nescis, una plus mihi parte noces. {{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram Annuit et votis mitior ille meis. Quin etiam obducto scribentem velat amictus Aliger, et coeptum perfice, dixit opus Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant, {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua, ''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus: Frangor, et articulo dextra tremente labat. Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit; Terreor, et tacitus succutit olla pavor. {{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est: Fulmineo quamvis dente timendus aper. Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore: Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet. At cur haec paveas? cur lethi territus umbra {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede? Femina si potui ferrum superare tyranni, Tu vir ad exiguas commoveare minas? Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis, Idem acie posita jam tibi mollis erit, {{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta; Ocurramque oculis umbra benigna tuis. ''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam: Purpureis halat semita tota rosis. Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe, {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus. Da mihi te socium; dextram committe sorori Frater, et aeterni foederis adde fidem Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices: Ille locus fuerat sanguine dignus emi. {{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor: Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei. Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense Imperat abrumpi, quod modo tractat opus, Imperat et collo sparsos deducere crines; {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter. Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli, Libratam expedio mox ferienda manum, Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago: Caetera qui scribat, ferreus ensis erit, {{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses, Inque tuis oculis exigeretur opus! Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem, Spectares madidis funera nostra genis. Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu; {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit. Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi, Sicque Deo fusos evoluisse suos. Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus, Haec tibi sanguineis verba legenda notis. {{Versus|155}}''Lacte<ref> Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. ::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' ::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''</ref> olim caeli modo limina sanguine rorant;'' ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.'' Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem'' Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber II.= ==Epistola V. <br>Alena Phosphoriano.== ''Argumentum'' Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]] Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras: </poem> <hr> ''Plus intus, quam foris. '' <hr> <poem> Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi: Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret, Monstrabat dubias, cum mihi luna vias: {{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus, Et dices: cur, cui sacra parantur, abest? Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor: Illa meas pretium sedulitatis erat. Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor: {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit. Occulit ille domo: neu fors occulta recedam, Non uno clausum milite servat iter. Optavi quoties coecam caligine noctem, Aptaque propositas tempora nigra fugae! {{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo, Et madidus pluvias concitet Auster aquas Luna caput condat quantumvis faverit olim Lumine; nunc claras occulat illa faces. Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit. Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra Nox iit, inque meas officiosa vias. Egressura fui: nisi quod sub limine primo Latratum exciti nocte dedere canes {{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis, Et subito trepidum moesta reduco pedem. Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur Quid faciam? cupido discere, dormit, ait. Interea ex oculis mixtus singultibus imber {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae, Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat, Saepeque longinqua vigilantia lumina turre Aut videt, aut acies nostra videre putat. {{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est; Quoque vetor ferri corpore, mente feror. Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes, Et pia nocturnae furta parata viae; Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas? {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem? Si, quod promisi, minus est; majora dedissem: Libertas magno munere debet emi. Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle<ref>Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.</ref>, accipe nummum, Inquit: quid taciti me premis usque mora? {{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''<ref>Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''</ref> uno Ah quantum nescis, ipsa subibit onus? Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas: Ille tibi posthac sermo luendus erit! Interea dum cuncta negant aditumque fugamque: {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae. Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas) Quod nobis tacita mente reducit opus. Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis Virgineus castam sollicitabat Amor. {{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno<ref>Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.</ref>, In tenebris audax, et nova miles eram. Egredior pede suspenso, pressisque labellis Desero sopitos nocte silente lares. Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe<ref>Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.</ref>: {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit. Villica stramineis qua panditur area tectis Prima patet, palea caespitibusque frequens. Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser, Improbus; et coeptam proderet ore fugam! {{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem, Qua clausus stabulo plurimus anser erat, Anser amice<ref>Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.</ref>, sile: non Gallicus irruit hostis, Tarpeoque ferox imminet ille jugo. Sola puella lares studet effugisse paternos, {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet. Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus, Praebeat herbosos sic tibi Zenna<ref>Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.</ref> lacus! Jamque domo egressae camporum jugura gressu Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum. {{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae; Excipe, quod streperis rivulus exit aquis. Erramus dumos inter, virgultaque ripis Consita: nec minimo corda pavore micant. Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor. Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. Extimui primo; sic me simulacra movebant, Quae pueris fallax saepe recantat anus. {{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales Ductor, in Aeolios haec abiere Notos. Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore, Quid frustra vultu concidis? Ales ait, Perge aude pulchris aderit victoria coeptis: {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris. Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt Culmina, praetensa lucidiora face. Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet Quin fiat tracta pes meus udus aqua. {{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras, Et quidquid purae relligionis habes. Thura damus duraque Deum veneramur acerra. Patrius e ligno Jupiter ignis erat<ref>Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.</ref>. Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret: {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos! Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo: Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit. Quid facimus? clausa Genitor me continet aula: Ille locus saevi carceris instar habet. {{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent. Quantumvis certas illa datura neces. Obscurus paucis tantum sit noctibus aer, Occlusum nobis experiemur iter. Aut mihi continget felix audacia salvae; {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit. Ante, mihi fracta recidet compage lacertus, Destituam coepta quam prius ire via. Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri<ref>Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.</ref> Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet. {{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae'' Instrue, et acceptas in mea vota preces. Fac referas corpus, socioque impone sepulcro, Et laceros artus, et mea membra, precor. Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim. Scilicet ex illo corylus rediviva virebit<ref>Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.</ref>, Et multis medicas proferet illa nuces. Atque utinam moti quae quondam flamine venti<ref>Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''</ref>, Fingitur humanos canna dedisset sonos: {{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat, Haec quoque aliis istud concinat arbor opus! ''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'', ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem<ref> Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.</ref>''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br> Austraberta Frameildi.== ''Argumentum'' Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia & Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]] Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est. </poem> <hr> ''Nec aquae semper nos fallit imago.'' <hr> <poem> Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''<ref>Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.</ref> aulam, Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet. Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore, Cui modo placandae littera multa venit. {{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae. Non ego quod feci, didici puerilibus annis: Prima isthaec aetas crimine nostra vacat. Nempe latere domo, vulgique odisse choreas, {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae. Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta, Et sensus animi nil reticentis habe. Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta Strinxerat, et flammis usserat ante suis. {{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit: Casta tibi castus foedera spondet Amor. Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno. Et sua jam moveat sacra coactus Hymen: Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte, {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. Sic quondam invito fertur nupsisse marino Romulis<ref>Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.</ref>, et Cypris nil timuisse faces. Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator Libata custos virginitatis erit*, {{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, & lucidus igni. Ad sua me pugilem castra movebat Amor. Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam: Vera loquar, veri vix habitura fidem. Est locus, aprico quae fons perlucidus horto {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas. Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus Sordidave immerso corpore turbat avis, Forte puellares illuc dum confero gressus, Oraque in illimi conspicienda vitro. {{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas. Disparent in fonte comae; quique auricus imis Promicat invitus, pendula gemma, lapis. Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri: {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos. Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum: Sic mea spectanti, nec mea forma, placet. Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, Qualis eris quondam, discere fonte potes. {{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae Fac tibi me talem semper adumbret amor. Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque Turbato periit vitrea forma lacu Indignor, madidosque oculos in crimina verto: {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet. Interea gelidis quamquam crystallinus unda Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte; Austraberta ignes ille dat, ille rapit. {{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo: Si thalamum; Paphias obruit ille faces. Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda Forma, iterum vultus exhibitura meos. Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori. Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae, Cum somno? retulit vota precesque meo! Interea adversis nequidquam navigo ventis: Nil nisi connubium patria testa sonant. {{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: Perculit et subitus pallida membra timor Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura, Aut levis in madida canna palustris humo. Fors aderat frater septennis parvulus annis, {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit. Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae, Multus ubi de me sermo maritus erat. Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit, Connubio domus haec jam tibi carcer erit. {{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo: Nam torpere diu non sinit ipse timor. Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae Monstrabit dubium quis mihi sidus iter? Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus. Egredior tectis, famula comitata fideli, Fratreque, quem social traximus inde manu, Nox erat et caelo fulgebat luna sereno, Ut fida in nostris duxque comesque vias. {{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi. Huc profugam; sic tu lucida semper eas! Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis Ne metue, et voto serviet ille meo. Cancia<ref>Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.</ref> flumen erat, nivibus cum forte solutis {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua? Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae, Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat. Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi Ter tacito tales pressimus ore sonos {{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates, Si profugam objecta Cancia sistit aqua? Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda? Frigida cur flammis invidet illa meis? Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter. Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu, Da mihi liquidas currere posse vias, Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis<ref>Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae & ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.</ref> ivit. Qua Sambra<ref>Sambra Hannoniae fiuvius.</ref> Hannoniis humidus errat agris. {{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta Auguritimque fugae Cancia flumen habet. Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu, Mollities liquidae quo tibi cedat aquae. Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge: {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem. Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti: Talis eris mater, si modo mater eris. Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem: Materiam culpae detrahit ille meae, {{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum; Verbera ego, frater suavia sola ferat. Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis? Et tibi fausta bono dicere verba die. ''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis'' {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.'' Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic, Quo pridem castus pergere jussit Amor. ''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, '' ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Barbara Dioscoro.== ''Argumentum'' Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, & fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]] Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud: </poem> <hr> '' Interdum gratia laedit.'' <hr> <poem> Alloquor iratum patrem: si scribere durum ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet. Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto, Hic ubi me clausam saevior hoste premis, {{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae Si nocuisse volens utilis ira fuit? Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit Utilis hic carcer (crede) duobus erat, Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris. {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos Ah! quoties ista latitans incognita turri: Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet; De facie metuit: facies celabitur: illa Testa tibi turris, filia, dixit, erunt. {{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis, Humanique expers corporis albus Hymen ''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito, Illa tuae custos virginitatis erit, Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est. Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis<ref>Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.</ref> Turris in aspectu semper habebis, ait Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit Proque una triplex facta fenestra patet {{Versus|25}}Quin etiam faxo<ref>Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.</ref>, ceu mollis in aequore сerae Impressit fidei publica signa, crucem, Addidit et formam cultus: et imagine coram Procubuit curvo terque quaterque genu. Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse: {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor? Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit. I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas Ingere: meque atra (si potes) abde specu. {{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto, Et carpet liquidas ad sua vota vias. Interea sensim currentibus ordine fatis, Uxor in Idalium poscor itura thorum. Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi, {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat. Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas: Quam genitor cogit nubere, Christus habet. Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt: Mistaque flagra tuis pene fuere minis. {{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet; Utque feror, semper sponsa Tonantis ero. Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae: Jamque pede patrius pes mihi junctus erat. Saxea sublimi prostabat culmine rupes; {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa Ceu liquidae moles pervia cellit aquae Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum: Et tibi cor saxo durius esse potest? {{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas, Qui prope Mygdoniis<ref>Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.</ref> terra madescit aquis. Est illic castrum vario de marmore; circum Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus. Intus forma decens, pictoque emblemate muri, {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes. Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda, Et stratam vario marmore tingit humum. Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri Tolle decus tantum cetera carcer habet. {{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis Quo solvar, miserae janua sola patet. Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo Quae fueram, patrio cogar abire loco? Mors habeat limen; certum est; transibimus illud? {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque; Me sacer adversus spicula fingit Amor. Interea quid agam, patrio dum carcere claudor, Accipe, sed vera nuntia missa fide. {{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis, Castaque Mygdonia membra lavamus aqua: Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem, Atque isto melius forsitan imbre lavor. Interdum durum precibusy lacrimisque parentem {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat. Saepius exclamo: felici funere, mater, Cessisti, conjux si tibi talis erat! Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae Quaque fidem, virus tradidit ille manu. {{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive, Et mea fac terrae molliter ossa cubent. Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit. Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi. Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo, Quo placui vultu, nunc rea cladis agor. Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti: Non piget immunes labis habere manus. {{Versus|95}}Stabat (& hoc referam, ne sim tibi parcior ore, Et calamo lucris invida forte tuis) Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS, Effigies multo sanguine picta fuit. Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram, {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos. Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor Et tibi vel jungi funere poscit Amor. Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum, Haec instar magnae mors mihi dotis erit. {{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti Annuit: huc enses, lictor, et arma move. Neve morer forsan patrio succumbere ferro: In patrias venio sponte, volensque manus. Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram, {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis. Scilicet orabo,<ref>Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.</ref> ne mors super ingruat illi, Cui fuero solita saepe vocata prece. Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether<ref>Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.</ref> Jamque volant toto fulmina sparsa polo, {{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa: Hic solet eventus facta cruenta sequi. Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator Addet, et haec memori carmina scripta nota. Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen; {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> =Liber III.= ==Epistola I. <br>Loiolis Ignatio.== ''Argumentum'' Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]] Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes: </poem> <hr> ''Regitur nec aberrat eundo.'' <hr> <poem> ''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris, Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; Nec queror incassum: causis urgemur honestis: Quod mecum doleat jure, maritus habet. {{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste! Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat? Seu Dux, Hispano cum Pampelonia<ref>Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.</ref> Regi Moenia servares, voce manuque potens. Sive ferocis equi regeres cum colla decorus, {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques: Sive duces inter gladioque fagoque niteres: Tunc bene vel sola fronte verendus eras. Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus Quisquilias inter stare, trophaea putas? {{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata: Ferque aras Christi te novus ardor agit. Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello; Praemia, deque aris altera captat honos. Si tamen exoso bellum, discedere castris {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit: Debueras alto sacrata ad culmina nisu Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis, Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''<ref>Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.</ref> duxit! Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat. {{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos Quid cupis ignotus deseruisse lares? Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat, Et jubet ex merito scire, quid ista velint. ''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero<ref>Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.</ref>, {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi. Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum, Ignotusque novae signa cohortis agis. Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem In nova devotas porrigis arma manus. {{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus: Inque manu peditis fraxina virga fuit. Inque gradu propero Manresae fusus in urbem Diceris: ille tibi quam locus asper erit? Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo, {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces. Caesaries spisso stabat neglectta capillo: Sordidaque oblongo creverat ungue manus, Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex: Fercula, quaesit voce precante cibi. {{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu Diceris, et longa pollida membra siti? Adde flagris laceros artus, taboque fluentes, Membraque vulneribus sanguinolenta suis, Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit? Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur Semina morborum, qui tibicunque nocent. Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero Gallia: non iras semper et arma movet. {{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli: Desine jam varias morbidus ire vias. Hoc socii suadent, suadent oracula Divum; Hoc et iter Divus carpere jussit amor. Jamque propinquabas Bojani<ref>Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.</ref> ad littora portus, {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo, Ivit in occursum conjux comitante caterva: Nil tamen occursu praestitit ille suo. Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla, ''(versus deest?)'' {{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris? Ille locus sanis pestifer esse solet. Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates: Et tibi si non vis parcere, parce tuis. Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera? {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui? Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae, Turpiter admissa deteriora nota. Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim: Heu! modo quam viles sustinet illa viros! {{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est, Quaque subis rapido subdere calcar equo. Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus: Hic certe, quo sis officiosus, habes. Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt. Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago, Cui stimulum pugnae parva tabella dabit. Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille Crimina Septeno jure timenda sono. {{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi Cur ista careat parvulus arte nepos? Quin etiam quando patientis imagine Christi Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux. Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis. Te duce visemus positas ex ordine sedes: Combibet et lacrimas qualibet ara meas. Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore Pendebo, et mecum tota paterna domus? {{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos, Et loca postremo pressa, repressa pede. Hic oleis qua surgit apex, orare solebat: Dormiit hic Simon proditor inde ruit. Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor. Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram? Hostia pro culpis concidat ista meis? Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen Sed tua vox illo diluit omne loco. {{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis Videris impressos dum subit astra, pedes. Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae, Spectet ut occiduas planta sinistra plagas. Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves? {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent. Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic, Nec mihi, quae passus dura, referre voles. Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris Exceptus<ref>Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.</ref> dura, sicut ab hoste, manu. {{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus Anteibat rigidae luxque fomesque viae. Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu: Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter. Adde quod Solymis quae te raris extulit oris, {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit<ref>In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.</ref>. Altera vesano subsidit naufraga ponto, Altera arenosis cessit adacta vadis, Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether? Militet et saeva turbidus Auster aqua? {{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti: Cur modo vis patrii cedere rursus humo? Italiam denos tecum pepigisse sodales Asseris; haec voti meta terenda tui. Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes, {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede. Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter) Frigidior glacie serpit in ossa pavor: Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi: Multa tamen Medius<ref>Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.</ref> tristia pontus habet, {{Versus|135}}Incubat classis<ref>Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.</ref> metuendo Turcica ponto: Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit! Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve. Saepe illic versas concitat Eurus aquas. Palleo, venturi<ref>Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.</ref>, quantumvis ignara pericli: {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit. Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum, I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. Agnosco, crimenque fuit voluisse morari, Propositum duce quod Numine carpis iter. {{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint, Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale. Interea mecum conjux, prolesque gemella, Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant. Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers: {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater! </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola II. <br>Xaverias Jasso parenti.== ''Argumentum'' ''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]] Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae: </poem> <hr> '' Semper major erit: quantum se effunderit unda.'' <hr> <poem> Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris Prodiit; et licita prodiit illa via. Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique, Tu natae frater vota sororis habet. {{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam Exciderint animo forsitan illa tuo. Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu, Quod tibi fratris amans filia mittit opus. Fama<ref> Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.</ref> Lutetiaca nuper properavit ab urbe {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis. ''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit: At patrias una largius haurit opes. Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis, Pauperies illa saepius arte subit. {{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro: Nec dubito doctus, dives an esse velim. Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus Perferat, & modica transvolet ille mora. O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes! Forsitan hic summos cleri mediteris honores, Quodque vehit secum sacra tiara decus? Falleris: ah! sese frater maioribus aptat: Nuntius ille novi, victor et orbis erit. {{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis; Accipe, sed tanquam vaticinantis opus. Transierat (memini) ter senis messibus aestas, Et ter sena novo fluxerat uva lacu. Annorum fratri fuit haec mensura: colorque, {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat. Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait, Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater Adjecit verbis haec quoque verba meis. {{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit, Si remanet nostri non abiturus amor. In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque; His Germana tibi saepe juvandus ero. Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore: {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces. Hic ego cum starem nuper sub solis obortum: Cum pallent primo sidera pulsa die. Altaque conceptis sine corpore gaudia formis Mens sibi fingendo carperet intus iter. {{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis Extendi in longas area lata vias. Pro segete in campis circum crescebat oriza<ref> Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.</ref>, Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat: Tecta levi cultu: tectisque simillima templa {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos, Hic Pagodum<ref name="amida"> Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.</ref> sedes, Fotoci<ref name="amida" />, Xace<ref name="amida" />, Amidaeque<ref name="amida" />: Nomina sunt ipso barbariora loco. Plurima gens illic circum fuligine tincta. Ad fuligineos tendere visa lacus {{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi; Turba virum lacrimas exigit illa meas. Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras Ut miseros nossem, Japon et Indus erant. Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die: Lucis id accessu (liceat mihi visa referre) ''Xaverius'' primo limine frater erat. Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis Coepit, et in varias concitus ire vias. {{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae<ref> Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.</ref> Coepit et insolitas spargere fontis aquas. Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare, Caeteraque aggestis lignea signa focis. Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer. Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc Moturo placidas esse precamur aquas. Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes. {{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi: Sarcina<ref> Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.</ref> cui dorso decolor Indus erat. Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas, (Si bene conjicio) teque ferebat onus<ref>Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''</ref>; Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido: {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit. Te quoque<ref> Ad Molucas Insulas naufragium patitur.</ref> conspexi diffracta puppe per undas Jactantem tumido brachia lenta mari. Nec tibi caussa metus gens Maurica<ref>Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.</ref> spargere quamvis Dicitur infida dira venena manu. {{Versus|85}}Heu! Pagodas<ref> Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.</ref> timeo: gens est feralis ab arcu: Sed fugies jussum missa sagitta locum. Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora; Saepe gelu<ref> Itinere Meacensi in Japonia.</ref> nudos diriguisse pedes. Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota. Pendula ''Xaverio''<ref> Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.</ref> Christi stat lignea Castro Effigies patriae laus pietasque domus. Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque Dicitur et flexo vota tulisse genu. {{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago, Mistaque cum Christo symbola frater habet. Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis, Et Christi toties perpluet ora liquor. Tempora fac numeres: quoties fuderit imago, {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt. Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis, Non tantum, ut tantus condoceatur, habet; Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae? Mitte, precor, missae sic bene dantur opes. {{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex: En jacet ante tuos India tota pedes, Consule dilutis<ref> Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.</ref> quid turba minutula noxis Mussitet: hic nobis erudiendus, ait Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis. Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem: Nec (''satis est'')<ref> Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.</ref> genitor, proferat ille ''Satis''. Interea frater carae memor usque sororis Vive, licet varias usque ferare plagas, {{Versus|115}}Ibis? (& hoc vereor) patrios, Germane, penates Curaque nec matrem<ref> Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.</ref> visere forsan erit. Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae Totus et exiguo pendet ab aere Japon. Incipe sic sacras titulis augere tabellas, {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat. ''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'': ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. '' Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'': ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola III. <br>Francisca de Jesu Borgiae. == ''Argumentum'' Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat: cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]] Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat. </poem> <hr> ''Altera proponit conspectibus, altera celat.'' <hr> <poem> Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas, Hoc consanguinei mittit amoris opus. Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus? Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes. {{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem Cum tibi Caesarei funeris horror erat. Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta: Insolitus quando pectora flexit Amor. Lux<ref>Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.</ref> fera Caesareis surrepserat orta triumphis {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput. Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae<ref> Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.</ref>: Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit! Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus; Regiaque extremus corpora languor habet. {{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar ''Lambaside''<ref>Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.</ref>, conjux optima vixit! ait. Tu funus curato celer, patrioque sepulcro Defunctae carum conjugis effer onus. Pergis: et ut primum Granatae<ref>Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.</ref> constitit oris {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo. Jamque fides<ref>Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.</ref> petitur, corpusque exangue patescit: Exuvias carae vix bene noscis Herae. Scilicet ora prius nivibus certantia primis, Labraque purpureas vincere nata rosas. {{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent? Nec remanet formae, qui fuit ante, decor. Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis, Diceris in coepto ter siluisse sono. Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis: {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos. Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora? Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent. Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae, Interiora domus, et sine teste, subis. {{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc: Mente tamen, vultus non aditura tuos. Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras: Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent. Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis. Protinus hac coram labiisque oculisque solutis? Diceris in tales prosiluisse sonos. Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro? Quae modo servitiis meta, modusque meis? {{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti? Summa nec Austriacos Justa verentur avos? Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore Quae prius illicium totius orbis eras. Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix? {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis? Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet? Inque redit putrem Caesaris uxor humum? {{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte: Caesaribus potior Christus habendus erat. Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis: Pectoreque affusus quod modo stringit Amor, Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes: {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas. Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit. Talia dicebas: praesens quoque mente precabar, Et tua sum votis vota secuta meis. {{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit? Inque tua aspectus flectere vota meos? Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres, {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu. Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus, Et tibi porrectam tradidit ille manum. Quin etiam ostentans plures sua castra secutos: ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait. {{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae? Vivit<ref>Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.</ref>, et ultrices transiit illa rogos. Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit, Et novus a Christo fluxit in ora rubor. Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta, {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit. Ille reget, flectetque animos, modicoque libello<ref>Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.</ref> Erudiet promptas ad nova bella manus Neve reformides Veneris perrumpere castra, Castaque seposito bella movere toro. {{Versus|85}}Concedet Leonora<ref>Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.</ref> tibi, quam diligis, uxor: Quin etiam fatis officiosa suis. Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus? Et mortis, dices, huic ego causa fui. Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor: {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae. Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit? An contra admisso tergora pulsat equo? Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant, Et sacer egregio Marte triumphet Amor. {{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine<ref> Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.</ref> factus, I bone, quo Jesu te pius ignis agit. Mente licet Stygios verseris saepe per ignes, Flamma<ref>B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.</ref> rogi flammas aggeret illa tuas Haec mea sunt, sed et haec aviae<ref>Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.</ref> pia vota fuere, {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat. Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit? Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores. Nec siluit moriens: uda si fusus in herba Fluminis ad ripam concinit albus olor. {{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli: Injice non timidos in nova castra pedes. Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto. Vinctura emeritas, nec sine luce, comas. Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen, {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis. Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris<ref>Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.</ref> Loiolidum tu Dux Tertius alter eris. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola IV. <br>Honovinga Canisio.== ''Argumentum'' ''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus & consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]] Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! </poem> <hr> ''Damnum latratibus arcet. '' <hr> <poem> Qua prope te Vahalis<ref>Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.</ref>, qua me prope Rhenus<ref>Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.</ref> oberrat, Vicinasque trahunt alter et alter aquas. Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis Forsan et a lacrimis humida facta meis. {{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum: Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas. Attamen apposito chartam siccavimus igni, Quique meo flagrat pectore, juvit Amor. Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer. Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu Nutat, ut incerto puppis itura mari. Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere, Deferat haec prompta scripta tabella nota {{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat, Et face scribentem dirigit ales Amor, Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus Serpit: et accensis ignibus astra micant. Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces. Cum subito coram visa est descendere nubes, Candidus et nubi praevius Ales erat. In manibus frondes oleae, risusque per ora, Pacificum scires quod meditatur opus. {{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva: Obstupui subitos ora tulisse viros. Insolita his facies, attonsi fronte capilli: Velabant imos pallia nigra pedes. Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque: {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat. In dextra calami (calamos hastilia tradant) Jamque parant scriptis bella movere suis. Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen Igniti species pectoris illa fuit, {{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris, Cultoresque novos, officiosa dabit, His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges, Virginitasque albis laeta redibit equis, Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce: {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt. Quid? quod nostra istis vinces Germania castris, Colla gemens duro succubuisse jugo? Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi Ad primos Mystae procubuisse pedes. {{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber<ref>Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.</ref>, Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis Pullatos auges ad nova bella viros, Ergo age, perge nepos istis te jungere castris, {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu. Si heue conjicio magnae praeludia pugnae, Et faciles aditus prima juventa dedit. Scilicet annorum prima, incunabula Christus Surripuit, versus ad pia facta jocis {{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu: Nec teretes cura est exagitare trochos. Privatas pictis aras decorare tabellis, Saepius et Mystam fingere, lusus erat. Parvula sacra facis, dicisque precantia verba: {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas: Ista rudimenti signa fuere tui. Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus Membraque portandas didicere cruces? {{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit, Patrasti parvus qualiacunque puer Saepe, orbi quando jejunia verna redibant, Cum furit Ogygio<ref>Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.</ref> concita turba Deo: Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae, {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis. Tunc ego te didici solis radicibus usum. Oraque gustato continuisse mero. Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit, Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves? {{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas? Ossa tibi, puri caetera lactis habes. Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater, (Si nescis) caecos ducit in arma viros. Arma illis Bacchus positus ferventia mensis: {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae. Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? Nec mihi sit fuso gratior unda mero? Da veniam, mater; licitae patet area pugnae; Hic puer, et miles, victor et esse potest. {{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas: Si pridem est puero laurea parta tibi? Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis. Propositoque Themis<ref>Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.</ref> te trahit alba foro. Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba, {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas, Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem: Materiem, qua sis obsequiosus, habes. Nec male vaticinor: totos saevire per agros, Fama est, et rabidas ire, redire feras. {{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus<ref>Rhenus Germaniae fluvius.</ref> Audiit, et gelidis palluit Ister<ref>Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.</ref> aquis. Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras: Inque fidem veram Nominis<ref>Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.</ref> adde notam. Usque reor, facies: istud Matertera poscit; {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet. Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit, Abstrahor: appliciti foedera junge manu. Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem Linquimus, in curas transeat ille tuas. {{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE In castas artes erudiendus erit. Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis, Nil illi potui dicere, praeter, erit. Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi, {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui. Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu Virginei<ref>Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.</ref> castas corporis abde nives. Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. Hinc calamo trames saepe terendus erit. {{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam Stamine nec pullo, de tribus una soror. Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu, Accola quem Rheni, posteritasque leget: ''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna'' {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.'' ''Depositos cineres lugens Germania servat,'' ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola V. <br>Kostka Deiparae.== ''Argumentum'' ''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve; quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]] </poem> Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates: <hr> ''Nequeunt laxata teneri''. <hr> <poem> Da veniam, caeli decus augustale, MARIA, Si tibi nunc a me littera scripta venit. Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.) Impulit is timidas ad sua jussa manus. {{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans, Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait. Verte alio mentem, precibus contexe coronam; Gratior est Dominae texta corona tuae, Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant; {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet. Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti. Sis mihi cara licet, plusque parente parens. Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater, Urimur: o! quanto pectus ab igne calet, {{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis Lintea sed flammas non domitura meas Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis, Non profecturas quid mihi fertis aquas; Exterius gelido corpus perfunditis imbre: {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest. Optavi quoties velut igni lampas edace, Deficere ante aras, o mea Diva, tuas! Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat Taeda, foret vitae terminus ille meae! {{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis: Majus at in nostro pectore robur habet. Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae? Nec tibi sat noster cognitus extat amor? Proxima lux oritur purae spectabilis aurae: {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos. Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo: Qua caelum peteres, prima sed illa fuit. Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo Tympana: mille tubas audio, mille fides. {{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri. Et fervet tota caelica pompa via. Pars Arabum complet nebuloso compita fumo, Pars liquidum strato lumine vestit iter. Emicat ante alios juvenum lectissima turba: {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) Caesaries, illis purum flavescit in aurum, Oraque formoso candidiora die. Ornat palma manus, humeros bombycina vestis. Pallaque non tactas vincere jussa nives. {{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis, Et superat, quidquid gemmifer orbis habet. Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: Plus fatis aurata conspicienda coma es. Illic, castus Amor pulchra statione moratur. {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit. Quid referam, quali raperis super aethera curru? Qualis hic auriga est, talis an alter erit? Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura Davides<ref>Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.</ref> Solymas conciliare nurus. {{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine<ref> Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.</ref> vates Dicitur ignitis isse per alta rotis. Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem Sustinet, et famula ducit ad astra manu. Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis: Captivo sine me, me sine, mater, abis? Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae, Meque tuos stricta compede vincis Amor. {{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates, Sub pedibusque micant sidera pressa tuis, Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli Panditur occursu janua laxa tuo. O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant? {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco. Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes, Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo. Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum, Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! {{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt, Nequidquam lacrimis imminuenda meis. Scribimus interea: quid enim si temperet ignem, Leniat et quaestus dextera mota meis. At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas! Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae, Facundum digitis sollicitaret ebur? Disserimur votis, et adhuc tellure moramur? Munera ferre tamen qualiacunque juvat {{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto, Pendulaque aestivam vitis opacat humum, Illic formosa te sistis imagine, Virgo, Et quiddam templi textilis instar habes. Illic Loiolidum<ref> Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti</ref> turba exiguissima laudes {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae. Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret, Plenaque purpureis rubra canistra rosis. Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem: Aede sub hac etiam plurimus hospes eram, {{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto: At mihi prae reliquis angulus ille placet. Illic succrescunt dulcem maturius uvae, Mercedemque suae proximitatis habent. Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra, {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono? Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram, Virgineos certans evoluisse globos: Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce Turbinat introrsum, poene canebat, Ave {{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella? Altera sunt cantus, altera dona rosae Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter? Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno: {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua. Angela, quisquis amas, et quisquis in aera<ref>Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.</ref> Vatem Diceris aetherea surripuisse via, Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque Aligerum Kostkam jam prope fecit Amor. {{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis: Me toto, si vis, corpore ferre potes. Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur, Inquit: fac votis annuat illa tuis. Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater; {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem. Cur ego spectator vestrae non advolo pompae, Unus ut e multis pone pedester eam. Insequerer plausus, et longa per atria caeli Angelicum humani voce sonaret Ave. {{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem, Et premerem sacrum Virginis usque latus. Quod si forte aliquis pompa spectator in illa, Quo propior tendit, diceret, ille puer? Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi: {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer. Parce tamen, voto si fors peccavimus isto: Non patitur fraenos, qui violenter amat. Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira, Quae mihi nescio quo pectus amantis agit. {{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem, Comendi justas non habuisse faces. Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs? Caetera concedunt ignibus, ista manent: Quin exile mihi, teneor quo corpore filum {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas? Saepius indignor repetitis ora madere Fletibus, lacrimas criminor ipse meas, Staminibus modicis astringor, aranea, texit Qualia, vel picti qualia Seres<ref> Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.</ref> habent, {{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres Nec pereunt vita fila minuta meae! An quia vita mihi primo pubescit in aevo, Huc parcit saeva Parca<ref>Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: <br>Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. <br>Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. <br>θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.</ref> tulisse manu Inferat: atque utinam ferali forsice telam. {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo. Et prope, ut invideam pubentis floribus horti, Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae. Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra: Flos utinam vitae (dico) sit ille meae! {{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa? Cur numerum lectis non facit ille rosis? Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat Flosculus, interdum vespere laesus obit Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber: {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam; Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas Flore novo castas impediente comas, Candida virgineo gestabas lilia serto, Quaeque regis domini, caelica sceptra manu. {{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi: Certa, precor, fati sint ea signa mei! Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno Japoniamque premat sanguinolentus humum. Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere, {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus. Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti, Deliciasque tuas, deliciasque meas? Non foret ille tibi pretio reddendus eodem; Nec lata quamvis (crede) rediret ope. {{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto, Plusque Viennaea<ref>Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.</ref> vincula blanda mori. Caedere si vellet, contra violentior irem: Verbaque suppetias viribus ista darent. Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam: {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris. Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber, Impedit, et lacrimis humida charta meis. Caetera qui dicat Laurentius<ref>S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.</ref> inter ovantes Facundus pro me nuntius alter erit. {{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; Scit bene, quas vires ignis amoris habet. Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti, Accipe cum votis ultima verba meis. Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus: {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem. Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet, Venarum pulsu languidiore, veni. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VI. <br>Aloysius Aquavivae.== ''Argumentum'' ''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati <?> paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita. SYMBOLUM <poem> [[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]] </poem> Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque: <hr> ''Vivit, si repperit undam.'' <hr> <poem> Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope. Mittit aquae sitiens violento torridus aestu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest. {{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae. Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas. Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret, {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus: Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas, Novimus et fontes, et quae sic currere cogit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet, {{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter. Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit. I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes, {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli. Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta. Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget. {{Versus|25}}Est qui felici<ref name="b">Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.</ref> fons illic labitur unda, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est qui Virgineas<ref name="b"></ref> egerit alter aquas. Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas. Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Jesus<ref>Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.</ref> Matris nomine templa tenet. Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis. Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet. {{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis. Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Edidicit culto mollior esse solo. Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum. {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit! Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat. Interea dum vana queror, fons irrigat urbem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei. {{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor. Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe, {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.) Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris? Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos? {{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua &nbsp; &nbsp; &nbsp; Castilionaei diceris esse soli? Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret. Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus? Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primaque militiae signa fuere novae Neve recusarem, tedis ardentibus urget, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras, {{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus, Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero. Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis. Aspice, ''Lojolidum''<ref>Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.</ref> juvat ut praeludere castris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus. Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor. {{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum<ref>Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.</ref> mea corpora munus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face. Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt. Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque mei pingi lilia<ref>Cum liliis depingi solitus est.</ref> casta manu. Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae. Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color. {{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa. Sive jubes, visam postremis Japonas oris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae. Audacem me fecit Amor: sit copia tantum, {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera. Riccius<ref> Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.</ref> hos Italo perrupit robore vectes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet. Nec vereor tepidis stillantia funera cultris: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat. {{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager. Extera quid memoro? me bella domestica cingunt: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non expectato septus ab hoste premor. Nam pater immeriti clausum me detinet ira, {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit, Credideram certe flecti potuisse rogando: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus. Ivimus in blandas demisso poplite voces: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece. {{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas. Sic ego detineor patriis sine crimine septis? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias. Ah! utinam verum, quod primis mater in annis {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis. Scilicet ut patrio de carcere liber abirem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. {{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aeria properans ad mea vota via Et licet effusis stagnet Benacus<ref>Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.</ref> in undis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter. Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas. Daedalus Icarias<ref>Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret. Cum autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.</ref> cera male finxerat alas? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor, Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tendimus, ''Angelicos''<ref> Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.</ref> efficit iste locus, {{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam? Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Esse queror votis invidiosa meis? I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci: {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos. Interea toto quid versem tempore, quaeras &nbsp; &nbsp; &nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''<ref> Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus ab Angelis et B. Maria cumulatus.</ref> Polonus iter, {{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias; Ne tamen incerto captaret devia gressu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor. Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus, {{Versus|140}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis? {{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris. Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo. Interea causis non apparentibus aeger, {{Versus|150}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet. Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis. Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae {{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras? &nbsp; &nbsp; &nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat. Accitur Medicus, tentatur pollice νena: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae. Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris, {{Versus|160}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest. Parce Parens, natum medico corrumpere potu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine. Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis. {{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor. Nam prope nunc videor Latios accedere muros &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores. Jam videre sacra describere nomen in albo, {{Versus|170}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi, Est etiam, qui me suspiria ducere narret, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis. Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''. {{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos! Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent. Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus: {{Versus|180}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo. Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Effigies rubeis<ref>Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.</ref> conspiciendi notis. Illi saepe meos commendo moestus amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos. {{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor. Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego. Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto? {{Versus|190}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit. Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis. Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''. {{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim, &nbsp; &nbsp; &nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater? Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei. Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque {{Versus|200}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora. Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris. Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis. {{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret. Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis. Fallimur? an toties duro placuisse parenti, {{Versus|210}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit? Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi<ref name="byra"> Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.</ref>, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra<ref name="byra"></ref>, meis. Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet. {{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor. Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat<ref>Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.</ref>. Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc, {{Versus|220}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes. Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit? Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas. {{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus. Attamen expecto, donec, pater optime, Roma &nbsp; &nbsp; &nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae. Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus: {{Versus|230}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae. Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube, Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco. {{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis. Per si quid terris usquam post sacra, Deumque, &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest. Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu. {{Versus|240}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet. Uror, ut accenso peritura bitumine cera &nbsp; &nbsp; &nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua. Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'', fluente, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae. </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VII. <br>Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.== <i>Argumentum. </i> <i>Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.</i> P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]] </poem> Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur, aut volatur. <hr> ''Ne fors oblivia culpent.'' <hr> <poem> Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti'' &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qua tibi vicinas Demera<ref>Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.</ref> volvit aquas: Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Natalem repetit<ref>Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.</ref> scilicet illa locum. {{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis. Te petit, et pictis tua templa micantia votis. &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec illi captat causa fuere vita. Exigui (fateor) constant mea munera charta: {{Versus|10}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas, Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor. Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent. {{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait. Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara &nbsp; &nbsp; &nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit: {{Versus|20}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest. Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque. &nbsp; &nbsp; &nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei. Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus &nbsp; &nbsp; &nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo. {{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat: Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam &nbsp; &nbsp; &nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes. Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago, {{Versus|30}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter. Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo. Protinus egredior portis, circum undique sylvae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis. {{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros. Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'', &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis. Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam) {{Versus|40}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces. Mox ubi conspecta est primum domus addita colli, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit. Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum! {{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago &nbsp; &nbsp; &nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas, Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis &nbsp; &nbsp; &nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri {{Versus|50}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos, Scis, mea lux, inquam, materna<ref>Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.</ref> ut fusus ab alvo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer Sabbata lucebant niveo splendentia cultu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat. {{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi &nbsp; &nbsp; &nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu. Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et pueri molles immaduere genae. His mihi crescebant repetitis corpora votis, {{Versus|60}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Non profecturas induit ille minas. Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et vagus implexo calle viator eram. {{Versus|65}}Cum nigra<ref>Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.</ref> nox caelo praetexitur, humida nimbis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes. Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis {{Versus|70}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes, Interea, Virgo, castris adscribor Jesu: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo. Prima rudimenti tellus Mechlinia<ref>Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.</ref> testis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Haec mores vidit composuitque meos. {{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem) &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas. Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis. Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes<ref>Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.</ref>, {{Versus|80}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor. Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. {{Versus|85}}Scilicet intus<ref>Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.</ref> eras, sed erat quoque parvulus intus: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces. Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Templaque polluto non adeunda pede, Nescio qui memet ''Ferrati''<ref>Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.</ref> nominis aedes {{Versus|90}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus. ''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent. ''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Este solet, votis semper amica meis; {{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae post in natos dividit ille suos. Testis eris<ref>P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.</ref>, Guttiere, cui testata Mariae &nbsp; &nbsp; &nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor, Forsitan orabas primo calefactus Eoo {{Versus|100}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit. Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor. Integra fovisti maternas castra sub ulnas; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit: {{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu. Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri &nbsp; &nbsp; &nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait, Nec mora: laxa togae subter confinia, totus {{Versus|110}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat. Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus? Vincimus hinc, Mater: nudoque<ref>Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.</ref> rosaria collo &nbsp; &nbsp; &nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos. {{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet. Protinus appositi pavefactus imagine serti &nbsp; &nbsp; &nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga. Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos {{Versus|120}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas. Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem, Proruet huc velox, motique citatior aura: &nbsp; &nbsp; &nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent. {{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit. Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe, &nbsp; &nbsp; &nbsp; Impressis figet<ref>Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.</ref> casta trophaea typis. Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas, {{Versus|130}}&nbsp; &nbsp; &nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos: Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. '' ''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, '' &nbsp; &nbsp; &nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. '' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> ==Epistola VIII. <br>Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.== ''Argumentum'' ''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, & campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar. SYMBOLUM. <poem> [[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]] Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! </poem> <hr> ''A Saeculo et usque in Saeculum. '' <hr> <poem> Illa ego transmissis coelo notissima turmis, ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis, Exercent, et adhuc infimus orbis habet. {{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: Ex quo Romani sacras ad Praesulis<ref>Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. <small>''(locus notae certus in editione perditus est.)''</small></ref> arces, ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros. Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo, {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos. Est aliquid palmae, centum crevisse per annos Totque hyemes nitidi sustinuisse coma. Talis ego: talem chari spectate Nepotes, ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor. {{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro, Nescitur praesens unde movetur opus? Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu Semper in hostiles fortis itura globos, Forsan at hic aliquis motus novitate requirat, {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota, Laetitia prodendus amor, victoria luce: Non facit ad palmas littera nigra meas. Sic quoque ''Loiolides''<ref>Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.</ref> rutilo pinxisse colore Fertur, caelitibus quod bene cessit opus. {{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem: Materies oculos exigit illa tuos. Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi Diffusum toto vertice lumen erat Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus, {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos, Scilitet exceptam passa me sustulit ala Peniger, et Jesu nomine pictus Amor. O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre, Nec pigeat scriptis quaeque norare meis. {{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi, Qua structus rutila fronte micabat apex. Aliger occurrit vultuque, habituque decorus, Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait. Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo, {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus. Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu? Infecit castas non tibi ruga genas. Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris, Quaeque illi dederis sidera, visa dabo. {{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu Constitimus claras protinus ante fores. Aurea gemmati prostabant limina valuis, Ostiaque appicto splendidiora Deo<ref>Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.</ref>. Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi; {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus. Mox mihi diducto patuerunt atria poste, Atria conspectus detinuere meos. Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat, Quin fierent oculis pervia quaeque meis. {{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum Agmina, perque gradus stantia cuncta suos. Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes, Ut bello, palma sic quoque primus erat. Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos<ref>Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.</ref> {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu. Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit<ref>Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.</ref>, Abstulerantque meo maxima jussa sinu, Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret, Tradabant docta jusque, piumque manu. {{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis, Primaque Japonicae faxque, salusque plagae. Plurimus hunc populus circumque minutula turba<ref>Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.</ref> Constiterat, sacris lota recenter aquis. Candidulae vestes illis, meliorque parentum {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color. ''Riccius''<ref>Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.</ref> hic etiam, Sinas qui primus in oras Venit, et a Batavis ''Barzius''<ref>Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.</ref> ortus aquis. Vidimus et claros ''Anchietae''<ref>Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.</ref> ad lumina vultus, Cui quondam aequoreas vela dedistis aves. {{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos, Faustaque pacificis bella movere tubis? Hic ''Strada''<ref>Franciscus Strada Hispanus.</ref>, ''Barradas''<ref>Sebasitianus Barradius Lusitanus.</ref>, facundi ''Palmius''<ref>Benedictus Palmius Italus.</ref> oris, ''Augerio''<ref>Edmundus Augerius, et</ref> comes hac parte ''Cotonus''<ref>Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.</ref> erat, Hic etiam, quondam qui Nomine<ref>Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.</ref> notus, & ore {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes. Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt, Vicimus aggestis lucida castra libris. ''Suarius''<ref>Franciscus Suarez Lusitanus.</ref> hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''<ref>Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.</ref>: et tu Ausus es immunda qui sacer ire via<ref>Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.</ref>. {{Versus|85}}''Pazius''<ref>Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.</ref> oratas clarus quoque nomine Divae, Aptabat Latios ad sua scripta modos. Caetera quid referam? longum est memorare quot illic Spectandos dederint aurea castra duces. Interea medio qua se locus explicat ignes {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces: Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis, Cingebatque sacras laurea vitra comas. Ante alios isthic ''Antonius''<ref>Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.</ref> emicat: illi Heu! male quam nomen criminis horror erat. {{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt, Lignaque in arsuros non reditura rogos. Vidimus affusam deno quater ordine turmam<ref>Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.</ref>, Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas, Vidimus ''Henricum''<ref>Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.</ref> pictoque in sanguine vultus, {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit. Plurimus hic etiam Japon<ref>Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.</ref>, seu clarior igni, Fortior aut pota saepe superstes aqua. Has ego dum coram lucentes conspicor umbras, Visaque ''Mastrilli''<ref>Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.</ref> Martyris umbra fuit, {{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago<ref>lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.</ref>, Saepius extremis facta medela malis Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis. Quae properus casto pollice legit Amor, Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet, {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro<ref>Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.</ref>. Plurima praetereo: vos facto insistite calli, Si patrum virtus, si pia facta movent. Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis: Elige, quo demum quisque manere velis. {{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat Dissimilis proavo facta pudenda nepos? Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto: ''Loiolides'' nullus degener esse potest. Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago, {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor. Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare? Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.'' Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.'' {{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:'' ''Materies pugnae convenit illa meae.'' ''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,'' ''Illius renuam signa, probrumque sequi?'' Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor. Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas. Is tecum innumeri militis instar erit. Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati: Nec mea mobilibus tradite verba Notis. {{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos: Ist locus crebro fulminis igne tonat. Tutius est imas gressu percurrere valles: Aureus hoc vobis calle praeivit Amor. Si tamen et formam fors expediatis? et unde, {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter ''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo, ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit. Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo: Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament. {{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis, Perque male affusas non minuantur aquas<ref>B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.</ref>. Interea saeclo primum, labente, secundi Dux etiam vobis ''Mutius''<ref>''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''</ref> alter eat. Ille novos cunctis feliciter inchoet annos, {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos. Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis, Supremum emoriens clanxerit albus olor: Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,'' ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.'' </poem> ===Notae=== <small><references /></small> F I N I S 0m6tua6mzni0sxka2t2yq548q8fkytw 104 82436 272640 266350 2026-06-27T21:31:34Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> caesa illic sationes fuerint factae , sine dubio ususfructus extinguitur. § 5.— Si massae ususfructus legetur, et ex ea vasa sint facta, vel contra, Cassius apud Urse- ium scribit, interire usumfructum; quam senten- tiam puto veram. § 6.— Proinde et ornamentum dissolutum aut transfiguratum extinguit usumfructum. § 7.—In navis quoque usufructu Sabinus scri- bit, si quidem per partes refecta sit, usumfru- ctum non interire; si autem dissoluta sit, licet iisdem tabulis nulla praeterea adiecta restaurata sit, usumfructum extinctum. Quam sententiam puto veriorem, nam etsi domus <ref>capita vel, inserta la Vulg</ref> fuerit restitu- ta, ususfructus extinguitur. § 8.— Quadrigae usufructu legato, si unus ex equis decesserit , an extinguatur ususfructus, quaeritur; ego puto multum interesse, equorum, an quadrigae ususfructus sit legatus ; nam si equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non remanebit, quoniam quadriga esse desiit, '''11.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.-'' nisi alius ante diem legati cedentem substitutus sit. '''12.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' <ref>alia, Hal</ref> ''ad Sabinum.—'' Si cui balnei ususfructus legatus sit,et testator habitationem hoc fecerit, vel si tabernae , et diaetam fecerit, dicendum est, usumfructum ex- tinctum. § 1.— Proinde et si histrionis reliquerit usum- fructum,et eum ad aliud ministerium transtule rit, extinctum esse usumfructum, dicendum erit. '''13.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.—''Si fructu- arius <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> messem fecit , et decessit, stipulam, quae in messe <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> iacet, heredis eius esse Labeo ait, spicam, quae terra teneatur, domini fundi esse, fructumque percipi spica aut foeno caeso, aut uva ademta, aut excussa olea, quamvis non- dum tritum frumentum, aut oleum factum, vel vindemia coacta sit. Sed ut verum est, quod de olea excussa scripsit, ita aliter observandum de ea olea, quae per se deciderit. Iulianus ait,fru- ctuarii fructus tunc fieri, quum eos perceperit, bonae fidei autem possessoris mox, quam a solo separati sint. '''14.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum.-'' Exce- pta capitis minutione vel morte, reliquae causae vel pro parte interitum ususfructus recipiunt. '''15.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.-'' In- terdum proprietarius ad libertatem perducet, si forte ususfructus fuerit tamdiu legatus, quamdiu manumittatur; nam incipiente proprietario manu- mittere extinguetur ususfructus.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 37i4u51dlgxva1dy5hcuy8j17wux45n 104 83794 272633 2026-06-27T12:00:33Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{c|AD S. P. Q. BRVXELL. PROSPHON.}}</noinclude>partim {{sc|Politica}}, partim {{sc|Miscellanea}}, quæ addidi, totum conatus Vrbis Statum Ordinémque complecti. In ſeriis ſic quidem amœnus fui, qui Litterarum Genius eſt ; in amœnis ferius, ut argumentum poſcebat. Ad ſummam, quemadmodùm {{sc|Bruxellæ}} Veſtræ impendi ingenium ; ita nunc ſolenni formulâ {{sc|Dedico Consecroq.}} ut totus Veſter ſim, Veſter vivam, Veſter moriar : beneficio ſic Veſtro etiam poſt fata victurus, {{brn|3}} {{c|ERYCIVS PVTEANVS</br> {{sc|Bamelrodivs}}}} {{brn|3}} <poem>''Lovanii, in Arce, Kal. Martiis,'' ∞. IↃC. XLVI.</poem><noinclude>{{d|PRÆ-}}</noinclude> t0crtbl2zw5wsra6s2dn5m94vw9y9wx 104 83795 272636 2026-06-27T20:01:22Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" /></noinclude>{{t2|PRÆFATIO}} {{c|DE CAVSSA SCRIPTIONIS,}} {{c|{{magnitudo|NOMINE ET VSV GRIPHI,|120}}}} {{c|OMINE ET MYSTERIO SEPTENARII}} {{c|{{magnitudo|AD PRÆTOREM VRBIS.|120}}}} [[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 26 crop).jpg|100px|left|alt=V]]''T ferius eſſem, ludere Carmine jam ſenex volui, an valui ? & ad Litterarum delicias blando velut poſt liminio reverti. Argumentum'' {{sc|Vrbs Bruxella}} ''fuit ; ſed'' {{sc|Septenaria}}, ''calamúmque hunc meum, Elogiis Principum imharentem, numeri nobilitate ad ſe traxit. Hîc ego natus quidem non ſum ; notus tamen : ac proinde tanquàm alteram nactus Patriam, Civis videri volui, veros ubi Amicos inveneram ; pietatémque ſcribendo profiteri, ubi Litteris & pretium, & honos erat. In titulum'' {{sc|Griphvs}} ''placuit, Septies Septenis extenſus Diſtichis : que mysterii in ſe redeuntis non ſumma tantùm, ſed & venuſtas est, tot miracula continens, quot ipſa Heptas modis in Regimine Urbis variatur. Eſt autem'' {{sc|Griphvs}} ''(quo & Auſonius in Ternariouſus) Gracè γρίφο, ſive yρίπο,'' ſagena, ''vel'' rete, & Sermonem implicatum, adeóque Ænigmati ſimilem, in nodum conſtringit. ''Hujuſmodi laqueis Homerum periiſſe, etiam Archias Poeta teſtatur :'' <poem>::Μαιονίδης γρίφοις ίχθυβόλων ἔθανεν. ::Piſcantum laqueis Mæonides periit.</poem><noinclude>{{d|''Sed''}}</noinclude> ku71nqjnby7edq6cqrpfhykdasiadqm 104 83796 272637 2026-06-27T20:25:37Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{c|PRÆFATIO.}}</noinclude>''Sed Ænigma jocoſum erat,'' {{sc|Griphvs}} ''ſerius, ut Iulius Pollux diſtinguit. Apta ſic quidem, imò aſtimanda Clearchi apud Athenaum verba : τῶν γρίφων ἡζήτησις ἐκ άλλοτρία φιλοσοφίας ἐςí'' : Griphorum perſcrutatio à Philoſophia neutiquam aliena eſt. ''Quid etiam ? Uſum ejus in conviviis maximè fuiſſe, ſatis conſtat. Eſſe adhuc optem : & quanto vera hilaritatis fructu ! Sanè etiam interfercula & pocula philoſophari liceat, crapulam alibi temulentiámque amœnâ ſeveritate cohibere. Ad rem, ritúmque eundem'' Scirpi, ''vel'' Sirpi ''faciunt : quemadmodùm'' Sirpare ''Veteribus innectere & colligere. Sed mihi etiam extra convivium'' {{sc|Griphvs}} ''placuit :'' {{sc|Griphvs}} ''verè'' {{sc|Palladivs}} ''; qui'' {{sc|Vrbis Palladiæ}} ''pracipuos Septenarios, non fruſtrà olim inſtitutos, repraſentaret. His profectò'' {{sc|Brvxella, Brvxella}} ''eſt, Magna, Pulchra, Potens, ad Romana Vrbis exemplum, Palladis numero, & omine evecta. Romana, inquam, qua, ut Septem Colles murorum ambitu ; ita Orbem terrarum imperio complexa est.'' {{sc|Gripho}} ''etiam'' {{sc|Lvmina}} ''ſua adjecta ſunt ; ne vel Antiquitas in crepuſculo mysterii ſui, vel Novitas in diluculo encomii laboraret. Scribendi interim hoc genus, cujuſmodi ſit, & quam in partem doctrina vergat, ambiguo pendebit judicio. Alius, Hiſtoricum eſſe, cùm rerum memoria ac momenta ab origine referantur : alius, Politicum, atque ſtatum Urbis Regimine ſuo deſcriptum eſſe : alius , Poëticum ; Carmine enim, velut fundamento, ſubſiſtere. Alius fortaßis aliter. Ut quiſque volet : mihi Myſticum, & ſic Mixtum est ; titulo ſimplex, argumento varium, & ipsâ ſterilitate ſuâ ſæcundum. An brevius ?'' {{sc|Palladivm}} ''eſt : ſed ipſam'' {{sc|Vrbem Palladiam}} ''eſſe, numerus oſtendit.''<noinclude>{{d|SEP-}}</noinclude> royq92pnebrqq0t28sh9s8h4lre31k7 104 83797 272638 2026-06-27T20:52:03Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" /></noinclude>{{t2|SEPTIES SEPTEM</br> {{magnitudo|HEPTADVM,|150}}</br> QUÆ GRIPHO COMPREHENDVNTVR,</br> {{magnitudo|SYNOPSIS.|120}}}} <div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2;"> <poem> [[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 28 crop).jpg|50px|left|alt=S]]{{sc|eptem}} Litteræ in nomine Vrbis, Divi, & Divæ Tutelaris. Septem hîc aliquando eodem tempore hoſpites Reges. Septem olim Arces. Septem Dynaſtæ. Septem Tribus Nobilium. Septemviri Patricii. Ter Septe qui ad Septemviratum nominantur. Septem Toparchæ Lacenſes. Ter Septem in Magiſtratu Viri. Septem Curiæ Collegia. Septem Conſulares cauſſæ. Septem Iudices Vccleani. Septem Tribunalia Regia. Septem Senatores Curiæ Brabanticæ. Septem Primores Scribæ. Septem Accenſi. Septem Nobilium Conclavia. Septem Indigetes. Septem Parœciæ. Septem minores Scholæ. Septem S. Spiritûs Menſæ. Septem Dei Domus. Septem Xenodochia. Bis Septem D. Virginis Statuæ, Miraculis claræ. Septem Organa Horaria. Septem Nocturni Vigiles. Septem Aulœdi. Quater Septem Tympanotribæ. Septem Circuitrices. Septem Pronubæ. Septem Obſtetrices. Septem Libitinariæ. Septem Veſpillones. Septem Anni Vidui. Septem Portæ. Septem Colles. Septem Stagna.</poem></div><noinclude>{{d|Bis}}</noinclude> 8id1bnar9c61oipsnqa1wrruh844pkp 104 83798 272639 2026-06-27T20:58:49Z Em-GdM 26341 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '<div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2;"> <poem>Bis Septem Fora. Septem in Forum Magnum Publicæ viæ. Septem Occultæ. Septem ibidem ejuſdem ſtructuræ Domus. Septem Majores Turres. Septem turris Civicæ Fornices. Septem Nuptialia Atria. Septem Putei Coronati. Ter Septem in Vrbe Fontes. Septem in Curia. Septem Sennæ Divortia. Bis Septem Pontes. {{sc|Septem}} omnia, & hinc omina felicitatis.</poem></d... 272639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Em-GdM" />{{c|SYNOPSIS}}</noinclude><div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2;"> <poem>Bis Septem Fora. Septem in Forum Magnum Publicæ viæ. Septem Occultæ. Septem ibidem ejuſdem ſtructuræ Domus. Septem Majores Turres. Septem turris Civicæ Fornices. Septem Nuptialia Atria. Septem Putei Coronati. Ter Septem in Vrbe Fontes. Septem in Curia. Septem Sennæ Divortia. Bis Septem Pontes. {{sc|Septem}} omnia, & hinc omina felicitatis.</poem></div> <hr> ERYCIO PVTEΑΝΟ BAMELRODIO , Confiliario, Historiographo, & Professori Regio , Arcis Lovaniensis Prefecto , SEPTENARIOS BRVXELLENSES B eruenti ac publicanti. RUXELLAM , PVTEANE , SEPTIFORMEM Rebus omnibus insuis adumbras, Et quicquid puto nesciebat Ipsa, Ipfi reddis , & exhibes videndum : Totúmque abfuerat, nisi eruißes. Ecquid Hac Tibi ? Vindicem suorum Agnofcit, PVTEANE , Te bonorum. GVILIELM VS BVRIVS , Patriæ fuæ nomine, hoc SEPTENARIO gratias agebat. INVITATIVNCVLA AD SEPTENARIORVM LECTIONEM. I juvat Historia, huncNumerorum pellege GRIPH VM : G.G.T. ERY<noinclude></noinclude> meurb524i9k2pfxvbfeh21o4cj97c2f 272671 272639 2026-06-28T07:33:22Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{c|SYNOPSIS}}</noinclude><div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2;"> <poem>Bis Septem Fora. Septem in Forum Magnum Publicæ viæ. Septem Occultæ. Septem ibidem ejuſdem ſtructuræ Domus. Septem Majores Turres. Septem turris Civicæ Fornices. Septem Nuptialia Atria. Septem Putei Coronati. Ter Septem in Vrbe Fontes. Septem in Curia. Septem Sennæ Divortia. Bis Septem Pontes. {{sc|Septem}} omnia, & hinc omina felicitatis.</poem></div> <hr> {{c|{{magnitudo|ERYCIO PVTEΑΝΟ|150}}}} {{c|{{magnitudo|BAMELRODIO,|120}}}} {{c|{{magnitudo|''Conſiliario, Hiſtoriographo, & Profeſſori Regio, Arcis Lovanienſis Prefecto,|110}}}} {{c|{{magnitudo|SEPTENARIOS BRVXELLENSES|120}}}} {{c|{{magnitudo|eruenti ac publicanti.|110}}}} {{brn|2}} <poem>[[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 29 crop).jpg|50px|left|alt=B]]{{sc|rvxellam, Pvteane, Septiformem}} ''Rebus omnibus in ſuis adumbras,'' ''Et quicquid puto neſciebat Ipſa,'' ''Ipſi reddis, & exhibes videndum :'' ''Totúmque abfuerat, nisi eruißes.'' ''Ecquid Hac Tibi ? Vindicem ſuorum'' ''Agnoſcit,'' {{sc|Pvteane}}, ''Te bonorum.''</poem> {{c|:::::{{sc|Gvilielmvs Bvrivs}}, Patriæ ſuæ nomine,</br> :::::hoc {{sc|Septenario}} gratias agebat.}} <hr> {{c|{{magnitudo|INVITATIVNCVLA|110}}}} {{c|{{magnitudo|AD SEPTENARIORVM|120}}}} {{c|LECTIONEM.}} {{dropinitial|S|2.5em}}I juvat Hiſtoria, hunc Numerorum pellege {{sc|Griphvm}} : Quot legis hîc Numeros, tot legis Hiſtorias. {{c|:::::::::::G. G. T.}}<noinclude>{{d|ERY}}</noinclude> ieplz1bwi1hyxsjs8y0pxmzexxt4x3m 272679 272671 2026-06-28T11:58:44Z Em-GdM 26341 272679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{rh||SYNOPSIS.|}}</noinclude><div style="-moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2;"> <poem>Bis Septem Fora. Septem in Forum Magnum Publicæ viæ. Septem Occultæ. Septem ibidem ejuſdem ſtructuræ Domus. Septem Majores Turres. Septem turris Civicæ Fornices. Septem Nuptialia Atria. Septem Putei Coronati. Ter Septem in Vrbe Fontes. Septem in Curia. Septem Sennæ Divortia. Bis Septem Pontes. {{sc|Septem}} omnia, & hinc omina felicitatis.</poem></div> <hr> {{c|{{magnitudo|ERYCIO PVTEΑΝΟ|150}}}} {{c|{{magnitudo|BAMELRODIO,|120}}}} {{c|{{magnitudo|''Conſiliario, Hiſtoriographo, & Profeſſori Regio, Arcis Lovanienſis Prefecto,|110}}}} {{c|{{magnitudo|SEPTENARIOS BRVXELLENSES|120}}}} {{c|{{magnitudo|eruenti ac publicanti.|110}}}} {{brn|2}} <poem>[[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 29 crop).jpg|50px|left|alt=B]]{{sc|rvxellam, Pvteane, Septiformem}} ''Rebus omnibus in ſuis adumbras,'' ''Et quicquid puto neſciebat Ipſa,'' ''Ipſi reddis, & exhibes videndum :'' ''Totúmque abfuerat, nisi eruißes.'' ''Ecquid Hac Tibi ? Vindicem ſuorum'' ''Agnoſcit,'' {{sc|Pvteane}}, ''Te bonorum.''</poem> {{c|:::::{{sc|Gvilielmvs Bvrivs}}, Patriæ ſuæ nomine,</br> :::::hoc {{sc|Septenario}} gratias agebat.}} <hr> {{c|{{magnitudo|INVITATIVNCVLA|110}}}} {{c|{{magnitudo|AD SEPTENARIORVM|120}}}} {{c|LECTIONEM.}} {{dropinitial|S|2.5em}}I juvat Hiſtoria, hunc Numerorum pellege {{sc|Griphvm}} : Quot legis hîc Numeros, tot legis Hiſtorias. {{c|:::::::::::G. G. T.}}<noinclude>{{d|ERY}}</noinclude> 0j344tt0zrgrn6ueiy4wy8nhhi7uvmb 104 83799 272641 2026-06-27T22:05:57Z Liliana Torres Condori 32220 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' '''16'''. IDEM ''libro V. Disputationum ''.- Si sub con- ditione mihi legatus sit ususfructus , medioque tempore sit penes heredem, potest heres usumfructum alii legare; quae res facit, ut, si condi- tio extiterit mei legati, ususfructus ab herede re- lictus finiatur. Quodsi ego usumfructum amisero, non revertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fuerat, quia ex diversis testamentis ius coniunctionis non contingit. '''17'''. IULIAN... 272641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> '''16'''. IDEM ''libro V. Disputationum ''.- Si sub con- ditione mihi legatus sit ususfructus , medioque tempore sit penes heredem, potest heres usumfructum alii legare; quae res facit, ut, si condi- tio extiterit mei legati, ususfructus ab herede re- lictus finiatur. Quodsi ego usumfructum amisero, non revertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fuerat, quia ex diversis testamentis ius coniunctionis non contingit. '''17'''. IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' . - Si tibi fundi ususfructus pure, proprietas autem sub conditio- ne Titio legata fuerit, pendente conditio- ne dominium proprietatis acquisieris, deinde conditio extiterit, pleno iure fundum Titius habebit, neque interest, quod detracto usufructu proprietas legata sit; enim dum proprie- tatem acquiris, ius omne legati ususfructus amisisti. '''18'''. POMPONIUS ''libro III. <ref>alia, Hal</ref> ad Sabinum''. - Si servo hereditario ante aditam hereditatem lega- tus ususfructus fuisset, magis placet, adita here- ditate eum usumfructum ad te transire, nec inter- ire quasi mutato dominio, quia nec dies ante cesserit , quam tu heres extiteris ; '''19'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale'' . -neque ususfructus, neque iter actusve dominii mutatione amittitur . '''20'''. PAULUS ''libro XV. ad Plautium ''. - Is , qui usumfructum habet, si tantum utatur, quia exi- stimet se usum tantum habere, an usumfructum retineat? Et siquidem sciens se usumfructum ha- bere, tantum uti velit, nihilo minus et frui vide- tur, si vero ignoret, puto eum amittere fructum; non enim ex eo, quod habet, utitur, sed ex eo, quod putavit se habere . '''21'''. MODESTINUS'' libro III. <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> Differentiarum ''. -Si ususfructus civitati legetur, et aratrum in ea inducatur <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref>, civitas esse desinit, ut passa est Carthago ; ideoque quasi morte desinit habere usumfructum . '''22'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Quintum Mucium.'' -Si mulieri usus domus legatus sit, et illa trans mare profecta sit, et constituto tempore ad amit-tendum usum abfuerit, maritus vero domo usus fuerit, retinetur nihilo minus usus; quemadmo- dum si familiam suam in domu <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> reliquisset, ea-que peregrinaretur. Et hoc magis dicendum est, si uxorem in domu <ref>In, omitela Hal.</ref> reliquerit maritus, quum ipsi marito usus domus legatus sit. '''23'''. IDEM ''libro XXVI. ad Quintum Mucium ''. -Si ager, cuius ususfructus noster sit, flumine vel mari inundatus fuerit, amittitur ususfructus, quum etiam ipsa proprietas eo casu amittatur; ac<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 91gxh4hv8en9me1n93peapblne4oex0 272642 272641 2026-06-27T22:06:20Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''16'''. IDEM ''libro V. Disputationum ''.- Si sub con- ditione mihi legatus sit ususfructus , medioque tempore sit penes heredem, potest heres usumfructum alii legare; quae res facit, ut, si condi- tio extiterit mei legati, ususfructus ab herede re- lictus finiatur. Quodsi ego usumfructum amisero, non revertetur ad legatarium, cui ab herede pure legatus fuerat, quia ex diversis testamentis ius coniunctionis non contingit. '''17'''. IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' . - Si tibi fundi ususfructus pure, proprietas autem sub conditio- ne Titio legata fuerit, pendente conditio- ne dominium proprietatis acquisieris, deinde conditio extiterit, pleno iure fundum Titius habebit, neque interest, quod detracto usufructu proprietas legata sit; enim dum proprie- tatem acquiris, ius omne legati ususfructus amisisti. '''18'''. POMPONIUS ''libro III. <ref>alia, Hal</ref> ad Sabinum''. - Si servo hereditario ante aditam hereditatem lega- tus ususfructus fuisset, magis placet, adita here- ditate eum usumfructum ad te transire, nec inter- ire quasi mutato dominio, quia nec dies ante cesserit , quam tu heres extiteris ; '''19'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale'' . -neque ususfructus, neque iter actusve dominii mutatione amittitur . '''20'''. PAULUS ''libro XV. ad Plautium ''. - Is , qui usumfructum habet, si tantum utatur, quia exi- stimet se usum tantum habere, an usumfructum retineat? Et siquidem sciens se usumfructum ha- bere, tantum uti velit, nihilo minus et frui vide- tur, si vero ignoret, puto eum amittere fructum; non enim ex eo, quod habet, utitur, sed ex eo, quod putavit se habere . '''21'''. MODESTINUS'' libro III. <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> Differentiarum ''. -Si ususfructus civitati legetur, et aratrum in ea inducatur <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref>, civitas esse desinit, ut passa est Carthago ; ideoque quasi morte desinit habere usumfructum . '''22'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Quintum Mucium.'' -Si mulieri usus domus legatus sit, et illa trans mare profecta sit, et constituto tempore ad amit-tendum usum abfuerit, maritus vero domo usus fuerit, retinetur nihilo minus usus; quemadmo- dum si familiam suam in domu <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> reliquisset, ea-que peregrinaretur. Et hoc magis dicendum est, si uxorem in domu <ref>In, omitela Hal.</ref> reliquerit maritus, quum ipsi marito usus domus legatus sit. '''23'''. IDEM ''libro XXVI. ad Quintum Mucium ''. -Si ager, cuius ususfructus noster sit, flumine vel mari inundatus fuerit, amittitur ususfructus, quum etiam ipsa proprietas eo casu amittatur; ac<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> topdvtangs0tqvp2rb8goh836je0d24 104 83800 272644 2026-06-27T22:26:25Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ne piscando quidem retinere poterimus usumfru-ctum. Sed quemadmodum, si eodem impetu dis-cesserit aqua, quo venit, restituitur proprietas, ita et usumfructum restituendum, dicendum est. '''24.''' IAVOLENUS ''libro III. ex Posterioribus'' <ref>alia, Hal</ref> Labeonis .— Quum usumfructum horti haberem, flumen hortum occupavit, deinde ab eo recessit; ius quoque ususfructus restitutum esse Labeoni videtur, quia id solum perpetuo eiusdem iuris mansisset . Ita id verum puto, si flumen inunda- tione hortum occupavit; nam si alveo mutato in- de manare coeperit, amitti usumfructum existi- mo, quum is locus alvei publicus esse coeperit, neque in pristinum statum restitui possit <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> . § 1. —Idem iuris <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> itinere et actu custodien- dum esse ait Labeo; de quibus rebus ego idem, quod in usufructu sentio . § 2.—Labeo: nec si summa terra sublata ex fundo meo et alia regesta esset, idcirco meum so- lum esse desinit, non magis, quam stercorato agro. '''25'''. POMPONIUS ''libro XI. ex Variis Lectioni-'' bus.— Placet, vel certae partis, vel pro indiviso usumfructum non utendo amitti . '''26'''. PAULUS'' libro I. ad Neratium''.— Si ager ab hostibus occupatus , servusve captus liberatus fuerit, iure postliminii restituetur ususfructus . '''27'''. IDEM ''libro I. Manualium'' .— Si servus, in quo ususfructus alienus est, noxae dedatur a do-mino proprietatis usufructuario, liberabitur con-fusa <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> servitute proprietatis comparatione . '''28'''. IDEM libro XIII. <ref>In, omitela Hal.</ref> ad Plautium . — Si ususfructus <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> alternis annis legetur, non posse non utendo eum amitti, quia plura sunt legata. '''29'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>quia separari potest, omitelas Hal</ref> ad Sabinum''—. Pomponius quaerit, si fundum a me proprietarius conduxerit, eumque fundum vendiderit Seio non deducto usufructu, an usumfructum per emtorem retineam? Et ait, licet proprietarius mihi pensio- nem solverit, tamen usumfructum amitti, quia non meo nomine, sed suo fruitus est emtor. Tene- ri plane mihi ex locato proprietarium, quanti mea interfuit, id factum non esse; quamquam si a me conductum usumfructum quis alii locaverit, reti- netur ususfructus; sed si proprietarius eum lo casset suo nomine, dicendum amitti, non enim meo nomine fruitur colonus .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jbcvih8rsguwclwosmkrxpivleygd99 2 83801 272645 2026-06-27T22:29:55Z 配合比全额更好（说说而已） 32758 Paginam instituit, scribens 'Salve!Ego sum 配合比全额更好（说说而已）.' 272645 wikitext text/x-wiki Salve!Ego sum 配合比全额更好（说说而已）. qfxtumt846smtevnzgc4vtfa8saef1e 104 83802 272646 2026-06-27T23:07:46Z Liliana Torres Condori 32220 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 1.— Sed si emtum a me usumfructum proprie- tarius vendidisset, an <ref>alia, Hal</ref> amitterem usumfru-ctum, quaerendum est. Et puto amitti, quoniam et hic non ut a me emto fruitur fundi emtor . § 2.— Idem Pomponius quaerit, si legatum mihi usumfructum rogatus sim tibi restituere , an per <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> te frui videar, nec amittatur ususfructus? Et ait, dubitare se de hac quaestione; sed est ve-... 272646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> § 1.— Sed si emtum a me usumfructum proprie- tarius vendidisset, an <ref>alia, Hal</ref> amitterem usumfru-ctum, quaerendum est. Et puto amitti, quoniam et hic non ut a me emto fruitur fundi emtor . § 2.— Idem Pomponius quaerit, si legatum mihi usumfructum rogatus sim tibi restituere , an per <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> te frui videar, nec amittatur ususfructus? Et ait, dubitare se de hac quaestione; sed est ve- rius , quod Marcellus notat, nihil hanc rem fidei- commissario nocere , suo enim nomine utilem actionem eum habiturum . 30. GAIUS libro VII. ad Edictum provinciale. — Caro et corium mortui pecoris in fructu non est, quia mortuo eo ususfructus extinguitur. '''31'''. POMPONIUS ''libro IV. <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> ad Quintum Mu—'' cium. Quum gregis ususfructus legatus est, et usque eo numerus pervenit gregis, ut grex non intelligatur, perit ususfructus . '''{{t3|TIT . V}}''' {{c|DE USUFRUCTU EARUM RERUM, QUAE USU CONSUMUNTUR VEL MINUUNTUR}} '''1'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum'' . — Sena- tus censuit , ut omnium rerum, quas in cuiusque patrimonio esse constaret, ususfructus legari pos- sit; quo Senatusconsulto inductum videtur, ut earum rerum, quae usu tolluntur vel minuuntur, possit ususfructus legari . '''2'''. GATUS'' libro VII. ad Edictum provinciale.''— Sed de pecunia recte caveri oportet his, a quibus eius pecuniae ususfructus legatus erit . § 1.— Quo Senatusconsulto non id effectum est, ut pecuniae ususfructus proprie <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> esset; nec enim naturalis ratio auctoritate Senatus commu- tari potuit, sed remedio introducto coepit quasi ususfructus haberi . '''3'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum ''.—Post quod <ref>In, omitela Hal.</ref> omnium rerum ususfructus legari pote- rit; an et nominum? Nerva negavit, sed est ve- rius , quod Cassius et Proculus existimant, posse legari. Idem tamen Nerva, ipsi quoque debitori posse usumfructum legari , scribit, et remittendas ei <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> usuras ; '''4'''. PAULUS ''libro I. ad Neratium'' —.ergo cautio etiam ab hoc exigenda erit . '''5.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum''.—Hoc Senatusconsultum non solum ad eum pertinet , qui pecuniae usumfructum vel ceterarum rerum, quas habuit, legavit, verum et si fuerint alienae. § 1.— Si pecuniae sit ususfructus legatus vel aliarum rerum, quae in abusu consistunt, nec<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2kc42mec2gdgt0h77lkkr2g12lmo4pu 104 83803 272647 2026-06-28T00:18:45Z Liliana Torres Condori 32220 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' cautio interveniat, videndum, finito usufructu an pecunia, quae data sit, vel ceterae res, quae in absumtione sunt, condici possint. Sed si quidem adhuc constante usufructu cautionem quis velit condicere, dici potest, omissam cautionem posse condici incerti condictione; sed si <ref>alia, Hal</ref> finito usu- fructu, ipsam quantitatem Sabinus putat posse condici ; quam sententiam et Celsus libro octavo decimo Digestorum probat; quae mihi non... 272647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> cautio interveniat, videndum, finito usufructu an pecunia, quae data sit, vel ceterae res, quae in absumtione sunt, condici possint. Sed si quidem adhuc constante usufructu cautionem quis velit condicere, dici potest, omissam cautionem posse condici incerti condictione; sed si <ref>alia, Hal</ref> finito usu- fructu, ipsam quantitatem Sabinus putat posse condici ; quam sententiam et Celsus libro octavo decimo Digestorum probat; quae mihi non inar- guta videtur. § 2.— Quae in usufructu pecuniae diximus vel ceterarum rerum, quae sunt in abusu, eadem et in usu dicenda sunt; nam idem continere usum pecuniae et usumfructum, et Iulianus scribit, et Pomponius libro octavo <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> de stipulationibus . ''' 6.''' IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' .—Si tibi decem millia legata fuerint, mihi eorundem decem millium ususfructus, fient quidem tua tota decem millia, sed mihi quinque numerari debebunt ita, ut tibi caveam, tempore mortis meae aut capitis deminutionis restitutum iri. Nam et si fundus tibi legatus fuisset, et mihi eiusdem fundi ususfructus, haberes tu quidem totius fun- di proprietatem, sed partem cum usufructu, par-tem sine usufructu; et non heredi, sed tibi cave-rem boni viri arbitratu . § 1.— Sed si duobus eorundem decem millium ususfructus legatus fuerit, quina millia accipient, et invicem et <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> heredi satisdabunt. '''7'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''—Si vini, olei; frumenti ususfructus legatus erit, proprietas ad legatarium transferri debet, et ab eo cautio desideranda est, ut, quandoque is mor tuus aut capite deminutus sit, eiusdem qualitatis res restituatur, aut aestimatis rebus certae pecu- niae nomine cavendum est; quod et commodius est. Idem scilicet de ceteris quoque rebus, quae usu <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> continentur, intelligemus . '''8'''. PAPINIANUS'' libro XVII. <ref>In, omitela Hal.</ref> Quaestionum''.— Tribus heredibus institutis usumfructum quinde-cim millium Titio legavit, et duos ex heredibus iussit pro legatario satisdare; placebat, utile es- se cautionis quoque legatum, nec refragari Se- natusconsultum, quia cautio non impediretur, et esse alterum legatum velut certi, alterum incer- ti . Ususfructus itaque nomine partem pecuniae petendam ab eo, qui satis accepit a coherede, in- certique cum eodem agendum, si satis non dedis-set. Eum vero , qui satis praestitit, ac propter mo- ram coheredis satis non accepit, neque fructus <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> nomine interim teneri propter Senatusconsultum neque actione incerti, quia coheredi satisdedit. Illud etiam nobis placet, legatarium cogendum promittere. Finito autem usufructu si coheredes ex causa fideiussoria convenirentur, eos<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ltc35kf7gp7xt6ktfsgfllzhhwk608s 272648 272647 2026-06-28T00:19:21Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>cautio interveniat, videndum, finito usufructu an pecunia, quae data sit, vel ceterae res, quae in absumtione sunt, condici possint. Sed si quidem adhuc constante usufructu cautionem quis velit condicere, dici potest, omissam cautionem posse condici incerti condictione; sed si <ref>alia, Hal</ref> finito usu- fructu, ipsam quantitatem Sabinus putat posse condici ; quam sententiam et Celsus libro octavo decimo Digestorum probat; quae mihi non inar- guta videtur. § 2.— Quae in usufructu pecuniae diximus vel ceterarum rerum, quae sunt in abusu, eadem et in usu dicenda sunt; nam idem continere usum pecuniae et usumfructum, et Iulianus scribit, et Pomponius libro octavo <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> de stipulationibus . ''' 6.''' IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' .—Si tibi decem millia legata fuerint, mihi eorundem decem millium ususfructus, fient quidem tua tota decem millia, sed mihi quinque numerari debebunt ita, ut tibi caveam, tempore mortis meae aut capitis deminutionis restitutum iri. Nam et si fundus tibi legatus fuisset, et mihi eiusdem fundi ususfructus, haberes tu quidem totius fun- di proprietatem, sed partem cum usufructu, par-tem sine usufructu; et non heredi, sed tibi cave-rem boni viri arbitratu . § 1.— Sed si duobus eorundem decem millium ususfructus legatus fuerit, quina millia accipient, et invicem et <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> heredi satisdabunt. '''7'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''—Si vini, olei; frumenti ususfructus legatus erit, proprietas ad legatarium transferri debet, et ab eo cautio desideranda est, ut, quandoque is mor tuus aut capite deminutus sit, eiusdem qualitatis res restituatur, aut aestimatis rebus certae pecu- niae nomine cavendum est; quod et commodius est. Idem scilicet de ceteris quoque rebus, quae usu <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> continentur, intelligemus . '''8'''. PAPINIANUS'' libro XVII. <ref>In, omitela Hal.</ref> Quaestionum''.— Tribus heredibus institutis usumfructum quinde-cim millium Titio legavit, et duos ex heredibus iussit pro legatario satisdare; placebat, utile es- se cautionis quoque legatum, nec refragari Se- natusconsultum, quia cautio non impediretur, et esse alterum legatum velut certi, alterum incer- ti . Ususfructus itaque nomine partem pecuniae petendam ab eo, qui satis accepit a coherede, in- certique cum eodem agendum, si satis non dedis-set. Eum vero , qui satis praestitit, ac propter mo- ram coheredis satis non accepit, neque fructus <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> nomine interim teneri propter Senatusconsultum neque actione incerti, quia coheredi satisdedit. Illud etiam nobis placet, legatarium cogendum promittere. Finito autem usufructu si coheredes ex causa fideiussoria convenirentur, eos<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> kzlwg33rsvzmotp94h8g9snieqsd9fg 104 83804 272649 2026-06-28T00:23:37Z Trooper57 22870 /* Proofread */ 272649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Trooper57" />{{rh|138|{{sc|GeorgI MarcgravI}}}}</noinclude><noinclude>tos</noinclude> longum, con{{s}}tans è foliis latis, elliptica figura, brunni coloris ob{{s}}curi, {{s}}triatis, quibus qua{{s}}i pulvis cinereus aper{{s}}us: h{{ae}}c complicata invicem con{{s}}tituunt illud corpus turbinatum: {{s}}ingulis autem diebus, unum, duo aut tria folia {{s}}e pandunt, {{s}}ur{{s}}um ver{{s}}us {{s}}e convolvendo, nam turbinatum corpus dependet. Subter foliis his expan{{s}}is apparent {{s}}ex, {{s}}eptem aut octo flores, ordine juxta {{s}}e po{{s}}iti, ex albo flave{{s}}centes, quilibet duos circiter digitos longus, {{s}}capus autem {{s}}imilis parv{{ae}} {{s}}caph{{ae}}, cujus pars quia infidet exortui {{s}}uo, fit prora, altera extremitas puppis, ex quâ prominent quinque foliola angu{{s}}ta, figuram habentia illius in{{s}}trumenti quo naut{{ae}} utuntur in humectandis velis: eminenti autem è puppi floris digiti longitudine, ex albo flave{{s}}centia, {{et}} in ambitu lateritio colore fimbriata: in medio porro eorum flamen luteum cra{{s}}{{s}}u{{s}}culum infidet, figura baculi cum nodo in extremitate, quali incedunt nigrit{{ae}}. Dimidia autem parte {{s}}caph{{ae}} tegmine {{s}}ubtenditur a prora incipiendo, ut in {{s}}caphis no{{s}}tris lu{{s}}oriis: {{s}}ub hoc tegmine intus in {{s}}capha manna {{s}}eu lentus humor continetur, ad tactum frigidus, {{s}}aporis mellei, con{{s}}i{{s}}tentia {{et}} colore {{s}}imilis albumini ovi recen{{s}}is; in hoc humore ortum {{s}}umunt quinque illa foliola cum flamine: delearantur formic{{ae}} admodum i{{s}}to nectare. Flores hos {{s}}equuntur fructus ordine {{et}} arte juxta {{s}}e po{{s}}iti, quilibet brevi pediculo nitens, {{et}} o{{s}}tentans primo in umbelico {{s}}uo florem, qui po{{s}}tea decidit: fructus autem indies augentur. Continentur plerumque in uno ramo, decem, duodecim, quatuordecim aut {{s}}edecim numero, ut ita una planta proferat {{s}}eptuaginta aut octuaginta, quos virides {{s}}inunt donec flave{{s}}cere incipiant. Fructus autem ju{{s}}tam magnitudinem nactus magnitudinem habet cucumeris no{{s}}tratis oblongus {{et}} trilaterus qua{{s}}i, corio cra{{s}}{{s}}iori tectus, quod facillimè in tres partes digitis {{s}}e dividi {{et}} detrahi {{s}}init. Pulpa mollis e{{s}}t in{{s}}tar butyri, medullam qua{{s}}i cucumeris per medium {{s}}ecundum longitudinem habens: boni e{{s}}t {{s}}aporis {{et}} frequenti{{s}}{{s}}imè comeditur vel {{s}}olus vel cum farina Mandioca, vel coctus {{et}} frictus in oleo aut butyro. Ramus autem ille fructibus onu{{s}}tus intereà dum illi mature{{s}}cunt augetur, {{et}} ad duorum pedum aut majorem longitudinem excre{{s}}cit, flore{{s}}que {{s}}emper protrudit ex corpore illo foliaceo, {{s}}ed qui decidunt {{s}}ine {{s}}pe fructus, nam una planta non facit plus fructuum quam nutrire {{et}} ad augmentum perducere pote{{s}}t. Maturis porro fructibus ramus cum illis ab{{s}}cinditur, ut {{et}} tota planta: nam una planta unum tantùm vivit annum {{et}} {{s}}emel tantùm facit fructum; {{s}}api{{s}}{{s}}imè quoque accidit ut antequam fructus maturi {{s}}int planta cadat {{et}} pereat ni fulcris {{s}}u{{s}}tentetur. {{s}}ive autem cadat {{s}}ive pr{{ae}}cidatur perinde e{{s}}t; nam antequam {{s}}ene{{s}}cat planta filius unus aut alter ex radice natus e{{s}}t {{et}} ad{{s}}tat parenti, morientique {{s}}uccedit {{et}} {{s}}ic in infinitum propagatio hujus plant{{ae}} {{s}}uccedit; ideo maximi horti aluntur his plantis pleni: nam {{s}}emel facta plantatione ulteriùs non opus e{{s}}t labore. Toto anno fructus habetur venalis. {{sc|Annotatio.}} Iconem fructus dedimus in de{{s}}criptione Americ{{ae}} lib. {{sc|xv.}} quam hic repetendam non duximus. {{sc|Banana,}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus ''Pacobucu'', Congen{{s}}ibus ''Quibuca quiancacala'' {{et}} fructus ''Tincondo quiancacala.'' Tota planta ut ''Pacoeira'', at turbinatum illud floriferum corpus paulo minus e{{s}}t, {{et}} flores parum differunt: {{s}}unt enim duos circiter digitos longi ex albo lutei coloris, {{et}} dulcis odoris: e{{s}}tque floris {{s}}capus non in{{s}}tar {{s}}caph{{ae}}, {{s}}ed rectus, attamen cavus, repr{{ae}}{{s}}entans canoam Bra{{s}}ilien{{s}}ium; {{s}}ex foliola angu{{s}}ta prominentia è puppi, figur{{ae}} ut in pr{{ae}}cedenti, {{et}} eju{{s}}dem coloris, {{s}}ed flamen in medio dee{{s}}t: medietas anterior cano{{ae}} etiam tegitur cavo tegmine albo-flave{{s}}cente. Eodem autem modo ut in Pacoer{{ae}} (nimirum octo, novem aut decem digitos) plerumque autem non ita cra{{s}}{{s}}i; {{et}} {{s}}unt curvi {{s}}ive lunati; {{et}} {{s}}ub{{s}}tantia {{s}}icciores quoque {{et}} ita meliores ad coquendum aut fricandum. {{sc|Inaia Gvacviba}} cujus fructus ''Inajaguacu'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus: In Congo vocatur ''Ejaquiam-butu'' {{et}} fructus ''Quiti inga quiambutu:'' Palma nucifera, Lu{{s}}itanis **Coquiero,** {{et}} fructus illius ''Coco:'' qui tribus {{s}}uis foraminulis larvam repr{{ae}}{{s}}entat. Arbor caudice raro recto, {{s}}ed plerumque incurvato, quatuor, quinque, {{s}}ex aut etiam {{s}}eptem pedes cra{{s}}{{s}}o, triginta, quadraginta {{et}} interdum quinquaginta pedes alto. Cortex cinereus in{{s}}tar juglandis {{et}} qua{{s}}i vibicibus hinc inde tran{{s}}ver{{s}}im per ambitum notatus. Lignum ejus nullius u{{s}}us, con{{s}}tat enim ex meris filamentis {{et}} e{{s}}t dulce qua{{s}}i lacteo {{s}}ucco turgens, unde arbore c{{ae}}{{s}}a à formicis expetitur. Caret ramis. In {{s}}ummitate quindecim, octodecim, viginti aut plura habet folia magna, alata, in orbem di{{s}}per{{s}}a, partim {{s}}urrecta, partim protenta, partim dependentia, grati a{{s}}pectus. In exordio {{s}}uo h{{ae}}c folia alata texturâ quâdam ve{{s}}tita {{s}}unt naturali, ob{{s}}curè gry{{s}}ei coloris, qua{{s}}i crudum textum cannabinum e{{s}}{{s}}et, {{et}} {{s}}ucce{{s}}{{s}}u temporis h{{ae}}c textura {{s}}e {{s}}olvit {{s}}ub{{s}}equente altera {{et}} à vento circumagitur. Quodlibet folium alatum longum e{{s}}t circiter {{s}}edecim pedes Rhenandicos, ac in exortu pedem circiter cra{{s}}{{s}}um, di{{s}}{{s}}ectum in alas ordine juxta {{s}}e po{{s}}itas {{et}} oppo{{s}}itas: quodlibet tale folium circiter tres pedes longum {{et}} longius, duos digitos latum {{et}} ver{{s}}us extremitatem, angu{{s}}tius, acuminatum, habens in medio {{s}}ecundum longitudinem nervum offeum flave{{s}}centem, ac tran{{s}}ver{{s}}im ordine {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imas {{s}}trias virides (ut {{et}} ip{{s}}um e{{s}}t) {{pt|ac-|actum }}<noinclude>{{d|tum}}</noinclude> b5b23u2yj9161oxcr8w1c10cvaoyewt 104 83805 272650 2026-06-28T00:52:27Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mandati non acturos; non enim suscepisse man-njdatum, sed voluntati paruisse, denique cautionis legato liberatos . De illo nec diu tractandum fuit, secundum legatum, id est cautionis, non here- dum videri, sed eius, cui pecuniae ususfructus relictus est, cuique testator prospicere voluit, et cuius interesse credidit, fideiussores non suo periculo quaerere . '''9.''' PAULUS ''libro I. ad Neratium.''— In stipula- tione de reddendo usufructu pecuniae duo soli casus interponuntur, mortis et capitis deminutionis, '''10.''' ULPIANUS ''libro LXXIX. <ref>alia, Hal</ref> ad Edictum.'' — quoniam pecuniae usus <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> aliter amitti non potest, quam his casibus . § 1. Si usus tantum pecuniae legatus sit, quia in hac specie usus appellatione etiam fructum contineri magis accipiendum est, stipulatio ista erit interponenda. Et quidam aiunt, non ante hanc interponi stipulationem, quam data fuerit pecunia; ego autem puto, sive antea, sive postea ea pecunia data sit, tenere stipulationem. '''11'''. IDEM ''libro XVIII. ad Sabinum ''. — Si lanae alicui legatus sit ususfructus , vel odorum, vel aromatum, nullus videtur ususfructus in istis iu-re constitutus, sed ad Senatusconsultum erit de-scendendum, quod de cautione eorum loquitur. '''12'''. MARCIANUS ''libro III. <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> Institutionит.'' — Quum pecunia erat relicta Titio ita, ut post mor-tem legatarii ad Maevium rediret, quamquam <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> adscriptum sit, ut usum eius Titius haberet , proprietatem tamen ei legatam, et usus mentio- nem factam <ref>In, omitela Hal.</ref>, quia erat restituenda ab eo pe-cunia post mortem eius, Divi Severus et Antoni- nus rescripserunt. TIT . VI SI USUSFRUCTUS PETATUR <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref>, VEL AD ALIUM PERTINERE NEGETUR '''1'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum ''—.Si fundo fructuario servitus debeatur, Marcellus li-bro octavo apud Iulianum Labeonis et Nervae sententiam probat existimantium, servitutem quidem eum vindicare non posse, verum usumfru-ctum vindicaturum, ac per hoc vicinum, si non patiatur uti frui. § 1. —Ususfructus legatus adminiculis eget, si-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> dkxsfgolv5mbuafnl7v309waw3twuw3 104 83806 272651 2026-06-28T01:47:52Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ne quibus uti frui quis non potest; et ideo si usus- fructus legetur, necesse est tamen, ut sequatur eum aditus, usque adeo, ut si quis usumfructum loci leget ita, ne heres cogatur viam praestare, inutiliter hoc adiectum videatur. Item si usufru- ctu legato iter ademtum sit, inutilis est ademtio, quia <ref>alia, Hal</ref> semper sequitur usumfructum. § 2. Sed si ususfructus sit legatus, ad quem aditus non est <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> per hereditarium fundum, ex testamento utique agendo fructuarius conseque-tur, ut cum aditu sibi praestetur ususfructus . § 3. Utrum autem aditus tantum et iter, an vero et via debeatur fructuario legato ei usufru-ctu, Pomponius libro quinto dubitat; et recte pu-tat, prout ususfructus perceptio desiderat, hoc ei praestandum. § 4.Sed an et alias utilitates et servitutes ei heres praestare debeat, puta luminum et aqua- rum, an vero non? Et puto eas solas praestare compellendum, sine quibus omnino uti non pot- est; sed si cum aliquo incommodo utatur, non es-se praestandas . '''2'''. POMPONIUS'' libro V. ad Sabinum'' .- Si ab herede ex testamento fundi ususfructus petitus sit, qui arbores deiecisset, aut aedificium demo-litus esset, aut aliquo modo deteriorem usumfru-ctum fecisset aut servitutes imponendo, aut vici-norum praedia liberando, ad iudicis religionem pertinet, ut inspiciat, qualis ante iudicium acce- ptum fundus fuerit, ut usufructuario hoc, quod interest, ab eo servetur. '''3'''. IULIANUS'' libro VII. <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> Digestorum.'' Qui usumfructum traditum sibi ex causa fideicom- missi desiit in usu habere tanto tempore, quanto, si legitime eius factus esset, amissurus eum fue- rit, actionem ad restituendum eum habere non debet; est enim absurdum, plus iuris habere eos <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref>, qui possessionem duntaxat ususfructus, non etiam dominium adepti sint. '''4'''. IDEM'' libro XXXV. Digestorum ''. - Fundus detracto usufructu legatus est Titio, et eiusdem fundi ususfructus Sempronio sub conditione; di- xi interim cum proprietate usumfructum esse, licet placeat, quum detracto usufructu fundus legatur, apud heredem usumfructum esse, quia paterfamilias , quum detracto usufructu fundum legat, et alii usumfructum sub conditione , non hoc agit, ut apud heredem ususfructus remaneat. '''5'''. ULPIANUS ''libro XVII. ad Edictum <ref>In, omitela Hal.</ref>.''-Uti frui ius sibi esse solus potest intendere, qui ha- bet usumfructum; dominus autem fundi non pot- est, quia qui habet proprietatem, utendi fruendi ius separatum non habet. Nec enim potest ei suus fundus servire; de suo enim, non de alieno iure quemque agere oportet. Quamquam enim actio negativa <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> domino competat adversus fructua<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 47rvny1ntz2t0ua88ywi12ufvhucrbp 104 83807 272652 2026-06-28T02:28:04Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rium, magis tamen de suo iure agere videatur, quam alieno, quum invito se negat ius esse uten-di <ref>alia, Hal</ref> fructuario, vel sibi ius esse prohibendi. Quodsi forte qui agit, dominus proprietatis non sit, quamvis fructuarius ius utendi <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> non habet, vincet tamen iure, quo possessores sunt potiores , licet nullum ius habeant <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> . 1. — Utrum autem adversus dominum dunta- xat in rem actio usufructuario competat, an etiam adversus quemvis possessorem, quaeritur . Et Iu-lianus <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> libro septimo <ref>In, omitela Hal.</ref> Digestorum scribit, hanc actionem adversus quemvis possessorem ei competere; nam etsi fundo fructuario servitus debeatur, fructuarius non servitutem, sed usum-fructum vindicare debet adversus vicini fundi dominum . § 2.— Si partis fundi ususfructus constituatur, potest de eo in rem agi, sive vindicet quis usum-fructum, sive alii neget. § 3. —In his autem actionibus, quae de usufru- ctu aguntur, etiam fructus venire, plus quam manifestum est. § 4.— Si post litem de usufructu contestatam fuerit finitus ususfructus, an alterius fructus de- sinant deberi? Et puto desinere; nam et si mor-tuus fuerit fructuarius , heredi eius actionem praeteritorum duntaxat fructuum dandam Pom- ponius libro quadragesimo scribit. ['''6.''' ] <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> Fru-ctuario , qui vicit, omnis causa restituenda est; et ideo si servi fuerit ususfructus legatus , quidquid ex re fructuarii vel ex operis suis consecutus est, possessor debebit restituere . § 5.— Sed et si forte tempore ususfructus amissus est, alio quidem possidente, alio autem liti se offerente, non sufficit eum usumfructum iterum renovare, verum cavere quoque eum de evictio- ne ususfructus <ref>quia separari potest, omitelas Hal</ref> oportet. Quid enim, si servum aut fundum is , qui possidebat, pignori dedit, isque ab eo, qui pignori accepit, iure uti prohi- betur? Debebit itaque habere cautum. § 6.— Sicut fructuario in rem confessoriam agenti fructus praestandi sunt, ita et proprieta- tis domino, si negatoria actione utatur. Sed in omnibus ita demum , si non sit possessor , qui agat, nam et possessori competunt; quod si possident, nihil fructuum nomine consequentur. Quid ergo officium erit iudicis , quam hoc, ut securus consequatur fructuarius fruendi licentiam, pro prietatis dominus ne inquietetur? '''6'''. ['''7'''.] PAULUS ''libro XXI. ad Edictum ''. — Qui de usufructu iudicium accepit, si desierit possi- dere sine dolo, absolvetur; quodsi liti se obtulit, et quasi possessor actionem de usufructu accepit, damnabitur .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lwkjsqdsdn2kc6f3fl0dpjtsmrtxofr 104 83808 272653 2026-06-28T03:17:41Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ei conditionem, et cum viro habitaturam; quod et Pomponius libro quinto probat . '''9'''. PAULUS'' libro III. ad Sabinum.''- Ceterarum quoque rerum usu legato dicendum est, uxorem cum viro in promiscuo usu eas res habere posse. '''10'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>alia, Hal</ref> ad Sabinum ''.-Si habitatio legetur, an perinde sit, atque si usus, quaeritur. Et effectu quidem idem paene esse le- gatum usus et habitationis et Papinianus consen-sit libro octavo decimo Quaestionum. Denique donare non poterit, sed eas personas recipiet, quas et usuarius; ad heredem tamen nec ipsa transit, nec non utendo amittitur, nec capitis deminutione. § 1. Sed si χρῆσις [usus] sit relicta, an usus sit, videndum; et Papinianus libro septimo <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> Responsorum ait, usum esse, non etiam fructum re-lictum. § 2. Sed si sic relictus sit: «illi domus ususfructus habitandi causas, utrum habitationem so- lam, an vero et usumfructum habeat, videndum; et Priscus, et Neratius putant, solam habitatio-nem legatam; quod est verum. Plane si dixisset testator: «usum habitandi causa», non dubitare-mus, quin valeret. § 3.-Utrum autem unius anni sit habitatio, an usque ad vitam, apud veteres quaesitum est. Et Rutilius , donec vivat, habitationem competere ait; quam sententiam et Celsus probat libro octa-vo decimo <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> Digestorum. § 4. Si usus fundi sit relictus, minus utique esse, quam fructum, longeque ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref>, nemo dubitat. Sed quid in ea causa sit, videndum; et Labeo ait, habitare eum in fundo posse, dominumque prohibiturum illo venire, sed colonum non prohi- biturum, nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit. Ceterum si urbanam fami- liam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est . Idem Labeo ait, et cella vinaria, et olearia eum solum usurum , dominum vero invito eo non usurum. '''11'''. Gatus ''libro II. <ref>In, omitela Hal.</ref> Rerum quotidianarum'' sive Aureorum .-Inque eo fundo hactenus ei mo- rari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his, per quos opera rustica fiunt, impedi- mento sit; nec ulli alii ius, quod habet, aut dere, aut locare, aut gratis concedere potest. '''12'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> ad Sabinum'' .Plenum autem usum debet habere, si et villae, et praetorii ei relictus est. Venire plane <ref>quia separari potest, omitelas Hal</ref> pro- prietarium ad fructus percipiendos, magis dicendum est; et per tempora fructuum colligendorum etiam habitare illic posse, admittendum est. § 1.Practer habitationem , quam habet , cui<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> c15ddjcfil2qbq1bqhapw1pzrv73pva 272654 272653 2026-06-28T03:20:54Z Liliana Torres Condori 32220 272654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ei conditionem, et cum viro habitaturam; quod et Pomponius libro quinto probat . '''9'''. PAULUS'' libro III. ad Sabinum.''— Ceterarum quoque rerum usu legato dicendum est, uxorem cum viro in promiscuo usu eas res habere posse. '''10'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>alia, Hal</ref> ad Sabinum ''.—Si habitatio legetur, an perinde sit, atque si usus, quaeritur. Et effectu quidem idem paene esse le- gatum usus et habitationis et Papinianus consen-sit libro octavo decimo Quaestionum. Denique donare non poterit, sed eas personas recipiet, quas et usuarius; ad heredem tamen nec ipsa transit, nec non utendo amittitur, nec capitis deminutione. § 1.— Sed si χρῆσις [usus] sit relicta, an usus sit, videndum; et Papinianus libro septimo <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> Responsorum ait, usum esse, non etiam fructum re-lictum. § 2.— Sed si sic relictus sit: «illi domus ususfructus habitandi causas, utrum habitationem so- lam, an vero et usumfructum habeat, videndum; et Priscus, et Neratius putant, solam habitatio-nem legatam; quod est verum. Plane si dixisset testator: «usum habitandi causa», non dubitare-mus, quin valeret. § 3.— Utrum autem unius anni sit habitatio, an usque ad vitam, apud veteres quaesitum est. Et Rutilius , donec vivat, habitationem competere ait; quam sententiam et Celsus probat libro octa-vo decimo <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> Digestorum. § 4.— Si usus fundi sit relictus, minus utique esse, quam fructum, longeque ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref>, nemo dubitat. Sed quid in ea causa sit, videndum; et Labeo ait, habitare eum in fundo posse, dominumque prohibiturum illo venire, sed colonum non prohi- biturum, nec familiam, scilicet eam, quae agri colendi causa illic sit. Ceterum si urbanam fami- liam illo mittat, qua ratione ipse prohibetur, et familiam prohibendam eiusdem rationis est . Idem Labeo ait, et cella vinaria, et olearia eum solum usurum , dominum vero invito eo non usurum. '''11'''. Gatus ''libro II. <ref>In, omitela Hal.</ref> Rerum quotidianarum'' sive Aureorum .-Inque eo fundo hactenus ei mo- rari licet, ut neque domino fundi molestus sit, neque his, per quos opera rustica fiunt, impedi- mento sit; nec ulli alii ius, quod habet, aut dere, aut locare, aut gratis concedere potest. '''12'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> ad Sabinum'' .Plenum autem usum debet habere, si et villae, et praetorii ei relictus est. Venire plane <ref>quia separari potest, omitelas Hal</ref> pro- prietarium ad fructus percipiendos, magis dicendum est; et per tempora fructuum colligendorum etiam habitare illic posse, admittendum est. § 1.—Practer habitationem , quam habet , cui<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jdyxud1dea77p2qbvave1qveqy9tbpv 104 83809 272655 2026-06-28T04:02:31Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> usus datus est, deambulandi quoque et gestandi ius habebit . Sabinus et Cassius, et lignis ad usum quotidianum, et horto, et pomis, et oleribus, et floribus , et aqua usurum, non usque ad compen-dium, sed ad usum, scilicet non usque ad abu- sum. Idem Nerva; et adiicit, stramentis etiam usurum, sed neque foliis, neque oleo, neque fru-mento, neque frugibus usurum. Sed Sabinus et Cassius et Labeo et Proculus hoc amplius etiam ex his, quae in fundo nascuntur, quod ad victum sibi suisque <ref>alia, Hal</ref> sufficiat, sumturum, et ex his , quae Nerva negavit. Iuventius, etiam cum con-vivis et hospitibus posse uti. Quae sententia mi- hi vera videtur; aliquo enim largius cum usuario agendum est pro dignitate eius, cui relictus est usus . Sed utetur is, ut puto, duntaxat in villa. Pomis autem, et oleribus, et floribus, et lignis ,videndum, utrum eodem loco utatur duntaxat, an etiam in oppidum ei deferri possint? Sed me-lius est accipere, et in oppidum deferenda; neque enim grave onus est horum, si abundent in fundo. § 2.— Sed si pecoris ei usus relictus est, puta gregis ovilis , ad stercorandum usurum duntaxat Labeo ait; sed neque lana, neque agnis, neque lacte usurum; haec enim magis in fructu esse. Hoc amplius etiam modico lacte usurum puto, neque enim tam stricte interpretandae sunt vo- luntates defunctorum . § 3.— Sed si boum armenti usus relinquatur, omnem usum habebit et ad arandum, et ad cete- ra, ad quae boves apti sunt. § 4.— Equitii quoque legato usu videndum, ne <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> et domare possit, et ad vehendum subiugo uti. Ét si forte auriga fuit, cui usus equorum re- lictus est, non puto eum Circensibus his usurum, quia quasi locare eos videtur; sed si testator sciens,eum huius esse instituti et vitae, reliquit, videtur etiam de hoc usu sensisse. § 5.— Si usus ministerii alicui fuerit relictus , ad suum ministerium utetur, et ad liberorum con- iugisque, (neque) videbitur alii concessisse, si simul cum ipsis utatur. Quamquam si filiofami-lias usus servi sit relictus vel servo, patri domi- nove acquisitus, <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> ipsius duntaxat usum exi- gat <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref>, non etiam eorum, qui sunt in potestate. § 6.— Operas autem servi usuarii non locabit, neque alii utendo concedet; et ita Labeo. Quem-admodum enim concedere alii operas poterit, quum ipse uti debeat? Idem tamen Labeo putat, si fundum conduxerit quis, usuarium servum pos- se ibi operari. Quid enim interest, in qua re ope- ra eius utatur? Quare et si lanam conduxerit usuarius expediendam, poterit etiam per usua- rias ancillas opus perficere; idemque, si vesti-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> eiltzfc5p5vhav13ide5sbwu16qs716 104 83810 272656 2026-06-28T04:36:59Z Liliana Torres Condori 32220 /* Emendata */ 272656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> menta texenda redemerit, vel insulam vel navem fabricandam , poterit ad haec operis uti usua- rii <ref>alia, Hal</ref> . Nec offendetur illa Sabini sententia, ancil- lae usu dato ad lanificium eam non mitti <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> , nec ex operis mercedem capi, sed sibi lanam fa-cere iure cogere; sibi enim facere videtur, qui non operas eius locavit, sed opus, quod conduxit, expediit ; idem et Octavenus probat. '''13'''. GAIUS'' libro VII. ad Edictum provinciale .'' — Sed ipsi servo ancillaeve pro opera mercedem imponi posse, Labeoni placet . '''14'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> ad Sabinum.—''Per servum usuarium si stipuler, vel per tradi- tionem accipiam, an acquiram, quaeritur, si ex re mea, vel ex operis eius. Et, si quidem ex ope-ris eius, non valebit, quoniam nec locare operas eius possumus; sed si ex re mea, dicimus servum usuarium stipulantem, vel per traditionem acci-pientem mihi acquirere, quum hac opera eius utar. § 1.— Ususfructus, an fructus legetur, nihil interest; nam fructui et usus inest, usui fructus deest; et fructus quidem sine usu esse non potest, usus sine fructu potest. Denique si tibi fructus deducto usu legatus sit, inutile esse legatum, Pomponius libro quinto ad Sabinum scribit; et si forte usufructu legato fructus adimatur, totum videri ademtum scribit. ['''15'''.] <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> Sed si fructus si- ne usu, videri constitutum <ref>In, omitela Hal.</ref>, qui et ab initio constitui potest. Sed si fructu <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> legato usus adi- matur, Aristo scribit, nullam esse ademtionem; quae sententia benignior est. § 2.— Usu legato si eidem fructus legetur, Pom-ponius ait confundi eum cum usu. Idem ait, et si tibi usus, mihi fructus legetur, concurrere nos in usu, me solum fructum habiturum. § 3.— Poterit autem apud alium esse usus, apud alium fructus sine usu, apud alium proprietas ; veluti si qui habet fundum, legaverit Titio usum, mox heres eius tibi fructum legaverit, vel alio modo constituerit . '''15'''. ['''16'''. ] PAULUS libro III. ad Sabinum''.V Fundi usu legato licebit usuario et ex penu, quod in annum duntaxat sufficiat, capere; licet mediocris praedii eo modo fructus consumantur, quia et domo, et servo ita uteretur, ut nihil alii fructuum nomine superesset. § 1.— Sicut is, cui usus fundi legatus est, quo minus dominus agri colendi causa ibi versetur,<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> b9thapwggqx8yo3asijhtm8sdpapo9i 272657 272656 2026-06-28T04:37:52Z Liliana Torres Condori 32220 272657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>menta texenda redemerit, vel insulam vel navem fabricandam , poterit ad haec operis uti usua- rii <ref>alia, Hal</ref> . Nec offendetur illa Sabini sententia, ancil- lae usu dato ad lanificium eam non mitti <ref>vei aliena ab eo, omitelos acertadamente Hal</ref> , nec ex operis mercedem capi, sed sibi lanam fa-cere iure cogere; sibi enim facere videtur, qui non operas eius locavit, sed opus, quod conduxit, expediit ; idem et Octavenus probat. '''13'''. GAIUS'' libro VII. ad Edictum provinciale .'' — Sed ipsi servo ancillaeve pro opera mercedem imponi posse, Labeoni placet . '''14'''. ULPIANUS ''libro XVII. <ref>Fi, segun Br., deduei, Taur</ref> ad Sabinum.—''Per servum usuarium si stipuler, vel per tradi- tionem accipiam, an acquiram, quaeritur, si ex re mea, vel ex operis eius. Et, si quidem ex ope-ris eius, non valebit, quoniam nec locare operas eius possumus; sed si ex re mea, dicimus servum usuarium stipulantem, vel per traditionem acci-pientem mihi acquirere, quum hac opera eius utar. § 1.— Ususfructus, an fructus legetur, nihil interest; nam fructui et usus inest, usui fructus deest; et fructus quidem sine usu esse non potest, usus sine fructu potest. Denique si tibi fructus deducto usu legatus sit, inutile esse legatum, Pomponius libro quinto ad Sabinum scribit; et si forte usufructu legato fructus adimatur, totum videri ademtum scribit. ['''15'''.] <ref>Idem Popmponius seribit, omitenias otros en Hal.</ref> Sed si fructus si- ne usu, videri constitutum <ref>In, omitela Hal.</ref>, qui et ab initio constitui potest. Sed si fructu <ref>Fi. segun Br., deduci, Taur</ref> legato usus adi- matur, Aristo scribit, nullam esse ademtionem; quae sententia benignior est. § 2.— Usu legato si eidem fructus legetur, Pom-ponius ait confundi eum cum usu. Idem ait, et si tibi usus, mihi fructus legetur, concurrere nos in usu, me solum fructum habiturum. § 3.— Poterit autem apud alium esse usus, apud alium fructus sine usu, apud alium proprietas ; veluti si qui habet fundum, legaverit Titio usum, mox heres eius tibi fructum legaverit, vel alio modo constituerit . '''15'''. ['''16'''. ] PAULUS libro III. ad Sabinum''.V Fundi usu legato licebit usuario et ex penu, quod in annum duntaxat sufficiat, capere; licet mediocris praedii eo modo fructus consumantur, quia et domo, et servo ita uteretur, ut nihil alii fructuum nomine superesset. § 1.— Sicut is, cui usus fundi legatus est, quo minus dominus agri colendi causa ibi versetur,<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> adn2x9efcalzhzrtb6bsgk9j0ae3ekj 104 83811 272658 2026-06-28T05:13:31Z Liliana Torres Condori 32220 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' prohibere non potest, alioquin et frui dominum prohibebit, ita nec heres quidquam facere debet, quo minus is , cui usus legatus est, utatur, ut bonus paterfamilias uti debet . 16. [17.) РOMPONIUS libro V. ad Sabinum . Si ita legatus esset usus fundi, ut instructus esset, earum rerum, quae instrumento fundi essent, pietario para cultivar el campo, porque de otra suerte impedirá también que el dueño usufructúe, asi tampoco debe el heredero h... 272658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Liliana Torres Condori" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> prohibere non potest, alioquin et frui dominum prohibebit, ita nec heres quidquam facere debet, quo minus is , cui usus legatus est, utatur, ut bonus paterfamilias uti debet . 16. [17.) РOMPONIUS libro V. ad Sabinum . Si ita legatus esset usus fundi, ut instructus esset, earum rerum, quae instrumento fundi essent, pietario para cultivar el campo, porque de otra suerte impedirá también que el dueño usufructúe, asi tampoco debe el heredero hacer cosa alguna por la que no use aquel a quien se legó el uso, como debe usar un buen padre de familia. 16. [17.] РоMPONIO; Comentarios á Sabino, libro V. Si se hubiese legado el uso de un fundo de suerte que estuviese provisto de los enseres, perinde ad legatarium usus pertinet, ac si nomi- el uso de aquellas cosas, que sirviesen de enseres natim ei earum rerum usus legatus fuisset. del fundo, pertenece al legatario, lo mismo que si especialmente se le hubiese legado el uso de aquellas cosas . § 1.-Dominus proprietatis etiam invito usufructuario vel usuario fundum, vel aedes per saltuarium, vel insularium custodire potest; interest enim eius , fines praedii tueri. Eaque omnia dicenda sunt, quolibet modo constitutus ususfructus vel usus fuerit . § 1. El dueño de la propiedad, aunque sea contra la voluntad del usufructuario ó del usuario, puede guardar el fundo ó la casa por medio de guardabosque, ó de conserje; porque le interesa guardar los lindes del predio. Y todo esto se ha de decir, de cualquier modo que se hubiere constituído el usufructo ó el uso . § 2.-Servo, cuius usum duntaxat, non etiam fructum habemus, potest et a nobis quid donari, vel etiam ex pecunia nostra negotiatum esse (1), ut quidquid eo modo acquisierit, in peculio nostro sit. § 2. Al esclavo, del cual tan sólo tenemos el uso, y no también el fruto, se le puede donar aún por nosotros alguna cosa, ó también permitir que haya negociado con nuestro dinero, de suerte que lo que de este modo haya adquirido ingrese en nuestro peculio . 17. [18.] AFRICANUS libro V. Quaestionит . — Filiofamilias vel servo aedium usu legato, et utile legatum esse existimo , et eodem modo persecutionem eius competituram, quo competeret, si fructus quoque legatus esset. Itaque non minus absente, quam praesente filio servove pater dominusve in his aedibus habitabit . 17. [18.] AFRICANO; Cuestiones, libro V.-Legado el uso de casas á un hijo de familia, ó á un esclavo, opino que es útil el legado, y que ha de competer su persecución del mismo modo que competeria, si también se hubiese legado el fruto. Yasi, no menos estando ausente, que presente, el hijo ó el esclavo, el padre ó el señor habitará en aquellas casas . 18. [19.] PAULUS libro IX. ad Plautium.-Si domus usus legatus sit sine fructu, communis refectio est rei in sartis tectis tam heredis, quam usuarii. Videamus tamen, ne, si fructum heres accipiat, ipse reficere debeat; si vero talis sit res , cuius usus relegatus (2) est, ut heres fructum percipere non possit, legatarius reficere cogendus est; quae distinctio rationem habet. 18. [19.] PAULO; Comentarios á Plaucio, libro IX.-Si se hubiera legado el uso de una casa sin el fruto, la reparación de la casa para tenerla en buen estado es común tanto al heredero, como al usuario. Pero veamos, si es que si el heredero per- cibiera los frutos, no deba él mismo repararla; y si la cosa, cuyo uso se lego, fuera tal, que el heredero no pueda percibir los frutos, ha de ser obligado el legatario à repararla; cuya distinción se funda en razón . 19. [20.] IDEM libro III. ad Vitellium.- Usus pars legari non potest; nam frui quidem pro parte possumus, uti pro parte non possumus (3). 20. [21.] MARCELLUS libro XIII. (4) Digesto- rum.- Servus, cuius mihi usus legatus est, acquirit mihi, si institor erit, et operis eius utar in taberna, nam mercibus vendendis emendisque acquirit mihi; sed et si iussu meo, per traditionem 19. [20. ] EL MISMO; Comentarios á Vitelio, libro III.- No puede legarse parte del uso; porque podemos ciertamente usufructuar en parte, pero usar en parte no podemos . 20. [21.] MARCELO; Digesto, libro XIII.-El esclavo, cuyo uso se me legó, adquiere para mi, si fuere factor de comercio, y yo utilizare sus servicios en una tienda, porque vendiendo y compran- do mercaderías adquiere para mi; pero también accipiet. si por mi mandato adquiriere mediante entrega. 21. [22.] MODESTINUS libro II. Regularum.Usus aquae personalis est, et ideo ad heredem usuarii transmitti non potest. 21. [22.] MODESTINO; Reglas, libro II.-El uso del agua es personal, y por esto no puede trans- 22. [23.] РоMPONIUS libro V. ad Quintum Mucium. Divus Hadrianus, quum quibusdam usus silvae legatus esset, statuit fructum quoque iis legatum videri, quia nisi liceret legatariis caede- 22. [23.] POMPONIO; Comentarios á QuintoMucio, libro V.-Habiéndose legado à algunos el uso (1) negotiatio permitti, Hal. (2) legatus, Vulg. mitirse al heredero del usuario . de una selva, determinó elDivino Adriano, que también se les considerara legado el fruto, porque (3) Br. considera palabras sospechosas uti pro partenon possumus; Taur. no hace respecto de ellas ninguna indicación. (4) XII . , Hal.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 0wu3hyprohg8lp2qdqhsw8n6gv9eszr 104 83812 272672 2026-06-28T07:46:51Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" /></noinclude>{{c|{{magnitudo|ERYCI PVTEANI|150}}</br> {{magnitudo|BAMELRODI|120}}</br> {{magnitudo|BRVXELLA,|200}}</br> {{magnitudo|INCOMPARABILI EXEMPLO|110}}</br> {{magnitudo|SEPTENARIA,|160}}</br> {{magnitudo|GRIPHO PALLADIO,|150}}</br> {{magnitudo|In VII. extenſo Diſtichorum Heptades,|110}}</br> {{magnitudo|DESCRIPTA.|120}}}} {{t3|{{sc|Heptas}} I.}} <poem>[[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 30 crop).jpg|50px|left|alt=H]]{{sc|eptas}} ''ſi numen numero, ſi nomine'' {{sc|Pallas}}, ''Vrbs'' {{sc|Brvxella}} ''mihi Belgica'' {{sc|Pallas}} ''erit.'' Nomine numehabet, Septenis ſcripta figuris :'' {{sc|Divvs}} ''quot legitur,'' {{sc|Diva}} ''quot ipſa loci.'' ''Egregiis Urbs clara Viris, Virtutibus, Armis, Moribus, Ingeniis, Artibus, atque Opibus.'' ''Unio, Lux, Radius, Splendor, Flos, Gemma, Corona : Una, Auláq. capax, atque adeò'' {{sc|Avstriacæ}}. ''Urbs Una, Urbs Omnis, qua Térque Quatérque beata, Vna potis Septem Sceptra fovere ſinu.''</poem><noinclude>{{c|A}}{{d|''Arces''}}</noinclude> fkrinxys68ikmeg834xurj4s1xrc5r9 272673 272672 2026-06-28T07:47:17Z Em-GdM 26341 272673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" /></noinclude>{{T2|{{magnitudo|ERYCI PVTEANI|150}}</br> {{magnitudo|BAMELRODI|120}}</br> {{magnitudo|BRVXELLA,|200}}</br> {{magnitudo|INCOMPARABILI EXEMPLO|110}}</br> {{magnitudo|SEPTENARIA,|160}}</br> {{magnitudo|GRIPHO PALLADIO,|150}}</br> {{magnitudo|In VII. extenſo Diſtichorum Heptades,|110}}</br> {{magnitudo|DESCRIPTA.|120}}}} {{t3|{{sc|Heptas}} I.}} <poem>[[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 30 crop).jpg|50px|left|alt=H]]{{sc|eptas}} ''ſi numen numero, ſi nomine'' {{sc|Pallas}}, ''Vrbs'' {{sc|Brvxella}} ''mihi Belgica'' {{sc|Pallas}} ''erit.'' Nomine numehabet, Septenis ſcripta figuris :'' {{sc|Divvs}} ''quot legitur,'' {{sc|Diva}} ''quot ipſa loci.'' ''Egregiis Urbs clara Viris, Virtutibus, Armis, Moribus, Ingeniis, Artibus, atque Opibus.'' ''Unio, Lux, Radius, Splendor, Flos, Gemma, Corona : Una, Auláq. capax, atque adeò'' {{sc|Avstriacæ}}. ''Urbs Una, Urbs Omnis, qua Térque Quatérque beata, Vna potis Septem Sceptra fovere ſinu.''</poem><noinclude>{{c|A}}{{d|''Arces''}}</noinclude> 2k5vay84ujyvx6grbzl5tlress98ys8 272674 272673 2026-06-28T07:51:47Z Em-GdM 26341 272674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" /></noinclude>{{T2|{{magnitudo|ERYCI PVTEANI|150}}</br> {{magnitudo|BAMELRODI|120}}</br> {{magnitudo|BRVXELLA,|200}}</br> {{magnitudo|INCOMPARABILI EXEMPLO|110}}</br> {{magnitudo|SEPTENARIA,|160}}</br> {{magnitudo|GRIPHO PALLADIO,|150}}</br> {{magnitudo|In VII. extenſo Diſtichorum Heptades,|110}}</br> {{magnitudo|DESCRIPTA.|120}}}} {{t3|{{sc|Heptas}} I.}} <poem>[[Fasciculus:Erycius Puteanus, Bruxella, incomparabili exemplo Septenari, 1646 (page 30 crop).jpg|50px|left|alt=H]]{{sc|eptas}} ''ſi numen numero, ſi nomine'' {{sc|Pallas}}, ::''Vrbs'' {{sc|Brvxella}} ''mihi Belgica'' {{sc|Pallas}} ''erit.'' ''Nomine numehabet, Septenis ſcripta figuris :'' ::{{sc|Divvs}} ''quot legitur,'' {{sc|Diva}} ''quot ipſa loci.'' ''Egregiis Urbs clara Viris, Virtutibus, Armis,'' ::''Moribus, Ingeniis, Artibus, atque Opibus.'' ''Unio, Lux, Radius, Splendor, Flos, Gemma, Corona :'' ::''Una, Auláq. capax, atque adeò'' {{sc|Avstriacæ}}. ''Urbs Una, Urbs Omnis, qua Térque Quatérque beata,'' ::''Vna potis Septem Sceptra fovere ſinu.''</poem><noinclude>{{c|A}}{{d|''Arces''}}</noinclude> orvlhmm9tfwamksxqcphw0z6g6vewh1 104 83813 272675 2026-06-28T08:02:35Z Em-GdM 26341 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '<poem>''Arces hîc olim Septem, Septémque Dynaſta, ::''Commune Imperium quos penes Vrbis erat.'' ''Ecce tibi'' {{sc|Hvgones, Rvdolphi}}, ''& nomina ſumpta'' ::''A'' {{sc|Rivo}}, ''à'' {{sc|Gladio, Monte, Leone, Via}}.</poem> {{t3|II.}} <poem>''Inde Tribus Septem, pratexta lumina ;'' {{sc|Septem}} ::''Patriciâ Inſignes Nobilitate'' {{sc|Viri}} : ''Rectores Populi, Patréſque à Principe lecti,'' ::''E ter Septenis ordine Nominibus.'' ''Se... 272675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Em-GdM" />{{c|ERYCI PVTEANI}}</noinclude><poem>''Arces hîc olim Septem, Septémque Dynaſta, ::''Commune Imperium quos penes Vrbis erat.'' ''Ecce tibi'' {{sc|Hvgones, Rvdolphi}}, ''& nomina ſumpta'' ::''A'' {{sc|Rivo}}, ''à'' {{sc|Gladio, Monte, Leone, Via}}.</poem> {{t3|II.}} <poem>''Inde Tribus Septem, pratexta lumina ;'' {{sc|Septem}} ::''Patriciâ Inſignes Nobilitate'' {{sc|Viri}} : ''Rectores Populi, Patréſque à Principe lecti,'' ::''E ter Septenis ordine Nominibus.'' ''Septem Lacenſes veteri ditione Toparcha,'' ::''Et ſerâ titulos poſteritate gerunt.'' ''Ipsa ſuis plena eſt ter Septem Curia Sellis,'' ::''Et triplici regitur'' {{sc|Pallade}} ''jus populi.'' ''Septem Purpurei ſplendent Sacraria Conſi :'' ::''Curia Septena eſt, attamen una manet.'' ''Hic ſunt¹ Civiles, ſunt triſtes Crimine Cauſſa,'' ::''Septem queis praſunt munere Patricii.'' ''Sed Conſul, Septem dirimens ex tempore lites,'' ::''Vnus Septenos exprimit ore Viros.''</poem> {{t3|III.}} <poem>''Martius hîc etiam³ Confeſſus Centurionum,'' ::''³Iurgia Textorum, ⁴Pacis & Arbitrium.'' ''Hic ſunt⁵ Ærar I Quaſtores, Scriba, Tribuni :'' ::{{sc|Palladis}} ''est numerus,'' {{sc|Pallas}} ''& Æra regit.''</poem><noinclude>{{d|''Hìc''}}</noinclude> avc9x3pu25yv8uhvnts4z7uppbwa9en 272676 272675 2026-06-28T08:02:49Z Em-GdM 26341 /* Emendata */ 272676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{c|ERYCI PVTEANI}}</noinclude><poem>''Arces hîc olim Septem, Septémque Dynaſta, ::''Commune Imperium quos penes Vrbis erat.'' ''Ecce tibi'' {{sc|Hvgones, Rvdolphi}}, ''& nomina ſumpta'' ::''A'' {{sc|Rivo}}, ''à'' {{sc|Gladio, Monte, Leone, Via}}.</poem> {{t3|II.}} <poem>''Inde Tribus Septem, pratexta lumina ;'' {{sc|Septem}} ::''Patriciâ Inſignes Nobilitate'' {{sc|Viri}} : ''Rectores Populi, Patréſque à Principe lecti,'' ::''E ter Septenis ordine Nominibus.'' ''Septem Lacenſes veteri ditione Toparcha,'' ::''Et ſerâ titulos poſteritate gerunt.'' ''Ipsa ſuis plena eſt ter Septem Curia Sellis,'' ::''Et triplici regitur'' {{sc|Pallade}} ''jus populi.'' ''Septem Purpurei ſplendent Sacraria Conſi :'' ::''Curia Septena eſt, attamen una manet.'' ''Hic ſunt¹ Civiles, ſunt triſtes Crimine Cauſſa,'' ::''Septem queis praſunt munere Patricii.'' ''Sed Conſul, Septem dirimens ex tempore lites,'' ::''Vnus Septenos exprimit ore Viros.''</poem> {{t3|III.}} <poem>''Martius hîc etiam³ Confeſſus Centurionum,'' ::''³Iurgia Textorum, ⁴Pacis & Arbitrium.'' ''Hic ſunt⁵ Ærar I Quaſtores, Scriba, Tribuni :'' ::{{sc|Palladis}} ''est numerus,'' {{sc|Pallas}} ''& Æra regit.''</poem><noinclude>{{d|''Hìc''}}</noinclude> m6nvtmm15pc29tw7mophjgqx03vzo5n 272677 272676 2026-06-28T11:57:51Z Em-GdM 26341 272677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{rh|2|BRVXELLA SEPTENARIA.|}}</noinclude><poem>''Arces hîc olim Septem, Septémque Dynaſta, ::''Commune Imperium quos penes Vrbis erat.'' ''Ecce tibi'' {{sc|Hvgones, Rvdolphi}}, ''& nomina ſumpta'' ::''A'' {{sc|Rivo}}, ''à'' {{sc|Gladio, Monte, Leone, Via}}.</poem> {{t3|II.}} <poem>''Inde Tribus Septem, pratexta lumina ;'' {{sc|Septem}} ::''Patriciâ Inſignes Nobilitate'' {{sc|Viri}} : ''Rectores Populi, Patréſque à Principe lecti,'' ::''E ter Septenis ordine Nominibus.'' ''Septem Lacenſes veteri ditione Toparcha,'' ::''Et ſerâ titulos poſteritate gerunt.'' ''Ipsa ſuis plena eſt ter Septem Curia Sellis,'' ::''Et triplici regitur'' {{sc|Pallade}} ''jus populi.'' ''Septem Purpurei ſplendent Sacraria Conſi :'' ::''Curia Septena eſt, attamen una manet.'' ''Hic ſunt¹ Civiles, ſunt triſtes Crimine Cauſſa,'' ::''Septem queis praſunt munere Patricii.'' ''Sed Conſul, Septem dirimens ex tempore lites,'' ::''Vnus Septenos exprimit ore Viros.''</poem> {{t3|III.}} <poem>''Martius hîc etiam³ Confeſſus Centurionum,'' ::''³Iurgia Textorum, ⁴Pacis & Arbitrium.'' ''Hic ſunt⁵ Ærar I Quaſtores, Scriba, Tribuni :'' ::{{sc|Palladis}} ''est numerus,'' {{sc|Pallas}} ''& Æra regit.''</poem><noinclude>{{d|''Hìc''}}</noinclude> p8p28k82dnjx7jh7way0lscb8a75kxs 272678 272677 2026-06-28T11:58:12Z Em-GdM 26341 272678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Em-GdM" />{{rh|2|ERYCI PVTEANI|}}</noinclude><poem>''Arces hîc olim Septem, Septémque Dynaſta, ::''Commune Imperium quos penes Vrbis erat.'' ''Ecce tibi'' {{sc|Hvgones, Rvdolphi}}, ''& nomina ſumpta'' ::''A'' {{sc|Rivo}}, ''à'' {{sc|Gladio, Monte, Leone, Via}}.</poem> {{t3|II.}} <poem>''Inde Tribus Septem, pratexta lumina ;'' {{sc|Septem}} ::''Patriciâ Inſignes Nobilitate'' {{sc|Viri}} : ''Rectores Populi, Patréſque à Principe lecti,'' ::''E ter Septenis ordine Nominibus.'' ''Septem Lacenſes veteri ditione Toparcha,'' ::''Et ſerâ titulos poſteritate gerunt.'' ''Ipsa ſuis plena eſt ter Septem Curia Sellis,'' ::''Et triplici regitur'' {{sc|Pallade}} ''jus populi.'' ''Septem Purpurei ſplendent Sacraria Conſi :'' ::''Curia Septena eſt, attamen una manet.'' ''Hic ſunt¹ Civiles, ſunt triſtes Crimine Cauſſa,'' ::''Septem queis praſunt munere Patricii.'' ''Sed Conſul, Septem dirimens ex tempore lites,'' ::''Vnus Septenos exprimit ore Viros.''</poem> {{t3|III.}} <poem>''Martius hîc etiam³ Confeſſus Centurionum,'' ::''³Iurgia Textorum, ⁴Pacis & Arbitrium.'' ''Hic ſunt⁵ Ærar I Quaſtores, Scriba, Tribuni :'' ::{{sc|Palladis}} ''est numerus,'' {{sc|Pallas}} ''& Æra regit.''</poem><noinclude>{{d|''Hìc''}}</noinclude> 6x29e0tl6h23yjv4kanfjvk2ora50oc