Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 104 73040 273592 272871 2026-07-06T14:33:51Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>in singulas personas, sed generaliter constituuntur. '''9.''' IDEM libro XVI.<ref>lib.XIII.,Hal.</ref> ad Edictum.- Non ambigitur, Senatum ius facere posse . '''10.''' IULIANUS ''libro LIX. Digestorum'' <ref>ad Edictum,Hal.</ref>.- Neque leges , neque senatusconsulta ita scribi possunt, ut omnes casus, qui quandoque inciderint, comprehendantur, sed sufficit et ea, quae plerumque accidunt, contineri. '''11.''' IDEM ''libro XC. Digestorum''.- Et ideo de his, quae primo constituuntur, aut interpretatione, aut constitutione optimi Principis certius statuendum est. '''12.''' IDEM ''libro XV. Digestorum''.- Non possunt omnes articuli singulatim aut legibus, aut senatuconsultis comprehendi; sed qunm in aliqua causa sententia corum manifesta est, is, qui iuridictioni pracest, ad similia procedere atque ita ius dicere debet. '''13.''' ULPIANUS ''libro I. ad Edictum Aedilium currulium''.- Nam, ut ait Pedius, quoties lege aliquid unum vel alterum introductum est, bona occasio est, cetera, quae tendunt ad eandem utilitatem, vel interpretatione , vel certe iurisdictione suppleri. '''14.''' PAULUS ''libro LIV. ad Edictum''.- Quod vero contra rationem iuris receptum est, non est producendum ad consequentias. '''15.''' IULIANUS ''libro XXVII. Digestorum''. - In his, quae contra rationem iuris constituta sunt, non possumus sequi regulam iuris. '''16.''' PAULUS; ''libro singulari de iure singulari''.-Ius singulare est, quod contr tenorem rationis propter aliquam utilitatem auctoritate constituentium introductum est. '''17.''' CELSUS ''libro XXVI. Digestorum''.- Scire leges non hoc est, verba earum tenere, sed vim ac potestatem. ''' 18.''' IDEM ''libro XXIX''.<ref>Algún tiempo se leía en el códice Fl.XXVII.,seguún Br</ref>''Digestorum''.- Benignius leges interpretandae sunt, quo voluntas earum conservetur. ''' 19.''' IDEM ''libro XXXIII. Digestorum''.- In ambigua voce legis ea potius accipienda est significatio, quae vitio caret, praesertim quum etiam voluntas legis ex hoc colligi possit. '''20.''' IULIANUS ''libro LV. Digestorum''.- Non omnium, quae a maioribus constituta sunt, ratio reddi potest. '''21.''' NERATIUS ''libro VI. Membranarum''.- Et ideo rationes eorum, quae constituuntur, inquiri non oportet; alioquin multa ex his, quae certa sunt, subvertuntur.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ilxi9bmlrntwbzuhabrztbpi52fbj3f 104 73042 273613 267477 2026-07-06T14:36:45Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{t3|TIT. III}} {{c|SI QUIS IUS DICENTI NON OBTEMPERAVERIT <ref> (1) IMPERAVIT, se leia antes en el Cod. Fl., según Br. </ref> }} 1. ULPIANCS libro I. ad Edictum.- Omnibus Magistratibus, non tamen Duumviris, secundum ius potestatis suae concessum est, iurisdictionem suam defendere poenali iudicio. §1.-Is videtur ius dicenti non obtemperasse, qui, quod extremum in iurisdictione est, non fecit, veluti, si quis rem mobilem vindicari a se passus non est, sed duci eam vel ferri passus est; ceterum, si et sequentia recusavit, tunc non obtemperasse videtur. § 2. Si procurator tuus, vel tutor, vel curator ius dicenti non obtemperavit, <ref> (2) boc edicto, inserta la Vulg. </ref> ipse punitur, non dominus vel pupillus. §3. Non solum autem reum, qui nou obtemperavit, hoc Edicto teneri Labeo ait, verum etiam petitorem. § 4. Hoc iudicium non ad id, quod interest, sed quanti ea res est, concluditur, et quum meram poenam contineat, neque post annum, neque in heredem datur. {{t3|TIT. IV}} {{c|DE IN IUS VOCANDO}} {{c|{{minor|''[Cf. Cod. II. 2.]]''.}}}} 1. PAULUS libro IV. ad Edictum.-In ius vocare est iuris experiundi causa vocare. 2. ULPIANUS libro V. ad Edictum.-In ius vocari non oportet neque Consulem, neque Praefectum, neque Praetorem, neque Proconsulem, neque ceteros Magistratus, qui imperium habent, qui et coërcere aliquem possunt, et iubere in carcerem duci; nec Pontificem, dum sacra facit, nec cos, qui propter loci religionem inde se movere <ref> (3) semoveri, se leta antes en el Cód. Fl., según Br. </ref> non possunt; sed nec eum, qui equo publico in causa publica transvehatur. Praeterea in ius vocari non debet, qui uxorem ducat, aut eam, quacnubat, nec iudicem, dum de re cognoscat, nec cum, dum quis apud Praetorem causam agit, neque funus ducentem familiare, iustave mortuo facientem; 3. CALLISTRATUS libro I. Cognitionum.-vel qui cadaver prosequuntur, quod etiam videtur ex Rescripto Divorum Fratrum comprobatum esse, 4. ULPIANUS libro V. ad Edictum.- quique litigandi causa necesse habet in iure, vel certo loco sisti; nec furiosos vel infantes. § 1. Praetor ait: PARENTEM, PATRONUM, PATRONAM, LIBEROS, PARENTES <ref> (4) PARENTESQUE, Vulg. </ref> PATRONI, PATRONAE <ref> (5) PATRONAKVE, Hal. </ref> IN IUS SINE PERMISSU MEO NE QUIS VOCET, § 2. Parentem» hic utriusque sexus accipe; sed an in infinitum, quaeritur. Quidam parentem usque ad tritavum appellari aiunt, superiores ma- (1) IMPERAVIT, se leia antes en el Cod. Fl., según Br. (2) boc edicto, inserta la Vulg. (3) semoveri, se leta antes en el Cód. Fl., según Br. (4) PARENTESQUE, Vulg. (5) PATRONAKVE, Hal.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s6bg0697ma70d2sgpmr7kp86vi6gzm7 104 73043 273602 267479 2026-07-06T14:35:28Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>re posse, naila dubitatio est. Sed si evenerit, ut minor viginti annis Consul sit, apud se manumittere non poterit, quum ipse sit, qui ex Senatusconsulto consilii causam examinat; apud coliegam vero, causa probata, potest. {{t3|TIT. XI}} {{c|DE OFFICIO PRAEFEECTI PRAETORIO|clase=titulo}} <div style="text-align:center; font-size:85%; font-style:italic;"> [Cf. Cod. I. 26. 27. VII. 42. XII. 4.] </div> 1. AURELIUS ARCADIUS CHARISIUS, Magister libellorum, <ref> Char. M. lib., omitelas Bal.</ref> libro singulari de officio Praefecti praetorio.--Breviter commemorare necesse est, unde constituendi Praefectorum praetorio officio<ref>const. praefecti prael. officium origo, Hal. y Vulg.</ref> origo manaverit. Ad vicem Magistri equitum Praefectos praetorio antiquitus institutos esse, a quibusdam scriptoribus traditum est. Nam quum apud veteres Dictatoribus ad tempus summa potestas crederetur, et Magistros equitum sibi eligerent, qui associati participales curae ac militiae gratia<ref> Aat conjetura acertadamente Gothofr. en las notas; admilitiae gratla, Taur adsociati principali curae militiae gratla, Hal., adsoc. participalis curae militiae gratia-adsue. participali curae ad militiae gratiam, los Codices mejores según Geb.</ref>, secundam post eos potestatem gererent, regimentis reipublicae ad Imperatores perpetuos<ref> perpetuo, Hul.</ref> translatis, ad similitudinem Magistrorum equitum Praefecti Praetorio a Principibus electi sunt, data iis pleniore licentia <ref> Ast Hal; data est plenior licentia, Taur.; plentorelicen- tia, sobreañadido is, Fl. según Br.</ref> ad disciplinae publicae emendationem. §1.His cunabulis<ref> praetorio, inserta Hal.</ref> Praefectorum auctoritas initiata in tautum meruit augeri, ut appellari a Praefectis Praetorio non possit. Nam quum ante quaesitum fuisset, an liceret a Praefectis Praetorio appellare, et<ref> appellari et an iure, Hal.</ref> iure liceret, et extarent exempla corum, qui provocaverint, postea publice sententia Principali lecta appellandi facultas interdicta est; credidit enim Princeps, eos, qui ob singularem industriam explorata eorum fide et gravitate ad huius officii magnitudinem adhibentur, non aliter iudicaturos esse pro sapientia ac luce dignitatis suae, quam ipse foret iudicaturus. § 2.--Subnixi sunt etiam alio privilegio Praefecti Praetorio, ne a sententiis eorum minores aetate ab aliis magistratibus, nisi ab ipsis Praefectis Praetorio, restitui possint. {{t3|TIT. XII}} {{c|DE OFFICIO PRAEFEECTI URBI <ref> URRIB, Fulg.</ref>|clase=titulo}} <div style="text-align:center; font-size:85%; font-style:italic;"> [Cf. Cód. I. 28.] </div> 1. ULPIANUS libro singulari de officio Praefeeti Urbi-- Omnia omnino crimina Pracfectura Urbis sibi vindicavit, nec tautum ea, quae intra Urbem admittuntur, verum ea quoque, quae extra Urbem intra Italiam Epistola Divi Severi ad Fabium Cilonem<ref> Cilionem, Vulg.</ref>, Praefectum Urbi, missa declaratur. § 1.--Servos, qui ad statuas confugerint, vel<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 4vtwichvivap1b39cudfqb421s6wokj 104 73046 273595 241531 2026-07-06T14:34:04Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>22. ULPIANUS ''libro XXXV. ad Edictum''.- Quum lex in praeteritum quid indulget, in futurum vetat. 23. PAULUS ''libro IV. ad Plautium''.- Minime sunt mutanda, quae interpretationem certam semper habuerunt. 24. CELSUS ''libro IX. Digestorum''.-Incivile est, nisi tota lege perspecta, una aliqua particula eius proposita iudicare, vel respondere. 25. MODESTINUS ''libro VIII''. (1) Responsorum. Nulla iuris ratio, aut aequitatis benignitas patitur, aut quae salubriter pro utilitate hominum introducuntur, ea nos duriore interpretatione contra ipsorum commodum producamus (2) ad severitatem. 26. PAULUS ''libro IV. Quaestionum''.- Non est novum, ut priores leges ad posteriores trahantur. 27. TERTULLIANUS ''libro I. Quaestionum''.- Ideo, quia antiquiores leges ad posteriores trahi usitatum est, et semper quasi hoc legibus inesse credi oportet, ut ad eas quoque personas et ad eas res pertinerent, quae quandoque similes erunt. 28. PAULUS ''libro V. ad Legem Iuliam et Papiam''.-Sed et posteriores leges ad priores pertinent, nisi contrariae sint; idque multis argumentis probatur. 29. IDEM ''libro singulari ad legem Cinciam'' (3).-Contra legem facit, qui id facit, quod lex prohibet; in fraudem vero, (4) qui salvis verbis legis sententiam eius circumvenit. 30. ULPIANUS libro IV. ad Edictum.- Fraus enim legi fit, ubi, quod fieri noluit, fieri autem non vetuit, id fit; et quod distat ῥητὸν ἀπὸ διανοίας [''dictum a sententia''], hoc distat fraus ab eo, quod contra legem fit. 31. IDEM ''libro XIII''. (5) ''ad legem Iuliam et Papiam''.- Princeps legibus solutus est; Augusta autem licet legibus soluta non est, Principes tamen eadem illi privilegia tribuunt, quae ipsi habent. 32. IULIANUS ''libro XCIV. Digestorum''.- De quibus causis scriptis legibus non utimur, id custodiri oportet, quod moribus et consuetudine inductum est; et si qua in re hoc deficeret, tunc quod proximum et consequens ei est; si nec id quidem appareat, tunc ius, quo urbs Roma utitur, servari oportet. § 1.- Inveterata consuetudo pro lege non immerito custoditur, et hoc est ius, quod dicitur moribus constitutum. Nam quum ipsae leges nulla alia ex causa nos teneant, quam quod iudicio populi receptae sunt, merito et ea, quae sine ullo scripto populus probavit, tenebunt omnes; nam<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 753to6wt7n9etkiklhfmeggp0bmwb2k 104 79185 273628 261696 2026-07-06T15:04:21Z Y Magaly Holguin M 32211 273628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /> {{título| {++}DIGESTORUM}} {{título| {++++}'''D. IUSTINIANI'''}} {{C|LIBRI L.}} {{C|'''ad fidem codicis florentini atque editionis taurellianae'''}} {{título| {++}'''LOS CINCUENTA LIBROS''' {-}DEL {++++}'''DIGESTO''' {-}DEL {+++}'''SEÑOR JUSTINIANO''' {-}SEGÚN EL TEXTO DEL CÓDICE FLORENTINO Y DE LA EDICIÓN TAURELIANA}} Томо 1-22</noinclude><noinclude>{{ExitusBilinguis|a|lg=es}}</noinclude> cdhbbc87r2v6bp0t3tnsig24mc40tjv 273629 273628 2026-07-06T15:05:58Z Y Magaly Holguin M 32211 multa contenta ex pagina removit, contenta nova: '' 273629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /></noinclude><noinclude>{{ExitusBilinguis|a|lg=es}}</noinclude> mi0dcl7cflxrx9p71dja1icacz9i1jv 273630 273629 2026-07-06T15:06:20Z Y Magaly Holguin M 32211 Paginam vacuavit 273630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /></noinclude><noinclude></noinclude> 2au0s7jw47t0dkj7c24f2j3f2do3ecn 273631 273630 2026-07-06T15:07:05Z Y Magaly Holguin M 32211 273631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{título| {++}DIGESTORUM}} {{título| {++++}'''D. IUSTINIANI'''}} {{C|LIBRI L.}} {{C|'''ad fidem codicis florentini atque editionis taurellianae'''}} {{título| {++}'''LOS CINCUENTA LIBROS''' {-}DEL {++++}'''DIGESTO''' {-}DEL {+++}'''SEÑOR JUSTINIANO''' {-}SEGÚN EL TEXTO DEL CÓDICE FLORENTINO Y DE LA EDICIÓN TAURELIANA}} Томо 1-22</noinclude><noinclude></noinclude> cjvmk4lxy42459kxdvx7vcmp7mfsejy 273632 273631 2026-07-06T15:09:18Z Y Magaly Holguin M 32211 Paginam vacuavit 273632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /></noinclude><noinclude></noinclude> 2au0s7jw47t0dkj7c24f2j3f2do3ecn 273651 273632 2026-07-06T15:43:18Z Y Magaly Holguin M 32211 273651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><noinclude></noinclude> lc7g2lcud7hj4vmegiwjlu6tc4v3xrf 273652 273651 2026-07-06T15:44:05Z Madai Salas 32210 273652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{título| {++}DIGESTORUM}} {{título| {++++}'''D. IUSTINIANI'''}} {{C|LIBRI L.}} {{C|'''ad fidem codicis florentini atque editionis taurellianae'''}} {{título| {++}'''LOS CINCUENTA LIBROS''' {-}DEL {++++}'''DIGESTO''' {-}DEL {+++}'''SEÑOR JUSTINIANO''' {-}SEGÚN EL TEXTO DEL CÓDICE FLORENTINO Y DE LA EDICIÓN TAURELIANA}} Томо 1-22<noinclude></noinclude> qlt3v4f5nw23zzac1y400o1vpfflw3h 273653 273652 2026-07-06T15:45:30Z Madai Salas 32210 multa contenta ex pagina removit, contenta nova: '' 273653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><noinclude></noinclude> lc7g2lcud7hj4vmegiwjlu6tc4v3xrf 104 79186 273639 262366 2026-07-06T15:21:54Z Y Magaly Holguin M 32211 273639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> {{regula|4em|m=1em}} {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rqziq4vfmvrc7y43hwzf50xy04exmbf 273641 273639 2026-07-06T15:22:32Z Y Magaly Holguin M 32211 273641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /> {{c|{{X-maior|'''DIGESTORUM PROOEMIA'''|}}}} {{c|'''PROEMIOS DEL DIGESTO'''|}} {{regula|4em|m=1em}}</noinclude> {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 1b2ts3jysnzx3fytu83qrrdxmr69953 273642 273641 2026-07-06T15:23:06Z Y Magaly Holguin M 32211 273642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /> {{c|{{X-maior|'''DIGESTORUM PROOEMIA'''|}}}} {{c|'''PROEMIOS DEL DIGESTO'''|}} {{regula|4em|m=1em}}</noinclude>{{regula|4em|m=1em}} {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 3fg25i6uuepr69kher1j66h1fo8u58z 273644 273642 2026-07-06T15:23:42Z Y Magaly Holguin M 32211 273644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /> {{c|{{X-maior|'''DIGESTORUM PROOEMIA'''|}}}} {{c|'''PROEMIOS DEL DIGESTO'''|}}</noinclude> {{regula|4em|m=1em}} {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> j3gvp1i8o9jaw5dh06pqrbjvfl42j9b 273646 273644 2026-07-06T15:25:16Z Y Magaly Holguin M 32211 273646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /></noinclude> {{regula|4em|m=1em}} {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 77du1icustrmoxtl2xq5u3anmpn0clx 273648 273646 2026-07-06T15:35:49Z Y Magaly Holguin M 32211 273648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" /></noinclude> {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ghz1vxdddwh6idkv8a2zdvmvw1ki2zb 273649 273648 2026-07-06T15:37:15Z Y Magaly Holguin M 32211 273649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> {{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 03fij2pwlh61nolrzjkdtwl4yv4rq66 273650 273649 2026-07-06T15:37:34Z Y Magaly Holguin M 32211 273650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Shenme" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{c|'''DE CONCEPTIONE DIGESTORUM'''}} '''Imperator Caesar Flavius Iustinianus, pius, felix, inclytus, victor ac triumphator, semper Augustus, Triboniano quaestori suo salutem''' <ref>Imp. Justinianus A. Triboniano Viro eminentissimo, Quaestori Sacri Palatii, ''mss. Cas. Vat. Pl. 1. 2. Bg., Hal. y otros.''</ref>. Deo auctore nostrum gubernantes <ref>''Fl.;'' gubernante, ''Taur.''</ref> imperium, quod nobis a coelesti maiestate traditum est, et bella feliciter peragimus, et pacem decoramus, et statum reipublicae sustentamus, et ita nostros animos ad Dei omnipotentis erigimus <ref>''mss. y ed. Cód; ms. Flor.,'' erigimus.</ref> adiutorium <ref>adiutoriam, me. Flor.</ref>, ut neque armis confidamus, neque nostris militibus, neque bellorum ducibus, vel nostro ingenio, sed omnem spem ad solam referamus summae providentiam Trinitatis <ref>''mss. Flor. Pl. 1. 2. Bg., ed. Nbg, Schf.;'' ad sol. provid. refer. summae Trin., ''Hal. y otros.''</ref>, unde et mundi totius elementa processerunt, et eorum <ref>rerum, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.</ref> dispositio in orbem terrarum producta est. § 1.—Quum itaque nihil tam studiosum in omnibus rebus invenitur, quam legum auctoritas, quae et divinas et humanas res bene disponit et omnem iniquitatem expellit, reperimus autem omnem legum tramitem, qui ab urbe Roma <ref>urbe Romana, ''mss. Pl. 2. Bg., ed. Nbg. Schf. Pac.;'' urbe, ''omítiendo'' Roma, ''mss. Pl. 1. Gt., Hat. Russ. Cont. Char, Pac.</ref> condita et Romuleis descendit temporibus, ita esse confusum, ut in <ref>in, ''falta en el ms. Flor.''</ref> infinitum extendatur, et nullius humanae naturae capacitate concludatur, primum nobis fuit studium, a sacratissimis retro principibus initium sumere, et eorum constitutiones emendare, et viae dilucidae tradere, quatenus in unum codicem <ref>in uno codice, ''Hal. Russ. Cont. Char. Pac.''</ref> congregatae, et omni supervacua similitudine et iniquissima <ref>nequissima, ''ms. Pl. 2., ed Nbg.''</ref> discordia absolutae universis hominibus promtum suae sinceritatis <ref>serenitatis, ''ed. Schf. Hal.''</ref> praebeant praesidium. § 2.—Hocque opere consummato, in <ref>et in, ''mss. Pl. 1. 2. Bg. Gt., ed. Nbg. Schf. Hal. Russ. Cont. Char. Pac. Bk.''</ref> uno volumine, nostro nomine praefulgente, coaduna-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ga7j846fvkn7uzdhobqbk8hlg1s8ap4 106 81049 273683 261180 2026-07-07T05:16:43Z Catgolin 32186 Tabula capitum? 273683 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=[[Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani]] |Language=la |Volume=vol 2. 1290–1349 |Author=[[Scriptor:Thomas Walsingham|Thomas Walsingham]] |Translator= |Editor=[[Curator:Henry Thomas Riley|Henry Thomas Riley]] |Illustrator= |Publisher=[[Editor:Longman|Longmans, Green Reader and Dyre]] |Address=London |Year=1867 |Source={{IA|gestaabbatummon00parigoog/}} |Image=[[File:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf|page=12|200px]] |Progress=X |Pages=<pagelist 1=scan 2=plano 3to5=albus 6=antetitulus 7=albus 8to9=præfacio 10=antetitulus 11=albus 12=titulus 13=albus 14=index 15=albus 18=9 16to29=roman 30=corrigenda 31=albus 32=1 549=colophon 550=1 566to569=albus/> |Remarks={{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/32|Sectio secunda continuata. p. 1]]}} {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/142|Sectio tertia a Thoma Walsingham conscripta. p. 111]]}} {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/144|Hugh, 27th Abbot, AD. 1306&ndash;1326. p. 114]]}} {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/212|Richard II, 28th Abbot, AD. 1326&ndash;1335. p. 181]]}} |Header= |Footer= }} 1kavj3hnghhrsakhmpvyrzylc98ubv9 273751 273683 2026-07-07T06:53:40Z Catgolin 32186 273751 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=[[Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani]] |Language=la |Volume=vol 2. 1290–1349 |Author=[[Scriptor:Thomas Walsingham|Thomas Walsingham]] |Translator= |Editor=[[Curator:Henry Thomas Riley|Henry Thomas Riley]] |Illustrator= |Publisher=[[Editor:Longman|Longmans, Green Reader and Dyre]] |Address=London |Year=1867 |Source={{IA|gestaabbatummon00parigoog/}} |Image=[[File:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf|page=12|200px]] |Progress=X |Pages=<pagelist 1=scan 2=plano 3to5=albus 6=antetitulus 7=albus 8to9=præfacio 10=antetitulus 11=albus 12=titulus 13=albus 14=index 15=albus 18=9 16to29=roman 30=corrigenda 31=albus 32=1 549=colophon 550=1 566to569=albus/> |Remarks={{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/32|Sectio secunda continuata. (p. 1)]]}} * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/36|John III, 25th Abbot, A.D. 1290–1301. (p. 6)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/82|John IV, 26th Abbot, A.D. 1302–1308. (p. 53)]] [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/142|Sectio tertia a Thoma Walsingham conscripta. (p. 111)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/144|Hugh, 27th Abbot, A.D. 1308–1326. (p. 114)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/212|Richard II, 28th Abbot, A.D. 1326–1335. (p. 181)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/329|Michael, 29th Abbot, A.D. 1335–1349. (p. 299)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/399|Thomas, 30th Abbot, A.D. 1349–1396. (p. 371)]] {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/495|Appendix, (p. 467)]]|1}} * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/497|Appendix (A.), (p. 469)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/511|Appendix (B.), (p. 483)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/531|Appendix (C.), (p. 503)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/539|Appendix (D.), (p. 511)]] |Header= |Footer= }} 37id6t92bc2u13xgkop5lsyf056m4b2 273752 273751 2026-07-07T06:55:58Z Catgolin 32186 273752 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=[[Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani]] |Language=la |Volume=vol 2. 1290–1349 |Author=[[Scriptor:Thomas Walsingham|Thomas Walsingham]] |Translator= |Editor=[[Curator:Henry Thomas Riley|Henry Thomas Riley]] |Illustrator= |Publisher=[[Editor:Longman|Longmans, Green Reader and Dyre]] |Address=London |Year=1867 |Source={{IA|gestaabbatummon00parigoog/}} |Image=[[File:Gesta Abbatum Monsterii Sancti Albani (vol 2 1290, 1349).pdf|page=12|200px]] |Progress=X |Pages=<pagelist 1=scan 2=plano 3to5=albus 6=antetitulus 7=albus 8to9=præfacio 10=antetitulus 11=albus 12=titulus 13=albus 14=index 15=albus 18=9 16to29=roman 30=corrigenda 31=albus 32=1 549=colophon 550=1 566to569=albus/> |Remarks=<center>CHRONICA MONASTERII S. ALBANI.</CENTER> <center><big>'''GESTA ABBATUM MONASTERII SANCTI ALBANI,'''</big></center> <center>A</center> <center><big>THOMA WALSINGHAM,</big></center> <center>REGNANTE RICARDO SECUNDO,</center> <center>EJUSDEM ECCLESIÆ PRÆCENTORE,</center> <center>COMPILATA.</center> {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/16|Introduction. (p. xvi)]]}} {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/32|Sectio secunda continuata. (p. 1)]]}} * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/36|John III, 25th Abbot, A.D. 1290–1301. (p. 6)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/82|John IV, 26th Abbot, A.D. 1302–1308. (p. 53)]] [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/142|Sectio tertia a Thoma Walsingham conscripta. (p. 111)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/144|Hugh, 27th Abbot, A.D. 1308–1326. (p. 114)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/212|Richard II, 28th Abbot, A.D. 1326–1335. (p. 181)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/329|Michael, 29th Abbot, A.D. 1335–1349. (p. 299)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/399|Thomas, 30th Abbot, A.D. 1349–1396. (p. 371)]] {{outdent|[[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/495|Appendix, (p. 467)]]|1}} * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/497|Appendix (A.), (p. 469)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/511|Appendix (B.), (p. 483)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/531|Appendix (C.), (p. 503)]] * [[Pagina:Gesta_Abbatum_Monsterii_Sancti_Albani_(vol_2_1290,_1349).pdf/539|Appendix (D.), (p. 511)]] |Header= |Footer= }} 0kbv7opu59oygfv2adle68dkmqh3ra0 104 81050 273691 262639 2026-07-07T06:19:39Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh|184|GESTA ABBATUM|}}</noinclude> {{Marginalia sinistra|Sermon on the preceding day by Brother Richard de Trenge.}} Ipso autem die Sanctorum Apostolorum, fecit in Capitulo Sermonem Frater Ricardus de Trenge, habens hoe thema,—“Ego vos elegi;"<ref>''John''xv. 16, 19.</ref> et multum placuit omnibus ejus Sermo. {{Marginalia sinistra|The election is made by way of compromise.}} Electi [sunt]<ref>Omitted in MS.</ref> autem compromissores per Priorem et Conventum; {{Marginalia sinistra|Names of the Compromissers}} quorum haec sunt nomina—Frater Ricardus de Tywinge, Prior de Tynemuta; Frater Johannes de Hurle, Prior de Wymundham; Frater Willelmus Heyron, Prior de Walingford; Frater Nicolaus de Flamstude, Prior de Hertford; Frater Ricardus de Paxtone, Archidiaconus; Frater Willelmus de Nedham, primus Scrutator; Frater Ricardus de Trenge, Confessor; Frater Johannes Keleshul, Hostilarius; et Frater Ricardus Walingford, Scholaris. Isti, habita potestate per viam compromissi, sub sigillo Capituli, eligendi, seorsum in Capella Abbatis, supra Locutorium, de electione tractaverunt, et, consilio dicti Fratris Ricardi de Walingford, sine personarum acceptione, tractarunt de omnibus et singulis monachis Monasterii et Cellarum, discurrendo Walling per nomina et merita singulorum. {{Marginalia sinistra|Wallingford's devout assurance that the election will fall on the most fiting person.}} Ipse quidem Frater Ricardus de Wallingford ut frequenter dicebat, quod ipso die in Missa quam in honorem Sanctorum Albani et Amphibali, et Sanctorum quorum reliquiæ habentur ad altare Sancti Amphibali, non sine lacrymis celebravit, tantam concepit fiduciam pacificæ electionis futuræ ad honorem Dei, Ecclesiæque profectum, quod firmiter in corde disposuit, quod quemcunque ipso die contingeret eligi, ipsum tanquam divinitus ecclesie a Deo provisum, devote, quantum in eo fuit, susciperet absque contradictione quacunque. {{Marginalia sinistra|His regrets afterwards expressed, that he had so readily consented}} Ex qua fiducia sic concepta,<ref>''con'' is repeated before this word in MS., by inadvertence.</ref> facilius electioni postea de se facta consensit; timens contumeliam facere Spiritui Sancto. Multum tamen postea, et crebro, pœnituit quod, postposita consideratione proprire infirmitatis et insufficientire, et etiam<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> ptzw0yueagjzvu775yw1dzskzdicd3i 104 81051 273690 262637 2026-07-07T06:19:28Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|183}}</noinclude> non insufficiens habebatur, quominus ad lecturam Sententiarum assumptus statum Bacularii est adeptus. {{Marginalia dextra|While Walingford is on a visit to St. Alban's, Abbot Hugh dies; whose death is said to have been foretold by him}} Rediens igitur ad Monasterium in autumno ad visitandum Abbatem et fratres, pro uberiori exhibitione habenda, ad solemnitatem lecture suse, flebili fato exitus patris sui et domini ab hac luce, nocte præcedente Nativitatem Dei Genitricis et Virginis, a reditu Studii finaliter est detentus. Sunt qui dicunt eum et obitum Abbatis Hugonis, et semetipsum futurum Abbatem, per constellationes prædixisse; et ob hoc maturasse ad Monasterium, ne per eum staret, quominus eligeretur. ==== De electione ejusdem Ricardi in Abbatem Sancti Albani. ==== {{Marginalia dextra|On the burial of the Abbot Hugh, the King is required to grant a congé d'''élire''.}} Corpore itaque Abbatis post tridie solemniter, ut decuit, tradito sepulturæ per Abbatem de Waltham, aliorum assistentia prælatorum officium peragentem, missum est Domino nostro Regi, prout moris est, pro licentia eligendi. Qua sine difficultate obtenta, communi<ref>''comuni'' in MS.</ref> assensu Capituli dies certus electionis præefigitur per Priorem, bona memoria Robertum de Nortone, videlicet, in crastino Apostolorum Simonis et Judæ, feria quinta; {{Marginalia dextra | On the day of the election, 29th October 1326, Richard de Wallingford preaches before the Convent.}} ad quem diem, omnes et singuli Priores Cellarum nostrarum litteris peremptoriis sunt vocati, omnesque personaliter accesserunt. Et Missa de Spiritu Sancto habita, prefatus Ricardus de Walingforde omnibus in Capitulo fratribus devote fecit Sermonem, pro themate hoc assumens,—“Eligite ex vobis virum meliorem.”<ref>1 Samuel xvii. 8, apparently</ref> Et completo Sermone, omnibus placuit per viam incedere compromissi; et electi sunt compromissores novem in summa concordia<ref>''corelia'' in MS, by inadvertence.</ref> die electionis, scilicet, die Jovis in crastino Apostolorum Symonis et Jude.<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> ejbdj0gkk8gr7nhldbgfxwfp2xwa5sq 104 81057 273688 262635 2026-07-07T06:18:46Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273688 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|181}}</noinclude> suis meremium diversis personis, ad valorem nongentarum triginta sex librarum. ==== Particularis excusatio negligentiarum et debitorum Abbatis præscripti. ==== {{Marginalia dextra|These expenses partly excusable by reason of the lawlesness of the times.}} Excusabilis nihilominus in magna parte fuit Abbas iste de tantis receptibus, quia expenisse fuere in summa totius terræ tribulatione, quando procere contra Regem insurrexerunt, et sua in Monasterio vel maneriis reperta, sæpius prodigaliter vastaverunt. {{Marginalia dextra|Some property acquired by him for the Abbey.}} Et ipse multa opere in Monasterio consummavit, et plures possessiones et prædia adquisivit, quibus non modicum ampliatur locus noster. {{Marginalia dextra|A man of harmless and pleasing disposition.}} Insuper socialis fratribus suis extitit, gratus, mitis innocens; per quas virtutes creditur divinum favorem uberius meruisse. {{Marginalia dextra|Opressiveness of the existing corrodies sold by his predecessors}} Depressus fuit insuper per corrodia vendita temporibus Abbatem Rogeri, Johannis, et Johannis; quæ ascendebant annuatim ad summam ducentarum et nonaginta novem librarum. {{Marginalia dextra|Other expenses which weighed on him.}} Per pensiones etiam ex parte Abbatum gravatus fuit nimium; quæ annuatim ad quaterviginti tres libras taxabantur. Ad solvendum pretium robarum, per scriptum concessarum, quolibet anno tenebatur in quatuordecim libris;<ref>''librus'' in MS.</ref> etiam in frumento solvendo diversis personis per scriptum annuatim amplius quam quatuor libras dedit. ==== De ortu, educatione, litteratura, gradu, et moribus, Ricardi de Walyngforde, in Abbatem vicesimum octavum Monasterii Sancti Albani eligendi. ==== {{Marginalia dextra|Richard de Wallingford, a person of humble origin.}} Hic Ricardus Abbas, de Walingfordia oriundus, patre Willemo, arte fabro ferrario, matre vero Isabella; qui inter convicanecs suos, respectu pauperum locupletes, et in oculis divitum mediocres, frugaliter tamen et sine querela vivebant. Patre itaque adhuc puer etiam vix<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> lqklbb6ve1xmjy4fqu51ksov8drul1m 104 81058 273689 262636 2026-07-07T06:19:06Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|182|GESTA ABBATUM|}}</noinclude> {{Marginalia sinistra|Losing his parents, when young, he is adopted by William de Kirkeby, and sent to Oxford.}} decem annorum orbatus, a bonæ memoriæ<ref>''morie'' in MS., by inadvertence; but corrected in the margin in a later hand.</ref> Willelmo de Kirkerby, Priore Walingfordiæ, ob solam docilitatem ingenii, et indolem bonæ spei, post non multos annos adoptatur in filium. Cuus eleemosynarum ope suffultus grammaticam et philosophiam Oxoniis didicit circiter per sex annos, et determinans in Artibus, juxta morem, vicesimo tertio ætatis suæ ano sæculo valefecit, et in hoc Monasterio Sancti Albani devote suscepit habitum monachalem. {{Marginalia sinistra|Assuming the monastic habit at St. Alban's, after staying there three years, he returns to Oxford.}} Exercitatus igitur per trinnium in conversatione claustrali, denuo ad studium litterarum, per bonæ memoriæ Hugonem Abbatem et Conventum, Oxonias destinatur; ubi per novem annos continuos in philosophia et theologie studuit indefessus, quoadusque communi Magistrorum decreto ad lecturam Libri Sententiarum licentiari, tanquam sufficiens, mereretur. {{Marginalia sinistra|His regrets that he had devoted too much of his time to mathematical pursuits, and too little to theology.}} Nec silentio transeudum est, quomodo e duobus non sine gemitu eum conqueri frequenter audivimus<ref>Walsingham is evidently quoting from a preceding writer here, as Abbot Walingford died A.D. 1335, and Walsingham compiled these pages more than sixty years after that date. See page 186 ''post'', Note 2.</ref>; de uno, quod tam citus, tam immaturus, extra claustrum, et etiam ante plenam redditionem divini servitii more claustri, ad Studium est emissus. De altero, quod omissis aliis philosophiæ studiis, amplius quam oportuit, doctrinalibus mathematicis, in quibus fuit apprime eruditus, operam magnam dedit, videlicet, circa speculationem conclusionum arsmetricæ et geometriæ, astronomiæ et musicæ; sicut ejus scripta et instrumentorum opera hucusque testantur. Qua curiositate distractus, minus in reliquo philosophiæ et theologiæ<ref>''theologie'' in MS.</ref> profecit studio; quod dolebat. Veruntamen, in opponendo aut respondendo per scholas communi judicio Magistrorum<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 7powvkf4whsdzcs4lrklftizrcxk53x 104 81059 273692 262640 2026-07-07T06:19:55Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|185}}</noinclude> debitorum Monasterii, et quam arduum erat opus regere animas, et multorum moribus deservire, sub tam umbratili fiducia præsumpsit de tam facili consentire. Sed Dominus voluit eum conterere in infirmitate, ut pius ostenderet quod non humana industria aut fortitudine corporis, sed sola ejus gratia, in reformatione domus Dei, est fiducia perhibenda. {{Marginalia dextra|Richard de Wallingford is elected Abbot.}} Transcursis igitur meritis singulorum subdeliberatione nonmodica, in absentia singulorum, prætitoque prius ab omnibus compromissariis juramento de celando sub sigillo consilii quicquid<ref>''quicquit'' in MS.</ref> invicem dicerent de absentibus fratribus inter loquendum, tandem in absentia dicti Fratris Ricardi, de eo diutius pertractantes, assensu unanimi eum concorditer elegerunt. {{Marginalia dextra|His perplexity, on being informed of the election.}} Quorum postmodum gestum dictus frater Ricardus percipiens, quod in eum consernserant eligendum, subverecundia dissimulavit, nolens aliquid compromissariis tangere, nisi ipsi prius eidem aliquid tetigissent. In perplexitate itaque vir suspensus, si resistere expediret, an malius consentire, {{Marginalia dextra|Suggestion that his hesitation was simulated.}} tandem pronunciata electione in Capitulo, ad lacrymosam fratrum instantiam, post quasdam excusationes, si fas est dicere excusationes, inquam, magis ex ficto quam puro pectore procedentes, consensithiis verbis:—{{Marginalia dextra|He gives his formal consent to the election}}“In nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, ad honorem Dei Genitricis Mariæ, perpetuæ Virginis, et Sanctorum Patronummeorum,Albani, Amphibali, et Patris Sanctissimi, Benedicti, et omnium Sanctorum, electioni de mefactæ, timens resistere Spiritui Sancto, ''et cætera.''”<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> gs00q26ebiao13q3te7cjncurntfgsl 104 81060 273693 262641 2026-07-07T06:20:03Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|186|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== De itinere et expensis ejusdem Abbatis versus Curiam Romanam; et gestis ejusdem ibidem. ==== {{Marginalia sinistra|The election is made public in the church}} Electus itaque Dominus Ricardus de Wallynforde, ductus ad ecclesiam, cum tremore etreverentia, prout decem, sistitur ante majus altare, et per Frarem Ricardum de Paxtone, Archidiaconum, electio populo publicatur, præter spem omnium, et maxime laicorum. {{Marginalia sinistra|With a small retinue only, he waits upon the King at Nottingham.}} In simplicitate itaque qua prius solebat incedere, secessit in cameram Prioris, donec, provisa familia mediocri, ad præsentiam Regis accessit, apud Notyngham tuno morantem: et non sine causadico “amilia mediocri;” qui a die electionis usque ad iter susceptum versus Curiam, {{Marginalia sinistra|His humble mode of life, immediately after his election.}} quod fuit die Sancti Clementia, sine pompa familiæ, sine convivi, ut solebant, sine exeniis Obedientiariorum, sine oblationibus munerum, ipso dissimulante, et aliis, ut ita dicam, negligentibus solitum suo electo honorem præbere, in camera cum unico capellano, et multotiens in mensa cum suo unico contentus ferculo victitabat. {{Marginalia sinistra|His moderate request made of the Convent, before he sets out for the Papal Court.}} Nec tacendum censeo in præsenti, quod omnia dona confratrum suorum, quando licentiam in Capitulo postulabat pro itinere ad Curiam arripiendo, non valorem triginta excessera<ref>''excesserat'' in MS.</ref> solidorum. {{Marginalia sinistra|Written list of his expenses, made by Nicholas de Flamstede, his companion.}} Sed hæc hactenus; quia omnia hæc pius omnium Moderator convertit in bonum; quod satis poterit liquere volenti aspicere papyrum<ref>''papiram'' in MS.</ref> suarum expensarum a die peregrinationis suæ usque ad diem reditus sui ad manerium suum de Crokeslee, in hebdomada Paschæ, factarum per manus Fratris Nicolai de Flamstede, qui in omnibus laboribus itineris consolator et consiliarius sibi fuerat indefessus: cujus discretioni et consilio, ut frequenter dicere solet<ref>Sic in MS., in the present tense: Walsingham is probably using here the materials of a writer contemporary with the facts which he relates. See page 182 ''ante'', Note 2.</ref>, electus<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> r9mm46q7vedp9fj0zi1j0h89o9n10kj 104 81061 273694 262643 2026-07-07T06:20:17Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|187}}</noinclude> {{Marginalia dextra|on the journey.}} magis inniti et uti gaudebat, quia in ipso expertus est discretionem vivacis ingenii, religiosam in moribus gravitatem, zelum bonæ fidei, et mae et vespere sobrietam conformem, quæ in paucissimis reperitur. {{Marginalia dextra|High character of Flamstede}} Talis enim consiliarius multum pro exigentia temporis et statu Monasterii, quod multis debitis subjacebat, necessarius quidem, et tanquam specialiter a Deo provisus, in benedictione perpetua esse meretur. {{Marginalia dextra|Heavy debts then due from the Abbey}} Fuit siquidem camera ipsius Abbatis tunc plus quam quinque milibus marcarum diversis et certis debitoribus obligata; sicut infra patebit, ubi in anno tertio de hiis debitis, certis de causis, tractatur; præter maneria dimissa ad firmam pro pecunia<ref>''paccunia'' in MS.</ref> accepta præ manibus, et expensa; et præter vastum bosei, quale antea nunquam fuit. {{Marginalia dextra|Diccitulties also of the various Cells.}} Priores etiam Cellarum in tantum exinaniti fuerant supra modum, quod vix sibi ipsis sufficiebat ad victum; {{Marginalia dextra|Slight gifts from the Cells to the newly elected Abbot.}} unde nec ipse electus ab aliquo quicquam muneris habuit, ut solebant, præterquam decem marcas a Priore de Wymundham, quadraginta solidos a Priore de Brynham, et a Priore de Hertford unam cuppam pretii sexdecim solidorum. {{Marginalia dextra|Accompanied by six persons, and two clerks, not belonging to the Abbey, he sets out for Avignon, 23rd November, and arrives there, 4th January.}} Et qua de expensis circa confirmationem electionis facta est mentio, scire debes quod cum electus transfretaret ad Curiam versus, cum tribus Capellanis, electoribus et instructioribus electionis, videlicet, Fratre Nicolao, Priore de Hertford, Fratre Ricardo, Archidiacono, et Fratre Ricardo Trenge, et cum unio armigero, et uno clerico, et uno salinario, septem equis in toto, et, ad onus nostrum,<ref name="proove">This evidently proves that Walsingham is quoting from the narrative of a preceeding writer. See pages 182 and 186, ''ante''.</ref> duobus aliis clericis, pro propriis negotiis, in nostra<ref name="proove"/> comitiva morantibus, a die Sancti Clementis usque ad diem Lune post Festum Circumcisionis, quod fuit secundo Nonas Januarii, quod die mane ad Curiam venit Avinionæ, in omnibus expendid quindecim libras, sexdecim solidos, obolum, sterlingorum.<noinclude> {{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> poll46hnz69sxto7wwrznnve8ys70bq 104 81062 273695 262645 2026-07-07T06:20:28Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|188|GESTA ABBATUM}}</noinclude> {{Marginalia sinistra|Sum total of his expenses 953L 16s 11d.}} Summa vero omnium expensarum ab ipso die Sancti Clementis usque ad quartam decimam Kalendarum Maii, quo die venit ad manerium suum de Crokeslee, de claro, cum communi visitatione Papæ et Cardinalium, et damnis et usuris mercatorum pro mutuo, nongentæ quinquaginta tres libræ, decem solidi, undecim denarii. Et hæc est vera summa omnium expensarum in omnibus, cum donis et datis universis in eundo et redeundo, in aliisque expensis; ut patet per papyrum<ref>''papirum'' in MS.</ref> compoti. {{Marginalia sinistra|Abbot Richard is presented to the Pope (John XXII. or XXII.)}} In crastino adventus ejus, accessum habuit ad Domini Papæ præsentiam, et, ut moris est, antequam accederet, genua flectens trina vice, et ejus reverentiam accederet, genua flectens trina vice, et ejus reverentiam salutans humiliter, deosculatus est primo dextrum pedem ejus; requisitus prius a Papa, si electio in concordia facta fuit, ad quod respondit comite<ref>This word is doubtful, appearing as Sūr, with an expunctury mark beneath the middle letter.</ref> quod sic; et addidit:— {{Marginalia sinistra|His address to the Pope on asking for confirmation of his election.}} “Licet, Pater Sanctissime, parvitas mea in conspectu Celsitudinis vestræ debeat rationabiliter trepidare, tamen confortatus sum plurimum de consilio Apostoli, ad Hebræos<ref>''Hebrews'' iv. 16.</ref> dicentis,—'Adeamus cum fiducia ad thronum<ref>''tronum'' in MS.</ref> gratiæ, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno.<ref>''opurluno'' in MS</ref>' Est siquidem hic thronus<ref>''tronus'' in MS.</ref> gratiæ, quod designat nomen<ref>The meaning of the name of Pope John (XXI or XXII., A.D. 1316–34) is alluded to: “The grace” or “mercy of the Lord.”</ref> vestrum sanctissimum. Interpretatus enm 'dominus misericors' sive 'Dei gratia;' et insuper ipsum probat odor suavissimus vestræ famæ, per labia expertorum toto orbe terrarum diffusa. Ego igitur, Frater Ricards, sanctæ obedientiæ monachus, vestræ dominationis servulus humilis, ad regimen Monasterii Sancti Albani, Lincolnienais Diœcesis, vestræ Sanctitati immediate subjecti, concorditer electus,<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 1tph2qxt3jbdhfq0ufb5y8at0cagzdp 104 81094 273687 262638 2026-07-07T06:18:27Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273687 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}}</noinclude>{{center|{{big|GESTA ABBATUM MONASTERII SANCTI ALBANI}}}} {{center|{{sc|Sectio Tertia.}}}} = = ==== Processus electionis et confirmationis Hugonis de Eversdone subescripti, in Abbatem vicesimum septimum Sancti Albani electi.<ref>This Rubric is places in the MS near the end of this Section, oposite to “''Redit ergo cum etc.''”</ref> ==== {{Marginalia dextra|Hugh de Eversdone elected Abbot of Saint Alban's, A.D. 1303}} Corpore bonæ memoriæ Johannis Abbatis honorifice tradito sepulturæ, qui in Vigilia Sancti Matthiæ<ref>''Mathie'' in MS.</ref> Apostoli vocanti parucrat Creatori, die præfixo ad electionem futuri<ref>''futuram'' in MS.</ref> Abbatis eat rocessum. Igitur assensu concordi, Frater Hugo de Eversdone, qui officium gesserat Cellararii, est electus; vir utique inter decentes eminentissimus in statura, pulcher aspectu, et in socios liberalis. {{Marginalia dextra|Skilled in English and French, but not in Latin.}} In Anglico idiomate,<ref>''ydiomate'' in MS.</ref> sive Gallico, nulli secundus, sed parum nactus de Latino. Qui cum fuisset electus, et electioni de se factæ consensisset, fertur in probatulo hæc dixisse;—“Scio quidem, fratres mei, vos potuisse et astutiorem et doctiorem me vobis elegisse in Antistitem; sed pro certo nullum magis socialem potuissetis ex omnibus elegisse.” {{Marginalia dextra|His presence is insisted on at the Court of Rome.}} Cumque procuratores ad Curam pervenissent, et decretum electionis Summo Pontifici præsentassent, postquam moram longam, sed inutilem, protraxissent ibidem, et expensas horribiles fecissent in donis variis,<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> g38iy651r3f2qusvaa9qjirp72y668i 104 81096 273696 262646 2026-07-07T06:20:40Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|189}}</noinclude>juxta auctoritatem præmissam, accedo cum fiducia, tanquam ad thronum gratiæ, ad vestram serenissimam Sanctitatem, quæ se omnibut pie poscentibus semper exhibuit gratiosam, ut gratiam inveniam in confirmatione electionis prædictæ; quam dignetur vestra Sanctitas reverenda, cum sibi placuerit, misericorditer expedire.” {{Marginalia dextra|Having obtained leave to visit the Cardinals, he withdraws.}} Et locutus est Dominus Papa cum electo familiariter; inquirens ab eo nova de statu regni Angliæ: et demum electus, petita licentia visitandi Cardinales, et benigne obtenta, recessit. ==== De cassatione electionis prædicti Abbatis, propter quosdam defectus compertos. ==== {{Marginalia dextra|The election being found to be informal, Abbot Richard is called upon to renounce the election.}} Postquam vero forma electionis recitata est, vocatus est electus, et propter quosdam defectus in decreto repertos, petivit Dominus Papa, per res Cardinales, ut electus noster jur, si quod habuit, pure et sponte renunciaret in manibus ipsius Papæ. {{Marginalia dextra|Grounds of such informality.}} Defectus in decreto reperti fuere, quod in omnibus commissionibus ad præfigendum, protestandum, et eligendum, facta fuit mentio de quibusdam actis; sed non habuit illa acta, nisi materialiter in aliis recitata. Secundo, quod cum electores in decreto dixerunt,—“Et ego (talis) consentio, et subscribo,” omnia inventa sunt sub eadem manu. Et hoc subruebat<ref>''sbrebat'' in MS.; a note in another hand above it, given “''subrertebat''.”</ref> totam formam, ita quod oportuit probare per testes totum processum, et per litteras regias de vacatione, et de licentia, et de persona electa; quæ fuisset via periculosissima, et sumptuosa. Tertio, quod non erant instructores nec procuratores cum sufficienti mandato; quæ omnia erant vitia, licet sanabilis, sed temporis longo processu.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 9tbh54sytmomi74drk0f4dn550o1x5x 104 81097 273697 262647 2026-07-07T06:21:02Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|190|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== Qualiter idem Ricardus fuerat per provisionem Papæ promotus. ==== {{Marginalia sinistra|Abbot Richard renounces his election: to be restored to his former grade.}} Post multas igitur agustias, et ad majora pericula evitanda, electioni suæ, hac adjecta conditione, renunciavit; videlicet, quod Dominus Papa bene provideret illi Monasterio [de bono pastore, et ipsum electum restitueret<ref>''restituerat'' in MS., erroneously.</ref> ad statum et gradum, quem pridie ante electionem in ipso Monasterio possidebat. {{Marginalia sinistra|The Pope reappoints him to the office of Abbot.}} Habito ergo Dominus Papa colloquio cum Cardinalibus de statu Monasterii, et persona electi, statim dixit Papa,—“Et nos providemus illi personæ e dicto Monasterio, et confirmamus eum.” {{Marginalia sinistra|He at once waits upon the Pope, and thanks him.}} Quod electus extunc Abbas ut cognovit, relatione Domini Cancellarii, Episcopi Albanensis, mox prævenit omnes alios nuncios, qui nunciaturi erant ei de provisione facta, (ne, prout moris est, cogeretur eis dare aliqua beneficia,) {{Marginalia sinistra|He receives benediction, and gives presents to his friends among the Cardinals.}} et visitavit Papam in gratiarum actione devote; et post non multos dies mumus benedictionis accepit ab Episcopo Portueni. Et extunc potuit Abbas sana conscientia Cardinales, amicos suos, in exenniis visitare; quod et fecit. ==== De solutione taxæ Papæ et Cardinalibus, ratione vacationis Abbathiæ prædictæ. ==== {{Marginalia sinistra|Abbot Richard has to compound with the Papal officials for the tax due to the Pope on the vacency of the Abbey.}} Curiales præterea citaverunt eum ut compareret coram Collegii Camerario, et Camerario Domini Papæ ad componendum super taxa nostri Monasterii. Quibut ille respondit quod nihil scivit de aliqua taxa; nisi tantum de una uncia auri, quam singulis annis, nomine exemptionis, solvmus Curiæ memoratæ. Cui illi,—“Sileas,” inquiunt, “quia nos loquimur de taxa quæ debetur pro visitatione, nomine vacationis, quam<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> qosczqh4nlbwfyw7tn6cyfpjrklql6y 104 81098 273698 262648 2026-07-07T06:21:14Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|191}}</noinclude>invenimus in Registro nostro, septingentarum et viginti marcarum; quod est in florentis tribus millibus et sexcentis, computando quinque florenos pro marca.” Et demonstraverunt ei Registrum scriptum in papyro<ref>''papiro'' in MS.</ref> septingentarum et viginti marcarum pro Domo Sancti Albani, comminantes ut nihil amplius loqueretur. Tandem fecerunt illum jurare, tactis Sacrosanctis, quod solveret ad constitutos terminos dictam summam, et sententiam excommunicationis fulminaverunt, si non solveret diebus statutis; injungentes pœnaliter, ut personaliter rediret ad Curiam infra quinque menses post fractum terminum supradictum: quæ omnia redacta sunt in scriptis per notarios Papæ ibidem. {{Marginalia dextra|Hie considers himself ortunate, on having to pay only 720 marks.}} Et multum gaudebat Abbas quod ad hanc summam perducta fuisset taxa nostri Monasterii; quia informatus fuerat per illos, qui cum suis prædecessoribus fuerant per prius in Curia, quod taxa fuerat multo major. Unde, quia constat eos de Curia non habere certam evidentiam de taxa nostri Monasterii, potest qui successurus<ref>The words of a writer evidently contemporary with Abbot Wallingford. See pages 182, 186, 187, ''ante''.</ref> est in curam pastoralem, si requisitus de taxa fuerit, respondere quod minor sit, et quod iste Ricardus Abbas reclamavit contra illam taxam quam imposuerunt sibi. {{Marginalia dextra|He is confidentially advised not to expostulate against payment of the tax.}} Sed quia Papa providit sibit de Abbathia, non est ausus in reclamatione persistere; quia qui fuerunt de suo consilio asserebant quod Curiales, si vellent, possent de novo taxare nostrum Monasterium pro libito; quia vacavit, et collata fuit ex dono Papæ. {{Marginalia dextra|Grounds for the heavy Papal imposition upon Abbot Hugh.}} Unde putandum est, quod impositum fuit illud jugum tam flebile prædecessori suo, Hugoni: nam cum moraretur in Anglia ultra tempus a jure statutum, totum deperdebat in gratia Papæ; cujus prætextu eum pro libito taxaverunt. {{Marginalia dextra|Oath made by the Abbot}} Elapsis expost sex aut quinque diebus, in pleno Con<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> ar9tkoa4mvnwgo8cub1ssnmysyifl3l 104 81099 273699 262649 2026-07-07T06:21:26Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|192|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>sistorio Abbas, super erecto in medio solemniter altari, et reliquiis appositis, tale prætitit juramentum.— ==== De professione et juramento Abbatis memorati, in Curia Romana promulgatis. ==== {{Marginalia sinistra|Profession and oath of obedience to the Pope.}} “Ego, Frater Ricardus, Abbas Monasterii Sancti Albani, Lincolniensis Diœcesis, ab hac hora et in antea, fidelis ero, et obediens, Beato Petro et Sanctæ Apostolicæ Romanæ Ecclesiæ, et Domino meo, Papæ Johanni, suisque successoribus canonice intrantibus. Non ero in consilio, aut in facto, ut vitam perdant, aut membra, aut capiantur mala captione. Consilium vero quod mihi credituri sunt, per se vel per nuncios suos, sive per litteras, nulli manifestabo, ad eorum damnum, me sciente. Papatum Romanum, et regalia Beati Petri, adjutor eros ad retinendum et defendendum, salvo meo ordine, contra omnem hominem. Legatum Apostolicæ Sedis, in eundo et redeundo, honorifice tractaho, et in suis necessitatibus ajuvabo. Vocatus ad Synodum,<ref>''Sinodum'' in MS.</ref> veniam, nisi præpeditus fuero canonica prædeditione. Apostolorum limina singulis trienniis visitabo, aut per me, aut per nuncium meum; nisi Apostolica licentia remsneam. Possessiones ad mensam mei Monasterii pertinentas non vendam, neque alienabo, nec impignorabo, neque de novo infeodabo, vel aliquo modo donabo, inconsulto Romano Pontifice. Sic me Deus adjuvet, et hæc Sancta Evangelia.” {{Marginalia sinistra|Certain petitions not complied with, through death of the King of France.}} Post hæc porrexit Domino Papæ quasdam petitiones; sed non<ref>Omitted in the text; but supplied in the margin in a later hand.</ref> fuerunt expeditæ, propter mortem Regis Franciæ<ref>Charles IV.</ref>, per quam tota Curia turbabatur.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> jpfz13f9tw58rb93g8ucm26hcpg7a8l 104 81100 273700 262650 2026-07-07T06:21:36Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|193}}</noinclude>==== De reditu<ref>''redditu'' in MS.</ref> ejusdem Abbatis a Curia<ref>Repeated in MS.</ref> Romana, et de gestis intemediis ejusdem. ==== {{Marginalia dextra|Abbot Richard, on his return, stays at his manot at Crokele.}} Hiis ita gestis, Abbas secreto repatriandi petita licentia, et obtenta, Curiæ valefecit; et tandem post Festum Paschæ applicuit in Angliam, ac centesimo sexto die ab adventu suo ad Curiam, venit ad manerium suum de Crokeslee, nondum aliquo de Monaterio sciente de adventu suo. In quo manerio ipsa nocte contigit ei hoc<ref>This word is partly blotted, and doubtfull.</ref> dirum prænosticum<ref>Clamically, "''prognosticum''.”</ref> futuri status sui. {{Marginalia dextra|He is sttacked with partial blindness.}} In ejus namque sinistro oculo quidam pruritus exarsit, et post pruritum dolor grandis; quod postea per biennium languebat continue, usque quo tela pessima totum oculura caligine obumbrasset. {{Marginalia dextra|At his manor of Langleye, he forms his household, 20th April 1327.}} In crastino autem misit Abbas litteras Priori et Obedientiariis, quod die Martis sequenti, scillicet, in crastino Sancti Alphegi, venirent ad ejus colloquium ad manerium suum de Langleya: et ibidem habito consilio et tractatu, ordinavit familiam suam, et moram in maneriis suis aput Hextenetone et Nywenham, usque ad plenam expeditionem et homagium faciendum domino nostro Regi pro Baronia. {{Marginalia dextra|After waiting upon the King, at Northampton, he unexpectedly enters St. Alban's.}} Et erat Rex aput Northamptonam in Parlimento illis diebus; et expedito in brevi feliciter negotio suo ergs Regem, die Lunæ post Festum Trinitatis, summo mane, per medium villæ Sancti Albani equitans, inopinate ingressus villam, nec Priore, nec aliquo de Conventu, hoc sciente, nec etiam suis Capellanis, ingressus est usque ad ostium Monasterii forinsecum, {{Marginalia dextra|He is received in due form by the Prior and Convent.}} et ibidem expectabat, usque Prior et Conventus præmuniti, solemniter induti, processione devota, et cum classico campanarus solemni, eum susciperent. Et cito post, hora Capituli, ingressus<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> g3t3g5p1x1mrrtog6ggcz2jb7x19i4r 104 81101 273701 262651 2026-07-07T06:21:46Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|194|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|He preache a Sermon, and, after the kiss of peace, dines in the Refetory.}} Capitulum, fecit Abbas Sermonem, cujus thema erat illud,—“Revertatur vir, et sedeat in loco suo;”<ref>''Exodus'' xvi. 29, probably.</ref> et fecit ibidem publicari Bullas suas, et recommendavit se Conventui per osculum sanctum pacis; et ipso die, clam et subito provisis esculentis per Cellerarium, qui fuit conscius hujus rei, et Senescallum, Abbas ipse comedit cum fratribus in Refectario. {{Marginalia sinistra|The great people who have accompanied him, feast in the Abbot's Chamber.}} Senescallus autem, et Cellerarius, in Camera Abbatis comedebant cum magnis de patria, quod pridie vocavit ad se in manerio suo de Bradewey, ad consulendum quasi cum illis; et coegit eos tota nocte secum morari, et mane in crastino rogavit eos quod sequerentur eum, rediturum ad Monasterium. Ipso etiam die, acceptis clavibus officiariorum Monasterii, ut est justum, ordinavit de Obendientiariis. ==== Qualiter Johannes Aygnel, in Festo Sancti Albani, cupam ipsius Abbatis, tanquam feodum Pincernæ ratione Terrarum Dispensatoris, quas tenuit in Redburna feofatorie, vendicavit. ==== {{Marginalia sinistra|At a Feat on the day of the Passion of St. Alban, 22nd June, held in the Grat Hall, John Ayguel claims to be the Abbot's Butler, and to receive his cup as his fee.}} Die Passionis Sancti Albani, sicut mos est, fecit Abbas litteratorie convocare amicos et vicinos ad prandium, non nomine alicujus<ref>''alictus'' in MS.</ref> introitus faciendi, neque cum majori solemnitate quam annis singulis fieri consuevit idem festum. Veruntamen Abbate tenente convivium in Magna Aula regis, venit Johannes Aygnel, et vendicavit in principio mensæ esse pincerna Abbatis, et eidem eo die servire de cypho suo: nec tamen prius aliquid dicere voluit, quam habuit cyphum in manu sua. Asservavit quidem illud servitium pertinere sibi de jure antecessorum suorum, ut eo, videlicet, die serviat Abbati de cypho, eo quod talem<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 1g4cx3677fmaf0itnl2kjcvfff3srjc 104 81102 273702 262654 2026-07-07T06:21:55Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|195}}</noinclude>terram teneat in Redburna, quæ vocatur “Terra Dispensatoris;” ad quam pertinent illud servitium illo die. {{Marginalia dextra|The Abbot refuses his claim, the feast not being in honour of his entry, but in remembrance of the Martyr.}} Cui statim Abbas contradixit; nec voluit tale servitium ab eo recipere, tum quia numquam prius erat auditum de tali servitio; tum quia Abbas illud convivium fecit, non nomine introitus, sed ad honorem Martyris, et solemnitatem diei, ut fieri singulis annis solet; tum quia ipse Johannes Aygnel cogitavit sub illo colore vendicasse et habuisse cyphum Abbatis, et quædam alis feoda minus juste. {{Marginalia dextra|Ayguel claims the Abbot's cup, because he had touched it.}} Rogatus igitur idem Johannes a generosis patriæ qui affuerunt, ut desisteret a tam irrationabili petitione, quievit quidem pro tunc, sed postea tamen dixit vicinis suis, quod tetigit cyphum Abbatis, et per hoc fuit in seysina. Affirmavit etiam illud servitium latuisse quosdam progenitores suos; sed semetipsum jam fore in seisina falso jactitavit. {{Marginalia dextra|Rent-service required of the Depenser's Land, in virtue whereof John Aygnel made his claim.}} Nam illa Terra Dispensatoris, cujus partem tenet<ref>The words of an earlier writer are evidently used here by Walsingham. See pages 182, 186, 187, 191, ''ante''.</ref> idem Johannes Aignel, et Camerarius Conventus partem, exhibebit de consuetudine unum equum,<ref>''equam'' in MS.</ref> quotiens Abbas pergit Tynemutham, ad visitandum. {{Marginalia dextra|The claim in respect of the land, in reality surrendered by a previous holder.}} Et habetur quædam charta in cista in Capella Abbatis de quodam dapifero, qui tenuit illam Terram Dispensatoris, qui quietum clamat pro se et hæredibus suis omnem calumniam quam habet vel habere possit, in hujusmodi feodo<ref>''feodi'' in MS.</ref> exigendo. Et idcirco bonum est scrutari, et supervidere talia muniments, propter pericula quæ de facili accidere possunt ignaris.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> o2p7hcesdkfmwgwglgxn0ank2vm2o7g 104 81103 273703 262655 2026-07-07T06:22:05Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|196|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== De generali Visitatione Monasterii Sancti Albani, Cellarum, et juridiscionis ejusdem, et de providenti reformatione defectuum in dicta Visitatione compertorum. ==== {{Marginalia sinistra|Visitation of the Convent by the Abbot, not completed within the next three years.}} Post Festum Sancti Albani, præfixit Dominus Abbas diem visitandi Conventum<ref>''suum Conventum suum'' in MS.</ref> suum; et visitavit eos feliciter, assistentibus sibi duobus notariis, scilicet, Fratre Ricardo, Priore de Tynemuths, et Fratre Johanne de Sulsulle, Complevitque examinationem totius Conventus quinta hebdomadis feria; sed non complevit visitationem illam ex toto in trinennio sequenti, tum propter absentiam quarundam personarum, tum quia quædam caute dissimulavit ad tempus. {{Marginalia sinistra|He compiles a treatise on the General Statutes of the Order; and, before making his visitation, enacts that these Statutes shall be observed.}} Sed incepit compilare tractatum de Statutis Generalium Capitulorum Ordinis, et Legatorum Otonis et Ottoboni; qui tractatus sic incipit,—“Auscultate, obedientiæ filii.” Quæ Status gratis et apposite<ref>''aposito'' in MS.</ref> publicavit, et sanxivit tenenda, approbans, et adnullans omnes consuetudines illis<ref>''illi'' in MS.</ref> contrarias, priusquam voluit Visitationis suæ articulos publicare, sciens et prævidens quod fratres tractabiliores forent, quamdiu nescirent quod de illis in Visitatione invenit. Sed Domino disponente, omnes obedienter receperunt, nullo penitus reclamante. Et habent ista Statuta titulos circiter sexdecim; quorum unum est quod prædicta Statuta singulis annis recitentur in claustro in prima hebdomade Quadragesimæ vel Pentecostes, et in prima hebdomade Adventus; sicut ibi continetur plenius. {{Marginalia sinistra|Instances, in this Visitation of carnal lapses, and of the offence.}} Fuerunt siquidem in hac Visitatione aliqua notabiliter reformanda, sed, propter malitiam hominum, non ita notabiliter reformata: sicut plures accusati de lapsu carnis, quorum alii se purgarunt, quomodo Deus novit;<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 8vuutc0gdtzrittoy3vvnd85pf1sbyv 104 81104 273704 261322 2026-07-07T06:22:16Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|197}}</noinclude>{{Marginalia dextra|of holding property.}} alii confessi, vel quasi pœnitentiam canonicam subierunt; quam tamen, satis misericorditer, Dominus Abbas post tempus paulatim, et cum quodam moderamine, relaxavit. Alii autem, de proprietate denunciati, satis misericorditer sunt correct. {{Marginalia dextra|Abbot Richard endeavours to screen Richard de Trenge, and others among the younger brethren, who have raised a tumult against him.}} Quia vero de inobedientia plures erant illo tempore accusati per illos qui steterunt cum Abbate, in causa tumultus contra eum excitati, principaliter per Fratrem Ricardum de Trenge et alios juvenes, (quibus et ipse Abbas, adhuc privata persona, consentiebat,) magis affectu illarum personarum, qui contra uum Abbatem steterunt, quam ex veritate alicujus certæ causæ quam scivit aut novit contra ipsum Abbatem prætendere, ipse Abbas nitebatur et satisfacere zelo illorum qui ipsos accusabant, et illos a crimine inobedientiæ defensare. {{Marginalia dextra|Some members, who confess to having obtained admission through simony, are allowed by the Abbot two months to enter some other religious Order.}} Alii autem, de symoniaco ingressu expresse notati, et coram Abbate confessi, sed juris ignorantiam prætendentes, receperunt inducias duorum mensium, extra chorum suspensi, quod si per se vel per amicos possent aliam religionem ingrediendi gratiam invenire, diligentiam apponerent usquequaque, et ipse Abbas eis licentiam daret eundi; alioquin ipsos perpetuæ pœnitentiæ judicarent damnandos. Transacto igitur tempore hoc bimensi, venerunt flebiliter ad Abbatm, diocentes se non posse alicubi religionem mutare; quare petebant misericordiam Dei, et suam. {{Marginalia dextra|These persons, not conforming to the Abbot's injunctions, are made publicly to renounce the Order; their case to be again considered.}} Abbas igitur, convocato Capitulo in sua CApella, quia præ ægritudine locum consuetum Capituli ingredi non valebat, assidente Priore, et senibus, fecit illos publice Ordini renunciare; et exuens eos rebus Monasterii, dimisti cos seorsum, usque, habito consilio cum fratribus, tractaret quid acturus esse cum illis.<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> jv0xiz3re6jukaf295xrkj9s4xfiezl 104 81106 273705 262656 2026-07-07T06:22:27Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|198|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== De excommunictione diversorum Obedientiariorum Monasterii Sancti Albani, omera debita solvere recusantium; et de conjuratione plurimorum contra Abbatem memoratum. ==== {{Marginalia sinistra|Certain Obedientiaries the Convent neglecting to pay to the Abbot their tenths, which the King had demanded, they are deposed from their offices, and sentenced to be discommoned, and submitted twice a week to corporal discipline.}} Elapso non modici temporis intervallo, ingressus memoratus Abbas Capitulum, cœpit proclamare Obedientiarios infrascriptos;—Fratrem Hugonem de Langlee Sacristam, Willelmum de Wynslowe Coquinarium, Ricardus de Hetersete Eleemosynarium, Johannem de Woderove Camerarium, et ohannem de Yywynge Refectorarium; quia, videlicet, prius frequenter admoniti, Domino Abbati decimas solvere noluerunt, quas Dominus Rex exegerat de Abbate: quæ quidem decimæ concesse fuerant per clerum, tempore vacationis ultimæ per decessum Hugonis Abbatis. Igitur, quia Dominus Abbas frequenter cos, ut prælibavimus, admonuerat solvere certo die, sub pœna excommunicationis et inobedientiæ,—qui tamen solvere distulerunt,—pro inobedientia proclamati, et a suis officiis sunt depositi, et a stallis suis in Choro, Capitulo, et Refectorio, degradati sunt, et ultimati; ac in perpetuo silentio positi, atque iuhabiles facti ad omne officium seu<ref>Repeated in MS.</ref> beneficium, quoadusque dispensationem per humilem pœnitentiam mererentur. Item, excommunicavit eos ibidem Abbas in scriptis, sequestrans cos a communione<ref>''comunicone'' in MS.</ref> fratrum, usque ad absolutionis beneficium promerendum. Positi sunt insuper ad corporales disciplinas suscipiendas feriis quartis et sextis; ob quam causam facta est magna tristitia in Conventu. {{Marginalia sinistra|At the entreaty of the older brenthren, the Abbot remits the sentense,}} Veruntamen post expletum illius diei Capitulum, ingressus Abbas Locutorium, cum Priore et senioribus: ubi vehementer redarguens eos pro sua contemelia adeo manifesta, tandem, ad instantiam seniorum, præ<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> krzo0cf0ddsi2ua8uldy2bxey88uq8f 104 81107 273706 262657 2026-07-07T06:22:38Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|199}}</noinclude>{{Marginalia dextra|and enjoins secret penance..}}stita cautione juratoria de emena juxta mandatum Ecclesiæ faciends, absolvit eos a prædictis sententiis, secretas pœnitentias eis imponens, scilicet, post juramentum præstitum quod de cætero in similibus contumaciter non peccarent. {{Marginalia dextra|Conspiracy formed against the Abbot.}} A quo die incepit quædam conjuratio, immo,<ref>''ymmo'' in MS.</ref> ut dicatur verius, conspiratio, inter quosdam de falsis fratribus contra statum Abbatis; {{Marginalia dextra|His infirmity of leprosy alleged against him.}} quibusdam volentibus ad ejus depositionem agere, propter infirmitatem lepræ, quam ipsum asseruerunt firmiter incurrisse; {{Marginalia dextra|Proposition to place the house and barony in the King's keeping.}} nonnullis volentibus ordinare ei tutorem, aliis molientibus subjiecere domum et baroniam custodiæ Regis, qui vices suas alicui de fratribus committeret, qui omnium horum fautor extabat. {{Marginalia dextra|Also, to deprive him of his pittance from the Convent kitchen.}} Ad majorem insuper tumultum concitandum, quidam conspiraverunt eidem tollere cotidinas pitancias suas, quas percipit de coquina Conventus. {{Marginalia dextra|He asserts his indifference to their designs.}} Ipse vero Abbas in hiis omnibus, ut videbatur, non est turbatus, sive commotus, proferens se quodammodo indifferentem ad cedendum vel regendum indomitum populum; sed, sicut audire frequenter potuerunt, qui tunc temporis ei familiaers erant, de hoc maxime movebatur, quod de mutatione prælati multa contingerent dispendia huic domui, si sic foret. {{Marginalia dextra|He formally challenges and excommunicates those who would depose him, and ask the King to appoint a keeper of the temporalities of the Convent.}} Lapsu tamen temporis, monastravit in opere semetipsum motum fuisse, contra oris sui protestationem; dum in Capella Pictoriæ, præsentibus duobus Prioribus, de Sancto Albano, scilicet, et Thinemuta, et quibusdam aliis monachis, necnon aliquibus sæcularibus, fecit provocationem contra omnes illos qui contra statum suum, et privilegia Monasterii sui, attentarent quod Rex poneret custodem in temporalibus; excommunicans omnes et singulos, qui clam vel palam, sine ejus licentia et voluntate expressa, hujusmodi molirentur, eosdem pronuncians conspiratores.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> plof4sifwlfisngl0mj2jniusns972n 104 81108 273707 262658 2026-07-07T06:22:50Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273707 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|200|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== De libris Monasterii Sancti Albani per dictum Abbatem datis et venditis; sed per Michaelem, successorem, eidem Monasterio restitutis. ==== {{Marginalia sinistra|The Abbot gives four books of the Convent to Richard de Byri, Keeper of the Privy Seal; to promote the interests of the Convent at Court.}} Iste Abbas, convocatis senioribus, contulit, ex eorum assensu, Domino Ricardo de Byri,<ref>Or “''Bury'';” a great collector of books, and author of the ''Philobiblon''.</ref> clerico, portanti Sigillum Privatum Regis, quatuor istos libros; videlicet, Terentium, Virgilium, Quintilianum, et Ieronymum contra Rufinum;<ref>''Ruffinum'' in MS.</ref> sub spe promotionis negotiorum Domus in Curia domini nostri Regis: abominabile<ref>''abhominabile'' in MS.</ref> prorsus donum! tantæ æstimationis clerico ut libros alienaret, qui summum solatium, et unicum, claustralibus esse debent. {{Marginalia sinistra|Thirty-two books are also sold to him, for 50 pounds of silver; half of which the Abbot keeps.}} Venditi sunt præterea, ipso dictante, et Capitulo, quod tunc erat, consentiente, triginta duo libri eidem Domino Ricardo de Byri pro quinquaginta libris argenti, unde Abbas habuit penes se viginti quinque libras, medietatem, videlicet, totius summæ; et Refectorario assignavit quindecim libras, et Coquinario decem libras, in subsidium ipsius officii, liberavit. Factum infame cunctis<ref>''cuntis'' in MS.</ref> assensura præstantibus, ut illam unicam refectionem animæ ventris usibus facerent deservire, et spirituales epulas quoquo pacto carnalibus exigentiis applicarent. {{Marginalia sinistra|Richard, when made Bishop of Durham (A.D. 1333) restores many of the books. His excedentors sell others to Abbot Michael de Mentmore. Prayers to be offered for the Bishop's soul.}} Ricardus tamen præfatus, expost factus Episcopus Dunelmensis, plures ex ipsis libris, ductus conscientia, Monasterio restituit; in quorum principiis scribitur nomen ejus; quosdam ejus executores successori hujus Abbatis Ricardi, Domino Michaeli de Mentemor, vendiderunt; qui ad redimendum eos adhibuit vires suas, et rehabuit eos meliori foro quam extranneus emisset, ut Conventus Sancti Albani pro tanto beneficio ejusdem Ricardi de Biry animam haberent specialiter in suis orationibus commendatam.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> b2tgiyopakwqz2lkmrqz0hgx479cpri 104 81140 273708 262659 2026-07-07T06:23:00Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273708 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|si de=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|201}}</noinclude>==== De prudenti reginie et formali processu Abbatis prœnotati ==== {{Marginalia dextra|After visiting the Monastery, the Abbot visits the Cells, partly in person, partly by Commissioners.}} Postquam vero memoratus Abbas Ricardus Monasterium suum, ut præmittitur, visitaverat, ut graticsior in occulis Dei et hominum appareret et caset, visitavit consequenter Cellas ab eodem Monasterio suo dependentes, ac etiam suam jurisdictionem exemptam partim per semetipaum, partim per Commissarios suos, monachos et jurisperitos ad hoc deputatos. {{Marginalia dextra|He holds a Synod, and publishes certain Constitutions.}} Synodum etiam pontificalibus redimitus, solemniter celebravit; Constitutiones,<ref>For some of these Constitutions, see the Appendix to this Volume.</ref> tam Capitulares quam Synodales, relogioni, jurisdictioni, et Monasterio suo, perutiles, eddidit et publicavit; et suos subditos ad eorum observantiam induxit et artavit. {{Marginalia dextra|He receives homage and fealty from his tenants; and visits his manors and churches.}} Hornagia et fidelitates suorum tenentium recepit; maneria sus, et ecclesias sui jurisdictionis, circuivit, et in eisdem ædificia opportuna<ref>''opertua'' in MS.</ref> reparavit; compotus et ratiocinationes suorum officiorum et obedientiariorum recepit, indignos amovendo, et dignos<ref>''dignis'' in MS.</ref> ubstituendo. {{Marginalia dextra|He pays part of the debts of the Abbey, and makes terms as to the others.}} Debita prædecessorum surum et Monasterii sui pauperioribus debitoribus, et ad tempus magis importune petentibus, quam cito potuit, citius persolvit; et de reliquis dilationem, subtractionem, vel remissionem, accepit. {{Marginalia dextra|He compiles books on arts and sciences, and makes astronomical and geometrical instruments. Excellence of his character.}} Libros etiam plures de diversis scientiis et artibus, cum nonnullis instrumentis astronomicis et geometricis, ante suum tempus invisis, compilavit, condidit, docuit, et adinvenit. In prosperis circumspectus et pavidus,in adversis erat patiens et magnanimus; in omnibus et erga omens, tam vero quam exemplo providus et gratiosus; ut in gestis ejustem, infrascriptis, plenius apparet.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> gvi4hp1itnprclrsf5hyq9gfstjdjuf 104 81141 273709 262660 2026-07-07T06:23:09Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273709 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|202|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>==== Continuatio materiæ prænotatæ ==== {{Marginalia sinistra|Being unable to recover all the lost possessions of the Monastery, he cultivates friendships, and makes preparations for asserting his rights.}} Nondum enim poterat memoratus Abbas, regni regimine propter intestinum bellum adhuc vacillante, ac etiam propter sui ropriam paupertatem, possessiones et libertates distractas ad jus sui Monasterii revocare. Intendebat igitur reformationi spiritualium, et congregationi thesauri, et reconciliationi<ref>''reconsiliationi'' in MS.</ref> amicorum, et præcipue religiosorum, generosorum,et juratorum patriæ; cognitioni etiam possessionum, libertatum, et jurium suorum, quibus suffultus posset rebellibus melius resistere; et cum tempus arrideret,<ref>''arideret'' in MS.</ref> jura amissa facilius recuperare. {{Marginalia sinistra|He removes to the most distant Cells those monks who are too closely connected with the townsmen.}} Amovebat<ref>''Ammerebat'' in MS.</ref> etiam interim, non simul, sed successive et separatim, monachos hujus Monasterii villanis de Sancto Albano, quos primo statuit edomare, carne vel nimia familiaritate conjunctos, ad remotissimas Cellas hujus Monasteri; ne per eorum dolum, vel vicinam communicationem, in suis agendis obstaculum vel scandalum pateret, vel eorum fama innoxie læderetur. Nec tamen eorum filios aut propinquos, monachatum suscipere volentes, dum tamen alias habiles extitissent,refutvit: eos tamen non in hoc Monasterio, sed in Cellis diversis, dispersim recipi procuravit. ==== De Constitutionibus Ricardi Abbatis pro fratribus apud Redhurnam commorantibus. ==== {{Marginalia sinistra|Constitutions of Abbot Richard for the brethren at Redburne. Three monks of St. Alban's to reside there, for a month at a time.}} “Inprimis, tres fratres claustrales qui inibi vice sua succedant, per mensem integrum duntaxat morentur: qui, eundo et redeundo, nonnisi cum honesta vectura incedant, per Cantorem et Camerarium ab Obedientiariis in termino procuranda. Nec licebit fratri, durante termino moræ suæ, ad Monasterium, sine petita licentia, et obsenta, nisi in comitiva sui Prioris, redire, et hoc cum honesta vectura: nisi super hoc secum, ex certa causa, et necessaria, dispensetur. Quod similiter intelligi volumus de hiis fratribus qui illuc de claustro ad visitandum confratres de licentia certa procedunt.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 2io6vrioxhsqg1ddaqyko49x4a6qw1h 104 81142 273710 262661 2026-07-07T06:23:18Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273710 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|203}}</noinclude>{{Marginalia dextra|Rules for the due celebration there of Divine Service.}} “Item, fratres ibidem commorantes ad Matutinas de nocte in ecclesiam, hora competenti, conveniant, pulsato classico, ut moris est. Et mane Horas Canonicas simul dicant, et Missam de die singuli audiant; nec cuiquam liceat prius interiorem portam egredi, quam divum<ref>Probably intented for ''divinum''</ref> penaum fuerit, ut præmittitur, persolutum. Nec liceat fratri sacerdoti per quatriduum a celebratione cessare, nisi de consilio Prioris. Quod si quis alicujus præmissorum transgressor fuerit assuetus, admonitas prius, et iterum, si non emendaverit, terminum solatii sui perdat; nihilominus, pro suo excessu, in Capitulo Monasterii objurgandus. {{Marginalia dextra|The brethren not to pay visits, without leave, when taking the air; nor to go beyound the boundaries.}} “Item, fratres ost Horas et Missam, ad hauriendum serem exentes, simul ordinate incedant ad loca vicina privata a concursu publico, consueta, tempore debito ad prandium redituri. Nec licebit alicui, infra spatium unius milliaris, neque ad vicinas domus, ad quemvis amicum, divertere, sine petita a Priore licentia, et obtenta, honesta causa primitus assignata; nec quovis extra septa,<ref>''cepta'' in MS.</ref> ante vel post prandium, progredi, nisi de licentia et scientia Prioris, ut antiquitus fleri consuevit; sub pœna claustrum temere egredientibus infligenda. {{Marginalia dextra|The brethren in residence not to pass the night away from the Priory; nor to eat in any other place without the Prior's leave.}} Item, nulli fratrum ibidem in termino commoranti liceat, durante termino suo, ad alia loca ultra milliare a Priorata distantia, sine competenti vectura procedere, aut extra alicubi pernoctare, sine licentia Abbatis, vel ejus, cui, Abbate absente, competit licentias tales dare; nisi forte quis in comitiva Prioris, in negotiis domus arduis devillantis, exverit. Nec extra Cellam, quamvis rogati, comedant sine licentia in quovis loco ad quem do licentia Prioris divertunt, sub pœna in Capitulo quinquagesimo primo Regulæ nostro expressa. {{Marginalia dextra|Rules as to eating and festing, and collection of the fragments for the poor. The brethren there to have their food supplied from the kitchen of the Convent.}} Item, nulli eorum liceat, sine licentia et voluntate Prioris, ante communem refectionem jentare,<ref>''jantari'' in MS.</ref> vel in tempore regularia jejunii, sine ejus dispensatione, cœnare. Super quo Prioris conscientiam oneramus, cum quibus et quando debest et oporteat dispensare. Eleemosynsque reliquiarum, prout honestius solet pauperibus erogari, fideliter ipsis pauperibus mendieantibus per Priorem et ejus ministros distribuenda, cotidie colligatur. Propter quod volumus, ot districte præcipimus Sub-coquinario domus nostræ, quod, omni necessitatis excusatione postposita, cotidie ipsis fratri<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 3m2bifi42w6lq1v49ivlfptfqjks58z 104 81143 273711 262662 2026-07-07T06:23:29Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273711 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|204|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>bus de coquina tam integro<ref>''ingre'' in the text; corrected in the margin.</ref> serviatur, sosi in mea Refectorii residerent; 'alioquin ipso die non extra Refectorium, nec ad descum, ipsis servientibus præsideat, doneo eis fuerit de portiono annonæ suæ, et do arreragiis, plenarie satisfactum; quod siiliter extendi volumus ad defectus communis servitii, si quos ratres in Infirmitorio patiantur. {{Marginalia sinistra|Obedientiaries not to absent themselves at Redburne, and other places near the Monastery.}} “Item, licet Obedientiarii, ratione obedientiæ suæ, possint ex permissione in negotiis curæ suæ ad loca non multum distantia proficisei, licentia singulis vicibus non petita; secus autem, si ad loca procul distantia prodeant; tamen illicenciati in hujusmodi locis vicinis prandere aut pernoctare non possunt, nec debent, in quibus verisimile est quod commode<ref>''comode'' in MS.</ref> possent prandio et Horæ Completorii interesse; quanto magis neque Prioratum de Redburne possint sine licentia declinare, ut ibidem so reficiant, vel pernoctent. Quibus negotiis officii sui euntibus non licet extra viam ad loca impertinentia proposito viæ suæ divertere. Loca autem vicina nostra interpretatione vocamus maneria de Kyngesbury et Childewik, Nova Terra et Apsa, Sopwelle et Grangia personatus de Langlee, et Redburne, et similia. {{Marginalia sinistra|The Prior and brethren at Redburne are forbidden to hunt; or to leap over, or pull down, the hedges of their neighbours.}} “Item, eum ex Canone, gravi pœna vallato, monachis interdicatur venatio, Priori et fratribus inhibemus ne canes venaticos habeant ibidem, aut teneant; neque venationi intersint, aut a proposito, causa venandi, per campos aut sylvas discurrant, sub pœna Canonis prænotata; nec etiam ad quæcumque loca, recreationis gratia, procedentes inordinate incedant: nec hayas nec clausuras vicinorum diripiendo transiliant. Quod si quis suo inordinato incessu vicinorum aut extraneorum transcuntium offendat aspectum, ut scandalum suscitetur, a carnibus vel piscibus ipso die abstincat, prout dieta requirit. {{Marginalia sinistra|Suspicious characters not to be introduced.}} Adjicientes, quod nullus personas inhonestas, seu suspectas, ad convescendum, seu confabulandum, loco aut suspecto tempore introducat; aut extra ad tales accessum, seu familiaritatem habeat cum eisdem, sub pœna superius annotata. {{Marginalia sinistra|Ordinance of the General Chapter, in 1328, against letting blood in Lent.}} “Item, ordinavit Abbas memoratus quod cum per Capitulum Generale, ultimo apud Abyndonam celebratum, anno Christi millesimo trecentesimo vicesimo octavo, quod<ref>“''provisum esset'',” or similar words, seem to be wanting here.</ref> per totam Quadragesimam nullus minutionem in termino acciperet, nisi propter actualem necessitatem duntaxat, ut in Constitutione plenius continetur; tum quia multum erat contra<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> cove8aic1qp0npb5tpnuslafn3mvk5z 104 81144 273712 262663 2026-07-07T06:23:41Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273712 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|205}}</noinclude>antiquam consuetudinem Monasterii Sancti Albani, ubi ab antiquo consuctum erat, quod minuti irent ante prandium extra portas, et toto [tempore]<ref>Omitted in MS.</ref> post prandium similiter, usque ad Completorium; {{Marginalia dextra|Modifications made by the Abbot Richard in the restrictions imposed by that ordinance.}} ordinavit Abbas viam mediam, isto modo:—Quod minuti in termino per totam Quadragesimam usque ad Primam Dominicam in Passione, die Dominico comederent in Refectorio; et post prandium irent in Infirmaria spatiatum; die Lunæ et die Martis comederent in oriolo; et ante prandium irent non extra portas, nisi usque ad Sanctum Germanum et gradinum: post pradium autem in gradinum duntaxat; nec luderent ad billos, nec aliquid aliud, nisi tantum in confabulatione sancta, et haurirent surem puriorem. Qui vero die Jovis et Sabbato ex cursu essent de minutis, in termino comedant in oriolo; et usque ad Sanctum Germanum irent ante prandium; et post prandium tantum in Infirmariam, de licentia præsidentis. Diebus autem feria quarta et sexta feria, nullus iret insolatio, nec comederet extra Refectorium: nec aliquis gradus currat in tabula a Prima Dominica Septuagesimæ usque ad Pascha, neque a Dominica Prima Adventus usque ad Natale. Ista de Quadragesima sunt concessa, sub conditione quod nulla fiat insolentia, sub pœna perdendi totum solatium antedictum.” ==== Ordinatio Abbatis memorati super visu franciplegii villæ Sancti Albani. ==== {{Marginalia dextra|The townsmen refuse to hold a view of frankpledge, or to act as jurors thereon.}} Die Sanctæ Margaretæ, quo die visus franciplegii tenetur in villa de Sancto Albano, quia homines dictæ villæ a diu restiterunt Senescallo Abbatis, nolentes esse in decena, nec jurare nec præsentare ammericandos pistores et brasiatrices, nec habere custodes assisæ cervisiæ,<ref>''servisie'' in MS.</ref> sed panis tantum; ordinavit Dominus Abbas, cum suo Consilio, illum diem debere teneri rigidius<ref>'ridigius'' in MS., by inadvertence.</ref> per Sub-senescallum suum, Johannem de Mundene, et Ricardum de Kelishulle, Servientem in Banco, et alios ballivos suos. {{Marginalia dextra|Four constables are appointed on the Abbot's behalf.}} Quo die primo ordinaverunt quatuor constabularios pacis in quatuor villæ partibus, et, sub quolibet eorum, duos capitales plegios.<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> seykjfe4tu34g9u2mjaoahipwa32m5x 104 81146 273713 262666 2026-07-07T06:24:15Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273713 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|207}}</noinclude>die et loco quos Abbas assignare voluerit; et quod ipsa obligatio facta Abbati remaneat penes Abbatem. {{Marginalia dextra|Enumeration of the various literary works compiled by this Abbot.}} Laudibus<ref>The whole of this account of the deeds of Abbot Wallingord, down to "''fructuosum''” (page 208), is writte (in folio 205a of the MS.) in a totally different hand from that of the general context.</ref> igitur hujus Abbatis sacribitur, quod Registrum de gestis nobilioribus suo tempore contingentibus, ad futurorum notitiam, composuit; Decretales et Constitutiones Capitulorum Provincialium et suorum prædecessorum, suum Monasterium et Ordinem concernentium, sine additis, in unum compilavit. Super Prologum Regulæ Sancti Benedicti optime composuit. Privilegia etiam sui Monasterii, nobilia et necessaria admodum, tabula<ref>''tabule'' in MS.</ref> breviter compilavit. {{Marginalia dextra|Books on Geometry and Astronomy, and instruments, prepared by him.}} Plures etiam libros et instrumenta de Astronomia et Geometria, et aliis particularibus scientiis, in quibus super omnes suo tempore excelluit, composuit. {{Marginalia dextra|One astronomical instrument, made by hm, is called “Albion.”}} Inter quæ, præcipuum instrumentum Astronomiæ, antea invisum, “Albion,” quasi totum per unum, etymologice<ref>''ethimologice'' in MS.</ref> vocitavit. {{Marginalia dextra|His great skill in legal matters.}} Tantæ namque fuit gratiæ et sapientiæ, ut in liberalibus scientiis et artibus mechanicis summos etiam magistros sua sapientia vinceret, et suos consiliarios,<ref>''conciliarios'' in MS.</ref> in utroque jure apprime eruditos, suo consilio<ref>''concilium'' in MS.</ref> anteiret; ut ipsa quæ primitus fieri difficilia, seu impossibilia, asseruerant, ipse satis leviter fieri suis rationibus et artibus comprobaret. {{Marginalia dextra|He is able to foretell the state of the atmosphere.}} Intemperiem etiam, sive serenitatem, aeris, et alia plurima eventura, sua arte astronomica solebat prædicere, et de hiis sibi melius prospicere, et aliis felicius providere. {{Marginalia dextra|Severity imputed to him; but this mainly owing to the laxity}} Rigidior tamen dicebatur quam oportuit. Cujus causa sua infirmitas: seu potius, prædecessoris sui remissio, et vitiorum impunitorum in suis subditis diutina ratificatio,<ref>This word is partly erased; it is apparently ''raicaōn''.</ref> in causa fuit opposita; namque juxta se posita magis<noinclude>{{hr}} <references/ {{sidenotes end}}</noinclude> dg1ni03vu1okij4q3r1d3o1bu0u24xf 104 81147 273714 262668 2026-07-07T06:24:27Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273714 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|208|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|of his predecessor.}} apparerent,<ref>''apperent'' in MS.</ref> et tanto quisque, licet religionis æmulus, rigidior convincitur, quanto alter in puniendis vitiis remissior comprobatur. {{Marginalia sinistra|So grat his sanctity and so extensive hs knowledge, that even his lerosy caused no one to shun him.}} Tantam insuper eidem Dominus gratiam contulit, ut etiam nec propter violentam lepram, qua pater misericordiarum Dominus,—“Qui omnem filium quem castigat, diligit,”<ref>''Hebr.'' xii. 6.</ref> mirabiliter eundem<ref>Omitted in the text; but supplied in the margin, in a later hand.</ref> percusserat, (quæ propter sui contagionem etiam amicissimos et proximos separat,) nullus,<ref>''ut seperat'' in MS.</ref> domesticus seu extraneus, ejus mensam seu communionem effugeret; quin potius de longe venientes secum pro sua sanctitate et scientia, dum adhuc viveret, communicare plurimum congauderent. {{Marginalia sinistra|He was a blessing to the Monastery}} Constat igitur recte judicantibus ex eus actibus, ipsum fuisse non solum Deo et hominibus acceptum, verum etiam sibi et suo Monasterio multipliciter fructosum. ==== De equis pertinentibus Abbati, in itinere ejusdem versus Tynemutham exhibendis. ==== {{Marginalia sinistra|Inquisition made as to the tenants who are bound to find horses for the Abbot, on his Visitation of Tynemouth.}} Hujus Abbatis temporibus, facta est inquisitio mandato ipsius Abbatis, per ballivum libertatis Sancti Albani, qui, videlicet, et quot, sunt tenentes ecclesiæ supradictæ, qui teneant terras ad inveniendum Abbati equos, quando vadit ad Thinemutam, gratia visitandi. Et inventa sunt ista subscripta tenementa, suprascriptæ<ref>''suprascripto'' in MS.</ref> obnoxia servituti. {{Marginalia sinistra|List of tenements bound to that service.}} Tenementum Willelmi de Harpesfeld de Aula inveniet unum equum. Tenementum Johannis de Londoniis, in Parco Idelstre, unum equum. Tenementum Willelmi Atte Welde, quod tenuit Matthæus de la Vache, in Parco, unum equum. Tenementum Johannis de Meridene, pro terra quam tenet, unum equum. Vicarius Sancti Petri de consuetudine inveniet unum equum.<ref>''equm'' in MS.</ref><noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 38uv371fu2ur6bpdeomc3d1bmzvl3s7 104 81155 273715 262669 2026-07-07T06:24:38Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273715 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|209}}</noinclude>Laurentius de Aycote, pro duobus tenementis, duobus equos; et Terra Dispensatoris, quam tenent Camerarius Monasterii et Johannes Aygnes, in Redburna, debet unum equum. ==== De forma prœfectionis Nicolai de Flamstede in Priorem Sancti Albani. ==== {{Marginalia dextra|Death of Robert de Nortone, Prior of St. Alban's.}} Cujus Abbatis tempore, Robertus de Nortone, Prior Ecclesiæ Sancti Albani, diem clausit extremum. Post tertium vero diem a sepultura ejus, nemine de proposito Abbatis sciente, ingressus est Abbas Capitulum, quasi præfixurus diem quo tractandum foret de proposito ordinando; qui taliter orsus est fari:— {{Marginalia dextra|Speech of Abbot Richard thereon, in recommendation of Nicholas de Flamstede as his successor.}} “Amantissimi fratres mei, nostis qumodo carus noster, bonæ memoriæ, Robertus Prior in fata decessit; et bonum et utile nobis est, in adjutorium nostri laboris, et cumulum vestri solatii, alium loco suo, cum vestro consilio, subrogare. Et hæc est causa nostri adventus inter vos hac vice. Est siquidem unus fratru nostrorum, vir utique sanctæ et probatæ religionis, sobrius, mundus, discretus, et pius, quo non novimus meliorem ad hunc locum tenendum, si vestrum assit consilium, et assensus; Frater, videlicet, Nicolaus de Flamstede. Si quis ergo fuerit inter vos, qui dicere pie novit, quare non oporteat ipsum in Priorem vestrum præfici, æquanimiter audiemus, tanquam volentes magis de sano consilio quam de voluntatis arbitrio procedere in hac parte.” {{Marginalia dextra|Surprise of the brethren thereat. Brother Nicholas makes a semplance of excusing himself.}} Fratres ergo, attoniti de novitate hujus rei, repentine conticuerunt omnes, et factum est silentium magnum inter eos. Frater Nicolaus igitur interim cœpit se excusare, et proprios defectus opponere; magis ex humilitate quam ex veritate, ut omnibus notum erat. Iterum Dominus Abbas dixit,—“Estne aliquis, qui dicere velit aut novit, quare non debeat imponi<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> 7h6yk9hig842ulo67zouyo8x86biapw 104 81157 273716 262670 2026-07-07T06:24:48Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273716 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|210|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>gradu Prioris?” Et responderunt plures ex eis, quod non. Tunc præcepit Abbas ut surgeret, et veniam caperet coram eis. Et deinde injunxit Suppriori et Archidiacono, ut surgerent et ducerent illum ad latus Abbatis, in Capitulo præsidentis. Quo facto, subjunxit Abbas—{{Marginalia sinistra|The Abbot gives his charge to the newly elected Prior.}}“Domine Prior, commendo<ref>''comendo'' in MS.</ref> tibi curam fratrum meorum, ut cures de illis sub nobis, secundum Deum, et exigentiam religionis et Regulæ Sancti patris nostri Benedicti, cum omni sollicitudine et obedientia; secundum quod in sexagesimo quinto Capitulo Regulæ satis est cautum.” Et fecit Dominus Abbas ipso die illud Capitulum Regulæ legi distincte, et addidit;—“Si prius religiose vixisti, oportet amodo religiosius vivere; quia positus es super candelabrum,<ref>In reference to ''Matt''. v. 15, ''Luke'' viii, 16.</ref> ut exemplo tuæ bonæ conversationis cæteri instruantur.” Quod et idem Prior processu temporis adimplevit. {{Marginalia sinistra|Great friendship at first subsisting between Abbot Richard and Prior Nicholas.}} Erant ergo Abbati et Priori cor unum et anima una; nec quicquam disponendum, tractandum, vel faciendum, erat, quod Abbas non duceret Prioris consilio perficiendum; et ideo maxime, quia speravit ipsum habere successorem, delectabatur universa cum ejus consilio ordinare. Expost vero, processu temporis, postquam Abbas ipsum elegit sibi coadjutorem, ratione valitudinis suæ, quia lepræ morbo depressus, non potuit in persona propria cuncta<ref>''cunta'' in MS.</ref> negotia onasterii prosequi sive disponere, cœpit tepescere dilectio pristina inter eos;{{Marginalia sinistra|Breach of this friendship, by reason of the exactions of the Abbot. Alledged ingratitude of Prior Nicholas.}} quia quidem Abbas multa poscebat insueta de victu et vestibu de parte Conventus, et ipse Prior talia ab eodem subtrahere nitebatur. Quare Abbas ei notam imposuit ingratitudinis manifestæ, eo quod ipsum Priorem exaltasse videbatur de mera sua gratia, et ipse Prior attenuare partes Abbatis publice satagebat. Sed si Prior peccavit in hoc opere, judicent qui<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> ohkr16l0pguhifht6mpwx6ijxia3b7a 104 81159 273717 261714 2026-07-07T06:24:59Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273717 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|211}}</noinclude>hanc paginam sunt lecturi: mihi, qui repperi et audivi de senioribus, sufficiat expressisse. {{Marginalia dextra|The Abbot convenes the seniors of the Monastery, to ascertain the exact amount of pittances from the kitchen of the Covent.}} Volo tamen in præsenti loco commendare memoriæ quædam quæ de Conventu petiit idem Abbas. Sollicitus nempe fuit valde toto suo tempore, qualiter ad unum certum perducere posset ea quæ de parte Conventus ipse percepit, vel sui prædecessores perceperant; si forent de gratia, consuetudine, vel de jure. Et ea quæ percipere consuevit in parte, vel in toto, puta, de pitanciis et hujusmodi, ipse cuncta semper redegit in scriptis, et ad certum valorem, juxta suæ voluntatis arbitrium, appreciando taxavit. Quadam autem vice, tempore bonæ memoriæ Roberti, Prioris huus Monasterii, fecit idem Abbas omnes seniores Monasterii in Locutorium, versus Cameram Prioris, convocari, ubi tractatum cum eis habuit de pitanciis suis de coquina Conventus percipiendis; et inter cætera quæ sunt ab eis, quid valerent per annum, ut per talem inquisitionem habere potuisset certum de incerto, et illud ea occasione exigere in futurum. {{Marginalia dextra|The Subprior, William de Nedham, tells him that such allowances were only granted to Abbot John de Hertford, personally, without intention of being continued to his successors.}} Erat tunc inter eos Frater Willelmus de Nedha, Supprioris functus officio, qui, pro sociis responsa susmens, asseruit quod ipse Abbas, nec prædecessores sui, ceperunt, aut percipere debuerunt, hujusmodi pitancias de certo vel de jure; sed quod primo concessæ fuerunt bonæ memoriæ Domino Johanni de Hertford, quondam Abbati, tantum in vita sua, propter multiplicia beneficia quæ Conventui suo fecit. Ita tamen, quod non perciperet dictas pitancias, nisi in Conventu solummodo, propter fratrum recreationem. Sed successores sui, Abbates, illas pitancias postmodum vendicarunt de jure, occasione seysinæ, cum primitus concessæ fuerunt de gratia, sicut dictum est. Qui Supprior cum finem loquendi fecisset, omnes et singuli ejus assertioni concordarunt. {{Marginalia dextra|The Abbot receives a similar answer}} Abbas autem, nolens ulterius de hac requæstionem facere, seniores qui tunc in Infirmaria fuerunt, consuluit diligenter; videlicet, Fratrem Tho<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> 9halq3jhzn17xjaa31nopccpa5clban 104 81161 273718 262671 2026-07-07T06:25:08Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273718 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|212|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|from the aged brethren in the Infirmary. Great anger manifested by him thereon.}} mam de Boningdone, seniorem, et reliquos gistarios, senes valde. Qui in omnibus responderunt, sicut præfatus Supprior est testatus. Quamobrem Dominus Abbas, in furorem versus, cum maxima indignatione recessit, asserens se malle fregisse unum e suis digitis quam illic advenisse. Et ulterius protestatus est se voluisse quoddam grande beneficium fecisse Conventui, si in dicta petitione convenientius respondissent, aut paruissent illi; quod nunquam se velle facere sacramento firmavit.<ref>Half a page of the MS. is left blank here (fol. 205b)</ref> ==== De prœfectione Priorissæ de Sopvelle per Priorem Sancti Albani, gerentem vices Abbatis memorati. ==== {{Marginalia sinistra|Death of Philippa, Prioress Sopwelle.}} Circa Festum Sancti Michaelis, obiit bonæ memoriæ Philippa, Prioressa de Sopwelle; post cujus obitum, mox sorores ibidem tractatus multos inter se, et consilia, habuerunt, quam vellent, videlicet, succedere in Priorissam; {{Marginalia sinistra|The majority of the sisters fix upon Alice de Hakencye for her successor.}} et hoc, inconsulto Abbate, in tantum quod aliquæ illarum totum fere Conventum allexerant ad consientiendum in unam illarum quæ vocabatur “Alicia de Hakencye;” quod tamen Dominum Abbatem non latebat. Igitur, quia Priorissa semper fuit, et hactenus est, dativa, et, ad Domini Abbatis voluntatem, amobilis et ponenda, die unæ proxima post Festum Sancti Lucæ Evangelistre, {{Marginalia sinistra|The Abbot sends Prior Nicholas to the Priory, who asserts the Abbot's right to appoint; but asks their opinion on the election.}} misit Dominus Abbas illuc Dominum Nicolaum de Flamstede, Priorem Monasterii, cum commissione ad providendum illis, Domini Abbatis nomine, de Priorissa. Qui inopinate, ipso die, non præmunitis sororibus, Capitulum earum ingressus, fecit legi, cunctis audientibus, suam commissionem; factaque brevi collatione, subintulit;—“Licet, sorores carissimæ, Dominus Abbas debeat, de sua discrtione et voluntate, vobis Priorissam præficere, sive dare, vult tamen,<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> p2n3t2zh9j1bvkm8pagk4y2e3aryku4 104 81162 273719 262672 2026-07-07T06:25:18Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273719 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|213}}</noinclude>sine ejus præjudicio, vestrum audire consilum. Quod si probandum fuerit, suæ voluntatis extitit, cum eodem libentius operari. Quid igitur vobis videtur?” {{Marginalia dextra|Sixteen, or more, signify their wishes in favour of Alice de Hakeneye.}} Cunctis autem stupentibus de novitate rei, atque tacentibus, cœpit vota singularum inquiere, et in scripta redigere, tanquam per viam scrutinii processurus; quarum sexdecim, et eo amplus, in ilam prædictam sororem vota sua fixerunt. {{Marginalia dextra|Alice de Pekesdene, the Subprioress, who is supported by hardly three of the sisters, is appointed, on behalf of the Abbot, to the office.}} Erat tunc inter illas quædam religiosa fœmina, quæ multum zelebat pro religione, et plus cunctis cæteris, quæ laudabiliter satis Suppriorisse implevit officium; in cujus personam vix tres consentire voluerunt. Hanc, postquam audisset vota cunctarum, Prior, nomine Abbatis, in Priorissam præfecti, et, ipsam assumens, juxta se in Capitulo sedere fecit; et postea in chorum adducens, ipsam , cum Cantico—“Te Deum laudamus,” solemniter installavit. {{Marginalia dextra|Her great merits.}} Erat autem nomen hujus virginis, hoc modo præfectæ in Priorissam, “Alicia de Pekesdene;” quæ expost, processu temporis, seipsam dignam tali honore boni operibus et vitæ merito demonstravit. {{Marginalia dextra|Poxers given to the Prior to act therein.}} Habeat etiam Prior secum alias litteras clausas dictis sororibus; quæ mandaverunt quod in omnibus essent attendentes et obidientes eidem, sicut Abbati. Revera dederat Dominus Abbas eidem Priori mandatum quod quicquid sorores dicerent, sive vellent in hac parte, ipsam Suppriorissam in Priorissam præficeret nihilominus, auctoritate sibi commissa. {{Marginalia dextra|The merits of Alice de Pekesdene known to the Abbot.}} Noverat namque Dominus Abbas experimentaliter eam præ cunctis reliquis sanctiorem. ==== De forma recipiendi et profitendi fratres et sorrores apud Pratum, per dictum Abbatem limitata. ==== {{Marginalia dextra|Observances enjoined on the adminis}} Pro adundantiori cautela, certas instituit observatias iste Abbas de receptione fratrum et sororum qui ad Prata recipiendi fuerant in futurum, necnon de modo<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> 8uv9nvowodkwxcts0dgyu0izc69awlf 104 81197 273720 262674 2026-07-07T06:25:30Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273720 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|214|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|sion of brethren or sisters to the House of St. Mary des Pres.}} professionis faciendæ in loco præfato; quas statui in præsenti loco scribere, memoriæ consulens posterorum:— “Recipiendus frater ad Prata debet coram Domino Abbate et Archidiacono Monasterii, et aliquo spectatæ fidei sæculari, jurare fidelitatem et devotionem, atque gratitudinem, Monasterio Sancti Albani; et quod nunquam erit in consilio, vel open præstabit, clam vel palam, ut aliquis frater aut soror, sive monialis, recipiatur in loco illo, nisi per Abbatem, prout semper moris fuit. Quando vero professionis votum solemniter debet emittere, suam professionem propria manu scribet; cujus tenor talis esse debet:— {{Marginalia sinistra|Profession to be made by the brethren.}} “'Ego frater N., sacerdos, promitto stabilitatem et comversionem morum meorum ad castitatem, et voluntariam paupertatem, et obedientiam, secundum Regulam Sancti Benedicti, coram Deo et Sanctis ejus, in hac ecclesia, quæ constructa est in honorem Sanctæ Mariæ, in præsentia Domini N. Abbatis, vel in præsentia Domini N. Archidiaconi, Monasterii Sancti Albani.'” {{Marginalia sinistra|No certain Rule observed there before the time of Abbot Richard.}} Hæc ideo præsentibus inseruimus, ut sciatur quodmodo profiteri debent amodo fratres et sorores de Pratis, qui tanto errore prius ducti fuerunt, quod nullam certam regulam sunt professi. ==== De examinatione et confusione quorundam Fratrum Mendicantium, ad prædicandum destinatorum. ==== {{Marginalia sinistra|Certain brethren of the Orders of Friars Preachers and Friars Minors ask to hear confessions, and to preach within the jurisdiction.}} Laudabilis ejus astutia præteriri non debet, quia prudenter suo gregi cavebat, ut non ignoranter morsibus obnoxii luporum forent. Venerunt aliquando ad eum Fratres de Ordinibus Prædicatorum et Minorum, petentes licentiam audiendi confessiones et prædicandi infra jurisdictionem; secundum illam Bonefacii Decretalem—“Super Cathedram, ''et cætera''.” Existimans autem Abbas passim tales licentias esse minime concedendas, nisi examinatione præmissa, quæsivit a quodam eorum, qui sunt casus Episcopo, vel Abbati, jurisdictionem habenti, reservati. Frater autem, de oppositione repentina stupefactus, cum non haberet quod respon<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> b9nbjt286ryko2c7rh26wnx3y2rq2sp 104 81198 273721 262676 2026-07-07T06:25:43Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273721 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI|215}}</noinclude>deret, quipper qui idiota<ref>''ydiota'' in MS.</ref> fuerat, ut plerique sunt qui confessiones audire mercantur, obmutuit. Tunc Abbas,—{{Marginalia dextra|Abbot Richard exposes their ignorance as to their powers of absolution; and they are more caution in making the request.}}“Tu ergo, cum hæc ignores, quomodo scis an absoluvis, ubi potestatem<ref>''ptatā'' in MS.</ref> non habes?” Hac interrocatione adeo confusus est redditus idem Frater, et alii diversorum Ordinum, qui audierunt tantam Abbati inesse sapientiam ad faciendum in hac parte judicium, ut nullus expost se vellet ingerere ad dictum officum, nisi qui de responsione sufficienti instructus esset. Causus patent per hos versus:— {{Marginalia dextra|Enumeration of sins requiring absolution.}} “Qui facit incestum, deflorans, ac homicda, “Sacrilegus, patrum percussor, sic sodomita; “Transgressor voti, perjurus, sortilegusque; “Et mentita fides, faciens incendia, prolis “Oppressor, blasphemus, hæreticus, omnis adulter;— “Pontificem super hiis omnis devotus adibit.” ==== [De libertatibus villanorum Sancti Albani.]<ref>The Rubric has been omitted here.</ref> ==== {{Marginalia dextra|A seal of office is made by the townsmen of St. Alban's, and heavy collections for paying various expenses. The townsmen bear their losses with}} Fiebat<ref>Sic in MS. The whole of this passage, down to “''defensare'',” (p. 216) is in the peculiar hand noticed in page 207 ''ante''; and bears reference to the state of things at St. Alban's after the dispute between the townsmen and Abbot Hugh, ending at page 176 ''ante''. It is the handwriting, apparently, of an ignorant, or careless, scribe.</ref> interea sigillum, officiarii, et consilia communia, aliis regni burgis tam re quam nomine consona; collectæ quoque graves et importabiles, a majori usque ad minimum, pro libertatibus sic obtentis contuendis, et pro eorum fautoribus et conductoribus remunerandis, et pro burgensibus de seipsis electis ad Parliamenta regia transmittendis, et aliis comunibus negotiis sumptibus communibus prosequendis. Et licet sumptus proficua et libertates præmissa, sic adepta, multipliciter superaverant, et eosdem villanos pro maxima<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 86zjpxu2khxddml0kdvmeoqrqre6ftc 104 81202 273722 262680 2026-07-07T06:25:53Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273722 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|216|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|patience, in thus resisting the claims of the Abbey. They enjoy the liberties so extorted, for seven years and more. Abbot Richard prepares to vindicate the rights of the Abbey against the townsmen.}} parte apporiaverant, et eorum privata commoda,<ref>''comoda'' in MS.</ref> mercimonia, videlicet, et artificis, decurtaverant, omnino<ref>This ord is doubtful, the first letter being blotted and uncertain.</ref> hæc eadem pro nihilo ducebant, dummodo possent eorum malitiæ satisfacere, et eorum patrem, prælatum, et dominum, taliter suppeditare, eorum matrem ecclesiam taliter dilacerare. {{Marginalia sinistra|}} Gavisi namque sunt pacifie libertatibus sic extortis per septennium et amplius. Non enim adhuc poterat Abbas novus Monasterii, propter suæ domus inopiam, et mutabilitatem sæculi, remedium apponere; nec jura sic amissa aliqualiter revocare. Sententia tamen excommunicationis [lecta]<ref>This, or a similar word, seems wanting to supply the hiatus left here in the MS.</ref> in infractores jurium et libertatum sui Monasterii per totam suam jurisdictionem singulis diebus, comitatem generaliter exercuit, amicitias allexit, pecunias et<ref>Repeated in MS.</ref> alia pro defensione<ref>''defencione'' in MS.</ref> necessaria sagaciter congreavit; firmiter in animo statuens se murum pro domo Dei inflexibiliter opponere, et aut vitam amittere, aut libertates suæ ecclesiæ viriliter defensare. ==== Processus discoridæ inter Ricardum de Walyngforde, Abbatem Monasterii Sancti Albani, et villanos ibidem. ==== {{Marginalia sinistra|The townsmen, elated at their success against Abbot Hugh, refuse to obey the Abbot, even in matters spiritual. Lax statute of morals, in consequence thereof.}} Per idem tempus villani de Sancto Albano, qui sibi appellationem burgensium usurparant, propter chartam quam diximus<ref>See page 166 ''ante''.</ref> vi extortam tempore Domini Hugonis Abbatis, quodammodo sui juris erant, necdum veneratione condigna suum dominum prosequi, Abbatem, scilicet, de Sancto Albano, vel agnoscere, voluerunt. Sed usque adeo elevatum est cor eorum, ut nec quidem in rebus spiritualibus eidem obtemperare curarent. Fiebant fidei læsiones, exercebantur passim perjuria, fre-<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> d3uyrw68ec2jueslcromfdleg3o999x 104 81203 273723 262682 2026-07-07T06:26:00Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273723 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|217}}</noinclude>quentabantur indiscrete fornicationes et adulteria, et non erat qui tantas nequitias prohiberet; {{Marginalia dextra|The Abbot prepares for the contest.}}donec, stimulante conscientia, Abbas compulsus est se demonstrare cornutum, et gladium suum vibrare contra impietatis operarios, et arcum<ref>''archum'' in MS.</ref> suum tendere et para contra tam publicos peccatores. {{Marginalia dextra|He determines to summon John Taverner, or Marchal, a man of influence in the town, for the crime of adultery.}} Erat inter eos quidam, non magni vigoris aut probitatis, sed magnis refertus vitiis, dicus “Johannes Taverner”, sive “Marchal,” vir sceleratus, et audax ad homicidia perpetranda; quem, propter adulterium, Abbas decrevit summonere, et manifeste corrigere, ut, eo punito, qui velut caput erat delinquentium, inferioribus metum incuteret, ne prædicto Johanni similia perpetrarent. Et quia, ut diximus, periculosum erat, propter malitiam ipsius Johannis, eundem summonere, facta est diu magna cunctatio inter familiares Abbatis, qui negotium illud assumeret super set. {{Marginalia dextra|Two clerks of the Abbot, and his Marshal, offer to serve the summons.}} Tandem Magister Johannes Barnet et Magister Johannes de Suttone, clerici Domini Abbatis, se velle peragere profitentur hoc opus, si quis eos comitari voluerit, ad testificandum sumonitionem per eosdem clericos faciendam. Igitur, Walterus de Ammundesham, Marescallus Abbatis, huic negotio obtulit semetipsum. ==== De morte Walteri de Amundesham, Armigeri et Marescalli Abbatis. ==== {{Marginalia dextra|The summon is served, 13th May. Walter de Amundesham, the Abbot's Marshal and Esquire, being attacked,}} Egredientes itaque tertio Idus Maii, die Sabbati, summonitionem audacter perfecerunt. Post quam summonitionem, illico villani de Sancto Albani, cum mulieribus, hostiliter se armaverunt, et in prædictum Walterum de Aumundesham, qui ibi remanserat, vi et armis insultum fecerunt; et præcipue dictus Johannes Taverner, qui adeo infestavit eundem Walterum, quod compulsus est eundem Johannem repercutere; de qua percussione<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> iphmk8r2n3zvqdh5miclsqhgz9s79fj 104 81204 273724 262683 2026-07-07T06:26:10Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273724 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|218|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|slays John Taverner. Amundesham himself is slain; and the clerks and servants of the Abbot are indicted before the Coroner for the death of both.}} idem Johannes postea moribatur. Villani idcireo dementiores effecti, circa dictum Walterum conglobati in pleno foro, ipsum gladiis, telis, furcis, baculis, lapidibus, et aliis armis diversis, palam et felonice interfecerunt: ac, ad majorem suæ perfidiæ cumulum, clericos Domini Abbatis, Magistrum Johannem de Barnet, Magistrum Johannem de Suttone, necnon Magistrum Johannem de Maideford, cum aliis servientibus de Abbathia, coram Coronatore Regis, malitiose tam de morte Walteri de Aumundesham, quam de morte Johannis Taverner, indicatarunt. ==== Qualiter prædicti villani prædictum Abbatem, suum Archidiaconum, et suos clericos præscriptos, pro morte Walteri prædicti indictaverunt. ==== {{Marginalia sinistra|The Abbot himself, and one of the monks, his Archdeacon, are similarly indicted.}} Indictaverunt insuper Dominum Abbatem, et commonachum suum, Nicholaum Broun, de receptatione ipsorum clericorum, et de præcepto quod cis dederant ad occidendum præfatum Johannem Taverner, sive Johannem Marchal. Et ut nulli veniret in dubium eosdem villanos impia conspiratione persequi prædictum Dominum Abbatem, ejusque commonacum supradictum, indictaverunt eos etiam de morte præfati Walteri, scutiferi<ref>''scuteferi'' in MS.</ref> Abbatis supradicti. {{Marginalia sinistra|Mandate to the Sheriff of Hertfordsire to take the parties so indicted into custody.}} Quamobrem, Willelmus de Baud, et socii sui, ad conservationem pacis Domini Regis assignati in Comitatu Hertfordiæ, mandaverunt ex parte Domini REgis Ricardo de Pereres, Vicecomiti Hertfordiæ, ut haberet coram eis, apud PBratfeld Ok, die Jovis proxima post Festum Sancti Petri, quod dicitur “Ad Vincula,” corpora Magistri Johannis de Maydeforde, Johannis de Barnet, et Johannis de Suttone, ''et cætera'', in gaola Domini Regis apud Sanctum Albanum existentium, pro<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 06x2qky65chdqiyvmzjejwqun3rrlnt 104 81207 273725 262684 2026-07-07T06:26:24Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273725 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|219}}</noinclude>morte Johannis le Taverner, sive Marchal, et alteri de Aumundesham; unde indictati sunt ad respondendum Domino Regi, et ad standum recto, si quis erga eos vellet loqui de feloniis prædictis. Mandaverunt præterea, ut caperet Ricardum Abbatem de Sancto Albano, et commonachum suum, Fratrem Nicolaum Broun, ''et cætera'', ad respondendum pro eadem re. {{Marginalia dextra|And for the due summoning of the inquest.}} Oræceptum est insuper Vicecomiti, quod venire faceret coram eis ad diem et locum prædictos viginti quatuor de libertate Sancti Albani, et viginti quatuor de villa de Sancto Albano, probos et legales homines, per quos rei veritas melius sciri posset in præmissis ''et cætera'', ad audiendum quod per eosdem Justiciarios ex parte Domini Regis fuerat injungendum. {{Marginalia dextra|The townsmen will not allow of foreigners being joined with them on the inquisition.}} Sed quoniam villani de Sancto Albano decreverant ab initio malignari et fraudulenter agere, noluerunt permitter ut cum forinsecis jungerentur in talibus inquisitionibus, aut ut eis, et eorum iniquo consilio, communicarent<ref>''comunicarent'' in MS.</ref> forenses; ne forte sua falsa conventcula deprehenderentur, et maligna commenta; ac pro hoc minus procederent in ipsorum querelis injustis. ==== Breve regium de libertatibus villanorum allocandis. ==== {{Marginalia dextra|They obtain a royal mandate, enjoining that their franchise as to excluding foreigners from acting on inquests with them, shall be observed.}} DEtulerunt ergo secum ad diem et locum præfixos, coram Judicibus, Willelmo de Baud, et sociis suis, quoddam breve Regis, in hæc verba.— “Edwardus, Dei gratia, ''et cætera'', dilectis et fidelibus suis, Willelmo de Baud, ''et cætera'', custodibus pacis nostræ in Comitatu Hertfordiæ, salutem. Cum in quodam scripto indentato inter dilectum nobis in Christo Abbatem de Sancto Albano et burgenes villæ de Sancto Albano, pro diversis dissensionibus<ref>''dissentionibus'' in MS.</ref> hinc inde exortis facto, quod nuper per litteras nostras patentes acceptavimus, approbavius, et confirmavimus, inter alia contineatur quod villa prædicta sit<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> cuoil96x97qotouoyqh5a7a6yfzhf2h 104 81209 273726 262686 2026-07-07T06:26:33Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273726 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|220|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“liber burgus, et quod burgenses villæ illius habeant duodenam de seipsis, ita quod ipsi forinsecis, vel forinseci cum cis, in inquisitionibus aliquibus poni non debeant; hoc excepto, quod ipsi ad hundredum prædicti Abbatis, quando per breve implacitati sunt, venient, sicut antiquitus fieri consuevit; vobis mandamus quod prædictos burgeneses, quoad inquisitiones super transgressionibus, feloniis, in prædicta villa factis, per vos capiendas, libertatibus prædictis coram vobis, absque impedimento, uti et gaudere permittatis, juxta tenorem litterarumnostrarum prædictarum, et prout ab antiquo est usitatum. Teste ''et cætera''.” {{Marginalia sinistra|Whereupon such franchise is momentarily allowed.}} Prætextu cujus brevis, libertas quam villani vendicaverunt in præmissis, coram dictis Justiciariis<ref>''Justicaniis'' in MS., by inadvertance.</ref> pro tunc favorabiliter allocata est eis. ==== Deliberatio Abbatis, Archidiaconi, et clericorum prædictorum, pro morte Walteri de Aumundesham nequiter indictatorum. ==== {{Marginalia sinistra|All the parties so indicted, are delivered by inquests formed of men of three adjoining hundreds.}} Abbas igitur, ut suam, et sui commonachi, Nicolai Broun, purgaret innocentiam, necnon clericorum suorum supradictorum injuriam propulsaret, qui, ut diximus, malitiose indictati fuerant per villanos de morte Johannis Taverner et Walteri de Aumundesham, breve Regis pro deliberatione carceris impetravit. Et facta est deliberatio carceris Sancti Albani, sub Judicibus Ricardo Wyleby et Johanne de Cantebrigge, et liberati<ref>''lerati'' in MS.; corrected in the margin, in a later hand.</ref> sunt Magister Johanes de Barnet, Magister ohannes de Suttone, Magister Johannes de MAideforde, qui indictati fuerunt de morte Johannis Taverner. {{Marginalia sinistra|This, in avoidance of the townsmen's charter, as to inquests being held by themselves only.}} Facta est insuper deliberatio Domini Ricardi Abbatis, et Fratris Nicolai Broun, Archidiaconi, de præcepto et assensu mortis ejusdem, cum magno honore, per homines de hundredo Dacorum, et duobus aliis hundredis vicinis, libertati. Per quod evacuata est charta eorum de villa supra<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> plpi6vew2aa81ari9lnuz9j30vmxyh0 104 81258 273727 262687 2026-07-07T06:26:43Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273727 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|221}}</noinclude>dicta; quæ clamat per seipsos facere inquisitiones transgressionibus factis in villa. {{Marginalia dextra|All men of the liberty of Saint Alban's purposely challenged by the Abbot and other accused.}} Nam quia negotium ita prope tangebat Abatem, et ipse fuit, et est, dominus libertatis, et prædicti Magister Johannes de Suttone, et Johannes Barnet, et Johannes Maydeford, fuerunt tenentes Abbatis, ideo facti sunt omnes de libertate calumniare; et idcirco deliberati sunt per sacramentum hominum de hundredo Dacorum, ''et cætera''; et ita oportet fieri in omni negotio tangente Abbatem et communitatem villæ, ex opere, ad cautelam contra tenentes Abbatis, vel ponere omnes de villa transgressores.<ref>This last sentence appears to be incomplete.</ref> ==== De indicatione villanorum pro morte Walteri de Aumundesham, et Eliæ Cursoris, famulorum Abbatis prænotati; et de concordia per eosdem oblata. ==== {{Marginalia dextra|The townsmen, in their turn, are indicted for the deaths of Walter de Amundesham, and Elias, the Abbot's Courier.}} Vix elapsis post deliberationem præmissam Abbatis et cæterorum decem diebus, indictati sunt homines de villa Sancti Albani coram Johanne de CAntebrigge et Johanne Hay, de morte Walteri de Aumundesham, et Eliæ,<ref>''Elye'' in MS.</ref> Cursoris Abbatis; quem villani occiderunt in eadem villa, Dominica proxima ante Festum Omnium Sanctorum, post solis occasum, anno regni Regis Edwardi, Tertii a Conquæstu, secundo. {{Marginalia dextra|They propose marking terms.}} Considerantes ergo villani negotium jam in parte ab eorum voluntate et arbitrio inclinatum, ad concordiam ineundam se paraverunt; et habitus est dies, ipsis petentibus, pro causa præfata, in crastino Sancti Matthiæ<ref>''Mathie'' in MS.</ref> Apostoli. {{Marginalia dextra|The Abbot's supporters meet in}} Quo die fuerunt præsentes, ex parte Domini Abbatis, Dominus Philippus de Aylesbury, Vicecomes Bedfordiæ, Dominus Ricardus Pereres, Dominus Ricardus Mon<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> i2za2he8jfepqz6368wflbbbkfsyx73 104 81263 273728 262688 2026-07-07T06:26:52Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273728 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|222|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|great strength.}} chesi, Dominus Johannes de Cantebrigge, Senescallus Abbatis, Dominus Hugo Fy-Symond, milites, Johannes Blonvile, Johannes Poleyn, Rogerus Louthe, Galfridus de la Leye, Johannes de la Hay, Sub-Senescallus, Paganus Port, Willelmus de Hemelhamstede, Willelmus Heron, Johannes Legat, pater et filius, Johannes de Mundene, Robertus de Assele, et multu alii valentes de patria convicina. {{Marginalia sinistra|A citizen of London only, and a Serjeant-a-law, appear for the townsmen. The townsmen maintain their alleged right as to handmills. The conference ends, and the Abbot determines to proceed.}} Ex parte vero villæ tantum unus civis Londoniensis advenit; scilicet, Symon Fraunceys,<ref>Sheriff of London, A.D. 1328, 9: Mayor, A.D. 1341, 2.</ref> et unus Serviens de Banco, videlicet, Thoas Lincolne.<ref>This name is abbreviated, and somewhat uncertain.</ref> Et cum perventum esset ad tractandum de querelis motis, vel movendis, mox in primo articulo de molis manualibus villani procaciter atque finaliter resistebant. Ob quam causam eo die nihil ulterius actum est; sed tantummodo jus ecclesiæ declaratum, etvillanorum pertinacia satis aperte vulgata. Unde communicato consilio, diffinitum est procedere contra eos per placitum, sine amore. ==== De diversis vitualibus et necessariis pro Justiciariis etjuratoribus sagaciter provisis. ==== {{Marginalia sinistra|Justiciars of Trailbaston receive a commission to sit at Hertford, 15th September, 1331. The Abbot provides meat and drink, in great abundance, for the entertainment of the Justiciars, at his Priory at Hertford.}} Anno Domini millesimo trecentesimo tricesimo primo, quinto decimo die Septembris, inceperunt Justiciarii Domini Regis sedere super ''Traylebaston'', apud Hertforde, pro toto Comitatu; videlicet, Dominus Rogerus de Grey, Dominus Johannes de Cantebrigge, Dominus Robertus le Bourcer; ante quem die fecit Abbas providentiam de uno dolio<ref>''doleo'' in MS.</ref> vini in Prioratu suo de Hertforde; et misit illuc Cellerarium suum, Fratrem Nicolaum de Flamstede, cum aliis monachis; qui fecerunt sufficientem providentiam in blado, carnibus, piscibus, feno, avenis, et cunctis aliis necessariis, pro una<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 6zpwo3105vue7pilcxh579y25pcqu1w 104 81264 273729 262690 2026-07-07T06:27:01Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273729 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|223}}</noinclude>hebdomada, ad exhibendum Justiciarios honorifice, et vicinos de patria, qui vellent ad Prioratum causa hospitalitatis declinare. ==== De billa gravaminum Monasterii Sancti Albani ibidem illata. ==== {{Marginalia dextra|Indictment by the Abbot of townsmen of Saint Alban's, for laying siege to the Abbey, ad, by duress, forcing the Abbey and Convent to seal a writing in prejudice of their rights.}} Die Martis sequente, proposita fuit una billa sub littera Regis, continens querlas et gravamina Abbatis de Sancto Albano; et die Mercurii sequente, indictati fuerunt omnes majores, cum tota communitate de villa Sancti Albani, per homines de omnibus hundredis Comitatus, de obsidione Abbathiæ; et quod vi et armis fecerunt Abbatem et Conventum sigillare unum scriptum sigillo eorum communi, continens diversa præjudicia libertatibus Ecclesiæ Sancti Albani; et de multis aliis facinoribus quæ perpetrarunt contra Abbtem et præfatum Monasterium: ut plenius ex sequentibus apparebit. ==== Breve Regis suis Justiciariis super diversis articulis in eorum sessione, dicta “Traylbastone,” inquirendis. ==== Dominus Rex mandavit Rogero de Grey, Johanni de Cantebrigge, Roberto le Bourcer, et Symoni de Brunne, Justiciariis suis, breve suum patens, in hæc verba:— {{Marginalia dextra|Commission to the Justiciars to sit in Trailbaston.}} “Edwardus, Dei gratia, Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, t Dux Aquitanniæ, dilectis etfidelibus suis, Rogero de Grey, Johanni de Cantebrigge, Roberto le Bourser, et Simoni de Brunne, salutem. Quia datum est nobis intelligi quod quamplures Vicecomites, Coronatores, Sub-escaetores, constabulrii, ballivi, libertatum, wapentachiorum, hundredorum, trithingorum, et eorum clerici, custodes prisonum, et alii ballivi et ministri, celebris memoriæ Domini Edwardi, nuper Regis Angliæ, patris nostri, Isabellæ, Reinæ Angliæ, matris nostræ, et nostri, necnon aliorum magnatum et procerum regni nostri, in officiis suis male se gesserunt, et colore eorundem officiorum, et aliis coloribus exquisitis, necnon et alii ejusdem regni, hominibus de eodem regno quamplurima<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> 0u6tfypjrjvhs5yanaikvreezkl5snk 104 81265 273730 262691 2026-07-07T06:27:12Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273730 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh|224|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“oppressiones, conspirationes, rerum extorsiones, damna, gravamina, falsitates, transgressiones, et alios excessus, necnon roberias, felonias, receptamenta, felonum manutenentias, diversa fecerunt, unde punitio aliqua adhuc apposita non existit:—Nos, tam pro nobis, quam pro prædictis hominibus, remedium inde apponi volentes opportunum,<ref>''oportunum'' in MS.</ref> assignamus vos, tres, vel duos vestrum, Justiciarios nostros ad inquirendum per sacramentum proborum et lealium hominum de Comitatibus Essexiæ, Hertfordiæ, Cantebriggiæ, et Huntyndoniæ, tam infra libertates quam extra, per quos reiveritas melius scrii poterit, de omnibus conspirationibus, oppressionibus, rerum extorsionibus, damnis, gravaminibus, falsitatibus, et aliis transgressionibus et excessibus quibuscunque, necnon de roberiis, feloniis,receptamentis, et manutnentiis, prædictis, tam per hujusmodi Vicecomites, Coronatores, Sub-escaetores, constabularios, ballivos, libertatum, wapentachiorum, hundredorum, et trithingorum, et eorum clericos, custodes prisonum, et alios ballivos et ministros, quam per alios quoscunque de eodem regno, sive de tempore ipsius patris, sive nostro, qualitercunque illatis, tam ad sectam nostram quam aliorum, unde justitia hactenus facta non fuit, plenius veritatem: et ad præmissa omnis et singula, ac alia tangentia ad querelas omnium et singulorum, tam pro nobis quam pro seipsis inde conqueri, seu prosequi, volentes, tam infra libertates quam extra, tam de tempore ipsius patris nostri quam nostro, audiendis et terminandis; et ad plenam et celerem justitiam inde, tam pro nobis quam pro hujusmodi conquerentibus faciendam, secundum legem et consuetudinem regni nostri. Et ideo vobis mandamus quod ad certos dies et loca, quos vos, tres, vel duo vestrum, ad hæc provideritis, præmissa omnia et singula faciatis et expleatis in forma prædicta, facturi inde quod ad justitiam pertinet, secundum legem et consuetudinem regni nostri: salvis nobis americamentis et aliis ad nos inde spectantibus. Mandavimus enim Vicecomitibus nostris Comitatuum prædictorum, quod ad certos dies et loca, quos vos, tres, vel duo vestrum, eis scire faciatis, venire faciant coram vobis, tribus, vel duobus vestrum, tot et tales probos et legales homines de Comitatibus prædictis, tam infra libertatem quam extra, per quos rei veritas in præmissis melius sciri poterit, et requiri; et quod vobis, tribus, vel duobus vestrum, in præmissis omnibus et singulis faciendis et explendis, auxiliante sint, et intendentes; prout vos, tres, ve<noinclude>{{hr}} <references/></noinclude> tlc2dqao7b7tmzj4fnltlmnyggk42c7 104 81266 273731 262693 2026-07-07T06:27:34Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273731 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|225}}</noinclude>“duo vestrum, eis scire faciatis ex parte nostra. In cujus rei testimonium, has litteras nostras fieri fecimus patentes. Teste meipso, apud Wengham, vicesimo secundo die Aprilis, anno regni nostri quinto.” Prætextu cujus brevis, præceptum est Vicecomiti Hertfordiæ quod venire faceret coram præfatis Justiciariis, tribus, vel duobus eorum, apud Hertford, die Lunæ proxima post Festum Exaltationis Sanctæ Crucis, tot et tales ''et cætera'', per quos ''et cætera'', ad inquirendum ''et cætera''. ==== Breve Regis Justiciariis suis super quibusdam gravaminibus Monasterii Sancti Albani, per villanos ibidem illatis. ==== {{Marginalia dextra|Royal writ to the Justiciars, enjoining inquisition into the matter of the plaint made by the Abbot of St. Alban's.}} Dominus Rex mandavit præfatis Rogero et sociis suis breve suum, sub Privato Sigilo suo, una cum quadam petitione, infra breve prædictum interclusa, in hæc verba:— “Edward, par la grace de Dieu, Roi d'Engleterre, Seignour d'Irland, et Ducs d'Aquitaine, a noz chers et fials, Roger de Grey, et ses compeignons, Justices doier et terminer diverses trespas et felonies en Counte de Hertford, saluz. Nous vous envoioms, cy dedeinz close, un peticion quele nous fust baille de part noz chers en Dieu, Abbe et Covent de Seint Alban, contenaunte diverses grevances et outrages a eux faites par les gentz de la ville de Seint Alban, en graunt<noinclude> {{hr}} [{{sc|Translation.}}] “Edward, by the grace of God, King of England, Lord of Ireland, and Duke of Aquitaine, to our dear and trusty, Roger de Grey, and his fellows, Justices to hear and determine divers trespasses and felonies in the County of Hertford, greeting. We send you, herein enclosed, a petition which has been delivered unto us on behalf of our dearly beloved " in God, the Abbot and Convent of Saint Alban's, containing 44 divers grievances and outrages against them committed by 11 the people of the town of St Alban's, to the great impo- {{sidenotes end}}</noinclude> 2l6ufy7w6osta2vwamuc9yoghglanpu 104 81267 273732 262695 2026-07-07T06:27:43Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273732 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh|226|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“enpoverissement de lour dite meson, a ceo qils dient; dount nous nous tenouns a mal paies, nomeement pur tant que la dite meson est de nostre avouerie, quele nous sumes tenus a meintenir, si avaunt com nous le purroms faire par reson. Si vous mandoms que, veuwe la dite peticion, facez enquere diligialment et estreitement sur les choses contenuz en la dite peticion, par gent qui ne soient del affinite del une partie ne del autre; [et]<ref>Omitted in MS.</ref> la verite sur ceo enquise, ent facetz faire tiels redresses come verez que soit affaire, solonc lei et la custume de nostre realme. Et si nul en soit trove coupable, le facez ensi punir, que autres soient le plus escheus de faire tiels outrages des ore a nostre meson avaundite. Et ceo en nulle manere ne lessez. Donez souz nostre Prive Seal, a Louthebourth, le douzieme jour de Septembre, lan de nostre regne quinte.”<noinclude> {{hr}} “vershment of their said house, according as they say; wherein we do hold ourselves badly requited, more especially foreasmuch as the said house is of our advowson, the which we are bound to uphold, so long as of right we can so do. We do therefore command you that, having seen the said petition, you do cause inquisition diligently and strictly to be made upon the matters contained in the said petition, by persons who are not of affinity of the one party or of the other; [and] the truth thereon being found, you do cause to be made therein such redressas you shall see ough to be made, according to law and the custom of our realm. And if any one be found culpable therein, cause him so to be punished, that others may be the more reluctant to commit such outrages from henceforth upon our house aforesaid. And this in no manner omit. Given under our Privy Seal, at Louthebourth,<ref>Loughborough.</ref> the twelfth day of September, the fifth year of our reign.” {{hr}} <references/></noinclude> f63i4oecsvbidlu46l9q25wy0u4uli7 104 81268 273733 262696 2026-07-07T06:27:51Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273733 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|227}}</noinclude>==== Billa super extortionibus per villanos Sancti Albani Monasterio ibidem illatis. ==== {{Marginalia dextra|Plaint made against the townsmen, by the Abbot of St. Alban's.}} “Come apres le coronement nostre Seignur le Roi, que Dieu arde, fist crier sa pees par my toute son roialme, les gentz de la ville de Seint Alban sei entrelierent par serment, et a force et armes, countre la pees nostre Seignour le Roi, l'Abbeie de Seint Alban, et les moignes et les servauntz leins demorantz, assegerent, et diverses assautz de nuytz et jours fairent; issint que moigne ne sergeaunt, ne nul autre del Abbeie, pout issir ne entrer, ne viande a eux venir, par quaraunte jours continuauntz; et massacrerent de mettre lour Abbeye en feu et en flamme; par quel enseigement, plusours de ceux furent en despeir de vie; par quele duresse, l'Abbe lour graunta divers choses prejudiciels a se esglise, et encountre lestat nostre Seignour le Roi. Et firent que les gentz l'Abbe nentrent la ville; c'est assavoir, Hughe de Ware, taunt qil feseit fyn a eux par vint livres, dount il paia quaraunte solz; et puis firent crier sa pees par my la ville pur salvementz aler et venir: et Johan de Maideford fist sa fyn<noinclude> {{hr}} [{{sc|Translation.}}] “Whereas after the coronation of our Lord the King, whom may God preserve, he caused to be proclaimed his peace throughout all his realm, the people of the town of Saint Alban's combined by oath, and by force of arms, against the peace of our Lord the King the Abbey of Saint Alban's, and the monks and the serants therein dwelling, did besiege, and divers assault by night and day did make; so that neither monk nor servant, nor any other person of the Abbey, could go forth or enter, nor could meat to them come, for forty days continuous; and they menaced to set their Abbey on fire and in flames; thorough which besieging, many of them were in despair of their lives; by reason of which duress, the Abbot did grant unto them divers things prejudicial to his church, and against the estate of our Lord the King. And they did cause that the people of the Abbot could not enter the town; that is to say, Hugh de Ware, until he had made fine to them for twenty pounds, of which he did pay forty shillings; and they did cause their peace to be proclaimed throughout the town for him safely to go and come: also, John de Maideford made his fine to them in the [same] manner {{sidenotes end}}</noinclude> 8imecxuuafy7y2p36l3p1k30yt5ud8b 104 81269 273734 262698 2026-07-07T06:27:59Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273734 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh|228|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“a eux en la [mesme]<ref>Omitted in MS.</ref> manere pur cent solz, dount il paya deux marcs; et Johan de Mundene, baillif lo Roi, pristrent et enprisonerent, tant qil lour eust done seyssaunte acres de sa terre, ou il eust este decolle. Et Johan Poleyn, Simond de Nortone, William de Okhurste, et William de Hoo, gentz l'Abbe, assegerent en la ville de Seint Alban, en la meson Adam le Hussher, a force et armes, tant qils feseient fyn a eux a lour volentez, ou ils eusent decollez; et puis feserent crier lour pees, acrochauntez a eux roial poer. Et autres des sergeantz l'Abbe, et de ses tenauntz, de jour en autre pristrent, encrochauntz a eux roial poer, tauntque gree fust fait a eux a lour volente. Et unquore, les dites gentz de la dite ville de Seynt Alban fount tieles duresses, manaces, bateries, ensegementz, de jour en autre, a les gentz le dite Abbe, et coillettes et taxacions, en meyntenaunce de lourz mauveistez, issint que l'Abbe ne pust trover de lui servir. Dount l'Abbe prie la grace nostre Seignour le Roy dune lettre de sa Targe a Sir Robert de Grey, et ses compaignons, denquere especialment de cestes choses, et autres tortz a lesglise faitez, et sur ceo mettre remedie.”<noinclude> {{hr}} “for one hundred shillings, of which he paid two marks; and John de Mundene, the King's bailif, they did take and imprison, until he had given them sixty acres of his land, or he would have been beheaded. Also, John Poleyn, Simon de Norton, William de Okhurste, and William de Hoo, people of the Abbot, they did besiege in the town of Saint Alban's, in the house of Adam le Hussher, by force of arms, until they had made fine to them at their will, or they would have been beheaded; and then did cause their peace to be proclaimed, usurping to themselves royal power. And others of the servants of the Abbot, and of his tenants, from day to day they did take, usurping to themselves royal power, until it had been done to them at their will. And further, thesaid people of the said town of Saint Alban's do inflict such duresses, menaces, batteries, besiegings, from day to day, upon the people of the said Abbot, and collections and taxations, in maintenance of their misdeeds, so that the Abbot cannot find wherewith to serve him. Wherefore the Abbot prayeth the favour of our Lord the King of a letter under his Privy Seal to Sir Roger de Grey, and his fellows, to make inquisition especially as to these things, and other wrongs against the church committed, and to apply remedy thereto.” {{hr}} <references/> {{note|1|1}}</noinclude> pqyey3pgbwzes7l3shxmlvvclejvu3y 104 81270 273735 262701 2026-07-07T06:28:09Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273735 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|229}}</noinclude>==== Processus Justiciariorum Regis, in Traylbastone prædicto deputatorum. ==== {{Marginalia dextra|The Justiciar proceed to make inquisition therein.}} Et Justiciarii prædicti processerunt ad inquirendum in hac parte, per sacramentum eorum qui nec prædictum Abbatem aut ejus aliquos, nec aliquos de villata de Sancto Albano, aliqua affinitate attingebant. ==== Præsentatio, seu veredictum, Juratorum de extortionibus et maleficiis per villanos Sancti Albani perpetratis. ==== {{Marginalia dextra|Record of the verdict of the Inquisition therein; finding certain townsmen guilty of the charges made against them by the Abbot.}} “Inquisitio facta coram præfatis Justiciariis, per sacramentum Henrici de<ref>''do'' in MS.</ref> Seville, Laurentii de Ayate, ''et cætera'', juratorum de Bradweter, Hitchen, et Braughinge, ad hoc electorum; et similiter, per sacramentum Philippi de Pellicote, Willelmi de Heyle, ''et cætera'', juratorum hundredorum de Hertford, Dacorum, et Oddesele, ad hoc similiter electorum; et similiter, per sacramentum Johannis de Hertforde, Ricardi Beuchamp, ''et cætera'', juratorum hundredi de Edwynestre, et aliarum partium ejusdem Comitatus, ad hoc electorum.—Qui dicunt super sacrementum suum, quod Petrus<ref>''Potrus'' in MS.</ref> la Condyt, de Sancto Albano, Ivo Perceval, ''et cætera'',—(''et recitantur centum viginti ex eis'',)—die Dominica proxima post Festum Purificationis, anno regni Domini Regis nunc, scilicet, Edwardi, Tertii a Conquæstu, primo simul cum tota communitate ejusdem villæ de Sancto Albano, apud Sanctum Albanum, confœderaverunt se ad invicem, et sacramento fuerunt astricti, quod quilibet eorum quascunque querelas alterius eorum, sive justas sive injustas, inceptas vel incipiendas, manuteneret, prosequeretur, et efenderet, quotiens, videlicet, et quando, aliquis vel aliqui aliquam querelam erga ipsos, vel aliquem<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 2twhq9zz5b5r4bpdoitucp75en8x3p6 104 81271 273736 262702 2026-07-07T06:28:16Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273736 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh|230|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“ipsorum, de communitate villæ prædictæ, inceperint vel inceperit; querelam suam, licet periculum mortis, vel alia quæcunque damna, vel mortem, ea occasione sustinerent, manutenerent. Et ad confœderationem et confirmationem prædictas fovendum et manutenendum, quamdam cistam communem, et collectores denariorum, ex causa prædicta levandorum, inter se ordinaverunt; et diversas pecunias<ref>''eccunias'' in MS.</ref> de diversis hominibus, pro partibus suis prædictis manutenendis, extorserunt; et Abbatem et commonachos ejusdem domus, et homines servientes ejusdem Abbathiæ, a prædicta Dominica per tempus non modicum in Abbathia prædicta obsederunt, et ipsos sic obsessos tenuerunt; aliis malefactoribus, pro maleficiis prædictis faciendis, coadunatis et sociatis, semper eidem Abbati et commonachis, et hominibus suis, de vita et membris minando, quousque idem Abbas et Conventus, vi et timore, concessissent eis certas libertates, Ecclesiæ de Sancto Albano pertinentes; videlicet, fieri burgenses, et habendum duodenam de seipsis, ubi solebant cum forinsecis de libertate prædicti Abbatis adjungi, excepto in Itinere, et returnum brevium<ref>The word “''retonorum''” is inserted here in MS.; evidently in error.</ref> Domini Regis, et custodiam assisæ panis et cervisiæ<ref>''servisiæ'' in MS.</ref> fractæ, in læsionem libertatis ecclesiæ supradictæ. “Et postmodum, Petrus de la Condyt, et alii, audacia hujusmodi usurpationis suæ, ac etiam confœderatione et conspiratione sua prædicta, apud villam de Sancto Albano, ut prædicitur, habitis, conspirarunt falso et malitiose Johannem de Maideford, Johannem de Barnet, Johanem de Suttone, homines dicti Abbatis, de morte Walteri de Amundesham, valetti ejusdem Abbatis, per quosdam malefactores ejusdem villæ de Sancto Albano ibidem interfecti, et similiter, Ricardum, Abbatem de Sancto Albano, qui<noinclude>{{hr}} <references/></noinclude> ejwprj11miyh7bhcxqnvd5h1kzg5gra 104 81345 273634 273520 2026-07-06T15:15:44Z Yhuliana QC 32200 273634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>30. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro IV. Epitomarum'' <ref>ἐπιτομῶν, ''Hal.''</ref> ''Alfeni Digestorum''. — Qui duo praedia habebat, in unius venditione aquam, quae in fundo nascebatur, et circa eam aquam late decem pedes exceperat; quaesitum est, utrum dominium loci ad eum pertineat, an ut per eum locum accedere possit? Respondit, si ita recepisset: «circa eam aquam la- te pedes decem», iter duntaxat videri venditoris esse. 31. <span style="font-variant: small-caps;">Iulianus</span> ''libro II. ex Minicio'' <ref>Minutlo, ''Hal.''</ref>. — Tria praedia continua trium dominorum adiecta <ref>obiecta, ''Hal. Vulg.''</ref> erant, imi <ref>unius, ''Hal. Vulg.''</ref> praedii dominus ex summo fundo imo fundo <ref>ex suo fundo in imum fundum, ''Hal.''</ref> servitutem aquae quaesierat, et per medium fundum domino concedente in suum agrum ducebat; postea idem summum fun- dum emit, deinde imum fundum, in quem aquam induxerat, vendidit ; quaesitum est , num imus fundus id ius aquae amisisset, quia, quum utraque praedia eiusdem domini facta essent, ipsa sibi servire non potuissent ? Negavit amisisse servitutem, quia praedium, per quod aqua ducebatur, alterius fuisset, et quemadmodum servitus sunimo fundo, ut in imum fundum aqua veniret, imponi aliter non potuisset, quam ut per medium quoque fundum duceretur, sic eadem servitus eiusdem fundi amitti aliter non posset, nisi eodem tempore etiam per medium fundum aqua duci desiisset, aut omnium tria simul praedia unius domini facta essent . 32. <span style="font-variant: small-caps;">Africanus</span> ''libro VI. Quaestionum''. — Fun- dus mihi tecum communis est, partem tuam mihi tradidisti, et ad eundem viam per vicinum tuum proprium; recte eo modo servitutem constitutam ait, neque quod dici soleat, per partes nec acquiri, nec imponi servitutes posse, isto casu locum habere; hic enim non per partem <ref>pro parte, ''Hal.''</ref> servitutem acquiri , utpote quum in id tempus acquiratur, quo proprius meus fundus futurus sit. 33. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro IX. Quaestionum''. — Quum es- sent mihi et tibi fundi duo communes, Titianus et Seianus, et in divisione convenisset, ut mihi Titianus, tibi Seianus cederet, invicem partes eorum tradidimus, et in tradendo dictum est, ut alteri per alterum aquam ducere liceret; recte esse servitutem impositam ait, maxime si pacto stipulatio subdita sit. § 1.—Per plurium praedia aquam ducis <ref>duci, ''Hal.''</ref> quoquo modo imposita servitute, nisi pactum vel stipulatio etiam de hoc subsecuta est, neque eorum cuivis , neque alii vicino poteris <ref>poterit, ''Hal.''</ref> haustum ex rivo cedere; pacto enim vel stipulatione intervenientibus et hoc concedi solet, quamvis nul- lum praedium ipsum sibi servire, neque servitu- tis fructus constitui potest . 34. <span style="font-variant: small-caps;">Papinianus</span> ''libro VII. Quaestionum''. — Unus ex sociis fundi communis permittendo ius esse <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 89bxgqu7dl7w8cjz2q8ffdcjmjnff4n 104 81346 273636 273525 2026-07-06T15:17:35Z Yhuliana QC 32200 273636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>mihi vicina sint, deinde flumen, deinde Titii praedia, deinde via publica, in quam iter mihi acquiri volo, dispiciamus , ne nihil vetet, a te mihi viam dari usque ad flumen, deinde a Titio usque ad viam publicam? Sed videamus, num et si tu eorum praediorum dominus sis , quae trans flumen intra viam publicam sint, idem iuris sit, quia via consummari solet vel civitate tenus , vel usque ad viam publicam, vel usque ad flumen, in quo pontonibus traiiciatur, vel usque ad proprium <ref>vel, ''inserta la Vulg.''</ref> aliud eiusdem domini praedium? Quod si est, non videtur interrumpi servitus, quamvis inter eiusdem domini praedia flumen publicum intercedat. === <center>TIT . IV </center> === === <center> COMMUNIA PRAEDIORUM TAM URBANORUM,<br />QUAM RUSTICORUM </center> === 1. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro II. Institutionum''. — Aedifi- cia urbana quidem praedia appellamus , ceterum et si in villa aedificia sint, aeque servitutes ur- banorum praediorum constitui possunt. § 1.—Ideo autem hae servitutes praediorum appellantur, quoniam sine praediis constitui non possunt; nemo enim potest servitutem acquirere vel urbani, vel rustici praedii <ref>nec quisquam servitutem debere, ''inserta la Vulg.''</ref> , nisi qui habet praedium . 2. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XVII. ad Edictum''. — De aqua per rotam tollenda ex flumine, vel haurienda, vel si quis servitutem castello imposuerit, quidam dubitaverunt, ne hae servitutes non essent; sed Rescripto Imperatoris Antonini ad Tullianum <ref>Iulianum, ''Vulg.''</ref> adiicitur, licet servitus iure non valuit, si tamen hac lege comparavit, seu alio quocunque legitimo modo sibi hoc ius acquisivit, tuendum esse eum, qui hoc ius possedit. 3. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. — Duorum praediorum dominus si alterum ea lege tibi dederit, ut id praedium quod datur, serviat ei, quod ipse retinet, vel contra, iure imposita servitus intelligitur . 4. <span style="font-variant: small-caps;">Iavolenus</span> ''libro X. ex Cassio''. — Caveri, ut ad certam altitudinem monumentum aedificetur, puede darse caución para que se edifique un monon potest, quia id, quod humani iuris esse de- siit, servitutem non recipit, sicut ne illa quidem servitus consistere potest, ut certus numerus ho- minum in uno loco humetur. 5. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro II. Epistolarum''. — Proprium so- lum vendo <ref>vendendo, ''Hal.''</ref> , an servitutem talem iniungere possim, ut mihi et vicino serviat? Similiter si commune solum vendo, ut mihi et socio serviat, an consequi possim? Respondi, servitutem recipere <ref>excipere, ''Hal.''</ref> , nisi sibi, nemo potest. Adiectio itaque vicini pro supervacuo habenda est, ita ut tota servitus ad eum, qui receperit <ref>exceperit, ''Hal.''</ref> , pertineat. So- lum autem commune vendendo, ut mihi et socio <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> svlj0q1z55ufu41iphxy6e0ay5englr 104 81386 273737 262703 2026-07-07T06:28:29Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273737 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|231}}</noinclude>nunc est, et Fratrem Nicolaum Broun, commonachum ejusdem Abbatis, de vi et auxilio, et præcepto, mortis prædictæ indictari; et ea occasione capi, et per tempus non modicum inprisonari, et in prisona detineri, procurrunt; quousque coram dilectis et fidelibus [Domini]<ref>Omitted in MS.; but required by the usual formula.</ref> Regis, Ricardo de Wyluigby<ref>Sic in MS.</ref> et Johanne de Cantebrugee, Justiciariis Domini REgis ad gaolam ipsius Domini Regis apud villam de Sancto Albano deliberandam assignatis, inde, secundum legem et consuetudinem regni, per juratam partiæ, in quam prædicti Johannes de Maideford, Johannes de La Barnet, et Johannes de Suttone, de bono et malo se possuerunt; et prædicti Abbas et Nicolaus per quamdam aliam juratam, et officio curiæ captam, pro eo quod se clericos esse assserebant, et per Ordinarium calumniato, ad inquirendum pro quibus eidem<ref>“''rationibus'',” or a similar word, appears to be omitted. </ref> Ordinario liberari deberent, adquietati fuerunt. “Et similiter, eosdem Johannem de Maideforde, et Johannem de La Barnet, et Johannem de Suttone, alias coram Willelmo de Baud, et sociis suis, tunc custodibus pacis Regis, et Coronatoribus Comitatus prædicti, de morte Johannis de Hertford, Taverner, conspiratione et confœderatione prædicta, procurarunt indictari; et eos ea occasione capi et inprisonari, et in prisona detineri ; quousque coram dilectis et fidelibus Domini Regis, Roberto de Asshelee, et Johanne de La Hay, Justiciariis Domini Regis ad gaolam prædictam deliberandam assignatis, per juratam patriæ, in quam de bono et malo se posuerunt, inde secundum legem et consuetudinem regni adquietati fuerunt. “Et similiter, idem Petrus et alii, conspiratione et confœderatione prædictis, quamplures collectas de hominibus residentibus in eade vila fecerunt; et<noinclude>{{hr}} <references/></noinclude> 84wj31wp848j74uuf1xhohgnq678h29 104 81387 273740 262705 2026-07-07T06:29:23Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273740 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{rh|232|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“pro eorum voluntate homines prædictos assederunt,<ref>''assiderunt'' in MS.</ref> ad confœderationem et conspirationem, et errores suos prædictos, manutenendum; et quemdam Magistrum Hugonem de Ware, et Magistrum Johannem de Maideford, clericos dicti Abbatis, ibidem ceperunt et inprisonaverunt, quousque finem fecissent cum eis pro deliberatione sua hebenda, ad eorum voluntatem. “Et similiter, quosdam JohannemPolyn et Symonem de Nortone ibidem ceperunt, et inprisonaverunt, quousque unusquisque prædictorum Johannis Poleyn et Symonis finem fecisset eum eis de uno dolio vini, ad voluntatem suam capiendo, pro deliberatione sua habenda. “Et similiter, quemdam Johannem de Mundene, valettum dicti Abbatis, ibidem ceperunt et inprisonaverunt, ipsum<ref>''ipsi'' in MS.</ref> minando decapitare, nisi quemdam Adam de Nedham de sexaginta acris terræ, quas idem Johannes habuit in villa de Childewikeshaye, feoffasset, sibi et hæredibus suis in perpetuum tenendum. Qui quidem Johannes, sic metu mortis ductus, ipsum Adam, ut prædictum est, de tenementis suis feofavit. “Et similiter, quod prædicti Petru la Condyt, Ivo Perceval, ''et cætera'', per confœderationem et conspirationem prædictas conduxerunt quosdam Johannem Hulle, Thomam Ruddok, ''et cætera'', malefactores et pacis regiæ perturbatores, ad verberandum homines Abbathiæ prædictæ, et ad fines et redemptiones de eisdem hominibus, quotienscunque et quandocunque in villa prædicta contigerit inveniri, capiendas, et inde ad communem<ref>''comunem'' in MS.</ref> cistam suam, pro conspiratione et confœderatione manutenendis, respondendas. Et sic per hujusmodi extortionem ceperunt de Waltero le Bakere de Redburne viginti solidos, de Johanne Clay quadraginta solidos, et de Willelmo le Smyth de Codicote<noinclude>{{hr}} <references/></noinclude> g48khnaczbj3j1vhc9p1b77ns21g42t 104 81388 273741 262706 2026-07-07T06:29:34Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273741 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|233}}</noinclude>“quadraginta solidos, et de Alexandro de Sothewi quadraginta solidos, et de Symone Sprout, hominibus<ref>Sic in MS.; applicable to the five preceeding names.</ref> Abbathiæ prædictæ, quadraginta solidos. Et pro hujusmodi extortionibus et maleficiis manutenendis, quilibet prædictorum Johannis Hulle, Thomæ Ruddok, et sociorum eorundem, qui in numero quindecim extiterunt, cepit de cista prædicta tres denarios per diem; et sunt communes<ref>''comunes'' in MS.</ref> verberatores hominum, et pacis Domini [Regis]<ref>Omitted in MS., bu inadvertence.</ref> perturbatores. “Et quod Willelmus le Smyth, de Brakkele, Johannes le Deyere, et Willelmus Perems, Johannes Cope, Robertus le Saleware, Johannes filius Petri Atte Gate, ceperunt Johannem le Wayte apud villam de Sancto Albano, et in ipsum ibidem insultum fecerunt; et ipsum verberaverunt et vulneraverunt, ita quod de vita ejus desperabatur; et sunt communes verberatores hominum, et pacis Regis perturbatores. “Et quod Johannes filius Rose le Deyere, Johannes Stertuppe, Luas Dossere, Bartholomæus le Bakere, et alii Johannem de Waldene, Capellanum ibidem, ceperunt et inprisonaverunt, et testiculos suos absciderunt,<ref>This serious charge is nowhere else alluded to, throoughout the whole of these proceedings.</ref> contra pacem ''et cætera''.” {{Marginalia dextra|The Sheriff ordered to attach the accused.}} Ideo præceptum est Vicecomiti quod attachiet eos, ''et cætera''. {{Marginalia dextra|Eighteen admit their guilt, and are committed to prison.}} “Postea venerunt prædicti Ricardus Amy, Johannes Bousmith, Willelmus Hudde, Thomas Goldsmyth, ''et cætera''—et sunt in numero sexaginta. Qui allocuti per Justiciarios qualiter se velint de conspiratione et confœderatione, oppressionibus, et aliis transgressionibus, adquietare, decem et octo ex illis respondent, et dicunt, quod de omnibus et singulis super ipsos præsentatis, et ipsis impositis, nihil possunt<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> trkywdwqgre5b5xzgwqwqp4nfefn512 104 81389 273742 262707 2026-07-07T06:29:42Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273742 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|234|GESTA ABBATUM}}</noinclude>“dedicere; sed seipsos culpabiles de omnibus et singulis eis impositis esse cognoverunt. Ideo commitantur prisonæ, ''et cætera''. {{Marginalia sinistra|Forty-two deny the charge, and put themselves upon the country.}} “Et imon Clerk, Johannes Miles, et Rogerus Essex, ''et cætera'', et triginta novem, defendunt omnem confæderationem et conspirationem, et quicquid ''et cætera''. Et bene defendunt quod ipsi in nullo de præmissis, sibi impositis, sunt culpabiles; et de hoc ponunt se super patriam, ''et cætera''. {{Marginalia sinistra|Finding of the Jury thereon.}} “Et jurati dicunt super sacrementum suum, quoad Rogerum Essex,—quod culpabilis est de conspiratione et confœderatione prædictis, et omnino consentiebat, ut prædictum est; excepto tamen, quod ipse non fuit aliis sacramento astrictus: et quoad prædictos Symonem Clerk et triginta reliquos,—dicunt jurati quod de præmissis omnibus et singulis conspirationibus et confœderationibus, oppressionibus et transgressionibus, culpabiles sunt; ideo ipsi committantur gaolæ. “Et quoad prædictos Ricardum Amy, Johannem le Cousmyth,<ref>''Bousmith'' in p. 233.</ref> Willelmum Hudde, Thomam Goldsmyth, et octo<ref>Qy. if not “''sex'';” as 1, 31, 4 and 8 make 44, and not 42, as above stated.</ref> socios eorundem,—dicunt quod ipsi per coercionem,<ref>''cohertionem'' in MS.</ref> et propter metum mortis, et contra voluntatem suam, ante et post, fuerunt præfato Johanni Miles, et aliis sacramento astricti ad conspirationes et confœderationes prædictas manutenendas; et non de eorum voluntate seu malitia. {{Marginalia sinistra|The accused are mainprised, until brought up for judgment.}} “Ideo ipsi et Roegrus Essex per manucaptionem Johannis de Blouvyle, Johannis de La Hay, ''et cætera'', dimittantur usque in diem Mercurii proximam post Festum Sanctæ Katerinæ, apud villam de Sancto Albano, de audiendo inde judicio suo, ''et cætera''.”<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> bh6ktfs8z2ujou23p7g65eilt4waqlt 104 81390 273743 262708 2026-07-07T06:29:50Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273743 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|235}}</noinclude>==== Præsentatio, seu veredictum, Juratorum de malitia et falsitatibus per falsum Coronatorem et villanos<ref>''villanis'' in MS.</ref> Sancti Albani nequiter perpetratis. ==== {{Marginalia dextra|Finding of an inquisition, chargin John de Muridene, Coroner of the liberty of the Abbot of St. Alban's, with a conspiracy to falsly indict the Abbot and others for the death of Walter de Amundesham.}} Præsentatum est per Juratam, tam de corpore Comitatus Hertfordiæ, quam de libertate Abbatis de Sancto Albano, quod cum Johannes de Muridene Coronarius libertatis prædictæ extitisset, consiolio dicti Abbatis, et eadem causa, cepit de eodem Abbate dimidiam marcam; et idem Johannes de Muridene quodam die venisset ad villam de Sancto Albano, ratione officii sui exercendi super visu corporis cujusdam Walteri de Amundesham, ibidem interfecti, et madasset ballivis libertatis prædictæ, quod venire facerent coram eo de villa prædicta duodecim, ad præsentandum coram præfato Coronario per quos et quomodo interfectio illa facta fuit; idem ballivuslibertatis prædictæ ad diem prædictum returnavit quoddam panellum de nominibus fidedignorum quorundam ejusdem villatæ, coram eodem Coronario; quodque Johannes de Brakkeeye, Johannes de Hereforde, Thomas le Chaundeler, et Rogerus de Fangtone, Junior, conspiratione et confœderatione inter eos et prædictum Johannem de Muridene habitis, et etiam prætextu cujusdam solutionis viginti solidorum, quos eidem Coronario solverunt, ordinarunt inter se quoddam aliud panellum de nominibus eorum, de assensu illorum, et de communa existentium, ibidem returnari; et aliud panellum, prius per ballivum prædictum returnatum, penitus deleri. Qui quidem jurati ejusdem secundi panelli Ricardum, Abbatem de Sancto Albano, Johannem de Maideford, Johannem de Barnet, et Johannem de Suttone, falso et malitiose per conspirationem prædictam indictarunt;<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 7gdu74uwgpx9fgv2d7xqb75tew4xmd3 104 81440 273744 262725 2026-07-07T06:29:57Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273744 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|236|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“per quod quidem indictamentum capi fuerunt et inprisonati, quousque coram Justiciariis Domini Regis, ad gaolam Domini Regis de Sancto Albano deliberandam assignatis, secundum legem et consuetudinem regni, adquietati fuerunt. Ideo præceptum est Vicecomiti, quod venire faceret eos. {{Marginalia sinistra|Muridene denies the charge, and puts himself upon the country. He is found guilty, and mainprised, until brought for judgment.}} “Postea venit prædictus Johannes de Muridene, Coronarius, et allocutus super præmissis,qualiter se velit acquietare, dicit quod in nullo est inde culpabilis, et de hoc ponit se super patriam. Et jurati dicunt, super sacramentum suum, quod prædictus Johanes de Muridene de præmissis, super ipsum præsentatis, culpabilis est. Ideo committitur prisonæ. Et super hoc idem Johannes de Muredene dimittitur per manucaptionem Ricardi Smelt, Johannis de Brokesborne, ''et cætera''; qui manuceperunt habendum corpus Johannis de Murydene coram præfatis Justiciariis, tribus, vel duobus eorum, apud villam de Sancto Albano, die Mercurii proxima post Festum Sanctæ Katerinæ Virginis, de audiendo inde judicio<ref>''judico'' in MS.</ref> suo, ''et cætera''.” ==== De finibus seu americamentis villanorum Sancti Albani Domino Regis persolvendis. ==== {{Marginalia sinistra|Fines inflicted on the townsmen of St. Alban's, who have been found guilty.}} “Post hæc venerunt villani de Sancto Albano, et petierunt quod possent admitti ad finem faciendum eum Domino Rege, occasionibus prædictis unde convicti sunt; et admittuntur pro certa summa pecuniæ,<ref>''peccunie'' in MS.</ref> a quolibet eorum Domino Regis solvenda. Et inhibitum est eis, quod amodo non appropinquent Curiæ Regis ''et cætera'', periculo quod incumbit ''et cætera'', nisi pro negotiis suis propriis, ''et cætera''.”<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> dqtxndaea7w6rxudxjfyw5d3n1vdqxu 104 81441 273745 262726 2026-07-07T06:30:06Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273745 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|237}}</noinclude>==== Breve Regis pro processu prænotato eidem transmittendo.<ref>''transmutando'' in MS., by inadvertence</ref> ==== Postea Dominus Rex mandavit Rogero de Grey breve suum clausum, in hæc verba:— {{Marginalia dextra|Writ to the Justiciars, ordering the preceding records and process to be transmitted to the Court of Chancery.}} “Edwardus, Dei gratia, Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, et Dux Aquitanniæ, dilecto et fideli suo, Rogero de Grey, salutem. Mandamus vobis, firmiter injungentes, quod recorda et processus super indictamentis, querelis, et præsentationibus, Abbatem et Conventum de Sancto Albano, et homines de villa, contingentibus, coram vobis et sociis vestris, Justiciariis nostris, ad diversas felonias et transgressiones in Comitatu Hertfordiæ audiendas et terminandas assignatis, habitis,<ref>''habitas'' in MS.</ref> cum omnibus eadem tangentibus, nobis in Cancellaria nostra, sub sigillo vestro, distincte et aperte sine dilatione mittatis, et hoc breve; ut ulterius inde fieri faciamus quod de consilio nostro contigerit ordinari. Teste ''et cætera'', anno regni nostri quinto, ''et cætera''.” {{Marginalia dextra|The order is duly complied with.}} Prætextu cujus brevis, recorda et processus ''et cætera'' coram præfatis Justiciariis habita, mittuntur in Cancellariam Domini Regis, Johanne de Cantebrigge, uno prædictorum Justiciariorum, nunciante. ==== Processus placiti contra villanos Sancti Albani, de multura bladorum ad molendina Abbatis ibidem, super terris eorum crescentium. ==== {{Marginalia dextra|Charge against certain of the townsmen, tenants of the Abbot, of substraction of suit of multure at the Abbot's mill.}} <ref>An abbreviated copy of the Record.</ref>“Petrus Atte Conduyt, Ivo Perceval, Ricardus Amye, (''et recitantur triginta sex'',) summoniti fuerunt ad respondendum Abbati de Sancto Albano de placito, quod quilibet eorum faciat sectam ad molendinum ipsius Abbati de villa de Sancto Albano, quam<ref>''quas'' in MS.</ref> ad illud facere debent et solent, ''et cætera'': et unde idem Abbas, per Johannem de Bledelawe, attornatum suum, dicit quod cum prædicti Petrus et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum, scilicet, prædictus Petrus de omnibus bladis<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> 70a8sbbee37drbmdv2k0ried2a3lc41 104 81442 273746 262727 2026-07-07T06:30:16Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273746 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|238|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>“crescentibus in medietate unius virgatæ terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quam ipse tenet; prædictus Ricardus Amy de omnibus bladis crescentibus in medietate unius virgatæ terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quam ipse tenet, ''et cætera''; et prædictus Johannes Haulee de omnibus bladis crescentibus in quinque acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet;—scilicet, molendi omnia blada prædicta ad prædictum molendinum, ad tricesimum secundum vas; de quibus quidem sectisidem Abbas fuit seisitus per manus prædictorum Petri et aliorum, ut de feodo<ref>''secreto'' in MS., by inadvertence.</ref> et jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore pacis, tempore Regis nunc; capiendo inde expletas,<ref>The termination of this word is doubtful.</ref> ''et cætera'', usque jam quatuor annis elapsis ante diem impetrationis brevis, scilicet, duodecimum diem Aprilis, anno regni Domini Regis nunc sexto:—quod prædicti Petrus et alii prædictas sectas subtraxerunt, et adhuc subtrahunt. Unde dicit quod deterioratus est, et damnum habet, ad valorem ducentarum librarum; et inde producit sectam, ''et cætera''. ==== Continuatio processus placiti prænotati. ==== {{Marginalia sinistra|The defendants appear by attorney, and admit such subtraction. Further proceedings thereon, for enquiry as to possible}} “Et Petrus et alii, per Rogerum le Waryner, attornatum suum, venerunt, et non possunt dedicere quin ipsi debent et solent facere sectam ad prædictum molendinum ipsius Abbatis, sicut Abbas versus eos narravit. Ideo consideratum est, quod prædictus Abbas recuperet versus eos prædictam sectam; et Petrus et alii in misericordia, ''et cætera''. Et idem Abbas remittit eis damna, ''et cætera''. Quia dubitatur de fraude<ref>Namely, a fraudulent avowal by the tenants of former title in the demandant, so as to enable him to avoid the provisions of the Statute of Mortmain, 7th Edward I.</ref> inter eos prælo-<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> hmfx86e9pbrc8hur4lyfvtv6rins4bh 104 81443 273747 262728 2026-07-07T06:30:26Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273747 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||MONASTERII SANCTI ALBANI.|239}}</noinclude>{{Marginalia dextra|collusion to deveat the Statute of Mortmain.}} cuta, per Statutum, quo cavetur ne terræ seu tenementa ad manum mortuam deveniant quoquo modo, præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic in Octabis Sancti Johannis Baptistæ duodecim ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire faciat capitalis dominus feodi ''et cætera'' mediatis et immediatis, quod tunc sint ibi, si ''et cætera''. “Ad quem diem venit prædictus Abbas, per prædictum attornatum suum; et Vicecomes non misit breve. Ideo præceptum est Vicecomiti, sicut prius, quod venire faciat hic a die Sancti Michaelis in quindecim dies, nisi Johannes de Cantebrugge die Martis in crastino Sancti Laurentii Martyris apud Sanctum Albanum prius venerit, duodecim ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire faciat capitalis dominus feodi illius mediatis et immediatis, quod tunc sint ibi ''et cætera'', si ''et cætera''. Et interim ''et cætera''. Et Vicecomiti sit ''et cætera''. “Ad quem diem venit Abbas, per prædictum attornatum suum, et Johanes de Cantebrugge, coram quo prædicta jurata capta fuit in patria, misit hic veredictum patriæ, in hæc verba:— {{Marginalia dextra|Record of the verdict of the Jury, to the effect that there is no such collusion, but good title to such multure in the Abbot of St. Alban's.}} “'Postea, ad prædictos diem et locum, coram Johanne de Cantebrugge, associato sibi Thoma Wiliot, prædictus Abbas, per prædictum Johannem de Bledelowe et Robertum de Hay, attornatos suos, venit; et similiter jurati veniunt. Qui dicunt, super sacramentum suum, quod nulla est fraus nec collusio inter prædictos Abbatem et tenentes suos. Dicunt etiam quod quidam Rogerus, quondam Abbas, prædecessor ipsius Abbatis nunc, fuit seisitus de secta prædicta per manus tunc tenentium terrarum in brevi nominatarum, ut de jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore Regis Henrici, proavi Domini Regis nunc, et quod invenit ecclesiam suam Sancti<noinclude>{{sidenotes end}}</noinclude> 70bnz1zwzazcowz2tk6dbu6r5yie562 104 81444 273748 262729 2026-07-07T06:30:34Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ 273748 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|240|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>Albani seisitam de secta prædicta, ut de jure ecclesiæ suæ prædictæ, tempore quo primo fuit creatus in Abbatem. Et quod omnes prædecessores prædicti Rogeri Abbatis fuerunt seisiti de secta prædicta, ut de jure ecclesiæ suæ prædictæ, a tempore quo non extat memoria: et omnes successores ipsius Rogeri similiter de secta prædicta seisiti fuerunt, ut de jure ecclesiæ suæ prædictæ; et similiter, prædictus Abbas, qui nunc est, seisitus inde fuit; quousque prædicti tenentes de secta prædicta se retraxerunt. Ideo fiat executio judicii prædicti, ''et cætera''.'” ==== Breve Regis super secta multuræ præscripta debite facienda. ==== {{Marginalia sinistra|Præcipe to certain persons, tenants of the Abbot, enjoining that they shall do suit of multure at his will.}} <ref>This ''Præcipe'' appears to be out of its place; or possibly, it has been inserted by mistake for the one to Peter atte Conduit, and the others named in the proceedings previously mentioned.</ref>“Edwardus, Dei gratia, Rex Angliæ, Dominus Hiberniæ, et Dux Aquitanniæ, Vicecomiti Hertfordiæ, salutem. Præcipe Adæ le Hussher, quod juste et sine dilatione faciat sectam ad molendinum Abbatis Sancti Albani de villa de Sancto Albano. Præcipe Johanni de Newbiry, quod juste et sine dilatione faciat sectam ad idem molendinum. Præcipe Gilberto de Hertford, quod juste et sine dilatione faciat sectam ad idem molendinum. Præcipe Roberto le Goldsmyth, quod juste et sine dilatione faciat sectam ad idem molendinum, ''et cætera''.” ==== Processus contra alios villanos Sancti Albani super multura ibidem, modo et forma prætitularis. ==== {{Marginalia sinistra|Charges against certain townsmen of subtraction of suit of multure.}} “Adam le Hussher, Johannes de Newbyry, Gilbertus de Hertfod, ''et cætera'', summoniti fuerunt ad respondendum Abbati Sancti Albani de placito, quod quilibet eorum faciat<ref>''faciet'' in MS.</ref> sectam ad molendinum ipsius Abbatis de villa de Sancto Albano, quam ad illud<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> imdpgw7z9phuxlezh8ls320qbx589r7 104 81495 273635 273523 2026-07-06T15:16:42Z Yhuliana QC 32200 273635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ire agere, nihil agit, et ideo si duo praedia, quae mutuo serviebant, inter eosdem fuerint communicata , quoniam servitutes pro parte <ref>per partes, ''Hal.''</ref> retineri placet, ab altero servitus alteri remitti non potest; quamvis enim unusquisque sociorum solus sit, cui servitus debetur, tamen quoniam non personae, sed praedia deberent <ref>praedio debetur, ''Hal. Vulg.''</ref> , neque acqui- ri libertas, neque remitti servitus per partem <ref>pro parte, ''Hal.''</ref> poterit. § 1.—Si fons exaruerit, ex quo ductum aquae habeo, isque post constitutum tempus ad suas venas redierit, an aquaeductus amissus erit, quaeritur; 35. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XV. ad Plautium''. — et Atili- cinus ait, Caesarem Statilio Tauro rescripsisse in haec verba: «Hi, qui ex fundo Sutrino <ref>Sutriano, ''Vulg.''; Satriano, ''Hal.''; Sabino, otros en el mismo.</ref> aquam ducere soliti sunt, adierunt me, proposueruntque, aquam, qua per aliquos annos usi sunt, ex fonte, qui est in fundo Sutrino, ducere non potuisse, quod fons exaruisset, et postea ex eo fonte aquam fluere coepisse, petieruntque a me, ut, quod ius non negligentia aut culpa sua amiserant, sed quia ducere non poterant, his restitueretur. Quo- rum mihi postulatio quum non iniqua visa sit, succurrendum his putavi. Itaque quod ius habuerunt tunc, quum primum ea aqua pervenire ad eos non potuit, id iis restitui placet» . 36. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> <ref>Papinianus, ''Hal.''</ref> ''libro II. Responsorum''. — Quum fundo, quem ex duobus retinuit venditor, aquae ducendae servitus imposita sit , emto praedio quaesita servitus distractum denuo praedium sequitur <ref>distracto denuo praedio sequitur praedium, ''Vulg.''</ref> ; nec ad rem pertinet, quod stipulatio, qua poenam promitti placuit , ad personam emtoris, si ei forte frui non licuisset, relata est. 37. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> <ref>Paulus, ''Hal.''</ref> ''libro III. Responsorum''. —Λούκιος Τίτιος Γαΐῳ Σεἴῳ τῷ ἀδελφῷ πλεῖστα χαίρειν. "Ὕδατος τοῦ ῥέοντος εἰς τὴν κρήνην τὴν κατασκευασθεῖσαν ἐν ἰσθμῷ <ref>ἐκ κρήνης τῆς ἐν ἰσθμῷ κατασκευασθείσης, [ex fonte quem etc.] otros en ''Hal.''</ref> ὑπὸ τοῦ πατρός μου, δίδωμι καὶ χαρίζομαί σοι δάκτυλον εἰς τὴν οἰκίαν σου τὴν ἐν τῷ ἰσθμῷ, ἢ ὅπου δ᾽ ἂν βούλει. [Lucius Titius Caio Seio fratri plurimam salu- tem! De aqua fluente in fontem, quem pater meus in isthmo instruxit, do concedoque tibi gratuito digitum sive ad domum, quam in isthmo tenes, sive quocunque tandem volueris] <ref>Versión de la ''Vulgata.''</ref>; quaero, an ex hac scriptura usus aquae etiam ad heredes Caii Seii pertineat? Paulus respondit, usum aquae per- sonalem ad heredem Seii, quasi usuarii, transmitti non oportere. 38. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro I. Manualium''. — Flumine <ref>publico, ''inserta la Vulg.''</ref> interveniente via constitui potest, si aut vado transiri potest, aut pontem habeat; diversum, si pontonibus traiiciatur. Haec ita, si per <ref>propter, ''Hal.''</ref> unius praedia flumen currat; alioquin si tua praedia <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gu1o1m286jbd8f0a8wk682jheo8uwsx 104 81496 273637 273514 2026-07-06T15:18:03Z Yhuliana QC 32200 273637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>serviat, efficere non possum, quia per unum socium communi solo servitus acquiri non potest. 6. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XXVIII.'' <ref>XXVI. , ''Hal.''</ref> ''ad Sabinum''. — Si quis duas aedes habeat, et alteras tradat, potest legem traditioni dicere, ut vel istae, quae non traduntur, servae sint his, quae traduntur, vel contra ut traditae retentis aedibus serviant; parvique refert, vicinae sint ambae aedes, an non. Idem erit et in praediis rusticis , nam et si quis duos fundos habeat, alium alii potest servum facere tradendo. Duas autem aedes simul traden- do non potest efficere alteras alteris servas, quia neque acquirere alienis aedibus servitutem, neque imponere potest. § 1.—Si quis partem aedium tradet vel partem fundi, non potest servitutem imponere, quia per partes servitus imponi non potest, sed nec acquiri. Plane si divisit fundum regionibus, et sic par- tem tradidit pro diviso <ref>tradidit, potest pro indiviso alterutri, ''Hal.''</ref>, potest alterutri servitutem imponere, quia non est pars fundi , sed fundus . Quod et in aedibus potest dici, si dominus pariete medio aedificato unam domum in duas diviserit, ut plerique faciunt; nam et hic pro duabus domibus accipi debet. § 2.—Item si duo homines binas aedes commu- nes habeamus, simul tradendo idem efficere possumus, ac si ego solus proprias binas aedes habe- rem. Sed et si separatim tradiderimus, idem fiet, sic tamen, ut novissima traditio efficiat etiam praecedentem traditionem efficacem. § 3.—Si tamen alterae unius propriae sint aedes, alterae communes, neutris servitutem vel acquirere, vel imponere me <ref>non, (en lugar de me), ''Hal.''</ref> posse, Pomponius libro octavo ex Sabino scripsit. [7. ] <ref>Según las ediciones vulgares; en otras comienza aquí el párrafo 4.—N. del T.</ref> Si in venditione quis dixerit, servas fore aedes, quas vendidit, necesse non habet liberas tradere; qua- re vel suis aedibus eas servas facere potest, vel vicino concedere servitutem, scilicet ante traditionem. Plane si Titio servas fore dixit, si quidem Titio servitutem concesserit, absolutum est, si vero alii concesserit, ex emto tenebitur. A quo non abhorret, quod Marcellus libro sexto <ref>VIII., ''Vulg.''</ref> Digestorum scribit, si quis in tradendo dixerit fundum Titio servire, quum ei non serviret, esset autem obligatus venditor Titio ad servitutem praestandam, an agere possit ex vendito, ut em- tor servitutem imponi patiatur praedio, quod mercatus est ? Magisque putat, permittendum agere; idemque ait, et si <ref>ut, (en lugar de si), ''Hal.''</ref> possit venditor Titio servitutem vendere, aeque agere permittendum. Haec ita demum, si recipiendae <ref>excipiendae, ''Hal.''</ref> servitutis gratia id in traditione expressum est; ceterum si quis, inquit, veritus, ne servitus Titio debeatur, ideo hoc excepit, non erit ex vendito actio, si nullam servitutem promisit. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jrl5jvw5pwd1ocj71kn1u7yq8lpuapi 104 81721 273657 263749 2026-07-06T17:00:32Z Yhuliana QC 32200 273657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1.— Quum in domo Caii Seii locus quidam aedibus Annii ita serviret, ut in eo loco positum habere ius Seio non esset, et Seius in eo silvam sevisset, in qua labra et tenues <ref>''Según los códices más atendibles, Br.; Taur.; teneras, otros en Hal.; aeneas, Vulg.; sevisset, neque non labra, crateras, cucumellas, Hal.''</ref> cucumellas po- sitas haberet, Annio consilium omnes iurisperiti dederunt, ut cum eo ageret, ius ei non esse, in eo loco ea posita habere invito se. § 2.— Secundum cuius parietem vicinus sterculinum fecerat, ex quo paries madescebat; consulebatur, quemadmodum posset vicinum cogere, ut sterculinum tolleret? Respondi, si in loco publico id fecisset, per interdictum cogi posse, sed si in privato, de servitute agere oportere; si damni infecti stipulatus esset, posse et <ref>''Según conjetura Br.; possit per, Fl.''</ref> per eam stipulationem, si quid ex ea re sibi damni datum esset, servare. 18. <span style="font-variant: small-caps;">Iulianus</span> ''libro VI. ex Minicio'' <ref>''Minutio, Hal.''</ref>. — Is, cuius familia vicinum prohibebat aquam ducere, sui potestatem non faciebat, ne secum agi posset; quaerit actor, quid sibi faciendum esset? Respondi, oportere Praetorem causa cognita iubere bona adversarii possideri, et non ante inde discedere, quam is actori ius aquae ducendae constituisset <ref>''restituisset, Hal.''</ref> , et si quid, quia aquam ducere prohibitus esset, siccitatibus detrimenti cepisset, veluti si prata arboresve exaruissent. 19. <span style="font-variant: small-caps;">Marcianus</span> ''libro V.'' <ref>''III., Hal.''</ref> ''Regularum''. — Si de communi servitute quis bene quidem deberi intendit, sed aliquo modo litem perdidit culpa sua, non est aequum, hoc ceteris damno esse; sed si per collusionem cessit litem <ref>''lite, al márgen interior del códice Fl.''</ref> adversario, ceteris dandam esse actionem de dolo, Celsus scripsit ; idque ait Sabino placuisse . 20. <span style="font-variant: small-caps;">Scaevola</span> ''libro IV. Digestorum''. — Testa- trix fundo, quem legaverat, casas iunctas habuit; . quaesitum est, si hae fundo legato non cederent, eumque legatarius vindicasset, an iste fundus aliquam servitutem casis deberet, aut, si ex fidei- commissi causa eum <ref>''Vulg.; cum, Fl.''</ref> sibi dari legatarius desideraret, heredes servitutem aliquam casis exci- pere deberent? Respondit, deberi . § 1.— Plures ex municipibus , qui diversa praedia possidebant, saltum communem, ut ius compascendi haberent, mercati sunt, idque etiam a successoribus eorum est observatum; sed nonnulli ex his, qui hoc ius habebant, praedia sua illa propria venundederunt; quaero , an in venditione etiam ius illud secutum sit praedia, quum eius voluntatis venditores fuerint, ut et hoc alienarent? Respondit, id observandum, quod actum inter contrahentes esset; sed si voluntas contrahen- tium manifesta non sit, et hoc ius ad emtores transire. Item quaero, an, quum pars illorum pro- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> aiyexn1yfc98licsyoqgfb6lsfz0et9 104 81734 273600 263777 2026-07-06T14:35:05Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>sicut et mare; idque et Divus Pius piscatoribus Formianis et Capenatis <ref> Capuanis, Vulg. </ref> rescripsit. § 1. Sed flumina paene omnia et portus publi- ca sunt. 5. GAIUS libro II. Rerum quotidianarum sive appellere <ref> applicare, Vulg. </ref>, funes ex <ref> ex, omitela aureorum .- Riparum usus publicus est iure gen tium, sicut ipsius fluminis . Itaque navem ad easla Vulg. </ref> arboribus ibi natis religare, retia siccare et ex mari reducere, onus aliquid in his reponere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. Sed proprietas illorum est, quorum praediis haerent; qua de causa arbores quoque in his natae eorundem sunt. § 1.- In mari piscantibus liberum est casam in litore ponere, in <ref> in, anota Br.</ref> qua se recipiant, 6. MARCIANUS libro III . Institutionum .- in tantum, ut et soli domini constituantur, qui ibi aedificant , sed quamdiu aedificium manet ; alio- quin aedificio dilapso quasi iure postliminii revertitur locus in pristinam causam et, si alius in eodem loco aedificaverit, eius fiet. § 1.-Universitatis sunt, non singulorum, veluti <ref> veluti, omitela Hal. </ref> quae in civitatibus sunt theatra, et sta- dia, et similia <ref> et similia, omitelas Hal., </ref> et si qua alia sunt communia civitatum . Ideoque <ref> Itemque, Hal.</ref> nec servus communis ci- vitatis singulorum pro parte intelligitur, sed universitatis . Et ideo tam contra civem, quam pro eo posse servum civitatis torqueri Divi Fratres rescripserunt. Ideo et libertus civitatis nou habet necesse veniam Edicti petere, si vocet in ius aliquem ex civibus . § 2. Sacrae res, et religiosae, et sanctae in nullius bonis sunt. § 3.- Sacrae autem res sunt hae, quae publice consecratae sunt, non private; si quis ergo priva- tim <ref> privatum, Hal. </ref> sibi sacrum constituerit , sacrum non est,sed profanum. Semel autem aede sacra facta, etiam diruto aedificio locus sacer manet. § 4. Religiosum autem locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infert in locum suum. In commune autem sepulcrum etiam invi- tis ceteris licet inferre . Sed et in alienum locum concedente <ref> tantum, inserta Hal. </ref> domino licet inferre, et licet postea ratum <ref> non, inserta acertadamente Hal. </ref> habuerit, quam illatus est mortuus, religiosus locus fit . § 5. Cenotaphium quoque magis placet locum esse religiosum, sicut testis in ea re est Virgi- lius <ref> Eneida III. 304. </ref>; 7. ULPIANUS libro XXV . ad Edictum . sed Divi Fratres contra rescripserunt. 8. MARCIANUS libro IV. Regularum.- Sanctum<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ctgi37co1ozf60fv801yvjncddj8651 104 81735 273601 263779 2026-07-06T14:35:12Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>est, quod ab iniuria hominum defensum atque munitum est. § 1.-Sanctum autem dictum est a sagminibus . Sunt autem sagmina quaedam herbae, quaslega- ti populi Romani ferre solent, ne quis eos viola- ret, sicut legati Graecorum ferunt ea, quae vo- cantur cerycia <ref> κηρυκεῖα (caducei], Hal. </ref>. § 2.- In municipiis quoque muros esse sanctos , Sabinum recte respondisse Cassius refert, prohiberique oportere, ne quid in his immitteretur <ref> committeretur, Vulg. </ref>. 9. ULPIANUS libro LXVIII. ad Edictum. - Sacra loca ea sunt, quae publice sunt dedicata, sive in civitate sint, sive in agro § 1.-Sciendum est, locum publicum tunc sa- crum fieri posse, quum Princeps eum dedicavit, vel dedicandi dedit potestatem. § 2.- Illud notandum est, aliud esse sacrum locum, aliud sacrarium; sacer locus est locus consecratus ; sacrarium est locus, in quo sacra reponuntur <ref> sacrae responuntur, Hal. </ref> , quod etiam in aedificio privato esse potest; et solent, qui liberare eum locum religione volunt, sacra inde evocare . § 3. Proprie dicimus sancta, quae neque sa- cra, neque profana sunt, sed sanctione quadam confirmata, ut leges sanctae sunt, sanctione enim quadam sunt subnixae <ref> ut sunt leges, quia sanct. quad. subn. sunt, Hal. </ref>; quod enim sanctio- ne quadam subnixum est, id sanctum est, etsi Deo non sit consecratum. Et interdum in sanctioni- bus adiicitur, ut, qui ibi aliquid commisit, ca- pite puniatur. § 4.-Muros autem municipales nec reficere licet sine Principis vel Praesidis auctoritate, nec aliquid iis coniungere vel superponere . § 5.-Res sacra non recipit aestimationem. 10. POMPONIUS libro VI. ex Plautio <ref> ad Plautium </ref> -Ari- sto ait, sicut id, quod in mare aedificatum sit, fieret privatum, ita quod mari occupatum sit, fieri publicum. 11. POMPONIUS <ref> Idem, Hal. </ref> libro II. ex variis lectionibus. -Si quis violaverit muros, capite punitur, sicuti si quis transscendet scalis admotis vel alia qualibet ratione; nan cives Romanos alia, quam per portas, egredi non licet, quum illud hostile et abominandum sit; nam et Romuli frater Remus occisus traditur ob id, quod murum transscende- re voluerit . {{c|{{maior| TIT . IX.}}}} {{c|DE SENATORIBUS }} {{c|[Cf. Cod. III. 24]}} 1. ULPIANUS libro LXII. ad Edictum .- Consu- lari feminae utique Consularem virum praeferen- dum nemo ambigit. Sed vir Praefectorius an Consulari feminae praeferatur, videndum . Putem praeferri, quia maior dignitas est in sexu virili .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> l20r9wmlm6q8ue8d5k1nb8mytailm93 104 81750 273584 263914 2026-07-06T14:32:14Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 18.—Si qua autem in posterum controversia orta esset, de qua nihil in his legibus scriptum ap- pareret,—multa enim nova producit natura—,pro- fecto imperium Deus propterea demisit ad homi- nes, ut indigentibus semper aliquid constituens, humanae naturae incertum adimpleat, et certis circumscribat tegibus et finibus; et hoe non so- lum a nobis dictum est <ref>''Koehl.; et non hoc ipsi solum dicimus, Br.''</ref>, verum iampridem etiam omnium, qui inter iurisconsultos florue- runt, doctissimus Iulianus id ipsum apparet dixisse, et ab imperiali auctoritate <ref>''Cont.; ab imperio, Br.''</ref> super ex- ortis controversiis implorasse <ref>''Geb.; implorans, Br.''</ref> supplementum, et insuper Hadrianus pine memoriae, quique Praetorum annua edicta in brevem quendam coe- git tractatum, optimum Iulianum ad hoc assu- mens, in oratione, quam in publico recitavit in veteri Roma, hoc ipsum asserit, quod <ref>''Correc. Krieg.''</ref> si quid praeter id, quod constitutum est, emerserit, offi- cium sit eorum <ref>''Correc. Krieg.; consentaneum est, Br.''</ref>, qui in magistratu sunt, id co- nari dirimere, et remedium adhibere secundum eorum, quae iam disposita sunt, consequentiam. $ 19.—Haec igitur omnes, vos autem compella- mus, amplissime Senatus, et reliqui omnes no- stri imperii cives, agnoscentes, gratias profitemi- ni Deo, qui vestris <ref>''Correc, Krieg.; nostris, otros.''</ref> temporibus tantum boni reservavit, utimini vero nostris legibus, eorum, quae in veteribus libris scripta sunt, ani- inum nulli attendentes, neque comparantes ea cum iis, quae nunc posita sunt, propterea quod etiamsi videantur quaedam quodammodo inter se minime consonare, attamen prius nobis tanquam inutile displicuit, nunc autem hoc obtinere vi- sum est <ref>''Koehl.; inutile displiceret—visum sit, Br.''</ref>. Etenim prohibemus illis in poste- rum uti, haec autem sola in republica vigere et obtinere concedimus et sancimus; nam qui aggredietur, ex prioribus libris, non autem ex hisce duobus voluminibus solis, et Constitutioni- bus a nobis collectis vel factis, uti quibusdam le- gibus vel cas <ref>''Cont.: et hasce, Br.''</ref> in iudiciis recitare, vel, si iudi- cet, eas sub se allegari sustinere, falsi reus erit, et publicorum eriminum damnatus, poenam, etiamsi non dicamus, attamen per se manifestum est, illum subiturum. § 20.—Et hoc ipsum optimum esse iudicantes, praeponere Digestorum libro et veteres iuris auctores et horum libros, et unde collectio modo collectarum legum facta fuit, id fieri mandavi- mus, et factum fuit; simulque illa subiici huie saerae nostrae Constitutioni praecepimus, ut omni- bus perspicuum sit, quid prioris infinitudinis et immensitatis fuerit, et quid a nobis adinventum. Iuris autem auctores, sive legum interpretes illos collegimus, qui apud omnes probati forent, et prioribus placuissent Imperatoribus, et ab illis memorari meruerunt; si quis enim veteribus iu- ris conditoribus minime notus est, illi huius vo- luminis participatione interdiximus. Omnibus autem hic positis unum ordinem unamque digni- tatem dedimus, nemini maiore auctoritate prac altero indulta; si enim universis eorum scriptis Imperatoriarum Constitutionum tribuimus vim, quidnam iuris maius quis, aut minus habere existimet? __________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 03t20ba6zyeo1vxk50yv814x5xmtu8j 104 81753 273585 263998 2026-07-06T14:32:28Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>$21. Quum autem statim corpus legum hac colligi iasserimus, nunc rursus ipsum confirman- tes, omnibus pariter prohibemus, ut nemo audeat neque eorum, qui nunc sunt, neque coram, qui postea futuri, harum legum commentarios scribe- re, praeterquam si velint in Graecorum linguam convertere, sola vero, quam <ref>''Correc. Krieg.; quao, Br.''</ref> ad calcem <ref>''Id est ea, quae singulorum verboraun vestigia prematt, Geb''</ref> vocant, uti interpretatione, et si quid secundum <ref>''Geb.; ad, por secundum, Br.''</ref> usum eorum, quae paratitla nuncupantur, ut conveniens est, adscribere velint <ref>''Correc. Krieg.; velit, Br.''</ref>, aliud vero nihil omnino circa ea facere, neque rursus dare ansam dissidii, et controversiae, et multitudinis legibus; quod et ipsum in Edicti accidit legisla tione <ref>''Geb.; expositione, Br.''</ref>, ita ut <ref>''Cont; quapropter, por ita ut, Br.''</ref>, brevissimum ipsum quum fuerit, ex variorum commentariorum diversita- te in infinitam extenderetur <ref>''Cont.: extensimm est, Br.''</ref> molem. Si quid enim extiterit forte dubium vel causarum dis- ceptatoribus, vel iis, qui in iudicando praesident, id Imperator recte interpretabitur, quod quidem ipsi soli a legibus permittitur. Atque adeo quis quis ausus fuerit praeter hanc nostram iuris com- positionem commentarium aliquod condere, se- cundum formam a iussione nostra alieniorem, noverit bie se falsi legibus obnoxium fore, erepto quod ab ipso compositum fuit, et omnibus modis corrupto. § 22. Eadem imposita poena etiam adversus eos, qui notis quibusdam in scribendo utuntur, quas singlas vocant, et per eas conturbare scri- pturam aggrediuntur, non autem per totum tum numeros, tum nomina veterum prudentum <ref>''Cont; saptentum, Br.''</ref>, tum universum iuris corpus describunt. Sciant etiam librorum ita scriptorum possessores, inu- tilem se eiusmodi possessionem habituros; neque enim facultatem concedimus huiusmodi libris in judiciis versari et obtinere, etiamsi contingat, li- brum in ea parte, in qua recitatur, nullam hu- iusmodi notam habere, sed in alia qualibet sui parte, quamvis una vice tantum hoc admissum sit; itaque ipse librum pro non scripto prorsus habebit. Qui vero eum scripserit, et ignaro em tori tradiderit, duplam persolvet illius pretii laeso quantitatem, nihilominus competente ad- hue criminali adversus ipsum supplicio. Id enim profecto et in aliis Constitutionibus super his editis scripsimus, tum iis quae Latinorum pro- cesserunt voce, tum Graecorum lingua, qua ad legum doctores rescripsimus. $23. Hos porro libros, Instituta et Digesta inquimus, a fine tertii felicis nostri consulatus obtinere sancimus, hoe est a tertio kalendas Ianuarias praesentis duodecimae indictionis, in reliquum omne valituras aevum, et cum Imperia- libus Constitutionibus vigorem et locum habitu- ros tam in iis quae postea acciderint, tum quae in iudiciis pendent, quae necdum amicalibus tra- dita sunt transactionibus; quodcunque enim hac- tenus vel iudicatum, vel transactum retractari <ref>''Cunt.; movere, D.''</ref> minime patimur. Quem quidem tertium con- sulatum nobis florentissimum dedit Deus, siqui- dem in ipso pax cum Persis constabilita est, et buiusmodi legum dedicatum est volumen, quod _______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> rv8mbj0dgj4chbpwei7y2bdh0t1vq5z 104 81755 273596 264142 2026-07-06T14:34:12Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>quid interest, suffragio populus voluntatem suam declaret, an rebus ipsis et factis? Quare rectissi- me etiam illud receptum est, ut leges non solum suffragio legislatoris, sed etiam tacito consensu omnium per desuetudinem abrogentur. '''33.''' ULPIANUS <ref>''En el codice Fl. se lée mal y recientemente corregido, Idem, seguin Br.''</ref> libro I. de officio Proconsu lis.—Diuturna consuetudo pro iure et lege in his, quae non ex seripto descendunt, observari solet. '''34.''' IDEM libro IV. de officio Proconsulis.— Quum de consuetudine civitatis vel provinciae confidere quis videtur, primum quidem illud ex- plorandum arbitror, an etiam contradicto <ref>''contradicta, según Bas.''</ref> ali- quando iudicio consuetudo firmata sit. '''35.''' HERMOGENIANUS libro I. Iuris Epitoma- rum.—Sed et ca, quae longa consuetudine com- probata sunt ac per annos plurimos observata, velut tacita civium conventio, non minus, quam ea, quae scripta sunt iura, servantur. '''36.''' PAULUS libro VII. ad Sabinum.- Imo ma- guae auctoritatis hoc ius habetur, quod in tan- fum probatum est, ut non fuerit necesse scripto id comprehendere. '''37.''' IDEM libro I. Quaestionum.-Si de inter- pretatione legis quaeratur, in primis inspicien- dum est, quo iure civitas retro in eiusmodi casi- bus usa fuisset; optima enim est legum interpres consuetudo. '''38.''' CALLISTRATES libro I. Quaestionum.-Nam Imperator noster Severas rescripsit, in ambigui- tatibus, quae ex legibus proficiscuntur, consue- tudinem, aut rerum perpetuo similiter iudicata- rum auctoritatem vim legis obtinere debere. '''39.''' CELSUS libro XXIII. Digestorum. - Quod non ratione introductum, sed errore primum, deinde consuetudine obtentum est, in aliis simi- libus non obtinet. '''40.''' MODESTINUS libro I. Regularum. - Ergo oinne ius aut consensus fecit, aut necessitas con- stituit, aut firmavit consuetudo. '''41.''' ULPIANUS libro II. Institutionum.-Totum autem ius consistit <ref>''Hal.; constitit, Taur.''</ref> aut in acquirendo, aut in conservando, aut in minueudo; aut enim hoc agi tar, quemadmodum quid cuiusque fiat, aut quem- admodum quis rein vel ius suum conservet, aut quomodo alienet aut amittat. {{t3|'''TIT. IV.'''}} {{c|DE CONSTITUTIONIBUS PRINCIPUM ''(Cf. Cod. I. 14. 15. 19-28.]|clase=titulo}} 1. ULPIANUS libro I. Institutionum.-Quod prin- cipi placuit, legis habet vigorem; utpote <ref>''En el codice Ft. se leia en otro tiempo utputare, según Br.''</ref> quum _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> c7wcceycr6s4y9yqvkk1456hk66u34z 104 81767 273597 264147 2026-07-06T14:34:20Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>lege Regia, quae de imperio eius lata est, popu- lus ei et in eum omne suum imperium et potesta- tem conferat <ref>''contulit, Fulg.''</ref>. § 1—Quodcunque igitur Imperator per episto- lam et subscriptionem statuit, vel cognoscens decrevit, vel de plano interlocutus est, vel edicto praecepit, legem esse constat; haec <ref>''hae, Vulg.''</ref> sunt, quas vulgo Constitutiones appellamus. §2.—Plane ex his quaedam sunt personales nec ad exemplum trahuntur; nam quae <ref>''quod, Hal.''</ref> Prin- ceps alicui ob merita indulsit, vel si quam poe- nam irrogavit, vel si cui sine exemplo subvenit, personam non egreditur. '''2.''' ULPIANUS libro IV. Fideicommissorum.—In rebus novis constituendis evidens esse utilitas debet, at recedatur ab eo iure, quod diu aequum visum est. '''3.''' IAVOLENUS Epistolarum <ref>''ἐπιστολῶν, Hal.''</ref> libro XIII.— Beneficium Imperatoris, quod à divina scilicet eius indulgentia proficiscitur, quam plenissime interpretari debemus. '''4.''' MODESTINUS libro II. Excusationum. —Al uera- γενέστεραι διατάξεις ἰσχυρότεραι τῶν πρὸ αὐτῶν [Consti tutiones posteriores fortiores sunt prioribus]. {{t3|TIT. V}} {{c|DE STATU HOMINUM|clase=titulo}} '''1.''' GAIUS <ref>''Paulus, Hal; véase Gayo Inst. I. §. &.''</ref> libro I. Institutionum. — Omne ius, quo utimur, vel ad personas pertinet, vel ad res, vel ad actiones. '''2.''' HERMOGENIANUS libro I. iuris Epitomarum <ref>''ἐπιτομῶν, Hal.''</ref>.—Quum igitur hominum causa omne ius con- stitutum sit, primo de personarum statu, ac post de ceteris, ordinem Edicti perpetui secuti et his proximos atque coniunctos applicantes titulos, ut res patitur, dicemus. '''3.''' GAIUS libro I. Institutionum <ref>''En el mismo titulo, §. 3.''</ref>.—Summa ita- que de iure personarum divisio haec est; quod omnes homines aut liberi sunt, aut servi. '''4.''' FLORENTINUS libro IX. Institutionum.—Li- bertas est naturalis facultas eius, quod cuique facere libet, nisi si quid vi, aut iure prohibetur. § 1.—Servitus est constitutio iuris gentium, qua quis dominio alieno contra naturam subii- citur. § 2.—Servi ex eo appellati sunt, quod impera- tores captivos vendere, ac per hoc servare nec occidere solent. §3.—Mancipia vero dicta, quod ab hostibus manu capiantur. '''5.''' MARCIANOS libro I. Institutionum.—Et ser- vorum quidem una est conditio; liberorum au- tem hominum <ref>''hom. maltae; quid. enim ing., Hal.''</ref> quidam ingenui sunt, quidam libertini. § 1.—Servi autem in dominium nostrum redi- _______________ ===== TOMO I-28 =====<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 7d4keez6isv0sf7uogtnzmytq2gof9j 104 81769 273598 264150 2026-07-06T14:34:36Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>guntur aut iure civili, aut gentium. Iure civili, si quis se maior viginti annis al pretium parti- cipandum venire passus est; iure gentium servi nostri sunt, qui ab hostibus capiuntur, aut qui ex ancillis nostris nascuntur. § 2.—Ingenui sunt, qui ex matre libera nati sunt; sufficit enim liberam fuisse eo tempore, quo nascitur, licet ancilla concepit; et e contra- rio si libera conceperit, deinde ancilla pariat, placuit eum, qui nascitur, liberum nasci. Nec in- terest, iustis nuptiis concepit <ref>''conceperit, Hal.''</ref>, an vulgo, quia nou debet calamitas matris nocere ei, qui in ven- tre <ref>''utero, Vulg.''</ref> est. § 3.—Ex hoc quaesitum est: si ancilla prae- gnans manumissa sit, deinde ancilla postea facta, aut expulsa civitate pepererit, liberum, an ser- vum pariat? Et tamen rectius probatum est libe- rum nasci, et sufficere ei, qui in ventre est, libe- ram matrem vel medio tempore habuisse. '''6.''' GAIUS ''libro I. Institutionum <ref>''Véase Gayo Inst. I. §. 11.''</ref>''.—Libertini sunt, qui ex iusta servitute manumissi sunt. '''7.''' PAULUS ''libro singulari de portionibus, quae liberis damnatorum conceduntur''.—Qui in utero est, perinde ac si in rebus humanis esset, custo- ditur, quoties de commodis ipsius partus quaeri- tur, quamquam alii, autequam nascatur, nequa- qum prosit. '''8.''' PAPINIANUS ''libro III. Quaestionum''.— Impe. rator Titus Autoninus rescripsit, non laedi sta- tum liberorum ob tenorem instrumenti male con- cepti. '''9.''' ''IDEM libro XXXI. (4) Quaestionum''. — In multis iuris nostri articulis deterior est conditio feminarum, quam masculorum. '''10.''' ULPIANUS ''libro I. ad Sabinum''.—Quaeritur, Hermaphroditum cui comparamus? Et magis puto eius sexus aestimandum, qui in eo praevalet. '''11.''' PAULUS ''libro XVIII. Responsorum''.—Pau- lus respondit <ref>''Paulus resp. falta en la Vulg.''</ref>, eum, qui vivente patre et igno- rante de coniunctione <ref>''conditione, Hal.''</ref> filiae conceptus est, licet post mortem avi natus sit, iustum filium ei, ex quo conceptus est, esse non videri. '''12.''' IDEM ''libro XIX. Responsorum''.—Septimo mense nasci perfectum partum, iam receptum est propter auctoritatem doctissimi viri Hippocratis; et ideo credendum est, eum, qui ex iustis nupti is septimo mense natus est, iustum filium esse. '''13.''' HERMOGENIANUS ''libro I. Iuris epitomarum <ref>''ἐπιτομῶν, καὶ.''</ref>''.—Servus in causa capitali fortunae iudicio à domino commissus, etsi fuerit absolutus, non fit liber. '''14.''' PAULUS ''libro IV. Sententiarum <ref>''Véase Paul. sent. rec. IV. 9. §. 4.''</ref>''.—Non _____________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2wlf2v7jg7t8a5agh7aepzygh9cyefj 104 81856 273599 264340 2026-07-06T14:34:44Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>sunt liberi, qui contra formam humani generis converso more procreantur, veluti si mulier mon- strosum aliquid, aut prodigiosum enixa sit. Par- tus autem, qui membrorum humanorum officia ampliavit, aliquatenus <ref>''alicujus, Hal.''</ref> videtur effectus; et ideo inter liberos connumerabitur. '''15.''' TRYPHONINUS ''libro X. Disputationum''.— Arescusa, <ref>''Arethusa, Vulg.''</ref> si tres pepererit, libera esse testa- mento iussa, primo partu unum, secundo tres peperit; quaesitum est, an et quis eorum liber esset? Haec conditio libertati apposita iam im- plenda mulieri est; sed non dubitari debet, quin ultimus liber nascatur; nec enim natura permisit simul uno impetu duos infantes de utero matris excedere, ut ordine incerto nascentium non ap- pareat, uter <ref>''utram, Hal.''</ref> in servitute libertateve nasca- tar. Incipiente igitur partu existens conditio efficit, ut ex libera edatur, quod postea nascitur; veluti si quaelibet alia conditio libertati mulie- ris apposita parturiente ea existat, vel manumis- sa aub hac conditione, si decem millia heredi Titiove dederit, eo momento, quo parit, per alium impleverit conditionem, iam libera pepe- risse credenda est. '''16.''' ULPIANUS ''libro VI. <ref>''VII., Hal.''</ref> Disputationum''.— Idem erit, si eadem Arescusa primo duo pepere- rat, postea geminos ediderat; dicendum est enim, non posse dici utrumque ingenuum nasci, sed eum, qui posterior nascitur. Quaestio ergo facti potius est, non iuris. '''17.''' IDEM ''libro XXII. ad Edictum''.—In orbe Romano <ref>''In urbe Roma, erradamente la Vulg.''</ref> qui sunt, ex Constitutione Impera- toris <ref>''Divi, inserta la Vulg.''</ref> Antoníni cives Romani effecti sunt." '''18.''' IDEM ''libro XXVII. ad Sabinum''.—Impera- tor Hadrianus Publicio <ref>''Pubito, Hal.''</ref> Marcello rescripsit, liberam, quae praegnans ultimo supplicio da- mnata est, liberum parere; et solitum esse serva- ri eam, dum partum ederet. Sed <ref>''et, inserta Hal.''</ref> si ei, quae ex iustis nuptiis concepit, aqua et igni interdi- ctum est, civem Romanum parit, et in potestate patris. '''19.''' CELSUS ''libro XXIX. Digestorum''.— Quum legitimae nuptiae factae sint, patrem liberi se quuntur; vulgo quaesitus matrem sequitur. '''20.''' ULPIANUS ''libro XXXVIII. ad Sabinum''.— Qui furere coepit, et statum, et dignitatem, in qua fuit, et magistratum, et potestatem videtur retinere, sicut rei suae dominium retinet. '''21.''' MODESTINUS ''libro VII. Regularum.''—Homo liber, qui se vendidit, manumissus non ad suum _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> hv2d62mp38dizt89m5thq09sionyerv 104 81857 273604 264341 2026-07-06T14:35:35Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>sua pecunia emtos, ut manumittantur, de dominis querentes audiet. § 2.—Sed et patronos egentes de suis libertis querentes audiet, maxime si aegros se esse dicant, desiderentque a libertis exhiberi. § 3.—Relegandi deportandique in insulam, quam Imperator assignaverit, licentiam habet. § 4.—Initio eiusdem Epistolae ita scriptum est: <<Quum Urbem nostram fidei tuae commiserimus». Quidquid igitur intra Urbem admittitur, ad Prae- fectum Urbi videtur pertinere; sed et si quid intra centesimum milliarium admissum sit, ad Praefe- etum Urbi pertinet, si ultra ipsum lapidem, egres- sum est Praefecti Urbi notionem <ref>''lap. egr. est, praef. arb. notlo non est., Hal.''</ref>. § 5.—Si quis servum suum adulterium commi- sisse dicat in uxorem suam, apud Praefectum Ur- bi erit audiendus. § 6.—Sed et ex interdictis «Quod vi aut clam», aut interdicto Unde vi» audire potest. § 7.—Solent ad Praefecturam <ref>''praefectum, Hal.''</ref> Urbis remitti etiam tutores sive curatores, qui male in tutela sive cura versati graviore animadversione indi- gent, quam ut sufficiat iis suspectorum infamia; quos probari poterit vel numis datis tutelam occu- passe, vel praemio accepto operam dedisse, ut non idoneus tutor alicui daretur, vel consulto cir- ca edendum patrimonium quantitatem minuisse, vel evidenti fraude pupilli bona alienasse. § 8.—Quod autem dictum est, ut servos de do- minis querentes Praefectus audiat, sic accipie- mus: non accusantes dominos, hoc enim nequa- quam servo permittendum est, nisi ex causis receptis, sed si verecunde expostulent si saevi- tiam, si duritiam, si famem, qua eos premant <ref>''af saevitia, si daritia, si fami eos premant, Fulg.''</ref>, si obscoenitatem, in qua eos compulerint vel com- pellant, apud Praefectum Urbi exponant. Hoc quoque officium Praefecto Urbi a Divo Severo da- tum est, ut mancipia tueatur, ne prostituantur. § 9.—Praeterea curare debebit Praefectus Ur- bi, ut numularii probe se agant circa omne nego- tium suum, et temperent his, quae sunt prohibita. § 10.—Quum patronus contemui se a liberto dixerit, vel contumeliosum sibi libertum quera- tur, vel convicium se ab eo passum liberosque suos vel uxorem, vel quid huic simile obiiciat <ref>''Hal.; obiicit, F.''</ref>, Praefectus Urbi adiri solet, et <ref>''pr. urb. aditus pro modo, Hal.''</ref> pro modo que relse corrigere eum, aut comminari, aut fustibus castigare, aut ulterius procedere in poena eius solet; nam et puniendi plerumque sunt liberti. Certe si se delatum a liberto, vel conspirasse eum contra se cum inimicis doceat, etiam metal- li poena in eum statui debet. § 11.—Cura carnis omnis, ut iusto pretio prae- beatur, ad curam Praefecturae pertinet; et ideo ____________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 3htyw95r8l3igu8ciqtcvwz36zn806l 104 81863 273605 264408 2026-07-06T14:35:41Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>et forum suarium sub ipsius cura est; sed et cete- rorum pecorum sive armentorum, quae ad huius- modi praebitionem spectant, ad ipsius curam per- tinent. § 12.—Quies quoque popularium, et disciplina spectaculorum ad Praefecti Urbi curam pertine- re videtur; et sane debet etiam dispositos milites stationarios habere ad tuendam popularium quie- tem, et ad referendum sibi, quid ubi agatur." § 13.—Et urbe interdicere Praefectus Urbi, et qua alia solitarum regionum potest, et negotia- tione, et professione, et advocationibus, et foro, et ad tempus, et in perpetuum. Interdicere pote- rit et spectaculis et, si quem releget ab Italia, summovere eum etiain a provincia sua. $ 14.—Divus Severus rescripsit, eos etiam, qui illicitum collegium coisse <ref>''coegisse, Vulg.''</ref> dicuntur, apud Prae- fectum Urbi accusandos. '''2.''' PAULUS ''libro singulari de officio Praefecti Urbi''.— Adiri etiam ab argentariis, vel adversus eos ex Epistola Divi Hadriani et in pecuniariis causis potest. '''3.''' ULPIANUS ''libro II. ad Edictum''.— Praefe- etus Urbi, quum terminos Urbis <ref>''Omitela Hal.''</ref> exierit, po- testatem non habet; extra <ref>''Omitela Hal,''</ref> Urbem potest iu- bere iudicare. - <center>TIT. XIII</center> <center>DE OFFICIO QUAESTORIS</center> <center>[''Cf. Cod. I. 80, XII. 6.'']</center> '''1.''' ULPIANUS ''libro singulari de officio Quaesto- ris''.— Origo Quaestoribus creandis <ref>''quaestoris creandi, Hal.''</ref> antiquis- sima est, et paene ante omnes magistratus. Grac- chanus denique Iunius <ref>''Iunius certe Gracohanus, Hal.''</ref> libro septimo de Po- testatibus, etiam ipsum Romulum et Numam Pom- pilium binos Quaestores habuisse, quos ipsi non sua voce, sed populi suffragio crearent, refert. Sed sicuti dubium est, an Romulo et Numa re- gnantibus Quaestor fuerit, ita <ref>''a, inserta Hal.''</ref> Tullo Hostilio rege Quaestores fuisse certum est. Sane crebrior apud veteres opinio est, Tullum Hostilium primum in Rempublicam induxisse Quaestores. § 1.—Et a genere quaerendi Quaestores initio dictos et Iunius, et Trebatius, et Fenestella <ref>''Asi Hal.; Faenestella, Taur.''</ref> scribunt. § 2.—Ex Quaestoribus quidam solebant pro- vincias sortiri ex Senatusconsulto, quod factum est Decimo <ref>''Decio, Vulg.''</ref> Druso et Porcina <ref>''Hal, al margen: Otros, Peccina, quizá P. Cecinna.''</ref> Consulibus. Sane non omnes Quaestores provincias sortieban- tur, verum excepti erant Candidati Principis; hi etenim solis libris Principalibus in Senatu legen- dis vacant. § 3.—Hodieque obtinuit, indifferenter Quaesto- res creari tam patricios, quam plebeios; ingressus ______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> prwk7ojy7dr5t01yq7mqhrp36eq92my 104 81879 273606 264446 2026-07-06T14:35:49Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>est enim et quasi primordium gerendorum hono- rum sententiaeque in Senatu dicendae. § 4.—Ex his, sicut dicimus, quidam sunt, qui Candidati Principis dicebantur, quique epistolas eius in Senatu legunt. <center>TIT. XIV</center> <center>DE OFFICIO PRAETORUM <ref>''PRAETORIB, Hal.''</ref></center> <center>(Cf. Cod. I. 39, XII. 2.]</center> '''1.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Sabinum.''—Apud fliumfamilias Praetorem potest pater eius manu- mittere. '''2.''' PAULUS ''libro IV. ad Sabinum''.—Sed etiam ipsum apud se emancipari, vel in adoptionem da- ri placet. '''3.''' ULPIANUS ''libro XXXVIII. <ref>''XXVIII., Hal.''</ref> ad Sabinum.'' —Barbarius Philippus, quum servus fugitivus esset, Romae Praeturam petiit, et Praetor desi- gnatus est; sed nihil ei servitutem obstitisse ait Pomponius, quasi Praetor non fuerit. Atqui ve- rum est <ref>''Atqal vera etiam praetura, Hal.''</ref>, praetura eum functum; et tamen vi- deamus, si servus, quamdiu latuit, <ref>''Hal.;in, inserta Fl.''</ref> dignitate praetoria functus sit, quid dicemus? Quae edixit, quae decrevit, nullius fore momenti, an fore pro- pter utilitatem eorum, qui apud eum egerunt vel lege, vel quo alio iure? Et verum puto, nihil eorum reprobari. Hoc enim humanius est, quum etiam potait populus Romanus servo decernere hanc po- testatem; sed etsi scisset servum esse, liberum effecisset. Quod ius multo magis in Imperatore observandum est. '''4.''' IDEM ''libro I. de omnibus Tribunalibus''.— Praetor neque tutorem, neque specialem indicem ipse se dare potest. <center>TIT. XV</center> <center>DE OFFICIO PRAEFECTI VIGILUM</center> <center>[Cf. Cod. I. 43.]</center> '''1.''' PAULUS ''libro singulari de officio Praefecti vigilum''.—Apud vetustiores incendiis arcendis Triumviri praeerant, qui ab eo, quod excubias agebant, nocturni dicti sunt. Interveniebant non- nunquam et Aediles et Tribuni plebis. Erat autem familia publica circa portam <ref>''portas, Hat,''</ref> et muros disposi- ta, unde, si opus esset, evocabatur; fuerant et pri- vatae familiae, quae incendia vel mercede vel gratia extinguerent. Deinde Divus Augustus na- fuit per se huic rei consuli, '''2.''' ULPIANUS ''libro singulari de officio Praefe- eti vigilum''.—pluribus uno die incendiis exortis; '''3.''' PAULUS ''libro singulari de officio Praefecti'' ______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> sh5rejdopjagdr7ku4u11y8tqjk2jgl 104 82004 273587 265391 2026-07-06T14:32:50Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>testatem habebat, non erat fas ultra sextum mensem retinere. $ 19. Et his Dictatoribus Magistri equitum iniungebantur, sic, quomodo Regibus Tribuni celerum; quod officium fere tale erat, quale hodie Praefectorum praetorio; magistratus tamen ha- bebantur legitimi<ref>legitiml,'' omitela Hal.</ref> § 20. Jisdem temporibus, quum plebs a Pa- tribus secessisset, anno fere septimodecimo post Reges exactos, Tribunos sibi in monte Sacro creavit, qui essent plebeii magistratus; dicti Tribuni, quod olim in tres partes populus divisus erat, et ex singulis singuli creabantur, vel quia tribuum suffragio creabantur. § 21.-Itemque ut essent, qui aedibus prae- essent, in quibus omnia scita sua plebs deferebat, duos ex plebe constituerunt, qui etiam Aediles appellati sunt. $ 22. Deinde quum aerarium populi auctius<ref>Taur.; auctu,'' dice Taur,'' que se hallaba antiguamente es- crito en el codice Ft.</ref> esse coepisset, ut essent, qui illi praeessent, constituti sunt Quaestores, qui pecuniae praeessent<ref>qui pecuniae praeessent,'' omitelus Hol.</ref>; dicti ab eo, (quod) inquirendae et con- servandae pecuniae causa creati erant. § 23. Et quia, ut diximus, de capite civis Ro- mani iniussu populi non erat lege permissum Consulibus ius dicere, propterea Quaestores cou. stituebantur a populo, qui capitalibus rebus prae- essent; hi appellabantur Quaestores parricidii, quorum etiam meminit lex duodecim tabularum. $ 24. Et quum placuisset leges quoque ferri, latam est ad populum, uti omnes magistratu se abdicareus. Quo Decemviri constituti anno udo,<ref>Et Decemviri constituti sunt anno uno. HII quam,'' Hal.</ref> quum magistratum prorogarent sibi, et quum<ref>rem,'' Hal.</ref> iniuriose tractarent, neque vellent deinceps sufficere magistratibus,<ref>Vindiell,'' Vulg.</ref> ut ipsi et factio sun perpetuo rempublicam occupatam retineret, ni- mia atque aspera dominatione co rem perduxe- rant, ut exercitus a republica secederet. Initium fuisse secessionis dicitur Virginius quidam, qui guum animadvertisset Appium Claudium contra ius, quod ipse ex vetere iure in duodecim tabulas transtulerat, vindicias filiae suae a se abdixisse, et secundum eum, qui in servitutem ab eo suppositus petierat, dixisse, captumque amore virgi nis omne fas ac nefas miscuisse; indignatus, quod vetustissima iuris observantia in persona filiae suae defecisset, utpote quum Brutus, qui primus Romae Consul fuit, vindicias secundam libertatem dixisset in persona Vindicis<ref>Vindiell,'' Vulg.</ref> Vitolliorum servi, qui proditionis coniurationem indicio suo detexerat, et castitatem filiae vitae quoque eius praeferendam putaretarrepto cultro de taberna lanionis filiani interfecit, in hoc scilicet, ut morte virginis contumeliam stupri arceret; ac protinus recens a caede madenteque<ref>madensque,'' Fulg. </ref> adhuc filiae cruore ad commilitones confugit. Qui universi de Algido, ubi tune belli gerendi causa legiones erant, relictis ducibus pristinis, signa in Aventinum transtulerunt; omnisque plebs ur-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> dst1047vwcuxzw335l5tufbdpawu1ds 104 82014 273656 273526 2026-07-06T16:59:41Z Yhuliana QC 32200 273656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ius sibi prohibendi esse, vel illi ius aedificandi non esse; et si aedificatum iam sit, num possint <ref>''Hal.; non possit, Fl.''</ref> cum eo ita experiri, ius tibi <ref>''illi, Hal.; sibi, Vulg.; ius tibi non est, otros en Hal.''</ref> non esse ita aedificatum habere, quaeritur. Et magis dici potest, prohibendi potius, quam faciendi esse ius socio, quia magis ille, qui facere conatur, ut di- xi, quodammodo sibi alienum quoque ius praeri- pit, si quasi solus dominus ad suum arbitrium uti iure communi velit. 12. <span style="font-variant: small-caps;">Iavolenus</span> ''libro II. Epistolarum'' <ref>''ἐπιστολῶν, Hal.''</ref>. — Egi, ius illi non esse tigna in parietem meum im- missa habere; an et de futuris non immittendis cavendum est? Respondi, iudicis officio contineri puto, ut de futuro quoque opere caveri debeat . 13. <span style="font-variant: small-caps;">Proculus</span> ''libro V. Epistolarum''. — Fistu- las, quibus aquam duco, in via publica habeo, et hae ruptae inundant <ref>''inundant, Hal.''</ref> parietem tuum; puto, posse te mecum recte agere, ius mihi non esse flumina ex meo in tuum parietem fluere . 14. <span style="font-variant: small-caps;">Pomponius</span> ''libro XXXIII. ad Sabinum''. — Si, quum meus proprius esset paries, passus sim te immittere tigna, quae antea habueris, si nova velis immittere, prohiberi a me potes; imo etiam agere tecum potero, ut ea, quae nova immiseris, tollas . § 1.—Si paries communis opere abs te <ref>''altius, (en lugar de abs te), otros en Hal.''</ref> fa- cto in aedes meas se inclinaverit, potero tecum agere, ius tibi non esse parietem illum ita ha- bere. 15. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro VI. Opinionum''. — Altius aedes suas extollendo, ut luminibus domus minoris annis viginti quinque vel impuberis, cuius curator vel tutor erat, officiatur, efficit; quamvis hoc quoque nomine actione ipse heredesque te- neantur, quia quod alium facientem prohibere ex officio necesse habuit, id ipse committere non debuit, tamen et adversus possidentem easdem aedes danda est impuberi vel minori actio, ut, quod non iure factum est, tollatur. 16. <span style="font-variant: small-caps;">Iulianus</span> ''libro VII. Digestorum''. — Si a te emero, ut mihi liceat ex aedibus meis in aedes tuas stillicidium immittere, et postea te sciente ex causa emtionis immissum habeam, quaero, an ex hac causa actione quadam vel exceptione tuendus sim? Respondi, utroque auxilio me usu- rum . 17. <span style="font-variant: small-caps;">Alfenus</span> ''libro II. Digestorum''. — Si quando inter aedes binas paries esset, qui ita ventrem faceret <ref>''Taur.; facere, Fl. , Br.''</ref>, ut in vicini domum semipedem aut amplius procumberet, agi oportet, ius non esse, illum parietem ita proiectum in suum esse invi- to se. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pns89a4toih1m9jg5x81vesgmdgcjy7 104 82015 273658 273527 2026-07-06T17:02:30Z Yhuliana QC 32200 273658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>priorum fundorum legato ad aliquem transmissa sit, aliquid iuris secum huius compascui traxerit? Respondit, quum id quoque ius fundi, qui legatus esset, videretur, id quoque cessurum lega- tario. 21. <span style="font-variant: small-caps;">Labeo</span> libro I.'' Pithanon'' <ref>''πειθανῶν, Hal.''</ref> ''a Paulo epitomatorum''. — Si qua aqua nondum apparet, eius iter, ductus constitui non potest. Paulus: imo puto idcirco id falsum esse, quia cedi potest, ut aquam quaereres <ref>''quaerere, Hal .''</ref>, et inventam ducere liceret. {{t3|'''TIT . VI'''}} {{c|'''QUEMADMODUM SERVITUTES AMITTUNTUR'''}} 1. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> libro VII. ''ad Edictum provinciale''. — Servitutes praediorum confunduntur , si idem utriusque praedii dominus esse coeperit . 2. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> libro XXI. ''ad Edictum''. — Qui iter et actum habet, si statuto tempore tantum ierit, non periisse actum, sed manere, Sabinus, Cas- sius , Octavenus aiunt; nam ire quoque per se eum posse, qui actum haberet . 3. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> libro VII. ''ad Edictum provinciale''. — Iura praediorum morte et capitis deminutione non perire, vulgo traditum est. 4. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> libro XXVII. ''ad Edictum''. — Iter sepulcro debitum non utendo nunquam amit- titur . 5. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> libro LXVI. <ref>''XXI., Hal.''</ref> ''ad Edictum''. — Servitus et per socium, et fructuarium, et bonae fidei possessorem nobis retinetur; 6. <span style="font-variant: small-caps;">Celsus</span> libro V. ''Digestorum''. — nam satis est fundi nomine itum esse . § 1. Si ego via, quae nobis per vicini fundum debebatur, usus fuero, tu autem constituto tem- pore cessaveris, an ius tuum amiseris? et e con- trario, si vicinus , cui via per nostrum fundum debebatur, per meam partem ierit, egerit, tuam partem ingressus non fuerit, an partem tuam liberaverit? Celsus respondit <ref>''Respondi, ( omitiendo Celsus), Hal.''</ref>, si divisus est fundus inter socios regionibus, quod ad servitutem attinet, quae ei fundo debebatur, perinde est, atque si ab initio duobus fundis debita sit; et sibi quisque dominorum usurpat servitutem, sibi non utendo deperdit, nec amplius in ea re causae eorum fundorum miscentur, nec fit ulla iniuria ei, cuius fundus servit, imo si quo <ref>''imo sic quoque melior, Vulg.; qui fit eo melior, Hal.''</ref> melior, quoniam alter dominorum utendo sibi, non toti fundo, proficit. Sed si is fundus, qui servierit, ita divisus est, plusculum dubitationis ea res habet; nam si certus ac finitus viae locus est, tunc, si <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> l4bnc2rr5xxnd9tapdo9m6gbkwbcoj1 104 82016 273659 264982 2026-07-06T17:02:51Z Yhuliana QC 32200 273659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>per longitudinem eius fundus divisus est, eadem omnia servanda erunt, quae, si initio constituen- dae eius servitutis similiter hic duo fundi fuis- quod fundo indiviso fuerat; nec aut usu detineri, aut nonutendo deperire, nisi tota via poterit; nec si forte inciderit, ut semita, quae per alterum duntaxat fundum erit, uteretur , idcirco alter fundus liberabitur, quoniam unum atque eo modo individuum viae ius est. Possunt tamen alte- rutrum fundum liberare, si modo hoc specialiter convenit. Certe si is, cui servitus debebatur, alterum ex ea divisione fundum redemerit, num <ref>''non, Hal''</ref> ideo minus ea re fundi alterius servitus permanebit? Nec video, quid absurde consecuturum sit eam sententiam fundo altero manente servo, si modo et ab initio potuit angustior constitui via, quam lege finita est, et adhuc id loci superest in eo fundo, cui remissa servitus non est, ut sufficiat viae. Quodsi minus loci superest, quam viae suf- ficiat, uterque fundus liberabitur, alter propter redemtionem, alter, quia per eum locum, qui superest, via constitui non potest. Ceterum si ita constitutum est ius viae, ut per quamlibet partem fundi ire agere liceat, idque vel subinde mu- tare nihil prohibet; atque ita divisus est fundus, si per quamlibet eius partem aeque iri atque agi possit, tunc perinde observabimus, atque si ab initio duobus fundis duae servitutes iniunctae fuissent, ut altera retineri , altera non utendo possit deperire. Nec me fallit, alieno facto ius alterius immutatum iri, quoniam ante satius fuerat, per alteram partem ire agere, ut idem ius ei in altera parte fundi retineretur. Contra, illud commodum accessisse ei, cui via debebatur, quod per duas pariter vias ire agere possit, bisque octonos in porrectum, et senos denos in anfra- ctum. 7. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XIII. <ref>''XII, Hal''</ref> ad Plautium''. — Si sic constituta sit aqua, ut vel aestate ducatur tantum, vel uno mense, quaeritur, quemadmodum non utendo amittatur, quia non est continuum tempus, quo, quum uti non potest, non sit usus. Itaque et si alternis annis vel mensibus quis aquam habeat, duplicato constituto tempore amit- titur; idem et de itinere custoditur; si vero alter- nis diebus, aut die toto, aut tantum nocte, statu to legibus tempore amittitur, quia una servitus est. Nam et si alternis horis, vel una hora quoti- die servitutem habeat, Servius scribit, perdere eum non utendo servitutem, quia id, quod habet, quotidianum sit . <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div> <center>'''<small>Tomo I-72</small>'''</center><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mjpsbjiwbjerhbics4vt4oh5ofo1l7y 104 82028 273655 265013 2026-07-06T16:58:45Z Yhuliana QC 32200 273655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 6.— Apud Pomponium dubitatur libro qua- dragesimo primo <ref>''duodecimo, Hal.''</ref> Lectionum, an quis possit ita agere, licere fumum non gravem, puta ex foco, in suo facere, aut non licere; et ait, magis non posse agi, sicut agi non potest, ius esse in suo ignem facere, aut sedere, aut lavare . § 7.— Idem in diversum probat, nam et in balneis <ref>''in balnei, conjetura Br. atendiendo á las Basil : ἐπὶ δὲ''</ref>, inquit, vaporibus quum Quintilla cuniculum pergentem in <ref>''Taur.; horto, inserta Fl. según reciente corrección, Br.;''</ref> Ursi Iulii instruxisset, placuit, potuisse tales servitutes imponi. 9. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXI. ad Edictum''. — Si eo lo- co, per quem mihi iter debetur, tu aedificaveris, possum intendere, ius mihi esse ire agere; quod si probavero, inhibebo opus tuum. Item Iulianus scripsit, si vicinus in suo aedificando effecerit , ne stillicidium meum reciperet, posse me agere de iure meo, id est, ius esse immittendi stillicidium, dificavit, sive usumfructum, sive viam habet, ius sibi esse ire agere, vel frui intendere potest; quodsi iam aedificavit dominus, is, qui iter et actum habet, adhuc potest intendere ius sibi esse, fructuarius autem non potest, quia amisit usumfructum; et ideo de dolo actionem dandam hoc casu Iulianus ait. Contra si in itinere, quod per fundum tibi debeo, aedifices , recte intendam, ius tibi non esse aedificare, vel aedificatum habere, quemadmodum si in area mea quid aedifices . § 1.— Qui latiore via vel angustiore usus est, retinet servitutem, sicuti qui aqua, ex qua ius habet utendi, alia mixta usus est, retinet ius suum . 10. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro LIII. ad Edictum''. — quis diuturno usu et longa quasi possessione ius aquae ducendae nactus sit, non est ei necesse docere de iure, quo aqua constituta est, veluti ex legato, vel alio modo, sed utilem habet actionem, ut ostendat, per annos forte tot usum <ref>''Esto es, servitutis, Br.; usum, omítela la Vulg.''</ref> se non vi , non clam, non precario possedisse <ref>''possedisse, omítela Hal.''</ref>. § 1.— Agi autem hac actione poterit non tantum cum eo, in cuius agro aqua oritur, vel per cuius fundum ducitur, verum etiam cum omnibus agi poterit, quicunque aquam non ducere impe- diunt, exemplo ceterarum servitutum. Et gene- raliter, quicunque aquam ducere impediat, hac actione cum eo experiri potero . 11. <span style="font-variant: small-caps;">Marcellus</span> ''libro VI.'' <ref>''VII., Hal.''</ref> ''Digestorum''. — An unus ex sociis in communi loco invitis ceteris iu- re aedificare possit, id est, an, si prohibeatur a sociis, possit cum his ita experiri, ius sibi esse aedificare; et an socii cum eo ita agere possint, <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> dslpy9lndbqhow9vf5oxxky4ccj8mdn 104 82029 273647 265014 2026-07-06T15:26:57Z Yhuliana QC 32200 273647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>8. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVII. ad Edictum''. — Sicut autem refectio parietis ad vicinum pertinet, ita fultura aedificiorum vicini , cui servitus debetur, quamdiu paries reficietur , ad inferiorem vicinum non debet pertinere; nam si non vult superior fulcire, deponat, et restituet, quum paries fuerit restitutus . Et hic quoque, sicut in ceteris servi- tutibus, actio contraria dabitur, hoc est, ius tibi non esse me cogere . § 1.— Competit mihi actio adversus eum, qui cessit mihi talem servitutem, ut in parietem eius tigna immittere mihi liceat, supraque ea tigna verbi gratia porticum ambulatoriam facere, superque eum parietem columnas structiles impo-nere , quae tectum porticus ambulatoriae susti- neant . § 2.— Distant autem hae actiones inter se, quod superior quidem locum habet etiam ad compel- lendum vicinum reficere parietem meum <ref>''meun, omitela Hal''</ref> , haec vero locum habet ad hoc solum, ut tigna suscipiat; quod non est contra genera servitutum. § 3.— Sed si quaeritur, quis possessoris, quis petitoris partes sustineat, sciendum est, possessoris partes sustinere, si quidem tigna immissa sint, eum, qui servitutem sibi deberi ait; si vero non sunt immissa, eum, qui negat. § 4.— Et si quidem is obtinuerit, qui servitutem sibi defendit, non debet ei servitus cedi , sive recte pronuntiatum est, quia habet, sive perperam, quia per sententiam non debet servitus constitui , sed quae est, declarari. Plane si non utendo amisit dolo malo domini aedium post litem contestatam, restitui ei oportet, quemadmodum placet in domino <ref>''dominio, Hal. Vulg.''</ref> aedium. § 5.— Aristo Cerellio <ref>''Cerelio, Vulg.; Cerealio, otros en Hal.''</ref> Vitali respondit, non putare se, ex taberna casearia <ref>''rasoria, otros en Hal.''</ref> fumum in superiora aedificia iure immitti posse, nisi ei rei servitutem talem admittit <ref>''servitus talis admittatur, Hal.''</ref>. Idemque ait: et <ref>''Ideo ait, quia et, Hal.''</ref> ex superiore in inferiora non aquam, non quid aliud immitti licet; in suo enim alii hactenus fa- cere licet, quatenus nihil in alienum immittat, fumi autem, sicut aquae, esse immissionem; posse igitur superiorem cum inferiore agere, ius illi non esse id ita facere. Alfenum denique scribere ait, posse ita agi, ius illi non esse in suo lapidem caedere, ut in meum fundum fragmenta cadant; dicit igitur Aristo, eum, qui tabernam caseariam <ref>''Véase la nota 4.''</ref> a Minturnensibus conduxit, a superio- re <ref>''ad superiora, Hal.''</ref> prohiberi posse fumum immittere, sed Min- turnenses ei ex conducto teneri; agique sic posse dicit cum eo, qui eum fumum immittat, ius ei non esse fumum immittere; ergo per contrarium agi poterit, ius esse fumum immittere, quod et ipsum videtur Aristo probare. Sed et interdictum Uti possidetis poterit locum habere, si quis prohibeatur, qualiter velit suo uti . <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> kv6epozrecaq8cno3sce0y2okpxg6dd 104 82030 273664 265015 2026-07-06T17:11:55Z Yhuliana QC 32200 273664 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>nus conveniri, quia desinit dominus esse, ubi fera evasit; et ideo et si eum occidi, meum cor- pus est . § 11.— Quum arietes vel boves commisissent, et alter alterum occidit, Quintus Mucius dintin- xit, ut, siquidem is periisset, qui aggressus erat, cessaret actio; si is, qui non provocaverat, com- peteret actio; quamobrem eum sibi <ref>''ibi, Hal.''</ref> aut noxiam <ref>''Hal . Vulg.; noxam, Fl.''</ref> sarcire, aut in <ref>''in, omítela Hal.''</ref> noxam dedere oportere. § 12.— Et quum etiam in quadrupedibus noxa caput sequitur, adversus dominum haec actio datur, non cuius fuerit quadrupes, quum noceret, sed cuius nunc est . § 13.— Plane si ante litem contestatam deces- serit animal , extincta erit actio . § 14.— Noxae autem dedere est animal tradere vivum. Demum si commune plurium sit animal, adversus singulos erit in solidum noxalis actio, sicuti in homine . § 15.— Interdum autem dominus in hoc non convenietur, ut noxae dedat, sed etiam in solidum; utputa si in iure interrogatus, an sua qua- drupes esset, responderit, non esse suam; nam si constiterit esse eius, in solidum condemnabitur. § 16.— Si post litem contestatam ab alio sit ani- mal occisum, quia domino legis Aquiliae actio competit, ratio in iudicio habebitur legis Aquiliae , quia dominus noxae dedendae facultatem amiserit . Ergo ex iudicio proposito litis aestimationem offeret, nisi paratus fuerit actionem mandare adversus eum, qui occidit. § 17.— Hanc actionem nemo dubitaverit heredi dari ceterisque successoribus; item adversus heredes ceterosque <ref>''successores, inserta Hal.''</ref> non iure successionis, sed eo iure, quo domini sint, competit. 2. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — Haec actio non solum domino, sed etiam ei, cuius interest, competit, veluti ei, cui res commodata est, item fulloni, quia eo, quod tenentur <ref>''tenetur, Vulg.''</ref>, damnum videntur <ref>''videtur, Vulg.''</ref> pati . § 1.— Si quis aliquem evitans, Magistratum forte, in taberna proxima se immisisset, ibique a cane feroce laesus esset, non posse agi canis nomine quidam putant; at, si solutus fuisset, contra . 3. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. — Ex hac lege iam non dubitatur, etiam liberarum personarum nomine agi posse, forte si patremfamilias aut filiumfamilias vulneraverit quadrupes ; scilicet ut non deformitatis ratio habeatur, quum liberum corpus aestimationem non recipiat, sed impensarum in curationem factarum, et operarum amissarum, quasque amissurus quis esset inutilis factus . 4. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — Haec <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nxw54pjx8opwj82hy1jm0xd18wx2n4x 104 82031 273645 265016 2026-07-06T15:23:55Z Yhuliana QC 32200 273645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>non habeam aedificatum altius in meo, adversarius meus possessor est ; nam, quum nihil sit in- novatum, ille possidet, et aedificantem me prohi- bere potest et civili actione, et interdicto Quod vi aut clam. Idem et si lapilli iactu impedierit; sed et si patiente eo aedificavero, ego possessor ero effectus . § 2.— Etiam de servitute, quae oneris ferendi causa imposita erit, actio nobis competit, ut et onera ferat, et aedificia reficiat ad eum modum, qui servitute imposita comprehensus est. Et Gal- lus putat, non posse ita servitutem imponi, ut quis facere aliquid cogeretur, sed ne me facere prohiberet ; nam in omnibus servitutibus refectio ad eum pertinet, qui sibi servitutem asserit, non ad eum, cuius res servit. Sed evaluit <ref>''praevaluit, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref> Servii sententia in proposita specie, ut possit quis defendere, ius sibi esse, cogere adversarium refice- re parietem ad onera sua sustinenda. Labeo au- tem, hanc servitutem non hominem debere, sed rem, denique licere domino rem derelinquere, scribit . § 3.— Haec autem <ref>''etiam, (en lugar de autem), Hal.''</ref> actio in rem magis est, quam in personam, et non alii competit, quam domino aedium, et <ref>''et, omítela Hal.''</ref> adversus dominum, sicuti ceterarum servitutum intentio . § 4.— Si aedes plurium dominorum sint, an in solidum agatur, Papinianus libro tertio Quaestionum tractat, et ait, singulos dominos in solidum agere, sicuti de ceteris servitutibus excepto usufructu. Sed non idem respondendum, inquit, si communes aedes essent, quae onera vicini sustinerent . § 5.— Modus autem refectionis in hac actione ad eum modum pertinet, qui in servitute imposi- ta continetur, forte ut reficiat lapide quadrato, vel lapide structili, vel quovis alio opere, quod in servitute dictum est . § 6.— Veniunt et fructus in hac actione, id est commodum, quod haberet, si onera aedium eius vicinus sustineret . § 7.— Parietem autem meliorem quidem, quam est, facere licet, deterioin servitute impositum aut per hanc actionem, aut per operem si facit, ris novi nuntiationem prohibetur . 7. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXI. ad Edictum''. — Harum actionum eventus hic est, ut victori officio iudicis aut res praestetur, aut cautio. Res ipsa haec est, ut iubeat adversarium iudex emendare vi- tium parietis, et idoneum praestare. Cautio haec est, ut eum iubeat de reficiendo pariete cavere, neque se, neque successores suos <ref>''eius, Hal.''</ref> prohibituros altius tollere, sublatumque habere; et si caverit, absolvetur, si vero neque rem praestat, neque cautionem, tanti condemnet, quanti actor in litem iuraverit . <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qg6xfo0nuicxjndmm9451mjbdvyewfp 104 82086 273607 265243 2026-07-06T14:35:57Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>habent iurisdictionem; sed non contentiosam, sed voluntariam, ut ecce manumitti apud eos possunt tam liberi, quam servi, et adoptiones fieri. § 1.—Apud Legatum vero Proconsulis nemo manamittere potest, quia non habet iurisdictionem talem, '''3.''' ULPIANUS ''libro XXVI. ad Sabinum''. —nec adoptare potest; omnino enim non est apud eum legís actio. '''4.''' IDEM ''libro I. de officio Proconsulis''.—Obser- vare autem Proconsulem oportet, ne in hospitiis praebendis oneret provinciam, ut Imperator no- ster cum Patre Aufidio Severiano rescripsit. § 1.—Nemo Proconsulum stratores <ref>''Statores, Hal.''</ref> suos ha- bere potest, sed vice eorum milites ministerio in provinciis funguntur. § 2.—Proficisci autem Proconsulem melius qui. dem est sine uxore, sed et cum uxore potest, dum- modo sciat, Senatum Cotta et Messala Consulibus censuisse futurum, ut, si quid uxores eorum, qui ad officia proficiscuntur, deliquerint, ab ipsis ra- tio et vindicta exigatur. § 3.—Antequam vero fines provinciae decretae sibi Proconsul ingressus sit, Edictum debet de adventu suo mittere, continens commendationem aliquam sui, si qua ei familiaritas sit cum pro- vincialibus vel coniunctio, et maxime excusantis <ref>''excusans, (otros recusando), Hal.''</ref>, ne publice vel privatim occurraut ei; esse enim congruens, ut unusquisque in sua patria eum exciperet. § 4—Recte autem et ordine faciet, si Edictuni decessori suo miserit, significetque, qua die fines sit ingressurus; plerumque enim incerta haec et inopinata turbant provinciales et actus impediunt. § 5.—Ingressum etiam hoc eum observare opor- tet, ut per eam partem provinciam ingrediatur, per quam ingredi moris est, et, quas Graecia smola [accessus ad provinciam] appellat, sive xatankowy [adnavigationem], observare, in quam primum civitatem veniat vel applicet; magni enim facient provinciales, servari sibi consuetudinem istam et huismodi praerogativas. Quaedam pro- vinciae etiam hoc habent, ut per mare in eam <ref>''in eas, omitiendo provinciam, Hal.''</ref> provinciam Proconsul veniat, ut Asia, scilicet usque adeo, ut Imperator noster <ref>''noster, omítela Hal.''</ref> Antoninus Augustus ad desideria Asianorum rescripsit, Pro- consuli necesitatem impositam per mare Asian applicare, καὶ τῶν μητροπόλεων Εφεσον [et inter ma- trices urbes Ephesum] primam attingere. § 6.—Post haec ingressus provinciam manda- re iurisdictionem Legato suo debet, nec hoc anto facere, quam fuerit provinciam ingressus. Est enim perquam absurdum, antequam ipse iurisdi- ctionem nanciscatur,—nec enita prius ei compe- tit, quam in eam provinciam venerit,—alii eam mandare, quam non habet; sed si et ante fecerit, et ingressus provinciam in eadem voluntate fue- rit, credendum est, videri Legatum habere iu- risdictionem non exinde, ex quo mandata est, sed ex quo provinciam Proconsul ingressus est. _____________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> aszdw21cd2g6fpbtvjr1ulkdmkm9lve 104 82430 273608 266349 2026-07-06T14:36:14Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>aliis eodem tempore fuerunt. Diversum in eo servatur, qui successorem ante tempus accepit. 5. PAULUS libro I. Sententiarum .- Consiliario <ref>Según conjetura de Br.; Consiliari, Fl.; Consiliariis-adsident -prohibentur, Hal. Vulg.</ref> eo tempore, quo assidet , negotia tractare in suum quidem auditorium nullo modo concessum est, in alienum autem non prohibetur. 6. PAPINIANUS libro primo Responsorum. - In consilium Curatoris Reipublicae vir eiusdem civi- tatis assidere non prohibetur, quia publico salario non fruitur . {{c|LIBER SECUNDUS}} {{c|{{maior|TIT. I}}}} {{c|DE IURISDICTIONE <ref>OMNIUM IUDICUM, añade la Vulg.</ref>}} {{c|[Cf. Cod. III. 13.]}} 1. ULPIANUS libro primo Regularum .- Ius dicentis officium latissimum est; nam et bonorum possessionem dare potest, et in possessionem mittere, pupillis non habentibus tutores constituere, iudices litigantibus dare. 2. IAVOLENUS libro VI. ex Cassio .-Cui iuris- dictio data est, ea <ref>ci, Hal</ref> quoque concessa esse viden- tur, sine quibus iurisdictio explicari non potuit . 3. ULPIANUS libro II.<ref>libro singulari, Hal.</ref> de officio Quaestoris . -Imperium aut merum est, aut mixtum est. Me- rum est imperium, habere gladii potestatem ad animadvertendum <ref>in, insertan acertadamente Hal. Vulg.</ref> facinorosos homines, quod etiam potestas appellatur. Mixtum est imperium, cui etiam iurisdictio inest, quod in danda bonorum possessione consistit. Iurisdictio est etiam iudicis dandi licentia . 4. IDEM libro I. ad Edictum .-Iubere caveri Praetoria stipulatione, et in possessionem mitte- re, imperii magis est, quam iurisdictionis . 5. IULIANUS libro I. Digestorum.--More maiorum ita comparatum est, ut is demum iurisdictionem mandare possit, qui eam suo iure, non alieno beneficio haberet. 6. PAULUS libro II. ad Edictum . Et quia nec principaliter ei iurisdictio data est, nec ipsa Lex defert, sed confirmat mandatam iurisdictionem; ideoque si is, qui mandavit iurisdictionem, decesserit, antequam res ab eo, cui mandata est iurisdictio, geri coeperit, solvi mandatum Labeo ait, sicut in reliquis causis . 7. ULPIANUS libro III. ad Edictum.- Si quis Томо 1-82<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 15vm94zaycbs5en2w7tceeq5or3brcl 104 82433 273619 266399 2026-07-06T14:38:04Z Y Magaly Holguin M 32211 /* Emendata */ 273619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Y Magaly Holguin M" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>id, quod iurisdictionis perpetuae causa, non quod, prout res incidit, in albo, vel in charta, vel in alia materia propositum erit , dolo malo corruperit, datur in eum quingentorum <ref>quinquaginta, ''Hal.''</ref> aureorum iudicium, quod populare est. § 1.{{bar|1}} Servi quoque et filiifamilias verbis Edicti continentur; set et utrumque sexum Praetor complexus est. § 2.{{bar|1}} Quod si dum proponitur, vel ante propositionem quis corruperit, Edicti quidem verba cessabunt; Pomponius autem ait, sententiam Edicti porrigendam esse ad haec. § 3.{{bar|1}} In servos autem , si non defenduntur a dominis, et eos, qui inopia laborant, corpus torquendum est. § 4.{{bar|1}} Doli mali autem ideo in verbis Edicti fit mentio, quod, si per imperitiam, vel rusticitatem, vel ab ipso Praetore iussus, vel casu aliquis fecerit, non tenetur. § 5.{{bar|1}} Hoc vero Edicto tenetur etqui tollit, quamvis non corruperit; item <ref>"Hal. y otros insertan et, Br."</ref> qui suis manibus facit, et qui alii mandat. Sed si alius sine dolo malo fecit, alius dolo malo mandavit, qui mandavit, tenebitur. Si uterque dolo malo fecerit, ambo tenebuntur; nam etsi plures fecerint, vel corruperint, vel mandaverint, omnes tenebuntur, 8. GAIUS ''libro I. ad Edictum provinciale''.{{bar|1}} adeo quidem, ut non sufficiat, unum eorum poenam luere. 9. PAULUS ''libro III. ad Edictum''.{{bar|1}} Si familia alicuius album corruperit, non similiter hic edicitur ut in furto , ne in reliquos actio detur, si tantum dominus, quum defendere voluit, unius nomine praestiterit, quantum liber praestaret; fortasse quia hic et contemta maiestas Praetoris vindicatur, et plura facta intelliguntur, quemadmodum quum plures servi iniuriam fecerunt, vel damnum dederunt, quia plura facta sunt, non, ut in furto, unum. Octavenus hic quoque domino succurrendum ait. Sed hoc potest dici, si dolo malo curaverint, ut ab alio album corrumperetur, quia <ref>quando, ''Hal''.</ref> tunc unum consilium sit, non plura facta; idem Pomponius libro decimo notat. 10. ULPIANUS ''libro III. ad Edictum''.{{bar|1}} Qui iurisdictioni praeest, neque sibi ius dicere debet, neque uxori vel liberis suis, neque libertis vel ceteris, quos secum habet. 11. GAIUS ''libro I. ad Edictum provinciale''.{{bar|1}} Si idem cum eodem pluribus actionibus agat, quarum singularum quantitas intra iurisdictionem iudicantis sit, coacervatio vero omnium excedat modum iurisdictionis eius; apud eum agi posse Sabino, Cassio, Proculo placuit; quae sententia<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 27wgu4q3mb0m3ujfadh2zkuk8s6qxzq 104 82450 273609 266421 2026-07-06T14:36:23Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>Rescripto Imperatoris <ref>''imperatorum Severi et Ant., Vulg.''</ref> Antonini confirmata est. § 1.- Sed et si mutuae sunt actiones, et alter minorem quantitatem, alter maiorem petat, apud eundem iudicem agendum est ei, qui quantitatem minorem petit, ne in potestate calumniosa adver- sarii mei sit, an apud eundem litigare possim . § 2.- Si una actio communis sit plurium personarum, veluti familiae erciscundae, communi di- vidundo, finium regundorum, utrum singulae par- tes spectandae sunt circa iurisdictionem eius, qui cognoscit?-quod Ofilio et Proculo placet, quia unusquisque de parte sua litigat-; an potius tota res? quia et tota res in iudicium venit et vel uni adiudicari potest. Quod et Cassio et Pegaso pla- cet; et sane eorum sententia probabilis est. 12. ULPIANUS libro XVIII. ad Edictum-Magi- stratibus municipalibus supplicium a servo sumere non licet; modica autem castigatio iis non est deneganda. 13. IDEM libro LI. ad Sabinum.-Eum, qui iudicare iubet, Magistratum esse oportet. § 1.- Magistratus autem, vel is, qui in potesta- te aliqua sit, ut puta Proconsul, vel Praetor, vel alii, qui provincias regunt, iudicare iubere eo die, quo privati futuri essent, non possunt. 14. IDEM libro XXXIX. ad Edictum . - Est re- ceptum, eoque iure utimur, ut si quis maior vel aequalis subiiciat se iurisdictioni alterius , possit ei et adversus eum ius dici . 15. IDEM libro II. de omnibus Tribunalibus - Si per errorem alius pro alio Praetor fuerit aditus, nihil valebit, quod actum est; nec enim ferendus est, qui dicat, consensisse eos in Praesidem, quum, ut Iulianus scribit, non consentiant, qui errent. Quid enim tam contrarium consensui est, quam error, qui imperitiam detegit? 16. IDEM libro III. de omnibus Tribunalibus.- Solet Praetor iurisdictionem mandare ; et aut omnem mandat, aut speciem unam; et is, cui man- data iurisdictio est, fungetur vice eius, qui man- davit, non sua. 17. IDEM libro I. Opinionum. - Praetor, sicut universam iurisdictionem mandare alii potest, ita et inpersonas certas, vel de una specie <ref>''velunamspeciem, Vulg.''</ref> potest; maxime quum iustam causam susceptae ante Magistratum advocationis alterius partis habuerat. 18. AFRICANUS libro VII.<ref>''VI., Hal.''</ref> Quaestionum.-Si convenerit, ut alius Praetor, quam cuius iurisdictio esset, ius diceret, et priusquam adiretur, mu-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mp4282wwlippf39bxzsep1yjuqc4trz 104 82452 273610 266432 2026-07-06T14:36:31Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>tata voluntas fuerit, proculdubio nemo compelletur eiusmodi conventioni stare. 19. ULPIANUS libro VI. Fideicommissorum.- Quum quaedam puella apud competentem indicem litem susceperat, deinde condemnata erat, posteaque ad viri matrimonium alii iurisdictioni subiecti pervenerat; quaerebatur, an prioris iudicis sententia exsequi possit? Dixi posse, quia ante fuerat sententia dicta. Sed et si post susceptam cognitionem ante sententiam hoc eveniet, idem putarem, sententiaque a priore iudice recte fertur <ref>''putarem de sententia, quae a-ferretur, Hal.''</ref>. Quod generaliter et in omnibus hui uscemodi casibus observandum est. § 1.- Quoties (de) quantitate ad iurisdictionem pertinente quaeritur, semper, quantum petatur, quaerendum est, non quantum debeatur. 20. PAULUS libro I. ad Edictum - Extra territorium ius dicenti impune non paretur. Idem est, et si supra iurisdictionem suam velit ius dicere . {{t3|TIT . II}} {{c|{{sc|QUOD QUISQUE IURIS IN ALTERUM STATUERIT , UT <ref>"STATUIT, UTI, Hal.; UT, omitela la Vulg.''</ref> IPSE EODEM IURE UTATUR}}}} 1. ULPIANUS libro III. ad Edictum .- Hoc Edi- ctum summam habet aequitatem et sine cuius- quam indignatione iusta. Quis enim aspernabi- tur idem ius sibi dici, quod ipse aliis dixit, vel dici effecit? § 1. QUI MAGISTRATUM POTESTATEMVE HABE- BIT, SI QUID IN ALIQUEM NOVI IURIS STATUERIT, IPSE QUANDOQUE <ref>''QUOQUE, Vulg.''</ref> ADVERSARIO POSTULANTE EODEM IURE UTI DEBET . SI QUIS APUD EUM, QUI MAGISTRATUM POTESTATEMQUE <ref>''POTESTATEMVE, Hal.''</ref> HABEBIT , ALIQUID NOVI IURIS OBTINUERIT , QUANDOQUE POSTEA ADVERSARIO EIUS POSTULANTE, EODEM IURE ADVERSUS EUM DECERNETUR , SCILICET UT QUOD IPSE QUIS <ref>''QUIS, omitela Hal .''</ref> IN ALTERIUS PERSONA AEQUUM ESSE CREDIDISSET, <ref>''CREDIDIT, Hal.''</ref> ID <ref>''ID, opina Br. que ha sido agregada recientemente al Cód Fl .''</ref> IN IPSIUS QUOQUE PERSONA VALERE PATIATUR . § 2. Haec autem verba, quod « statuerit » , qui iurisdictioni praeest, <ref>''qui iurisdictioni praeest, omitelas Hal.''</ref>, cum effectu accipimus, non verbotenus . Et ideo, si quum vellet statuere , prohibitus sit, nec effectum decretum habuit, cessat Edictum; nam «statuit» <ref>''«statuerit , Vulg.''</ref> verbum rem perfectam significat et consummatam iniuriam, non coeptam . Et ideo si inter eos quis dixerit ius, in- ter quos iurisdictionem non habuit, quoniam pro nullo hoc habetur, nec est ulla sententia, cessare Edictum putamus; quid enim obfuit conatus , quum iniuria nullum habuerit effectum ?<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pjq27uktj5ijyouqbbqu5bj9x5brkd6 104 82636 273638 266920 2026-07-06T15:21:03Z Yhuliana QC 32200 273638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>sive Aureorum <ref>''sive Aureorum, omitelas Hal.''</ref>.- Potest etiam in testamento heredem suum quis damnare, ne altius aedes suas tollat, ne luminibus aedium vicinarum officiat, vel ut patiatur eum tignum in parietem immittere, vel stillicidia adversus eum habere, vel ut patiatur vicinum per fundum suum vel heredis ire, agere, aquamve ex eo ducere . '''17. [18.] '''<small>PAPINIANUS</small> <ref>''Ulpianus, Hal.; Paulus, Vulg.''</ref> libro VII. ''Quaestionum'' .— Si precario vicinus in tuo maceriam duxerit, interdicto, quod precario habet <ref>''habet, omitela Hal.''</ref>, agi non poterit, nec maceria posita donatio servitutis perfecta intelligitur; nec utiliter intendetur, ius sibi esse, invito te aedificatum habere, quum aedifi- cium soli conditionem secutum inutilem faciat in- tentionem. Ceterum si in suo maceriam precario, qui servitutem tibi debuit, duxerit, neque liber- tas usucapietur, et interdicto, quod precario habet <ref>''habet, omitela Hal.''</ref>, utiliter cum eo agetur. Quod si donationis causa permiseris, et vel alio genere, omítelas Hal. interdicto agere non poteris , et servitus donatione tollitur. '''18. [19.]''' <small>PAULUS</small> libro I. ''Manualium''.— Receptum est, ut plures domini, et non pariter cedentes, servitutes imponant, vel acquirant, ut tamen ex novissimo actu etiam superiores confirmentur, perindeque sit, atque si eodem tempore omnes cessissent; et ideo si is , qui primus cessit, vel defunctus sit, vel alio genere <ref>''hoc, (en lugar de et), Hal.''</ref>, vel alio modo partem suam alienaverit, post deinde socius cesserit, nihil agetur; quum enim postremus cedat, non retro acquiri servitus videtur, sed perinde habetur, atque si <ref>''Fl. según antigua corrección, Br.; post, inserta Taur. según la escritura original.''</ref>, quum postremus cedat, omnes cessissent. Igitur rursus hic actus pende- bit, donec novus socius cedat. Idem iuris est, et si uni ex dominis cedatur, deinde in persona so- cii aliquid horum acciderit. Ergo et ex diverso si ei, qui non cessit, aliquid tale eorum contigerit, pendiente hasta que hagala cesión el nuevosocio. ex integro omnes cedere debebunt; tantum enim El mismo derecho rige también si á tempus iis remissum est, quo dare facere possunt, vel diversis temporibus possint; et ideo non potest uni vel unus cedere. Idemque dicendum est, et si alter cedat, alter leget servitutes; nam si omnes socii legent servitutes, et pariter eorum adeatur hereditas , potest dici, utile esse lega- tum; si diversis temporibus, inutiliter dies legati cedit, nec enim sicut viventium, ita et defunctorum actus suspendi receptum est. === <center>TIT . V </center> === <center><small>SI SERVITUS VINDICETUR, VEL AD ALIUM PER,<br />TINERE NEGETUR</small></center> 1. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XIV. ad Edictum''. — Actio- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 8vv6xsway3ze6gkfgvea7asl3b0vo9a 104 82637 273640 266921 2026-07-06T15:21:57Z Yhuliana QC 32200 273640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>nes de servitutibus rusticis, sive urbanis eorum sunt, quorum praedia sunt. Sepulcra autem no- stri dominii non sunt; atqui viam ad sepulcrum possumus vindicare . 2. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XVII. ad Edictum''. — De servitutibus in rem actiones competunt nobis ad exem- plum earum, quae ad usumfructum pertinent, tam confessoria, quam negatoria; confessoria ei , qui servitutes sibi competere contendit, negato- ria domino, qui negat. § 1.— Haec autem in rem actio confessoria nul- li alii, quam domino fundi competit; servitutem enim nemo vindicare potest, quam is, qui dominium in fundo vicino habet, cui servitutem dicit deberi . § 2.— Recte Neratius scribit, si medii loci ususfructus legetur, iter quoque sequi, per ea scilicet loca fundi, per quae, qui usumfructum cessit, constitueret, quatenus est ad fruendum necessarium; namque sciendum est, iter, quod fruendi gratia fructuario praestatur, non esse servitutem; neque enim potest soli fructuario servitus deberi, sed si fundo debeatur, et ipse fructuarius ea utetur . § 3.— Pomponius dicit, fructuarium interdicto de itinere uti posse, si hoc anno usus est; alibi enim de iure, id est in confessoria actione, alibi de facto, ut in hoc interdicto, quaeritur; quod et Iulianus libro quadragesimo octavo <ref>''XVII., Vulg''</ref> Digestorum scribit . Pro sententia Iuliani facit, quod La- beo scribit, etiamsi testator usus sit <ref>''itinere, inserta Hal.''</ref>, qui legavit usumfructum, debere utile interdictum fructuario dari, quemadmodum heredi vel emtori competunt haec interdicta. 3. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro LXX. ad Edictum''. — Sed et si partem fundi quis emerit, idem dicendum est. 4. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XVII. ad Edictum''. — Loci cor- pus non est dominii ipsius, cui servitus debetur, sed ius eundi habet . § 1.— Qui iter sine actu , vel actum sine itinere habet, actione de servitute utetur . § 2.— In confessoria <ref>''quoque, inserta la Vulg.''</ref> actione, quae de servitute movetur, fructus etiam veniunt. Sed videamus, qui esse fructus servitutis possunt? Et est verius, id demum fructuum nomine computandum, si quid sit, quod intersit agentis , servitute <ref>''servitutem, Hal. Vulg.''</ref> non prohiberi . Sed et in negatoria actione, ut Labeo ait, fructus computantur, quanti interest petitoris , non uti fundi sui itinere adversa- rium; et hanc sententiam et Pomponius probat. § 3.— Si fundus, cui iter debetur, plurium sit, unicuique in solidum competit actio; et ita et Pomponius libro quadragesimo primo scribit; sed in aestimationem id, quod interest, veniet, scilicet quod eius interest, qui experietur. Itaque de <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 136jeo5d6mem8znjfwibglyu232itxi 104 82638 273643 266922 2026-07-06T15:23:30Z Yhuliana QC 32200 273643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>iure quidem ipso singuli experientur, et victoria <ref>''unius, inserta la Vulg.''</ref> et aliis proderit, aestimatio autem ad quod eius interest, revocabitur, quamvis per unum acquiri servitus non possit. § 4.—Sed et si duorum fundus sit, qui servit, adversus unumquemque poterit ita agi; et ut Pomponius libro eodem scribit, quisquis defen- dit, solidu debet restituere , quia divisionem haec res non recipit. § 5.--Si quis mihi itineris, vel actus, vel viae controversiam non faciat , sed reficere , sternere non patiatur, Pomponius libro eodem scribit, confessoria actione mihi utendum; nam et si arbo- rem impendentem habeat vicinus, qua viam, vel iter invium vel inhabile facit, Marcellus quoque apud Iulianum notat, iter petendum, vel viam vindicandam. Sed de refectione viae et interdi- cto uti possumus, quod de itinere actuque reficiendo competit; non tamen, si silice quis sternere velit, nisi nominatim id convenit. § 6.—Sed et de haustu, quia servitus est, competunt nobis in rem actiones . § 7.—Competit autem de servitute actio domi- no aedificii neganti, servitutem se vicino debere, cuius aedes non in totum liberae sunt, sed ei, cum quo agitur, servitutem non debent; verbi gratia, habeo aedes, quibus sunt vicinae Seianae et Sempronianae, Sempronianis servitutem de beo, adversus dominum Seianarum volo experiri altius me tollere prohibentem, in rem actione ex- periar; licet enim serviant aedes meae, ei tamen, cum quo agitur,non serviunt. Hoc igitur inten- do, habere me ius altius tollendi invito eo, cum quo ago; quantum enim ad eum pertinet, liberas aedes habeo . § 8.—Si cui omnino altius tollere non liceat, adversus eum recte agetur, ius ei non esse tollere . Haec servitus et ei, qui ulteriores aedes habet, deberi poterit. 5. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXI. ad Edictum''. — Et ideo si inter meas et Titii aedes tuae aedes intercedant, possum Titii aedibus servitutem imponere, ne li- ceat ei altius tollere, licet tuis non imponatur, quia donec tu non extollis, est utilitas servitutis . 6. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVII. ad Edictum''. — Et si forte qui medius est, quia servitutem non debe- bat, altius extulerit aedificia sua, ut iam ego non videar luminibus tuis obstaturus, si aedificavero, frustra intendes, ius mihi non esse ita aedificatum habere invito te; sed si intra tempus statu- tum rursus deposuerit aedificium suum vicinus, renascetur tibi vindicatio . § 1.—Sciendum tamen, in his servitutibus possessorem esse eum iuris et petitorem, et si forte <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6utin2dodn78r7kx22x5of4nzk4ahd3 104 82639 273660 266923 2026-07-06T17:03:37Z Yhuliana QC 32200 273660 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>8. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XV. ad Plautium''. — Si stillicidii immittendi ius habeam in aream tuam, et permisero ius tibi in ea area aedificandi , stillicidii immittendi ius amitto. Et similiter si per tuum fundum via mihi debeatur, et permisero tibi in eo loco, per quem via mihi debetur, aliquid facere, amitto ius viae . § 1.—Is, qui per partem itineris it, totum ius usurpare videtur. 9. <span style="font-variant: small-caps;">Iavolenus</span> ''libro III. ex Plautio''. — Aqua, si in partem aquagii <ref>''Taur.; agri, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref> influxit, etiam si non ad ultima loca pervenit, omnibus tamen partibus usur- patur <ref>''Hal.; usurpantur, Fl.''</ref> . 10. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XV. ad Plautium''. — Si com- munem fundum ego et pupillus haberemus , licet uterque non uteretur <ref>''Taur.; uteremur, Fl. según corrección, Br.''</ref>, tamen propter pupillum et ego viam retineo. § 1.—Si is , qui nocturnam aquam habet, interdiu per constitutum ad amissionem tempus usus fuerit, amisit nocturnam servitutem, qua usus non est. Idem est in eo, qui certis horis aquaeductum habens aliis usus fuerit, nec ulla parte earum horarum . 11. <span style="font-variant: small-caps;">Marcellus</span> ''libro IV. Digestorum''. — Is , cui via vel actus debebatur, ut vehiculi certo genere uteretur, alio genere fuerat usus; videamus , ne amiserit servitutem, et alia sit eius conditio, qui amplius oneris, quam licuit, vexerit, magisque hic plus , quam aliud, egisse videatur, sicuti latiore itinere usus esset, aut si plura iumenta ege- rit, quam licuit, aut aquae admiscuerit aliam. Ideoque in omnibus istis quaestionibus servitus quidem non amittitur , non autem conceditur plus, quam pactum <ref>''pactus, Vulg.''</ref> est, in servitute habere. § 1.—Heres , quum legatus esset fundus sub conditione, imposuit ei servitutes; extinguentur <ref>''an exstinguantur, si, Hal.''</ref> , si legati conditio existat, videamus , an acquisitae sequantur legatarium? Et magis dicendum est, ut sequantur . 12. <span style="font-variant: small-caps;">Celsus</span> ''libro XXIII. Digestorum''. — Qui fundum alienum bona fide emit, itinere , quod ei fundo debetur, usus est; retinetur id ius itineris, atque etiam si precario aut vi deiecto domino possidet; fundus enim qualiter <ref>''qualiterqualiter, Hal.; qualitercunque, Vulg.''</ref> se habens, ita quum in suo habitu possessus est, ius non deperit , neque refert, iuste nec ne possideat <ref>''nec ne ire possit, qui, otros en Hal.''</ref>, qui talem eum possidet. Quare fortius, et si aqua per rivum sua sponte perfluxit, ius aquae ducendae retinetur, quod et Sabino recte placuit <ref>''Taur.; placet, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref>, ut apud Neratium libro quarto Membranarum scriptum est. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> cbxt11yh7m7j9g2jsc9qm44wmiu8r9m 104 82640 273661 266924 2026-07-06T17:04:25Z Yhuliana QC 32200 273661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>13. <span style="font-variant: small-caps;">Marcellus</span> ''libro XVII. Digestorum''. — Si quis ex fundo, cui viam vicinus deberet, vendidisset locum proximum servienti fundo non imposita servitute, et intra legitimum tempus, quo servitutes pereunt, rursus eum locum acquisiisset, habiturus est servitutem, quam vicinus debuisset. 14. <span style="font-variant: small-caps;">Iavolenus</span> ''libro X. ex Cassio''. — Si locus , per quem via, aut iter, aut actus debebatur, impetu fluminis occupatus esset, et intra tempus, quod ad amittendam servitutem sufficit, alluvio- ne facta restitutus est, servitus quoque in pristinum statum restituitur. Quodsi id tempus praeterierit, ut servitus amittatur, renovare eam cogendus est . § 1.—Quum via publica vel <ref>''vel, omítela Hal.''</ref> fluminis impetu, vel ruina amissa est, vicinus proximus viam praestare debet. 15. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro II. Epistolarum'' <ref>''ἐπιστολῶν, Hal.''</ref>. — Si, quum servitus mihi per plures fundos deberetur, me- dium fundum acquisivi, manere servitutem puto, quia toties servitus confunditur, quoties uti ea is, ad quem pertineat, non potest; medio autem fundo acquisito potest consistere, ut per primum et ultimum iter debeatur . 16. <span style="font-variant: small-caps;">Proculus</span> ''libro I. Epistolarum'' <ref>''ἐπιστολῶν, Hal.''</ref>. — Aquam, quae oriebatur in fundo vicini, plures per eundem rivum iure ducere soliti sunt, ita ut suo quisque die a capite duceret, primo per eun- dem rivum, eumque communem, deinde, ut quisque inferior erat, suo quisque proprio rivo, et unus statuto tempore, quo servitus amittitur, non duxit; existimo eum ius ducendae aquae amisisse, nec per ceteros, qui duxerunt, eius ius usurpatum esse ; proprium enim cuiusque eorum ius fuit, neque per alium usurpari potuit. Quodsi plurium fundo iter aquae debitum esset , per unum eorum omnibus his , inter quos is fundus communis fuisset , usurpari potuisset. Item si quis eorum, quibus aquaeductus servitus debebatur, et per eundem rivum aquam ducebant, ius aquae ducendae non ducendo eam amisit, nihil iuris eo nomine ceteris , qui rivo utebantur, ac- crevit ; idque commodum eius est, per cuius fun- dum id iter aquae <ref>''est, inserta la Vulg.; quod, omitela Hal.''</ref>, quod non utendo pro par- te unius amissum est; libertate enim huius partis servitutis fruitur <ref>''eius partis servitus fruetur, Vulg.''</ref> . 17. <span style="font-variant: small-caps;">Pomponius</span> ''libro XI. ex variis Lectionibus''. — Labeo ait, si is, qui haustum habet, per tempus, quo servitus amittitur, <ref>''non, inserta Hal.''</ref> ierit ad fon- tem, nec aquam hauserit, iter quoque eum ami- sisse . 18. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XV. ad Sabinum''. — Si quis <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9twtauzofpfhud3b9sfmec70k9ngxef 104 82641 273662 266925 2026-07-06T17:09:04Z Yhuliana QC 32200 273662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>alia aqua usus fuerit, quam de qua in servitute imponenda actum est, servitus amittitur. § 1.—Tempus, quo non est usus praecedens fundi dominus , cui servitus debetur, imputatur ei, qui in eius loco successit . § 2.—Si, quum ius haberes immittendi, vicinus statuto tempore aedificatum non habuerit, ideoque nec tu immittere potueris <ref>''Hal. Vulg.; poteris, Fl.''</ref>, non ideo magis servitutem amittes, quia non potest videri 19. <span style="font-variant: small-caps;">Pomponius</span> ''libro XXXII.'' <ref>''XXXIII. , Hal.''</ref> ''ad Sabinum''. — Si partem fundi vendendo lege caverim, uti per eam partem in reliquum fundum meum aquam ducerem, et statutum tempus intercesse- rit, antequam rivum facerem, nihil iuris amitto, quia nullum iter aquae fuerit, sed manet mihi ius integrum; quodsi fecissem iter, neque usus essem, amittam. § 1.—Si per fundum meum viam tibi legavero, et adita mea hereditate per constitutum tempus ad amittendam servitutem ignoraveris eam tibi legatam esse, amittes viam non utendo; quodsi intra idem tempus, antequam rescires <ref>''tempus, quam nescires, Hal.''</ref>tibi legatam servitutem, tuum fundum vendideris, ad emtorem via pertinebit, si reliquo tempore ea usus fuerit; quia scilicet tua esse coeperat, ut iam nec ius repudiandi legatum tibi possit contingere, quum ad te fundus non pertineat. 20. <span style="font-variant: small-caps;">Scaevola</span> ''libro I. Regularum''. — Usu re- tinetur servitus, quum ipse, cui debetur, utitur, quive in possessione <ref>''Hal. Vulg.; possessionem, Fl.''</ref> eius <ref>''nomine, inserta la Vulg.''</ref> est, aut mercenarius, aut hospes, aut medicus <ref>''amicus vel medicus, qui ad visitandum, Hal.''</ref> , quive ad visitandum dominum venit, vel colonus , aut fru- ctuarius, 21. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro V. Sententiarum''. — fructua- rius <ref>''Br. señala como superflua la palabra fructuarius; pero no Taur.''</ref> , licet suo nomine; 22. <span style="font-variant: small-caps;">Scaevola</span> ''libro I. Regularum''. — denique quicunque quasi debita via usus fuerit, 23. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro V. Sententiarum''. — sive ad fundum nostrum facit, vel ex fundo, 24. <span style="font-variant: small-caps;">Scaevola</span> ''libro I. Regularum''. — licet malae fidei possessor sit, retinebitur servitus . 25. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro V. Sententiarum''. — Servitu- te usus non videtur, nisi is , qui suo iure uti se credidit ; ideoque si quis pro via publica, vel pro alterius servitute usus sit, nec interdictum, nec actio utiliter <ref>''utilis, Hal. Vulg.''</ref> competit. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gcy17y50oetv36qvnqwl687j3qlhit9 104 82642 273663 266928 2026-07-06T17:11:10Z Yhuliana QC 32200 273663 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude><big><big>'''<center>LIBER NONUS</center>'''</big></big> <center>TIT . I </center> <small><center>SI QUADRUPES PAUPERIEM FECISSE,<br />DICATUR <ref>''dicetur, Hal.''</ref> </center> </small> 1. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Si quadrupes pauperiem fecisse dicetur<ref>''dicatur, Vulg.''</ref> , actio ex lege duodecim tabularum <ref>''ex duodecim tabulis, Hal.''</ref> descendit; quae lex voluit aut dari id, quod nocuit, id est id animal, quod noxiam commisit, aut aestimationem noxiae offerri <ref>''Vulg.; offerre, Fl.''</ref>. § 1.—Noxia autem est ipsum delictum. § 2.—Quae actio ad omnes quadrupedes pertinet. § 3.—it Praetor <ref>''Praetor, omítela Hal.''</ref>: PAUPERIEM FECISSE; pauperies est damnum sine iniuria facientis datum, nec enim potest <ref>''dici, inserta Hal.''</ref> animal iniuria <ref>''iniuriam, Hal. Vulg.''</ref> fecisse, quod sensu caret . § 4.—Itaque, ut Servius scribit, tunc haec actio locum habet, quum commota feritate nocuit quadrupes, puta si equus calcitrosus calce percusserit, aut bos cornu petere solitus petierit, aut mulae propter nimiam ferociam. Quodsi propter loci iniquitatem, aut propter culpam mulionis, aut si plus iusto onerata quadrupes in aliquem onus everterit, haec actio cessabit, damnique iniuriae agetur. § 5.—Sed et si canis, quum duceretur ab alio <ref>''aliquo, al margen interior del códice Fl.''</ref> quo, asperitate sua evaserit, et alicui damnum dederit, si contineri firmius ab alio poterit, vel si per eum locum induci non debuit, haec actio ces- sabit, et tenebitur, qui canem tenebat. § 6.--Sed et si instigatu alterius fera damnum dederit , cessabit haec actio. § 7.—Et generaliter haec actio locum habet, quoties contra naturam fera mota pauperiem dedit. Ideoque si equus dolore <ref>''ἀπὸ πόνου, [ex dolore], Bas .''</ref> concitatus calce petierit, cessare istam actionem; sed eum, qui equum percusserit aut vulneraverit, in factum magis , quam lege Aquilia teneri, utique ideo , quia non ipse suo corpore damnum dedit. At si, quum equum permulsisset quis vel palpatus esset <ref>''Según conjetura Br.; palpatus est et, calce, Fl.; palpatus est, calce, Hal. Vulg.''</ref>, calce eum percusserit , erit actioni locus . § 8.—Et si alia quadrupes aliam concitavit, ut damnum daret , eius, quae concitavit, nomine agendum erit . § 9.—Sive autem corpore suo pauperiem qua- drupes dedit, sive per aliam rem, quam tetigit quadrupes, haec actio locum habebit; utputa si plaustro bos obtrivit aliquem, vel alia re de- iecta. § 10.—In bestiis autem propter naturalem feri- tatem haec actio locum non habet; et ideo si ur- sus fugit et sic nocuit, nonpotest quondam domi- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> oblq323a8zjzzbrerh5tq945465u1ue 104 82702 273654 267166 2026-07-06T15:54:16Z Y Magaly Holguin M 32211 273654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Jean Paul A M A" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ditionem suam facere ei etiam sine tutoris aucto- ritate concessum est. § 1.—Si curator furiosi aut prodigi pactus sit, ne a furioso aut prodigo peteretur, longe utile est curatoris recipi pactiones; sed non contra. § 2.—Si filius aut servus pactus sit, ne ipse pe- teret, inutile est pactum. Si vero in rem pacti sunt, id est, ne ea pecunia peteretur, ita pactio eorum rata habenda erit adversus patrem domi- numve, si liberam peculii administrationem ha- beant, et ea res, de qua pacti sint, peculiaris sit. Quod et ipsum non est expeditum; nam quum ve- rum est, quod Iuliano placet, etiamsi maxime quis administrationem peculii habeat concessam, donandi ius eum non habere, sequitur, ut, si do- nandi causa de non petenda pecunia pactus sit, non debeat ratum haberi pactum conventum. Quod si pro eo, ut ita pacisceretur, aliquid, in quo non minus vel etiam amplius esset, consecu- tus fuerit, rata habenda est pactio. '''29.''' ULPIANUS libro IV. ad Edictum.—Sin au- tem dominicam pecuniam crediderit, quod cre- dendi tempore pactus est, valere Celsus ait. '''30.''' GAIUS libro I. ad Edictum provinciale.—In persona tamen filiifamilias videndum est, ne ali- quando, et si pactus sit, ne ageret, valeat pactio, quia aliquando filiusfamilias habet actionem, vel- uti iniuriarum. Sed quum propter iniuriam filio factam habeat et pater actionem, quin pactio filii nocitura non sit patri agere volenti, dubitari non oportet. § 1.—Qui pecuniam a servo stipulatus est, quam sibi Titius debebat, si a Titio petat, an exceptio- ne pacti conventi summoveri et possit et debeat, quia pactus videatur, ne a Titio petat, quaesi- tum est. Iulianus ita summovendum putat, si stipulatori in dominum istius servi de peculio actio danda est, id est, si iustam causam interce- dendi servus habuit, quia forte tantandem pecu- niam<ref>''tantundem pecuniae'', otros.</ref> Titio debuit; quod si quasi fideiussor in- tervenit, ex qua causa in peculium actio non da- retur, non esse inhibendum creditorem, quo mi- nus a Titio petat. Aeque nullo modo prohiberi eum debere, si eum servum liberum esse credi- disset. § 2.—Si sub conditione stipulatus fuerim a te, quod Titius mihi pure deberet, an deficiente con- ditione si a Titio petam, exceptione pacti con- venti et possim, et debeam summoveri? Et magis est, exceptionem non esse opponendam. '''31.''' ULPIANUS libro I. ad Edictum Aedilium Curulium.—Pacisci contra Edictum Aedilium<ref>''currulium'', inserta Hal.</ref> omnimodo licet, sive in ipso negotio vendi- tionis gerendo convenisset, sive postea. '''32.''' PAULUS libro III. ad Plautium.—Quod di-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}} ''TOMO I—37''</noinclude> b19zwa44v80t8vvi169s43e21rkex4z 104 82747 273665 267250 2026-07-06T17:19:30Z Yhuliana QC 32200 /* Emendata */ 273665 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>actio utilis competit, et si non quadrupes, sed aliud animal pauperiem fecit . 5. <span style="font-variant: small-caps;">Alfenus</span> <ref>''Paulus, Bas., conforme a las palabras Τοῦ ᾿Αυτοῦ.''</ref> ''libro II. Digestorum''. —Aga- so quum in tabernam equum deduceret, mulam equus olfecit; mula calcem reiecit, et crus agasoni fregit; consulebatur, possetne cum domino mulae agi, quod ea pauperiem fecisset? Respondi, posse. '''<center>TIT . II </center>''' '''<small><center>AD LEGEM AQUILIAM</center> </small>''' '''''<small><center>[Cf. Cod. III. 35.] </small>''''' 1. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Lex Aquilia omnibus legibus, quae ante se de damno iniuria locutae sunt, derogavit, sive duodecim tabulis, sive alia quae fuit <ref>''sive duodecim tabularum, sive aliae quae fuerunt, Hal.''</ref>; quas leges nunc referre non est necesse . § 1.—Quae lex Aquilia Plebiscitum est, quum eam Aquilius Tribunus plebis a plebe roga- verit. 2. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. — Lege Aquilia capite primo cavetur: ut <ref>''ut, considérase aqui palabra superflua .''</ref> QUI SERVUM SERVAMVE ALIENUM ALIENAMVE , QUADRUPEDEM VEL PECUDEM INIURIA OCCIDERIT, QUANTI ID IN EO ANNO PLURIMI FUIT, TANTUM AES DARE DOMINO DAMNAS ESTO . § 1.—Et infra deinde cavetur, ut adversus infitiantem in duplum actio esset. § 2.—Ut igitur apparet, servis nostris exaequat quadrupedes , quae pecudum numero sunt et gregatim habentur, veluti oves, caprae, boves , equi, muli, asini. Sed an sues pecudum appellatio- ne continentur, quaeritur; et recte Labeoni pla- cet, contineri; sed canis inter pecudes non est. Longe magis bestiae in eo numero non sunt, veluti ursi, leones, pantherae; elephanti autem et cameli quasi mixti sunt, nam et iumentorum operam praestant, et natura eorum fera est; et ideo primo capite contineri eas oportet. 3. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Si servus servave iniuria occisus occisave fuerit, lex Aquilia locum habet. Iniuria occisum esse, merito adiicitur; non enim sufficit occisum, sed oportet iniuria id esse factum 4. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. — Itaque si servum tuum latronem insidiantem mihi occidero, securus ero; nam adversus periculum naturalis ratio permittit se defendere. § 1.—Lex duodecim tabularum furem noctu deprehensum <ref>''nocturnum, (en lugar de noctu deprehensum), otros en Hal.''</ref> occidere permittit, ut tamen id ipsum cum clamore testificetur; interdiu autem deprehensum ita permittit occidere, si is se telo defendat, ut tamen aeque cum clamore testificetur. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6dmsbfvz5jc4cblxqsg6599pcggwv0u 104 82748 273666 267251 2026-07-06T17:20:06Z Yhuliana QC 32200 273666 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>5. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Sed et si quemcunque alium ferro se petentem quis occiderit, non videbitur iniuria occidisse; et si metu quis mortis furem occiderit, non dubitabitur, quin lege Aquilia non teneatur ; sin autem, quum posset apprehendere, maluit occidere, magis est, ut iniuria fecisse videatur, ergo et Cornelia tenebitur . § 1.—Iniuriam autem hic accipere nos oportet, non quemadmodum circa iniuriarum actionem contumeliam quandam, sed quod non iure fa- ctum est, hoc est contra ius, id est, si culpa <ref>''hoc est, si contra ius et culpa, Hal.''</ref> quis occiderit, et ideo interdum utraque actio concurrit, et legis Aquiliae , et iniuriarum; sed duae erunt aestimationes, alia damni, alia contumeliae. Igitur iniuriam hic damnum accipiemus culpa datum, etiam ab eo, qui nocere noluit . § 2.—Et ideo quaerimus , si furiosus damnum dederit, an legis Aquiliae actio sit? Et Pegasus negavit ; quae enim in eo culpa sit, quum suae mentis non sit? Et hoc est verissimum; cessabit igitur Aquiliae <ref>''Fl., Br.; Aquilia, Taur.''</ref>actio, quemadmodum si quadrupes damnum dederit, Aquilia cessat, aut si tegula ceciderit. Sed et si infans damnum dederit, idem erit dicendum. Quodsi impubes id fecerit, Labeo ait, quia furti tenetur, teneri et Aquilia eum; et hoc puto verum , si sit iam iniuriae сарах . § 3.—Si magister in disciplina vulneraverit servum vel occiderit, an Aquilia teneatur, qua si damnum iniuria dederit? Et Iulianus scribit, Aquilia teneri eum, qui eluscaverat <ref>''eluscaverit, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref> discipu- lum in disciplina; multo magis igitur in occiso idem erit dicendum . Proponitur autem apud eum species talis: sutor, inquit, puero discenti, inge- nuo, filiofamilias, parum bene facienti quod demonstraverit <ref>''demonstraverat, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref>, forma calcei cervicem percus- sit, ut oculus puero perfunderetur <ref>''perfoderetur, Vulg.''</ref>; dicit igitur Iulianus , iniuriarum quidem actionem non com- petere, quia non faciendae iniuriae causa per- cusserit, sed monendi et docendi causa; an ex lo- cato, dubitat, quia levis duntaxat castigatio con- cessa est docenti. Sed lege Aquilia posse agi non dubito, 6. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Sabinum''. — praece- ptoris enim nimia saevitia culpae assignatur. 7. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Qua actione patrem consecuturum ait, quod minus ex operis filii sui propter vitiatum oculum sit habiturus, et impendia, quae pro eius curatione fecerit. § 1.-- Occisum autem accipere debemus, sive gladio, sive etiam fuste, vel alio telo, vel mani- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> oohwn5viod473v2hd68p6fel5kqu8hr 104 82750 273667 267253 2026-07-06T17:20:24Z Yhuliana QC 32200 273667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>bus, si forte strangulavit eum, vel calce petiit, vel capite, vel qualiterqualiter. § 2.—Sed si quis plus iusto oneratus deiecerit onus, et servum occiderit, Aquilia locum habet; fuit enim in ipsius arbitrio, ita se non onerare . Nam et si lapsus aliquis servum alienum onere presserit, Pegasus ait, lege Aquilia eum teneri biendo alguien resbalado hubiere aplastado con ita demum, si vel plus iusto se oneraverit, vel negligentius per lubricum transierit. § 3.—Proinde si quis alterius impulsu damnum dederit, Proculus scribit, neque eum, qui impulit, teneri , quia non occidit, neque eum, qui impulsus est, quia damnum iniuria non dedit; secundum quod in factum actio erit danda in eum, qui impulit. § 4.—Si quis in colluctatione, vel in pancratio, vel pugiles dum inter se exercentur, alius alium occiderit <ref>'' alius alium occiderit, omitelas Hal.''</ref>, cessat Aquilia, quia gloriae causa et virtutis , non iniuriae gratia videtur damnum datum. Hoc autem in servo non procedit, quoniam ingenui solent certare; in filiofamilias vulnerato procedit. Plane si cedentem vulneraverit, erit Aquiliae locus; aut si non in certamine <ref>''ut si in certamine servum occiderit, Hal.''</ref> servum occidit, nisi si domino committente hoc factum sit; tunc enim Aquilia cessat. § 5.—Sed si quis servum aegrotum leviter per- cusserit, et is obierit, recte Labeo dicit, lege Aquilia eum teneri, quia aliud alii mortiferum esse solet . § 6.—Celsus autem multum interesse dicit, occiderit, an mortis causam praestiterit, ut, qui mortis causam praestitit, non Aquilia, sed in factum actione teneatur. Unde affert eum, qui venenum pro medicamento dedit, et ait, causam mortis praestitisse, quemadmodum eum, qui fu- renti gladium porrexit; nam nec hunc lege Aquilia teneri, sed in factum. § 7.—Sed si quis de ponte aliquem praecipitavit, Celsus ait, sive ipso ictu perierit, aut continuo submersus est, aut lassatus vi fluminis vi- ctus perierit, lege Aquilia teneri, quemadmodum si quis puerum saxo illisisset. § 8.—Proculus ait, si medicus servum imperite secuerit, vel ex locato, vel ex lege Aquilia competere actionem. 8. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. —Idem iuris est, si medicamento perperam usus fuerit. Sed et qui bene secuerit, et dereliquit curationem, securus non erit, sed culpae reus intel- ligitur. § 1.—Mulionem quoque, si per imperitiam impetum mularum retinere non potuerit, si eae alienum hominem obtriverint, vulgo dicitur culpae nomine teneri. Idem dicitur, et si propter in- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div> <small>'''<center>Томо І - 73 </center> '''</small><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> g6hsh0e42axy3hzn14ngf5dru0y95es 104 82753 273668 267256 2026-07-06T17:20:58Z Yhuliana QC 32200 273668 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>firmitatem sustinere mularum impetum non potuerit . Nec videtur iniquum, si infirmitas culpae annumeretur, quum affectare quisque <ref>''quis, Hal .''</ref> non debeat, in quo vel intelligit, vel intelligere debet, infirmitatem suam alii periculosam futuram. Idem iuris est in persona eius, qui impetum equi, quo vehebatur, propter imperitiam vel infirmitatem retinere non potuerit <ref>''Hal.; poterit, Fl.''</ref> . 9. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. —Item si obstetrix medicamentum dederit, et inde mu- lier perierit, Labeo distinguit, ut, si quidem suis manibus supposuit, videatur occidisse, sin vero dedit, ut sibi <ref>''illi, Hal.''</ref> mulier offerret, in factum actionem dandam; quae sententia vera est, magis enim causam mortis praestitit, quam occidit. § 1.—Si quis per vim vel suasum medicamentum alicui infudit <ref>''Hal.; infundit, Fl.4''</ref> vel ore, vel clystere <ref>''clustere, anota Taur. al márgen; cristere, en el texto.''</ref> , vel si eum unxit malo veneno, lege Aquilia eum teneri, quemadmodum obstetrix supponens tenetur. § 2.—Si quis hominem fame necaverit, in fa- ctum actione teneri Neratius ait . § 3.—Si servum meum equitantem concitato equo effeceris in flumen praecipitari , atque ideo homo perierit, in factum esse dandam actionem Ofilius scribit, quemadmodum si servus meus ab alio in insidias deductus ab alio esset occisus . § 4.—Sed si per lusum iaculantibus servus fuerit occisus, Aquiliae locus est. Sed si, quum alii in campo iacularentur, servus per eum locum transierit, Aquilia cessat, quia non debuit per campum iaculatorium iter intempestive facere; qui tamen data opera in eum iaculatus est, utique Aquilia tenebitur, 10. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — nam lusus quoque noxius in culpa est. 11. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Item Mela scribit , si, quum pila quidam luderent, vehementius quis pila percussa in tonsoris manus eam deiecerit, et sic servi, quem tonsor habe- bat <ref>''radebat, Hal. y las Bas. (ὁ κουρευόμενος δοῦλος.)''</ref>, gula sit praecisa adiecto <ref>''deiecto, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref> cultello, in quocunque eorum culpa sit, eum lege Aquilia te- neri . Proculus, in tonsore esse culpam. Et sane si ibi tondebat, ubi ex consuetudine ludebatur , vel ubi transitus frequens erat, est quod ei impu- tetur; quamvis nec illud <ref>''Taur.; illum, Fl. , Br.''</ref> male dicatur, si in loco periculoso sellam habenti tonsori se quis commiserit, ipsum de se queri debere . § 1.—Si alius tenuit, alius interemit, is, qui te- nuit, quasi causam mortis praebuit, in factum actione tenetur . <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> e74zrwza2vwy7mkpp9p9sisvg2mgbar 104 82755 273669 267258 2026-07-06T17:21:34Z Yhuliana QC 32200 273669 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 2.—Sed si plures servum percusserint, utrum omnes, quasi occiderint, teneantur, videamus ; et si quidem apparet, cuius ictu perierit, ille, quasi occiderit, tenetur; quod si non apparet, omnes , quasi occiderint, teneri Iulianus ait. Et si cum uno agatur, ceteri non liberantur, nam ex lege Aquilia quod alius praestitit, alium non relevat<ref>''liberat , Hal.''</ref>, quum sit poena. § 3.—Celsus scribit, si alius mortifero vulnere percusserit, alius postea exanimaverit, priorem quidem non teneri, quasi occiderit, sed quasi vulneraverit, quia ex alio vulnere periit; poste- riorem teneri, quia occidit; quod et Marcello vi- detur, et est probabilius . § 4.—Si plures trabem deiecerint, et hominem oppresserint , aeque veteribus placet, omnes lege Aquilia teneri . § 5.—Item cum eo, qui canem irritaverat , et effecerat, ut aliquem morderet, quamvis eum non tenuit, Proculus respondit, Aquiliae actionem esse; sed Iulianus eum demum Aquilia <ref>''Aquiliae, Hal.''</ref> teneri ait, qui tenuit, et effecit , ut aliquem morderet; ceterum si non tenuit, in factum agendum . § 6.—Legis autem Aquiliae actio hero competit, hoc est domino. § 7.—Si in eo homine, quem tibi redhibiturus cssem, damnun iniuria datum esset, Iulianus ait, legis Aquiliae actionem mihi competere, me- que, quum coorpero redhibere, tibi<ref>''quidquid fuero consecutus, inserta Hal.''</ref> restitu- turum. § 8.—Sed si servus bona fide alicui serviat, an ei competit Aquiliae actio? Et magis in factum actio erit danda. § 9.—Eum , cui vestimenta commodata sunt, non posse, si scissa fuerint, lege Aquilia agere Iulianus ait, sed domino eam competere . § 10.—An fructuarius vel usuarius legis Aquiliae actionem haberet, Iulianus tractat; et ego puto melius, utile iudicium ex hac causa dan- 12. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro X. ad Sabinum''. — Sed et si proprietatis dominus vulneraverit servum, vel occiderit, in quo ususfructus meus est, danda est mihi ad exemplum legis Aquiliae actio in eum pro portione <ref>''pro proportione, Hal.''</ref> ususfructus, ut etiam ea pars an- ni in aestimationem veniat, qua nondum ususfru- ctus meus fuit . 13. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Li- ber homo suo nomine utilem Aquiliae habet actionem; directam enim non habet, quoniam dominus membrorum suorum nemo videtur . Fugitivi autem nomine dominus habet <ref>''dominum habere, Iulianus scribit. Si, Vulg.''</ref> . § 1.—Iulianus scribit, si homo liber bona fide mihi serviat, ipsum lege Aquilia mihi teneri. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> m1tnc0ml19dhym0su89b7khrgh1u6wi 104 82815 273626 267387 2026-07-06T14:39:10Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 4. Sacerdotio obveniente videbimus, an cogatur arbiter sententiam dicere; id enim non tantum honori personarum, sed et maiestati Dei indulgetur, cuius sacris vacare sacerdotes oportet. Ceterum si postea suscepit, iste quoque omnimodo sententiam ferre debet. § 5. Item non est cogendus, si de negotio transactum est, vel homo mortuus est, de quo erat compromissum, nisi si posteriore casu aliquid litigantium intersit. § 6. Iulianus indistincte scribit: si per errorem de famoso delicto ad arbitrum itum est, vel de ea re, de qua publicum iudicium sit constitutum, veluti de adulteriis, sicariis, et similibus, vetare debet Praetor sententiam dicere, nec dare dictae exsecutionem. § 7. De liberali causa compromisso facto recte non compelletur arbiter sententiam dicere, quia favor liberatis <ref>Así dice el texto; pero parece que debería leerse ''libertatis'', como dicen otras varias ediciones. — N. del T.</ref> est, ut maiores iudices habere debeat. Eadem dicenda sunt, sive de ingenuitate, sive de libertinitate quaestio sit, et si ex fideicommissi causa libertas deberi dicatur. Idem dicendum est in populari <ref>''pupillari'', otros en Gothofr., y en las Basil.</ref> actione. § 8. Si servus compromiserit, non cogendum dicere sententiam arbitrum, nec, si dixerit, poenae exsecutionem dandam de peculio putat Octavenus. Sed an, si liber cum eo compromiserit, exsecutio adversus liberum detur, videamus; sed magis est, ut non detur. § 9. Item si, qui Romae compromiserit, mox Romam in legationem venerit, non est cogendus arbiter sententiam dicere, non magis, quam cogeretur, si litem ante contestatus esset, nunc eam exercere; nec interest, tunc quoque in legatione fuerit, an non. Sed si nunc in legatione compromittat, puto cogendum arbitrum sententiam dicere, quia et si iudicium sponte accepisset, cogeretur peragere. Sunt tamen, qui de isto non recte dubitant; qui utique nullo modo dubitabunt, si de ea re in legatione compromisit, quam in legatione contraxit, quia et iudicium eo nomine accipere cogeretur. Illud in prima specie potest dispici, an, si ante compromisit legatus, cogendus sit arbiter sententiam dicere, si ipse legatus postulet? Quod prima ratione poterit videri iniquum, ut in ipsius potestate sit. Sed hoc tale erit, quale, si actionem velit dictare, quod facere ei licet. Sed compromissum istud comparabimus ordinaria actione, ut non alias audiatur desiderans, ut arbiter sententiam dicat, quam si se defendat. § 10. Si is faciat controversiam hereditatis, qui cum defuncto compromiserat, futurum est praeiudicium hereditati, si arbiter sententiam dicat; ergo interea inhibendus est arbiter. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 1rr8nb9gkyryolilyyyu64xzuuo3m4b 104 82827 273625 267404 2026-07-06T14:38:58Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>28. [31.] PAULUS libro XIII. ad Edictum. — Non autem interest, certa an incerta summa compromissa sit, utputa: «quanti ea res erit». 29. [32.] ULPIANUS libro XIII. ad Edictum.- Adversus sententiam arbitri fit, si petatur ab eo, a quo arbiter peti vetuit. Quid ergo, si a fideiussore eius petatur, an poena committatur? Et puto, committitur <ref>''committi'', según otra lectura del márgen interior del códice Fl.</ref>; et ita Sabinus scribit, nam τῇ δυνάμει [effectu] a reo petit. Sed si cum fideiussore compromisi, et a reo petatur<ref>''petam'', Hal.</ref>, nisi intersit fideiussoris, <ref>''poena'', inserta Hal.</ref> non committetur. 30. [33.] PAULUS libro XIII. ad Edictum.- Si quis rem, de qua compromissum sit, in iudicium deducat, quidam dicunt, Praetorem non intervenire ad cogendum arbitrum sententiam dicere, quia iam poena non potest esse, atque si solutum est compromissum. Sed si hoc obtinuerit, futurum est, ut in potestate eius, quem poenitet compromisisse, sit compromissum eludere. Ergo adversus eum poena committenda est lite apud iudicem suo ordine peragenda. 31. [34.] ULPIANUS libro XIII. ad Edictum.- Ita demum autem committetur stipulatio, quum adversus eam quid fit, si sine dolo malo stipulantis factum est; sub hac enim conditione committitur stipulatio, ne quis doli sui praemium ferat. Sed si quidem compromisso adiiciatur: «ut <ref>''ut'', omítela Hal.</ref> si quid dolo in ea re factum sit», ex stipulatu conveniri, qui dolo fecit, potest. Et ideo, si arbitrum quis corrupit vel pecunia vel ambitione, vel advocatum diversae partis, vel aliquem ex his, quibus causam suam commiserat, ex doli clausula poterit conveniri<ref>''ex doli- conveniri'', omítelas Hal.</ref>; vel si adversarium callide circumvenit. Et omnino si in hac lite dolose versatus est, locum habebit ex stipulatu actio; et ideo, si velit de dolo actionem exercere adversarius, non debebit, quum habeat ex stipulatu actionem. Quodsi huiusmodi clausula in compromisso adscripta non est, tunc de dolo actio vel exceptio locum habebit. Hoc autem compromissum plenum est, quod et doli clausulae <ref>''clausulae'', omítela Hal.</ref> habet mentionem. 32. [35.] PAULUS libro XIII. ad Edictum.-- Non distinguemus in compromissis, minor, an maior sit poena, quam res, de qua agitur. § 1. Non cogetur arbiter sententiam dicere, si poena commissa <ref>''compromissa'', Hal.</ref> sit. § 2. Si mulier alieno nomine compromittat, non erit pecunia <ref>''poena'', Hal.; ''poena commissa'', Vulg.</ref> compromissa propter intercessionem. § 3. Summa rei est, ut Praetor se non interponat, sive initio <ref>''in initio'', en otro tiempo en el códice Fl., Br.</ref> nullum sit compromissum, sive sit, sed pendeat, an ex eo poena exigi potest, sive postea deficiat poena compromisso soluto die, morte, acceptilatione, iudicio, pacto. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> t6s6b6x06swyu83nyw8wxr8ev0zpvfs 104 82837 273624 267421 2026-07-06T14:38:41Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>dum Labeo dicit; sed Pomponius dubitat, utrum iisdem, an etiam aliis tam idoneis; quid enim, inquit, si idem fideiubere noluerint? Sed puto, si noluerint fideiubere, tunc alios non absimiles adhibendos. 26. [29.] PAULUS libro XIII. ad Edictum.—ne in potestate sit fideiussorum postea se non obligantium, ut poena committatur. Idemque et si decesserint. 27. [30.] ULPIANUS libro XIII. ad Edictum.—Diem proferre vel praesens, vel per nuntium, vel per epistolam potest. § 1. Si heredis mentio vel ceterorum facta in compromisso non fuerit, morte solvetur compromissum; nec utimur Labeonis sententia, qui existimavit, si arbiter aliquem pecuniam dare iusserit, et is decesserit antequam daret, poenam committi, licet heres eius paratus sit offerre. § 2. Stari autem debet sententiae arbitri, quam de re dixerit, sive aequa, sive iniqua sit; et sibi imputet, qui compromisit. Nam et <ref>''ut'', (en lugar de ''et''), Hal.</ref> Divi Pii Rescripto adiicitur: «vel minus probabilem sententiam aequo animo ferre debet». § 3. Si plures arbitri fuerint, et diversas sententias dixerint, licebit sententiae <ref>Taur.; ''sententiae'', Fl. según corrección, Br.</ref> eorum non stari; sed si maior pars consentiat, ea stabitur, alioquin poena committetur. Inde quaeritur apud Iulianum, si ex tribus arbitris unus <ref>''in'', inserta la Vulg.</ref> quindecim, alius <ref>''in'', inserta la Vulg.</ref> decem, tertius <ref>''in'', inserta la Vulg.</ref> quinque condemnent, qua sententia stetur? Et Iulianus scribit, quinque debere praestari, quia in hanc summam omnes convenerunt <ref>Fl. según Br.; ''consenserunt'', Taur.</ref>. § 4. Si quis litigatorum defuerit, quia per eum factum est, quo minus arbitretur, poena committetur. Proinde sententia quidem dicta non coram litigatoribus non valebit, nisi in compromissis hoc specialiter expressum sit, ut vel uno, vel utroque absente sententia promatur; poenam autem is, qui defuit, committit, quia per eum factum est, quo minus arbitretur. § 5. Coram autem dicere sententiam videtur, qui sapientibus <ref>Esto es, ''intelligentibus'', según Br.</ref> dicit; ceterum coram furioso vel demente non videtur dici. Item coram pupillo non videri sententiam dictam, nisi tutor praesens fuit. Et ita de his <ref>''aliis'', (en lugar de ''his''), Hal.</ref> omnibus Iulianus libro quarto Digestorum scribit. § 6. Et si quis praesens arbitrum sententiam dicere prohibuit, poena committetur. § 7. Sed si poena non fuisset adiecta compromisso, sed simpliciter sententia stari quis promiserit, incerti adversus eum foret actio. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 0cirjlyyfvyjd14k0gpvxf101f2q7ur 104 82843 273623 267429 2026-07-06T14:38:34Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ierit, poena statim peti potest; et <ref>''ut'', (en lugar de ''et''), Hal.</ref> tamen, inquit, etsi <ref>Véanse Hal. Vulg.</ref> dederit ante acceptum iudicium, agi ex stipulatu non poterit; 22. [25.] PAULUS libro XIII. ad Edictum.— utique nisi eius interfuerit tunc solvi. 23. [26.] ULPIANUS libro XIII. ad Edictum.— Celsus ait, si arbiter intra Kalendas Septembres dari iusserit, nec datum erit, licet postea offeratur, attamen semel commissam poenam compromissi non evanescere, quoniam semper verum est, intra Kalendas datum non esse. Sin autem oblatum accepit, poenam petere non potest, <ref>''aut'', inserta Hal.</ref> doli exceptione removendus; contra, ubi duntaxat dare iussus est <ref>''dari iussit'', Hal.</ref>. § 1. Idem ait, si iusserit me tibi dare, et valetudine sis impeditus, quo minus accipias, aut alia iusta ex causa, Proculum existimare, poenam non committi, nec si post Kalendas te parato accipere non dem. Sed ipse recte putat duo esse arbitri praecepta, unum pecuniam dari, aliud intra Kalendas dari, licet igitur in poenam non committas, quod intra Kalendas non dederis, quoniam per te non stetit, tamen committis in eam partem<ref>''in ea parte poenam'', Vulg.</ref>, quod non das. § 2. Idem ait, nihil aliud esse sententiae stare posse, quam id agere, quantum in ipso sit, ut arbitri pareatur sententiae. § 3. Idem Celsus ait, si arbiter me tibi certa die pecuniam dare iusserit, tu accipere noluisti, posse defendi, ipso iure poenam non committi; 24. [27.] PAULUS libro XIII. ad Edictum.— sed si postea ille paratus sit accipere, non impune me non daturum; non enim ante feceram. 25. [28.] ULPIANUS libro XIII. ad Edictum.— Labeo ait, si arbiter, quum in compromisso cautum esset, ut eadem die de omnibus sententiam diceret, et ut posset diem proferre, de quibusdam rebus dicta <ref>''alioquin'', inserta Hal.</ref> sententia, de quibusdam non dicta, diem protulit, valere prolationem, sententiaeque eius posse impune non pareri; et Pomponius probat Labeonis sententiam. Quod et mihi videtur, quia officio in sententia functus non est. § 1. Haec autem clausula: «diem compromissi proferre», nullam aliam dat arbitro facultatem, quam diem prorogandi; et ideo conditionem primi compromissi neque minuere, neque immutare potest; et ideo cetera quoque discutere et pro omnibus unam sententiam ferre debebit. § 2. Si per fideiussorem fuerit cautum in primo compromisso, et sequens similiter proferen- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9ha283ip61qbg3mj7qlz62b5a8o2c2c 104 82847 273622 267438 2026-07-06T14:38:27Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>actum sit <ref>''licet plenum compromissum factum sit'', Hal.; ''licet compromissum auctum sit'', otros en Hal.</ref>, tamen ex ceteris causis actiones superesse; id enim venit <ref>''tamen Martianus ex ceteris causis actiones superesse ait. Id enim venire'', Hal.</ref> in compromissum, de quo actum est, ut veniret. Sed est tutius, si quis de certa re compromissum facturus sit, de ea sola exprimi re in compromisso. § 7. Non debent autem obtemperare litigatores, si arbiter aliquid non honestum iusserit. § 8. Si intra diem compromissi aditus arbiter post diem compromissi adesse iusserit, poena non committetur. § 9. Si quis ex litigatoribus ideo non adfuerit, quod valetudine, vel Reipublicae causa absentia impeditus sit, aut Magistratu, aut alia iusta de causa, poenam committi Proculus et Atilicinus aiunt; sed si paratus sit in eundem compromittere, actionem denegari, aut exceptione tutum fore. Sed hoc ita demum verum erit, si arbiter recipere in se arbitrium fuerit paratus; nam invitum non esse cogendum Iulianus libro quarto <ref>''tertio'', Vulg.</ref> Digestorum recte scribit; ipse autem nihilo minus poena absolvitur. § 10. Si arbiter iussit, puta in provincia adesse litigatores, quum Romae esset in eum compromissum, an ei impune non pareatur, quaeritur. Est et verius, quod Iulianus ait libro quarto, eum locum compromisso inesse, de quo actum sit, ut promitteretur. Impune igitur ei non parebitur, si alio loci adesse iusserit. Quid ergo, si non appareat, de quo loco actum sit? Melius dicetur, eum locum contineri, ubi compromissum est. Quid tamen, si in eo loco, qui sit circa Urbem, adesse iusserit? Pegasus admittit, valere iussum. Quod puto ita verum esse, si et eius sit auctoritatis arbiter, ut <ref>''vel'', (en lugar de ''ut''), Hal.</ref> in secessibus soleat agere, et litigatores facile eo loci venire possint. § 11. Sed si in aliquem locum inhonestum adesse iusserit, puta in popinam <ref>Hal. Vulg.; ''popina'', Fl.</ref> vel in lupanarium, ut Vivianus <ref>''Iulianus'', Hal. Vulg.</ref> ait, sine dubio impune ei non parebitur; quam sententiam et Celsus libro secundo Digestorum probat. Unde eleganter tractat, si is sit locus, in quem alter ex litigatoribus honeste venire non possit, alter possit, et is non venerit, qui sine sua turpitudine eo venire possit, is venerit, qui inhoneste venerat; an committatur poena compromissi, an quasi opera non praebita? Et recte putat non committi; absurdum enim esse, iussum in alterius persona ratum esse, in alterius non. § 12. Intra quantum autem temporis, nisi detur, quod arbiter iusserit, committatur stipulatio, videndum est. Et si quidem dies adiectus non sit, Celsus scribit libro secundo Digestorum, inesse quoddam modicum tempus, quod ubi praeter- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> b78hrs5rpgbgkxbnjr8chtr289w5x0j 104 82859 273612 267473 2026-07-06T14:36:38Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>2. PAULUS libro III. ad Edictum. Hoc Edictomdolus debet ius dicentis puniri; nam si Assessoris imprudentia ius aliter dictum sit, quam oportuit, non debet hoc Magistratui officere, sed ipsi Assessori . 3. ULPIANUS libro III. ad Edictum .- Si quis iniquum ad Edictum <ref> ad Edictum, omitelas Hal.''</ref> ius adversus aliquem impetravit, eo iure utatur ita demum, si per postulationem eius hoc venerit; ceterum, si ipso non postulante , non coërcetur ; sed et si impetravit, sive usus est iure aliquo, sive impretravit , ut uteretur, licet usus non sit, hoc Edicto punitur. §1.- Si procurator meus postulavit <ref> impetravit, Hal.''</ref>, quaeritur, quis eodem iure utatur? Et putat Pomponius, me solum; utique <ref> me solum úti, si hoc ei, Hal.''</ref>, si hoc ei specialiter mandavi, vel ratum habui. Si tamen tutor vel curator furiosi postulaverit , vel adolescentis , ipse hoc Edicto coërcetur. Item adversus procuratorem id observandum est, si in rem suam fuerit datus. §2.- Haec poena adversus omnem statuitur, qui in Edictum incidit, non solum eo postulante, qui ab eo laesus est, sed <ref> ab, inserta la Vulg.''</ref> omni, qui quandoque experitur . §3.- Si is, pro quo spopondisti, impetraverit, ne aliquis debitor ipsius adversus eum exceptione utatur, deinde tu in negotio, in quo spopondisti, velis exceptione uti; nec te, nec ipsum oportet hoc impetrare , etsi interdum patiaris iniuriam, si solvendo debitor non sit . Sed si tu incidisti in Edictum, reus quidem utetur exceptione, tu non utaris<ref> uteris, acertadamente Hal.''</ref>, nec poena tua ad reum promittendi pertinebit; et ideo mandati actionem non habebis . §4.- Si filius meus in Magistratu in hoc Edictum incidit, an in his actionibus, quas ex persona eius intendo, huic <ref> Hal.; hoc, Fl.''</ref> Edicto locus sit? Et non puto, ne mea conditio deterior fiat. §5.- Quod autem ait Praetor, «ut is eodem iure utatur» , an etiam ad heredem haec poena transmittatur? Et scribit Iulianus, non solum ipsi denegari actionem, sed etiam heredi eius . § 6. Illud quoque non sine ratione scribit, non solum in his actionibus pati eum poenam Edicti, quas tunc habuit, quum incideret in Edictum, verum si quae postea ei acquirentur. § 7. Ex hac causa solutum repeti non posse Iulianus putat; superesse enim naturalem causam, quae inhibet repetitionem. 4. GAIUS libro I. ad Edictum provinciale. - Illud eleganter Praetor excepit: « PRAETERQUAM SI QUIS EORUM CONTRA EUM FECERIT, QUI IPSE EO- RUM QUID FECISSET»; et recte, ne scilicet vel Magistratus, dum studet hoc Edictum defendere, vel litigator, dum vult beneficio huius Edicti uti, ipse in poenam ipsius Edicti committat.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9s80uxpnfarq8r1otx5hjsgcrq7y67w 104 82958 273588 268128 2026-07-06T14:33:14Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>dixi , qui primus profiteri coepit ; cuius tamen scriptum nullum extat, sed responsa complura et memorabilia eius fuerunt. Deinde Sextus Aelius <ref>''Caelius, leyó Br. en el códice Fl.''</ref> et frater eius, Publius Aelius, et Publius Atilius maximam scientiam in profitendo habuerunt, ut <ref>''et-fuerunt, Hal.''</ref> duo Aelii etiam Consules fuerint . Atilius autem primus a populo sapiens appellatus est . Sextum Aelium etiam Ennius laudavit, et extat illius liber, qui inscribitur Tripertita; qui liber veluti cunabula iuris continet. Tripertita autem dicitur, quoniam lege duodecim tabularum praeposita iungitur interpretatio, dein subtexitur legis actio. Eiusdem esse tres alii libri referuntur, quos tamen quidam negant eiusdem esse . Hos sectatus ad aliquid est Cato . Deinde Marcus Cato, princeps Porciae familiae, cuius et libri extant; sed plurimi filii eius, ex quibus ceteri oriuntur. § 39.-Post hos fuerunt Publius Mucius , et Brutus, et Manilius, qui fundaverunt ius civile. Ex his Publius Mucius etiam decem libellos reliquit, Brutus septem, Manilius tres; et extant volumina scripta ota <ref>''inscripta, Hal.''</ref>, Manilii monumenta. Illi duo consulares fuerunt, Brutus praetorius, Publius autem Mucius etiam Pontifex maximus . § 40.-Ab his profecti sunt Publius Rutiliu Rufus , qui Romae Consul et Asiae Proconsul fuit, Paulus Virginius, et Quintus Tubero, ille Stoicus, Pansae <ref>''Panaetii, Hal.''</ref> auditor, qui et ipse Consul. Etiam Sextus Pompeius, Cneii Pompeii patruus, fuit eodem tempore, et Coelius Antipater, qui historias conscripsit, sed plus eloquentiae, quam scientiae iuris operam dedit; etiam Lucius Crassus, frater Publii Mucii, qui Mucianus <ref>''Taur.; Munianus, en Fl.; Taur. en las notas .''</ref> dictus est; hunc Cicero ait iurisconsultorum disertissimum. § 41.-Post hos Quintus Mucius, Publii filius , Pontifex maximus, ius civile primus constituit, Publio, Pontifice Máximo, fué el primero que orgeneratim in libros decem et octo redigendo . § 42.-Mucii auditores fuerunt complures , sed praecipuae auctoritatis Aquilius Gallus <ref>''Callus, leyó Br. en el códice Fl.''</ref>, Balbus Lucilius, Sextus Papirius, Caius Iuventius; ex quibus Gallum maximae auctoritatis apud populum fuisse Servius dicit. Omnes tamen hi a Servio Sulpicio nominantur, alioquin per se eorum scripta non talia extant, ut ea ad omnes appetant ; denique nec versantur omnino scripta eorum inter manus hominum, sed Servius libros suos complevit; pro <ref>''ex, Hal.''</ref> cuius scriptura ipsorum quoque memoria habetur. § 43.-Servius quum in causis orandis primum locum, aut pro certo post Marcum Tullium, obtineret, traditur ad consulendum Quintum Mucium de re amici sui pervenisse, quumque eum sibi respondisse de iure Servius parum intellexisset, iterum Quintum interrogasse, et a Quinto Mucio responsum esse, nec tamen percepisse; et ita obiurgatum esse a Quinto Mucio. Namque eum dixisse, turpe esse patricio, et nobili, et causas oranti ius, in quo versaretur, ignorare; ea velut contumelia Servius tractatus operam dedit iuri civili, et plurimum eos, de quibus locuti sumus,audiit, institutus a Balbo Lucilio, instructus au-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gz79tl794ppllyp9w8w0d22dnnx9zul 104 82959 273589 268130 2026-07-06T14:33:26Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>tem maxime a Gallo Aquilio, qui fuit Cercinae <ref>''Cercinnae, Hal.; Circinae, Vulg.; es Corcyra (Corfú), Br.''</ref>. Itaque libri complures eius extant Cercinae confecti. Hic quum in legatione periisset, statuam ei populus Romanus pro rostris posuit, et hodieque <ref>''Por hodieque, dice Hal. Hostiae.''</ref> extat pro rostris Augusti. Huius volumina complura extant; reliquit autem prope centum et octoginta libros . § 44.-Ab hoc plurimi profecerunt, fere tamen hi libros conscripserunt: Alfenus Varus, Caius <ref>''Hal. borra la coma; además, el códice Fl. dice aqui y en todas partes, Gai.''</ref>, Aulus Ofilius, Titus <ref>''Titius, Hal.''</ref> Caesius, Aufidius Tucca <ref>''Tuca, Hal.''</ref> , Aufidius Namusa, Flavius Priscus, Caius Ateius Pacuvius <ref>''Proculus, Vulg.''</ref>, Labeo Antistius, Labeonis Antistii pater, Cinna, Publicius Gellius <ref>''Publius Caecilius, Vulg.''</ref>. Ex his decem libros octo <ref>''dec. et, oct. lib ., Vulg.''</ref> conscripserunt, quorum omnes, qui fuerunt, libri digesti sunt ab Aufidio Namusa in centum quadraginta libros . Ex his auditoribus plurimum auctoritatis habuit Alfenus Varus et Aulus Ofilius; ex quibus Varus et Consul fuit, Ofilius in equestri ordine perseveravit. Is fuit Caesari familiarissimus , et libros de iure civili plurimos, et qui omnem partem operis fundarent, reliquit; nam de legibus Vicesimae primus conscribit, de iurisdictione ; idem edictum Praetoris primus diligenter composuit, nam ante eum Servius duos libros ad Brutum perquam brevissimos ad edictum subscriptos reliquit. § 45.-Fuit eodem tempore et Trebatius, qui idem Cornelii Maximi auditor fuit, Aulus Cascelius, Quintus Mucius, Volusii auditor; denique <ref>''qui deinde, Hal.''</ref> in illius honorem testamento Publium Mucium, nepotem eius, reliquit heredem; fuit autem quaestorius, nec ultra proficere voluit, quum illi etiam Augustus consulatum offerret. Ex his Trebatius peritior Cascelio, Cascelius Trebatio eloquentior fuisse dicitur, Ofilius utroque doctior. Cascelii scripta non extant, nisi unus liber bene dictorum; Trebatii complures, sed minus frequentatur. § 46.-Post hos <ref>''Br.; hoc, Taur.''</ref> quoque Tubero fuit, qui Ofilio operam dedit; fuit autem patricius, et transiit a causis agendis ad ius civile, maxime postquam Quintum Ligarium accusavit, nec obtinuit apud Caium Caesarem. Is est Quintus Ligarius, qui quum Africae oram teneret, infirmum Tuberonem applicare non permisit, nec aquam haurire; quo nomine eum accusavit, et Cicero defendit; extat eius oratio satis pulcherrima, quae inscribitur pro Quinto Ligario. Tubero doctissimus quidem habitus est iuris publici et privati, et complures utriusque operis libros reliquit; sermone etiam <ref>''tamen, Hal.''</ref> antiquo usus affectavit scribere, et ideo parum libri eius grati habentur. § 47.- Post hunc maximae auctoritatis fuerunt Ateius Capito, qui Ofilium secutus est, et Antistius Labeo, qui omnes hos audivit; institutus est autem a Trebatio. Ex his Ateius Consul fuit; La- beo noluit, quum offerretur ei ab Augusto consulatus, quo suffectus fieret, et honorem suscipere <ref>''fieret et honorem susciperet, Hal.''</ref>; sed plurimum studiis operam dedit, et totum<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> dsjhc9paqfrf08uct1semv529i4li2k 104 83718 273590 272358 2026-07-06T14:33:34Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>annum ita diviserat, ut Romae sex mensibus cumstudiosis esset, sex mensibus secederet, et conscribendis libris operam daret. Itaque reliquit quadringenta <ref>quadraginta, Hal.</ref> volumina, ex quibus plurima inter manus versantur. Hi duo primum veluti diversas sectas fecerunt; nam Ateius Capito in his,quae ei tradita fuerant, perseverabat; Labeo ingenii qualitate et fiducia doctrinae, qui et ceteris operis sapientiae operam dederat, plurima innovare instituit. Et ita Ateio Capitoni Massurius <ref>Masurius , Hal.</ref> Sabinus successit, Labeoni Nerva <ref>qui, inserta Hal .</ref> ; adhuc eas dissensiones auxerunt . Hic etiam Nerva Caesari familiarissimus fuit. Massurius Sabinus in equestri ordine fuit, et publice primus respondit<ref> Asi Taur. al márgen; en el texto, scripsit; Hal. respondit posteaquam, omitiendo hoc-erat.</ref> , posteaque hoc coepit beneficium dari a Tiberio Caesare; hoc tamen illi concessum erat. Et ut obiter sciamus, ante tempora Augusti publice respondendi ius non a Principibus dabatur, sed qui fiduciam studiorum suorum habebant, consulentibus respondebant. Neque responsa utique signata dabant, sed plerumque iudicibus ipsi <ref>ipsis, Hal.</ref> scribebant, aut testabantur, qui illos consulebant. Primus Divus Augustus, ut maior iuris auctoritas haberetur,constituit, ut ex auctoritate eius responderent. Et ex illo tempore peti hoc pro beneficio coepit; et ideo optimus Princeps Hadrianus, quum ab eo viri praetorii peterent, ut sibi liceret respondere, rescripsit iis: hoc non peti,sed praestari solere; et ideo, si quis fiduciam sui haberet , delectari, si <ref>Corr. Krieg.; Taur. se; Hal. traspone bien de este modo</ref> populo ad respondendum se praepararet. Ergo Sabino concessum est a Tiberio Caesare, ut populo responderet; qui in equestri ordine iam grandis natu et fere annorum quinquaginta receptus est; huic nec amplae facultates fuerunt, sed plurimum a suis auditoribus sustentatus est. Huic successit Caius Cassius Longinus, natus ex filia Tuberonis , quae fuit neptis Servii Sulpicii; et ideo proavum suum Servium Sulpicium appellat. Hic Consul fuit cum Quartino temporibus Tiberii, sed plurimum in civitate auctoritatis habuit eousque, donec eum Caesar civitate pelleret; expulsus ab eo in Sardiniam, revocatus a Vespasiano diem suum obiit. Nervae successit Proculus. Fuit eodem tempore et Nerva filius. Fuit et alius Longinus ex equestri quidem ordine, qui postea ad Praeturam usque pervenit. Sed Proculi auctoritas maior fuit, nam etiam plurimum potuit, appellatique sunt partim Cassiani, partim Proculiani <ref>Hal.; Fl. Proculeiani, aquí y en todas partes .</ref> ; quae origo a Capitone et Labeone coeperat. Cassio Caelius Sabinus successit, qui plurimum temporibus Vespasiani potuit; Proculo Pegasus, qui temporibus Vespasiani Praefectus Urbi fuit; Caelio Sabino Priscus Iavolenus; Pegaso Celsus ; patri Celso Celsus filius et Priscus Neratius , qui utrique Consules fuerunt, Celsus quidem et iterum; Iavoleno <ref> fuerunt. Celso quidem et item Iabol., Hal.</ref> Prisco Aburnus <ref> Aburnius, Hal., Eburnius, Vulg.</ref> Valens et Tuscianus, item Salvius Iulianus .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> celrw4tpff20sdmoiofqrmlp6c26n8q 104 83719 273591 272366 2026-07-06T14:33:41Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{t3|TIT . III}} {{c|{{sc|DE LEGIBUS SENATUSQUE CONSULTIS ET LONGA CONSUETUDINE . }}}} [Cf. Cod. I. 14. 16. VIII. 58.] 1. PAPINIANUS libro I. Definitionum. - Lex est commune praeceptum, virorum prudentum concontrahuntur, coërcitio , communis reipublicae sponsio. 2. MARCIANUS libro I. Institutionum .- Nam et Demosthenes orator sic definit<ref>''En su oración primera contra Aristogiton.''</ref>:Τοῦτό ἐστι νόμος , ᾧ πάντας ἀνθρώπους προσήκει πείθεσθαι διὰ πολλά, καὶ μάλιστα, ὅτι πᾶς ἐστὶ νόμος εὕρημα μὲν καὶ δῶρον Θεοῦ <ref>''Θεῶν, Hal.''</ref> , δόγμα δὲ ἀνθρώπων φρονίμων, ἐπανόρθωμα δὲ τῶν ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἁμαρτημάτων, πόλεως δὲ συνθήκη κοινὴ, καθ᾽ ἦν ἅπασι προσήκει ζῆν τοῖς ἐν τῇ πόλει. [Lex est, cui omnes obtemperare convenit, tum ob alia multa, tum vel maxime eo, quod omnis lex inventum et munus Dei est, decretum vero prudentum hominum, coërcitio eorum, quae sponte vel involuntarie delinquuntur, communis sponsio civitatis, ad cuius praescriptum omnes, qui in ea republica sunt, vitam instituere debent] <ref>''Versión de la Vulgata.''</ref>. Sed et philosophus summae Stoicae sapientiae Chrysippus sic incipit libro, quem fecit περὶ νόμου [delege]: Ο νόμος πάντων ἐστὶ βασιλεὺς θείων τε καὶ ἀνθρωπίνων πραγμάτων . Δεῖ δὲ αὐτὸν προστάτην τε εἶναι τῶν καλῶν καὶ τῶν αἰσχρῶν, καὶ ἀρχόντα, καὶ ηγεμόνα καὶ κατὰ τοῦτο κανόνα τε είναι δικαίων καὶ ἀδίκων, καὶ τῶν φύσει πολιτικῶν ζώων, προστακτικὸν μὲν ὧν ποι τέον <ref>'' ποιητέων, y después οὐ ποιητέων, Vulg.''</ref>, ἀπαγορευτικὸν δὲ ὧν οὐ ποιητέον. [Lex est omnium divinarum et humanarum rerum regina. Oportet autem eam esse praesidem et bonis et malis, et principem et ducem esse; et secundum hoc regulam esse iustorum et iniustorum,et eorum, quae natura civilia sunt, animantium,etpraeceptricem quidem faciendorum , prohibitricem autem non faciendorum] <ref>''Versión de la Vulgata.''</ref>. 3. POMPONIUs libro XXV. ad Sabinum . - Iura constitui oportet, ut dixit Theophrastus, in his,quae ἐπὶ τὸ πλεῖστον ( ut plurimum] accidunt, non quae ἐκ παραλόγου <ref>''in his quae ἐκ π. ἐπ. τὸ πλ. accidunt, Hal.''</ref> [ ex inopinato] . 4. CELSUS libro V. Digestorum.-Ex his, quae forte uno aliquo casu accidere possunt, iura non constituuntur . 5. IDEM libro XVII. <ref>''lib . XV. , Hal.''</ref> Digestorum. Nam ad ea potius debet aptari ius, quae et frequenter et facile, quam quae perraro eveniunt. 6. PAULUS libro XVII. ad Plautium <ref>'' La Vulg. añade este fragmento al precedente, omitiendo la inscripción.''</ref>.- Το γὰρ ἅπαξ ἡ δὲς [quod enim semel, aut bis existit , ut ait Theophrastus, παραβαίνουσιν οἱ νομοθέται [praetereunt legislatores] . 7. MODESTINUS libro I. Regularum. Legis virtus haec est: imperare,vetare,permittere, punire . 8. ULPIANUs libro III. ad Sabinum .-Iura non<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> t9ej4f04d8b6n2qbfwcr0emsmhih4u3 104 83721 273611 272389 2026-07-06T14:36:33Z Y Magaly Holguin M 32211 /* Corregido */ 273611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Y Magaly Holguin M" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>cis <ref>feriatis, Hal.</ref>; utputa ut tutores aut curatores dentur, ut officii admoneantur cessantes <ref>officia admoneantur cessantis, Hal.</ref>, excusationes allegentur, alimenta constituantur, aetates probentur, ventris nomine in possessionem mittatur, vel rei servandae causa, vel legatorum fideive commissorum, vel damni infecti; item de testamentis exhibendis , ut curator detur bonorum eius, cui an heres extiturus sit, incertum est; aut de alendis liberis, parentibus, patronis; aut de adeunda suspecta hereditate ; aut ut adspectu atrox iniuria aestimetur, vel si cui fideicommissaria libertas praestanda est <ref>Hal.; Fl. vel fideicommissaria libertas praestanda.</ref>. '''3.''' IDEM libro II. ad Edictum .-Solet etiam messis vindemiarumque tempore ius dici de rebus, quae tempore vel morte periturae sunt; morte, veluti furti, damni iniuriae, iniuriarum atrocium, qui <ref>et quae, Vulg.; quod, Hal.</ref> de incendio, ruina, naufragio, rate, nave expugnata rapuisse dicuntur <ref>dicentur, Hal.</ref>, et si quae similes sunt. Item si res tempore periturae sunt,aut actionis dies exiturus est . § 1.- Liberalia quoque iudicia omni tempore finiuntur. § 2.-Item in eum, qui quid nundinarum nomineadversus communem utilitatem acceperit, omni tempore ius dicitur . ''' 4.''' PAULUS libro I. ad Edictum . Praesides provinciarum ex consuetudine cuiusque loci solent messis vindemiarumque causa tempus statuere. ''' 5.''' ULPIANUS libro LXII. ad Edictum.- Pridie Kalendas Ianuarias Magistratus neque ius dicere, sed nec sui potestatem facere consuerunt . ''' 6.''' IDEM libro LXXVII. ad Edictum .-Si feriatis diebus fuerit iudicatum, lege cautum est, ne his diebus iudicium sit, nisi ex voluntate partium; et quod aliter adversus ea iudicatum <ref> iudicium, Hal.</ref> erit, ne quis iudicatum facere, neve solvere debeat, neve quis, ad quem de ea re in ius aditum erit, iudicatum facere cogat . ''' 7.''' IDEM libro I. de officio Consulis <ref>Proconsulis, Hal.</ref>.-Oratione quidem Divi Marci amplius, quam semel non esse dandam instrumentorum dilationem expressum <ref>comprehensum, Vulg.</ref> est; sed utilitatis litigantium gratia causa cognita et iterum dilatio tam ex eadem, quam ex alia provincia secundum moderamen <ref>moderationem, Vulg.</ref> locorum impertiri<ref>impetrari, otros en Hal.</ref> solet; et maxime, si aliquid inopinatum emergat. Illud videndum, si defunctus acceperit aliquam dilationem propter instrumenta, an successori quoque eius dari debeat, an vero, quia iam data est, amplius dari non possit? Et magis est, ut et huic <ref>Vulg.; hic, Fl. y Hal.</ref> causa cognita dari debeat.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qpre4m5ilnw46w0v0u3fqs576aszvlc 104 83722 273603 272395 2026-07-06T14:35:30Z Y Magaly Holguin M 32211 /* Emendata */ 273603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Y Magaly Holguin M" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''8.''' PAULUS libro XIII. ad Sabinum .- More Romano dies a media nocte incipit, etsequentis noctis media parte finitur; itaque quidquid in his viginti quatuor horis, id est duabus dimidiatis noctibus et luce media, actum est, perinde est, quasi quavis hora lucis actum esset. '''9.''' ULPIANUS libro VII. de officio Proconsulis .Divus Traianus Minicio <ref>''Minutio Naturali, Vulg.</ref> Natali rescripsit, ferias a forensibus tantum negotiis dare vacationem, ea autem, quae ad disciplinam militarem pertinent, etiam feriatis diebus peragenda; inter quae custodiarum quoque cognitionem esse . '''10.''' PAULUS libro V. Sententiarum.- In pecuniariis causis omnis <ref>''omnibus, Hal. Vulg.</ref> dilatio singulis causis plus semel tribui non potest, in capitalibus autem reo tres dilationes, accusatori duae dari possunt; sed utrumque causa cognita. <center>'''TIT . XIII'''</center> <center>'''DE EDENDO'''</center> {{C|[Cf. Cod. 11. 1.]}} '''1.''' ULPIANUS libro IV. ad Edictum .- Qua quisque actione agere volet, eam <ref>''prius, inserta Hal.</ref> edere debet; nam aequissimum videtur, eum, qui acturus est, edere actionem, ut proinde sciat reus, utrum cedere, an contendere ultra debeat, et, si contendendum putat, veniat instructus ad agendum cognita actione, qua conveniatur. §1.-Edere est etiam copiam describendi facere, vel in libello complecti et dare, vel dictare.Eum quoque edere Labeo ait, qui producat adversarium suum ad album, et demonstret , quod dictaturus est, vel id dicendo, quo uti velit. §2.-Editiones sine die et consule fieri debent, ne quid excogitetur e dito <ref>''e die, Taur.; dito , lo añade el texto siguiendo à Br.; excogitetur, aut prolato, etc. Hal.; editodieet consule, Vulg.</ref> die et consule, et praelato die fiat. Diem autem et consulem excepit Praetor, quo instrumentum conscriptum est, non in quem solutio concepta est; nam dies solutionis, sicuti summa, pars et stipulationis . Rationes tamen cum die et consule edi debent, quoniam accepta et data non alias possunt apparere, nisi dies et consul fuerit editus . §3.-Edenda sunt omnia, quae quis apud iudicem editurus est; non tamen ut et instrumenta, quibus quis usurus non est, compellatur edere. §4.-Edere non videtur, qui stipulationem totam non edit. § 5. Iis, qui ob aetatem, vel rusticitatem, vel ob sexum lapsi non ediderunt, vel ex alia iusta causa, subvenietur . '''2.''' PAULUS libro III. ad Edictum.- Si legatum petatur, non iubet Praetor verba testamenti edere; ideo fortasse , quia heredes solent habere exemplum testamenti.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> am813chgrqhd1jo305xh9ekoiaeo2rb 104 83872 273593 272961 2026-07-06T14:33:52Z Y Magaly Holguin M 32211 /* Emendata */ 273593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Y Magaly Holguin M" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''45.''' HERMOGENIANUS libro II. Iuris Epitomarum . - Divisionis placitum, nisi traditione vel stipulatione sumat effectum, ad actionem,ut nu dum pactum, nulli prodesse poterit . '''46.''' TRYPHONINUS libro II. Disputationum . Pactum inter heredem et legatarium factum, ne ab eo satis accipiatur, quum in Semestribus relata est Constitutio Divi Marci <ref>L. 2. C. ut in poss . legat. VI. 54.</ref>,servari in hoc quoque defuncti voluntatem - validum esse constat; nec a legatario remissa heredi satisdatio per pactionem ex poenitentia revocari debet, quum liceat sui iuris persecutionem , aut spem futurae perceptionis deteriorem constituere. '''47.''' SCAEVOLA libro I. Digestorum . - Emtor praedii viginti caverat se soluturum, et stipulanti spoponderat ; postea venditor cavit sibi convenisse, ut contentus esset tredecim, et ut ea intra praefinita tempora acciperet; debitor ad eorum solutionem conventus pactus est, si ea soluta intra praefinitum tempus non essent, ut ex prima cautione ab eo petitio esset; quaesitum est, an, quum posteriori pacto satisfactum non sit, omne debitum ex prima cautione peti potest? Respondi, secundum ea, quae proponerentur, posse. § 1.- Lucius Titius Caium Seium mensularium <ref>nummularium, Hal.</ref>, cum quo rationem implicitam habebat propter accepta et data, debitorem sibi constituit, et ab eo epistolam accepit in haec verba: « Ex ratione mensae, quam mecum habuisti in hunc diem, ex contractibus plurimis remanserunt apud me ad mensam meam trecenta octoginta sex , et usu- rae, quae competierint; summam aureorum, quam apud me tacitam habes, refundam tibi, si quod instrumentum a te emissum, id est scriptum, <ref> id est scriptum, omitelas acertadamente Hal.</ref> cuiuscunque summae ex quacunque causa apud me remansit, vanum et pro cancellato habebitur. >> Quaesitum est, quum Lucius Titus <ref>Asi el texto; pero parece que debe leerse Titius, como en otras ediciones . N. del T.</ref> ante hoc chirographum <ref>C. , inserta Hal .</ref> Seio nummulario mandaverat <ref>mandaverit, lée Br. en el códice Fl.</ref> , uti patrono eius trecenta redderet, an propter illa verba epistolae, quibus, omnes cautiones ex quocunque contractu vanae et pro cancellato <ref>cancellatis, según reciente corrección del códice Fl., Br.</ref> ut haberentur, cautum est, neque ipse, neque filii eius eo nomine conveniri possunt? Respondi,si tantum ratio accepti atque expensi esset computata, ceteras obligationes manere in sua causa. '''48.''' GAIUS libro III.<ref>IV ., Hal.</ref> ad Legem XII. Tabularum. In traditionibus rerum quodcunque pactum sit, id valere manifestissimum est. '''49.''' ULPIANUS libro XXXVI. ad Sabinum .- Si quis crediderit pecuniam, et pactus sit, ut, quatenus facere possit debitor, eatenus agat, an pactum valeat? Et magis est hoc pactum valere; nec enim improbum, et <ref>Taur. Hal.; según reciente corrección del códice Fl. est, Br.</ref> si quis hactenus desideret conveniri, quatenus facultates <ref>patiuntur, añade Hal.</ref>.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s71l9nztvei79dni9kbs843augy839b 104 83951 273583 273098 2026-07-06T14:32:06Z Keirayim 32216 /* Emendata */ 273583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Keirayim" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>gerere; finge enim, adhuc eum ipse destinavit; usque adeo, ut, etiamsi in legatum locum sit illatus ab herede, illatione tamen testatoris sit (3) religiosus, si modo in alium locum tam opportune inferri non potuit. '''5.''' GAIUS ''libro XIX. ad Edictum provinciale''. -Familiaria sepulcra dicuntur, quae quis sibi Dicense familiaeque suae constituit; hereditaria autem, quae quis sibi heredibusque suis constituit, '''6.''' ULPIANUS ''libro XXV. ad Edictum. vel quod paterfamilias iure hereditario acquisivit. Sed in utroque heredibus quidem ceterisque successoribus , qualescunque fuerint, licet sepeliri (4) et mortuum inferre, etiamsi ex minima licito á los herederos y á los demás sucesores, parte heredes ex testamento vel ab intestato sint, rrar un muerto, aunque sean herederos de una dre de familia . Pero en uno y otro es ciertamente cualesquiera que fueren, ser enterrados, y ente- licet non consentiant alii. Liberis autem cuius- minima parte por testamento ó abintestato, y aun cunque sexus vel gradus, etiam filiisfamilias et cuando no lo consientan los demás. Mas el mismo derecho está concedido á los descendientes de emancipatis , idem ius concessum est, sive extiterint heredes, sive sese abstineant. Exheredatis autem, nisi specialiter testator iusto odio commotus eos vetuerit, humanitatis gratia tantum sepeliri, non etiam alios praeter suam posteritatem inferre licet . Liberti autem nec sepeliri , nec alios inferre poterunt, nisi heredes extiterint patrono, quamvis quidam inscripserint, monumentum sibi libertisque suis fecisse (5); et ita Papi- cualquier sexo ó grado, tanto siendo hijos de fa- milia, como emancipados, ya si fueren herederos, ya si se abstuvieran. Pero á los desheredados, á no ser que movido de justo odio se lo hubiere vedado especialmente el testador, les es lícito por razón de humanidad tan sólo ser enterrados, pero nianus (6) respondit, et saepissime idem consti- no también enterrar a otros, excepto su posteridad. Mas los libertos no podrán ni ser sepultados, ni enterrar á otros, si no fueren herederos del pa- tutum est . trono, aunque algunos hubieren puesto en la inscripción, que hicieron aquel monumento para si y para sus libertos; y así lo respondió Papiniano, y lo mismo se dispuso muchisimas veces . § 1. Si adhuc monumentum purum est, pote- rit quis hoc et vendere, et donare. Si cenotaphium sit (7), posse hoc venire, dicendum est; nec enim esse hoc religiosum, Divi Fratres rescripserunt. § 1. Si todavía está puro el monumento, cual- quiera podrá tanto venderlo, como donarlo. Si fuera un cenotafio, se ha de decir, que puede ser vendido; porque los Divinos Hermanos respondieron por rescripto, que tampoco éste era lugar religioso . 7. GAIUS libro XIX. ad Edictum provinciale . ditus, mortuum intulerit, utilem actionem in factum Proconsul dat, quia non proprie vel in se- 7. GAYO; Comentarios al Edicto provincial, libro XIX. -El que inhumó un muerto en lugar ajeno, es obligado ó á desenterrar al que enterró, ó á pagar el precio del lugar , por la acción que resulta del hecho, la cual compete tanto al heredero, como contra el heredero, y es perpétua . § 1. Contra el que hubiere colocado un muerto en la urna de piedra de pertenencia ajena, en la que todavia no se había depositado muerto alguno, da el Procónsul la acción útil por el hecho, pulcrum, vel in locum alterius intulisse dici porque no puede decirse con propiedad que haya potest. enterrado ó en un sepulcro, ó en un lugar de otro . -Is, qui intulit mortuum in alienum locum, aut tollere id, quod intulit, aut loci pretium praesta- re cogitur per in factum actionem, quae tam heredi, quam in heredem competit, et perpetua est. § 1.-Adversus eum, qui in alterius arcam lapideam, in qua adhuc mortuus non erat (8) con- (5) F. C., esto es -- aciendum curavit-(en lugar de fecisse), (1) vel absente, vel ignorante, vel vetante, ne, Vulg. (2) Los códices en Br.; existet, Fl. (3) Según nuestra conjetura; fit, Taur. (4) sepelire, Hal. Vulg. otros en Hal. (6) Pomponius, otros en Hal. (7) Hal. Vulg.; fit, Fl. (8) Vulg.; erit, Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> sqcnmytrowut8pq136yk3nrtnwkyzvv 273633 273583 2026-07-06T15:12:39Z Keirayim 32216 273633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Keirayim" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>gerere; finge enim, adhuc eum ipse destinavit; usque adeo, ut, etiamsi in legatum locum sit illatus ab herede, illatione tamen testatoris sit (3) religiosus, si modo in alium locum tam opportune inferri non potuit. '''5.''' GAIUS ''libro XIX. ad Edictum provinciale''. -Familiaria sepulcra dicuntur, quae quis sibi Dicense familiaeque suae constituit; hereditaria autem, quae quis sibi heredibusque suis constituit, '''6.''' ULPIANUS ''libro XXV. ad Edictum.'' vel quod paterfamilias iure hereditario acquisivit. Sed in utroque heredibus quidem ceterisque successoribus, qualescunque fuerint, licet sepeliri (4) et mortuum inferre, etiamsi ex minima parte heredes ex testamento vel ab intestato sint, licet non consentiant alii. Liberis autem cuiuscunque sexus vel gradus, etiam filiisfamilias et emancipatis, idem ius concessum est, sive extiterint heredes, sive sese abstineant. Exheredatis autem, nisi specialiter testator iusto odio commotus eos vetuerit, humanitatis gratia tantum sepeliri, non etiam alios praeter suam posteritatem inferre licet . Liberti autem nec sepeliri, nec alios inferre poterunt, nisi heredes extiterint patrono, quamvis quidam inscripserint, monumentum sibi libertisque suis fecisse (5); et ita Papinianus (6) respondit, et saepissime idem constitutum est. § 1. Si adhuc monumentum purum est, poterit quis hoc et vendere, et donare. Si cenotaphium sit (7), posse hoc venire, dicendum est; nec enim esse hoc religiosum, Divi Fratres rescripserunt. '''7.'' GAIUS ''libro XIX. ad Edictum provinciale''.— ditus, mortuum intulerit, utilem actionem in factum Proconsul dat, quia non proprie vel in sepulcrum, vel in locum alterius intulisse dici potest. ______<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 288q6aln2s1pl04ipmtn9pzyu16zogi 104 83990 273670 273463 2026-07-06T17:22:17Z Yhuliana QC 32200 273670 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 2.—Si servus hereditarius occidatur, quaeri- tur, quis Aquilia <ref>''Taur.; Aquiliae aget, Fl., Br.''</ref> agat, quum dominus nullus sit huius servi; et ait Celsus, legem domino da- mna salva esse voluisse; dominus ergo hereditas habebitur, quare adita hereditate heres poterit experiri . § 3.—Si servus legatus post aditam hereditatem sit occisus, competere legis Aquiliae actionem legatario, si non <ref>''Así también las Bas .; non, omitenla Hal. Vulg.''</ref> post mortem servi agnovit legatum; quodsi repudiavit, consequens esse, ait Iulianus , dicere, heredi competere; 14. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — sed si ipse heres eum occiderit, dictum est, dandam in eum legatario actionem. 15. <span style="font-variant: small-caps;"> Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. —Huic scripturae consequens est dicere, ut, si ante aditam hereditatem occidatur legatus servus, apud heredem remaneat Aquiliae actio per hereditatem acquisita. Quodsi vulneratus sit ante aditam hereditatem, in hereditate quidem actio remansit, sed cedere ea <ref>''eam, Hal. Vulg.''</ref> legatario heredem oportet. § 1.—Si servus vulneratus mortifere postea rui- na vel naufragio vel alio ictu maturius perierit, de occiso agi non posse, sed quasi de vulnerato. Sed si manumissus vel alienatus ex vulnere peri- it, quasi de occiso agi posse Iulianas ait. Haec ita tam varie, quia verum est, eum a te occisum tune, quum vulnerabas, quod mortuo eo demum apparuit; at <ref>''Fl. según antigua corrección; Taur. omite at.''</ref> in superiore non est passa ruina apparere, an sit occisus. Sed si vulneratum mortifere liberum et heredem esse iusseris, deinde decesserit, heredem eius agere Aquilia non posse, 16. <span style="font-variant: small-caps;">Marcianus</span> ''libro IV. Regularum''. — quia in eum casum res pervenit, a quo incipere non potest . 17. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Si dominus servum suum occiderit, bonae fidei possessori, vel ei, qui pignori accepit, in factum actione tenebitur. § 1.— <ref>''El códice Fl. y las Bas. omiten este párrafo 1., que se ha suplido aquí tomándolo de Hal.''</ref> Si coniunctim duobus legetur Sti- Si Stico fuera legado conjuntamente à chus, et alter eorum occisum repudiaverit, puto, coniunctum solum posse Aquilia agere, quia re- tro accrevisse dominium ei videtur. 18. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro X. ad Sabinum''. — Sedet si is, qui pignori servum accepit, occidit eum, vel vulneravit, lege Aquilia et pignoraticia conveni- ri potest; sed alterutra contentus esse debebit actor . 19. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum'' <ref>''ad Sabinum, Hal.''</ref>. — Sed si communem servum occiderit quis, Aqui- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jueezq5iagmmq0owt01s2keqk0w8rkg 104 83993 273671 273465 2026-07-06T17:22:52Z Yhuliana QC 32200 273671 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>lia teneri eum Celsus ait. Idem est, et si vulne- raverit; 20. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XLII. ad Sabinum'' <ref>''XVIII. ad Edictum, Hal.''</ref>. — sci- licet pro ea parte, pro qua dominus est, qui agat <ref>''Taur.; agit, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref>. 21. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Ait lex : «quanti is homo <ref>''is homo, omitelas Hal.''</ref> in eo anno plurimi fuisset>> <ref>''fuit, Hal .''</ref>; quae clausula aestimationem habet damni, quod datum est. § 1.—Annus autem retrorsus computatur, ex quo quis occisus est . Quodsi mortifere fuerit vulneratus, et postea post longum intervallum mortuus sit, inde annum numerabimus secundum Iulianum, ex quo vulneratus est, licet Celsus con- tra scribit . § 2.—Sed utrum corpus eius solum aestima- mus, quanti fuerit, quum occideretur, an potius, quanti interfuit nostra, non esse occisum? Et hoc iure utimur, ut eius, quod interest, fiat aesti- matio. 22. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — Proin- de si servum occidisti, quem sub poena tradendum promisi, utilitas venit in hoc iudicium. § 1.—Item causae corpori cohaerentes aesti- mantur, si quis ex comoedis, aut symphoniacis, aut gemellis, aut quadriga, aut ex pari mularum unum vel unam occiderit; non solum enim pe- remti corporis aestimatio facienda est, sed et eius ratio haberi debet, quo cetera corpora depretiata sunt . 23. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — In- de Neratius scribit, si servus heres institutus occisus sit , etiam hereditatis aestimationem venire . § 1.—Iulianus ait, si servus liber et heres esse iussus occisus fuerit, neque substitutum, neque legitimum actione legis Aquiliae hereditatis aestimationem consecuturum, quae servo competere non potuit; quae sententia vera est. Pretii igi- tur solummodo fieri aestimationem, quia hoc interesse solum substituti videretur. Ego autem puto, nec pretii fieri aestimationem, quia si heres esset, et liber esset. § 2.—Idem Iulianus scribit, si institutus fuero sub conditione, si Stichum manumisero, et Stichus sit occisus post mortem testatoris, in aesti- mationem etiam hereditatis pretium me consecuturum; propter occisionem enim defecit conditio. Quodsi vivo testatore occisus sit, hereditatis ae- numitiere å Stico, y Stico hubiera sido muerto después de la muerte del testador, habré de con- stimationem cessare, quia retrorsum quanti plu- rimi fuit, inspicitur. § 3.—Idem Iulianus scribit, aestimationem hominis occisi ad id tempus referri, quo plurimi in eo anno fuit; et ideo et si pretioso pictori pollex fuerit praecisus, et intra annum, quo praecidere- tur, fuerit occisus, posse eum <ref>''erum, o herum, conjetura Cuyacio (Obss. XXVII. 11.)''</ref> Aquilia agere, <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> o5p3eoxxc84uhc9gupob3dfkx43ietm 104 83995 273672 273468 2026-07-06T17:23:27Z Yhuliana QC 32200 273672 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>pretioque eo aestimandum, quanti fuit, prius- quam artem cum pollice amisisset. § 4.—Sed et si servus, qui magnas fraudes in meis rationibus commiserat, fuerit occisus, de quo quaestionem habere destinaveram, ut fraudium participes eruerentur, rectissime Labeo scribit, tanti aestimandum, quanti mea intererat, fraudes servi per eum commissas detegi, non quanti noxa eius servi valeat. § 5.—Sed et si bonae frugi <ref>''erum, o herum, conjetura Cuyacio (Obss. XXVII. 11.)''</ref> servus intra annum mutatis moribus occisus sit, pretium id aestimabitur, quanto valeret, priusquam mores mutaret. § 6.—In summa, omnia commoda, quae intra annum, quo interfectus est, pretiosiorem servum facerent, hacc accedere ad aestimationem eius, dicendum est. § 7.—Si infans sit occisus nondum anniculus , verius est sufficere hanc actionem, ut aestimatio referatur ad id tempus , quo intra annum vixit. § 8.—Hanc actionem et heredi ceterisque successoribus dari constat; sed in heredem vel ceteros haec actio non dabitur, quum sit poenalis , nisi forte ex damno locupletior heres factus sit. § 9.—Si dolo servus occisus sit, et lege Corne- lia agere dominum posse constat, et si lege Aquilia egerit, praeiudicium fieri Corneliae non debet <ref>''debere, Hal.''</ref> . § 10.—Haec actio adversus confitentem competit in simplum , adversus negantem in duplum. § 11.—Si quis hominem vivum falso confiteatur occidisse , et postea paratus sit ostendere, hominem vivum esse, Iulianus scribit cessare Aquiliam , quamvis confessus sit, se occidisse ; hoc enim solum remittere actori confessoriam actio- nem, ne necesse habeat docere, eum occidisse; ceterum occisum esse hominem a quocunque oportet. 24. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — Hoc apertius est circa vulneratum hominem; nam si confessus sit vulnerasse, nec sit vulneratus , aestimationem cuius vulneris faciemus? vel ad quod tempus recurremus <ref>''Hal. Vulg.; recurramus, Fl.''</ref> ? 25. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Pro- inde si occisus quidem non sit, mortuus autem sit , magis est, ut non teneatur in mortuo, licet fassus sit . § 1.—Si procurator, aut tutor, aut curator, aut quivis alius confitetur <ref>''confiteatur, Fl. segun antigua corrección, Br.''</ref>, ab sentem <ref>''aut, antes de absentem, inserta Fl., pero omítenla Hal. Vulg.''</ref> vulneras- se , confessoria in eos utilis actio danda est. § 2.—Notandum, quod in hac actione, quae adversus confitentem datur, iudex non rei iudican- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> j8y3wnb8btka3mgumxrinlas9dzo3xw 104 83997 273673 273473 2026-07-06T17:24:00Z Yhuliana QC 32200 273673 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>dae, sed aestimandae datur, nam nullae partes sunt iudicanti <ref>''iudicantis, Hal. Vulg.''</ref> in confitentes , 26. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — puta enim, quod qui convenitur, fateatur se occidisse, et paratus sit aestimationem solvere, et adversarius magni litem aestimat. 27. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — Si servus servum alienum surripuerit et occiderit , et Iulianus, et Celsus scribunt, et furti, et damni iniuriae competere actionem. § 1.—Si servus communis, id est meus et tuus, servum meum occiderit, legi Aquiliae locus est adversus te, si tua voluntate fecit; et ita Procu- lum existimasse Urseius refert. Quod si non vo- luntate tua fecit, cessare noxalem actionem, ne sit in potestate servi, ut tibi soli serviat; quod puto verum esse. § 2.—Item si servus communis, meus et tuus, sit occisus a servo Titii, Celsus scribit, alterum <ref>''alterutrum, Hal.''</ref> ex dominis agentem aut litis aestimationem con- secuturum pro parte, aut noxae dedi ei in solidum oportere, quia haec res divisionem non re- cipit. § 3.—Servi autem occidentis nomine dominus tenetur, is vero, cui bona fide servit, non tenetur. Sed an is, qui servum in fuga habet, teneatur nomine eius Aquiliae actione, quaeritur; et ait Iulianus, teneri; et <ref>''otros en Br.; et, omitela Hal.''</ref> est verissimum, cui <ref>''Fl. según antigua corrección, Br.; cum, Taur.''</ref> et Marcellus consentit. § 4.—Huius legis secundum quidem capitulum <ref>''caput, Hal. Vulg.''</ref> in desuetudinem abiit <ref>''Ilustrase este pasaje por Gayo , Instt. Comm . III . §. 215. 216.''</ref> . § 5.—Tertio autem capite ait eadem lex Aquilia: CETERARUM RERUM, PRAETER HOMINEM ET PECUDEM OCCISOS <ref>''OCCISAM, Vulg.''</ref>, SI QUIS ALTERI DAMNUM FAXIT <ref>''FASSIT, Hal.; FECERIT, Vulg.''</ref> , QUOD <ref>''QUIDVE, Hal.''</ref> USSERIT, FREGERIT, RUPERIT INIURIA, QUANTI EA RES ERIT <ref>''FUIT, Hal.''</ref> IN DIEBUS TRIGINTA PROXIMIS, TANTUM AES DOMINO DARE DAMNAS ESTO . § 6.—Si quis igitur non occiderit hominem vel pecudem, sed usserit, fregerit, ruperit, sine du- bio ex his verbis legis agendum erit. Proinde si facem servo meo obieceris et eum adusseris , teneberis mihi . § 7.—Item si arbustum meum vel villam meam incenderis , Aquiliae actionem habebo. § 8.—Si quis insulam voluerit meam exurere, et ignis etiam ad vicini insulam pervenerit, Aquilia tenebitur etiam vicino; non minus etiam inquilinis tenebitur ob res eorum exustas . § 9.—Si fornacarius <ref>''Hal.; fornicarius, Fl.; φουρνάριος δοῦλος, Bas., atendiendo acaso á otra especie que se describe en el § . 7. fr. 22. D. de damno inf. XXXIX. 2.''</ref> servus coloni ad for- nacem obdormisset, et villa fuerit exusta, Neratius scribit, ex locato conventum praestare debe- re, si negligens in eligendis ministeriis <ref>''Taur.; ministris, Fl. según reciente corrección., Br.''</ref> fuit; <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 694wpl67aih7n9fxu5h4hvdn5s04sxw 104 84001 273674 273486 2026-07-06T17:24:47Z Yhuliana QC 32200 273674 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>liam; sed iniuriarum erit agendum, aut ex edi- cto Aedilium, aut in quadruplum <ref>''ex lege XII. Tabularum, inserta la Vulg.''</ref>. § 29.—Si calicem diatretum faciendum dedisti, si quidem imperitia fregit, damni iniuria tenebitur; si vero non imperitia fregit, sed rimas habebat vitiosas, potest esse excusatus; et ideo plerumque artifices convenire solent, quum eiusmodi materiae dantur, non periculo suo se facere; quae res ex locato tollit actionem et Aquiliae . § 30.—Si , quum maritus uxori margaritas extricatas dedisset in usum <ref>''Hal. Vulg.; usu, Fl.''</ref>, eaque invito vel inscio viro perforasset, ut pertusis in linea ute- retur, teneri eam lege Aquilia, sive divertit, sive nupta est adhuc. § 31.—Si quis aedificii mei fores confregerit, vel refregerit <ref>''vel refregerit, se consideran añadidas por antiguos copistas.''</ref>, aut si ipsum aedificium diruerit <ref>''Hal.; diruit, Fl.''</ref> , lege Aquilia tenetur. § 32.—Si quis aquaeductum meum diruerit, licet caementa mea sunt, quae diruta sunt, tamen quia terra mea non sit, qua aquam duco, melius est dicere, actionem utilem dandam. § 33.—Si ex plaustro lapis ceciderit, et quid ru- perit vel fregerit, Aquiliae actione plaustrarium teneri placet, si male composuerit <ref>''Hal.; composuit, Fl.''</ref> lapides, et ideo lapsi sunt. § 34.—Si quis servum conductum <ref>''habens, inserta Hal.''</ref> ad mulum regendum commendaverit ei mulum, ille ad pollicem suum eum alligaverit de <ref>''de, omítela Hal.''</ref> loro, et mulus eruperit sic, ut et pollicem avelleret ser- vo, et se praecipitaret, Mela scribit, si pro perito imperitus locatus sit, ex conducto agendum cum domino ob mulum ruptum vel debilitatum; sed si ictu aut terrore mulus turbatus sit, tum domi- num eius, id est muli et servi, cum eo, qui turba- vit, habiturum legis Aquiliae actionem. Mihi autem videtur, et eo casu, quo ex locato actio est, competere etiam <ref>''de, omítela Hal.''</ref> Aquiliae . § 35.—Item si tectori <ref>''vietori, Hal.''</ref> locaveris lacum vino plenum curandum <ref>''Taur. según corrección; secundum, o acaso tegundum, en la escritura original, Br.''</ref> , et illem eum pertuderit , ut vinum sit effusum, Labeo scribit in factum agendum. 28. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro X. ad Sabinum''. — Qui<ref>''Hal.; pertudit, Fl.''</ref> fo- veas ursorum cervorumque capiendorum causa faciunt, si in itineribus fecerunt, eoque aliquid decidit, factumque deterius est, lege Aquilia obligati sunt; at si in aliis locis, ubi fieri solent, fecerunt, nihil tenentur. § 1.—Haec tamen actio ex causa danda est, id est, si neque denuntiatum est, neque scierit, aut <ref>''ut, Vulg.''</ref> providere potuerit; et multa huiusmodi deprehenduntur, quibus summovetur petitor, si evitare periculum potuerit <ref>''Hal. Vulg.; poterit, Fl.''</ref>; <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jswrpnprdomb5xv3hdat792zln5wai8 104 84002 273675 273492 2026-07-06T17:25:09Z Yhuliana QC 32200 273675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>29. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — quemadmodum si laqueos eo loci posuisses, quo ius ponendi non haberes, et pecus vicini in eos laqueos incidisset. § 1.—Si protectum meum, quod supra domum tuam nullo iure habebam, recidisses, posse me tecum damni iniuria agere, Proculus scribit; debuisti enim mecum, ius mihi non esse protectum habere, agere, nec esse <ref>''est, Vulg.''</ref> aequum, damnumme pati recisis a te meis tignis . Aliud est dicendum ex Rescripto Imperatoris Severi, qui ei , per cuius domum traiectus erat aquaeductus citra servitu- tem, rescripsit, iure suo posse eum intercidere; et merito, interest enim, quod hic in suo protexit, ille in alieno fecit . § 2.—Si navis tua impacta in meam scapham damnum mihi dedit, quaesitum est, quae actio mihi competeret? Et ait Proculus, si in potestate nautarum fuit, ne id accideret, et culpa eorum factum sit, lege Aquilia cum nautis agendum; quia parvi refert , navem immittendo, aut servaculum <ref>''serraculum, al márgen interior del códice Fl.; verriculum, Hal.''</ref> ad navem ducendo, an tua manu damnum dederis, quia omnibus his modis per te damno afficior. Sed si fune rupto, aut quum a nullo regeretur, navis incurrisset, cum domino agendum non esse. § 3.—Item Labeo scribit, si quum vi ventorum navis impulsa esset in funes ancorarum alterius, et nautae funes praecidissent, si nullo alio modo, nisi praecisis funibus explicare se potuit, nullam actionem dandam. Idemque Labeo et Proculus et circa retia piscatorum, in quae navis piscatorum inciderat, aestimarunt. Plane si culpa nautarum id factum esset, lege Aquilia agendum. Sed ubi damni iniuria agitur, ob retia, non piscium, qui ideo capti non sunt, fieri aestimationem, quum incertum fuerit, an caperentur. Idemque et in venatoribus, et in aucupibus probandum. § 4.—Si navis alteram contra se venientem obruisset, aut in gubernatorem, aut in ducatorem <ref>''ductorem, Hal. Vulg.''</ref> actionem competere damni iniuriae, Alfenus ait . Sed si tanta vis navi facta sit, quae temperari non potuit, nullam in dominum dan- dam actionem; sin autem culpa nautarum id factum sit, puto Aquiliae sufficere . § 5.—Si funem quis, quo religata navis erat, praeciderit, de nave, quae periit, in factum agendum. § 6.—Hac actione ex hoc legis capite de omni- bus animalibus laesis <ref>''occisisque, inserta la Vulg.''</ref>, quae pecudes non sunt, agendum est, ut puta <ref>''Fl. según corrección, Br.; puta ut, Taur.''</ref> de cane; sed et de apro, et leone, ceterisque feris et avibus <ref>''Taur.; abibus, Fl. según costumbre de escribir, Br.; apibus, otros en Hal.''</ref> idem erit dicendum . § 7.—Magistratus municipales, si damnum iniuria dederint, posse Aquilia teneri. Nam et quum <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> p1avmduypd0kizg3rji1q1qtb0n66ie 104 84003 273621 273178 2026-07-06T14:38:16Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>stri sui bene excusat, et ait Sabinum non de ea sensisse sententia, quae arbitrium finiat, sed de praeparatione causae, utputa si iussit litigatores Kalendis adesse, mox Idibus iubeat; nam mutare eum diem posse; ceterum si condemnavit vel absolvit, dum arbiter esse desierit, mutare se sententiam non posse. 20. [22.] GAIUS ''libro V.'' ad *Edictum provinciale*.— Quia arbiter, etsi erraverit in sententia dicenda, corrigere eam non potest. 21. [23.] ULPIANUS ''libro XIII. ad Edictum.''— Quid tamen, si de pluribus controversiis sumtus est nihil sibi communibus, et de una sententiam dixit, de aliis nondum; numquid desiit esse arbiter? Videamus igitur, an in prima controversia possit mutare sententiam, de qua iam dixerat. Et multum interest, de omnibus simul ut dicat sententiam, compromissum est, an non; nam si <ref>ut, inserta Hal</ref> de omnibus, poterit mutare, nondum enim dixit sententiam; quod si ut <ref>Hal.; et, Fl.</ref> separatim quasi plura sunt compromissa, et ideo, quantum ad illam controversiam pertinet, arbiter esse desierat. § 1. Si arbiter ita pronuntiasset, nihil videri Titium debere Seio, tametsi Seium non vetuisset petere, tamen si quid petiisset, videri contra sententiam arbitri fecisse; et id Ofilius et Trebatius responderunt. § 2. Solutioni diem posse arbitrum statuere puto; et ita et Trebatius videtur sentire. § 3. Pomponius ait, inutiliter arbitrum incertam sententiam dicere, utputa: «quantum ei debes, redde; divisioni vestrae stari placet; pro ea parte, quam creditoribus tuis solvisti, accipe». § 4. Item si arbiter poenam ex compromisso peti vetuerit, in libro trigesimo tertio apud Pomponium scriptum habeo, non valere; et habet rationem, quia non de poena compromissum est. § 5. [24.] <ref>Las ediciones vulgares comienzan en este párrafo otra ley.</ref> Papinianus libro tertio Quaestionum ait, si, quum dies compromissi finiretur, prolato die litigatores denuo in eum compromiserint, nec secundi compromissi arbitrium receperit, non esse cogendum recipere, si ipse in mora non fuit, quo minus partibus suis fungeretur; quod si per eum factum est, aequissimum esse cogi eum a Praetore sequens recipere. Quae quaestio ita procedit, si nihil in priore compromisso de die proferendo caveatur; ceterum si caveatur et ipse protulit, mansit arbiter. § 6. Plenum compromissum appellatur, quod de rebus controversiisve <ref>omnibus, inserta Hal.</ref> compositum est, nam ad omnes controversias pertinet; sed si forte de una re sit disputatio, licet pleno compromisso <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mknn7cme8u5xvlhpi44qvn5rl64fj1i 104 84004 273676 273495 2026-07-06T17:25:29Z Yhuliana QC 32200 273676 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>pecudes aliquis pignori cepisset, et fame eas ne- cavisset, dum non patitur te iis cibaria afferre, in factum actio danda est. Item si, dum putat se ex lege capere pignus, non ex lege ceperit, et res tritas corruptasque reddat, dicitur, legem Aquiliam locum habere; quod dicendum est, et si ex lege pignus cepit. Si quid tamen Magistratus adversus resistentem violentius fecerit, non te- nebitur Aquilia; nam et quum pignori servum cepisset, et <ref>''Br.; (et), Taur.''</ref>ille se suspenderit, nulla datur actio. § 8.—Haec verba: «quanti in triginta diebus proximis fuit» , etsi non habent: «plurimi » , sic tamen esse accipienda constat . 30. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro XXII. ad Edictum''. — Qui occidit adulterum deprehensum servum alienum, hac lege non tenebitur . § 1.—Pignori datus servus si occisus sit, debitori actio competit. Sed an et creditori danda sit utilis, quia potest interesse eius , quod debitor solvendo non sit, aut quod litem tempore amisit, quaeritur. Sed hic iniquum est, et domino, et creditori eum teneri, nisi si quis putaverit, nullam in ea re debitorem iniuriam passurum, quum pro- justo, que uno quede obligado al dueñoy al acreesit ei ad debiti quantitatem, et, quod sit amplius, consecuturus sit ab eo, vel ab initio in id, quod amplius sit, quam in debito, debitori dandam actionem. Et ideo in his casibus, in quibus creditori danda est actio propter inopiam debitoris, vel quod litem amisit, creditor quidem usque ad modum debiti habebit Aquiliae actionem, ut prosit hoc debitori , ipsi autem debitori in id, quod debitum excedit, competit Aquiliae actio . § 2.—Si quis alienum vinum vel frumentum consumserit, non videtur damnum iniuria dare; ideoque utilis danda est actio .4 § 3.—In hac quoque <ref>''quoque, omítela Hal.''</ref> actione, quae ex hoc capitulo oritur, dolus et culpa punitur. Ideoque si quis in stipulam suam vel spinam comburendae eius causa ignem immiserit, et ulterius evagatus et progressus ignis alienam segetem vel vineam laeserit, requiramus, num imperitia eius , aut negligentia id accidit; nam si die ventoso id fecit, culpae reus est; nam et qui occasionem praestat, damnum fecisse videtur. In eodem cri- mine est et qui non observavit, ne ignis longius procederet. At si omnia, quae oportuit, observa- vit, vel subita vis venti longius ignem produxit, caret culpa. § 4.—Si vulneratus fuerit servus non mortife- re, negligentia autem perierit, de vulnerato actio erit, non de occiso . 31. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro X. ad Sabinum''. — Si putator, ex arbore ramum quum deiiceret, vel machinarius hominem praetereuntem occidit , ita tenetur, <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 0o7w37qxsfn2qr5vnmmifzmty94psw6 104 84005 273677 273498 2026-07-06T17:25:54Z Yhuliana QC 32200 273677 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>si is in publicum decidat, nec ille proclamavit, ut casus eius evitari possit. Sed Mucius etiam dixit, si in privato idem accidisset, posse de culpa agi ; culpam autem esse, quod, quum a diligente provideri potuerit <ref>''Según nuestra conjetura; poterit, Fl.''</ref>, non esset provisum, aut tum denuntiatum esset, quum periculum evitari non posset <ref>''Hal.; possit, Fl.''</ref>. Secundum quam rationem non multum refert, per publicum, an per privatum iter fieret, quum plerumque per privata loca vulgo iter fiat. Quodsi nullum iter erit, dolum duntaxat praestare debet, ne immittat in eum, quem viderit transeuntem; nam culpa ab eo exigenda non est, quum divinare non potuerit, an per eum locum aliquis transiturus sit . 32. <span style="font-variant: small-caps;">Gaius</span> ''libro VII. ad Edictum provinciale''. — Illud quaesitum est, an quod Proconsul in furto observat, quod a familia factum sit, id est, ut non in singulos detur poenae persecutio , sed sufficeret id praestari, quod praestandum foret, si id furtum unus liber fecisset, debeat et in actione damni iniuriae observari. Sed magis visum est, idem esse observandum, et merito; quum enim circa furti actionem haec ratio sit, ne ex uno delicto tota familia dominus careat, eaque ratio similiter et in actionem damni iniuriae in- terveniat, sequitur, ut idem debeat aestimari; praesertim quum interdum levior sit haec causa delicti, veluti si culpa, et non dolo damnum daretur. § 1.—Si idem eundem servum vulneraverit , postea deinde etiam occiderit, tenebitur et de vul- nerato, et de occiso; duo enim sunt delicta. Ali- ter atque si quis uno impetu pluribus vulneribus aliquem occiderit; tunc enim una erit actio de occiso . 33. <span style="font-variant: small-caps;">Paulus</span> ''libro II.'' <ref>''III., Hal.''</ref> ''ad Plautium''. — Si servum meum occidisti, non affectiones aestiman- das esse puto, veluti si filium tuum naturalem quis occiderit, quem tu magno emtum velles , sed quanti omnibus valeret. Sextus quoque Pedius ait, pretia rerum non ex affectione, nec utilitate singulorum, sed communiter fungi. Itaque eum, qui filium naturalem possidet, non eo locupletiorem esse, quod eum plurimo, si alius possideret, redemturus fuit; nec illum, qui filium alienum possideat, tantum habere, quanti eum patri ven- dere posset; in lege enim Aquilia damnum <ref>''damnum, omítela Hal.''</ref> consequimur, et amisisse dicimur <ref>''Vulg.; dicemur, Fl.''</ref>, quod aut consequi potuimus, aut erogare cogimur . § 1.—In damnis, quae lege Aquilia non tenen- tur, in factum datur actio. 34. <span style="font-variant: small-caps;">Marcellus</span> <ref>''Μάρκιαν., Βas.''</ref> ''libro XXI. Digestorum''. — Titio et Seio Stichum legavit, deliberante <ref>''Hal. Vulg.; liberante, Fl.; librante, conjetura Br.''</ref> Seio quum Titius vindicasset legatum, Stichus occisus est, deinde Seius repudiavit legatum; per inde Titius agere possit, ac si soli legatus esset, <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> edb7ztmeqko8tx3vjte2sh23kvt6g2c 104 84007 273678 273508 2026-07-06T17:26:41Z Yhuliana QC 32200 273678 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>35. <span style="font-variant: small-caps;">Ulpianus</span> ''libro XVIII. ad Edictum''. — quia retro accrevisse dominium ei videretur <ref>''Taur.; videtur, Fl. según corrección, Br.''</ref> ; 36. <span style="font-variant: small-caps;">Marcellus</span> ''libro XXI. Digestorum'' <ref>''ad edictum, Hal.''</ref>. — nam sicut repudiante legatario legatum heredis est actio , perinde ac si legatus <ref>''legatum, Hal. Vulg.''</ref> non esset, ita huius actio est, ac si soli legatus esset. § 1.—Si dominus servum, quem Titius mortifere vulneraverat, liberum et heredem esse ius- serit, eique postea Maevius (extiterit heres, non habebit Maevius) cum Titio legis Aquiliae actio- nem; scilicet secundum Sabini opinionem, qui putabat, ad heredem actionem non transmitti, quae defuncto competere non potuit. Nam sane absurdum accidet, ut heres pretium quasi occisi consequatur eius, cuius heres extitit. Quodsi ex parte eum dominus heredem cum libertate esse iusserit, coheres eius mortuo eo aget lege Aquilia. 37. <span style="font-variant: small-caps;">Iavolenus</span> ''libro XIV. ex Cassio''. — Liber homo si iussu alterius manu iniuriam <ref>''alterius, damnum iniuria dedit, Hal. Vulg. gir la errata é insertar pasceretur.''—N. del T.</ref> dedit, actio legis Aquiliae cum eo est, qui iussit, si modo ius imperandi habuit; quod si non habuit, cum eo agendum est, qui fecit . § 1.—Si quadrupes, cuius nomine <ref>''contestata, inserta Hal.''</ref> actio esset cum domino, quod pauperiem fecisset, ab alio occisa est, et cum eo lege Aquilia agitur, aestimatio non ad corpus quadrupedis , sed ad causam eius, in quo de pauperie actio est, referri debet; et tanti damnandus est is, qui occidit, iudicio le- gis Aquiliae, quanti actoris interest noxae po- tius deditione defungi, quam litis aestimatione. 38. <span style="font-variant: small-caps;">Idem</span> ''libro IX. Epistolarum'' <ref>''VIII. ἐπιστολῶν, Hal.''</ref>. — Si eo tempore, quo tibi meus servus, quem bona fide emisti, serviebat, ipse a servo tou vulneratus est, placuit, omnimodo me tecum recte lege Aquilia experiri . 39. <span style="font-variant: small-caps;">Pomponius</span> ''libro XVII.'' <ref>''XIV., Hal.''</ref> ''ad Quintum Mucium''. — Quintus Mucius scribit: equa, quum in alieno pasceretur <ref>''En el texto se lee nasceretur, sin duda por error padecido al recomponerse la página, por defecto de la estereotipia, eso, atendiendo á otras ediciones , no hemos vacilado en corre''</ref>, in cogendo, quod praegnans erat, eiecit; quaerebatur, dominus eius possetne cum eo, qui coëgisset <ref>''egisset, Hal.''</ref>, lege Aquilia agere, quia equam in <ref>''in, omítela Hal.''</ref> eiiciendo <ref>''Vulg.; iciendo, Fl.''</ref> ruperat? Si per- Aquilia contra aquel que la hubiese hostigado, cussisset, aut consulto vehementius egisset, visum est agere posse . § 1.—'''[40.]''' <ref>''Según ediciones vulgares .''</ref> Pomponius: quamvis alienum pecus in agro suo quis deprehendisset <ref>''Taur.; deprehendit, Fl. según antigua corrección.''</ref> , sic illud expellere debet, quomodo si suum deprehendisset, quoniam, si quid ex ea re damnum cepit, habet proprias actiones. Itaque qui pecus alie- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> kjy0mfsa3owb7zaq54h4s2a5tzx1eqt 104 84008 273679 273461 2026-07-06T17:28:07Z Yhuliana QC 32200 273679 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>num in <ref>''Hal. Vulg.; et, (en lugar de in), Fl.''</ref> agro suo deprehenderit, non iure id includit, nec agere illud aliter debet, quam, ut supra diximus, quasi suum; sed vel abigere debet sine damno, vel admonere dominum, ut suum recipiat. '''40. [41.]''' <small>PAULUS</small> ''libro III . ad Edictum''.— In <ref>''An, conjetura Concio.''</ref> lege Aquilia, si deletum chirographum mihi esse dicam, in quo sub conditione mihi pe- cunia debita fuerit, et interim testibus quoque id probare possim, qui testes possunt non esse eo tempore, quo conditio extitit, et si summatim re exposita ad suspicionem iudicem adducam, de- beam vincere . Sed tunc condemnationis exactio competit, quum debiti conditio extiterit; quod si defecerit, condemnatio nullas vires habebit . '''41. [42.]''' <small>ULPIANUS</small> ''libro XLI. ad Sabinum.—'' quis testamentum deleverit, an damni iniuriae actio competat , videamus . Et Marcellus libro quinto Digestorum dubitans negat competere ; quemadmodum enim inquit, aestimatio inibitur <ref>''Taur.; inhibetur, Fl. según reciente corrección, Br.''</ref>? Ego apud eum notavi, in testatore quidem hoc esse verum, quia quod interest eius, aestimari non potest; veruntamen in herede vel legatariis diversum, quibus testamenta paene chirographa sunt. Ibidem Marcellus scribit, chirographo deleto competere legis Aquiliae actionem. Sed et si quis tabulas testamenti apud se depositas deleverit, vel pluribus praesentibus legerit, utilius est in factum et iniuriarum agi, si iniuriae faciendae causa secreta iudiciorum publica- verit <ref>''Hal.; publicavit, Fl.''</ref> . § 1.—Interdum evenire Pomponius eleganter ait, ut quis tabulas delendo furti non teneatur, sed tantum damni iniuriae, utputa si non animo furti faciendi, sed tantum damni dandi delevit; nam furti non tenebitur, cum facto enim etiam animum furis furtum exigit . '''42. [43.]''' <small>IULIANUS</small> ''libro XLVIII.'' <ref>''LXXXVI ., Hal.''</ref> ''Digestorum.—'' Qui tabulas testamenti depositas , aut alicuius rei instrumentum ita delevit, ut legi non possit, depositi actione, et ad exhibendum tenetur, quia corruptam rem restituerit, aut exhibuerit. Legis quoque Aquiliae actio ex eadem causa competit, corrupisse enim tabulas recte dicitur, et qui eas interleverit. '''43. [44.]''' <small>POMPONIUS</small> ''libro XIX. ad Sabinum.—'' Ob id, quod antequam hereditatem adires, damnum admissum in res hereditarias est, legis Aquiliae actionem habes, quod post mortem eius, cui heres sis, acciderit; dominum enim lex Aquilia appellat non utique eum, qui tunc fuerit, quum damnum daretur; nam isto modo ne ab eo quidem, cui heres quis erit, transire ad eum ea actio poterit, neque ob id, quod tum commissum <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nqxsobbl4nmbcl0ycp9a0cnhlb2d3qh 104 84009 273680 273459 2026-07-06T17:29:13Z Yhuliana QC 32200 273680 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>fuerit, quum in hostium potestate esses , agere postliminio reversus poteris; et hoc aliter constitui sine magna captione postumorum liberorum, qui parentibus heredes erunt, non poterit. Eadem dicemus et de arboribus eodem tempore fur . tim caesis . Puto eadem dici posse etiam de hac actione, Quod vi aut clam, si modo quis aut prohibitus fecerit, aut apparuerit, eum intelligere debuisse, ab iis, ad quos ea hereditas pertineret, si resciissent, prohibitum iri . '''44. [45.]''' <small>ULPIANUS</small> ''libro XLII.'' <ref>''XLI., Hal.''</ref> ''ad Sabinum.—'' In lege Aquilia et levissima culpa venit. § 1.—Quoties sciente domino servus vulnerat, vel occidit , Aquilia dominum teneri dubium non est; '''45. [46.]''' <small>PAULUS</small> ''libro X. ad Sabinum.—'' scientiam hic pro patientia accipimus, ut qui prohibere potuit , teneatur, si non fecerit . § 1.—Lege Aquilia agi potest et sanato vulnerato servo . § 2.—Si meum servum, quum liberum putares, occideris , lege Aquilia teneberis . § 3.—Quum stramenta ardentia transilirent duo, concurrerunt, amboque ceciderunt, et alter flamma consumtus est; nihil eo nomine potest agi, si non intelligitur, uter ab utro eversus sit. § 4.—Qui , quum aliter tueri se non possent <ref>''Fl. según corrección, Br.; possunt, Taur.''</ref>, damni culpam <ref>''damnum culpa, Hal.''</ref> dederint, innoxii sunt; vim enim vi defendere omnes leges omniaque iura permittunt. Sed si defendendi mei causa lapidem in adversarium misero, sed non eum, sed prae- tereuntem percussero, tenebor lege Aquilia; illum enim solum, qui vim infert, ferire conceditur, et hoc, si tuendi duntaxat, non etiam ulciscendi causa factum sit . § 5.—Qui idoneum parietem sustulit, damni iniuria domino eius tenetur . '''46. [47.]''' <small>ULPIANUS</small> ''libro L.'' <ref>''XLI ., Hal.''</ref> ''ad Sabinum.—'' Si vulnerato servo lege Aquilia actum sit, postea mortuo ex eo vulnere agi lege Aquilia nihilo minus potest. '''47. [48.]''' <small>IULIANUS</small> ''libro LXXXVI. Digestorum.—'' Sed si priore iudicio aestimatione facta, postea mortuo servo de occiso agere dominus instituerit, exceptione doli mali opposita compelle- tur; ut ex utroque iudicio nihil amplius consequatur, quam consequi deberet, si initio de occi- so homine egisset . '''48. [49.]''' <small>PAULUS</small> ''libro XXXIX. ad Edictum.—'' Si servus ante aditam hereditatem damnum in <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 4dooad3vvmd441ta16eweqnkpd1s0g3 104 84010 273681 273457 2026-07-06T17:29:55Z Yhuliana QC 32200 273681 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>re hereditaria dederit, et liber factus in ea re da- mnum det, utraque actione tenebitur, quia alte- rius et alterius facti hae res sunt. '''49. [50.]''' <small>ULPIANUS</small> ''libro IX. Disputationum.—'' Si quis fumo facto apes alienas fugaverit, vel etiam necaverit, magis causam mortis praestitisse videtur , quam occidisse; et ideo in factum actione tenebitur . § 1.—Quod dicitur damnum iniuria datum Aquilia persequi , sic erit accipiendum, ut videatur damnum iniuria datum, quod cum damno iniuriam attulerit, nisi magna vi cogente fuerit factum, ut Celsus scribit circa eum, qui incendii arcendi gratia vicinas aedes intercidit; nam hic scribit cessare legis Aquiliae actionem , iusto enim metu ductus, ne ad se ignis perveniret, vicinas aedes intercidit, et sive pervenit ignis, sive ante extinctus est, existimat, legis Aquiliae actionem cessare . '''50. [51.]''' <small>IDEM</small> ''libro VI. Opinionum.—'' Qui do- mum alienam invito domino demoliit, et eo loco balneas exstruxit praeter naturale ius, quod superficies ad dominum soli pertinet, etiam damni dati nomine actioni subiicitur. '''51. [52.]''' <small>IULIANUS</small> ''libro LXXXVI. Digestorum.—'' Ita vulneratus est servus, ut eo ictu cer- tum esset moriturum, medio deinde tempore he- res institutus est, et postea ab alio ictus decessit; quaero, an cum utroque de occiso lege Aquilia agi possit? Respondit <ref>''Respondi, Hal.''</ref> , occidisse dicitur vulgo quidem, qui mortis causam quolibet modo praebuit, sed lege Aquilia is demum teneri visus est, qui adhibita vi et quasi manu causam mortis praebuisset , tracta videlicet interpretatione v cis a caedendo et a caede. Rursus Aquilia lege teneri existimati sunt non solum, qui ita vulnerassent, ut confestim vita privarent, sed etiam hi, quorum ex vulnere certum esset aliquem vita excessurum . Igitur si quis servo mortiferum vulnus inflixerit, eundemque alius ex intervallo ita percusserit, ut maturius interficeretur, quam ex priore vulnere moriturus fuerat, statuendum est, utrumque eorum lege Aquilia teneri . § 1.—Idque est consequens auctoritati vete- rum, qui, quum a pluribus idem servus ita vulneratus esset, ut non appareret, cuius ictu periisset, omnes lege Aquilia teneri iudicaverunt . § 2.—Aestimatio autem peremti non eadem in utriusque persona fiet ; nam qui prior vulneravit, tantum praestabit, quanto in anno proximo homo plurimi fuerit, repetitis ex die vulneris tercen <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div> '''Томо 1-75'''<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lhcw41xihcr7p80u5kpqujwa39w5muq 104 84011 273682 273455 2026-07-06T17:30:25Z Yhuliana QC 32200 273682 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>tum <ref>''Según conjetura Br.; trecentum, Fl.; trecentis, Hal.''</ref> sexaginta quinque diebus, posterior in id tenebitur, quanti homo plurimi venire poterit in anno proximo, quo vita excessit ; in quo pretium quoque hereditatis erit. Eiusdem ergo servi occisi nomine alius maiorem, alius minorem aestimationem praestabit; nec mirum, quum uterque eorum ex diversa causa et diversis temporibus occidisse hominem intelligitur. Quodsi quis absur- de a nobis haec constitui putaverit, cogitet, longe absurdius constitui , neutrum lege Aquilia te- neri, aut alterum potius, quum neque impunita maleficia esse oporteat, nec facile constitui possit, uter potius lege teneatur. Multa autem iure civili contra <ref>''strictam, inserta la Vulg.''</ref> rationem disputandi pro utilitate communi recepta esse , innumerabilibus rebus probari potest; unum interim posuisse <ref>''Taur.;proposuisse, Fl. según reciente corrección.''</ref> contentus ero. Quum plures trabem alienam furandi causa sustulerint, quam singuli ferre non possent, furti actione omnes teneri existimantur, quamvis subtili ratione dici possit, neminem eorum teneri, quia neminem verum sit eam sustulisse . '''52. [53.]''' <small>ALFENUS</small> ''libro II. Digestorum.—'' Si ex plagis servus mortuus esset, neque id medici inscientia, aut domini negligentia accidisset, recte de iniuria occiso eo agitur. § 1.—Tabernarius in semita noctu supra lapidem lucernam posuerat, quidam praeteriens eam sustulerat, tabernarius eum consecutus lucernam reposcebat, et fugientem retinebat; ille flagello, quod in manu habebat, in quo dolon <ref>''Según Hal., dolo; Taur., dolor.''</ref> inerat, verberare tabernarium coeperat, ut se mitteret; ex eo maiore rixa facta tabernarius ei, qui lucer- nam sustulerat , oculum effoderat ; consulebat, num damnum iniuria non <ref>''non, omitela Hal.''</ref> videretur <ref>''Hal. Vulg.; videtur, Fl.''</ref> dedisse, quoniam prior flagello percussus esset? Respondi, nisi data opera effodisset oculum, non videri damnum iniuria fecisse, culpam enim penes eum, qui prior flagello percussit, residere ; sed si ab eo non prior vapulasset, sed quum ei lucernam eripere vellet , rixatus esset, tabernarii culpa factum videri . § 2.—In clivo Capitolino duo plaustra onusta mulae ducebant; prioris plaustri muliones con- versum plaustrum rotis <ref>''Así lo conjeturamos atendiendo al códice Fl.: plo-<br />strumorisublevabant, que Br. ó separó de este modo: plostrum<br />oris<br />sublevabant, ó leyó con Taur, de esta manera: plostrum<br />sublevabant.''</ref> sublevabant, quo fa- cile mulae ducerent; interim superius plaustrum cejado, cessim ire coepit, et quum muliones, qui inter duo plaustra fuerunt, e medio exiissent, poste rius plaustrum a priore percussum retro redierat, et puerum cuiusdam obtriverat; dominus pueri consulebat, cum quo se agere oporteret? Respondi, in causa ius esse positum, nam si muliones , qui superius plaustrum sustinuissent, sua sponte se subduxissent, et ideo factum esset, ut mulae plaustrum retinere non possent <ref>''Hal.; possint , Fl.''</ref>, atque onere ipso retraherentur, cum domino mularum nullam <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> c2gg8sckyo89m6fnbi0tqhbg7hz59ab 104 84012 273627 273453 2026-07-06T14:52:24Z Yhuliana QC 32200 273627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Yhuliana QC" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>esse actionem; cum hominibus, quiconversum plaustrum sustinuissent, lege Aquilia agi posse; nam nihilo minus eum damnum dare, qui, quod sustineret, mitteret sua voluntate, ut id aliquem feriret, veluti si quis asellum, quum agitasset, non retinuisset, aeque si quis ex manu telum aut aliud quid immisisset, damnum iniuria daret. Sed si mulae, quia aliquid reformidassent, et muliones timore permoti, ne opprimerentur, plaustrum reliquissent, cum hominibus actionem nullam esse, cum domino mularum esse . Quodsi neque mu- lae, neque homines in caussa essent, sed mulae retinere onus nequissent, aut, quum conniterentur <ref>''Taur.; continerentur, Fl. según antigua corrección.''</ref> , lapsae concidissent et ideo plaustrum cessim rediisset, atque hi, quo <ref>''quod, Hal.''</ref> conversum fuisset, onus sustinere nequissent, neque cum domino mularum, neque cum hominibus esse actionem . Illud quidem certe, quoquo modo res se haberet, cum domino posteriorum mularum agi non posse, quoniam non ua sponte, sed per- cussae retro rediissent. § 3.—Quidam boves vendidit ea lege, uti daret experiundos , postea dedit experiundos ; emtoris servus in experiundo percussus ab altero bove cornu est; quaerebatur, num venditor emtori damnum praestare deberet? Respondi, si emtor boves emtos haberet, non debere praestare <ref>''praestari , Hal.''</ref>, sed si non haberet emtos, tum, si culpa hominis factum esset, ut a bove feriretur, non debere praestari; si vitio bovis , debere . § 4.—Quum pila complures luderent, quidam ex his servulum, quum pilam percipere conare- tur, impulit, servus cecidit, et crus fregit; quaerebatur, an dominus servuli lege Aquilia cum eo, cuius impulsu ceciderat, agere potest? Respondi, non posse, quum casu magis, quam culpa videre- tur factum . '''53. [54.]''' NERATIUS ''libro I. Membranarum.—'' Boves alienos in angustum locum coëgisti , eoque effectum est, ut deiicerentur <ref>''eiic erent, Hal.''</ref> ; datur in te ad exemplum legis Aquiliae in factum actio. '''54. [55.]''' PAPINIANUS ''libro XXXVII. Quaestionum.—'' Legis Aquiliae debitori competit actio, quum reus stipulandi ante moram promissum animal vulneravit. Idem est, et si occiderit animal . Quodsi post moram promissoris , qui stipulatus fuerat, occidit, debitor quidem liberatur, le- ge autem Aquilia hoc casu non recte experietur; nam creditor ipse sibi potius, quam alii iniuriam fecisse videtur. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nbk138itn1jyb2b6cd9m0tmb8f954iu 104 84032 273620 273237 2026-07-06T14:38:09Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 4. Sed si ita sit ''compromissum'', arbitratu Titii, aut Seii fieri, Pomponius scribit, et nos putamus ''compromissum'' valere; sed is erit cogendus sententiam dicere, in quem litigatores consenserint. § 5. Si in duos fuerit sic ''compromissum'', ut, si dissentirent, tertium assumant, puto tale ''compromissum'' non valere; nam in assumendo possunt dissentire. Sed si ita sit, ut iis tertius assumeretur Sempronius, valet ''compromissum'', quoniam in assumendo dissentire non possunt. § 6. Principaliter tamen quaeramus, si in duos arbitros sit ''compromissum'', an cogere eos Praetor debeat<ref>''compromissum, non debet cogere eos Praetor sententiam'' (omitiendo ''quaeramus''), Hal.</ref> sententiam dicere, quia res fere sine exitu futura est propter naturalem hominum ad dissentiendum facilitatem. In impari enim numero idcirco ''compromissum'' admittitur, non quoniam consentire omnes facile est, sed quia, etsi dissentiant, invenitur pars maior, cuius arbitrio stabitur. Sed usitatum est etiam in duos compromitti, et debet Praetor cogere arbitros, si non consentiant, tertiam certam eligere personam, cuius auctoritati pareatur. § 7. Celsus ''libro secundo Digestorum'' scribit, si in tres fuerit ''compromissum'', sufficere quidem duorum consensum, si praesens fuerit et tertius<ref>''tertio'', Hal.</ref>; alioquin absente eo, licet duo consentiant, arbitrium non valere, quia in plures fuit ''compromissum'', et potuit praesentia eius trahere eos in eius sententiam. 18. [19.] POMPONIUS ''libro XVII Epistolarum et Variarum lectionum''<ref>''et Variarum lectionum'', omítelas Hal.</ref>.—Sicuti<ref>''Sic et'', Hal.</ref> tribus iudicibus datis quod duo ex consensu absente tertio iudicaverunt, nihil valet, quia id demum, quod maior pars omnium iudicavit, ratum est, quum et omnes iudicasse palam est. 19. [20.] PAULUS ''libro XIII ad Edictum''.—Qualem autem sententiam dicat arbiter, ad Praetorem non pertinere Labeo ait, dummodo dicat, quod ipsi videtur. Et ideo si sic fuit in arbitrum ''compromissum'', ut certam sententiam dicat, nullum esse arbitrium, nec cogendum sententiam dicere Iulianus scribit ''libro quarto Digestorum''. § 1. [21.]<ref>Las ediciones vulgares comienzan aquí, en este párrafo, un nuevo fragmento con la siguiente inscripción: ''Iulianus libro IV Digestorum''.</ref>—Dicere autem sententiam existimamus eum, qui ea mente quid pronuntiat, ut secundum id discedere eos a tota controversia velit. Sed si de pluribus rebus sit arbitrium receptum, nisi omnes controversias finierit, non videtur dicta sententia, sed adhuc erit a Praetore cogendus. § 2. Unde videndum erit, an mutare sententiam possit? Et alias quidem est agitatum, si arbiter iussit dari, mox vetuit, utrum eo, quod iussit, an eo, quod vetuit, stari debeat? Et Sabinus quidem putavit, posse. Cassius sententiam magi- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qtxo5d7hbkbnzcyl6m5mg4l6fqo0v53 104 84033 273618 273259 2026-07-06T14:38:02Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 4. Proinde si forte urgeatur a Praetore ad sententiam, aequissimum erit, si iuret sibi de causa nondum liquere, spatium ei ad pronuntiandum dari. 14. POMPONIUS ''libro XI ad Quintum Mucium''.—Sed si ''compromissum'' sine die confectum est, necesse est arbitro omnimodo dies<ref>''diem'', Hal.</ref> statuere, partibus scilicet consentientibus, et ita causa disceptari; quod si hoc praetermiserit, omni tempore cogendus est sententiam dicere. 15. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Licet autem Praetor destricte edicat, sententiam se arbitrum dicere coacturum, attamen interdum rationem eius habere debet, et excusationem recipere causa cognita, utputa si fuerit infamatus a litigatoribus, aut si inimicitiae capitales inter eum et litigatores aut alterum ex litigatoribus intercesserint, aut si aetas aut valetudo, quae postea contigit, id ei munus remittat, aut occupatio negotiorum propriorum, vel profectio urgens aut munus aliquod Reipublicae; et ita<ref>''IT'', Taur.</ref> Labeo; 16. PAULUS ''libro XIII ad Edictum''.—Et si qua alia incommoditas ei post arbitrium susceptum incidat. Sed in causa valetudinis similibusve causa cognita differre cogitur. § 1. [17.]<ref>Las ediciones vulgares comienzan aquí otro fragmento.</ref> Arbiter iudicii sui nomine, quod publicum aut privatum habet, excusatus esse debet a ''compromisso'', utique si dies compromissi proferri non potest; quod si potest, quare non cogat eum, quum potest, proferre? Quod sine ulla districtione<ref>Taur., según otros códices; Fl. ''distinctione'', Br.</ref> ipsius interdum futurum est. Si tamen uterque velit eum sententiam dicere, an, quamvis cautum non sit de die proferenda, non alias impetret, quia iudicium habeat, ne cogatur, quam si consentiat denuo in se compromitti? Haec scilicet, si dies exitura est. 17. [18.] ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Item si unus ex litigatoribus bonis suis cedat, Iulianus ''libro quarto Digestorum'' scribit, non esse cogendum arbitrum sententiam dicere, quum neque agere, neque conveniri possit. § 1. Si multo post revertantur ad arbitrium<ref>''arbitrum'', al margen interior del códice Fl.</ref> litigatores, non esse cogendum sententiam dicere, Labeo scribit. § 2. Item si plures sunt, qui arbitrium receperunt, nemo unus cogendus erit sententiam dicere, sed aut omnes, aut nullus. § 3. Inde Pomponius ''libro trigesimo tertio''<ref>''ad Edictum'', inserta Hal.</ref> quaerit, si ita sit ''compromissum'', ut, quod Titio disceptatori placet, id Seius pronuntiet, quis sit cogendus? Et puto tale arbitrium non valere, in quo libera facultas arbitri sententiae non est futura. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> mmfz22q6h4nzwbn8nt07sxog0zdkxsn 104 84036 273617 273267 2026-07-06T14:37:48Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>poena numaria, sed si et alia res vice poenae, si quis arbitri sententia<ref>''sententiae'', enmiendan aquí y en todos los demás pasajes Hal. y la Vulgata, á pesar de que la construcción de ablativo con la voz ''stare'' parezca muy usada por Ulpiano. — Véase el fragmento 27 de este título.</ref> non steterit, promissa sit; et ita Pomponius scribit. Quid ergo, si res apud arbitrum depositae sunt eo pacto, ut ei daret, qui vicerit, vel ut eam rem daret, si non pareatur sententiae, an cogendus sit sententiam dicere? Et puto cogendum, tantundem, et si quantitas certa ad hoc apud eum deponatur. Proinde et si alter rem, alter pecuniam stipulanti promiserit, plenum compromissum est, et cogetur sententiam dicere. § 3. Interdum, ut Pomponius scribit, recte nudo pacto fiet compromissum; utputa si ambo debitores fuerunt, et pacti sunt, ne petat, quod sibi debetur, qui sententiae arbitri non paruit. § 4. Item Iulianus scribit, non cogendum arbitrum sententiam dicere, si alter promiserit, alter non. § 5. Idem dicit et si sub conditione fuerit poena compromissa, veluti: si navis ex Asia venerit, tot millia; non enim prius arbitrum cogendum sententiam dicere, quam conditio extiterit, ne sit inefficax deficiente conditione; et ita Pomponius ''libro trigesimo tertio ad Edictum'' scribit. 12. PAULUS ''libro XIII ad Edictum''.—Quo casu ad Praetorem pertinebit in eo forsitan solo, ut, si possit dies compromissi proferri, proferatur. 13. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Pomponius ait, etsi alteri accepto lata sit poena compromissi, non debere eum compelli sententiam dicere. § 1. Idem Pomponius scribit: si de meis solis controversiis sit compromissum, et de te poenam sim stipulatus, videndum, ne non sit compromissum; sed cui rei moveatur, non video. Nam si ideo, quia de unius controversiis solum compromissum est, nulla ratio est, licet enim et de una re compromittere; si vero ideo, quia ex altera duntaxat parte stipulatio intervenit, est ratio. Quamquam si petitor quis stipulatus<ref>''Tanquam si petitor sit, qui stipulatus'', Hal.</ref> est, possit dici, plenum esse compromissum, quia is, qui convenitur, tutus est veluti pacti exceptione; is, qui convenit, si arbitro non pareatur, habet stipulationem. Sed id verum esse non puto; neque enim sufficit exceptionem habere, ut arbiter sententiam dicere cogatur. § 2. Recepisse autem arbitrium videtur, ut Pedius ''libro nono'' dicit, qui iudicis partes suscepit, finemque se sua sententia controversiis impositurum pollicetur. Quod si, inquit, hactenus intervenit, ut experiretur, an consilio suo vel auctoritate discuti litem paterentur, non videtur arbitrium recepisse. § 3. Arbiter ex compromisso his diebus non cogitur sententiam dicere, quibus iudex non co- <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tu4q5v7obq9avmm0dzrze0y25jb0yzt 104 84038 273616 273270 2026-07-06T14:37:41Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>5. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Sed et filiusfamilias compelletur. 6. GAIUS ''libro V ad Edictum provinciale''<ref>''libro V ad Edictum provinciale'', omítelas Hal.</ref>.—Quinetiam de re patris dicitur filiumfamilias arbitrum esse; nam et iudicem eum esse posse plerisque placet. 7. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Pedius ''libro nono'' et Pomponius ''libro trigesimo tertio''<ref>''tertio'', omítela la Vulg.</ref> scribunt, parvi referre, ingenuus quis, an libertinus sit, integrae famae quis sit arbiter, an ignominiosus. In servum Labeo compromitti non posse ''libro undecimo'' scribit; et est verum. § 1. Unde Iulianus ait, si in Titium et servum compromissum sit, nec Titium cogendum sententiam dicere, quia cum alio receperit, quamvis servi, inquit, arbitrium nullum sit. Quid tamen, si dixerit sententiam Titius? Poena non committitur, quia non, ut receperit, dixit sententiam. 8. PAULUS ''libro XIII ad Edictum''.—Sed si ita compromissum sit, ut vel alterutrius sententia valeat<ref>''Iulianus scribit'', inserta la Vulg.</ref>, Titium cogendum. 9. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Sed si in servum compromittatur, et liber sententiam dixerit, puto, si liber factus fecerit, consentientibus partibus valere. § 1. Sed neque in pupillum, neque in furiosum, aut surdum, aut mutum compromittetur, ut Pomponius ''libro trigesimo tertio''<ref>''libro trigesimo tertio'', omítelas Hal.</ref> scribit. § 2. Si quis iudex sit, arbitrium recipere eius rei, de qua iudex est, inve se compromitti iubere prohibetur lege Iulia, et, si sententiam dixerit, non est danda poenae persecutio. § 3. Sunt et alii, qui non coguntur sententiam dicere, utputa si sordes aut turpitudo arbitri manifesta sit. § 4. Iulianus ait, si eum infamaverunt litigatores, non omnimodo Praetorem debere eum excusare, sed causa cognita. § 5. Idem, et si spreta auctoritate eius ad iudicium, 10. PAULUS ''libro XIII ad Edictum''.—Vel alium arbitrum 11. ULPIANUS ''libro XIII ad Edictum''.—Litigatores ierint, mox ad eundem arbitrum redierint, Praetorem non debere eum cogere inter eos disceptare, qui ei contumeliam hanc fecerunt, ut eum spernerent et ad alium irent. § 1. Arbitrum autem cogendum non esse sententiam dicere, nisi compromissum intervenerit. § 2. Quod ait Praetor «pecuniam compromissam»<ref>''pecunia'' (''poena'', Hal.) ''compromissa—debemus non tantum, si'', Vulg.</ref>, accipere nos debere non si utrimque <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> d04w9kr0sy96clv283deofgz9vkndi0 104 84160 273614 273507 2026-07-06T14:37:26Z Madai Salas 32210 /* Emendata */ 273614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Madai Salas" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1. Adversus relegatum restitutionem faciendam ex generali clausula Pomponius ait, sed non et ipsi concedendam, quia potuit procuratorem relinquere; ex causa tamen puto etiam ipsi succurrendum. § 2. Ait Praetor: «aut quum eum invitum in ius vocare <ref>''vocari'', Vulg.</ref> non liceret, neque defenderetur»<ref>''neque defenderetur'', omittit Hal.</ref>; haec clausula ad eos pertinet, quos more maiorum <ref>''iure magistratus'', omisso ''more maiorum'', Hal.</ref> sine fraude in ius vocare non licet, ut Consulem, Praetorem, ceterosque, qui imperium potestatemve quam habent. Sed nec ad eos pertinet hoc Edictum, quos Praetor prohibet sine permissu suo vocari, quoniam aditus potuit permittere; patronos puta et parentes. § 3. Deinde adiicit: «neque defenderetur»; quod ad omnes suprascriptos pertinet, praeterquam ad eum, qui absens quid usucepit, quoniam plene supra de eo captum est. § 4. Ait Praetor: «sive cui per Magistratus <ref>''factum'', inserit Hal.</ref> sine dolo malo ipsius actio exemta esse dicetur». Hoc quo? <ref>Taur.; ''hoc quoque, ut si'', secundum recentem correctionem Fl., Br.; ''hocque, ut'', Hal.</ref> ut, si per dilationes iudicis effectum sit, ut actio eximatur, fiat restitutio. Sed et si Magistratus copia non fuit, Labeo ait restitutionem faciendam. Per Magistratus autem factum ita accipiendum est, si ius non dixit, alioquin, si causa cognita denegavit actionem, restitutio cessat; et ita Servio videtur. Item per Magistratus factum videtur, si per gratiam, aut sordes Magistratus ius non dixerit; et haec pars locum habebit, nec non et superior: «secumve agendi potestatem non faciat» <ref>''faceret'', Hal.</ref>, nam id egit litigator, ne secum agatur, dum iudicem corrumpit. § 5. «Actio exemta» sic erit accipienda, si desiit agere posse. § 6. Et adiicitur: «sine dolo malo ipsius», videlicet ut, si dolus eius intervenit, ne ei succurratur; ipsis enim delinquentibus Praetor non subvenit. Proinde si, dum vult apud sequentem Praetorem agere, tempus frustratus est, non ei subvenietur. Sed et si, dum Decreto Praetoris non obtemperat, iurisdictionem ei denegaverit, non esse eum restituendum Labeo scribit; idemque, si ex alia iusta causa non fuerit ab eo auditus. § 7. Si feriae extra ordinem sint indictae, ob res puta prospere gestas, vel in honorem Principis, et propterea Magistratus ius non dixerit, Caius Cassius nominatim edicebat restituturum se, quia per Praetorem videbatur factum; solennium enim feriarum rationem haberi non debere, quia prospicere eas potuerit et debuerit actor, ne in eas incidat; quod verius est, et <ref>Br.; ''et'', Taur.</ref> ita Celsus libro secundo ''Digestorum'' scribit. Sed quum feriae tempus eximunt, restitutio duntaxat ipsorum dierum facienda est, non totius temporis. Et ita Iulianus libro quarto ''Digestorum'' scribit; ait enim. <div style="width: 25%; border-top: 1px solid black; margin: 1em 0;"></div><noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 59zhgt6b7nh6gn2l5nieguxxddfrqtz 104 84169 273535 2026-07-06T11:59:28Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 1.'''—Meminisse autem oportebit, institoria do- minum ita demum teneri, si non novaverit quis eam obligationem vel ab institore, vel ab alio no- vandi animo stipulando.{{-}} '''§ 2.'''—Si duo pluresve tabernam exerceant, et servum, quem ex disparibus partibus habebant, institorem praeposuerint <ref>{{x-minor|'''''proposuerint, Hal.'''''}}</ref>, utrum pro domini- cis partibus teneantur, an pro aequalibus, an pro portione mercis, an vero... 273535 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—Meminisse autem oportebit, institoria do- minum ita demum teneri, si non novaverit quis eam obligationem vel ab institore, vel ab alio no- vandi animo stipulando.{{-}} '''§ 2.'''—Si duo pluresve tabernam exerceant, et servum, quem ex disparibus partibus habebant, institorem praeposuerint <ref>{{x-minor|'''''proposuerint, Hal.'''''}}</ref>, utrum pro domini- cis partibus teneantur, an pro aequalibus, an pro portione mercis, an vero in solidum, Iulianus quaerit. Et verius esse <ref>{{x-minor|'''''Labeo, inserta la Vulg.'''''}}</ref> ait, exemplo exerci- torum et de peculio actionis in solidum unam- quemque conveniri posse; et quidquid is praesti- terit, qui conventus est, societatis iudicio, vel communi dividundo consequetur <ref>{{x-minor|'''''consequi, Hal.'''''}}</ref>; quam sen- tentiam et supra probavimus.{{-}} '''14. PAULUS''' '''''libro IV. ad Plautium.'''''—Idem erit, et si alienus servus communi merci praepositus sit, nam adversus utrumque in solidum actio dari debet, et quod quisque praestiterit, eius partem societatis vel communi dividundo iudicio conse- quetur. Certe ubicunque actio societatis vel com- muni dividundo cessat, quemque pro parte sua condemnari oportere constat, veluti si is, cuius servo creditum est, duobus heredibus institutis ei servo libertatem dederit; nam heredum quisque pro sua parte conveniendus est <ref>{{x-minor|'''''conveniendus est, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, quia cessat inter eos communi dividundo iudicium.{{-}} '''15. ULPIANUS''' '''''libro XXVIII.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXIX., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Novissime sciendum est, has actiones perpetuo dari, et in heredem, et heredibus.{{-}} '''16. PAULUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''—Si cum villico alicuius contractum sit, non datur in do- minum actio, quia villicus propter fructus perci- piendos, non propter quaestum praeponitur. Si tamen villicum distrahendis quoque mercibus praepositum habuero, non erit iniquum, exemplo institoriae actionem in me competere.{{-}} '''17. PAULUS''' '''''libro XXX.''''' <ref>{{x-minor|'''''III., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''—Si quis mancipiis, vel iumentis pecoribusve emen- dis vendendisque praepositus sit, non solum in- stitoria competit adversus eum, qui praeposuit, sed etiam redhibitoria, vel ex stipulatu duplae simplaeve in solidum actio danda est.{{-}} '''§ 1.'''—Si servum Titii institorem habueris, vel tecum ex hoc Edicto, vel cum Titio ex inferiori- bus Edictis agere potero; sed si tu cum eo con- trahi vetuisti, cum Titio duntaxat agi poterit.{{-}} '''§ 2.'''—Si impubes patri habenti institores heres extiterit, deinde cum his contractum fuerit, di- cendum est, in pupillum dari actionem propter utilitatem promiscui usus; quemadmodum ubi<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> q3r57trnpuv56ldombb7ww9d9nf1ea7 104 84170 273536 2026-07-06T12:12:07Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 3.'''—Eius contractus certe nomine, qui ante aditam hereditatem intercessit, etiamsi furiosus heres existat, dandam esse actionem etiam Pom- ponius scripsit; non enim imputandum est ei, qui sciens dominum decessisse, cum institore exer- cente mercem contrahat.{{-}} '''§ 4.'''—Proculus ait, si denuntiavero tibi, ne ser- vo a me praeposito crederes, exceptionem dan- dam: «si ille illi non <ref>{{x-minor|'''''non, omítela la Vulg.'''''}}</... 273536 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 3.'''—Eius contractus certe nomine, qui ante aditam hereditatem intercessit, etiamsi furiosus heres existat, dandam esse actionem etiam Pom- ponius scripsit; non enim imputandum est ei, qui sciens dominum decessisse, cum institore exer- cente mercem contrahat.{{-}} '''§ 4.'''—Proculus ait, si denuntiavero tibi, ne ser- vo a me praeposito crederes, exceptionem dan- dam: «si ille illi non <ref>{{x-minor|'''''non, omítela la Vulg.'''''}}</ref> denuntiaverit, ne illi servo crederet.» Sed si ex eo contractu peculium habeat <ref>{{x-minor|'''''habeam, Hal.'''''}}</ref>, aut in rem meam versum sit, nec velim, quo locupletior sim, solvere, replicari de dolo malo <ref>{{x-minor|'''''malo, y después ''malum'', omítelas Hal.'''''}}</ref> oportet; nam videri me dolum ma- lum facere, qui ex aliena iactura lucrum quaeram.{{-}} '''§ 5.'''—Ex hac causa etiam condici posse ve- rum est.{{-}} '''18. IDEM''' '''''libro singulari de variis Lectionibus.'''''— Institor est, qui tabernae locove ad emendum vendendumve praeponitur, quique sine loco ad eundem actum praeponitur.{{-}} '''19. PAPINIANUS''' '''''libro III.''''' <ref>{{x-minor|'''''IV., Hal.'''''}}</ref> '''''Responsorum.'''''— In eum, qui mutuis accipiendis pecuniis procura- torem praeposuit, utilis ad exemplum institoriae dabitur actio; quod aeque faciendum erit, et si procurator solvendo sit, qui stipulanti pecuniam promisit.{{-}} '''§ 1.'''—Si dominus, qui servum institorem apud mensam pecuniis accipiendis habuit, post liber- tatem quoque datam, idem per libertum nego- tium exercuit, varietate status non mutabitur periculi causa.{{-}} '''§ 2.'''—Tabernae praepositus a patre filius mer- cium causa mutuam pecuniam accepit, pro eo pater fideiussit; etiam institoria ab eo petetur, quum acceptae pecuniae speciem fideiubendo negotio tabernae miscuerit.{{-}} '''§ 3.'''—Servus pecuniis tantum foenerandis prae- positus per intercessionem aes alienum suscipiens, ut institor <ref>{{x-minor|'''''Hal.; ''institorem'', Fl.'''''}}</ref>, dominum in solidum iure Praetorio non adstringit; quod autem pro eo, qui pecuniam foeneravit, per delegationem alii promisit, a do- mino recte petetur; cui pecuniae creditae contra eum, qui delegavit, actio quaesita est.{{-}} '''20. SCAEVOLA''' '''''libro V. Digestorum.'''''— Lucius Titius mensae numulariae, quam exercebat, ha-buit libertum <ref>{{x-minor|'''''''libertas'', inserta Hal.'''''}}</ref> praepositum; is Caio Seio cavit in haec verba: «Octavius <ref>{{x-minor|'''''''libertus'', inserta Hal.'''''}}</ref> Terminalis, rem agens Octavii Felicis, Domitio Felici salutem. Habes penes mensam patroni mei denarios mille, quos denarios vobis numerare debebo pridie Kalen-das Maias; quaesitum est, Lucio Titio defuncto sine herede, bonis eius venditis an ex epistola iure conveniri Terminalis possit? Respondit, nec{{-}} _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> sw7n8aloq315mkygn0xxe4gbanimf71 104 84171 273537 2026-07-06T12:20:31Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'iure his verbis obligatum, nec aequitatem conve- niendi eum superesse, quum id institoris officio ad fidem mensae protestandam <ref>{{x-minor|'''''praestandam, Hal. Vulg.'''''}}</ref> scripsisset.{{-}} {{c|'''TIT. IV'''}} {{c|{{minor|'''DE TRIBUTORIA'''}} <ref>{{x-minor|'''''Taur.; TRIBUTARIA, F., Br.'''''}}</ref> {{minor|'''ACTIONE'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Huius quoque Edicti non minima <ref>{{x-minor|'''... 273537 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>iure his verbis obligatum, nec aequitatem conve- niendi eum superesse, quum id institoris officio ad fidem mensae protestandam <ref>{{x-minor|'''''praestandam, Hal. Vulg.'''''}}</ref> scripsisset.{{-}} {{c|'''TIT. IV'''}} {{c|{{minor|'''DE TRIBUTORIA'''}} <ref>{{x-minor|'''''Taur.; TRIBUTARIA, F., Br.'''''}}</ref> {{minor|'''ACTIONE'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Huius quoque Edicti non minima <ref>{{x-minor|'''''sed magna, inserta la Vulg.'''''}}</ref> utilitas est, ut do- minus, qui alioquin in servi contractibus privile- gium habet, quippe quum de peculio duntaxat te- neatur, cuius peculii aestimatio deducto, quod domino debetur, fit, tamen, si scierit servum pe- culiari merce negotiari, velut extraneus creditor ex hoc Edicto in tributum vocetur <ref>{{x-minor|'''''Hal.; vocatur, Fl.'''''}}</ref>.{{-}} '''§ 1.'''—Licet mercis appellatio angustior sit, ut neque ad servos fullones, vel sarcinatores, vel textores, vel venaliciarios pertineat, tamen Pe- dius libro quinto decimo scribit, ad omnes nego- tiationes porrigendum Edictum.{{-}} '''§ 2.'''—Peculiarem autem mercem non sicuti peculium accipimus, quippe peculium deducto, quod domino debetur, accipitur, merx peculiaris, etiamsi nihil sit in peculio, dominum tributoria obligat ita demum, si sciente eo negotiabitur.{{-}} '''§ 3.'''—Scientiam hic eam accipimus, quae habet et voluntatem; sed ut ego puto, non voluntatem, sed patientiam, non enim velle debet dominus, sed non nolle; si igitur scit, et non protestatur, et contradicit, tenebitur actione tributoria.{{-}} '''§ 4.'''—Potestatis verbum ad omnem sexum, item ad omnes, qui sunt alieno iuri subiecti, porrigen- dum erit.{{-}} '''§ 5.'''—Non solum ad servos pertinebit tributoria actio, verum ad eos quoque, qui nobis bona fide serviunt, sive liberi, sive servi alieni sunt, vel in quibus usumfructum habemus.{{-}} '''2. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— ut tamen merx, qua peculiariter <ref>{{x-minor|'''''peculariter, Hal.'''''}}</ref> negotietur, ad nos pertineat.{{-}} '''3. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Sed si servus communis sit, et ambo sciant domini, in utrumlibet ex illis dabitur actio. At si alter scit <ref>{{x-minor|'''''scivit, Hal.'''''}}</ref>, alter ignoravit, in eum, qui scit <ref>{{x-minor|'''''scivit, Hal.'''''}}</ref>, dabitur actio; deducetur tamen solidum, quod ei, qui ignoravit, debetur. Quodsi ipsum quis igno- rantem convenerit, quoniam de peculio conveni- tur, deducetur etiam id, quod scienti debetur, et quidem in solidum; nam et si ipse de peculio conventus esset, solidum, quod ei deberetur, de- duceretur; et ita Iulianus libro duodecimo Di- gestorum scripsit.{{-}} '''§ 1.'''—Si servus pupilli vel furiosi sciente tutore{{-}} _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> cqx2ygoemw52tqif0fixhf75cobg3yr 273538 273537 2026-07-06T12:21:17Z Nea1109 32209 273538 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>iure his verbis obligatum, nec aequitatem conve- niendi eum superesse, quum id institoris officio ad fidem mensae protestandam <ref>{{x-minor|'''''praestandam, Hal. Vulg.'''''}}</ref> scripsisset.{{-}} {{c|'''TIT. IV'''}} {{c|{{minor|'''DE TRIBUTORIA'''}} <ref>{{x-minor|'''''Taur.; TRIBUTARIA, F., Br.'''''}}</ref> {{minor|'''ACTIONE'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Huius quoque Edicti non minima <ref>{{x-minor|'''''sed magna, inserta la Vulg.'''''}}</ref> utilitas est, ut do- minus, qui alioquin in servi contractibus privile- gium habet, quippe quum de peculio duntaxat te- neatur, cuius peculii aestimatio deducto, quod domino debetur, fit, tamen, si scierit servum pe- culiari merce negotiari, velut extraneus creditor ex hoc Edicto in tributum vocetur <ref>{{x-minor|'''''Hal.; vocatur, Fl.'''''}}</ref>.{{-}} '''§ 1.'''—Licet mercis appellatio angustior sit, ut neque ad servos fullones, vel sarcinatores, vel textores, vel venaliciarios pertineat, tamen Pe- dius libro quinto decimo scribit, ad omnes nego- tiationes porrigendum Edictum.{{-}} '''§ 2.'''—Peculiarem autem mercem non sicuti peculium accipimus, quippe peculium deducto, quod domino debetur, accipitur, merx peculiaris, etiamsi nihil sit in peculio, dominum tributoria obligat ita demum, si sciente eo negotiabitur.{{-}} '''§ 3.'''—Scientiam hic eam accipimus, quae habet et voluntatem; sed ut ego puto, non voluntatem, sed patientiam, non enim velle debet dominus, sed non nolle; si igitur scit, et non protestatur, et contradicit, tenebitur actione tributoria.{{-}} '''§ 4.'''—Potestatis verbum ad omnem sexum, item ad omnes, qui sunt alieno iuri subiecti, porrigen- dum erit.{{-}} '''§ 5.'''—Non solum ad servos pertinebit tributoria actio, verum ad eos quoque, qui nobis bona fide serviunt, sive liberi, sive servi alieni sunt, vel in quibus usumfructum habemus.{{-}} '''2. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— ut tamen merx, qua peculiariter <ref>{{x-minor|'''''peculariter, Hal.'''''}}</ref> negotietur, ad nos pertineat.{{-}} '''3. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Sed si servus communis sit, et ambo sciant domini, in utrumlibet ex illis dabitur actio. At si alter scit <ref>{{x-minor|'''''scivit, Hal.'''''}}</ref>, alter ignoravit, in eum, qui scit <ref>{{x-minor|'''''scivit, Hal.'''''}}</ref>, dabitur actio; deducetur tamen solidum, quod ei, qui ignoravit, debetur. Quodsi ipsum quis igno- rantem convenerit, quoniam de peculio conveni- tur, deducetur etiam id, quod scienti debetur, et quidem in solidum; nam et si ipse de peculio conventus esset, solidum, quod ei deberetur, de- duceretur; et ita Iulianus libro duodecimo Di- gestorum scripsit.{{-}} '''§ 1.'''—Si servus pupilli vel furiosi sciente tutore{{-}} _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 39kvwbbchyqklg0em4xb233vj0gjmow 104 84172 273539 2026-07-06T12:30:03Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 1.'''—Sed et si servus pupilli vel furiosi sciente tutore vel curatore <ref>{{x-minor|'''''in, omítela Hal.'''''}}</ref> merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris vel curatoris nocere pupillo vel furioso non debere puto, nec tamen lucrosum esse debere, et ideo hactenus eum ex dolo tutoris tributoria teneri, si quid ad eum pervenerit. Idem et in furioso puto, quamvis Pomponius li- bro octavo Epistolarum, si solvendo tutor sit, ex d... 273539 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—Sed et si servus pupilli vel furiosi sciente tutore vel curatore <ref>{{x-minor|'''''in, omítela Hal.'''''}}</ref> merce peculiari negotietur, dolum quidem tutoris vel curatoris nocere pupillo vel furioso non debere puto, nec tamen lucrosum esse debere, et ideo hactenus eum ex dolo tutoris tributoria teneri, si quid ad eum pervenerit. Idem et in furioso puto, quamvis Pomponius li- bro octavo Epistolarum, si solvendo tutor sit, ex dolo eius pupillum teneri scripsit. Et sane hacte- nus tenebitur, ut actionem, quam contra tutorem habeat, praestet.{{-}} '''§ 2.'''—Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere, ut te- neatur, quamvis scientia eius non sufficiat ad negotiationem. Quid ergo est? Scientia quidem tutoris et curatoris debet facere locum huic actio- ni, dolus autem quatenus noceat, ostendi.{{-}} '''4. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— Si pupil- lus, cuius tutor scierit, pubes factus, vel furiosus sanae mentis dolo <ref>{{x-minor|'''''Taur. según la escritura original; ''dolum'', Fl. según corrección, Br.'''''}}</ref> admittant, tenentur ex hoc Edicto.{{-}} '''5. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Pro- curatoris autem scientiam et dolum nocere debe- re domino, neque Pomponius dubitat, nec nos dubitamus.{{-}} '''§ 1.'''—Si vicarius servi mei negotietur, si qui- dem me sciente, tributoria tenebor; si me igno- rante, ordinario sciente, de peculio eius actionem dandam Pomponius libro sexagesimo scripsit; nec deducendum ex vicarii peculio, quod ordina- rio debetur, quum id, quod mihi debetur, deduca- tur. Sed si uterque scierimus, et tributoriam <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''tributariam'', Fl., Br.'''''}}</ref>, et de peculio actionem competere ait, tributoriam vicarii nomine, de peculio vero ordinarii. Eligere tamen debere agentem, qua potius actione expe- riatur, sic tamen, ut utrumque tribuatur, et quod mihi, et quod servo debetur, quum, si ser- vus ordinarius ignorasset, deduceretur integrum, quod ei a vicario debetur.{{-}} '''§ 2.'''—Sed et si ancilla negotiabitur, admitten- dam tributoriam dicimus.{{-}} '''§ 3.'''—Item parvi refert, cum ipso servo con- trahatur, an cum institore eius.{{-}} '''§ 4.'''—Mercis nomine merito adiicitur, ne om- nis negotiatio cum eo facta tributoriam inducat.{{-}} '''§ 5.'''—Per hanc actionem tribui iubetur, quod ex ea merce, et quod eo nomine receptum est.{{-}} '''§ 6.'''—In tributum autem vocantur, qui in po- testate <ref>{{x-minor|'''''servos, inserta Hal.'''''}}</ref> habent, cum <ref>{{x-minor|'''''& (en lugar de ''cum''), Hal.'''''}}</ref> creditoribus mercis.{{-}} '''§ 7.'''—Sed est quaesitum, dominus utrum ita demum partietur ex merce, si quid ei mercis no- mine debeatur, an vero, et si ex alia causa? Et Labeo ait, ex quacunque causa ei debeatur, par- vique referret <ref>{{x-minor|'''''referre, Hal.'''''}}</ref>, ante mercem, an postea ei<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> fft74ae7w1sgvbde2oxuejd0y61uqp1 104 84173 273540 2026-07-06T12:33:11Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 8.'''—Quid tamen, si, qui contrahebant, ipsam mercem pignori acceperint? Puto debere dici, praeferendos domino iure pignoris.{{-}} '''§ 9.'''—Sive autem domino, sive his, qui in po- testate eius sunt, debeatur, utique erit tribuen- dum.{{-}} '''§ 10.'''—Sed si duo pluresve domini sint, utique omnibus tribuetur pro rata debiti sui.{{-}} '''§ 11.'''—Non autem totum peculium venit in tri- butum, sed id duntaxat, quod ex ea merce est, siv... 273540 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 8.'''—Quid tamen, si, qui contrahebant, ipsam mercem pignori acceperint? Puto debere dici, praeferendos domino iure pignoris.{{-}} '''§ 9.'''—Sive autem domino, sive his, qui in po- testate eius sunt, debeatur, utique erit tribuen- dum.{{-}} '''§ 10.'''—Sed si duo pluresve domini sint, utique omnibus tribuetur pro rata debiti sui.{{-}} '''§ 11.'''—Non autem totum peculium venit in tri- butum, sed id duntaxat, quod ex ea merce est, sive merces manent, sive pretium earum rece- ptum conversumve est in peculium.{{-}} '''§ 12.'''—Sed et si adhuc debeatur mercis nomine a quibusdam, quibus solebat servus distrahere, hoc quoque tribuetur, prout fuerit receptum.{{-}} '''§ 13.'''—Si praeter <ref>{{x-minor|'''''propter, (en lugar de ''praeter''), Hal. Vulg.'''''}}</ref> mercem servus iste in tabernam <ref>{{x-minor|'''''Esto es, ''in tabernae usum''; ''in taberna'', Hal.'''''}}</ref> habeat instrumentum, an hoc quo- que tribuatur? Et Labeo ait, et hoc tribui; et est aequissimum, plerumque enim hic apparatus ex merce est, imo semper. Cetera tamen, quae extra haec in peculium habuit, non tribuentur, utputa argentum habuit vel aurum, nisi si haec ex mer- ce comparavit.{{-}} '''§ 14.'''—Item si mancipia in negotiatione habuit ex merce parata, etiam haec tribuentur.{{-}} '''§ 15.'''—Si plures habuit servus creditores, sed quosdam in mercibus certis, an omnes in iis- dem <ref>{{x-minor|'''''idem, Vulg.'''''}}</ref> confundendi erunt, et omnes in tributum vocandi, utputa duas negotiationes exercebat, puta sagariam et linteariam, et separatos habuit creditores? Puto, separatim eos in tributum vo- cari, unusquisque enim eorum merci magis, quam ipsi credidit.{{-}} '''§ 16.'''—Sed si duas tabernas eiusdem negotia- tionis exercuit, et ego fui tabernae, verbi gratia quam ad Hucinum <ref>{{x-minor|'''''Bucinum, al margen interior del códice Fl.'''''}}</ref> habuit, ratiocinator, alius eius, quam trans Tiberim, nequissimum puto, se- paratim tributionem faciendam, ne ex alterius re mercove alii indemnes fiant, alii damnum sentiant.{{-}} '''§ 17.'''—Plane si in eadem taberna merces <ref>{{x-minor|'''''eaedem, inserta Hal.'''''}}</ref> deferebantur, licet hae, quae extent <ref>{{x-minor|'''''Según antigua corrección del códice Fl., Br.; ''existent'', Taur., según la escritura original.'''''}}</ref>, ex unius creditoris pecunia sint comparatae, dicendum erit, omnes in tributum venire, nisi fuerint cre- ditori pignoratae.{{-}} '''§ 18.'''—Sed si dedi mercem meam vendendam, et extat, videamus, ne iniquum sit, in tributum me vocari. Et si quidem in creditum ei abiit <ref>{{x-minor|'''''abii, Hal.'''''}}</ref>, tributio locum habebit; enimvero si non abiit <ref>{{x-minor|'''''abii, Hal.'''''}}</ref>, quia res venditae non alias desinunt esse meae, quamvis vendidero, nisi aere soluto, vel fideius- sore dato, vel alias satisfacto, dicendum erit, vindicare me posse.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nuz4juxigr0q4eoxhhq4apqfiwpufjf 104 84174 273541 2026-07-06T12:36:48Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 19.'''—Tributio autem fit pro rata eius, quod cuique debeatur; et ideo si unus creditor veniat desiderans tribui <ref>{{x-minor|'''''sibi, inserta Hal.'''''}}</ref> integram portionem, conse- quitur. Sed quoniam fieri potest, ut alius quoque vel alii existere possint mercis peculiaris credi- tores, cavere debet creditor iste, pro rata se re- fusurum, si forte alii emerserint creditores.{{-}} '''6. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.''... 273541 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 19.'''—Tributio autem fit pro rata eius, quod cuique debeatur; et ideo si unus creditor veniat desiderans tribui <ref>{{x-minor|'''''sibi, inserta Hal.'''''}}</ref> integram portionem, conse- quitur. Sed quoniam fieri potest, ut alius quoque vel alii existere possint mercis peculiaris credi- tores, cavere debet creditor iste, pro rata se re- fusurum, si forte alii emerserint creditores.{{-}} '''6. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''—Non enim haec actio, sicut de peculio, occupantis meliorem causam facit, sed aequalem conditionem quan- doque <ref>{{x-minor|'''''quandocunque, Hal.'''''}}</ref> agentium.{{-}} '''7. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''—Illud quoque cavere debet, si quid aliud domini debi- tum emerserit, refusurum se ei pro rata. Finge enim conditionale debitum imminere, vel in oc- culto esse, hoc quoque admittendum est; nam iniuriam dominus pati non debet, licet in tribu- tum vocatur.{{-}} '''§ 1.'''—Quid tamen, si dominus tribuere nolit, nec hanc molestiam suscipere, sed peculio, vel mercibus cedere paratus sit? Pedius refert, au- diendum eum; quae sententia habet aequitatem. Et plerumque arbitrum in hanc rem Praetor de- bebit dare, cuius interventu tribuantur merces peculiares.{{-}} '''§ 2.'''—Si cuius dolo malo factum est, quominus ita tribueretur, in eum tributoria datur, ut quanto minus tributum sit, quam debuerit, prae- stet; quae actio dolum malum coërcet domini. Minus autem tribuere <ref>{{x-minor|'''''dominus, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> videtur, etiamsi nihil tributum sit. Si tamen ignorans, in merce servum habere, minus tribuit, non videtur dolo minus tribuisse, sed re comperta si non tribuat, dolo nunc non caret; proinde si sibi ex ea merce solvi fecit, utique dolo videtur minus tribuisse.{{-}} '''§ 3.'''—Sed et si mercem perire passus est, aut eam avertit <ref>{{x-minor|'''''evertit, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, aut vilioris data opera distraxit, vel si ab emtoribus pretium non exegerit, dicen- dum erit, teneri eum tributoria, si dolus inter- venit.{{-}} '''§ 4.'''—Sed etsi negaverit dominus cuiquam de- beri, videndum erit, an tributoriae locus sit. Et est verior Labeonis sententia, tributoriam locum habere; alioquin expediet <ref>{{x-minor|'''''expediret, Hal.'''''}}</ref> domino negare.{{-}} '''§ 5.'''—Haec actio et perpetuo, et in heredem datur de eo duntaxat, quod ad eum pervenit.{{-}} '''8. IULIANUS''' '''''libro XI.''''' <ref>{{x-minor|'''''XV., Hal.'''''}}</ref> '''''Digestorum.'''''—Quia non de dolo est, sed rei persecutionem continet. Quare etiam mortuo servo dominus, item heres eius perpetuo teneri debebit propter factum de- functi, quamvis non aliter, quam dolo interve- niente competat.{{-}} _____________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> g14kketg3m46nn7v9z0nltm365406n2 104 84175 273542 2026-07-06T12:39:53Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''9. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Quod in herede dicimus, idem erit et in ceteris succes- soribus.{{-}} '''§ 1.'''—Eligere quis debet, qua actione experia- tur, utrum de peculio, an tributoria, quum scit sibi regressum ad aliam non futurum. Plane si quis velit ex alia causa tributoria agere, ex alia causa de peculio, audiendus erit.{{-}} '''§ 2.'''—Si servo testamento manumisso peculium legatum sit, non debere heredem tri... 273542 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''9. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Quod in herede dicimus, idem erit et in ceteris succes- soribus.{{-}} '''§ 1.'''—Eligere quis debet, qua actione experia- tur, utrum de peculio, an tributoria, quum scit sibi regressum ad aliam non futurum. Plane si quis velit ex alia causa tributoria agere, ex alia causa de peculio, audiendus erit.{{-}} '''§ 2.'''—Si servo testamento manumisso peculium legatum sit, non debere heredem tributoria te- neri, quasi neque ad eum pervenerit, neque dolo fecerit, Labeo ait. Sed Pomponius libro sexage- simo scripsit, heredem, nisi curaverit caveri sibi a servo, vel deduxit a peculio, quod tribuendum erat, teneri tributoria. Quae sententia non est sine ratione; ipse enim auctor <ref>{{x-minor|'''''actor, Vulg.'''''}}</ref> doli est, qui id egit, ne intribueret <ref>{{x-minor|'''''ne tribueret, Hal.; ''ne in tributoriam veniret'', la Vulg. y los códices más atendibles para Br.'''''}}</ref>. Toties enim in heredem damus de eo, quod ad eum pervenit, quoties ex dolo defuncti convenitur, non quoties ex suo.{{-}} '''10. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— De pe- culio actione etiam cum emtore servi agi potest, tributoria non potest.{{-}} '''11. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provincia- le.'''''—Aliquando etiam agentibus expedit potius de peculio agere, quam tributoria; nam in hac actio- ne, de qua loquimur, hoc solum in divisionem venit, quod in mercibus est, quibus negotiatur, quodque eo nomine receptum est. At in actione de peculio totius peculii quantitas spectatur, in quo et merces continentur, et fieri potest, ut di- midia forte parte peculii, aut tertia, vel etiam minore negotietur; fieri praeterea potest, ut pa- tri dominove nihil debeat.{{-}} '''12. IULIANUS''' '''''libro XII.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXII., Hal.'''''}}</ref> '''''Digestorum.'''''— Alius duntaxat de peculio, alius tributoria servi nomine cum domino agit; quaesitum est, an de- ducere dominus de peculio debeat, quod tributo- ria agenti praestiturus sit? Respondit <ref>{{x-minor|'''''Respondi, Hal.'''''}}</ref>, tribu- toria actione tunc demum agi potest, quum dominus in distribuendo pretio mercis Edicto Praetoris non satisfecit, id est, quum maiorem partem debiti sui deduxit, quam creditoribus tribuit, veluti si, quum in merce triginta fuissent, in quam ipse quidem quindecim crediderat, duo autem extranei triginta, tota quindecim deduxe- rit, et creditoribus reliqua quindecim dederit, quum deberet sola decem deducere, extraneis dena tribuere. Quum igitur hoc fecit, nec intelli- gendus est servum a se liberasse eo, quod quin- que adhuc nomine eius tributoria actione prae- stiturus sit. Quare si agi de peculio coeperit, quum forte extra mercem peculium esset, quin- que tanquam adhuc creditor servi deducere de- bebit.{{-}} ________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> skxgy1no49339u4970ig339elz68jbi 104 84176 273543 2026-07-06T12:47:55Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c|'''TIT. V'''}} {{c|{{minor|'''QUOD CUM EO, QUI IN ALIENA POTESTATE EST,'''}}}} {{c|{{minor|'''NEGOTIUM <ref>{{x-minor|'''''NEGOTIUM, omítela Hal.'''''}}</ref GESTUM ESSE DICETUR'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26. IV. 19.]'''}}}} '''1. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provincia- le.'''''—Omnia <ref>{{x-minor|'''''Omnino, Hal.'''''}}</ref> Proconsul agit, ut, qui contraxit cum e... 273543 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{c|'''TIT. V'''}} {{c|{{minor|'''QUOD CUM EO, QUI IN ALIENA POTESTATE EST,'''}}}} {{c|{{minor|'''NEGOTIUM <ref>{{x-minor|'''''NEGOTIUM, omítela Hal.'''''}}</ref GESTUM ESSE DICETUR'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26. IV. 19.]'''}}}} '''1. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provincia- le.'''''—Omnia <ref>{{x-minor|'''''Omnino, Hal.'''''}}</ref> Proconsul agit, ut, qui contraxit cum eo, qui in aliena potestate sit, etiamsi defi- ciant <ref>{{x-minor|'''''deficiant, Hal.'''''}}</ref> superiores actiones, id est exercitoria, institoria, tributoriave, nihilominus tamen, in quantum ex bono et aequo res patitur, suum con- sequatur. Sive enim iussu eius, cuius in potesta- te sit, negotium gestum fuerit, in solidum eo no- mine iudicium pollicetur; sive non iussu, sed <ref>{{x-minor|'''''si, (en lugar de ''sed''), Vulg.'''''}}</ref> tamen in rem eius versum fuerit, eatenus intro- ducit actionem, quatenus in rem eius versum fue- rit; sive neutrum eorum sit, de peculio actionem constituit.{{-}} '''2. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Ait Praetor: '''IN EUM, QUI EMANCIPATUS, AUT EX- HEREDATUS ERIT, QUIVE ABSTINUIT SE''' <ref>{{x-minor|'''''ABSTINUERIT, Hal.; ''ABSTINUERIT SE'', Vulg.'''''}}</ref> '''HERE- DITATE EIUS, CUIUS IN POTESTATE, CUM MORI- TUR''' <ref>{{x-minor|'''''MORIRETUR, Hal.'''''}}</ref> '''FUERIT, EIUS REI NOMINE, QUAE CUM EO CONTRACTA ERIT, CUM''' '''IS''' <ref>{{x-minor|'''''IS, omítela Hal.'''''}}</ref> '''IN POTESTATE ESSET, SIVE SUA VOLUNTATE, SIVE IUSSU EIUS, IN CUIUS POTESTATE ERIT, CONTRAXERIT, SIVE IN PECU- LIUM IPSIUS, SIVE IN PATRIMONIUM EIUS, CUIUS IN POTESTATE FUERIT, EA RES REDACTA FUERIT, ACTIONEM CAUSA COGNITA DABO IN''' <ref>{{x-minor|'''''ID, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> '''QUOD FA- CERE POTEST.'''{{-}} '''§ 1.'''—Sed et si citra emancipationem sui iuris factus sit, vel in adoptionem datus, deinde pater naturalis decesserit, item si quis ex minima par- te sit institutus, aequissimum est, causa cogni- ta etiam in hunc dari actionem in id, quod face- re potest.{{-}} '''3. IDEM''' '''''libro III. Disputationum.'''''— Sed an hic detrahi debeat, quod aliis debetur, tractari potest. Et si quidem sint creditores, qui, quum esset alienae potestatis, cum eo contraxerunt, re- cte dicetur, occupantis meliorem esse conditio- nem, nisi si quis privilegiarius veniat; huius enim non sine ratione prioris <ref>{{x-minor|'''''prius, Hal.; ''prior'', conjetura Br.'''''}}</ref> ratio habebitur. Quod- si qui sint, qui, posteaquam sui iuris factus est, cum eo contraxerunt, puto horum rationem ha- bendam.{{-}} '''4. IDEM''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Sed si ex parte non modica sit heres scriptus filius, in arbitrio est creditoris, utrum pro portione here- ditaria, an in solidum eum conveniat. Sed et hic iudex aestimare debet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''debeat'', Fl., Br.'''''}}</ref>, ne forte in id, quod facere potest, debeat conveniri.{{-}} '''§ 1.'''—Interdum autem, et si exheredatus filius,{{-}}{{c|'''TIT. V'''}} {{c|{{minor|'''QUOD CUM EO, QUI IN ALIENA POTESTATE EST,'''}}}} {{c|{{minor|'''NEGOTIUM'''}}<ref>{{x-minor|'''''NEGOTIUM, omítela Hal.'''''}}</ref> {{minor|'''GESTUM ESSE DICETUR'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26. IV. 19.]'''}}}} '''1. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provincia- le.'''''—Omnia <ref>{{x-minor|'''''Omnino, Hal.'''''}}</ref> Proconsul agit, ut, qui contraxit cum eo, qui in aliena potestate sit, etiamsi defi- ciant <ref>{{x-minor|'''''deficiant, Hal.'''''}}</ref> superiores actiones, id est exercitoria, institoria, tributoriave, nihilominus tamen, in quantum ex bono et aequo res patitur, suum con- sequatur. Sive enim iussu eius, cuius in potesta- te sit, negotium gestum fuerit, in solidum eo no- mine iudicium pollicetur; sive non iussu, sed <ref>{{x-minor|'''''si, (en lugar de ''sed''), Vulg.'''''}}</ref> tamen in rem eius versum fuerit, eatenus intro- ducit actionem, quatenus in rem eius versum fue- rit; sive neutrum eorum sit, de peculio actionem constituit.{{-}} '''2. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Ait Praetor: '''IN EUM, QUI EMANCIPATUS, AUT EX- HEREDATUS ERIT, QUIVE ABSTINUIT SE''' <ref>{{x-minor|'''''ABSTINUERIT, Hal.; ''ABSTINUERIT SE'', Vulg.'''''}}</ref> '''HERE- DITATE EIUS, CUIUS IN POTESTATE, CUM MORI- TUR''' <ref>{{x-minor|'''''MORIRETUR, Hal.'''''}}</ref> '''FUERIT, EIUS REI NOMINE, QUAE CUM EO CONTRACTA ERIT, CUM''' '''IS''' <ref>{{x-minor|'''''IS, omítela Hal.'''''}}</ref> '''IN POTESTATE ESSET, SIVE SUA VOLUNTATE, SIVE IUSSU EIUS, IN CUIUS POTESTATE ERIT, CONTRAXERIT, SIVE IN PECU- LIUM IPSIUS, SIVE IN PATRIMONIUM EIUS, CUIUS IN POTESTATE FUERIT, EA RES REDACTA FUERIT, ACTIONEM CAUSA COGNITA DABO IN''' <ref>{{x-minor|'''''ID, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> '''QUOD FA- CERE POTEST.'''{{-}} '''§ 1.'''—Sed et si citra emancipationem sui iuris factus sit, vel in adoptionem datus, deinde pater naturalis decesserit, item si quis ex minima par- te sit institutus, aequissimum est, causa cogni- ta etiam in hunc dari actionem in id, quod face- re potest.{{-}} '''3. IDEM''' '''''libro III. Disputationum.'''''— Sed an hic detrahi debeat, quod aliis debetur, tractari potest. Et si quidem sint creditores, qui, quum esset alienae potestatis, cum eo contraxerunt, re- cte dicetur, occupantis meliorem esse conditio- nem, nisi si quis privilegiarius veniat; huius enim non sine ratione prioris <ref>{{x-minor|'''''prius, Hal.; ''prior'', conjetura Br.'''''}}</ref> ratio habebitur. Quod- si qui sint, qui, posteaquam sui iuris factus est, cum eo contraxerunt, puto horum rationem ha- bendam.{{-}} '''4. IDEM''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Sed si ex parte non modica sit heres scriptus filius, in arbitrio est creditoris, utrum pro portione here- ditaria, an in solidum eum conveniat. Sed et hic iudex aestimare debet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''debeat'', Fl., Br.'''''}}</ref>, ne forte in id, quod facere potest, debeat conveniri.{{-}} '''§ 1.'''—Interdum autem, et si exheredatus filius,{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> a4kw9cyc2j0pa9hnm66sx37jf3hb404 273544 273543 2026-07-06T12:48:58Z Nea1109 32209 273544 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>{{c|'''TIT. V'''}} {{c|{{minor|'''QUOD CUM EO, QUI IN ALIENA POTESTATE EST,'''}}}} {{c|{{minor|'''NEGOTIUM'''}}<ref>{{x-minor|'''''NEGOTIUM, omítela Hal.'''''}}</ref> {{minor|'''GESTUM ESSE DICETUR'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26. IV. 19.]'''}}}} '''1. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provincia- le.'''''—Omnia <ref>{{x-minor|'''''Omnino, Hal.'''''}}</ref> Proconsul agit, ut, qui contraxit cum eo, qui in aliena potestate sit, etiamsi defi- ciant <ref>{{x-minor|'''''deficiant, Hal.'''''}}</ref> superiores actiones, id est exercitoria, institoria, tributoriave, nihilominus tamen, in quantum ex bono et aequo res patitur, suum con- sequatur. Sive enim iussu eius, cuius in potesta- te sit, negotium gestum fuerit, in solidum eo no- mine iudicium pollicetur; sive non iussu, sed <ref>{{x-minor|'''''si, (en lugar de ''sed''), Vulg.'''''}}</ref> tamen in rem eius versum fuerit, eatenus intro- ducit actionem, quatenus in rem eius versum fue- rit; sive neutrum eorum sit, de peculio actionem constituit.{{-}} '''2. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Ait Praetor: '''IN EUM, QUI EMANCIPATUS, AUT EX- HEREDATUS ERIT, QUIVE ABSTINUIT SE''' <ref>{{x-minor|'''''ABSTINUERIT, Hal.; ''ABSTINUERIT SE'', Vulg.'''''}}</ref> '''HERE- DITATE EIUS, CUIUS IN POTESTATE, CUM MORI- TUR''' <ref>{{x-minor|'''''MORIRETUR, Hal.'''''}}</ref> '''FUERIT, EIUS REI NOMINE, QUAE CUM EO CONTRACTA ERIT, CUM''' '''IS''' <ref>{{x-minor|'''''IS, omítela Hal.'''''}}</ref> '''IN POTESTATE ESSET, SIVE SUA VOLUNTATE, SIVE IUSSU EIUS, IN CUIUS POTESTATE ERIT, CONTRAXERIT, SIVE IN PECU- LIUM IPSIUS, SIVE IN PATRIMONIUM EIUS, CUIUS IN POTESTATE FUERIT, EA RES REDACTA FUERIT, ACTIONEM CAUSA COGNITA DABO IN''' <ref>{{x-minor|'''''ID, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> '''QUOD FA- CERE POTEST.'''{{-}} '''§ 1.'''—Sed et si citra emancipationem sui iuris factus sit, vel in adoptionem datus, deinde pater naturalis decesserit, item si quis ex minima par- te sit institutus, aequissimum est, causa cogni- ta etiam in hunc dari actionem in id, quod face- re potest.{{-}} '''3. IDEM''' '''''libro III. Disputationum.'''''— Sed an hic detrahi debeat, quod aliis debetur, tractari potest. Et si quidem sint creditores, qui, quum esset alienae potestatis, cum eo contraxerunt, re- cte dicetur, occupantis meliorem esse conditio- nem, nisi si quis privilegiarius veniat; huius enim non sine ratione prioris <ref>{{x-minor|'''''prius, Hal.; ''prior'', conjetura Br.'''''}}</ref> ratio habebitur. Quod- si qui sint, qui, posteaquam sui iuris factus est, cum eo contraxerunt, puto horum rationem ha- bendam.{{-}} '''4. IDEM''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Sed si ex parte non modica sit heres scriptus filius, in arbitrio est creditoris, utrum pro portione here- ditaria, an in solidum eum conveniat. Sed et hic iudex aestimare debet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''debeat'', Fl., Br.'''''}}</ref>, ne forte in id, quod facere potest, debeat conveniri.{{-}} '''§ 1.'''—Interdum autem, et si exheredatus filius,{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> avttmswmmzz43ynyk7z47e13ubowmj2 104 84177 273545 2026-07-06T12:52:24Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 1.'''—vel emancipatus sit, in solidum actio adversus eum dabitur, utputa si patremfamilias se menti- tus est, quam contraheretur cum eo; nam libro secundo Digestorum Marcellus scripsit, etiamsi facere non possit, conveniendum propter men- dacium.{{-}} '''§ 2.'''—Quamquam autem ex contractu in id, quod facere potest, actio in eum datur, tamen ex delictis in solidum convenietur.{{-}} '''§ 3.'''—Soli autem filio succurritur, non etiam her... 273545 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—vel emancipatus sit, in solidum actio adversus eum dabitur, utputa si patremfamilias se menti- tus est, quam contraheretur cum eo; nam libro secundo Digestorum Marcellus scripsit, etiamsi facere non possit, conveniendum propter men- dacium.{{-}} '''§ 2.'''—Quamquam autem ex contractu in id, quod facere potest, actio in eum datur, tamen ex delictis in solidum convenietur.{{-}} '''§ 3.'''—Soli autem filio succurritur, non etiam heredi eius; nam et Papinianus libro nono <ref>{{x-minor|'''''octavo, Vulg.'''''}}</ref> Quaestionum scribit, in heredem filii in solidum dandam actionem.{{-}} '''§ 4.'''—Sed an etiam temporis haberi debeat ra- tio, ut, si quidem ex continenti cum filio agatur, detur actio in id, quod facere potest, sin vero post multos annos, non debeat indulgeri? Et mihi videtur, rationem habendam esse, in hoc enim causae cognitio vertitur.{{-}} '''§ 5.'''—Is, qui de peculio egit, quum posset ''Quod iussu'', in ea causa est, ne possit ''Quod iussu'' post- ea agere; et ita Proculus existimat. Sed si <ref>{{x-minor|'''''Sed et si errore deceptus, Hal.'''''}}</ref> deceptus de peculio egit, putat Celsus succurren- dum ei; quae sententia habet rationem.{{-}} '''5. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— Si filius- familias vivo patre conventus et condemnatus sit, in emancipatum, vel exheredatum postea iudicati actio in id, quod facere potest, dan- da est.{{-}} '''§ 1.'''—Si filio exheredato ex Senatusconsulto Trebelliano hereditas patris restituta sit, non de- bebit in quantum facere potest, sed in solidum condemnari, quia effectu quodammodo heres est.{{-}} '''§ 2.'''—Sed si coactus immiscuerit se, ut resti- tuat hereditatem, perinde observandum, ac si se abstinuisset.{{-}} '''6. ULPIANUS''' '''''libro II.''''' <ref>{{x-minor|'''''I., Hal.'''''}}</ref> '''''Disputationum.'''''— Eum, qui se patremfamilias simulavit, et mandan- te aliquo stipulatus est, mandati teneri Marcellus scripsit, quamvis rem praestare non possit; et sane verum est, teneri eum debere, quia <ref>{{x-minor|'''''qui, (en lugar de ''quia''), Vulg.'''''}}</ref> do- lo fecit. Hoc et in omnibus bonae fidei iudiciis di- cendum erit.{{-}} '''7. SCAEVOLA''' '''''libro I. Responsorum.'''''— Pater fi- lio permisit mutuam pecuniam accipere, et per epistolam creditori mandavit, ut ei crederet; <ref>{{x-minor|'''''si, inserta la Vulg.'''''}}</ref> fi- lius ex minima parte patri heres extitit. Respon- di, esse in potestate creditoris, utrum filium, cui credidisset, in solidum, an heredes, pro qua par- te quisque successisset, mallet convenire; sed fi- lius condemnatur in quantum facere potest.{{-}} '''8. PAULUS''' '''''libro I. Decretorum.'''''— Titianus Primus praeposuerat servum mutuis pecuniis dandis et pignoribus accipiendis; is servus etiam negotiatoribus hordei solebat pro emtore susci- pere debitum et solvere; quum fugisset servus, et is, cui delegatus <ref>{{x-minor|'''''obligatus, Hal.'''''}}</ref> fuerat dare pretium hor-{{-}} ___________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tujjhv1eg3n7gfipv71aa6noeued48s 104 84178 273546 2026-07-06T12:55:33Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dei, conveniret dominum nomine institoris, nega- bat, eo nomine se conveniri posse, quia non in eam rem praepositus fuisset; quum autem et alia quaedam gessisse, et horrea conduxisse, et mul- tis solvisse idem servus probaretur, Praefectus annonae contra dominum dederat sententiam. Dicebamus, quasi fideiussionem esse <ref>{{x-minor|'''''fideiussorem eum videri, Vulg.; ''esse'', se considera añadida por antiguos copistas.'''''}}</ref> videri,... 273546 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>dei, conveniret dominum nomine institoris, nega- bat, eo nomine se conveniri posse, quia non in eam rem praepositus fuisset; quum autem et alia quaedam gessisse, et horrea conduxisse, et mul- tis solvisse idem servus probaretur, Praefectus annonae contra dominum dederat sententiam. Dicebamus, quasi fideiussionem esse <ref>{{x-minor|'''''fideiussorem eum videri, Vulg.; ''esse'', se considera añadida por antiguos copistas.'''''}}</ref> videri, quum pro alio solveret debitum, non pro aliis suscipit debitum <ref>{{x-minor|'''''''non pro aliis suscipit debitum'', omítenlas contra el texto de las Bas. Hal. Vulg.'''''}}</ref>; non solvere autem ex ea causa in dominum dari actionem. Nec videtur, hoc dominum mandasse, sed quia videbatur in omnibus eum suo nomine substituisse, sententiam conservavit Imperator.{{-}} {{c|'''TIT. VI'''}} {{c|{{minor|'''DE SENATUSCONSULTO MACEDONIANO'''}}<ref>{{x-minor|'''''AD SENATUSCONSULTUM MACEDONIANUM, Vulg.'''''}}</ref>}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 28.]'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Verba Senatusconsulti Macedoniani haec sunt: '''CUM INTER CETERAS SCELERIS CAUSAS MACEDO, QUAS ILLI NATURA ADMINISTRABAT, ETIAM AES ALIENUM ADHIBUISSET, ET SAEPE MATERIAM PEC- CANDI MALIS MORIBUS''' <ref>{{x-minor|'''''HOMINIBUS, Vulg.'''''}}</ref> '''PRAESTARET, QUI''' <ref>{{x-minor|'''''QUUM, (en lugar de ''QUI''), Hal.'''''}}</ref> '''PECUNIAM, NE QUID AMPLIUS DICERETUR''' <ref>{{x-minor|'''''DICATUR, Hal.'''''}}</ref> '''IN- CERTIS NOMINIBUS CREDERET, PLACERE, NE CUI, QUI FILIOFAMILIAS MUTUAM PECUNIAM DEDISSET, ETIAM POST MORTEM PARENTIS EIUS, CUIUS IN POTESTATE FUISSET, ACTIO PETITIOQUE DARE- TUR, UT SCIRENT, QUI PESSIMO EXEMPLO FAENE- RARENT, NULLIUS POSSE FILIIFAMILIAS BONUM NO- MEN EXSPECTATA PATRIS MORTE FIERI.'''{{-}} '''§ 1.'''—Si pendeat, an sit in potestate filius, ut- puta quoniam patrem apud hostes habet, in pen- denti est, an in Senatusconsultum sit commis- sum; nam si reciderit in potestatem, Senatuscon- sulto locus est, si minus, cessat; interim igitur deneganda est actio.{{-}} '''§ 2.'''—Certe si arrogatus mutuam pecuniam ac- ceperit, deinde sit restitutus, ut emanciparetur, Senatusconsultum locum habebit; fuit enim filius- familias.{{-}} '''§ 3.'''—In filiofamilias nihil dignitas facit, quo- minus Senatusconsultum Macedonianum locum habeat; nam etiamsi Consul sit, vel cuiusvis di- gnitatis, Senatusconsulto locus est, nisi forte ca- strense peculium habeat; tunc enim Senatuscon- sultum cessabit.{{-}} '''2. IDEM''' '''''libro LXIV.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXX., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— usque ad quantitatem castrensis peculii, quum filiifa- milias in castrensi peculio vice patrumfamilia- rum fungantur.{{-}} '''3. IDEM''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Si quis pa- tremfamilias esse credidit non vana simplicitate deceptus, nec iuris ignorantia, sed quia publice paterfamilias plerisque videbatur, sic agebat, sic{{-}} _______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2i9twulgq9sfvd1kv0jl36hef3fpgvr 104 84179 273547 2026-07-06T12:59:29Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 1.'''—contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit Senatusconsultum.{{-}} '''§ 1.'''—Unde Iulianus libro duodecimo <ref>{{x-minor|'''''Hal. añade aquí y en dos parajes siguientes ''Digestorum''.'''''}}</ref> in eo, qui vectigalia conducta habebat, scribit, et est saepe constitutum, cessare Senatusconsultum.{{-}} '''§ 2.'''—Proinde et in eo, qui scire non potuit, an filiusfamilias sit, Iulianus libro duodecimo cessa- re Senatusconsul... 273547 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit Senatusconsultum.{{-}} '''§ 1.'''—Unde Iulianus libro duodecimo <ref>{{x-minor|'''''Hal. añade aquí y en dos parajes siguientes ''Digestorum''.'''''}}</ref> in eo, qui vectigalia conducta habebat, scribit, et est saepe constitutum, cessare Senatusconsultum.{{-}} '''§ 2.'''—Proinde et in eo, qui scire non potuit, an filiusfamilias sit, Iulianus libro duodecimo cessa- re Senatusconsultum ait, utputa in pupillo vel minore vigintiquinque annis. Sed in minore cau- sa cognita et a Praetore succurrendum, in pupil- lo autem etiam alia ratione debuit dicere, cessa- re Senatusconsultum, quod mutua pecunia non fit <ref>{{x-minor|'''''fit, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, quam sine tutoris auctoritate pupillus dat; quemadmodum ipse dicit Iulianus libro duodeci- mo, si filiusfamilias crediderit, cessare Senatus- consultum, quod mutua pecunia non fit, quam- vis liberam peculii administrationem habuit. Non enim perdere ei peculium pater concedit <ref>{{x-minor|'''''patrem concedere, Hal.'''''}}</ref>, quum peculii administrationem permittit; et ideo vindicationem nummorum patri superesse ait.{{-}} '''§ 3.'''—Is autem solus Senatusconsultum offen- dit, qui mutuam pecuniam filiofamilias dedit, non qui alias contraxit, puta vendidit, locavit, vel alio modo contraxit; nam pecuniae datio perni- ciosa parentibus eorum visa est, et ideo, etsi in creditum abiit <ref>{{x-minor|'''''abiit, Hal. Vulg.'''''}}</ref> filiofamilias vel ex causa em- tionis, vel ex alio contractu, in quo pecuniam non numeravi, et si stipulatus sim, licet coeperit esse mutua pecunia, tamen, quia pecuniae numeratio non <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''numerationem concurrit'', Fl. por error de pluma, según Br.'''''}}</ref> concurrit, cessat Senatusconsultum. Quod ita demum erit dicendum, si non fraus Senatus- consulto sit cogitata, ut qui credere non potuit, magis ei venderet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''vendere'', F., Br.'''''}}</ref>, ut ille rei pretium haberet in mutui vicem.{{-}} '''§ 4.'''—Si a filiofamilias stipulatus sim, et patri- familias facto crediderim, sive capite deminu- tus <ref>{{x-minor|'''''minutus, Hal.'''''}}</ref> sit, sive morte patris, vel alias sui iuris sine capitis deminutione fuerit effectus, debet dici, cessare Senatusconsultum, quia mutua <ref>{{x-minor|'''''pecunia, adicionan Hal. Vulg.'''''}}</ref> iam patrifamilias data est.{{-}} '''4. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— quia quod vulgo dicitur, filiofamilias credi non lice- re, non ad verba referendum est, sed ad numera- tionem.{{-}} '''5. PAULUS''' '''''libro III.''''' <ref>{{x-minor|'''''II., Hal.'''''}}</ref> '''''Quaestionum.'''''— ergo hic et in solidum damnabitur, non in id, quod fa- cere potest.{{-}} '''6. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— Contra etiam recte dicitur, si a patrefamilias stipulatus sis <ref>{{x-minor|'''''Bis, omítenla acertadamente Hal. Vulg.'''''}}</ref>, credas postea filiofamilias facto, Sena- tus <ref>{{x-minor|'''''Senatusconsulti, Hal. Vulg.'''''}}</ref> potestatem exercendam, quia expleta est numeratione <ref>{{x-minor|'''''numeratione, omítela la Vulg.'''''}}</ref> substantia obligationis.{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ecmv4frw7wuho8b8io7glcnthwkzquj 273548 273547 2026-07-06T13:00:36Z Nea1109 32209 273548 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit Senatusconsultum.{{-}} '''§ 1.'''—Unde Iulianus libro duodecimo <ref>{{x-minor|'''''Hal. añade aquí y en dos parajes siguientes ''Digestorum''.'''''}}</ref> in eo, qui vectigalia conducta habebat, scribit, et est saepe constitutum, cessare Senatusconsultum.{{-}} '''§ 2.'''—Proinde et in eo, qui scire non potuit, an filiusfamilias sit, Iulianus libro duodecimo cessa-re Senatusconsultum ait, utputa in pupillo vel minore vigintiquinque annis. Sed in minore cau- sa cognita et a Praetore succurrendum, in pupil- lo autem etiam alia ratione debuit dicere, cessa- re Senatusconsultum, quod mutua pecunia non fit <ref>{{x-minor|'''''fit, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, quam sine tutoris auctoritate pupillus dat; quemadmodum ipse dicit Iulianus libro duodeci- mo, si filiusfamilias crediderit, cessare Senatus- consultum, quod mutua pecunia non fit, quam- vis liberam peculii administrationem habuit. Non enim perdere ei peculium pater concedit <ref>{{x-minor|'''''patrem concedere, Hal.'''''}}</ref>, quum peculii administrationem permittit; et ideo vindicationem nummorum patri superesse ait.{{-}} '''§ 3.'''—Is autem solus Senatusconsultum offen- dit, qui mutuam pecuniam filiofamilias dedit, non qui alias contraxit, puta vendidit, locavit, vel alio modo contraxit; nam pecuniae datio perni- ciosa parentibus eorum visa est, et ideo, etsi in creditum abiit <ref>{{x-minor|'''''abiit, Hal. Vulg.'''''}}</ref> filiofamilias vel ex causa em- tionis, vel ex alio contractu, in quo pecuniam non numeravi, et si stipulatus sim, licet coeperit esse mutua pecunia, tamen, quia pecuniae numeratio non <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''numerationem concurrit'', Fl. por error de pluma, según Br.'''''}}</ref> concurrit, cessat Senatusconsultum. Quod ita demum erit dicendum, si non fraus Senatus- consulto sit cogitata, ut qui credere non potuit, magis ei venderet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''vendere'', F., Br.'''''}}</ref>, ut ille rei pretium haberet in mutui vicem.{{-}} '''§ 4.'''—Si a filiofamilias stipulatus sim, et patri- familias facto crediderim, sive capite deminu- tus <ref>{{x-minor|'''''minutus, Hal.'''''}}</ref> sit, sive morte patris, vel alias sui iuris sine capitis deminutione fuerit effectus, debet dici, cessare Senatusconsultum, quia mutua <ref>{{x-minor|'''''pecunia, adicionan Hal. Vulg.'''''}}</ref> iam patrifamilias data est.{{-}} '''4. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— quia quod vulgo dicitur, filiofamilias credi non lice- re, non ad verba referendum est, sed ad numera- tionem.{{-}} '''5. PAULUS''' '''''libro III.''''' <ref>{{x-minor|'''''II., Hal.'''''}}</ref> '''''Quaestionum.'''''— ergo hic et in solidum damnabitur, non in id, quod fa- cere potest.{{-}} '''6. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— Contra etiam recte dicitur, si a patrefamilias stipulatus sis <ref>{{x-minor|'''''Bis, omítenla acertadamente Hal. Vulg.'''''}}</ref>, credas postea filiofamilias facto, Sena- tus <ref>{{x-minor|'''''Senatusconsulti, Hal. Vulg.'''''}}</ref> potestatem exercendam, quia expleta est numeratione <ref>{{x-minor|'''''numeratione, omítela la Vulg.'''''}}</ref> substantia obligationis.{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> c57vpyr5giqfspr3zrtle8gcbk7puhx 273549 273548 2026-07-06T13:01:06Z Nea1109 32209 273549 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—contrahebat, sic muneribus fungebatur, cessabit Senatusconsultum.{{-}} '''§ 1.'''—Unde Iulianus libro duodecimo <ref>{{x-minor|'''''Hal. añade aquí y en dos parajes siguientes ''Digestorum''.'''''}}</ref> in eo, qui vectigalia conducta habebat, scribit, et est saepe constitutum, cessare Senatusconsultum.{{-}} '''§ 2.'''—Proinde et in eo, qui scire non potuit, an filiusfamilias sit, Iulianus libro duodecimo cessa-re Senatusconsultum ait, utputa in pupillo vel minore vigintiquinque annis. Sed in minore cau- sa cognita et a Praetore succurrendum, in pupil- lo autem etiam alia ratione debuit dicere, cessa- re Senatusconsultum, quod mutua pecunia non fit <ref>{{x-minor|'''''fit, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, quam sine tutoris auctoritate pupillus dat; quemadmodum ipse dicit Iulianus libro duodeci- mo, si filiusfamilias crediderit, cessare Senatus- consultum, quod mutua pecunia non fit, quam- vis liberam peculii administrationem habuit. Non enim perdere ei peculium pater concedit <ref>{{x-minor|'''''patrem concedere, Hal.'''''}}</ref>, quum peculii administrationem permittit; et ideo vindicationem nummorum patri superesse ait.{{-}} '''§ 3.'''—Is autem solus Senatusconsultum offen- dit, qui mutuam pecuniam filiofamilias dedit, non qui alias contraxit, puta vendidit, locavit, vel alio modo contraxit; nam pecuniae datio perni- ciosa parentibus eorum visa est, et ideo, etsi in creditum abiit <ref>{{x-minor|'''''abiit, Hal. Vulg.'''''}}</ref> filiofamilias vel ex causa em- tionis, vel ex alio contractu, in quo pecuniam non numeravi, et si stipulatus sim, licet coeperit esse mutua pecunia, tamen, quia pecuniae numeratio non <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''numerationem concurrit'', Fl. por error de pluma, según Br.'''''}}</ref> concurrit, cessat Senatusconsultum. Quod ita demum erit dicendum, si non fraus Senatus- consulto sit cogitata, ut qui credere non potuit, magis ei venderet <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''vendere'', F., Br.'''''}}</ref>, ut ille rei pretium haberet in mutui vicem.{{-}} '''§ 4.'''—Si a filiofamilias stipulatus sim, et patri- familias facto crediderim, sive capite deminu- tus <ref>{{x-minor|'''''minutus, Hal.'''''}}</ref> sit, sive morte patris, vel alias sui iuris sine capitis deminutione fuerit effectus, debet dici, cessare Senatusconsultum, quia mutua <ref>{{x-minor|'''''pecunia, adicionan Hal. Vulg.'''''}}</ref> iam patrifamilias data est.{{-}} '''4. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— quia quod vulgo dicitur, filiofamilias credi non lice- re, non ad verba referendum est, sed ad numera- tionem.{{-}} '''5. PAULUS''' '''''libro III.''''' <ref>{{x-minor|'''''II., Hal.'''''}}</ref> '''''Quaestionum.'''''— ergo hic et in solidum damnabitur, non in id, quod fa- cere potest.{{-}} '''6. SCAEVOLA''' '''''libro II. Quaestionum.'''''— Contra etiam recte dicitur, si a patrefamilias stipulatus sis <ref>{{x-minor|'''''Bis, omítenla acertadamente Hal. Vulg.'''''}}</ref>, credas postea filiofamilias facto, Sena- tus <ref>{{x-minor|'''''Senatusconsulti, Hal. Vulg.'''''}}</ref> potestatem exercendam, quia expleta est numeratione <ref>{{x-minor|'''''numeratione, omítela la Vulg.'''''}}</ref> substantia obligationis.{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> t2a10j6owx48ypsf3ufs8dgixi787pe 104 84180 273550 2026-07-06T13:05:01Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''7. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Item si filiusfamilias fideiusserit, Neratius libro primo et secundo Responsorum cessare Senatus- consultum ait. Idem Celsus libro quarto. Sed Iu- lianus adiicit, si color quaesitus sit, ut filiusfami- lias, qui mutuam accepturus erat, fideiuberet alio reo dato, fraudem Senatusconsulto factam <ref>{{x-minor|'''''non, inserta la Vulg.'... 273550 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''7. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— Item si filiusfamilias fideiusserit, Neratius libro primo et secundo Responsorum cessare Senatus- consultum ait. Idem Celsus libro quarto. Sed Iu- lianus adiicit, si color quaesitus sit, ut filiusfami- lias, qui mutuam accepturus erat, fideiuberet alio reo dato, fraudem Senatusconsulto factam <ref>{{x-minor|'''''non, inserta la Vulg.'''''}}</ref> nocere, et dandam exceptionem tam filiofami- lias, quam reo, quoniam et fideiussori filii sub- venitur.{{-}} '''§ 1.'''—Idem ait, si duos reos accepero, filiumfa- milias et Titium, quum ad filiumfamilias esset perventura pecunia, ideo autem reum Titium ac- ceperim, ne quasi fideiussor auxilio Senatuscon- sulti uteretur, utilem esse exceptionem adversus fraudem dandam.{{-}} '''§ 2.'''—Sed et si filiusfamilias patre suo relegato, vel longo tempore absente dotem pro filia promi- serit, et rem patris pignori dederit, Senatuscon- sultum <ref>{{x-minor|'''''quidem, inserta Hal.'''''}}</ref> cessabit; patris tamen res non tenebi- tur. Plane si patri heres extiterit filius, et pignus persequatur, exceptione doli summovebitur.{{-}} '''§ 3.'''—Mutui dationem non solum numeratae pecuniae, verum omnium, quae mutua dari pos- sunt, an accipere debeamus, videndum. Sed ver- ba videntur mihi ad numeratam pecuniam refer- ri, ait enim Senatus: mutuam pecuniam dedis- set; sed si fraus sit Senatusconsulto adhibita, puta frumento, vel vino, vel oleo mutuo dato, ut his distractis fructibus uteretur pecunia, subve- niendum est filiofamilias.{{-}} '''§ 4.'''—Si filius in alterius erat potestate, quum mutua daretur, nunc in alterius, mens Senatus- consulti non cessat; dabitur <ref>{{x-minor|'''''ei, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> itaque exceptio.{{-}} '''§ 5.'''—Sed etsi patri eius non mors, sed alia causa inciderit, quominus sit in civitate, dicen- dum, Senatusconsulto locum esse.{{-}} '''§ 6.'''—Non solum ei, qui mutuam dedisset, sed et successoribus eius deneganda est actio.{{-}} '''§ 7.'''—Proinde et si alius <ref>{{x-minor|'''''pecuniam, inserta Hal.'''''}}</ref> mutuam dedit, alius stipulatus est, dabitur adversus eum exce- ptio, licet hic non dederit. Sed et si alteruter eo- rum ignoravit, in patris esse potestate se, verius dicendum est, utrique <ref>{{x-minor|'''''alterius scientiam, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> nocere. Idem est et in duobus reis stipulandi.{{-}} '''§ 8.'''—Item si duos filiosfamilias accepero reos, sed alterum putavi patremfamilias, intererit, ad quem pecunia pervenit, ut, si eum scivi filiumfa- milias, ad quem pervenit pecunia, exceptione summovear; si ad eum, quem ignorarem, non summovear.{{-}} '''§ 9.'''—Sive autem sub usuris mutua data sunt <ref>{{x-minor|'''''sit, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, sive sine usuris, ad Senatusconsultum spectat.{{-}} '''§ 10.'''—Quamquam autem non declaret Senatus,{{-}} ____________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lwpgs5og1il30dz3wflszezmy8qbs1e 104 84181 273551 2026-07-06T13:10:00Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '12. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Sed nec aes alienum, nisi quod ex quaestu pendebit, veniet in rationem societatis. 13. IDEM libro XXXII. ''ad Edictum''.—Sed et si adiiciatur, ut et quaestus et lucri socii sint, verum est, non ad aliud lucrum, quam quod ex quaestu venit, hanc quoque adiectionem pertinere. 14. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Si convenerit inter socios, ne intra certum tempus communis res dividatur, non videtur conven... 273551 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>12. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Sed nec aes alienum, nisi quod ex quaestu pendebit, veniet in rationem societatis. 13. IDEM libro XXXII. ''ad Edictum''.—Sed et si adiiciatur, ut et quaestus et lucri socii sint, verum est, non ad aliud lucrum, quam quod ex quaestu venit, hanc quoque adiectionem pertinere. 14. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Si convenerit inter socios, ne intra certum tempus communis res dividatur, non videtur convenisse, ne societate abeatur. Quid tamen, si hoc convenit, ne abeatur, an valeat? Eleganter Pomponius scripsit, frustra hoc convenire, nam etsi non convenit, si tamen intempestive renuntietur societati, esse pro socio actionem; sed etsi convenit, ne intra certum tempus societate abeatur, et ante tempus renuntietur, potest rationem habere renuntiatio, nec tenebitur pro socio, qui ideo renuntiavit, quia conditio quaedam, qua societas erat coïta, ei non praestatur. Aut quid, si ita iniuriosus et damnosus socius sit, ut non expediat eum pati, 15. POMPONIUS libro XIII. ''ad Sabinum''.—vel quod ea re frui non liceat, cuius gratia negotiatio suscepta sit? 16. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Idemque erit dicendum, si socius renuntiaverit societati, qui Reipublicae causa diu, et invitus sit abfuturus, quamvis nonnunquam ei obiici possit, quia potuit et per alium societatem administrare, vel socio committere; sed hoc non alias, nisi valde sit idoneus socius, aut facilis abfuturo etiam per alium societatis administratio. § 1. Qui igitur paciscitur, ne dividat <ref>''divitur'', Hal.</ref>, nisi aliqua iusta ratio intercedat, nec vendere poterit, nec alia ratione efficiet, ut dividatur; sed sane potest dici, venditionem quidem non impediri, sed exceptionem adversus emtorem locum habere, si ante dividat, quam divideret is, qui vendidit. 17. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Sed et socius, qui alienaverit, contra pactionem accipit <ref>''accipit'', omittit Hal.</ref>, committit, et tenetur societatis, aut communi dividundo iudicio. § 1. Si absenti renuntiata societas sit, quoad is scierit, quod is acquisivit, qui renuntiavit, in commune redigi debet <ref>Hal.; ''debet'', omittit Fl.</ref>, detrimentum autem solius eius esse, qui renuntiaverit; sed quod absens acquisivit, ad solum eum pertinere, detrimentum ab eo factum commune esse. § 2. In societate autem coëunda nihil attinet de renuntiatione cavere eundem, quia ipso iure<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> dy09ydxutgthkty9upvtzmal5dyauy5 104 84182 273552 2026-07-06T13:11:49Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '```text id="58147" 18. POMPONIUS libro XIII. ''ad Sabinum''.—Si servus societatem coïerit, non sufficiet, si iubeatur <ref>''inhibeatur'', alii apud Hal.</ref> a domino servus abire a societate, sed socio renuntiandum est. 19. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Qui admittitur socius, ei tantum socius est, qui admisit; et recte, quum enim societas consensu contrahatur, socius mihi esse non potest, quem ego socium esse nolui; quid ergo, si so... 273552 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>```text id="58147" 18. POMPONIUS libro XIII. ''ad Sabinum''.—Si servus societatem coïerit, non sufficiet, si iubeatur <ref>''inhibeatur'', alii apud Hal.</ref> a domino servus abire a societate, sed socio renuntiandum est. 19. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Qui admittitur socius, ei tantum socius est, qui admisit; et recte, quum enim societas consensu contrahatur, socius mihi esse non potest, quem ego socium esse nolui; quid ergo, si socius meus eum admisit? Ei soli socius est, 20. IDEM libro XXXI. ''ad Edictum''.—nam socii mei socius meus socius non est, 21. IDEM libro XXX. ''ad Sabinum''.—et quidquid fuerit de societate nostra consecutus, cum illo, qui eum assumsit, communicabit; nos ei <ref>''ei'' superfluum esse censetur.</ref> cum eo non communicabimus, sed factum eius praestabitur societati, id est, aget socius, et societati praestabit, quod fuerit consecutus. 22. GAIUS libro X. ''ad Edictum provinciale''.—Ex contrario factum quoque sociorum debet ei praestare, sicuti suum, quia ipse adversus eos habet actionem. Item certum est, nihil vetare, prius quam <ref>''quam'' superfluum esse censetur.</ref> inter eum, qui <ref>''quem'', Hal.</ref> admiserit, et eum, qui admissus fuerit, societatis iudicio agi, quam agi incipiat inter ceteros et eum, qui admiserit. 23. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—De illo Pomponius dubitat, utrum actionem eum mandare sociis sufficiat <ref>Hal.; ''sufficit'', Fl.</ref>, ut, si facere ille non possit, nihil ultra sociis praestet, an vero indemnes eos praestare debeat; et puto, omnimodo eum teneri eius nomine, quem ipse solus admisit, quia difficile est negare, culpa ipsius admissum. § 1. Idem quaerit, an commodum, quod propter admissum socium accessit, compensari cum damno, quod culpa praebuit, debeat; et ait, compensandum. Quod non est verum, nam et Marcellus libro sexto ''Digestorum'' scribit, si servus unius ex sociis societati a domino praepositus negligenter versatus sit, dominum societati, qui praeposuerit, praestiturum, nec compensandum commodum, quod per servum societati accessit, cum damno; et ita Divum Marcum pronuntiasse, nec posse dici socio: «abstine <ref>''abstinere socium — petit'', Vulg.</ref> commodo, quod per servum accessit, (si) damnum petis». 24. IDEM libro XXXI. ''ad Edictum''.—Plane si ambo socii servum alterius praeposuerint, non tenebitur dominus eius nomine, nisi duntaxat de peculio; commune enim periculum esse oportet, quum ambo eum praeponamus. ``` .<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> sq8763l5eq215hiyflp9ux2jf5flsw0 104 84183 273553 2026-07-06T13:14:03Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '25. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Non ob eam rem minus ad periculum socii pertinet, quod negligentia eius periisset, quod in plerisque aliis industria eius societas aucta <ref>Secundum recentem correctionem codicis Fl., Br.; ''aucta'', omittit Taur.</ref> fuisset; et hoc ex appellatione Imperator <ref>''Antoninus'', inserit Hal.</ref> pronuntiavit. 26. ULPIANUS libro XXXI. ''ad Edictum''.—Et ideo, si socius quaedam negligenter in societat... 273553 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>25. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Non ob eam rem minus ad periculum socii pertinet, quod negligentia eius periisset, quod in plerisque aliis industria eius societas aucta <ref>Secundum recentem correctionem codicis Fl., Br.; ''aucta'', omittit Taur.</ref> fuisset; et hoc ex appellatione Imperator <ref>''Antoninus'', inserit Hal.</ref> pronuntiavit. 26. ULPIANUS libro XXXI. ''ad Edictum''.—Et ideo, si socius quaedam negligenter in societate egisset, in plerisque autem societatem auxisset, non compensatur compendium cum negligentia, ut Marcellus libro sexto <ref>''quinto'', Hal., Vulg.</ref> ''Digestorum'' scripsit. 27. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Omne aes alienum, quod manente societate contractum est, de communi solvendum est, licet, posteaquam societas distracta est, solutum sit. Igitur et si sub conditione promiserat, et distracta societate conditio extitit, ex communi solvendum est; ideoque si interim societas dirimatur, cautiones interponendae sunt. 28. IDEM libro LX. ''ad Edictum''.—Si socii sumus, et unus ex die pecuniam debeat, et dividatur societas, non debet hoc deducere socius, quemadmodum praesens debet <ref>''quemadmodum quod praesens pure deberet'', Vulg.</ref>, sed omnes dividere et cavere, quum dies venerit, defensum iri socium. 29. ULPIANUS <ref>''Paulus'', Hal.</ref> libro XXX. ''ad Sabinum''.—Si non fuerint partes societati adiectae, aequas eas esse constat. Si vero placuerit, ut quis duas partes vel tres habeat, alius unam, an valeat? Placet valere, si modo aliquid plus contulit societati vel pecuniae, vel operae, vel cuiuscunque alterius rei causa. § 1. Ita coïri societatem posse, ut nullius partem damni alter sentiat, lucrum vero commune sit, Cassius putat; quod ita demum valebit, ut et Sabinus scribit, si tanti sit opera, quanti damnum est; plerumque enim tanta est industria socii, ut plus societati conferat, quam pecunia; item si solus naviget, si solus peregrinetur, pericula <ref>Taur. annotat ad marginem; ''periculo'' in textu.</ref> subeat solus. § 2. Aristo refert, Cassium respondisse, societatem talem coïri non posse, ut alter lucrum tantum, alter damnum sentiret, et hanc societatem leoninam solitum appellare; et nos consentimus, talem societatem nullam esse, ut alter lucrum sentiret, alter vero nullum lucrum, sed damnum sentiret; iniquissimum enim genus societatis est, ex qua quis damnum, non etiam lucrum spectet. 30. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—Mucius libro quartodecimo <ref>XIII., Vulg.</ref> scribit, non posse societatem coïri, ut aliam damni, aliam lucri partem socius ferat. Servius in notatis <ref>''notis'', Hal.</ref> Mucii ait, nec posse societatem ita contrahi; neque enim lucrum intelligitur, nisi omni damno deducto, neque da-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> s7b141hnc1wj5fdj5cwce4fjoe9zho5 104 84184 273554 2026-07-06T13:14:25Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'eui exceptionem det, tamen sciendum est, et heredem filii, si paterfamilias decesserit, et patrem eius, si filiusfamilias decesserit, exceptione uti posse. '''§ 11.''' Interdum tamen, etsi Senatusconsulto locus sit, tamen in alium datur actio, ut puta filiusfamilias institor mutuam pecuniam accepit; scribit enim Iulianus libro duodecimo, ipsum quidem institorem exceptione Senatusconsulti usurum, si conveniatur, sed institoriam actionem adver... 273554 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>eui exceptionem det, tamen sciendum est, et heredem filii, si paterfamilias decesserit, et patrem eius, si filiusfamilias decesserit, exceptione uti posse. '''§ 11.''' Interdum tamen, etsi Senatusconsulto locus sit, tamen in alium datur actio, ut puta filiusfamilias institor mutuam pecuniam accepit; scribit enim Iulianus libro duodecimo, ipsum quidem institorem exceptione Senatusconsulti usurum, si conveniatur, sed institoriam actionem adversus eum, qui praeposuit, competere; quamquam, inquit, si ipse pater eum praeposuisset merci suae, vel<ref>(1) mercem, inserta Hal.; rem, la Vulg.</ref> peculiarem exercere passus esset, cessaret Senatusconsultum, quoniam patris voluntate contractum videretur; nam si scit eum negotiari, etiam hoc permisisse videtur, si non nominatim prohibuit merces<ref>(2) mutuum, (en lugar de merces), Hal.</ref> accipere. '''§ 12.''' Proinde si acceperit pecuniam, et in rem patris vertit, cessat Senatusconsultum; patri enim, non sibi accipit. Sed et si ab initio non sic accepit, verum postea in rem patris vertit, cessare Senatusconsultum, libro duodecimo ''Digestorum'' Iulianus ait, intelligendumque ab initio sic accepisse, ut in rem<ref>(3) patris, adiciona Hal.</ref> verteret. Non tamen vertisse videbitur, si mutuam pecuniam acceptam patri in proprium debitum solvit; et ideo, si pater ignoravit, adhuc Senatusconsulto locus erit. '''§ 13.''' Quod dicitur, in eo, qui studiorum causa absens mutuum acceperat, cessare Senatusconsultum, ita locum habet, si probabilem modum in mutua non excessit, certe eam quantitatem, quam pater solebat subministrare. '''§ 14.''' Si filius accepit mutuam pecuniam, ut eum liberaret, qui, si peteret, exceptione non summoveretur, Senatusconsulti cessabit exceptio. '''§ 15.''' Hoc amplius cessabit Senatusconsultum, si pater solvere coepit, quod filiusfamilias mutuum sumserit, quasi ratum habuerit. '''§ 16.''' Si paterfamilias factus solverit partem debiti, cessabit Senatusconsultum, nec solutum repetere potest. '''8. PAULUS''' ''libro XXX. ad Edictum.''—Quum tamen a curatore per ignorantiam solutum sit, repeti debet. '''9. ULPIANUS''' ''libro XXIX.''<ref>(4) XXVIII., Hal.</ref> ''ad Edictum.''—Sed si paterfamilias factus rem pignori dederit, dicendum erit, Senatusconsulti exceptionem ei denegandam usque ad pignoris quantitatem. '''§ 1.''' Si ab alio donatam sibi pecuniam filius creditori solverit, an pater vindicare vel repetere possit<ref>(5) videndum, suple la Vulg.</ref>? Et ait Iulianus, si quidem hac conditione ei donata sit pecunia, ut creditori solvat, videri a donatore profectam protinus ad creditorem, et fieri numos accipientis; si vero simpliciter ei donavit, alienationem eorum filium non ha{{-}} ______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gl0itoucd6cak8i6gcpqn4vssi3o88n 273556 273554 2026-07-06T13:15:45Z Nea1109 32209 273556 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>eui exceptionem det, tamen sciendum est, et heredem filii, si paterfamilias decesserit, et patrem eius, si filiusfamilias decesserit, exceptione uti posse. '''§ 11.''' Interdum tamen, etsi Senatusconsulto locus sit, tamen in alium datur actio, ut puta filiusfamilias institor mutuam pecuniam accepit; scribit enim Iulianus libro duodecimo, ipsum quidem institorem exceptione Senatusconsulti usurum, si conveniatur, sed institoriam actionem adversus eum, qui praeposuit, competere; quamquam, inquit, si ipse pater eum praeposuisset merci suae, vel<ref>mercem, inserta Hal.; rem, la Vulg.</ref> peculiarem exercere passus esset, cessaret Senatusconsultum, quoniam patris voluntate contractum videretur; nam si scit eum negotiari, etiam hoc permisisse videtur, si non nominatim prohibuit merces<ref> mutuum, (en lugar de merces), Hal.</ref> accipere. '''§ 12.''' Proinde si acceperit pecuniam, et in rem patris vertit, cessat Senatusconsultum; patri enim, non sibi accipit. Sed et si ab initio non sic accepit, verum postea in rem patris vertit, cessare Senatusconsultum, libro duodecimo ''Digestorum'' Iulianus ait, intelligendumque ab initio sic accepisse, ut in rem<ref> patris, adiciona Hal.</ref> verteret. Non tamen vertisse videbitur, si mutuam pecuniam acceptam patri in proprium debitum solvit; et ideo, si pater ignoravit, adhuc Senatusconsulto locus erit. '''§ 13.''' Quod dicitur, in eo, qui studiorum causa absens mutuum acceperat, cessare Senatusconsultum, ita locum habet, si probabilem modum in mutua non excessit, certe eam quantitatem, quam pater solebat subministrare. '''§ 14.''' Si filius accepit mutuam pecuniam, ut eum liberaret, qui, si peteret, exceptione non summoveretur, Senatusconsulti cessabit exceptio. '''§ 15.''' Hoc amplius cessabit Senatusconsultum, si pater solvere coepit, quod filiusfamilias mutuum sumserit, quasi ratum habuerit. '''§ 16.''' Si paterfamilias factus solverit partem debiti, cessabit Senatusconsultum, nec solutum repetere potest. '''8. PAULUS''' ''libro XXX. ad Edictum.''—Quum tamen a curatore per ignorantiam solutum sit, repeti debet. '''9. ULPIANUS''' ''libro XXIX.''<ref> XXVIII., Hal.</ref> ''ad Edictum.''—Sed si paterfamilias factus rem pignori dederit, dicendum erit, Senatusconsulti exceptionem ei denegandam usque ad pignoris quantitatem. '''§ 1.''' Si ab alio donatam sibi pecuniam filius creditori solverit, an pater vindicare vel repetere possit<ref> videndum, suple la Vulg.</ref>? Et ait Iulianus, si quidem hac conditione ei donata sit pecunia, ut creditori solvat, videri a donatore profectam protinus ad creditorem, et fieri numos accipientis; si vero simpliciter ei donavit, alienationem eorum filium non ha{{-}} ______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> o7z51cxmvlmxze8oqnlihvv5090d44a 104 84185 273555 2026-07-06T13:15:43Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '31. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Ut sit pro socio actio, societatem intercedere oportet; nec enim sufficit, rem esse communem, nisi societas intercedat <ref>Secundum correctionem codicis Fl., Br.; ''intercedit'', Taur. secundum scripturam originalem.</ref>. Communiter autem res agi potest etiam citra societatem, ut puta quum non affectione societatis incidimus in communionem, ut evenit in re duobus legata, item si a duobus simul emta r... 273555 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>31. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Ut sit pro socio actio, societatem intercedere oportet; nec enim sufficit, rem esse communem, nisi societas intercedat <ref>Secundum correctionem codicis Fl., Br.; ''intercedit'', Taur. secundum scripturam originalem.</ref>. Communiter autem res agi potest etiam citra societatem, ut puta quum non affectione societatis incidimus in communionem, ut evenit in re duobus legata, item si a duobus simul emta res sit, aut si hereditas vel donatio communiter nobis obvenit, aut si a duobus separatim emimus partes eorum, non socii futuri; 32. IDEM libro II. ''ad Edictum''.—nam quum tractatu habito societas coïta est, pro socio actio est, quum sine tractatu, in re ipsa et negotio communiter gestum videtur; 33. IDEM libro XXXI. <ref>III., Hal.</ref> ''ad Edictum''.—ut in conductionibus publicorum, item in emtionibus; nam qui nolunt <ref>''volunt'', Vulg.</ref> inter se contendere, solent per nuntium rem emere in commune, quod a societate longe remotum est. Et ideo societate sine tutoris auctoritate coïta pupillus non tenetur, attamen communiter gesto tenetur. 34. GAIUS libro X. <ref>III., Hal.</ref> ''ad Edictum provinciale''.—Quibus casibus, si quid forte unus in eam rem impenderit, sive fructus mercedesve unus perceperit, vel deteriorem fecerit rem, non societatis iudicio locus est; sed inter coheredes quidem familiae erciscundae <ref>Hal.; ''hercescendae'', Fl.</ref> iudicio agitur, inter ceteros communi dividundo. Inter eos quoque, quibus hereditario iure communis res est, posse et communi dividundo agi. 35. ULPIANUS libro XXX. ''ad Sabinum''.—Nemo potest societatem heredi suo sic parere, ut ipse heres socius sit. In heredem autem socii proponitur actio, ut bonam fidem praestet, 36. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—et etiam culpam, quam is praestaret, in cuius locum successit, licet socius (non) sit. 37. POMPONIUS libro XIII. ''ad Sabinum''.—Plane si hi, qui sociis heredes extiterint, animum inierint societatis in ea hereditate, novo consensu, quod postea gesserint, efficitur, ut in pro socio actionem deducatur. 38. PAULUS libro VI. ''ad Sabinum''.—<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 9l2kgbr07vb1wv8ymu49omatl11mawy 104 84186 273557 2026-07-06T13:17:12Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTUM.—LIBER XVII: TITULUS II 39. POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum.—Si fundus mihi tecum communis sit, et in eum mortuum intuleris, agam tecum pro socio. 40. IDEM libro XVII. ad Sabinum.—Heres socii quamvis socius non est, tamen ea, quae per defunctum inchoata sunt, per heredem explicari debent; in quibus dolus eius admitti potest. 41. ULPIANUS libro XX. ad Edictum.—Si quis a socio poenam stipulatus sit, pro socio non aget, si tantundem... 273557 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>DIGESTUM.—LIBER XVII: TITULUS II 39. POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum.—Si fundus mihi tecum communis sit, et in eum mortuum intuleris, agam tecum pro socio. 40. IDEM libro XVII. ad Sabinum.—Heres socii quamvis socius non est, tamen ea, quae per defunctum inchoata sunt, per heredem explicari debent; in quibus dolus eius admitti potest. 41. ULPIANUS libro XX. ad Edictum.—Si quis a socio poenam stipulatus sit, pro socio non aget, si tantundem in poena (1) sit, quantum eius interfuit. 42. IDEM libro XLV. ad Sabinum.—Quodsi ex stipulatu eam consecutus sit, postea pro socio agendo hoc minus accipiet, poena ei in sortem imputata. 43. IDEM libro XXVIII. ad Edictum.—Si actum sit communi dividundo, non tollitur pro socio actio, quoniam pro socio et nominum rationem habet, et adiudicationem non admittit; sed si postea pro socio agatur, hoc minus ex ea actione consequitur, quam ex prima actione consecutus est. 44. IDEM libro XXXI. ad Edictum.—Si margarita (2) tibi vendenda dedero, ut, si ea decem vendidisses, redderes mihi decem, si pluris, quod excedit, tu haberes, mihi videtur, si animo contrahendae societatis id actum sit, pro socio esse actionem, si minus, praescriptis verbis. 45. IDEM libro XXX. ad Sabinum.—Rei communis nomine cum socio furti agi potest, si per fallaciam dolove malo amovit, vel rem communem celandi animo contrectet; sed et pro socio actione obstrictus est, nec altera actio alteram tollet. Idemque in omnibus bonae fidei iudiciis dicendum est. 46. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> oyf62tef48g1puw7hjd72f47q44enm7 104 84187 273558 2026-07-06T13:19:16Z Joseftg123 32252 /* Corregido */ 273558 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>DIGESTUM.—LIBER XVII: TITULUS II 46. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Idem est et in colono, et in eo, qui negotia gerit, et qui mandatum nostrum exsequitur, et in tutore. 47. ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum.—Sed si ex causa furtiva condixero, cessabit pro socio actio, nisi si pluris mea intersit. § 1. Si damnum in re communi socius dedit, Aquilia teneri eum, et Celsus, et Iulianus, et Pomponius scribunt; 48. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Sed nihilominus et pro socio tenetur, 49. ULPIANUS libro XXXI. ad Edictum.—Si hoc facto societatem laesit, si verbi gratia negotiatorem servum vulneraverit vel occidit. 50. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Sed actione pro socio consequitur, ut altera actione contentus esse debeat, quia utraque actio ad rei persecutionem respicit, non, ut furti, ad poenam duntaxat. 51. ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum.—Merito autem adiectum est, ita demum furti actionem esse, si per fallaciam et dolo malo amovit, quia, quum sine dolo malo fecit, furti non tenetur; et sane plerumque credendum est, eum, qui partis dominus est, iure potius suo re uti, quam furti consilium inire. § 1. Et ideo videbimus, an Favia teneatur; et ratio quidem facit, ne teneatur; verum, si plagium fecit, vel suppressit, Favia teneri. 52. IDEM libro XXXI. ad Edictum.—Quum duobus vicinis fundus coniunctus venalis esset, alter ex his petiit ab altero, ut eum fundum emeret, ita ut ea pars, quae suo fundo iuncta esset, sibi cederetur; mox ipse eum fundum ignorante vicino emit; quaeritur, an aliquam actionem cum eo vicinus habeat. Iulianus scripsit, implicitam esse facti quaestionem, nam si hoc solum actum est, ut fundum Lucii Titii vicinus emeret, et mecum communicaret, adversus me, qui emi, nullam actionem vicino competere; si vero id actum est, ut quasi commune negotium gereretur, societatis iudicio tenebor, ut tibi deducta parte, quam mandaveram, reliquas partes praestem. § 1. Venit autem in hoc iudicium pro socio bona fides. § 2. Utrum ergo tantum dolum, an etiam culpam praestare socium oporteat, quaeritur; et Celsus libro VII. Digestorum ita scripsit: socios inter se dolum et culpam praestare oportet. Si in coëunda societate, inquit, artem operamve pollicitus est alter, veluti quum pecus in commune pascendum, aut agrum politori damus in commune quaerendis fructibus, nimirum ibi etiam culpa praestanda est; pretium enim operae artis est ve-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tohxzlwfdx8tcu3j9pwnp2h3qajpof8 104 84188 273559 2026-07-06T13:22:29Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTUM.—LIBER XVII: TITULUS II § 2. Damna, quae imprudentibus accidunt, hoc est damna fatalia, socii non cogentur praestare; ideoque si pecus aestimatum datum sit, et id latrocinio aut incendio perierit, commune damnum est, si nihil dolo aut culpa acciderit eius, qui aestimatum pecus acceperit; quodsi a furibus surreptum sit, proprium eius detrimentum est, quia custodiam praestare debuit, qui aestimatum accepit. Haec vera sunt, et pro soci... 273559 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>DIGESTUM.—LIBER XVII: TITULUS II § 2. Damna, quae imprudentibus accidunt, hoc est damna fatalia, socii non cogentur praestare; ideoque si pecus aestimatum datum sit, et id latrocinio aut incendio perierit, commune damnum est, si nihil dolo aut culpa acciderit eius, qui aestimatum pecus acceperit; quodsi a furibus surreptum sit, proprium eius detrimentum est, quia custodiam praestare debuit, qui aestimatum accepit. Haec vera sunt, et pro socio erit actio, si modo societatis contrahendae causa pascenda data sunt, quamvis aestimata. § 4. Quidam sagariam negotiationem coïerunt, alter ex his ad merces comparandas profectus in latrones incidit suamque pecuniam perdidit; servi eius vulnerati sunt, resque proprias perdidit; dicit Iulianus, damnum esse commune, ideoque actione pro socio damni partem dimidiam agnoscere debere tam pecuniae, quam rerum ceterarum, quas secum non tulisset socius, nisi ad merces communi nomine comparandas proficisceretur. Sed et si quid in medicos impensum est, pro parte socium agnoscere debere, rectissime Iulianus probat; proinde et si naufragio quid periit, quum non alias merces, quam navi solerent advehi, damnum ambo sentient; nam sicuti lucrum, ita damnum quoque commune esse oportet, quod non culpa socii contingit. § 5. Quum duo erant argentarii socii, alter eorum aliquid separatim quaesierat, et lucri senserat, quaerebatur, an commune esse lucrum oporteret; et Imperator Severus Flavio Felici in haec verba rescripsit: «Etiamsi maxime argentariae societas inita est, quod quisque tamen socius non ex argentaria causa quaesiit, id ad communionem non pertinere, explorati iuris est». § 6. Papinianus quoque libro tertio Responsorum ait: si fratres parentum indivisas hereditates ideo retinuerunt, ut emolumentum ac damnum in his commune sentirent, quod aliunde quaesierint, in commune non redigetur. § 7. Item ex facto consultum respondisse se ait libro tertio Responsorum: inter Flavium Victorem et Vellicum Asianum placuerat, ut locis emtis pecunia Victoris monumenta fierent opera et peritia Asiani, quibus distractis pecuniam Victor reciperet, quod superesset quantitatis, commune esset, quia in rem, ut lucrum, operam suam contulit; erit pro socio actio. § 8. Idem Papinianus eodem libro ait, si inter fratres voluntarium consortium initum fuerit, et stipendia ceteraque salaria in commune redigi iudicio societatis; quamvis filius emancipatus haec non cogatur conferre fratri, inquit, in potestate manenti, quia, etsi in potestate maneret, praecipua ea haberet.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> bf2pgud7a3aixm07ag4h74onmtqhw7p 104 84189 273560 2026-07-06T13:25:38Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '```wiki § 9. Idem respondit, societatem non posse ultra mortem porrigi; et ideo nec libertatem de supremis iudiciis constringere quis poterit, vel cognatum ulteriorem proximioribus praeferre. § 10. Idem respondit, socius, qui cessantis cessantiumve portiones insulae restituerit, quamvis aut sortem cum certis{{Ref|1}} usuris intra quatuor menses, postquam opus refectum erit, recipere potest,{{Ref|2}} exigendoque privilegio utetur, aut deincep... 273560 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>```wiki § 9. Idem respondit, societatem non posse ultra mortem porrigi; et ideo nec libertatem de supremis iudiciis constringere quis poterit, vel cognatum ulteriorem proximioribus praeferre. § 10. Idem respondit, socius, qui cessantis cessantiumve portiones insulae restituerit, quamvis aut sortem cum certis{{Ref|1}} usuris intra quatuor menses, postquam opus refectum erit, recipere potest,{{Ref|2}} exigendoque privilegio utetur, aut deinceps propriam rem habebit, potest tamen pro socio agere ad hoc, ut consequatur, quod sua intererat; finge enim, malle eum magis suum{{Ref|3}} consequi, quam dominium insulae; Oratio enim Divi Marci idcirco quatuor mensibus finit certas usuras, quia post quatuor dominium dedit. § 11. Si qui societatem ad emendum coïerint, deinde res alterius dolo vel culpa emta non sit, pro socio esse actionem constat. Plane si conditio sit adiecta, «si intra illum diem veniret», et dies sine culpa socii praeterierit, cessabit actio pro socio. § 12. Item si in communem rivum reficiendum impensa facta sit, pro socio esse actionem ad recuperandum sumtum, Cassius scripsit. § 13. Item Mela scribit, si vicini semipedes inter se contulerunt, ut ibi craticium parietem inter se aedificarent ad onera utriusque sustinenda, deinde aedificato pariete alter in eum immitti non patiatur, pro socio agendum. Idemque, et si aream in commune emerint, ne luminibus suis offenderetur, et alteri tradita sit, nec praestet alteri, quod convenit, pro socio actionem esse. § 14. Si plures sint inter eosdem societates coïtae, ad omnes societates sufficere hoc unum iudicium constat. § 15. Si quis ex sociis propter societatem profectus sit, veluti ad merces emendas, eos duntaxat sumtus societati imputabit, qui in eam pensi sunt. Viatica igitur et meritoriorum, et stabulorum, iumentorum, carrulorum vecturas vel sui, vel sarcinarum suarum gratia, vel mercium recte imputabit. § 16. Socium universa in societatem conferre debere Neratius ait, si omnium bonorum socius sit; et ideo, sive ob iniuriam sibi factam, vel ex lege Aquilia sive ipsius, sive filii corpori nocitum sit, conferre debere respondit. § 17. Ibidem ait, socium omnium bonorum non cogi conferre, quae ex prohibitis causis acquisierit. § 18. Per contrarium quoque apud veteres tractatur, an socius omnium bonorum, si quid ob iniuriarum actionem damnatus praestiterit, ex communi consequatur, ut praestet. Et Atilicinus, Sabinus, Cassius responderunt, si iniuria iudicis damnatus sit, consecuturum, si ob maleficium suum, ipsum tantum damnum sentire debere; cui congruit, quod Servium respondisse Aufidius{{Ref|4}}. {{Refa|1|''centesimis'', otros en Gothofr.}} {{Refa|2|''in'', inserta Hal.}} {{Refa|3|''non'', inserta Hal.}} {{Refa|4|''Ofilius'', Hal.}} ```<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 6vgybco4kag5gj5mdwbejc158ou41yu 273561 273560 2026-07-06T13:26:17Z Joseftg123 32252 273561 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> § 9. Idem respondit, societatem non posse ultra mortem porrigi; et ideo nec libertatem de supremis iudiciis constringere quis poterit, vel cognatum ulteriorem proximioribus praeferre. § 10. Idem respondit, socius, qui cessantis cessantiumve portiones insulae restituerit, quamvis aut sortem cum certis{{Ref|1}} usuris intra quatuor menses, postquam opus refectum erit, recipere potest,{{Ref|2}} exigendoque privilegio utetur, aut deinceps propriam rem habebit, potest tamen pro socio agere ad hoc, ut consequatur, quod sua intererat; finge enim, malle eum magis suum{{Ref|3}} consequi, quam dominium insulae; Oratio enim Divi Marci idcirco quatuor mensibus finit certas usuras, quia post quatuor dominium dedit. § 11. Si qui societatem ad emendum coïerint, deinde res alterius dolo vel culpa emta non sit, pro socio esse actionem constat. Plane si conditio sit adiecta, «si intra illum diem veniret», et dies sine culpa socii praeterierit, cessabit actio pro socio. § 12. Item si in communem rivum reficiendum impensa facta sit, pro socio esse actionem ad recuperandum sumtum, Cassius scripsit. § 13. Item Mela scribit, si vicini semipedes inter se contulerunt, ut ibi craticium parietem inter se aedificarent ad onera utriusque sustinenda, deinde aedificato pariete alter in eum immitti non patiatur, pro socio agendum. Idemque, et si aream in commune emerint, ne luminibus suis offenderetur, et alteri tradita sit, nec praestet alteri, quod convenit, pro socio actionem esse. § 14. Si plures sint inter eosdem societates coïtae, ad omnes societates sufficere hoc unum iudicium constat. § 15. Si quis ex sociis propter societatem profectus sit, veluti ad merces emendas, eos duntaxat sumtus societati imputabit, qui in eam pensi sunt. Viatica igitur et meritoriorum, et stabulorum, iumentorum, carrulorum vecturas vel sui, vel sarcinarum suarum gratia, vel mercium recte imputabit. § 16. Socium universa in societatem conferre debere Neratius ait, si omnium bonorum socius sit; et ideo, sive ob iniuriam sibi factam, vel ex lege Aquilia sive ipsius, sive filii corpori nocitum sit, conferre debere respondit. § 17. Ibidem ait, socium omnium bonorum non cogi conferre, quae ex prohibitis causis acquisierit. § 18. Per contrarium quoque apud veteres tractatur, an socius omnium bonorum, si quid ob iniuriarum actionem damnatus praestiterit, ex communi consequatur, ut praestet. Et Atilicinus, Sabinus, Cassius responderunt, si iniuria iudicis damnatus sit, consecuturum, si ob maleficium suum, ipsum tantum damnum sentire debere; cui congruit, quod Servium respondisse Aufidius{{Ref|4}}.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> gv084awkwbyu0vlttxpspcxuxuw0amd 104 84190 273562 2026-07-06T13:30:24Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ': **DIGESTO — LIBRO XVII: TÍTULO II** 53. **PAULUS libro XXX. ad Sabinum.** — *Quod autem ex furto, vel ex alio maleficio quaesitum est, in societatem non oportere conferri palam est, quia delictorum turpis atque foeda communio est. Plane si in medium collata sit, commune erit lucrum.* 54. **POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum.** — *Quod enim ex maleficio contulerit socius, non aliter recipere debet, quam si damnatus sit.* 55. **ULPIANUS lib... 273562 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>: **DIGESTO — LIBRO XVII: TÍTULO II** 53. **PAULUS libro XXX. ad Sabinum.** — *Quod autem ex furto, vel ex alio maleficio quaesitum est, in societatem non oportere conferri palam est, quia delictorum turpis atque foeda communio est. Plane si in medium collata sit, commune erit lucrum.* 54. **POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum.** — *Quod enim ex maleficio contulerit socius, non aliter recipere debet, quam si damnatus sit.* 55. **ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum.** — *Si igitur ex hoc conventus fuerit, qui maleficium admisit, id, quod contulit, aut solum, aut cum poena auferet; solum auferet, si mihi proponas, insciente socio eum in societatis rationem hoc contulisse; quod si sciente, etiam poenam socium agnoscere oportet, aequum est enim, ut cuius participavit lucrum, participet et damnum;* 56. **PAULUS libro VI. ad Sabinum.** — *Nec quidquam interest, utrum manente societate praestiterit ob furtum, an dissoluta ea. Idemque est in omnibus turpibus actionibus, veluti iniuriarum, vi bonorum raptorum, servi corrupti, et similibus, et in omnibus poenis pecuniariis, quae ex publicis iudiciis accidunt;* 57. **ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum.** — *Nec praetermittendum esse, Pomponius ait, ita demum hoc esse verum, si honestae et licitae rei societas coïta sit. Ceterum si maleficii societas coïta sit, constat, nullam esse societatem; generaliter enim traditur, rerum inhonestarum nullam esse societatem.* 58. **IDEM libro XXXI. ad Edictum.** — *Si id, quod quis in societatem contulit, extinctum sit, videndum, an pro socio agere possit. Tractatum ita est apud Celsum libro septimo Digestorum ad epistolam Cornelii Felicis: Quum tres equos haberes, et ego unum, societatem coïvimus, ut accepto equo meo quadrigam venderes, et ex pretio quartam mihi redderes. Si igitur ante venditionem equus meus mortuus sit, non putare se Celsus ait, societatem manere, nec ex pretio equorum tuorum partem deberi; non enim habendae quadrigae, sed vendendae coïtam societatem. Ceterum si id actum dicatur, ut quadriga fieret, eaque communicaretur, tuque in ea tres partes haberes, ego quartam, non dubie adhuc socii sumus.* **§ 1.** *Item Celsus tractat, si pecuniam contulissemus...* **Referencias del texto latino:** (1) *omnium*, insertan Hal. Vulg. (2) *collatum*, Vulg. (3) *sint*, Hal. (4) *Paulus libro VI.*, Hal. (5) *Pomponius libro XIII.*, Hal. (6) Hal.; *auferret*, Fl. (7) Según nuestra conjetura; *auferret*, Fl.; *solum auferet*, omítelas Hal. (8) Hal.; *coimus*, Fl. (9) Taur.; *Ceteri*, Fl., Br.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> srxxkg853jsv24qaby6do9dsmvuku2t 273563 273562 2026-07-06T13:32:27Z Joseftg123 32252 273563 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>53. PAULUS libro XXX. ad Sabinum. — Quod autem ex furto, vel ex alio maleficio quaesitum est, in societatem non oportere conferri palam est, quia delictorum turpis atque foeda communio est. Plane si in medium collata sit, commune erit lucrum; 54. POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum. — Quod enim ex maleficio contulerit socius, non aliter recipere debet, quam si damnatus sit. 55. ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum. — Si igitur ex hoc conventus fuerit, qui maleficium admisit, id, quod contulit, aut solum, aut cum poena auferet; solum auferet, si mihi proponas, insciente socio eum in societatis rationem hoc contulisse; quodsi sciente, etiam poenam socium agnoscere oportet, aequum est enim, ut cuius participavit lucrum, participet et damnum; 56. PAULUS libro VI. ad Sabinum. — Nec quidquam interest, utrum manente societate praestiterit ob furtum, an dissoluta ea. Idemque est in omnibus turpibus actionibus, veluti iniuriarum, vi bonorum raptorum, servi corrupti, et similibus, et in omnibus poenis pecuniariis, quae ex publicis iudiciis accidunt; 57. ULPIANUS libro XXX. ad Sabinum. — Nec praetermittendum esse, Pomponius ait, ita demum hoc esse verum, si honestae et licitae rei societas coïta sit. Ceterum si maleficii societas coïta sit, constat, nullam esse societatem; generaliter enim traditur, rerum inhonestarum nullam esse societatem. 58. IDEM libro XXXI. ad Edictum. — Si id, quod quis in societatem contulit, extinctum sit, videndum, an pro socio agere possit. Tractatum ita est apud Celsum libro septimo Digestorum ad epistolam Cornelii Felicis: Quum tres equos haberes, et ego unum, societatem coïvimus, ut accepto equo meo quadrigam venderes, et ex pretio quartam mihi redderes. Si igitur ante venditionem equus meus mortuus sit, non putare se Celsus ait, societatem manere, nec ex pretio equorum tuorum partem deberi; non enim habendae quadrigae, sed vendendae coïtam societatem. Ceterum si id actum dicatur, ut quadriga fieret, eaque communicaretur, tuque in ea tres partes haberes, ego quartam, non dubie adhuc socii sumus. § 1. Item Celsus tractat, si pecuniam contulis... (1) omnium, insertan Hal. Vulg. (2) collatum, Vulg. (3) sint, Hal. (4) Paulus libro VI., Hal. (5) Pomponius libro XIII., Hal. (6) Hal.; auferret, Fl. (7) Hal.; solum auferet, omítelas Hal.; auferret, Fl. (8) Hal.; coimus, Fl. (9) Taur.; Ceteri, Fl., Br.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> jvlhxxjcwib96bhvmgpqlkwh547hu0g 104 84191 273564 2026-07-06T13:33:39Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' buisse, et ideo, si solverit, condictionem patri ex omni eventu competere. § 2. Hoc Senatusconsultum et ad filias quoque familiarum pertinet; nec ad rem pertinet, si affir- metur, ornamenta ex ea pecunia comparasse; nam et ei quoque, qui filiofamilias credidit, de- creto amplissimi ordinis actio denegatur; nec interest, consumti sint numi, an extent in pecu- lio. Multo igitur magis severitate Senatusconsul- ti eius contractus improbabitur,... 273564 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> buisse, et ideo, si solverit, condictionem patri ex omni eventu competere. § 2. Hoc Senatusconsultum et ad filias quoque familiarum pertinet; nec ad rem pertinet, si affir- metur, ornamenta ex ea pecunia comparasse; nam et ei quoque, qui filiofamilias credidit, de- creto amplissimi ordinis actio denegatur; nec interest, consumti sint numi, an extent in pecu- lio. Multo igitur magis severitate Senatusconsul- ti eius contractus improbabitur, qui filiaefamilias mutuum dedit. § 3. Non solum filiofamilias et patri eius suc- curritur, verum fideiussori quoque, et mandatori eius, qui<ref>{{x-minor|'''''quia''''' (en lugar de ''qui''), Hal.}}</ref> et ipsi mandati habent regressum, nisi forte donandi animo intercesserunt; tunc enim, quum nullum regressum habeant, Senatus- consultum locum non habebit. Sed et si non do- nandi animo, patris tamen voluntate intercesse- runt, totus contractus a patre videbitur compro- batus. § 4. Et hi tamen, qui pro filiofamilias sine voluntate patris eius intercesserunt, solvendo non repetent-hoc enim et Divus Hadrianus con- stituit, et potest dici, non repetituros; atquin<ref>{{x-minor|'''''alioquin''''', Vulg.}}</ref> perpetua exceptione tuti sunt. Sed et ipse filius<ref>{{x-minor|'''''filiusfamilias''''', Hal.}}</ref>, et tainen non repetit, quia hi demum solutum uon repetunt, qui ob poenam creditorum actione liberantur, non quoniam exonerare cos lex voluit. § 5. Quamquam autem solvendo non repe- tant<ref>{{x-minor|Taur., según la escritura original; '''''repetunt''''', según antigua corrección del códice Fl., Br.}}</ref>, 10. PAULUS libro XXX. ad Edictum.-quia na- turalis obligatio manet, 11. ULPIANUS libro XXIX.<ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> ad Edictum.- tamen, si non<ref>{{x-minor|'''''non''''', omítela Hal.}}</ref> opposita exceptione condemnati sunt, utentur Senatusconsulti exceptione. Et ita Iulianus scribit in ipso filiofamilias ejemplo mu. lieris intercedentis. 12. PAULUS libro XXX. ad Edictum.-Si tan- tum<ref>{{x-minor|'''''tamen''''' (en lugar de ''tantum''), Hal. Vulg.}}</ref> sciente patre creditum sit filio, dicendum est, cessare Senatusconsultum. Sed si iusserit pater filio credi, deinde ignorante creditore mu- taverit voluntatem, locus Senatusconsulto non erit, quoniam initium contractus spectandum est. 13. GAIUS libro IX.<ref>{{x-minor|'''''XXIII., Hal.'''''}}</ref> ad Edictum provincia- le. Si quod alii mutuum dedimus, a filiofamilias novandi causa stipulemur, non esse impedimento Senatusconsultum Julianus seribit. 14. IULIANUS libro XII. Digestorum.-Filium habeo et ex eo nepotem, nepoti meo creditum est iussu patris eius; quaesitum est, an contra Senatusconsultum fieret? Dixi, etiamsi verbis Senatusconsulti filii continerentur, tamen et in<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 8hk1s7pshyocn1bihtgm9bekiihfpi6 273565 273564 2026-07-06T13:38:48Z Nea1109 32209 273565 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>buisse, et ideo, si solverit, condictionem patri ex omni eventu competere.{{-}} '''§ 2.'''—Hoc Senatusconsultum et ad filias quoque familiarum pertinet; nec ad rem pertinet, si affir- metur, ornamenta ex ea pecunia comparasse; nam et ei quoque, qui filiofamilias credidit, de- creto amplissimi ordinis actio denegatur; nec interest, consumti sint numi, an extent in pecu- lio. Multo igitur magis severitate Senatusconsul- ti eius contractus improbabitur, qui filiaefamilias mutuum dedit.{{-}} '''§ 3.'''—Non solum filiofamilias et patri eius suc- curritur, verum fideiussori quoque, et mandatori eius, qui <ref>{{x-minor|'''''quia (en lugar de ''qui''), Hal.'''''}}</ref> et ipsi mandati habent regressum, nisi forte donandi animo intercesserunt; tunc enim, quum nullum regressum habeant, Senatus- consultum locum non habebit. Sed et si non do- nandi animo, patris tamen voluntate intercesse- runt, totus contractus a patre videbitur compro- batus.{{-}} '''§ 4.'''—Et hi tamen, qui pro filiofamilias sine voluntate patris eius intercesserunt, solvendo non repetent—hoc enim et Divus Hadrianus con- stituit, et potest dici, non repetituros; atquin <ref>{{x-minor|'''''alioquin, Vulg.'''''}}</ref> perpetua exceptione tuti sunt. Sed et ipse filius <ref>{{x-minor|'''''filiusfamilias, Hal.'''''}}</ref>, et tamen non repetit, quia hi demum solutum non repetunt, qui ob poenam creditorum actione liberantur, non quoniam exonerare eos lex voluit.{{-}} '''§ 5.'''—Quamquam autem solvendo non repe- tant <ref>{{x-minor|'''''Taur., según la escritura original; ''repetunt'', según antigua corrección del códice Fl., Br.'''''}}</ref>, {{-}} '''10. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— quia na- turalis obligatio manet.{{-}} '''11. ULPIANUS''' '''''libro XXIX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum.'''''— tamen, si non <ref>{{x-minor|'''''non, omítela Hal.'''''}}</ref> opposita exceptione condemnati sunt, utentur Senatusconsulti exceptione. Et ita Iulianus scribit in ipso filiofamilias exemplo mu- lieris intercedentis.{{-}} '''12. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— Si tan- tum <ref>{{x-minor|'''''tamen (en lugar de ''tantum''), Hal. Vulg.'''''}}</ref> sciente patre creditum sit filio, dicendum est, cessare Senatusconsultum. Sed si iusserit pater filio credi, deinde ignorante creditore mu- taverit voluntatem, locus Senatusconsulto non erit, quoniam initium contractus spectandum est.{{-}} '''13. GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provinciale.'''''— Si quod alii mutuum dedimus, a filiofamilias novandi causa stipulemur, non esse impedimento Senatusconsultum Iulianus scribit.{{-}} '''14. IULIANUS''' '''''libro XII. Digestorum.'''''— Filium habeo et ex eo nepotem, nepoti meo creditum est iussu patris eius; quaesitum est, an contra Senatusconsultum fieret? Dixi, etiamsi verbis Senatusconsulti filii continerentur, tamen et in{{-}} ___________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> r7395ftt1kl08slzjl0i6uio0n5iwu4 104 84192 273566 2026-07-06T13:41:24Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1. Item Celsus tractat, si pecuniam contulissemus ad mercem emendam, et mea pecunia periisset, cui perierit ea? Et ait, si post collationem evenit, ut pecunia periret, quod non fieret, nisi societas coïta esset, utrique perire, utputa si pecunia, quum peregre portaretur ad mercem emendam, periit; si vero ante collationem, posteaquam eam destinasses, tunc perierit, nihil eo nomine consequêris, inquit, quia non societati periit. § 2. Si fili... 273566 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>§ 1. Item Celsus tractat, si pecuniam contulissemus ad mercem emendam, et mea pecunia periisset, cui perierit ea? Et ait, si post collationem evenit, ut pecunia periret, quod non fieret, nisi societas coïta esset, utrique perire, utputa si pecunia, quum peregre portaretur ad mercem emendam, periit; si vero ante collationem, posteaquam eam destinasses, tunc perierit, nihil eo nomine consequêris, inquit, quia non societati periit. § 2. Si filiusfamilias societatem coïerit, deinde emancipatus a patre fuerit, apud Iulianum quaeritur, an eadem societas duret, an vero alia sit, si forte post emancipationem in societate duratum est. Iulianus scripsit libro quartodecimo Digestorum, eandem societatem durare, initium enim in his contractibus inspiciendum; duabus autem actionibus agendum esse, una adversus patrem, altera adversus filium; cum patre de eo, cuius dies ante emancipationem cessit — nam eius temporis, quo post emancipationem societas duravit, nihil praestare patrem oportet —, cum filio autem de utroque tempore, id est de tota societate; nam et si quid, inquit, socius filii post emancipationem filii dolo fecerit, eius non patri, sed filio actio danda est. § 3. Si servus meus societatem cum Titio coïerit, et alienatus in eadem permanserit, potest dici, alienatione servi et priorem societatem finitam, et ex integro alteram inchoatam; atque ideo et mihi, et emtori actionem pro socio competere; item tam adversus me, quam adversus emtorem ex his causis, quae ante alienationem inciderunt, dandam actionem, ex reliquis adversus emtorem solum. 59. POMPONIUS libro XII. ad Sabinum. — Adeo morte socii solvitur societas, ut nec ab initio pacisci possimus, ut heres etiam succedat societati. Haec ita in privatis societatibus ait; in societate vectigalium nihilominus manet societas et post mortem alicuius, sed ita demum, si pars defuncti ad personam heredis eius adscripta sit, ut heredi quoque conferri oporteat; quod ipsum ex causa aestimandum est. Quid enim, si is mortuus sit, propter cuius operam maxime societas coïta sit, aut sine quo societas administrari non possit? § 1. Quod in alea aut adulterio perdiderit socius, ex medio non est laturus; si quid vero dolo nostro socius damni ceperit, a nobis repetet. 60. IDEM libro XIII. ad Sabinum. — Socium, qui in eo, quod ex societate lucri faceret, reddendo moram adhibuit, quum ea pecunia ipse usus sit, usuras quoque eum praestare debere Labeo ait, sed non quasi usuras, sed quod socii intersit. (1) Secundum antiquam correctionem codicis Fl., Br.; societatem, Taur., secundum scripturam originalem. (2) Secundum correctionem codicis Fl.; in, omittit Taur.; initiumenhiscontractibus, secundum scripturam originalem, Br. (3) quam adversus emtorem, omittit Hal. (4) quam, inserit Hal. (5) Secundum antiquam correctionem codicis Fl., Br.; repetat, Taur., secundum scripturam originalem.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> b6r65undql96qu9634khusdaj44m34i 104 84193 273567 2026-07-06T13:43:10Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'LIBER XVII. TITULUS II. moram eum non adhibuisse; sed si aut usus ea pecunia non sit, aut moram non fecerit, contra esse. Item post mortem socii nullam talem aestimationem ex facto heredis faciendam, quia morte socii dirimatur societas. § 1. Socius, quum resisteret communibus servis venalibus ad fugam erumpentibus, vulneratus est; impensam, quam in curando se fecerit, non consecuturum pro socio actione, Labeo ait, quia id non in societatem,... 273567 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>LIBER XVII. TITULUS II. moram eum non adhibuisse; sed si aut usus ea pecunia non sit, aut moram non fecerit, contra esse. Item post mortem socii nullam talem aestimationem ex facto heredis faciendam, quia morte socii dirimatur societas. § 1. Socius, quum resisteret communibus servis venalibus ad fugam erumpentibus, vulneratus est; impensam, quam in curando se fecerit, non consecuturum pro socio actione, Labeo ait, quia id non in societatem, quamvis propter societatem impensum sit, sicuti si propter societatem eum heredem quis instituere desiisset, aut legatum praetermisisset, aut patrimonium suum negligentius administrasset; nam nec compendium, quod propter societatem ei contigisset, veniret in medium, veluti si propter societatem heres fuisset institutus, aut quid ei donatum esset. 61. ULPIANUS libro XXXI. ad Edictum.— Secundum Iulianum tamen et quod medicis pro se datum est, recipere potest; quod verum est. 62. POMPONIUS libro XIII. ad Sabinum.— Si Titius, cum quo mihi societas erat, decesserit, egoque, quum putarem Titii hereditatem ad Seium pertinere, communiter cum eo res vendiderim, et partem pecuniae ex venditione redactae ego, partem Seius abstulerit, te, qui re vera Titio heres es, partem ad me redactae pecuniae societatis iudicio non consecuturum, Neratio et Aristoni placebat, quia meae duntaxat partis pretia percepissem, neque interesse, utrum per se partes meas vendidissem, an communiter cum eo, qui reliquas partes ad se pertinere diceret; alioquin eventurum, ut, etiamsi duo socii rem vendiderint, unusquisque quod ad se pervenerit, partem alteri societatis iudicio praestare debeat. Sed nec te ex parte, quam hereditatis petitione forte a Seio consecuturus sis, quidquam mihi praestare debere, quia quod ad Seium pervenerit, tuarum partium pretium sit, nec ad me habentem meum quidquam ex eo redire debeat. 63. ULPIANUS libro XXXI. ad Edictum.— Verum est, quod Sabino videtur, etiamsi non universorum bonorum socii sunt, sed unius rei, attamen in id, quod facere possunt, quodve dolo malo fecerint, quominus possint, condemnari oportere; hoc enim summam rationem habet, quum societas ius quodammodo fraternitatis in se habeat. § 1. Videndum est, an et fideiussori socii id praestari debeat, an vero personale beneficium sit; quod magis verum est. Sed si hic fideiussor quasi defensor socii iudicium susceperit, proderit sibi; namque Iulianus libro quartodecimo Digestorum scripsit, defensorem socii in id, quod socius facere potest, condemnari oportere. Idemque et in patroni defensore accipi debere ait. Et utique (1) eius, insertan Hal. Vulg. (2) pretium, omitela Hal. (3) septimo, Hal.; IV., Vulg. (4) Hal. Vulg.; accipere, Fl.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> lrawizcl8sai1629ophqulotgaxz9zz 104 84194 273568 2026-07-06T13:45:13Z Joseftg123 32252 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'LIBER XVII. TITULUS II. rum societas contracta sit, non esse hanc exceptionem dandam, quia nec heredi socii ceterisque successoribus hoc praestabitur, quia nec ceterorum heredibus successoribusve, quos in id, quod facere possunt, convenimus, idem praestatur. idem erit in universis, qui in id, quod facere possunt, conveniuntur. § 2. Patri autem vel domino socii, si iussu eorum societas contracta sit, non esse hanc exceptionem dandam, quia n... 273568 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Joseftg123" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>LIBER XVII. TITULUS II. rum societas contracta sit, non esse hanc exceptionem dandam, quia nec heredi socii ceterisque successoribus hoc praestabitur, quia nec ceterorum heredibus successoribusve, quos in id, quod facere possunt, convenimus, idem praestatur. idem erit in universis, qui in id, quod facere possunt, conveniuntur. § 2. Patri autem vel domino socii, si iussu eorum societas contracta sit, non esse hanc exceptionem dandam, quia nec heredi socii ceterisque successoribus hoc praestabitur, quia nec ceterorum heredibus successoribusve, quos in id, quod facere possunt, convenimus, idem praestatur. § 3. Id, quod facere socius potest, quemadmodum aestimandum sit? Et placuit, non debere deduci aes alienum, quod debetur a socio. Ita et Marcellus libro septimo Digestorum scripsit, nisi forte, inquit, ex ipsa societate debeatur. § 4. Item videndum, an cautio veniat in hoc iudicium eius, quod facere socius non possit, scilicet nuda promissio; quod magis dicendum arbitror. § 5. Si, quum tres socii essent, egerit cum uno ex sociis socius, et partem suam integram sit consecutus, deinde alius socius cum eodem agat, et partem consequi integram non poterit, quia facere solidum non potest, an hic, qui minus consecutus est, cum eo agere possit, qui solidum accepit, ad communicandas partes inter eos, id est exaequandas, quasi iniquum sit, ex eadem societate alium plus, alium minus consequi? Sed magis est, ut pro socio actione consequi possit, ut utriusque portio exaequetur; quae sententia habet aequitatem. § 6. Tempus autem spectamus, quantum facere socius possit, rei iudicandae. § 7. Hoc quoque facere quis posse videtur, quod dolo fecit, quominus possit; nec enim aequum est, dolum suum quemquam relevare. Quod et in ceteris, qui in id, quod facere possunt, conveniuntur, accipiendum est. Si tamen non dolo, sed culpa sua facere posse desiit, dicendum est, condemnari eum non debere. § 8. In heredem quoque socii pro socio actio competit, quamvis heres socius non sit; licet enim socius non sit, attamen emolumenti successor est; et circa societates vectigalium ceterorumque idem observamus, ut heres socius non sit, nisi fuerit adscitus, verumtamen omne emolumentum societatis ad eum pertineat, simili modo et damnum agnoscat, quod contingit, sive adhuc vivo socio vectigalis, sive postea. Quod non similiter in voluntaria societate observatur. § 9. Si servo communi legatum sine libertate unus ex dominis reliquit, hoc ad solum socium pertinet. An tamen pro socio iudicio communicari debeat cum herede socii, quaeritur. Et ait Iulianus, Sextum Pomponium referre Sabinum respondentem, non communicari; et posse hanc sententiam defendi Iulianus ait, non enim propter communionem hoc acquisitum est, sed ob suam partem, nec oportet id communicari, quod quis non propter societatem, sed propter suam partem acquisierit. (1) VI., Vulg. (2) an, insertan Hal. Vulg. (3) Br. considera *qui* añadida por antiguos copistas; pero no Taur. (4) socii, inserta la Vulg. (5) Sextum Paedium, Hal.; *Iulianus libro sexto Pomponium*, Vulg.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 2sznefr4l7e0enqj1dmnmvbezmaxr4g 104 84195 273569 2026-07-06T13:45:23Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'persona nepotis idem servari debere; iussum autem huius patris non officere, quominus contra Senatusconsultum creditum existimaretur, quum ipse in ea causa esset, ut pecuniam mutuam in- vito patre suo accipere non possit.{{-}} '''15. MARCIANUS''' '''''libro XIV. Institutionum.'''''— Nihil interest, quis filiofamilias crediderit, utrum privatus, an civitas; nam in civitate quoque Se- natusconsultum locum habere Divi Severus et Antoninus rescr... 273569 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>persona nepotis idem servari debere; iussum autem huius patris non officere, quominus contra Senatusconsultum creditum existimaretur, quum ipse in ea causa esset, ut pecuniam mutuam in- vito patre suo accipere non possit.{{-}} '''15. MARCIANUS''' '''''libro XIV. Institutionum.'''''— Nihil interest, quis filiofamilias crediderit, utrum privatus, an civitas; nam in civitate quoque Se- natusconsultum locum habere Divi Severus et Antoninus rescripserunt.{{-}} '''16. PAULUS''' '''''libro IV. Responsorum.''''' <ref>{{x-minor|'''''libro XXX. ad Edictum, Hal.'''''}}</ref>— Si fi- liusfamilias absente patre, quasi ex mandato eius pecuniam acceperit, cavisset, et ad patrem literas emisit, ut eam pecuniam in provinciam <ref>{{x-minor|'''''Taur., según la escritura original; ''provincia'', según antigua corrección del códice Fl., Br.'''''}}</ref> solveret, debet pater, si actum filii sui improbat, continuo testationem interponere contrariae vo- luntatis.{{-}} '''17. IDEM''' '''''libro II. Sententiarum.'''''— Filiusfami- lias si in id acceperit mutuam pecuniam, ut eam pro sorore sua in dotem daret, pater eius de in rem verso actione tenebitur; ipsi enim mortua in matrimonio puella repetitio dotis datur.{{-}} '''18. VENULEIUS''' '''''libro II. Stipulationum.'''''— Cre- ditorem filiifamilias mortuo eo fideiussorem acci- pere non posse, Iulianus scribit, quia nulla obli- gatio aut civilis, aut naturalis supersit, cui fi- deiussor accedat. Plane a patre eius actionis nomine, quae de peculio adversus eum competat, fideiussorem recte accipi.{{-}} '''19. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''V., Hal.'''''}}</ref> '''''ex variis Lectionibus.'''''— Iulianus scribit, exceptionem Senatus- consulti Macedoniani nulli obstare, nisi <ref>{{x-minor|'''''ei, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> qui sciret, aut scire potuisset, filiumfamilias esse eum, cui credebat.{{-}} '''20. IDEM''' '''''libro V.''''' <ref>{{x-minor|'''''IV., Hal.'''''}}</ref> '''''Senatusconsultorum.'''''— Si is, cui, dum in potestate patris esset, mutua pe- cunia data fuerat, paterfamilias factus per igno- rantiam facti, novatione facta, eam pecuniam expromisit, si petatur ex ea stipulatione, in fa- ctum excipiendum erit. {{-}} {{c|{{x-maior|'''LIBER QUINTUSDECIMUS'''}} {{c|'''TIT. I'''}} {{c|{{minor|'''DE PECULIO'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26.]'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Ordi- narium Praetor arbitratus est, prius eos contra- ctus exponere eorum, qui alienae potestati sub- iecti sunt, qui in solidum tribuunt actionem, sic<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> fb3cxqwltjqrm630bahgoww8zv01zgt 273570 273569 2026-07-06T13:45:46Z Nea1109 32209 273570 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>persona nepotis idem servari debere; iussum autem huius patris non officere, quominus contra Senatusconsultum creditum existimaretur, quum ipse in ea causa esset, ut pecuniam mutuam in- vito patre suo accipere non possit.{{-}} '''15. MARCIANUS''' '''''libro XIV. Institutionum.'''''— Nihil interest, quis filiofamilias crediderit, utrum privatus, an civitas; nam in civitate quoque Se- natusconsultum locum habere Divi Severus et Antoninus rescripserunt.{{-}} '''16. PAULUS''' '''''libro IV. Responsorum.''''' <ref>{{x-minor|'''''libro XXX. ad Edictum, Hal.'''''}}</ref>— Si fi- liusfamilias absente patre, quasi ex mandato eius pecuniam acceperit, cavisset, et ad patrem literas emisit, ut eam pecuniam in provinciam <ref>{{x-minor|'''''Taur., según la escritura original; ''provincia'', según antigua corrección del códice Fl., Br.'''''}}</ref> solveret, debet pater, si actum filii sui improbat, continuo testationem interponere contrariae vo- luntatis.{{-}} '''17. IDEM''' '''''libro II. Sententiarum.'''''— Filiusfami- lias si in id acceperit mutuam pecuniam, ut eam pro sorore sua in dotem daret, pater eius de in rem verso actione tenebitur; ipsi enim mortua in matrimonio puella repetitio dotis datur.{{-}} '''18. VENULEIUS''' '''''libro II. Stipulationum.'''''— Cre- ditorem filiifamilias mortuo eo fideiussorem acci- pere non posse, Iulianus scribit, quia nulla obli- gatio aut civilis, aut naturalis supersit, cui fi- deiussor accedat. Plane a patre eius actionis nomine, quae de peculio adversus eum competat, fideiussorem recte accipi.{{-}} '''19. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''V., Hal.'''''}}</ref> '''''ex variis Lectionibus.'''''— Iulianus scribit, exceptionem Senatus- consulti Macedoniani nulli obstare, nisi <ref>{{x-minor|'''''ei, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> qui sciret, aut scire potuisset, filiumfamilias esse eum, cui credebat.{{-}} '''20. IDEM''' '''''libro V.''''' <ref>{{x-minor|'''''IV., Hal.'''''}}</ref> '''''Senatusconsultorum.'''''— Si is, cui, dum in potestate patris esset, mutua pe- cunia data fuerat, paterfamilias factus per igno- rantiam facti, novatione facta, eam pecuniam expromisit, si petatur ex ea stipulatione, in fa- ctum excipiendum erit. {{-}} {{c|'''LIBER QUINTUSDECIMUS'''}} {{c|'''TIT. I'''}} {{c|{{minor|'''DE PECULIO'''}}}} {{c|{{minor|'''[Cf. Cod. IV. 26.]'''}}}} '''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Ordi- narium Praetor arbitratus est, prius eos contra- ctus exponere eorum, qui alienae potestati sub- iecti sunt, qui in solidum tribuunt actionem, sic<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qilyturocct67jrh89cgtmgwyi1jkqz 104 84196 273571 2026-07-06T13:48:58Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Ordinarium Praetor arbitratus est, prius eos contractus exponere eorum, qui alienae potestati subiecti sunt, qui in solidum tribuunt actionem, sic deinde ad hoc <ref>{{x-minor|'''''Hal.; ''adhuc'', Fl.; ''ad hunc'', los códices más atendibles, Br.'''''}}</ref> pervenire, ubi de peculio datur actio.{{-}} '''§ 1.'''—Est autem triplex hoc Edictum, aut enim de peculio, aut de in rem verso, aut... 273571 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''1. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Ordinarium Praetor arbitratus est, prius eos contractus exponere eorum, qui alienae potestati subiecti sunt, qui in solidum tribuunt actionem, sic deinde ad hoc <ref>{{x-minor|'''''Hal.; ''adhuc'', Fl.; ''ad hunc'', los códices más atendibles, Br.'''''}}</ref> pervenire, ubi de peculio datur actio.{{-}} '''§ 1.'''—Est autem triplex hoc Edictum, aut enim de peculio, aut de in rem verso, aut ''Quod iussu'' hinc oritur actio.{{-}} '''§ 2.'''—Verba autem Edicti talia sunt: ''QUOD CUM EO, QUI IN ALTERIUS'' <ref>{{x-minor|'''''ALIENA, Vulg.'''''}}</ref> ''POTESTATE ESSET, NEGOTIUM GESTUM ERIT.''{{-}} '''§ 3.'''—De eo loquitur, non de «ea», sed tamen et ob eam, quae est feminini sexus, dabitur ex hoc Edicto actio.{{-}} '''§ 4.'''—Si cum impubere filiofamilias, vel servo contractum sit, ita dabitur in dominum vel patrem de peculio, si locupletius eorum peculium factum est.{{-}} '''§ 5.'''—Potestatis verbum communiter accipiendum est tam in filio, quam in servo.{{-}} '''§ 6.'''—Nec magis dominium <ref>{{x-minor|'''''Taur.; ''dominum'', el códice Fl., Br.'''''}}</ref> servorum esse spectandum, quam facultatem habendi eos; non enim solum servorum propriorum nomine conveniemur, item communium, verum eorum quoque, qui bona fide nobis serviunt, sive liberi sint, sive servi alieni.{{-}} '''2. POMPONIUS''' '''''libro V.''''' <ref>{{x-minor|'''''III., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Ex ea causa, ex qua soleret servus fructuarius vel usuarius acquirere, in eum, cuius ususfructus vel usus sit, actio duntaxat de peculio ceteraeque honorariae dantur; ex reliquis in dominum proprietatis.{{-}} '''3. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Licet tamen <ref>{{x-minor|'''''''tantum'' (en lugar de ''tamen''), acertadamente Hal.'''''}}</ref> Praetor, si cum eo, qui in potestate sit, gestum sit, polliceatur actionem, tamen sciendum est, etsi in nullius sit potestate, dari de peculio actionem; utputa si cum servo hereditario contractum sit ante aditam hereditatem.{{-}} '''§ 1.'''—Unde Labeo scribit, et si secundo tertiove gradu substitutus sit servus, et deliberantibus primis heredibus cum eo contractum sit, mox repudiantibus iis ipse liber heresque extiterit, posse dici, de peculio eum conveniri et de in rem verso.{{-}} '''§ 2.'''—Parvi autem refert, servus quis masculi, an mulieris fuerit; nam de peculio et mulier convenietur.{{-}} '''§ 3.'''—Pedius etiam impuberes dominos <ref>{{x-minor|'''''dominas, Hal. Vulg.'''''}}</ref> de peculio obligari ait; non enim cum ipsis impuberibus contrahitur, ut tutoris auctoritatem spectes. Idem adiicit, pupillum non posse servo peculium constituere, nec tutoris auctoritate.{{-}} '''§ 4.'''—In furiosi quoque curatorem dicimus dandam de peculio actionem; nam et huius servus peculium habere potest, non si fuerit concessum, ut habeat, sed si non fuerit prohibitum, ne habeat.{{-}} '''§ 5.'''—Si filiusfamilias vel servus pro aliquo{{-}} _____________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> f9w1wcgbayunrdoyjgt5i1n2c18vaqt 104 84197 273572 2026-07-06T13:51:25Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 5.'''—Si filiusfamilias vel servus pro aliquo fideiusserint, vel alias intervenerint, vel mandaverint, tractatum est, an sit de peculio actio. Et est verius, in servo causam fideiubendi vel mandandi spectandam; quam sententiam et Celsus libro sexto probat in servo fideiussore. Si igitur quasi intercessor servus intervenerit non rem peculiarem agens, non obligabitur dominus de peculio.{{-}} '''§ 6.'''—Iulianus quoque libro duodecimo ''Di... 273572 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 5.'''—Si filiusfamilias vel servus pro aliquo fideiusserint, vel alias intervenerint, vel mandaverint, tractatum est, an sit de peculio actio. Et est verius, in servo causam fideiubendi vel mandandi spectandam; quam sententiam et Celsus libro sexto probat in servo fideiussore. Si igitur quasi intercessor servus intervenerit non rem peculiarem agens, non obligabitur dominus de peculio.{{-}} '''§ 6.'''—Iulianus quoque libro duodecimo ''Digestorum'' scribit, si servus mandaverit, ut creditori meo solveretur, referre ait, quam causam mandandi habuerit; si pro creditore suo solvi mandavit, esse obligatum dominum de peculio; quodsi intercessoris officio functus sit, non obligari dominum de peculio.{{-}} '''§ 7.'''—Cui congruit, quod item Iulianus scribit, si a filio meo fideiussorem accepero, quidquid a fideiussore accepero, id me non de ''in rem verso'', sed de peculio actione mandati praestiturum. Idem accipias et in servi fideiussore; idemque, si alius mihi pro filio meo debitore solvisset. Quodsi filius meus debitor non fuisset, exceptione doli fideiussorem usurum, et, si solvisset, condicturum scribit.{{-}} '''§ 8.'''—Si servus, quum se pro libero gereret, compromiserit, quaeritur, an de peculio actio ex poena compromissi, quasi ex negotio gesto, danda sit, sicuti traiecticiae pecuniae datur? Sed hoc et Nervae filio, et mihi videtur verius, ex compromisso servi non dandam de peculio actionem, quia nec si iudicio condemnetur servus, datur in eum actio.{{-}} '''§ 9.'''—Sed si filius fideiussor, vel quasi interventor acceptus sit, an de peculio patrem obligat, quaeritur. Et est vera Sabini et Cassii sententia existimantium, semper obligari patrem de peculio, et distare in hoc a servo.{{-}} '''§ 10.'''—Quare et ex compromisso pater tenebitur. Et ita Papinianus quoque libro nono ''Quaestionum'' scribit; nec interesse ait, ex qua causa compromiserit, utrum ex ea causa, ex qua potuit cum patre de peculio agere <ref>{{x-minor|'''''agi, Hal. Vulg.'''''}}</ref>, an vero ex ea, qua non potuit, quum ex stipulatu pater conveniatur.{{-}} '''§ 11.'''—Idem scribit, iudicati quoque patrem de peculio actione teneri. Quod et Marcellus putat etiam eius actionis nomine, ex qua non potuit pater de peculio actionem pati; nam sicut in stipulatione contrahitur cum filio, ita iudicio contrahi, proinde non originem iudicii spectandam, sed ipsam iudicati velut obligationem. Quare et si quasi defensor condemnatus sit, idem putat.{{-}} '''§ 12.'''—Ex furtiva causa <ref>{{x-minor|'''''a, insertan Hal. Vulg.'''''}}</ref> filio quidem familias condici posse constat, an vero in patrem vel in dominum de peculio danda est, quaeritur. Et{{-}} _______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> ddsng4pxk30qo92d8dadv4je93iemmd 104 84198 273573 2026-07-06T13:55:37Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est verius, in quantum locupletior dominus factus esset, ex furto facto actionem de peculio dandam. Idem Labeo probat, quia iniquissimum est, et ex furto servi dominum locupletari impune. Nam et circa rerum amotarum actionem filiaefamilias nomine in id, quod ad patrem pervenit, competit actio de peculio.{{-}} '''§ 13.'''—Si filiusfamilias duumvir pupillo rem salvam fore caveri non curavit, Papinianus libro nono <ref>{{x-minor|'''''octavo, Vu... 273573 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>est verius, in quantum locupletior dominus factus esset, ex furto facto actionem de peculio dandam. Idem Labeo probat, quia iniquissimum est, et ex furto servi dominum locupletari impune. Nam et circa rerum amotarum actionem filiaefamilias nomine in id, quod ad patrem pervenit, competit actio de peculio.{{-}} '''§ 13.'''—Si filiusfamilias duumvir pupillo rem salvam fore caveri non curavit, Papinianus libro nono <ref>{{x-minor|'''''octavo, Vulg.'''''}}</ref> '''''Quaestionum''''' de peculio actionem competere ait. Nec quidquam mutare arbitror, an voluntate patris decurio factus sit, quoniam rempublicam salvam fore pater obstrictus est.{{-}} '''4. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''IX., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Peculii <ref>{{x-minor|'''''Peculium, Vulg.'''''}}</ref> est non id, cuius servus seorsum a domino rationem habuerit, sed quod dominus ipse separaverit summa <ref>{{x-minor|'''''Fl.; ''suum a servi ratione discernens'', el códice más atendible, Taur.; ''sed quod dominus ipse separaverit in substantiam servo, suum a servi ratione discernens'', Hal.'''''}}</ref> servi rationem discernens; nam quum servi peculium totum adimere, vel augere, vel minuere dominus possit, animadvertendum est, non quid servus, sed quid dominus constituendi servilis peculii gratia fecerit.{{-}} '''§ 1.'''—Sed hoc ita verum puto, si debito servum liberare voluit dominus, ut, etiamsi nuda voluntate remiserit dominus, quod debuerit, desinat servus debitor esse; si vero nomina ita fecerit dominus, ut quasi debitorem se servo faceret, quum <ref>{{x-minor|'''''re vera'', omítenlas Hal. Vulg.'''''}}</ref> debitor non esset, contra puto, re enim, non verbis peculium augendum est.{{-}} '''§ 2.'''—Ex his apparet, non quid <ref>{{x-minor|'''''quod, Hal. Vulg.'''''}}</ref> servus ignorante domino habuerit, peculii esse, sed quid volente; alioquin et quod surripuit servus domino, fiet peculii, quod non est verum.{{-}} '''§ 3.'''—Sed saepe fit, ut ignorante domino incipiat minui servi peculium, veluti quum damnum domino dat servus, aut furtum facit.{{-}} '''§ 4.'''—Si opem ferente servo meo furtum mihi feceris, id ex peculio deducendum est, quo <ref>{{x-minor|'''''quod, Hal.'''''}}</ref> minus ob rem surreptam consequi possim.{{-}} '''§ 5.'''—Si aere alieno dominico exhauriatur peculium servi, res tamen in causa peculiaria <ref>{{x-minor|'''''peculiari, según reciente corrección del códice Fl., Br.'''''}}</ref> manent; nam si aut servo donasset debitum dominus, aut nomine servi alius domino intulisset, peculium suppletur, nec est nova concessione domini opus.{{-}} '''§ 6.'''—Non solum id in peculio vicariorum ponendum est, cuius rei a domino, sed etiam id, cuius ab eo, cuius in peculio sint, seorsum rationem habeant.{{-}} '''5. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Depositi nomine pater vel dominus duntaxat de pecu-{{-}} ______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> tim952mz634zdl5557ic5vidi05yds4 104 84199 273574 2026-07-06T13:58:56Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'lio conveniuntur, et si quid <ref>{{x-minor|Según la construcción griega, por: ''si qua in re quis captus sit'', Hal.}}</ref> dolo malo eorum captus sum.{{-}} '''§ 1.'''—Sed etsi precario res filiofamilias vel servo data sit, duntaxat de peculio pater dominusve obligantur.{{-}} '''§ 2.'''—Si filiusfamilias iusiurandum detulerit, et iuratum sit, de peculio danda est actio, quasi contractum sit; sed in servo diversum est.{{-}} '''§ 3.'''—Pec... 273574 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>lio conveniuntur, et si quid <ref>{{x-minor|Según la construcción griega, por: ''si qua in re quis captus sit'', Hal.}}</ref> dolo malo eorum captus sum.{{-}} '''§ 1.'''—Sed etsi precario res filiofamilias vel servo data sit, duntaxat de peculio pater dominusve obligantur.{{-}} '''§ 2.'''—Si filiusfamilias iusiurandum detulerit, et iuratum sit, de peculio danda est actio, quasi contractum sit; sed in servo diversum est.{{-}} '''§ 3.'''—Peculium dictum est quasi pusilla pecunia, sive patrimonium pusillum.{{-}} '''§ 4.'''—Peculium autem Tubero quidem sic definit, ut Celsus libro sexto ''Digestorum'' refert: quod servus domini permissu separatum a rationibus dominicis habet deducto inde, si quid domino debetur.{{-}} '''6. CELSUS''' '''''libro VI. Digestorum.'''''— Definitio peculii, quam Tubero exposuit, ut Labeo ait, ad vicariorum peculia non pertinet. Quod falsum est, nam eo ipso, quod dominus servo peculium constituit, etiam vicario constituisse existimandus est;{{-}} '''7. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— quam Tuberonis sententiam et ipse Celsus probat.{{-}} '''§ 1.'''—Et adiicit, pupillum vel furiosum constituere quidem peculium servo non posse, verum ante constitutum, id est ante furorem, vel a patre pupilli, non adimetur ex his causis. Quae sententia vera est, et congruit eum eo, quod Marcellus apud Iulianum notans adiicit, posse fieri, ut ex dominis servus peculium habeat <ref>{{x-minor|'''''apud alterum''''', añadido después de ''dominis'', según antigua corrección; ''servus peculium habeat'', conforme a la escritura original del códice Fl.; las palabras ''apud alterum'' las duplica Taur., omitiendo, sin embargo, los acostumbrados signos; ''ut apud alterum ex dominis servus peculium habeat, apud alterum non'', Hal.}}</ref>, apud alterum non; utputa si alter ex dominis furiosus sit, vel pupillus, si, ut quidam, inquit, putant, peculium servus habere non potest <ref>{{x-minor|'''''Sunt quidam, inquit, qui putant, peculium servum habere non posse, Hal.'''''}}</ref>, nisi concedente domino. Ego autem puto, non esse opus concedi peculium a domino servum habere, sed non adimi, ut habeat. Alia causa est peculii liberae administrationis, nam haec specialiter concedenda est.{{-}} '''§ 2.'''—Scire autem non utique singulas res debet <ref>{{x-minor|'''''ex necessitate''''', suple Hal.; ''dominus ex necessitate'', Frig.}}</ref>, sed ναχνυσπεκτερον (magis in folle); et in hanc sententiam Pomponius inclinat.{{-}} '''§ 3.'''—Pupillum autem tam filium, quam servum peculium habere posse, Pedius libro quintodecimo scribit, quum <ref>{{x-minor|'''''in''''', omítenla Hal. Vulg.}}</ref> hoc, inquit, totum ex domini constitutione pendeat; ergo et si furere coeperit servus vel filius, retinebunt peculium.{{-}} '''§ 4.'''—In peculio autem res esse possunt omnes, et mobiles, et soli; vicarios quoque in peculium potest habere, et vicariorum peculium, hoc amplius et nomina debitorum.{{-}} '''§ 5.'''—Sed et si quid furti actione servo deberetur, vel alia actione, in peculium computabitur; hereditas quoque et legatum, ut Labeo ait.{{-}} '''§ 6.'''—Sed et id, quod dominus sibi <ref>{{x-minor|'''''servo, Valg.; ''dominus debet, sibi in peculium'', Hal.'''''}}</ref> debet, in peculium habebit, si forte in domini rationem{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> h0dext3xzuyc2a0th1866illr9ith3h 104 84200 273575 2026-07-06T14:07:33Z Nea1109 32209 /* Corregido */ 273575 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 7.'''—Sed et si quid ei conservus debet, erit peculii, si modo ille habeat peculium, vel prout <ref>{{x-minor|'''''prout''''', omítenla Hal. Vulg.}}</ref> habebit.{{-}} '''8. PAULUS''' '''''libro IV.''''' <ref>{{x-minor|'''''XVII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Non statim quod dominus voluit ex re sua peculii esse, peculium fecit, sed si tradidit, aut quum apud eum esset, pro tradito habuit; desiderat enim res naturalem dationem <ref>{{x-minor|'''''traditionem''''', otros en Hal.}}</ref>. Contra autem simul atque noluit peculium servi, desinit peculium esse.{{-}} '''8. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Sed si damnum servo dominus dederit, in peculium hoc non imputabitur, non magis, quam si surripuerit.{{-}} '''§ 1.'''—Plane si conservus dedit damnum, vel surripuit, in peculium videtur haberi. Et ita Pomponius libro undecimo <ref>{{x-minor|'''''vicesimo secundo, Hal.; ''duodecimo'', Vulg.'''''}}</ref> scribit, nam et si quid dominus ab eo, qui rem peculiarem surripuit, vel consecutus est, vel consequi potest, in peculium esse ei imputandum, Neratius libro secundo ''Responsorum'' scribit.{{-}} '''§ 2.'''—Peculium [10.] <ref>{{x-minor|'''''Según las ediciones vulgares.'''''}}</ref> autem deducto, quod domino debetur, computandum esse, quia praevenisse dominus et cum servo suo egisse creditur.{{-}} '''§ 3.'''—Huic definitioni Servius adiecit, etsi quid his debeatur, qui sunt in eius potestate, quoniam hoc quoque domino deberi nemo ambigit.{{-}} '''§ 4.'''—Praeterea id etiam deducetur, quod his personis debetur, quae sunt in tutela vel cura domini vel patris, vel quorum negotia administrant, dummodo dolo careant, quoniam, et si per dolum pecuniam vel ademerint vel imminuerint, tenentur; nam si semper praevenire dominus et agere videtur, cur non dicatur, etiam hoc nomine eum secum egisse, quo nomine vel tutelae, vel negotiorum gestorum, vel utili actione tenebitur? Nam, ut eleganter Pedius ait, ideo hoc minus in peculio est, quod domino vel patri debetur, quoniam non est verisimile, dominum id concedere servo in peculium habere, quod sibi debetur. Sane quum ex ceteris causis ipsum a semet ipso exegisse dicimus, qui negotia vel tutelam geret, cur non etiam in specie peculiari exegerit, quod exigi debuit? Defendendum igitur erit, quasi sibi eum solvere, quum quis agere de peculio conabitur.{{-}} '''§ 5.'''—Sed et creditor servi, qui heres extitit domino eius, deducit de peculio, quod sibi debetur, si conveniatur <ref>{{x-minor|'''''si conveniatur''''', omítenlas Hal.}}</ref>, sive libertatem servus acceperit, sive non. Idemque et si legatus sit pure{{-}} _______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 35rox18wytxagdlufcq9bf9vzh4rtix 104 84201 273576 2026-07-06T14:10:59Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'servus; nam quasi praevenerit et ipse secum<ref>{{x-minor|'''''cum servo''''', (en lugar de ''secum''), Hal.}}</ref> egerit, sic deducet, quod sibi debetur, licet nullo momento dominium in manumisso vel legato pu- re habuerit; et ita Iulianus libro duodecimo scri- bit. Certe si sub conditione servus libertatem ac- ceperit, minus dubitanter Iulianus<ref>{{x-minor|'''''minus dubitatur, et Iulianus''''', Hal.}}</ref> eodem lo- co scribit, herede... 273576 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>servus; nam quasi praevenerit et ipse secum<ref>{{x-minor|'''''cum servo''''', (en lugar de ''secum''), Hal.}}</ref> egerit, sic deducet, quod sibi debetur, licet nullo momento dominium in manumisso vel legato pu- re habuerit; et ita Iulianus libro duodecimo scri- bit. Certe si sub conditione servus libertatem ac- ceperit, minus dubitanter Iulianus<ref>{{x-minor|'''''minus dubitatur, et Iulianus''''', Hal.}}</ref> eodem lo- co scribit, heredem deducere, dominus enim fa- ctus est. Ad defensionem sententiae suae Iulianus etiam illud affert, quod, si ei, qui post mortem servi vel filii intra annum potuit conveniri de peculio, heres extitero, procul dubio deducam, quod mihi debetur.{{-}} '''§ 6.'''—Sive autem ex contractu quid domino de- beat<ref>{{x-minor|'''''debeatur''''', Hal. Vulg.}}</ref>, sive ex rationum reliquiis, deducet do- minus. Sed et si ex delicto ei debeat<ref>{{x-minor|'''''debeatur''''', Hal. Vulg.}}</ref>, utputa ob furtum, quod fecit, aeque deducetur. Sed est quaestionis, utrum ipsa furti aestimatio, id est id solum, quod domino abest, an vero tantum, quantum si alienus servus commisisset, id est cum furti poenis? Sed prior sententia verior est, ut ipsa furti aestimatio sola deducatur.{{-}} '''§ 7.'''—Si ipse servus sese vulneravit, non debet hoc damnum deducere, non magis, quam si se occiderit vel praecipitaverit; licet enim etiam<ref>{{x-minor|'''''etiam''''', omítela Hal.}}</ref> servis naturaliter in suum corpus saevire. Sed si a se vulneratum servum dominus curaverit, sum- tuum nomine debitorem eum domino puto effe- ctum, quamquam, si aegrum eum curasset, rem suam potius egisset.{{-}} '''§ 8.'''—Item deducetur de peculio, si quid domi- nus servi nomine obligatus est, aut praestitit obligatus, ita, si quid ei creditum est iussu do- mini; nam hoc deducendum Iulianus libro duode- cimo<ref>{{x-minor|'''''XXV.''''', Vulg.}}</ref> Digestorum scribit. Sed hoc ita demum verum puto, si non in rem domini vel patris, quod acceptum est, pervenit, alioquin secum debebit compensare. Sed et si pro servo fideiusserit, de- ducendum Iulianus libro duodecimo Digestorum scribit. Marcellus autem in utroque, si nondum quidquam domino absit, melius esse ait, praesta- re creditori, ut caveat ille refusurum se, si quid praestiterit dominus hoc nomine conventus, quam ab initio deduci, ut medii temporis interusurium magis creditor consequatur. Sed si de peculio conventus dominus condemnatus est, debebit de<ref>{{x-minor|'''''de''''', conjetura Br. que ha de suprimirse; ''la sequente'', Hal.}}</ref> sequente actione de peculio deduci<ref>{{x-minor|'''''sed si alius de peculio egit et vicit, oportet deduci''''', adiciona Hal.}}</ref>; coepit enim dominus vel pater iudicati teneri, nam etsi quid servi nomine non condemnatus praestitisset creditori, etiam hoc deduceret.{{-}} '''10. [11.] GAIUS''' '''''libro IX.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Edictum provinciale.'''''—Si vero adhuc in suspenso est prius<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pkleg1lteli4a2kovnet98it6xsjmdo 104 84202 273577 2026-07-06T14:14:08Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'iudicium de peculio, et ex posteriore iudicio res iudicaretur, nullo modo debet prioris iudicii ra- tio haberi in posteriore condemnatione, quia in actione de peculio occupantis melior est condi- tio. Occupare autem videtur non qui prior litem contestatus est, sed qui prior ad sententiam iudi- cis pervenit.{{-}} '''11. [12.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Si noxali iudicio conventus dominus litis aesti- mationem obtulerit, de... 273577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>iudicium de peculio, et ex posteriore iudicio res iudicaretur, nullo modo debet prioris iudicii ra- tio haberi in posteriore condemnatione, quia in actione de peculio occupantis melior est condi- tio. Occupare autem videtur non qui prior litem contestatus est, sed qui prior ad sententiam iudi- cis pervenit.{{-}} '''11. [12.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Si noxali iudicio conventus dominus litis aesti- mationem obtulerit, de peculio deducendum est; quodsi noxae dederit, nihil est deducendum.{{-}} '''§ 1.'''—Sed et si quid dominus soluturum se ser- vi nomine repromisit, deduci oportebit, quem- admodum si quid domino servus pro debitore ex- promiserat. Idem est et si pro libertate quid do- mino expromisit, quasi debitor domino sit effe- ctus; sed ita demum, si manumisso eo agatur.{{-}} '''§ 2.'''—Sed si a debitore dominico servus exege- rit, an domini debitorem se fecerit, quaeritur. Et Iulianus libro duodecimo Digestorum non aliter dominum deducturum ait, quam si ratum habuis- set, quod exactum est. Eadem et in filiofamilias dicenda erunt. Et puto veram Iuliani sententiam, naturalia enim debita spectamus in peculii de- ductione<ref>{{x-minor|Según reciente corrección del códice Fl., Br.; Hal.; '''''deductionem''''', Taur., según la escritura original.}}</ref>; est autem natura aequum, liberari filium vel servum obligatione eo, quod indebi- tum<ref>{{x-minor|Fl. según Br.; Hal.; '''''in debitum''''', Taur.}}</ref> videtur exegisse.{{-}} '''§ 3.'''—Est autem quaestionis, an id, quod domi- nus semel deduxit, quum conveniretur, rursus, si conveniatur de peculio, eximere debeat, an ve- ro veluti solutum ei videatur semel facta dedu- ctione? Et Neratius et Nerva putant, item Iulia- nus libro duodecimo<ref>{{x-minor|'''''digestorum''''', adiciona Hal.}}</ref> scribit, si quidem abs- tulit hoc de peculio, non debere deduci; si vero eandem positionem peculii reliquit, debere eum deducere.{{-}} '''§ 4.'''—Denique scribit, si servus vicarium quin- que valentem in peculium<ref>{{x-minor|'''''peculio''''', Vulg.}}</ref> habuit, et domino quinque deberet, pro quibus vicarium dominus deduxisset, et mortuo postea vicario alium eius- dem pretii servus comparaverit, non desinere do- mini esse debitorem, quasi vicarius ille domino decesserit, nisi forte, quum eum servo ademis- set, et sibi solvisset, tunc decesserit.{{-}} '''§ 5.'''—Idem recte ait, si, quum vicarius valeret decem, dominus conventus de peculio quinque pro servo praestitisset, quoniam quinque ipsi de- bebantur, mox vicarius decessisset, adversus alium agentem de peculio decem dominum dedu- cturum, quia et in eo, quod iam pro eo solvit, de- bitorem servum sibi fecerit. Quae sententia vera est, nisi servo ademit vicarium, ut sibi solveret.{{-}} '''§ 6.'''—Quod autem deduci debere diximus id, quod debetur ei, qui de peculio convenitur, ita accipiendum est, si non hoc aliunde consequi potuit.{{-}} '''§ 7.'''—Denique Iulianus scribit, venditorem, qui servum cum peculio vendidit, si de peculio con-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> prtopfvn0suaoouftfavemj0b3z5zt7 104 84203 273578 2026-07-06T14:17:55Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'veniatur, non debere deducere, quod sibi debe- tur; potuit enim hoc ex ratione peculii detrahere et nunc condicere quasi indebitum, quoniam non est in peculio, quod domino debetur; potest, in- quit, etiam ex vendito agere. Quod ita erit pro- bandum, si tantum fuit in peculio, quum vende- ret, ut satis facere debito dominus posset<ref>{{x-minor|Hal.; '''''possit''''', Fl.}}</ref>; ce- terum si postea quid accessit conditionibus debiti existent... 273578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>veniatur, non debere deducere, quod sibi debe- tur; potuit enim hoc ex ratione peculii detrahere et nunc condicere quasi indebitum, quoniam non est in peculio, quod domino debetur; potest, in- quit, etiam ex vendito agere. Quod ita erit pro- bandum, si tantum fuit in peculio, quum vende- ret, ut satis facere debito dominus posset<ref>{{x-minor|Hal.; '''''possit''''', Fl.}}</ref>; ce- terum si postea quid accessit conditionibus debiti existentibus, quod dominus non distraxerat, con- tra erit dicendum.{{-}} '''§ 8.'''—Idem scribit, si quis servum, cuius nomi- ne de peculio habebat actionem, comparasset, an possit deducere, quod sibi debetur, quoniam ad- versus venditorem habeat actionem de peculio? Et recte ait, posse; nam et quivis alius potest elige- re, utrum cum emtore, an cum venditore age- ret<ref>{{x-minor|'''''agere velit''''', Hal.}}</ref>; hunc igitur eligere pro actione deductio- nem. Nec video, quid habeant creditores, quod querantur, quum possint ipsi venditorem conve- nire, si quid forte putant esse in peculio.{{-}} '''§ 9.'''—Non solum autem quod ei debetur, qui convenitur, deducendum est, verum etiam si quid socio eius debetur. Et ita Iulianus libro duodeci- mo Digestorum scribit; nam qua ratione in soli- dum alteruter convenitur, pari ratione deducere eum oportet, quod alteri debetur; quae sententia recepta est.{{-}} '''12. [13.] IULIANUS''' '''''libro XII. Digestorum.'''''— quia hoc casu etiam cum eo agi potest, penes quem peculium non est;{{-}} '''13. [14.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— sed in emtore et venditore vera non est. Item in fructuario et proprietario, et ceteris, qui non sunt socii, et in domino, et bonae fidei emtore; nam et Iulianus libro duodecimo<ref>{{x-minor|'''''digestorum''''', adicionan Hal. Vulg.}}</ref> scribit, neu- trum horum deducere id, quod alteri debetur.{{-}} '''14. [15.] IULIANUS''' '''''libro XII. Digestorum.'''''— Item quum testamento praesenti die servus liber esse iussus est, cum omnibus heredibus de pecu- lio agendum est; nec quisquam eorum amplius deducet, quam quod ipsi debeatur.{{-}} '''§ 1.'''—Item quum servus vivo domino mortuus est, deinde dominus intra annum plures heredes reliquit, et de peculio actio, et deductionis ius scinditur.{{-}} '''15. [16.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Sed si duo sint bonae fidei possessores, adhuc dicendum erit, neutrum plus deducturum, quam quod sibi debetur. Idemque et si duo sunt fru- ctuarii, quia nullam inter se habent societatem. Idem dicetur interdum et in sociis, si forte sepa- rata apud se peculia habeant, ut alter alterius peculii nomine non conveniatur; ceterum si com- mune sit peculium, et in solidum convenientur, et deducetur, quod utrique debetur.{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> nf9ho0qnzzpxccpff0ad5e5h3n2js8j 104 84204 273579 2026-07-06T14:21:25Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''16. [17.] IULIANUS''' '''''libro XII. Digestorum.'''''— Quis ergo casus est, quo peculium servi commu- nis ad alterum ex dominis solum pertineat? In primis, si quis servi partem dimidiam vendide- rit, nec peculium ei concesserit. Deinde, si quis servo communi pecuniam, vel res aliquas ea men- te dederit, ut proprietatem earum<ref>{{x-minor|Según antigua corrección del códice Fl.; '''''eorum''''', según la escritura original, Taur.}}</ref>... 273579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''16. [17.] IULIANUS''' '''''libro XII. Digestorum.'''''— Quis ergo casus est, quo peculium servi commu- nis ad alterum ex dominis solum pertineat? In primis, si quis servi partem dimidiam vendide- rit, nec peculium ei concesserit. Deinde, si quis servo communi pecuniam, vel res aliquas ea men- te dederit, ut proprietatem earum<ref>{{x-minor|Según antigua corrección del códice Fl.; '''''eorum''''', según la escritura original, Taur.}}</ref> retineret, administrationem autem servo concederet. Mar- cellus notat: est etiam ille casus, si alter ademe- rit, vel si omni quidem modo concesserit domi- nus, sed in nominibus erit concessio.{{-}} '''17. [18.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Si servus meus ordinarius vicarios habeat, id, quod vicarii mihi debent, an deducam ex peculio servi ordinarii? Et prima illa quaestio est, an haec peculia in peculio servi ordinarii computen- tur? Et Proculus et Atilicinus existimant, sicut ipsi vicarii sunt in peculio, ita etiam peculia eo- rum; et id quidem, quod mihi dominus eorum, id est ordinarius servus, debet, etiam ex peculio eorum detrahietur, id vero, quod ipsi vicarii de- bent, duntaxat ex ipsorum peculio. Sed et si quid non mihi, sed ordinario servo debent, deducetur de peculio eorum, quasi conservo debitum, id vero, quod ipsis debet ordinarius servus, non de- ducetur de peculio ordinarii servi, quia peculium eorum in peculio ipsius est; et ita Servius respon- dit. Sed peculium eorum augebitur, ut opinor, quemadmodum si dominus servo suo debeat.{{-}} '''18. [19.] PAULUS''' '''''libro IV.''''' <ref>{{x-minor|'''''III., Hal.'''''}}</ref> '''''Quaestionum.'''''— Cui consequens est, ut, si Sticho peculium suum legatum sit, isque ex testamento agit, non aliter cogetur id, quod vicarius eius testatori debet, relinquere, nisi is, id est vicarius, peculium habeat.{{-}} '''19. [20.] ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Hinc quaeritur, si ordinarii servi nomine actum sit de peculio, an agi possit et vicariorum? Et puto non posse. Sed si actum sit de peculio vica- rii, agi poterit et de peculio ordinarii.{{-}} '''§ 1.'''—Potest esse apud me duplicis iuris pecu- lium, utputa servus est dotalis, potest habere pe- culium, quod ad me respiciat, potest et quod ad mulierem. Nam quod ex re mariti quaesiit, vel ex operis suis, id ad maritum pertinet; et ideo si respectu mariti heres sit institutus, vel ei lega- tum datum, id eum non debere restituere, Pom- ponius scribit. Si igitur mecum agatur ex eo con- tractu, qui ad me respicit, utrum omne deducam, quod<ref>{{x-minor|Según la escritura original; '''''quidquid''''', según antigua corrección del códice Fl., Br.; '''''quodquod''''', por conjetura.}}</ref> debetur mihi sive ex mea causa, sive ex ea, quae ad uxorem respicit, an vero separamus causas, quasi in duobus peculiis, ut et causa de- biti, quod petitur, spectetur; ut, si quidem ex eo peculio agatur, quod ad mulierem spectat, id de- ducam, quod ex eo contractu debetur; si ex eo contractu, qui ad me respicit, meum deducam? Quae quaestio dilucidius est in fructuario tracta- {{-}} ____________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 79pucrtbme3tij4hvu5q3kk92yloxo1 104 84205 273580 2026-07-06T14:25:05Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ta, utrum ex eo demum contractu potest de pecu- lio conveniri, quod a<ref>{{x-minor|a, dice el texto; pero parece que debe leerse '''''ad''''', como en otras ediciones.—N. del T.}}</ref> se pertinet, an ex omní? Et Marcellus etiam fructuarium teneri scribit, et ex omni contractu; eum enim, qui contrahit, to- tum servi peculium velut patrimonium intuitum. Certe illud admittendum omni modo dicit, ut priore convento, ad quem res respicit, in sup... 273580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ta, utrum ex eo demum contractu potest de pecu- lio conveniri, quod a<ref>{{x-minor|a, dice el texto; pero parece que debe leerse '''''ad''''', como en otras ediciones.—N. del T.}}</ref> se pertinet, an ex omní? Et Marcellus etiam fructuarium teneri scribit, et ex omni contractu; eum enim, qui contrahit, to- tum servi peculium velut patrimonium intuitum. Certe illud admittendum omni modo dicit, ut priore convento, ad quem res respicit, in supers fluum is, cui quaesitum non est, conveniatur; quae sententia probabilior est et a Papiniano pro- batur. Quod et in duobus bonae fidei emtoribus erit dicendum. Sed in marito melius est dicere, simpliciter eum de peculio teneri. Sin autem ma- ritus huiusmodi servi nomine aliquid praestite- rit, an adversus mulierem agentem dotis nomine deducere id possit? Et ait, si id, quod creditori praestitum est, ad utriusque generis peculium pertinebit, pro rata utrique peculio decedere<ref>{{x-minor|'''''utrumque de peculio deducere''''', Vulg.}}</ref> debere. Ex quo intelligi potest, si ad alterum pe- culium contractus pertinebit, modo soli uxori de- trahi, modo non detrahi, si ad id peculium perti- nuit contractus, quod apud maritum resedit.{{-}} '''§ 2.'''—Interdum et ipsi fructuario adversus do- minum datur actio de peculio, utputa si apud eum habeat peculium, apud ipsum vero aut ni- hil, aut minus, quam fructuario debetur. Idem etiam contra eveniet, quamvis in duobus domi- nis sufficiat pro socio vel communi dividundo actio;{{-}} '''20. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— nam inter se agere socii de peculio non possunt.{{-}} '''21. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Summa cum ratione etiam hoc peculio Praetor imputabit<ref>{{x-minor|'''''imputavit''''', Taur.; Hal.}}</ref>, quod dolo malo domini factum est, quominus in peculio esset. Sed dolum malum accipere debemus, si ei ademit peculium. Sed et si eum intricare peculium in necem creditorum passus est, Mela scribit, dolo malo eius factum. Sed et si quis, quum suspicaretur<ref>{{x-minor|Taur. y los códices más atendibles, Br.; '''''susciperetur''''', Fl.}}</ref> alium se- cum acturum, alio peculium avertat, dolo non caret; sed si alii solvit, non dubito de hoc, quin non teneatur, quoniam creditori solvitur<ref>{{x-minor|'''''solvit''''', Hal.}}</ref>, et licet creditori vigilare ad suum consequendum.{{-}} '''§ 1.'''—Si dolo tutoris, vel curatoris furiosi, vel procuratoris factum sit, an pupillus, vel furiosus, vel dominus de peculio conveniatur, videndum. Et puto, si solvendo tutor<ref>{{x-minor|Véase el fragmento 1. D. XXVI. 9.; '''''non''''', inserta Hal.}}</ref> sit, praestare pu- pillum ex dolo eius, maxime si quid ad eum per- venit; et ita Pomponius libro octavo Epistolarum scribit. Idem et in curatore et procuratore erit dicendum.{{-}} '''§ 2.'''—Emtor autem ex dolo venditoris non te-<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> pzl0r80dw6j4ucgpscu8mk0kehlvtzf 104 84206 273581 2026-07-06T14:28:32Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nebitur, nec heres, vel alius successor, nisi in id, quod ad se pervenit.{{-}} '''§ 3.'''—Sive autem post iudicium acceptum, sive ante dolo factum sit, continetur officio iudicis.{{-}} '''§ 4.'''—Si dominus vel pater recuset de peculio actionem, non est audiendus, sed cogendus est quasi aliam quamvis personalem actionem sus- cipere.{{-}} '''22. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'... 273581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>nebitur, nec heres, vel alius successor, nisi in id, quod ad se pervenit.{{-}} '''§ 3.'''—Sive autem post iudicium acceptum, sive ante dolo factum sit, continetur officio iudicis.{{-}} '''§ 4.'''—Si dominus vel pater recuset de peculio actionem, non est audiendus, sed cogendus est quasi aliam quamvis personalem actionem sus- cipere.{{-}} '''22. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Si damni infecti aedium peculiarium no- mine promiserit dominus, ratio eius haberi debet; et ideo ab eo, qui de peculio agit, domino ca- vendum est.{{-}} '''23. IDEM''' '''''libro IX. ad Sabinum.'''''— Aedium autem peculiarium nomine in solidum damni in- fecti promitti debet, sicut vicarii nomine noxale iudicium in solidum pati, quia pro pignore est, si<ref>{{x-minor|Taur., '''''est'''''.}}</ref> non defendantur, actor abducit vel<ref>{{x-minor|'''''abducit vel''''', omítelas Hal.}}</ref> possidet.{{-}} '''24. ULPIANUS''' '''''libro XXVI.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Curator furiosi administrationem peculii et dare, et denegare potest tam servo furiosi, quam filio.{{-}} '''25. POMPONIUS''' '''''libro XXIII.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXX., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Id vestimentum peculii esse incipit, quod ita dederit dominus, ut eo vestitu servum perpe- tuo uti vellet, eoque nomine et traderet, ne quis alius eo uteretur, idque ab eo eius usus gratia custodiretur. Sed quod vestimentum servo domi- nus ita dedit utendum, ut non semper, sed ad certum usum certis<ref>{{x-minor|'''''certisque''''', Hal.}}</ref> temporibus eo uteretur, veluti quum sequeretur eum, sive coenanti mini- straret, id vestimentum non esse peculii.{{-}} '''26. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— Si semel ex ea causa, id est<ref>{{x-minor|'''''id est''''', omítelas Hal.}}</ref> quod dolo fece- rit, dominus praestiterit de peculio conventus, ceteris ex eadem causa nihil praestabit. Si tan- tundem servus ei debeat, quantum dolo minuit, non erit condemnandus. His consequens erit, ut manumisso quoque vel alienato servo, ex causa etiam doli intra annum teneatur.{{-}} '''27. GAIUS''' '''''libro IX. ad Edictum provin- ciale.'''''— Et ancillarum nomine, et filiarumfamilias in<ref>{{x-minor|'''''de''''' (en lugar de ''in''), Hal.}}</ref> peculio<ref>{{x-minor|'''''in peculium''''', Vulg.}}</ref> actio datur, maxime si qua sarcinatrix aut textrix erit, aut aliquod artificium vulgare exerceat, datur propter eam actio. De- positi quoque<ref>{{x-minor|'''''datur propter eam actio depositi quoque: et commodati actionem dandam''''', Hal.}}</ref> et commodati actionem dan- dam earum nomine Iulianus ait; sed et tributo- riam actionem, si peculiari merce sciente patre dominove negocientur, dandam esse. Longo magis non dubitatur, et si in rem versum est, quod<ref>{{x-minor|'''''quidve''''' (en lugar de ''quod''), Hal. Vulg.}}</ref> iussu patris dominive contractum sit.{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> 7ouuq2fuu8uj0d9eo1v15rw3v1h8tiy 273582 273581 2026-07-06T14:28:53Z Nea1109 32209 273582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>nebitur, nec heres, vel alius successor, nisi in id, quod ad se pervenit.{{-}} '''§ 3.'''—Sive autem post iudicium acceptum, sive ante dolo factum sit, continetur officio iudicis.{{-}} '''§ 4.'''—Si dominus vel pater recuset de peculio actionem, non est audiendus, sed cogendus est quasi aliam quamvis personalem actionem sus- cipere.{{-}} '''22. POMPONIUS''' '''''libro VII.''''' <ref>{{x-minor|'''''VIII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Si damni infecti aedium peculiarium no- mine promiserit dominus, ratio eius haberi debet; et ideo ab eo, qui de peculio agit, domino ca- vendum est.{{-}} '''23. IDEM''' '''''libro IX. ad Sabinum.'''''— Aedium autem peculiarium nomine in solidum damni in- fecti promitti debet, sicut vicarii nomine noxale iudicium in solidum pati, quia pro pignore est, si<ref>{{x-minor|Taur., '''''est'''''.}}</ref> non defendantur, actor abducit vel<ref>{{x-minor|'''''abducit vel''''', omítelas Hal.}}</ref> possidet.{{-}} '''24. ULPIANUS''' '''''libro XXVI.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXVII., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Curator furiosi administrationem peculii et dare, et denegare potest tam servo furiosi, quam filio.{{-}} '''25. POMPONIUS''' '''''libro XXIII.''''' <ref>{{x-minor|'''''XXX., Hal.'''''}}</ref> '''''ad Sabinum.'''''— Id vestimentum peculii esse incipit, quod ita dederit dominus, ut eo vestitu servum perpe- tuo uti vellet, eoque nomine et traderet, ne quis alius eo uteretur, idque ab eo eius usus gratia custodiretur. Sed quod vestimentum servo domi- nus ita dedit utendum, ut non semper, sed ad certum usum certis<ref>{{x-minor|'''''certisque''''', Hal.}}</ref> temporibus eo uteretur, veluti quum sequeretur eum, sive coenanti mini- straret, id vestimentum non esse peculii.{{-}} '''26. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— Si semel ex ea causa, id est<ref>{{x-minor|'''''id est''''', omítelas Hal.}}</ref> quod dolo fece- rit, dominus praestiterit de peculio conventus, ceteris ex eadem causa nihil praestabit. Si tan- tundem servus ei debeat, quantum dolo minuit, non erit condemnandus. His consequens erit, ut manumisso quoque vel alienato servo, ex causa etiam doli intra annum teneatur.{{-}} '''27. GAIUS''' '''''libro IX. ad Edictum provin- ciale.'''''— Et ancillarum nomine, et filiarumfamilias in<ref>{{x-minor|'''''de''''' (en lugar de ''in''), Hal.}}</ref> peculio<ref>{{x-minor|'''''in peculium''''', Vulg.}}</ref> actio datur, maxime si qua sarcinatrix aut textrix erit, aut aliquod artificium vulgare exerceat, datur propter eam actio. De- positi quoque<ref>{{x-minor|'''''datur propter eam actio depositi quoque: et commodati actionem dandam''''', Hal.}}</ref> et commodati actionem dan- dam earum nomine Iulianus ait; sed et tributo- riam actionem, si peculiari merce sciente patre dominove negocientur, dandam esse. Longo magis non dubitatur, et si in rem versum est, quod<ref>{{x-minor|'''''quidve''''' (en lugar de ''quod''), Hal. Vulg.}}</ref> iussu patris dominive contractum sit.{{-}} _______________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> t12e4a9jnxv0ukdzoapx7rzvnabzav7 104 84207 273586 2026-07-06T14:32:45Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''§ 1.'''—Constat, heredem domini id quoque de- ducere debere, quod servus, cuius nomine cum eo de peculio ageretur, ante aditam hereditatem ex bonis hereditariis amovisset, consumsisset, corrupisset.{{-}} '''§ 2.'''—Si servus alienatus sit, quamvis in eum, qui alienaverit, intra annum Praetor de peculio actionem polliceatur, tamen nihilominus et in novum dominum actio datur; et nihil interest, aliud apud eum acquisierit peculium, an, quod... 273586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—Constat, heredem domini id quoque de- ducere debere, quod servus, cuius nomine cum eo de peculio ageretur, ante aditam hereditatem ex bonis hereditariis amovisset, consumsisset, corrupisset.{{-}} '''§ 2.'''—Si servus alienatus sit, quamvis in eum, qui alienaverit, intra annum Praetor de peculio actionem polliceatur, tamen nihilominus et in novum dominum actio datur; et nihil interest, aliud apud eum acquisierit peculium, an, quod pariter, quum eum<ref>{{x-minor|'''''cum eo''''', Vulg.}}</ref> emerit vel ex donatione acceperit, eidem concesserit.{{-}} '''§ 3.'''—Illud quoque placuit, quod et Iulianus probat, omnimodo permittendum creditoribus vel in partes cum singulis agere, vel cum uno in so- lidum.{{-}} '''§ 4.'''—Sed ipsi, qui vendiderit servum, non pu- tat Iulianus, de eo, quod ante venditionem credi- derit, cum emtore de peculio agere permittendum.{{-}} '''§ 5.'''—Sed et si alieno<ref>{{x-minor|'''''servo''''', suple la Vulg.}}</ref> credidero, eumque redemero, deinde alienavero, aeque non putat mihi in emtorem dari debere iudicium.{{-}} '''§ 6.'''—In venditorem autem duntaxat intra annum post redemtionem numerandum de eo, quod adhuc alieno crediderim, dandam esse mihi actionem existimat, deducto eo, quod apud me peculii servus habebit.{{-}} '''§ 7.'''—Sicut autem de eo, quod ipse crediderim servo meo, non putat Iulianus in emtorem alie- nato eo actionem mihi dari debere, ita et de eo, quod servus meus servo meo crediderit, si is, cui creditum fuerit, alienatus sit, negat, permitti mihi debere cum emtore experiri.{{-}} '''§ 8.'''—Si quis cum servo duorum pluriumve contraxerit, permittendum est ei, cum quo velit dominorum in solidum experiri; est enim iniquum in plures adversarios distringi<ref>{{x-minor|Hal. Vulg.; '''''destringi''''', Fl. según costumbre, Br.}}</ref> eum, qui cum uno contraxerit; nec huius duntaxat peculii ratio haberi debet, quod apud eum, cum quo agitur, is servus haberet, sed et eius, quod apud alte- rum. Nec tamen res damnosa futura est ei, qui condemnatur, quum possit rursus ipse iudicio societatis vel communi dividundo, quod amplius sua portione solverit, a socio sociisve suis<ref>{{x-minor|Taur. conforme al ''asociosociisuesuiiisconsequi'' del códice Fl., Br.; '''''a socio sociisve suis suum ius consequi''''', Vulg.}}</ref>, consequi. Quod Iulianus ita locum habere ait, si apud alterum quoque fuit peculium, quia eo casu solvendo quisque etiam socium aere alieno libe- rare videtur; at si nullum sit apud alterum pecu- lium, contra esse, quia nec liberare ullo modo aere alieno eum intelligitur.{{-}} '''28. IULIANUS''' '''''libro XI.''''' <ref>{{x-minor|'''''XII., Hal.; duodecimo, al margen interior del códice Fl.'''''}}</ref> '''''Digestorum.'''''— Quare et si socio neque heres, neque bo- norum possessor extitisset, eatenus damnari de- bet is, cum quo actum fuerit, quatenus peculium apud eum erit, et quantum ex bonis consequi potest.{{-}} '''29. GAIUS''' '''''libro IX. ad Edictum provin- ciale.'''''—{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> sbfcxz5u97a7oovi4cdejiqpwncx9yn 273594 273586 2026-07-06T14:33:59Z Nea1109 32209 273594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>'''§ 1.'''—Constat, heredem domini id quoque de- ducere debere, quod servus, cuius nomine cum eo de peculio ageretur, ante aditam hereditatem ex bonis hereditariis amovisset, consumsisset, corrupisset.{{-}} '''§ 2.'''—Si servus alienatus sit, quamvis in eum, qui alienaverit, intra annum Praetor de peculio actionem polliceatur, tamen nihilominus et in novum dominum actio datur; et nihil interest, aliud apud eum acquisierit peculium, an, quod pariter, quum eum<ref>{{x-minor|'''''cum eo''''', Vulg.}}</ref> emerit vel ex donatione acceperit, eidem concesserit.{{-}} '''§ 3.'''—Illud quoque placuit, quod et Iulianus probat, omnimodo permittendum creditoribus vel in partes cum singulis agere, vel cum uno in so- lidum.{{-}} '''§ 4.'''—Sed ipsi, qui vendiderit servum, non pu- tat Iulianus, de eo, quod ante venditionem credi- derit, cum emtore de peculio agere permittendum.{{-}} '''§ 5.'''—Sed et si alieno<ref>{{x-minor|'''''servo''''', suple la Vulg.}}</ref> credidero, eumque redemero, deinde alienavero, aeque non putat mihi in emtorem dari debere iudicium.{{-}} '''§ 6.'''—In venditorem autem duntaxat intra annum post redemtionem numerandum de eo, quod adhuc alieno crediderim, dandam esse mihi actionem existimat, deducto eo, quod apud me peculii servus habebit.{{-}} '''§ 7.'''—Sicut autem de eo, quod ipse crediderim servo meo, non putat Iulianus in emtorem alie- nato eo actionem mihi dari debere, ita et de eo, quod servus meus servo meo crediderit, si is, cui creditum fuerit, alienatus sit, negat, permitti mihi debere cum emtore experiri.{{-}} '''§ 8.'''—Si quis cum servo duorum pluriumve contraxerit, permittendum est ei, cum quo velit dominorum in solidum experiri; est enim iniquum in plures adversarios distringi<ref>{{x-minor|Hal. Vulg.; '''''destringi''''', Fl. según costumbre, Br.}}</ref> eum, qui cum uno contraxerit; nec huius duntaxat peculii ratio haberi debet, quod apud eum, cum quo agitur, is servus haberet, sed et eius, quod apud alte- rum. Nec tamen res damnosa futura est ei, qui condemnatur, quum possit rursus ipse iudicio societatis vel communi dividundo, quod amplius sua portione solverit, a socio sociisve suis<ref>{{x-minor|Taur. conforme al ''asociosociisuesuiiisconsequi'' del códice Fl., Br.; '''''a socio sociisve suis suum ius consequi''''', Vulg.}}</ref>, consequi. Quod Iulianus ita locum habere ait, si apud alterum quoque fuit peculium, quia eo casu solvendo quisque etiam socium aere alieno libe- rare videtur; at si nullum sit apud alterum pecu- lium, contra esse, quia nec liberare ullo modo aere alieno eum intelligitur.{{-}} '''28. IULIANUS''' '''''libro XI.''''' <ref>{{x-minor|'''''XII., Hal.; duodecimo, al margen interior del códice Fl.'''''}}</ref> '''''Digestorum.'''''— Quare et si socio neque heres, neque bo- norum possessor extitisset, eatenus damnari de- bet is, cum quo actum fuerit, quatenus peculium apud eum erit, et quantum ex bonis consequi potest.{{-}} '''29. GAIUS''' '''''libro IX. ad Edictum provin-ciale.'''''—{{-}} _________________<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> i459vt6dm4p4qe93ol656itzlon4u2r 104 84208 273615 2026-07-06T14:37:35Z Nea1109 32209 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ciale. Si quis servum testamento liberum esse iusserit relictis heredibus his, qui cum servo con- traxerunt, possunt inter se coheredes vel de pe- culio agere, quia de eo quisque peculio, quod apud eum esset, quolibet alio agente teneatur.{{-}} '''§ 1.'''—Etiam si prohibuerit contrahi cum servo dominus, erit in eum de peculio actio.{{-}} '''30. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Quaesitum est, an teneat actio de peculio, etiamsi... 273615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Nea1109" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>ciale. Si quis servum testamento liberum esse iusserit relictis heredibus his, qui cum servo con- traxerunt, possunt inter se coheredes vel de pe- culio agere, quia de eo quisque peculio, quod apud eum esset, quolibet alio agente teneatur.{{-}} '''§ 1.'''—Etiam si prohibuerit contrahi cum servo dominus, erit in eum de peculio actio.{{-}} '''30. ULPIANUS''' '''''libro XXIX. ad Edictum.'''''— Quaesitum est, an teneat actio de peculio, etiamsi nihil sit in peculio, quum ageretur, si modo sit rei iudicatae tempore? Proculus et Pe- gasus nihilominus teneri aiunt; intenditur<ref>{{x-minor|'''''intendatur''''', Hal.}}</ref> enim recte, etiamsi nihil sit in peculio. Idem et circa ad exhibendum et in rem actionem placuit; quae sententia et a nobis probanda est.{{-}} '''§ 1.'''—Si cum ex parte herede domini vel patris agatur, duntaxat de peculio condemnandum, quod apud eum heredem sit, qui convenitur. Idem et<ref>{{x-minor|'''''iam''''', inserta Hal. Vulg.}}</ref> in rem verso pro parte, nisi si quid in ipsius heredis rem vertit, nec quasi unum ex sociis esse hunc heredem conveniendum, sed pro parte duntaxat.{{-}} '''§ 2.'''—Sed si ipse servus sit heres ex parte in- stitutus, aeque cum eo agendum erit.{{-}} '''§ 3.'''—Sin vero filius sit, quamvis ex parte in- stitutus, nihilominus in solidum actionem patie- tur; sed si velit pro parte nomen coheredis redi- mere, audiendus est. Qui enim, si in rem patris versum sit, cur non consequatur filius a coherede, quod in patris re est<ref>{{x-minor|'''''sit''''', Hal. Vulg.}}</ref>? Idem et si peculium locuples sit.{{-}} '''§ 4.'''—Is, qui semel de peculio egit, rursus aucto peculio de residuo debiti agere potest.{{-}} '''§ 5.'''—Si annua exceptione sit repulsus a ven- ditore creditor, subveniri ei adversus emtorem debet; sed si alia exceptione, hactenus subve- niri<ref>{{x-minor|'''''subvenietur''''', Hal.}}</ref>, ut deducta ea quantitate, quam a ven- ditore consequi potuisset, ab emtore residuum consequatur.{{-}} '''§ 6.'''—In dolo obiiciendo temporis ratio habetur, fortassis enim post tempus de dolo actionis non patietur dolum malum obiici Praetor, quoniam nec de dolo actio post statutum tempus datur.{{-}} '''§ 7.'''—In heredem autem doli clausula in id, quod ad eum pervenit, fieri debet, ultra non;{{-}} '''31. PAULUS''' '''''libro XXX. ad Edictum.'''''— sed si ipse heres dolo fecit, solidum praestat.{{-}} '''32. ULPIANUS''' '''''libro II. Disputationum.'''''— Si ex duobus vel pluribus heredibus eius, qui manumisso servo vel libero esse iusso, vel alie- nato, vel mortuo intra annum conveniri poterat,{{-}}<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> bx3o38rzjmwbq6hzramgtvkt9ffm7g4 104 84209 273684 2026-07-07T05:56:46Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia dextra|at the Abbot's mill.}} facere debet et solet, ''et cætera''; et unde idem Abbas per Johannem Bledelawe, attornatum suum, dicit quod prædicti Adam et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum; scilicet, prædictus Adam de omnibus bladis crescentibus in viginti acris terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quas ipse tenet; prædictus Johannes de Newbury de omnibus bladis crescentibus in d... 273684 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh|241|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia dextra|at the Abbot's mill.}} facere debet et solet, ''et cætera''; et unde idem Abbas per Johannem Bledelawe, attornatum suum, dicit quod prædicti Adam et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum; scilicet, prædictus Adam de omnibus bladis crescentibus in viginti acris terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quas ipse tenet; prædictus Johannes de Newbury de omnibus bladis crescentibus in decem acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; et prædictus Nicolaus Atte Berne de omnibus bladis crescentibus in sex acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; scilicet, molendi omnia blada prædicta ad prædictum molendinum, ad tricesimum secundum vas: de quibus quidem sectis idem Abbas fuit seisitus per manus prædictorum Adæ le Hussher et aliorum, ut de feodo et jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore pacis, tempore Edwardi, Regis nunc; capiendo inde expletas ''et cætera'', usque jam quatuor annis elapsis ante diem impetrationis brevis, scilicet, duodecimum diem [Aprilis]<ref>Omitted in MS; supplied from p. 238, ''ante''</ref>, anno regni Domini Regis nunc sexto:—quod prædicti Adam le Hussher et alii sectas prædictas subtraxerunt, et adhuc subrahunt. Unde dicit quod deterioratus est, et damnum habet, ad valentiam duocentarum librarum; et inde producit sectam, ''et cætera''. === Continuatio processus placiti prænotati === {{Marginalia dextra|The defendeants appear, and admit such subtraction. Further proceedings therein, for enquiry, as to}} Et Adam le Hussher et alii, per Rogerum le Warner, attornatum suum, venerunt, et non possunt dedicere, quin ipsi debent et solent facere sectam ad prædictum molendinum ipsius Abbatis, sicut idem Abbas versus eos narravit. Ideo consideratum est, quod prædictus Abbas recuperet verss eos prædictam sectam; et Adam et alii in misericordis. Et<noinclude></noinclude> 7pn3yet0l6v3fth1cnot4uflnqygdtz 273685 273684 2026-07-07T06:09:58Z Catgolin 32186 273685 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||GESTA ABBATUM|241}}</noinclude>{{Marginalia dextra|at the Abbot's mill.}} facere debet et solet, ''et cætera''; et unde idem Abbas per Johannem Bledelawe, attornatum suum, dicit quod prædicti Adam et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum; scilicet, prædictus Adam de omnibus bladis crescentibus in viginti acris terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quas ipse tenet; prædictus Johannes de Newbury de omnibus bladis crescentibus in decem acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; et prædictus Nicolaus Atte Berne de omnibus bladis crescentibus in sex acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; scilicet, molendi omnia blada prædicta ad prædictum molendinum, ad tricesimum secundum vas: de quibus quidem sectis idem Abbas fuit seisitus per manus prædictorum Adæ le Hussher et aliorum, ut de feodo et jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore pacis, tempore Edwardi, Regis nunc; capiendo inde expletas ''et cætera'', usque jam quatuor annis elapsis ante diem impetrationis brevis, scilicet, duodecimum diem [Aprilis]<ref>Omitted in MS; supplied from p. 238, ''ante''</ref>, anno regni Domini Regis nunc sexto:—quod prædicti Adam le Hussher et alii sectas prædictas subtraxerunt, et adhuc subrahunt. Unde dicit quod deterioratus est, et damnum habet, ad valentiam duocentarum librarum; et inde producit sectam, ''et cætera''. === Continuatio processus placiti prænotati === {{Marginalia dextra|The defendeants appear, and admit such subtraction. Further proceedings therein, for enquiry, as to}} Et Adam le Hussher et alii, per Rogerum le Warner, attornatum suum, venerunt, et non possunt dedicere, quin ipsi debent et solent facere sectam ad prædictum molendinum ipsius Abbatis, sicut idem Abbas versus eos narravit. Ideo consideratum est, quod prædictus Abbas recuperet verss eos prædictam sectam; et Adam et alii in misericordis. Et<noinclude></noinclude> jkys4lxdu7peu9wa7wfp287ozv0waz6 273738 273685 2026-07-07T06:28:48Z Catgolin 32186 273738 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||GESTA ABBATUM|241}}</noinclude>{{Marginalia dextra|at the Abbot's mill.}} facere debet et solet, ''et cætera''; et unde idem Abbas per Johannem Bledelawe, attornatum suum, dicit quod prædicti Adam et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum; scilicet, prædictus Adam de omnibus bladis crescentibus in viginti acris terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quas ipse tenet; prædictus Johannes de Newbury de omnibus bladis crescentibus in decem acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; et prædictus Nicolaus Atte Berne de omnibus bladis crescentibus in sex acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; scilicet, molendi omnia blada prædicta ad prædictum molendinum, ad tricesimum secundum vas: de quibus quidem sectis idem Abbas fuit seisitus per manus prædictorum Adæ le Hussher et aliorum, ut de feodo et jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore pacis, tempore Edwardi, Regis nunc; capiendo inde expletas ''et cætera'', usque jam quatuor annis elapsis ante diem impetrationis brevis, scilicet, duodecimum diem [Aprilis]<ref>Omitted in MS; supplied from p. 238, ''ante''</ref>, anno regni Domini Regis nunc sexto:—quod prædicti Adam le Hussher et alii sectas prædictas subtraxerunt, et adhuc subrahunt. Unde dicit quod deterioratus est, et damnum habet, ad valentiam duocentarum librarum; et inde producit sectam, ''et cætera''. ==== Continuatio processus placiti prænotati ==== {{Marginalia dextra|The defendeants appear, and admit such subtraction. Further proceedings therein, for enquiry, as to}} Et Adam le Hussher et alii, per Rogerum le Warner, attornatum suum, venerunt, et non possunt dedicere, quin ipsi debent et solent facere sectam ad prædictum molendinum ipsius Abbatis, sicut idem Abbas versus eos narravit. Ideo consideratum est, quod prædictus Abbas recuperet verss eos prædictam sectam; et Adam et alii in misericordis. Et<noinclude></noinclude> 8jpu0nslo1nsc9q6ve8ugz1z08jr579 273749 273738 2026-07-07T06:30:55Z Catgolin 32186 273749 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=right}} {{rh||GESTA ABBATUM|241}}</noinclude>{{Marginalia dextra|at the Abbot's mill.}} facere debet et solet, ''et cætera''; et unde idem Abbas per Johannem Bledelawe, attornatum suum, dicit quod prædicti Adam et alii facere debent et solent sectam ad prædictum molendinum; scilicet, prædictus Adam de omnibus bladis crescentibus in viginti acris terræ, cum pertinentiis, in prædicta villa de Sancto Albano, quas ipse tenet; prædictus Johannes de Newbury de omnibus bladis crescentibus in decem acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; et prædictus Nicolaus Atte Berne de omnibus bladis crescentibus in sex acris terræ, cum pertinentiis, in eadem villa, quas ipse tenet; scilicet, molendi omnia blada prædicta ad prædictum molendinum, ad tricesimum secundum vas: de quibus quidem sectis idem Abbas fuit seisitus per manus prædictorum Adæ le Hussher et aliorum, ut de feodo et jure ecclesiæ suæ Sancti Albani, tempore pacis, tempore Edwardi, Regis nunc; capiendo inde expletas ''et cætera'', usque jam quatuor annis elapsis ante diem impetrationis brevis, scilicet, duodecimum diem [Aprilis]<ref>Omitted in MS; supplied from p. 238, ''ante''</ref>, anno regni Domini Regis nunc sexto:—quod prædicti Adam le Hussher et alii sectas prædictas subtraxerunt, et adhuc subrahunt. Unde dicit quod deterioratus est, et damnum habet, ad valentiam duocentarum librarum; et inde producit sectam, ''et cætera''. ==== Continuatio processus placiti prænotati ==== {{Marginalia dextra|The defendeants appear, and admit such subtraction. Further proceedings therein, for enquiry, as to}} Et Adam le Hussher et alii, per Rogerum le Warner, attornatum suum, venerunt, et non possunt dedicere, quin ipsi debent et solent facere sectam ad prædictum molendinum ipsius Abbatis, sicut idem Abbas versus eos narravit. Ideo consideratum est, quod prædictus Abbas recuperet verss eos prædictam sectam; et Adam et alii in misericordis. Et<noinclude>{{hr}} <references/></noinclude> lpb2avhmjmct2p7iojxzczbitx7mg48 104 84210 273686 2026-07-07T06:17:48Z Catgolin 32186 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{Marginalia sinistra|possible collusion to defeat the Statute of Mortmain}} idem Abbas remittit eis damnis. Sed cesset executio ''et cætera''. Quia dubitatur de fraude<ref>See page 238 ''ante'', Note 2.</ref> inter eos prælocute, per Statutum, quo vavetur ne terræ seu tenementa ad manum mortiam deveniant quoquo modo præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic in Octabis Sancti Johannis Baptistæ duodecim ''et cætera'', per quos ''et cæter... 273686 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|242|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|possible collusion to defeat the Statute of Mortmain}} idem Abbas remittit eis damnis. Sed cesset executio ''et cætera''. Quia dubitatur de fraude<ref>See page 238 ''ante'', Note 2.</ref> inter eos prælocute, per Statutum, quo vavetur ne terræ seu tenementa ad manum mortiam deveniant quoquo modo præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic in Octabis Sancti Johannis Baptistæ duodecim ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire fiaciat capitalis dominus feodi mediatis et immediatis, quod<ref>''et quod'' in MS, by inadvertence</ref> tunc sint hic ''et cætera''. Et interim ''et cætera''. "Ad quem diem venit prædictus Abbas, per prædictum attornatum suum; et Vicecomes non misit breve. Ideo, sicut prius præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic a die Sancti Michaelis in quindecim dies, nisi Johannes de Cantebrugge die Martis in crastino Sancti Laurentis Martyris apud Sanctum Albanum prius venerit, duodecum ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire faciat capitalis dominus feodi ilius mediatis et imediatis, quod tunc sint ibi ''et cætera'', Et interim ''et cætera''. Et vicecomiti ''et cætera''. === Continuatio processus et materiæ placiti prænotati. === {{Marginalia sinistra|Record of the verdict of the Jury that there is no such collusion, but good title to such multure in the Abbot of Saint Alban's.}} "Ad quem diem venit prædictus Abbas per prædictum attornatum suum; et Johannes de Cantebrugge, coram quo ''et cætera'' prædicta jurata capta fuit in patria, misit hic veredictum patriæ, in hæc verba:— ""Postea, ad prædictos diem et locum, coram Johanne de Cantebrugge, associate sibi Thoma Wyliot, prædictus Abbas, per prædictum Johannem de Bledelawe et Robertum Atte Hay, attornatos suos, venit;<noinclude></noinclude> fz8neuu77eqeeryjgm77tpmwl4w7oqv 273739 273686 2026-07-07T06:29:05Z Catgolin 32186 273739 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|242|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|possible collusion to defeat the Statute of Mortmain}} idem Abbas remittit eis damnis. Sed cesset executio ''et cætera''. Quia dubitatur de fraude<ref>See page 238 ''ante'', Note 2.</ref> inter eos prælocute, per Statutum, quo vavetur ne terræ seu tenementa ad manum mortiam deveniant quoquo modo præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic in Octabis Sancti Johannis Baptistæ duodecim ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire fiaciat capitalis dominus feodi mediatis et immediatis, quod<ref>''et quod'' in MS, by inadvertence</ref> tunc sint hic ''et cætera''. Et interim ''et cætera''. "Ad quem diem venit prædictus Abbas, per prædictum attornatum suum; et Vicecomes non misit breve. Ideo, sicut prius præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic a die Sancti Michaelis in quindecim dies, nisi Johannes de Cantebrugge die Martis in crastino Sancti Laurentis Martyris apud Sanctum Albanum prius venerit, duodecum ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire faciat capitalis dominus feodi ilius mediatis et imediatis, quod tunc sint ibi ''et cætera'', Et interim ''et cætera''. Et vicecomiti ''et cætera''. ==== Continuatio processus et materiæ placiti prænotati. ==== {{Marginalia sinistra|Record of the verdict of the Jury that there is no such collusion, but good title to such multure in the Abbot of Saint Alban's.}} "Ad quem diem venit prædictus Abbas per prædictum attornatum suum; et Johannes de Cantebrugge, coram quo ''et cætera'' prædicta jurata capta fuit in patria, misit hic veredictum patriæ, in hæc verba:— ""Postea, ad prædictos diem et locum, coram Johanne de Cantebrugge, associate sibi Thoma Wyliot, prædictus Abbas, per prædictum Johannem de Bledelawe et Robertum Atte Hay, attornatos suos, venit;<noinclude></noinclude> kz62399dmktaj47gwj77cd2l1o8eywr 273750 273739 2026-07-07T06:31:28Z Catgolin 32186 footer 273750 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Catgolin" />{{sidenotes begin|side=left}} {{rh|242|GESTA ABBATUM|}}</noinclude>{{Marginalia sinistra|possible collusion to defeat the Statute of Mortmain}} idem Abbas remittit eis damnis. Sed cesset executio ''et cætera''. Quia dubitatur de fraude<ref>See page 238 ''ante'', Note 2.</ref> inter eos prælocute, per Statutum, quo vavetur ne terræ seu tenementa ad manum mortiam deveniant quoquo modo præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic in Octabis Sancti Johannis Baptistæ duodecim ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire fiaciat capitalis dominus feodi mediatis et immediatis, quod<ref>''et quod'' in MS, by inadvertence</ref> tunc sint hic ''et cætera''. Et interim ''et cætera''. "Ad quem diem venit prædictus Abbas, per prædictum attornatum suum; et Vicecomes non misit breve. Ideo, sicut prius præceptum est Vicecomiti quod venire faciat hic a die Sancti Michaelis in quindecim dies, nisi Johannes de Cantebrugge die Martis in crastino Sancti Laurentis Martyris apud Sanctum Albanum prius venerit, duodecum ''et cætera'', per quos ''et cætera'', et qui prædictum Abbatem nulla ''et cætera''. Et quod scire faciat capitalis dominus feodi ilius mediatis et imediatis, quod tunc sint ibi ''et cætera'', Et interim ''et cætera''. Et vicecomiti ''et cætera''. ==== Continuatio processus et materiæ placiti prænotati. ==== {{Marginalia sinistra|Record of the verdict of the Jury that there is no such collusion, but good title to such multure in the Abbot of Saint Alban's.}} "Ad quem diem venit prædictus Abbas per prædictum attornatum suum; et Johannes de Cantebrugge, coram quo ''et cætera'' prædicta jurata capta fuit in patria, misit hic veredictum patriæ, in hæc verba:— ""Postea, ad prædictos diem et locum, coram Johanne de Cantebrugge, associate sibi Thoma Wyliot, prædictus Abbas, per prædictum Johannem de Bledelawe et Robertum Atte Hay, attornatos suos, venit;<noinclude>{{hr}} <references/> {{sidenotes end}}</noinclude> edapn42pla048wixl0lvgaeqnoercfh