Heroides (Vincartius)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.10</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Heroides (Vincartius)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72247</id>
    <revision>
      <id>273809</id>
      <parentid>272803</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T21:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liber II. */</comment>
      <origin>273809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158721" sha1="agzl9rkgn7uhw0gqobhntbci5by4ppe" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA &amp; puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, &amp; cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita &amp; simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως &amp; ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod &amp; fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici &amp; delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, &amp; aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur &amp; ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber II.=

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Algaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem fritstra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: &amp; gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet &amp; cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra rsequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia &amp; Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, &amp; lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae &amp; ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fiuvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, &amp; fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (&amp; hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, &amp; modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (&amp; hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus &amp; consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, &amp; campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, &amp; ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>agzl9rkgn7uhw0gqobhntbci5by4ppe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>273810</id>
      <parentid>273809</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T21:09:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola III. Polydora Alexio. */</comment>
      <origin>273810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158719" sha1="cu9puyd2viu8mh72ivsrghtvnl3azma" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA &amp; puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, &amp; cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita &amp; simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως &amp; ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod &amp; fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici &amp; delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, &amp; aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur &amp; ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber II.=

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Algaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: &amp; gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet &amp; cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra rsequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia &amp; Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, &amp; lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae &amp; ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fiuvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, &amp; fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (&amp; hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, &amp; modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (&amp; hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus &amp; consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, &amp; campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, &amp; ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>cu9puyd2viu8mh72ivsrghtvnl3azma</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>273811</id>
      <parentid>273810</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T21:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola III. Polydora Alexio. */</comment>
      <origin>273811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="158719" sha1="jechcf5ugbrvvwb0811zmkzwxobvs8i" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA &amp; puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, &amp; cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita &amp; simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως &amp; ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod &amp; fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici &amp; delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, &amp; aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur &amp; ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber II.=

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: &amp; gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet &amp; cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra rsequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia &amp; Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, &amp; lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae &amp; ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fiuvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, &amp; fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (&amp; hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, &amp; modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (&amp; hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus &amp; consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, &amp; campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, &amp; ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>jechcf5ugbrvvwb0811zmkzwxobvs8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/577</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82429</id>
    <revision>
      <id>273798</id>
      <parentid>272883</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:48:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="o1nn0s2p3dsm02anj5r1vd6lpnofv63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ctum. Interdum pars ususfructus et non haben
ti partem suam, sed amittenti accrescit; nam si
ususfructus duobus fuerit legatus, et alter lite
contestata amiserit usumfructum, mox et colle-
gatarius, qui litem contestatus non erat, usum
fructum amisit, partem dimidiam duntaxat, quam
amisit, qui litem contestatus est adversus eum,
qui se liti obtulit,a possessore consequitur;pars
enim collegatarii ipsi accrescit, non domino pro
prietatis, ususfructus enim personae accrescit,
etsi fuerit amissus.

'''11. [12.]'''PAPINIANUS ''libro II. Definitionum.—''
Quum singulis ab heredibus singulis eiusdem rei
fructus &lt;ref&gt;ususfructus, Vulg.&lt;/ref&gt; legatur, fructuarii separati videntur
non minus, quam si aequis portionibus duobus
eiusdem rei fructus legatus fuisset; unde fit, ut
inter eos ius accrescendi non sit,

'''12. [13.]''' ULPIANUS ''libro'' XVII. &lt;ref&gt;XVIII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabi
num.'' quum alius ab alio herede usumfructum
vindicat.

{{t3|TIT . III}}
{{c|QUANDO DIES USUSFRUCTUS LEGATI
CEDAT}}

1. ULPIANUSs ''libro XVII.'' &lt;ref&gt; XVIII., Hal. — Hallase este fragmento en los Fragm. Vatic. §. 59. 60.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum.''— Quamquam ususfructus ex fruendo consistat, id
est facto aliquo eius,qui fruitur et utitur,tamen
semel cedit dies; aliter atque si cui in menses,
vel in dies, vel in annos singulos quid legetur,
tunc enim per dies singulos, vel menses, vel an
nos dies legati cedit.Unde quaeri potest, si usus
fructus cui per dies singulos legetur, vel in an
nos singulos , an semel &lt;ref&gt; an dies simul cedat Hal.&lt;/ref&gt; cedat; et puto non ce
dere simul, sed per tempora adiecta, ut plura le
gata sint. Et ita libro quarto &lt;ref&gt;tertio, Hal.&lt;/ref&gt;: Digestorum
Marcellus probat in eo, cui alternis diebus usus
fructus legatus est.


§ 1. Et ideo, si is fructus &lt;ref&gt; si ususfructus, Hal.&lt;/ref&gt; legatus sit, qui
quotidie percipi non potest, non erit inutile le
gatum, sed dies &lt;ref&gt;hi, inserta Hal.&lt;/ref&gt; habebunt legatum, quibus
&lt;ref&gt;utl, inserta Hal.&lt;/ref&gt;; frui potest.

§ 2.— Dies autem ususfructus, item usus non
prius cedet, quam hereditas adeatur; tunc enim
constituitur ususfructus , quum quis iam &lt;ref&gt;utl, inserta Hal.&lt;/ref&gt; frui
potest. Hac ratione etsi servo hereditario usus-
fructus legetur, Iulianus scribit, quamvis cetera
legata hereditati acquirantur, in usufructu ta
men personam domini exspectari, qui uti et frui
possit.

§ 3.— Item si ex die ususfructus legetur, dies
eius nondum cedet, nisi quum dies venit; posse
enim usumfructum ex die legari, et in diem, con
stat.

§ 4.— Non solum autem ususfructus ante adi-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o1nn0s2p3dsm02anj5r1vd6lpnofv63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/578</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82431</id>
    <revision>
      <id>273799</id>
      <parentid>272886</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T17:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2676" sha1="opci8qmrwotwtqiyjhhddy1mkyfl1g5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tam hereditatem dies non cedit, sed nec actio de
usufructu; idemque, et si ex die fuerit legatus
ususfructus . Denique Scaevola ait, agentem ante
diem ususfructus nihil facere, quamvis alias, qui
ante diem agit, male agit.

{{t3|TIT.IV.}}
{{c|QUIBUS MODIS USUSFRUCTUS VEL USUS
AMITTITUR}}

'''1.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XVIII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum.—''
&lt;ref&gt;Véanse Fragm. Vatic. §. 61.&lt;/ref&gt; Non solum usumfructum amitti capitis minu
tione constat, sed et actionem de usufructu; et
parvi refert, utrum iure sit constitutus ususfru
ctus,an vero tuitione Praetoris. Proinde traditus
quoque ususfructus, item in fundo vectigali vel
superficie non &lt;ref&gt;non, omítela la Vulg.
&lt;/ref&gt; iure constitutus capitis minu
tione amittitur.

§ '''1'''.—&lt;ref&gt;Véanse Fragm. Vatic. §. 62.
&lt;/ref&gt; Sed ita demum amittitur capitis demi
nutione ususfructus, si iam constitutus est, cete
rum si ante aditam hereditatem, aut ante diem
cedentem quis capite minutus est, constat non
amitti .

§ 2.— Si tibi fundus ex die legatus est, et usum-
fructum mihi rogatus es restituere, videndum
erit, si capite minutus fuero intra diem legato
tuo insertum, ne forte salvus sit mihi ususfru
ctus, quasi ante diem cedentem capitis minutio
interveniat; quod benigne dici poterit.

§ 3. — &lt;ref&gt;Véanse Fragm. Vatic. §. 63.
&lt;/ref&gt;: Usque adeo autem capitis minutio
eum demum usumfructum perimit, qui iam con
stitutus est,ut si in singulos annos, vel menses,
vel dies legatus sit, is demum amittatur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; amittitur, Fl.
&lt;/ref&gt;, qui
iam processit; et si forte in annos singulos lega
tus est, illius duntaxat anni ususfructus amitte
tur,et si in menses, eius mensis, si in dies,eius
diei.

'''2.''' PAPINIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XII., Hal.&lt;/ref&gt; ''Quaestionum.''
— Si duobus separatim alternis annis ususfructus
relinquatur, continuis annis proprietas nuda est,
quum, si legatarium unum substituas, cui alter-
nis annis legatus sit ususfructus, plena sit apud
heredem proprietas eo tempore, quo ius fruendi
legatario non est.Quodsi ex duobus illis alter de
cedat, per vices temporum plena proprietas erit;
neque enim accrescere alteri quidquam potest,
quoniam &lt;ref&gt; per, insertan Hal.Vulg.&lt;/ref&gt;; propria quisque tempora non concur
rente altero fructus integri habuit.

§ 1.— Si non mors, sed capitis deminutio inter-
cesserit, quia plura legata sunt, illius anni tan
tum, si modo ius fruendi habuit, fructus amissus
erit;quod et in uno legatario,qui fructum in sin-
gulos annos accepit, defendendum est, ut comme-
moratio temporum repetitionis potestatem habeat.

§ 2.— Quum singulis fructus alternis annis le-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>opci8qmrwotwtqiyjhhddy1mkyfl1g5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/579</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82432</id>
    <revision>
      <id>273800</id>
      <parentid>272887</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="jwkowulezgn7omktuf09nu9x3n5eb6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
gatur, si consentiant in eundem annum, impe
diuntur, quod non id actum videtur, ut concurre
rent; multum etenim refert, duobus simul alter
nis annis legetur,-quod sane ultra primum an-
num procedere &lt;ref&gt;Taur.; praecedere, Fl., Br.&lt;/ref&gt; non poterit, non magis, quam
si uni legatus&lt;ref&gt;legatum, Hal.&lt;/ref&gt;ita fuisset,-an singulis alternis
annis; nam si concurrere volent, aut impedient
invicem propter voluntatem, aut si ea non refra
gabitur, singulorum annorum fructus vacabit.

'''3.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XVIII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum''.—&lt;ref&gt;Vatanae Fragm. Vatic. §. 84.&lt;/ref&gt;
Sicut in annos singulos ususfructus legari potest
ita et capitis minutione amissus legari potest,ut
adiiciatur: «quotiesque &lt;ref&gt;quoties quis, la Vulg.&lt;/ref&gt;:capite minutus erit,ei
&lt;ref&gt;do, inserta Hal.&lt;/ref&gt;lego», vel sic:«quoties amissus erit»,et tunc,
si capitis minutione amittatur, repetitus videbi-
tur. Unde tractatum est, si cui, quamdiu vivat,
ususfructus legatus sit, an videatur repetitus,
quoties amissus est; quod et Maecianus tentat, et
puto repetitum videri. Quare si usque ad tempus
&lt;ref&gt; diem, Hal.&lt;/ref&gt; sit legatus, ut puta usque ad decennium, idem
erit dicendum .

§ 1.— Haec autem repetitio, quae fit post amis
sum capitis minutione usumfructum, quaeritur,
an et ius accrescendi secum salvum &lt;ref&gt;salvum, omítela Hal.&lt;/ref&gt;; habeat; ut
puta Titio et Maevio ususfructus legatus est, et
si Titius capite minutus esset, eidem usumfru
ctum legavit; quaesitum est, si Titius ex repeti
tione usumfructum haberet , an inter eos ius ac-
crescendi salvum esset? Et Papinianus libro se
ptimo decimo &lt;ref&gt;libro V., Vulg.&lt;/ref&gt; Quaestionum scribit, salvum
esse,perinde ac si alius esset Titio in usufructu
substitutus ; hos enim, tametsi non verbis,re ta-
men coniunctos videri.

§ 2.— Idem Papinianus quaerit, si Titio et Mae
vio usufructu legato, in repetitione ususfructus
non totum, sed partem Titio relegasset, &lt;ref&gt; legasset, Hal.&lt;/ref&gt; an
viderentur coniuncti? Et ait, si quidem Titius
amiserit, totum socio &lt;ref&gt;Maevio, (en lugar de socio), Hal.&lt;/ref&gt; accrescere; quodsi Mae
vius amisisset, non totum &lt;ref&gt;Ticio, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, accrescere, sed
partem ad eum, partem ad proprietatem redire.
Quae sententia habet rationem, neque enim pot
est dici, eo momento, quo quis amittit usumfru
ctum et resumit, etiam ipsi quidquam ex usufru
ctu accrescere; placet enim nobis,ei, qui amittit
usumfructum,ex eo, quod amittit,nihil accre
scere.

§ 3.— Morte quoque amitti usumfructum ,non
recipit dubitationem, quum fruendi morte ex 
tinguatur,sicuti si quid aliud, quod personae co-
haeret.
quumius 

'''4.''' MARCIANUS ''libro III. Institutionum.—''Si le
gatum usumfructum legatarius alii restituere ro
gatus est, id agere Praetor debet,ut ex fideicom-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwkowulezgn7omktuf09nu9x3n5eb6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/580</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82434</id>
    <revision>
      <id>273801</id>
      <parentid>272888</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="o7192qf3ru669mx2z89rd3ciqz31k98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
missarii persona magis, quam ex legatarii pereat
ususfructus.

'''5.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XVIII.,Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum.''—
Repeti potest legatus ususfructus amissus quali-
cunque ratione, dummodo non morte, nisi forte
heredibus &lt;ref&gt;eius euin,Hal.Vulg.&lt;/ref&gt; legaverit.

§ 1.— Si quis usumfructum solum servi aliena-
verit, per quem ususfructus ei acquisitus est,du-
bium non est, quin ususfructus per eum acquisi-
tus retineatur.

§ 2.— Rei mutatione interire usumfructum pla-
cet; veluti ususfructus mihi aedium legatus est,
aedes corruerunt vel exustae sunt, sine dubio ex-
tinguitur. An et areae? Certissimum est, exustis
aedibus nec areae, nec caementorum usumfru-
ctum deberi ; et ita et Iulianus.

§ 3.— Si areae sit ususfructus legatus, et in ea
aedificium sit positum,rem mutari,etusumfru-
ctum extingui constat. Plane si proprietarius hoc
fecit, ex testamento, vel de dolo tenebitur.

'''6.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum.''— Sed et
interdictum Quod vi aut clam usufructuario com-
petit,

'''7.''' IULIANUS &lt;ref&gt;Taur.; Ulpianus, Pl., Br.&lt;/ref&gt; ''libro XXXV. Digestorum.—''
nisi sublato aedificio usumfructum areae mihi
cesserit,tempore scilicet, quo ususfructus perit,
transacto.

'''8.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt; XVIII, Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum.—''
Fundi usufructu legato si villa diruta sit, usus-
fructus non extinguetur, quia villa fundi acces-
sio est; non magis, quam si arbores deciderint.

'''9.''' PAULUs ''libro III. ad Sabinum.'' —Sed et eo
quoque solo, in quo fuit villa, uti frui potero.

'''10.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XVIII, Hal.&lt;/ref&gt;: ''ad Sabinum.''—
Quid tamen, si fundus villae fuit accessio? Vi-
deamus, ne etiam fundi ususfructus extinguatur;
et idem dicendum est, ut non extinguatur.

§ 1.— Non tantum si aedes ad aream redactae
sint, ususfructus extinguitur, verum etiam si de-
las casas quedaron reducidas al solar, sino tam-
molitis aedibus testator alias novas restituerit;
bién si demolidas las casas hubiere el testador
plane si per partes reficiat,licet omnis nova fa-
cta sit, aliud erit nobis dicendum.

§ 2.— Agri vel loci ususfructus legatus, si fue-
rit inundatus, ut stagnum iam sit aut palus, pro-
cul dubio extinguetur.

§ 3. — Sed et si stagni ususfructus legetur, et
exaruerit sic,ut ager sit factus, mutata re usus-
fructus extinguitur.

§ 4. — Non tamen, si arvi ususfructus legetur,
et ibi vineae &lt;ref&gt;vites, Hal.&lt;/ref&gt; sint positae, vel contra, puto
extingui; certe silvae usufructu legato, si silva&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o7192qf3ru669mx2z89rd3ciqz31k98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/581</title>
    <ns>104</ns>
    <id>82436</id>
    <revision>
      <id>273802</id>
      <parentid>272640</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="sqwow00lob2zxzuhw2bj39y0b6xpfwq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

caesa illic sationes fuerint factae , sine dubio
ususfructus extinguitur.

§ 5.— Si massae ususfructus legetur, et ex ea
vasa sint facta, vel contra, Cassius apud Urse-
ium scribit, interire usumfructum; quam senten-
tiam puto veram.

§ 6.— Proinde et ornamentum dissolutum aut
transfiguratum extinguit usumfructum.

§ 7.—In navis quoque usufructu Sabinus scri-
bit, si quidem per partes refecta sit, usumfru-
ctum non interire; si autem dissoluta sit, licet
iisdem tabulis nulla praeterea adiecta restaurata
sit, usumfructum extinctum. Quam sententiam
puto veriorem, nam etsi domus &lt;ref&gt;domus diruta fuerit, et ex iisdem caementis tignisque restituta, Vulg.&lt;/ref&gt; fuerit restitu-
ta, ususfructus extinguitur.

§ 8.— Quadrigae usufructu legato, si unus ex
equis decesserit , an extinguatur ususfructus,
quaeritur; ego puto multum interesse, equorum,
an quadrigae ususfructus sit legatus ; nam si
equorum, supererit in residuis, si quadrigae, non
remanebit, quoniam quadriga esse desiit,

'''11.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.-'' nisi alius
ante diem legati cedentem substitutus sit.

'''12.''' ULPIANUS ''libro XVII.'' &lt;ref&gt;XVIII, Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Sabinum.—''
Si cui balnei ususfructus legatus sit,et testator
habitationem hoc fecerit, vel si tabernae , et
diaetam fecerit, dicendum est, usumfructum ex-
tinctum.

§ 1.— Proinde et si histrionis reliquerit usum-
fructum,et eum ad aliud ministerium transtule
rit, extinctum esse usumfructum, dicendum erit.

'''13.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum.—''Si fructu-
arius &lt;ref&gt;usufructuarius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; messem fecit , et decessit, stipulam,
quae in messe &lt;ref&gt;demessa, Hal.&lt;/ref&gt; iacet, heredis eius esse Labeo
ait, spicam, quae terra teneatur, domini fundi
esse, fructumque percipi spica aut foeno caeso,
aut uva ademta, aut excussa olea, quamvis non-
dum tritum frumentum, aut oleum factum, vel
vindemia coacta sit. Sed ut verum est, quod de
olea excussa scripsit, ita aliter observandum de
ea olea, quae per se deciderit. Iulianus ait,fru-
ctuarii fructus tunc fieri, quum eos perceperit,
bonae fidei autem possessoris mox, quam a solo
separati sint.

'''14.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum.-'' Exce-
pta capitis minutione vel morte, reliquae causae
vel pro parte interitum ususfructus recipiunt.

'''15.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum.-'' In-
terdum proprietarius ad libertatem perducet, si
forte ususfructus fuerit tamdiu legatus, quamdiu
manumittatur; nam incipiente proprietario manu-
mittere extinguetur ususfructus.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sqwow00lob2zxzuhw2bj39y0b6xpfwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/582</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83799</id>
    <revision>
      <id>273803</id>
      <parentid>272890</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:44:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="eieiaboxm0cxv8zvye72kl4n3w2b7ap" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''16'''. IDEM ''libro V. Disputationum ''.—  Si sub con-
ditione mihi legatus sit ususfructus , medioque
tempore sit penes heredem, potest heres usumfructum alii legare; quae res facit, ut, si condi-
tio extiterit mei legati, ususfructus ab herede re-
lictus finiatur. Quodsi ego usumfructum amisero,
non revertetur ad legatarium, cui ab herede pure
legatus fuerat, quia ex diversis testamentis ius
coniunctionis non contingit.

'''17'''. IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' . —  Si
tibi fundi ususfructus pure, proprietas autem sub
conditio-
ne Titio legata fuerit, pendente conditio-
ne dominium proprietatis acquisieris, deinde conditio extiterit, pleno iure fundum Titius habebit,
neque interest, quod detracto usufructu proprietas legata sit; enim dum proprie-
tatem acquiris,
ius omne legati ususfructus amisisti.

'''18'''. POMPONIUS ''libro III. &lt;ref&gt;V., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum''. —  Si
servo hereditario ante aditam hereditatem lega-
tus ususfructus fuisset, magis placet, adita here-
ditate eum usumfructum ad te transire, nec inter-
ire quasi mutato dominio, quia nec dies ante
cesserit , quam tu heres extiteris ;

'''19'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale'' .
— neque ususfructus, neque iter actusve dominii
mutatione amittitur .

'''20'''. PAULUS ''libro XV. ad Plautium ''. —  Is , qui
usumfructum habet, si tantum utatur, quia exi-
stimet se usum tantum habere, an usumfructum
retineat? Et siquidem sciens se usumfructum ha-
bere, tantum uti velit, nihilo minus et frui vide-
tur, si vero ignoret, puto eum amittere fructum;
non enim ex eo, quod habet, utitur, sed ex eo,
quod putavit se habere .

'''21'''. MODESTINUS'' libro III. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&gt; Differentiarum ''.
— Si ususfructus civitati legetur, et aratrum in
ea inducatur &lt;ref&gt;ducatur, Hal.&lt;/ref&gt;, civitas esse desinit, ut passa est
Carthago ; ideoque quasi morte desinit habere
usumfructum .

'''22'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Quintum Mucium.''
— Si mulieri usus domus legatus sit, et illa trans
mare profecta sit, et constituto tempore ad amit-tendum usum abfuerit, maritus vero domo usus
fuerit, retinetur nihilo minus usus; quemadmo-
dum si familiam suam in domu &lt;ref&gt;domo, Hal.&lt;/ref&gt; reliquisset, ea-que peregrinaretur. Et hoc magis dicendum est,
si uxorem in domu &lt;ref&gt;domo, Hal.&lt;/ref&gt; reliquerit maritus, quum
ipsi marito usus domus legatus sit.

'''23'''. IDEM ''libro XXVI. ad Quintum Mucium ''.
— Si ager, cuius ususfructus noster sit, flumine
vel mari inundatus fuerit, amittitur ususfructus,
quum etiam ipsa proprietas eo casu amittatur; ac&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eieiaboxm0cxv8zvye72kl4n3w2b7ap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/583</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83800</id>
    <revision>
      <id>273804</id>
      <parentid>272644</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T18:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2445" sha1="fbq3inxfkzbjn2nwc00vbekfsof1aan" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ne piscando quidem retinere poterimus usumfru-ctum. Sed quemadmodum, si eodem impetu dis-cesserit aqua, quo venit, restituitur proprietas,
ita et usumfructum restituendum, dicendum est.

'''24.''' IAVOLENUS ''libro III. ex Posterioribus'' &lt;ref&gt;Hal.; ex Posteriorum, Fl.&lt;/ref&gt;
Labeonis .— Quum usumfructum horti haberem,
flumen hortum occupavit, deinde ab eo recessit;
ius quoque ususfructus restitutum esse Labeoni
videtur, quia id solum perpetuo eiusdem iuris
mansisset . Ita id verum puto, si flumen inunda-
tione hortum occupavit; nam si alveo mutato in-
de manare coeperit, amitti usumfructum existi-
mo, quum is locus alvei publicus esse coeperit,
neque in pristinum statum restitui possit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; posse, Fl.&lt;/ref&gt; .

§ 1. —Idem iuris &lt;ref&gt;in, inserta acertadamente Hal.&lt;/ref&gt; itinere et actu custodien-
dum esse ait Labeo; de quibus rebus ego idem,
quod in usufructu sentio .

§ 2.—Labeo: nec si summa terra sublata ex
fundo meo et alia regesta esset, idcirco meum so-
lum esse desinit, non magis, quam stercorato
agro.

'''25'''. POMPONIUS ''libro XI. ex Variis Lectioni-''
bus.— Placet, vel certae partis, vel pro indiviso
usumfructum non utendo amitti .

'''26'''. PAULUS'' libro I. ad Neratium''.— Si ager ab
hostibus occupatus , servusve captus liberatus
fuerit, iure postliminii restituetur ususfructus .

'''27'''. IDEM ''libro I. Manualium'' .— Si servus, in
quo ususfructus alienus est, noxae dedatur a do-mino proprietatis usufructuario, liberabitur con-fusa &lt;ref&gt;taur.; concusa, Fl.&lt;/ref&gt; servitute proprietatis comparatione .

'''28'''. IDEM libro XIII. &lt;ref&gt;XV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Plautium . — Si
ususfructus &lt;ref&gt; usus, omítela Hal.&lt;/ref&gt; alternis annis legetur, non posse
non utendo eum amitti, quia plura sunt legata.

'''29'''. ULPIANUS ''libro XVII. &lt;ref&gt;XVIII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum''—.
Pomponius quaerit, si fundum a me proprietarius
conduxerit, eumque fundum vendiderit Seio non
deducto usufructu, an usumfructum per emtorem
retineam? Et ait, licet proprietarius mihi pensio-
nem solverit, tamen usumfructum amitti, quia
non meo nomine, sed suo fruitus est emtor. Tene-
ri plane mihi ex locato proprietarium, quanti mea
interfuit, id factum non esse; quamquam si a me
conductum usumfructum quis alii locaverit, reti-
netur ususfructus; sed si proprietarius eum lo
casset suo nomine, dicendum amitti, non enim
meo nomine fruitur colonus .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fbq3inxfkzbjn2nwc00vbekfsof1aan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/584</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83802</id>
    <revision>
      <id>273805</id>
      <parentid>272891</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T19:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="47no517tfv7tjoc101g4sl0lhr4gwb7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.— Sed si emtum a me usumfructum proprie-
tarius vendidisset, an &lt;ref&gt;Hal.; an, omítela Fl.&lt;/ref&gt; amitterem usumfru-ctum, quaerendum est. Et puto amitti, quoniam
et hic non ut a me emto fruitur fundi emtor .

§ 2.— Idem Pomponius quaerit, si legatum mihi usumfructum rogatus sim tibi restituere , an
per &lt;ref&gt;pro, Hal.&lt;/ref&gt; te frui videar, nec amittatur ususfructus?
Et ait, dubitare se de hac quaestione; sed est ve-
rius , quod Marcellus notat, nihil hanc rem fidei-
commissario nocere , suo enim nomine utilem
actionem eum habiturum .

'''30.''' GAIUS libro VII. ad Edictum provinciale.
— Caro et corium mortui pecoris in fructu non
est, quia mortuo eo ususfructus extinguitur.

'''31'''. POMPONIUS ''libro IV. &lt;ref&gt;III, Hal.&lt;/ref&gt; ad Quintum Mu—''
cium. Quum gregis ususfructus legatus est, et
usque eo numerus pervenit gregis, ut grex non
intelligatur, perit ususfructus .


'''{{t3|TIT . V}}'''

{{c|DE USUFRUCTU EARUM RERUM, QUAE USU
CONSUMUNTUR VEL MINUUNTUR}}

'''1'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum'' .
— Sena-
tus censuit , ut omnium rerum, quas in cuiusque
patrimonio esse constaret, ususfructus legari pos-
sit; quo Senatusconsulto inductum videtur, ut
earum rerum, quae usu tolluntur vel minuuntur,
possit ususfructus legari .

'''2'''. GATUS'' libro VII. ad Edictum provinciale.''—
Sed de pecunia recte caveri oportet his, a quibus
eius pecuniae ususfructus legatus erit .

§ 1.— Quo Senatusconsulto non id effectum est,
ut pecuniae ususfructus proprie &lt;ref&gt;proprius, Hal.&lt;/ref&gt; esset; nec
enim naturalis ratio auctoritate Senatus commu-
tari potuit, sed remedio introducto coepit quasi
ususfructus haberi .

'''3'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum ''.—Post
quod &lt;ref&gt;postquam, Hal., Vulg.&lt;/ref&gt; omnium rerum ususfructus legari pote-
rit; an et nominum? Nerva negavit, sed est ve-
rius , quod Cassius et Proculus existimant, posse
legari. Idem tamen Nerva, ipsi quoque debitori
posse usumfructum legari , scribit, et remittendas
ei &lt;ref&gt;eius, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; usuras ;

'''4'''. PAULUS ''libro I. ad Neratium'' —.ergo cautio
etiam ab hoc exigenda erit .

'''5.''' ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum''.—Hoc
Senatusconsultum non solum ad eum pertinet ,
qui pecuniae usumfructum vel ceterarum rerum,
quas habuit, legavit, verum et si fuerint alienae.

§ '''1.'''— Si pecuniae sit ususfructus legatus vel
aliarum rerum, quae in abusu consistunt, nec&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>47no517tfv7tjoc101g4sl0lhr4gwb7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/585</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83803</id>
    <revision>
      <id>273806</id>
      <parentid>272648</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T19:13:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2811" sha1="5jytdu1xpjwuryi7ziszluukgk40hxb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cautio interveniat, videndum, finito usufructu an
pecunia, quae data sit, vel ceterae res, quae in
absumtione sunt, condici possint. Sed si quidem
adhuc constante usufructu cautionem quis velit
condicere, dici potest, omissam cautionem posse
condici incerti condictione; sed si &lt;ref&gt;si, omítela erradamente Hal., Vulg.&lt;/ref&gt; finito usu-
fructu, ipsam quantitatem Sabinus putat posse
condici ; quam sententiam et Celsus libro octavo
decimo Digestorum probat; quae mihi non inar-
guta videtur.

§ 2.— Quae in usufructu pecuniae diximus vel
ceterarum rerum, quae sunt in abusu, eadem et
in usu dicenda sunt; nam idem continere usum
pecuniae et usumfructum, et Iulianus scribit, et
Pomponius libro octavo &lt;ref&gt;XVII., Vulg.&lt;/ref&gt; de stipulationibus .

''' 6.''' IULIANUS ''libro XXXV. Digestorum'' .—Si tibi decem millia legata fuerint, mihi eorundem
decem millium ususfructus, fient quidem tua tota
decem millia, sed mihi quinque numerari debebunt ita, ut tibi caveam, tempore mortis meae
aut capitis deminutionis restitutum iri. Nam et
si fundus tibi legatus fuisset, et mihi eiusdem
fundi ususfructus, haberes tu quidem totius fun-
di proprietatem, sed partem cum usufructu, par-tem sine usufructu; et non heredi, sed tibi cave-rem boni viri arbitratu .

§ 1.— Sed si duobus eorundem decem millium
ususfructus legatus fuerit, quina millia accipient,
et invicem et &lt;ref&gt;et, omítela erradamente Hal.&lt;/ref&gt; heredi satisdabunt.


'''7'''. GAIUS ''libro VII. ad Edictum provinciale.''—Si vini, olei; frumenti ususfructus legatus erit,
proprietas ad legatarium transferri debet, et ab
eo cautio desideranda est, ut, quandoque is mor
tuus aut capite deminutus sit, eiusdem qualitatis
res restituatur, aut aestimatis rebus certae pecu-
niae nomine cavendum est; quod et commodius
est. Idem scilicet de ceteris quoque rebus, quae
usu &lt;ref&gt;abusu, Hal&lt;/ref&gt; continentur, intelligemus .

'''8'''. PAPINIANUS'' libro XVII. &lt;ref&gt; XVI., Hal.&lt;/ref&gt; Quaestionum''.—
Tribus heredibus institutis usumfructum quinde-cim millium Titio legavit, et duos ex heredibus
iussit pro legatario satisdare; placebat, utile es-
se cautionis quoque legatum, nec refragari Se-
natusconsultum, quia cautio non impediretur, et
esse alterum legatum velut certi, alterum incer-
ti . Ususfructus itaque nomine partem pecuniae
petendam ab eo, qui satis accepit a coherede, in-
certique cum eodem agendum, si satis non dedis-set. Eum vero , qui satis praestitit, ac propter mo-
ram coheredis satis non accepit, neque fructus
&lt;ref&gt;ususfructus, Vulg.&lt;/ref&gt; nomine interim teneri propter Senatusconsultum neque actione incerti, quia coheredi satisdedit. Illud etiam nobis placet, legatarium cogendum promittere. Finito autem usufructu si coheredes ex causa fideiussoria convenirentur, eos&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5jytdu1xpjwuryi7ziszluukgk40hxb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T1).pdf/586</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83805</id>
    <revision>
      <id>273807</id>
      <parentid>272892</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T19:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="qoge7o2p41yn3enxbqhsdkw2f4w66r2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
mandati non acturos; non enim suscepisse man-njdatum, sed voluntati paruisse, denique cautionis
legato liberatos . De illo nec diu tractandum fuit,
secundum legatum, id est cautionis, non here-
dum videri, sed eius, cui pecuniae ususfructus
relictus est, cuique testator prospicere voluit, et
cuius interesse credidit, fideiussores non suo periculo quaerere .


'''9.''' PAULUS ''libro I. ad Neratium.''— In stipula-
tione de reddendo usufructu pecuniae duo soli
casus interponuntur, mortis et capitis deminutionis,

'''10.''' ULPIANUS ''libro LXXIX. &lt;ref&gt;LXIV.,Hal.i&lt;/ref&gt; ad Edictum.''
— quoniam pecuniae usus &lt;ref&gt;Véase la nota 6 de la página anterior.&lt;/ref&gt; aliter amitti non
potest, quam his casibus .

§ 1. Si usus tantum pecuniae legatus sit, quia
in hac specie usus appellatione etiam fructum
contineri magis accipiendum est, stipulatio ista
erit interponenda. Et quidam aiunt, non ante
hanc interponi stipulationem, quam data fuerit
pecunia; ego autem puto, sive antea, sive postea
ea pecunia data sit, tenere stipulationem.

'''11'''. IDEM ''libro XVIII. ad Sabinum ''. — Si lanae
alicui legatus sit ususfructus , vel odorum, vel
aromatum, nullus videtur ususfructus in istis iu-re constitutus, sed ad Senatusconsultum erit de-scendendum, quod de cautione eorum loquitur.

'''12'''. MARCIANUS ''libro III. &lt;ref&gt; III., Hal.&lt;/ref&gt; Institutionит.'' —
Quum pecunia erat relicta Titio ita, ut post mor-tem legatarii ad Maevium rediret, quamquam &lt;ref&gt;non, inserta Hal.&lt;/ref&gt;
adscriptum sit, ut usum eius Titius haberet ,
proprietatem tamen ei legatam, et usus mentio-
nem factam &lt;ref&gt;proprie tamen et legatum esse usumfructum, quia, Hal.&lt;/ref&gt;, quia erat restituenda ab eo pe-cunia post mortem eius, Divi Severus et Antoni-
nus rescripserunt.


{{t3|TIT . VI}}

{{c|SI USUSFRUCTUS PETATUR &lt;ref&gt; Hal.; petatur, Fl.&lt;/ref&gt;, VEL AD ALIUM
PERTINERE
NEGETUR}}

'''1'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum ''—.Si
fundo fructuario servitus debeatur, Marcellus li-bro octavo apud Iulianum Labeonis et Nervae
sententiam probat existimantium, servitutem quidem eum vindicare non posse, verum usumfru-ctum vindicaturum, ac per hoc vicinum, si non
patiatur uti frui.

§ 1. —Ususfructus legatus adminiculis eget, si-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qoge7o2p41yn3enxbqhsdkw2f4w66r2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>273808</id>
      <parentid>273807</parentid>
      <timestamp>2026-07-11T19:51:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Liliana Torres Condori</username>
        <id>32220</id>
      </contributor>
      <origin>273808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2281" sha1="iw4h1w1klmnubfurri56zoceml4d6j2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Liliana Torres Condori&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
mandati non acturos; non enim suscepisse man-njdatum, sed voluntati paruisse, denique cautionis
legato liberatos . De illo nec diu tractandum fuit,
secundum legatum, id est cautionis, non here-
dum videri, sed eius, cui pecuniae ususfructus
relictus est, cuique testator prospicere voluit, et
cuius interesse credidit, fideiussores non suo periculo quaerere .


'''9.''' PAULUS ''libro I. ad Neratium.''— In stipula-
tione de reddendo usufructu pecuniae duo soli
casus interponuntur, mortis et capitis deminutionis,

'''10.''' ULPIANUS ''libro LXXIX. &lt;ref&gt;LXIV.,Hal.i&lt;/ref&gt; ad Edictum.''
— quoniam pecuniae usus &lt;ref&gt;Véase la nota 6 de la página anterior.&lt;/ref&gt; aliter amitti non
potest, quam his casibus .

§ 1. Si usus tantum pecuniae legatus sit, quia
in hac specie usus appellatione etiam fructum
contineri magis accipiendum est, stipulatio ista
erit interponenda. Et quidam aiunt, non ante
hanc interponi stipulationem, quam data fuerit
pecunia; ego autem puto, sive antea, sive postea
ea pecunia data sit, tenere stipulationem.

'''11'''. IDEM ''libro XVIII. ad Sabinum ''. — Si lanae
alicui legatus sit ususfructus , vel odorum, vel
aromatum, nullus videtur ususfructus in istis iu-re constitutus, sed ad Senatusconsultum erit de-scendendum, quod de cautione eorum loquitur.

'''12'''. MARCIANUS ''libro III. &lt;ref&gt; III., Hal.&lt;/ref&gt; Institutionит.'' —
Quum pecunia erat relicta Titio ita, ut post mor-tem legatarii ad Maevium rediret, quamquam &lt;ref&gt;non, inserta Hal.&lt;/ref&gt;
adscriptum sit, ut usum eius Titius haberet ,
proprietatem tamen ei legatam, et usus mentio-
nem factam &lt;ref&gt;proprie tamen et legatum esse usumfructum, quia, Hal.&lt;/ref&gt;, quia erat restituenda ab eo pe-cunia post mortem eius, Divi Severus et Antoni-
nus rescripserunt.


{{t3|TIT . VI}}

{{c|SI USUSFRUCTUS PETATUR &lt;ref&gt; Hal.; petatur, Fl.&lt;/ref&gt;, VEL AD ALIUM
PERTINERE NEGETUR}}

'''1'''. ULPIANUS ''libro XVIII. ad Sabinum ''—.Si
fundo fructuario servitus debeatur, Marcellus li-bro octavo apud Iulianum Labeonis et Nervae
sententiam probat existimantium, servitutem quidem eum vindicare non posse, verum usumfru-ctum vindicaturum, ac per hoc vicinum, si non
patiatur uti frui.

§ 1. —Ususfructus legatus adminiculis eget, si-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iw4h1w1klmnubfurri56zoceml4d6j2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>