De legibus/Liber III

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.11</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>De legibus/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2504</id>
    <revision>
      <id>274034</id>
      <parentid>136718</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>274034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33339" sha1="blgwecd6j6kqgxcgpu2dryggq2yfz4n" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Marcus Tullius Cicero
|OperaeTitulus= De legibus
|OperaeWikiPagina= De legibus
|SubTitulus= Liber III
}}
{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= ../Liber II
|Post=
|PostNomen= 
}}


&lt;center&gt;'''M. TVLLI CICERONIS'''&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;'''De legibus - Liber III'''&lt;/center&gt;


I {{pn|1}}Marcus Sequar igitur ut institui divinum illum virum quem ⟨nimia⟩ quadam admiratione commotus saepius fortasse laudo quam necesse est.

Atticus Platonem videlicet dicis.

Marcus Istum ipsum Attice.

Atticus Tu vero eum nec nimis valde umquam nec nimis saepe laudaveris. Nam hoc mihi etiam nostri illi, qui neminem nisi suum laudari volunt, concedunt, ut eum arbitratu meo diligam.

Marcus Bene hercle faciunt. Quid enim est elegantia tua dignius? Cuius et vita et oratio consecuta mihi videtur difficillimam illam societatem gravitatis cum humanitate.

Atticus Sane gaudeo quod te interpellavi, quoniam quidem tam praeclarum mihi dedisti iudicii tui testimonium. Sed perge ut coeperas.

Marcus Laudemus igitur prius legem ipsam veris et propriis generis sui laudibus?

Atticus Sane quidem, sicut de religionum lege fecisti.

{{pn|2}}Marcus Videtis igitur magistratus hanc esse vim ut praesit praescribatque recta et utilia et coniuncta cum legibus. Ut enim magistratibus leges, ita populo praesunt magistratus, vereque dici potest, magistratum esse legem loquentem, legem autem mutum magistratum.

{{pn|3}}Nihil porro tam aptum est ad ius condicionemque naturae — quod quom dico, legem a me dici intellegi volo — quam imperium, sine quo nec domus ulla nec civitas nec gens nec hominum universum genus stare, nec rerum natura omnis nec ipse mundus potest. Nam et hic deo paret, er huic oboediunt maria terraeque, et hominum vita iussis supremae legis obtemperat.

II {{pn|4}}Atque ut ad haec citeriora veniam et notiora nobis: omnes antiquae gentes regibus quondam paruerunt. Quod genus imperii primum ad homines iustissimos et sapientissimos deferebatur — idque et in re publica nostra maxime valuit, quoad ei regalis potestas praefuit —, deinde etiam deinceps posteris prodebatur, quo ⟨et⟩ in iis qui etiam nunc regnant⟨ur⟩ manet. Quibus autem regia potestas non placuit, non ii nemini, sed non semper uni parere voluerunt. Nos autem quoniam leges damus liberis populis, quaeque de optima re publica sentiremus, in sex libris ante diximus, accommodabimus hoc tempore leges ad illum quem probamus civitatis statum.

{{pn|5}}Magistratibus igitur opus est, sine quorum prudentia ac diligentia esse civitas non potest, quorumque discriptione omnis rei publicae moderatio continetur. Neque solum iis praescribendus est imperandi, sed etiam civibus obtemperandi modus. Nam et qui bene imperat, paruerit aliquando necesse est, et qui modeste paret, videtur qui aliquando imperet dignus esse. Itaque oportet et eum qui paret sperare, se aliquo tempore imperaturum, et illum qui imperat cogitare, brevi tempore sibi esse parendum. Nec vero solum ut obtemperent oboediantque magistratibus, sed etiam ut eos colant diligantque praescribimus, ut Charondas in suis facit legibus, noster vero Plato Titanum e genere ⟨esse⟩ statuit eos qui ut illi caelestibus, sic hi adversentur magistratibus. Quae cum ita sint ad ipsas iam leges veniamus si placet.

Atticus Mihi vero et istud et ordo iste rerum placet.

III {{pn|6}}Marcus 'Justa imperia sunto, isque cives modeste ac sine recusatione parento. Magistratus nec oboedientem et ⟨in⟩noxium civem multa vinculis verberibusve coherceto, ni par maiorve potestas populusve prohibessit, ad quos provocatio esto. Cum magistratus iudicassit inrogassitve, per populum multae poenae certatio esto. Militiae ab eo qui imperabit provocatio nec esto, quodque is qui bellum geret imperassit, ius ratumque esto.'

'Minoris magistratus partiti iuris ploeres in ploera sunto. Militiae quibus iussi erunt imperanto eorumque tribuni sunto. Domi pecuniam publicam custodiunto, vincula sontium servanto, capitalia vindicanto, aes argentum aurumve publice signanto, litis contractas iudicanto, ⟨quod⟩ quodcumque senatus creverit agunto.'

{{pn|7}}'Suntoque aediles curatores urbis annonae ludorumque sollemnium, ollisque ad honoris amplioris gradum is primus ascensus esto.'

'Censoris populi aevitates suboles familias pecuniasque censento, urbis templa vias aquas aerarium vectigalia tuento, populique partis in tribus discribunto, exin pecunias aevitatis ordinis partiunto, equitum peditumque prolem discribunto, caelibes esse prohibento, mores populi regunto, probrum in senatu ne relinquonto. Bini sunto, magistratum quinquennium habento eaque potestas semper esto, reliqui magistratus annui sunto.'

{{pn|8}}'Iuris disceptator, qui privata iudicet iudicarive iubeat, praetor esto. Is iuris civilis custos esto. Huic potestate pari quotcumque senatus creverit populusve iusserit, tot sunto.'

'Regio imperio duo sunto, iique ⟨a⟩ praeeundo iudicando consulendo praetores iudices consules appellamino. Militiae summum ius habento, nemini parento. Ollis salus populi suprema lex esto.'

{{pn|9}}'Eundem magistratum, ni interfuerint decem anni, ne quis capito. Aevitatem annali lege servanto.'

'Ast quando duellum gravius discordiaeve civium escunt, oenus ne amplius sex menses, si senatus creverit, idem iuris quod duo consules teneto, isque ave sinistra dictus populi magister esto. Equitatumque qui regat habeto pari iure cum eo quicumque erit iuris disceptator. Reliqui magistratus ne sunto.'

'Ast quando consules magisterve populi nec erunt, auspicia patrum sunto, ollique ec se produnto qui comitiatu creare consules rite possit.'

'Imperia potestates legationes, cum senatus creverit populusve jusserit, ex urbe exeunto, duella iusta iuste gerunto, sociis parcunto, se et suos continento, populi ⟨sui⟩ gloriam augento, domum cum laude redeunto.'

'Rei suae ergo ne quis legatus esto.'

'Plebes quos pro se contra vim auxilii ergo decem creassit, ei tribuni eius sunto, quodque ei prohibessint quodque plebem rogassint, ratum esto; sanctique sunto; neve plebem orbam tribunis relinquunto.'

{{pn|10}}'Omnes magistratus auspicium iudiciumque habento, exque is senatus esto. Eius decreta rata sunto. At potestas par maiorve prohibessit, perscripta servanto.'

'Is ordo vitio vacato, ceteris specimen esto.'

'Creatio magistratuum, iudicia populi, iussa vetita cum cosciscentur, suffragia optumatibus nota, plebi libera sunto.'

IV 'Ast quid erit quod extra magistratus coerari oesus sit, qui coeret populus creato eique ius coerandi dato.

'Cum populo patribusque agendi ius esto consuli praetori magistro populi equitumque, eique quem patres prodent consulum rogandorum ergo; tribunisque quos sibi plebes creassit ius esto cum patribus agendi; idem ad plebem quod oesus erit ferunto.'

'Quae cum populo quaeque in patribus agentur, modica sunto.'

{{pn|11}}'Senatori qui nec aderit aut causa aut culpa esto. Loco senator et modo orato, causas populi teneto.'

'Vis in populo abesto. Par maiorve potestas plus valeto. Ast quid turbassitur in agendo, fraus actoris esto. Intercessor rei malae salutaris civis esto.'

'Qui agent auspicia servanto, auguri publico parento, promulgata proposita in aerario Ü cognita agunto; nec plus quam de singulis rebus semel consulunto; rem populum docento, doceri a magistratibus privatisque patiunto.'

'Privilegia ne inroganto. De capite civis nisi per maximum comitiatum ollosque quos censores in partibus populi locassint ne ferunto.'

'Donum ne capiunto neve danto neve petenda neve gerenda neve gesta potestate. Quod quis earum rerum migrassit, noxiae poena par esto.'

Cesoris fidem legum custodiunto. Privati ad eos acta referunto, nec eo magis lege liberi sunto.ë

Lex recitata est: discedere et tabellam iubebo dari.

V {{pn|12}}Quintus Quam brevi frater in conspectu posita est a te omnium magistratuum discriptio, sed ea paene nostrae civitatis, etsi a te paulum adlatum est novi.

Marcus Rectissime Quinte animadvertis. Haec est enim quam Scipio laudat in ⟨illis⟩ libris et quam maxime probat temperationem rei publicae, quae effici non potuisset nisi tali discriptione magistratuum. Nam sic habetote, magistratibus iisque qui praesint contineri rem publicam, et ex eorum conpositione quod cuiusque rei publicae genus sit intellegi. Quae res cum sapientissime moderatissimeque constituta esset a maioribus nostris, nihil habui sane ⟨aut⟩ non multum quod putarem novandum in legibus.

{{pn|13}}Atticus Reddes igitur nobis, ut in religionis lege fecisti admonitu et rogatu meo, sic de magistratibus, ut disputes, quibus de causis maxime placeat ista discriptio.

Marcus Faciam Attice ut vis, et locum istum totum, ut a doctissimis Graeciae quaesitum et disputatum est, explicabo, et ut institui nostra iura attingam.

Atticus Istud maxime exspecto disserendi genus.

Marcus Atqui pleraque sunt dicta in illis libris, quod faciendum fuit quom de optuma re publica quaereretur. Sed huius loci de magistratibus sunt propria quaedam, a Theophrasto primum, deinde a Dio⟨ge⟩ne Stoico quaesita subtilius.

VI {{pn|14}}Atticus Ain tandem? Etiam a Stoicis ista tractata sunt?

Marcus Non sane nisi ab eo quem modo nominavi, et postea a magno homine et in primis erudito Panaetio. Nam veteres verbo tenus acute illi quidem, sed non ad hunc usum popularem atque civilem, de re publica disserebant. Ab Academia magis ista manarunt Platone principe. Post Aristoteles inlustravit omnem hunc civilem in disputando locum, Heraclidesque Ponticus profectus ab eodem Platone. Theophrastus vero institutus ab Aristotele habitavit ut scitis in eo genere rerum, ab eodemque Aristotele doctus Dicaearchus huic rationi studioque non defuit. Post a Theophrasto Phalereus ille Demetrius, de quo feci supra mentionem, mirabiliter doctrinam ex umbraculis eruditorum otioque non modo in solem atque in pulverem, sed in ipsum discrimen aciemque produxit. Nam et mediocriter doctos magnos in re publica viros, et doctissimos homines non nimis in re publica versatos multos commemorare possumus: qui vero utraque re excelleret, ut et doctrinae studiis et regenda civitate princeps esset, quis facile praeter hunc inveniri potest?

Atticus Puto posse, et quidem aliquem de tribus nobis. Sed perge ut coeperas.

VII {{pn|15}}Marcus: Quaesitum igitur ab illis est, placeretne unum in civitate esse magistratum cui reliqui parerent. Quod exactis regibus intellego placuisse nostris maioribus. Sed quoniam regale civitatis genus, probatum quondam, postea non tam regni quam regis vitiis repudiatum est, nomen tantum videbitur regis repudiatum, res manebit si unus omnibus reliquis magistratibus imperabit.

{{pn|16}}Quare nec ephori Lacedaemone sine causa a Theopompo oppositi regibus, nec apud nos consulibus tribuni. Nam illud quidem ipsum quod in iure positum est habet consul, ut ei reliqui magistratus omnes pareant, excepto tribuno, qui post exstitit ne id quod fuerat esset. Hoc enim primum minuit consulare ius, quod exstitit ipse qui eo non teneretur, deinde quod attulit auxilium reliquis non modo magistratibus, sed etiam privatis consuli non parentibus.

{{pn|17}}Quintus Magnum dicis malum. Nam ista potestate nata gravitas optimatium cecidit, convaluitque vis multitudinis.

Marcus Non est Quinte ita. Non ius enim illud solum superbius populo, ⟨sed⟩ et violentius videri necesse erat. Quo posteaquam modica et sapiens temperatio accessit*

[Macrobius de differentiis et societatibus 17,6: Cicero de legibus tertio: Qui poterit socios tueri, si dilectum rerum utilium et inutilium non habebit? Ü convertem lex in omnis est.]

VIII {{pn|18}}'Domum cum laude redeunto.' Nihil enim praeter laudem bonis atque innocentibus neque ex hostibus neque a sociis reortandum.

Iam illud apertum est profecto nihil esse turpius quam quemquam legari nisi rei publicae causa. Omitto quem ad modum isti se gerant atque gesserint, qui legatione hereditates aut syngraphas suas persecuntur. In hominibus est hoc fortasse vitium. Sed quaero quid reapse sit turpius, quam sine procuratione senator legatus, sine mandatis, sine ullo rei publicae munere? Quod quidem genus legationis ego consul, quamquam ad commodum senatus pertinere videbatur, tamen adprobante senatu frequentissimo, nisi mihi levis tribunus plebis tum intercessisset, sustulissem. Minui tamen tempus, et quod erat infinitum, annuum feci. Ita turpitudo manet, diutunitate sublata. Sed iam si placet de provinciis decedatur, in urbemque redeatur.

Atticus Nobis vero placet, sed iis qui in provinciis sunt minime placet.

{{pn|19}}Marcus At vero Tite si parebunt his legibus, nihil erit iis urbe, nihil domo sua dulcius, nec laboriosius molestiusque provincia. Sed sequitur lex quae sancit eam tribunorum plebis potestatem, quae est in re publica nostra. De qua disseri nihil necesse est.

Quintus At mehercule ego frater quaero, de ista potestate quid sentias. Nam mihi quidem pestifera videtur, quippe quae in seditione et ad seditionem nata sit. Cuius primum ortum si recordari volumus, inter arma civium et occupatis et obsessis urbis locis procreatum videmus. Deinde quom esset cito necatus tamquam ex XII tabulis insignis ad deformitatem puer, brevi tempore nescio

IX quo pacto recreatus multoque taetrior et foedior natus est. Quae enim ille non edidit? Qui primum, ut inpio dignum fuit, patribus omnem honorem eripuit, omnia infima summis paria fecit, turbavit, miscuit. Cum adflixisset prineipum gravitatem, numquam tamen conquievit.

{{pn|20}}Namque ut C. Flaminium atque ea quae iam prisca videntur propter vetustatem relinquam, quid iuris bonis viris Tiberi Gracchi tribunatus reliquit? Etsi quinquennio ante D[ecim]um Brutum et P. Scipionem consules — quos et quantos viros! — homo omnium infimus et sordidissimus tribunus plebis C. Curiatius in vincula coniecit, quod ante factum non erat. C. vero Gracchi tribunatus sicis quas ipse se proiecisse in forum dixit, quibus digladiarentur inter se cives, nonne omnem rei publicae statum perturbavit? Quid iam de Saturnino, Sulpicio, reliquis dicam? Quos ne depellere quidem a se sine ferro potuit res publica.

{{pn|21}}Cur autem aut vetera aut aliena proferam potius quam et nostra et recentia? Quis, inquam, tam audax, tam nobis inimicus fuisset, ut cogitaret umquam de statu nostro labefactando, nisi mucronem aliquem tribunicium exacuisset in nos? Quem quom homines scelerati ac perditi non modo ulla in domo, sed nulla in gente reperirent, gentis sibi in tenebris rei publicae perturbandas putaverunt. Quod nobis quidem egregium et ad inmortalitatem memoriae gloriosum, neminem in nos mercede ulla tribunum potuisse reperiri, nisi cui ne esse quidem licuisset tribuno.

{{pn|22}}Sed ille quas strages edidit! Eas videlicet quas sine ratione ac sine ulla spe bona furor edere potuit inpurae beluae, multorum inflammatus furoribus. Quam ob rem in ista quidem re vehementer Sullam probo, qui tribunis plebis sua lege iniuriae faciendae potestatem ademerit, auxilii ferendi reliquerit, Pompeiumque nostrum ⟨in⟩ ceteris rebus omnibus semper amplissimis summisque ecfero laudibus, de tribunicia potestate taceo. Nec enim reprehendere libct, nec laudare possum.

X {{pn|23}}Marcus Vitia quidem tribunatus praeclare Quinte perspicis, sed est iniqua in omni re accusanda praetermissis bonis malorum enumeratio vitiorumque selectio. Nam isto quidem modo vel consulatus vitupe[rari po]test, si consulum quos enumerare nolo peccata collegeris. Ego enim fateor in ista ipsa potestate inesse quiddam mali, sed bonum, quod est quaesitum in ea, sine isto malo non haberemus. 'Nimia potestas est tribunorum plebis.' Quis negat? Sed vis populi multo saevior multoque vehementior, quae ducem quom habet interdum lenior est, quam si nullum haberet. Dux enim suo se periculo progredi cogitat, populi impetus periculi rationem sui non habet.

{{pn|24}}'At aliquando incenditur.' Et quidem saepe sedatur. Quod enim est tam desperatum collegium, in quo nemo e decem sana mente sit? Quin ipsum Ti. Gracchum non solum neglectus sed etiam sublatus intercessor evertit. Quid enim illum aliud perculit, nisi quod potestatem intercedenti collegae abrogavit? Sed tu sapientiam maiorum in illo vide: concessa plebei a patribus ista potestate arma ceciderunt, restincta seditio est, inventum est temperamentum, quo tenuiores cum principibus aequari se putarent, in quo uno fuit civitatis salus. 'At duo Gracchi fuerunt.' Et praeter eos quamvis enumeres multos licet, cum deni creentur, ⟨non⟩nullos in omni memoria reperies perniciosos tribunos, leves etiam, non bonos, fortasse plures: invidia quidem summus ordo caret, plebes de suo iure periculosas contentione nullas facit.

{{pn|25}}Quam ob rem aut exigendi reges non fuerunt, aut plebi re, non verbo, danda libertas. Quae tamen sic data est, ut multis ⟨institutis⟩ praeclarissimis adduceretur, ut auctoritati principum cederet.

XI Nostra autem causa quae, optume et dulcissume frater, incidit in tribuniciam potestatem, nihil habuit contentionis cum tribunatu. Non enim plebes incitata nostris rebus invidit, sed vincula soluta sunt et servitia concitata, adiuncto terrore etiam militari. Neque nobis cum illa tum peste certamen fuit, sed cum gravissimo rei publicae tempore, cui si non cessissem, non diuturnum beneficii mei patria fructum tulisset. Atque haec rerum exitus indicavit: quis enim non modo liber, sed etiam servus libertate dignus fuit, cui nostra salus cara non esset?

{{pn|26}}Quodsi is casus fuisset rerum quas pro salute rei publicae gessimus, ut non omnibus gratus esset, et si nos multitudinis furentis inflammata invidia pepulisset, tribuniciaque vis in me populum, sicut Gracchus in Laenatem, Saturninus in Metellum incitasset, ferremus o Quinte frater, consolarenturque nos non tam philosophi qui Athenis fuerunt — qui hoc facere debebant —, quam clarissimi vin qui illa urbe pulsi carere ingrata civitate quam manere in ⟨im⟩proba maluerunt. Pompeium vero quod una ista in re non ita valde probas, vix satis mihi illud videris attendere, non solum ei quid esset optimum videndum fuisse, sed etiam quid necessarium. Sensit enim deberi non posse huic civitati illam potestatem: quippe quam tanto opere populus noster ignotam expetisset, qui posset carere cognita? Sapientis autem civis fuit, causam nec perniciosam et ita popularem ut non posset obsisti, perniciose populari civi non relinquere. — Scis solere frater in huius modi sermone, ut transiri alio possit, dici 'admodum' aut 'prorsus ita est.'

Quintus Haud equidem adsentior. Tu tamen ad reliqua pergas velim.

Marcus Perseveras tu quidem et in tua vetere sententia permanes.

Atticus Nec mehercule ego sane a Quinto nostro dissentio. Sed ea quae restant audiamus.

XII {{pn|27}}Marcus Deinceps igitur omnibus magistratibus auspicia et iudicia dantur: iudicia ⟨ita⟩ ut esset populi potestas ad quam provocaretur, auspicia ut multos inutiles comitiatus probabiles inpedirent morae. Saepe enim populi impetum iniustum auspiciis di immortales represserunt. Ex iis autem qui magistratum ceperunt quod senatus efficitur, populare ⟨est⟩ sane neminem in summum locum nisi per populum venire, sublata cooptatione censoria. Sed praesto est huius viti temperatio, quod senatus lege nostra confirmatur auctoritas.

{{pn|28}}Sequitur enim: 'Eius decreta rata sunto.' Nam ita se res habet, ut si senatus dominus sit publici consilii, quodque is creverit defendant omnes, et si ordines reliqui principis ordinis consilio rem publicam gubernari velint, possit ex temperatione iuris, cum potestas in populo, auctoritas in senatu sit, teneri ille moderatus et concors civitatis status, praesertim si proximae legi parebitur; nam proximum est: 'Is ordo vitio careto, ceteris specimen esto.'

Quintus Praeclara vero frater ista lex, sed et late patet ut vitio careat ordo, et censorem quaerit interpretem.

{{pn|29}}Atticus Ille vero etsi tuus est totus ordo, gratissimamque memoriam retinet consulatus tui, pace tua dixerim: non modo censores sed etiam iudices omnes potest defatigare.

XIII Marcus Omitte ista Attice! Non enim de hoc senatu nec his de hominibus qui nunc sunt, sed de futuris, si qui forte his legibus parere voluerint, haec habetur oratio. Nam cum omni vitio carere lex iubeat, ne veniet quidem in eum ordinem quisquam vitii particeps. Id autem difficile factu est nisi educatione quadam et disciplina; de qua dicemus aliquid fortasse, si quid fuerit loci aut temporis.

{{pn|30}}Atticus Locus certe non derit, quoniam tenes ordinem legum; tempus vero largitur longitudo diei. Ego autem, etiam si praeterieris, repetam a te istum de educatione et de disciplina locum.

Marcus Tu vero et istum Attice, et si quem alium praeteriero.

'Ceteris specimen esto.' Quod si tenemus, ⟨tenemus⟩ omnia. Ut enim cupiditatibus principum et vitiis infici solet tota civitas, sic emendari et corrigi continentia. vir magnus et nobis omnibus amicus L. Lucullus ferebatur, quasi commodissime respondisset, cum esset obiecta magnificentia villae Tusculanae, duo se habere vicinos, superiorem equitem Romanum, inferiorem libertinum: quorum cum essent magnificae villae, concedi sibi oportere quod iis qui inferioris ordinis essent liceret. Non vides Luculle a te id ipsum natum ut illi cuperent quibus id si tu non faceres non liceret?

{{pn|31}}Quis enim ferret istos, cum videret eorum villas signis et tabulis refertas, partim publicis, partim etiam sacris et religiosis, quis non frangeret eorum libidines, nisi illi ipsi qui eas frangere deberent cupiditatis eiusdem tenerentur?

XIV Nec enim tantum mali est peccare principes, quamquam est magnum hoc per se ipsum malum, quantum illud quod permulti imitatores principum existunt. Nam licet videre, si velis replicare memoriam temporum, qualescumquc summi civitatis viri fuerint, talem civitatem fuisse; quaecumque mutatio morum in principibus extiterit, eandem in populo secutam.

{{pn|32}}Idque haud paulo est verius, quam quod Platoni nostro placet. Qui musicorum cantibus ait mutatis mutari civitatum status: ego autem nobilium vita victuque mutato mores mutari civitatum puto. Quo perniciosius de re publica merentur vitiosi principes, quod non solum vitia concipiunt ipsi, sed ea infundunt in civitatem, neque solum obsunt quod ipsi corrumpuntur, sed etiam quod corrumpunt, plusque exemplo quam peccato nocent. Atque haec lex, dilatata in ordinem cunctum, coangustari etiam potest: pauci enim atque admodum pauci honore et gloria amplificati vel corrumpere mores civitatis vel corrigere possunt. Sed haec et nunc satis, et in illis libris tractata sunt diligentius. Quare ad reliqua veniamus.

XV {{pn|33}}Proximum autem est de suifragiis, quae iubeo nota esse optimatibus, populo libera.

Atticus Ita mehereule attendi, nec satis intellexi quid sibi lex aut quid verba ista vellent.

Marcus Dicam Tite et versabor in re difficili ac multum et saepe quaesita, suffragia in magistratu mandando ac de reo iudicando ⟨sciscenda⟩que in lege aut rogatione clam an palam ferri melius esset.

Quintus An etiam id dubium est? Vereor ne a te rursus dissentiam.

Marcus Non facies Quinte. Nam ego in ista sum sententia qua te fuisse semper scio, nihil ut fuerit in suffragiis voce melius; sed optineri an possit videndum est.

{{pn|34}}Quintus Atqui frater bona tua venia dixerim, ista sententia maxime et fallit imperitos, et obest saepissime rei publicae, cum aliquid verum et rectum esse dicitur, sed optineri id est obsisti posse populo negatur. Primum enim obsistitur cum agitur severe, deinde vi opprimi in bona causa est melius quam malae cedere. Quis autem non sentit omnem auctoritatem optimatium tabellariam legem abstulisse? Quam populus liber numquam desideravit, idem oppressus dominatu ac potentia principum flagitavit. Itaque graviora iudicia de potentissimis hominibus extant vocis quam tabellae. Quam ob rem suffragandi nimia libido in non bonis causis eripienda fuit potentibus, non latebra danda populo, in qua bonis ignorantibus quid quisque sentiret, tabella vitiosum occultaret suffragium. Itaque isti rationi neque lator quisquam est inventus nec auctor umquam bonus.

XVI {{pn|35}}Sunt enim quattuor leges tabellariae, quarum prima de magistratibus mandandis: ea est Gabinia, lata ab homine ignoto et sordido. Secuta biennio post Cassia est de populi iudiciis, a nobili homine lata L. Cassio, sed, pace familiae dixerim, dissidente a bonis atque omnis rumusculos populari ratione aucupante. Carbonis est tertia de iubendis legibus ac vetandis, seditiosi atque inprobi civis, cui ne reditus quidem ad bonos salutem a bonis potuit adferre.

{{pn|36}}Uno in genere relinqui videbatur vocis suffragium, quod ipse Cassius exceperat, perduellionis. Dedit huic quoque iudicio C. Coelius tabellam, doluitque quoad vixit se ut opprimeret C. Popillium nocuisse rei publicae. Et avus quidem noster singulari virtute in hoc municipio quoad vixit restitit M.Gratidio cuius in matrimonio sororem aviam nostram habebat, ferenti legem tabellariam. Excitabat enim fluctus in simpulo ut dicitur Gratidius, quos post filius eius Marius in Aegaeo excitavit mari. Ac nostro quidem avo, cum res esset ad se delata, M. Scaurus consul: 'Utinam' inquit 'M. Cicero isto animo atque virtute in summa re publica nobiscum versari quam in municipali maluisses!'

{{pn|37}}Quam ob rem, quoniam non recognoscimus nunc leges populi Romani, sed aut repetimus ereptas aut novas scribimus, non quid hoc populo optineri possit, sed quid optimum sit tibi dicendum puto. Nam Cassiae legis culpam Scipio tuus sustinet, quo auctore lata esse dicitur; tu si tabellariam tuleris, ipse praestabis. Nec enim mihi placet nec Attico nostro quantum e vultu eius intellego.

XVII Atticus Mihi vero nihil umquam populare placuit, eamque optimam rem publicam esse dico, quam hic consul constituerat, quae sit in potestate optimorum.

{{pn|38}}Marcus Vos ⟨qui⟩dem ut video legem antiquastis sine tabella. Sed ego, etsi satis dixit pro se in illis libris Scipio, tamen ita libertatem istam largior populo, ut auctoritate et valeant et utantur boni. Sic enim a me recitata lex est de suffragiis: 'Optimatibus nota, plebi libera sunto.' Quae lex hanc sententiam continet, ut omnes leges tollat quae postea latae sunt quae tegunt omni ratione suffragium, ne quis inspiciat tabellam, ne roget, ne appellet. Pontes etiam lex Maria fecit angustos.

{{pn|39}}Quae si opposita sunt ambitiosis, ut sunt fere, non reprehendo; si non valuerint tamen leges ut ne sit ambitus, habeat sane populus tabellam quasi vindicem libertatis, dummodo haec optimo cuique et gravissimo civi ostendatur ultroque offeratur, ut in eo sit ipso libertas ⟨in⟩ quod populo potestas honeste bonis gratificandi datur. Eoque nunc fit illud quod a te modo Quinte dictum est, ut minus multos tabella condemnet, quam solebat vox, quia populo licere satis est: hoc retento reliqua voluntas auctoritati aut gratiae traditur. Itaque, ut omittam largitione corrupta suffragia, non vides, si quando ambitus sileat, quaeri in suifragiis quid optimi viri sentiant? Quam ob rem lege nostra libertatis species datur, auctoritas bonorum retinetur, contentionis causa tollitur.

XVIII {{pn|40}}Deinde sequitur, quibus ius sit cum populo agendi aut cum senatu. ⟨Tum⟩ gravis et ut arbitror praeclara lex: 'Quae cum populo quaeque in patribus agentur, modica sunto', id est modesta atque sedata. Actor enim moderatur et fingit non modo mentes ac voluntates, sed paene vultus eorum apud quos agit. Quod ⟨ni⟩si in senatu non difficile; est enim ipse senator is cuius non ad actorem referatur animus, sed qui per se ipse spectari velit. Huic iussa tria sunt: ut adsit, nam gravitatem res habet, cum frequens ordo est; ut loco dicat, id est rogatus; ut modo, ne sit infinitus. Nam brevitas non modo senatoris sed etiam oratoris magna laus est in sententia, nec est umquam longa oratione utendum — quod fit ambitione saepissime —, nisi aut peccante senatu nullo magistratu adiuvante tolli diem utile est, aut cum tanta causa est ut opus sit oratoris copia vel ad hortandum vel ad docendum; quorum generum in utroque magnus noster Cato est.

{{pn|41}}Quodque addit 'causas populi teneto, est senatori necessarium nosse rem publicam — idque late patet: quid habeat militum, quid valeat aerario, quos socios res publica habeat, quos amicos, quos stipendiarios, qua quisque sit lege, condicione, foedere —, tenere consuetudinem decernendi, nosse exempla maiorum. Videtis iam genus hoc omne scientiae, diligentiae, memoriae, sine quo paratus esse senator nullo pacto potest.

{{pn|42}}Deinceps sunt cum populo actiones, in quibus primum et maximum , vis abesto'. Nihil est enim exitiosius civitatibus, nihil tam contrarium iuri ac legibus, nihil minus civile et inhumanius, quam composita et constituta re publica quicquam agi per vim. Parere iubet intercessori, quo nihil praest⟨abil⟩ius: impediri enim bonam rem melius quam concedi malae.

XIX Quod vero actoris iubeo esse fraudem, id totum dixi ex Crassi sapientissimi hominis sententia, quem est senatus secutus, cum decrevisset C. Claudio consule de Cn. Carbonis seditione referente, invito eo qui cum populo ageret seditionem non posse fieri, quippe cui liceat concilium, simul atque intercessum turbarique coeptum sit, dimittere. Quod qui ⟨agere⟩ perget cum agi nihil potest, vim quaerit, cuius inpunitatem amittit hac lege.

{{pn|43}}Sequitur illud 'intecessor rei malae salutaris civis esto'. Quis non studiose rei publicae subvenerit hac tam praeclara legis voce laudatus?

Sunt deinde posita deinceps quae habemus etiam in publicis institutis atque legibus: 'Auspicia servanto, auguri ⟨publico⟩ parento.' est autem boni auguris meminisse ⟨se⟩ maximis rei publicae temporibus praesto esse debere, Iovique optimo maximo se consiliarium atque administrum datum, ut sibi eos quos in auspicio esse iusserit, caelique partes sibi definitas esse traditas, e quibus saepe opem rei publicae ferre possit. Deinde de promulgatione, de singulis rebus agendis, de privatis magistratibusve audiendis.

{{pn|44}}Tum leges praeclarissimae de duodecim tabulis tralatae duae, quarum altera privilegia tollit, altera de capite civis rogari nisi maximo comitiatu vetat. Et nondum in⟨ven⟩tis seditiosis tribunis plebis, ne cogitatis quidem, admirandum tantum maioris in posterum providisse. In privatos homines leges ferri noluerunt, id est enim privilegium: quo quid est iniustius, cum legis haec vis sit, ⟨ut sit⟩ scitum et iussum in omnis? Ferri de singulis ⟨ni⟩si centuriatis comitiis noluerunt. Discriptus enim populus censu ordinibus aetatibus plus adhibet ad suffragium ⟨con⟩silii quam fuse in tribus convocatus.

{{pn|45}}Quo verius in causa nostra vir magni ingenii summaque prudentia L. Cotta dicebat, nihil omnino actum esse de nobis. Praeter enim quam quod comitia illa essent armis gesta servilibus, praeterea neque tributa capitis comitia rata esse posse neque ulla privilegii. Quocirca nihil nobis opus esse lege, de quibus nihil omnino actum esset legibus. Sed visum est et vobis et clarissimis viris melius, de quo servi et latrones scivisse ⟨se⟩ aliquid dicerent, de hoc eodem cunctam Italiam quid sentiret ostendere.

XX {{pn|46}}Sequitur de captis pecuniis et de ambitu. ⟨Leges⟩ quae cum magis iudiciis quam ⟨legum⟩ verbis sancienda sint, adiungitur 'noxiae poena par esto', ut in suo vitio quisque plectatur, vis capite, avaritia multa, honoris cupiditas ignominia sanciatur.

Extremae leges sunt nobis non usitatae, rei publicae necessariae. Legum custodiam nullam habemus, itaque eae leges sunt quas apparitores nostri volunt: a librariis petimus, publicis litteris consignatam memoriam publicam nullam habemus. Graeci hoc diligentius, apud quos nomofulakoi crea⟨ba⟩ntur, nec ei solum litteras — nam id quidem etiam apud maiores nostros erat —, sed etiam facta hominum observabant ad legesque revocabant.

{{pn|47}}Haec detur cura censoribus, quando quidem eos in re publica semper volumus esse. Apud eosdem qui magistratu abierint edant et exponant, quid in magistratu gesserint, deque iis censores praeiudicent. Hoc in Graecia fit publice constitutis accusatoribus, qui quidem graves esse non possunt, nisi sunt voluntarii. Quocirca melius rationes referri causamque exponi censoribus, integram tamen legi accusatori iudicioque servari. Sed satis iam disputatum est de magistratibus, nisi forte quid desideratis.

Atticus Quid? Si nos tacemus, locus ipse te non admonet, quid tibi sit deinde dicendum?

Marcus Mihine? De iudiciis arbitror Pomponi; id est enim iunctum magistratibus.

{{pn|48}}Atticus Quid? De iure populi Romani, quem ad modum instituisti, dicendum nihil putas?

Marcus: Quid tandem hoc loco est quod requiras?

Atticus Egone? Quod ignorari ab iis qui in re publica versantur turpissimum puto. Nam ut modo a te dictum est leges a librariis peti, sic animadverto ⟨ple⟩rosque in magistratibus ignoratione iuris sui tantum sapere quantum apparitores velint. Quam ob rem si de sacrorum alienatione dicendum putasti, quom de religione leges proposueras, faciendum tibi est ut magistratibus lege constitutis de potestatum iure disputes.

{{pn|49}}Marcus Faciam breviter si consequi potuero. Nam pluribus verbis scripsit ad patrem tuum M. Iunius sodalis, perite meo quidem iudicio et diligenter. Nos autem de iure nat⟨ur⟩ae cogitare per nos atque dicere debemus, de iure populi Romani quae relicta sunt et tradita.

Atticus Sic prorsum censeo, et id ipsum quod dicis exspecto.*</text>
      <sha1>blgwecd6j6kqgxcgpu2dryggq2yfz4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:JimKillock</title>
    <ns>2</ns>
    <id>34496</id>
    <revision>
      <id>274010</id>
      <parentid>270928</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5184" sha1="7kmy23sax4z6ld9me00ylgn88vd24eq" xml:space="preserve">Active work: 
* [[Liber:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf]]
* [[Liber:Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi.pdf]]
* [[Liber:Sal Terrae, sive Apologia pro Ministerio Evangelico.pdf]]
* [[Lūdī Persicī]] / [[Liber:APPLETON – Ludi Persici.pdf]]
* [[Liber:Initium; a first Latin course on the direct method (IA initiumfirstlati00appl).pdf]]
* [[Second Latin Reading Book]] / [[Liber:Second Latin reading book With Key.pdf]]
* [[A First Latin Reader]] / [[Liber:A First Latin Reader.pdf]] &gt; [[Formula:Wkref]], [[Modulus:Wkref]]
* [[A New Latin Primer]] / [[Liber:MAXEY, Mima; FAY, Marjorie - A New Latin Primer (1933).pdf]]

* [[Liber:Machiavelli-letter.pdf]]
* [[Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]
* [[De Principe]]

Incunabulae:
* [[:Categoria:Formulae litterarum]]; [[Usor:JimKillock/common.js]]; [[Usor:JimKillock/incunabula.js]]; [[Usor:JimKillock/formae-incunabulares.js]]
* see also [[Usor:JimKillock/common.css]]

* [[Template:Wkref]]

Ready to start:

* [[Liber:Annales monastici Vol IV.djvu]]
* [[Liber:Insula Thesauraria.pdf]]
* [[Liber:Hermeneumata Pseudodositheana.pdf]]
** using [[[[Liber:Corpus glossariorum latinorum-Vol III-Hermeneumata Pseudodositheana.pdf]]

==Other people's projects:==

===Incunabula===
* [[Liber:Arra aeternae salutis (1495) by Lambsheim.pdf]]
* [[Congestorium Artificiose Memorie]] / [[Foenix]]; [[Liber:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
* [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
* [[Liber:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu]] # [[Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa.]]
===Other ===
* [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu]]
* [[Liber:Statius (Mozley 1928) v1.djvu]]
* [[Liber:Codex Amiatinus novum testamentum latine (1854).djvu]] / [[Novum Testamentum (Codex Amiatinus)]]
* [[Liber:De bello rustico Valentino.pdf]]
* [[Liber:Gesta Romanorum - Oesterley 1872.djvu]]
* [[Liber:Cartesius - Meditationes de prima philosophia.djvu]]
* [[Liber:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf]]; [[Historia Naturalis Brasiliae]]

==More or less complete:==
* [[Nicolai Klimii iter subterraneum]] / [[Liber:Nicolai_Klimii_Iter_Subterraneum.djvu]]
* [[Liber:Privilegiebrev för Jönköping från 1284.tif]]
* [[Dialogues of Roman Life]] / [[Liber:Dialogues of Roman Life.djvu]]
* [[Liber:Ad Alpēs]]; [[Ad Alpēs]]
* [[Pro Patria]] [[Liber:Pro Patria A Latin Story for Beginners.pdf]]
* [[Colloquia familiaria]] / Transcription: [[Liber:Erasmi Colloquia Familiaria Et Encomium Moriae.djvu]](transcription / copy paste is done; proofing is needed now)
** Combined index [[Usor:JimKillock/Colloquia familiaria index]]
* [[Cothvrnvlvs]] / [[Liber:Cothvrnvlvs three short Latin historical plays for the use of beginners.djvu]]
* [[Liber:Easy Latin Plays.pdf]] / [[Easy Latin Plays]]
* [[Easy Latin Stories]]; Source: [[Liber:Easy Latin Stories.djvu]] 
*[[Ólim]] / [[Liber:Olim Ludi Scaenici.pdf]]
* [[Ora Maritima]] / [[Liber:Ora Maritima.djvu]]
* [[Cornelia Puella Americana]] / [[Liber:Cornelia Mima Maxey.pdf]]

Main part done
* [[Carolus et Maria]] / [[Liber:Marjorie Fay - Carolus Et Maria.pdf]]

===STOA texts===
Completed project to move Stoa abandoned texts [https://web.archive.org/web/20100808165422/http://www.stoa.org/hopper/collection.jsp?collection=Stoa%3Acollection%3Acolloquia from this link]. 

* Franciscus Cervantes de Salazar. [[Ad Exercitia Linguae Latinae Dialogi]]
* Sebastianus Castalio. [[Dialogorum sacrorum libri quattuor]]
* Maturinus Corderius. [[Colloquia scholastica]]. 
* [[Scriptor:Laurentius Corvinus|Laurentius Corvinus]]. [[Latinum Ydeoma]]. 
* Desiderius Erasmus. Colloquia familiaria. ''(already here)''
* [[Scriptor:Ioannes Fontanus]]. [[Hortulus puerorum pergratus ac perutilis Latine discentibus]]. 
* [[Scriptor:Nicolaus Beraldus]]. [[Dialogus quo rationes quaedam explicantur quibus dicendi ex tempore facultas parari possit]]. 
* [[Scriptor:Jacobus Pontanus]]. Jacobi Pontani de Societate Jesu [[Progymnasmatum Latinitatis]], sive Dialogorum Volumen primum, cum annotationibus. De Rebus Literariis.. 
* [[Scriptor:Petrus Popon]]. [[Colloquia de Scholis Herbipolensibus]]
* [[Scriptor:Ioannes Ludovicus Vives]]. [[Exercitatio Linguae Latinae]]
* [[Scriptor:Petrus Mosellanus]]. [[Paedologia]]. 
* [[Scriptor:Martinus Duncanus]]. [[Praetextata Latine Loquendi Ratio]]

==Contributing to EN Wikisource==
* [[:en:Key to Easy Latin Stories for beginners]] / [[:en:Index:Key to Easy Latin Stories for beginners.djvu]]
* [[:en:Latin_for_beginners_(1911)|Latin for beginners]] (esp [[:en:Latin for beginners (1911)/Reading Matter|Reading Matter]]); and 
* [[:en:Familiar Colloquies/Table of Contents|Familiar Colloquies]]

===See also:===
* [[:en:user:JimKillock]]
* [[user:JimKillock/Orthography]]
* [[Wikiversity:User:JimKillock]] and [[Wikiversity:Latin]] (not my course, just my import)
* [[Wikibooks:User:JimKillock]]
* [[Wikipedia:User:JimKillock]]
* [[Wikidata:User:JimKillock]]
* [[Commons:User:JimKillock]]
* [[Wikidata:User:JimKillock]]
Additional account:
* [[:en:user:GuilelmusDugard]] / * [[Usor:GuilelmusDugard]]

{{s}}, {{ae}}, {{oe}}, {{que}}</text>
      <sha1>7kmy23sax4z6ld9me00ylgn88vd24eq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:JimKillock/incunabula.js</title>
    <ns>2</ns>
    <id>71673</id>
    <revision>
      <id>274022</id>
      <parentid>264589</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T18:07:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274022</origin>
      <model>javascript</model>
      <format>text/javascript</format>
      <text bytes="3973" sha1="ruue4u87beejdrjaqqmdfxgfeycqyvd" xml:space="preserve">/* &lt;nowiki&gt; global $, mw */

&quot;use strict&quot;;
$(() =&gt; {

	let indexes = [
		&quot;Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf&quot;,
		&quot;Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf&quot;,
		&quot;Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf&quot;,
		&quot;Arra aeternae salutis (1495) by Lambsheim.pdf&quot;,
		&quot;Cartesius - Meditationes de prima philosophia.djvu&quot;,
		&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot;,
		&quot;Ars Memorativa (Leporeus).djvu&quot;,
		&quot;Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu&quot;,
		&quot;Romani calendarii explicatio (IA CAS260ARomaniCalendarii processed).djvu&quot;,
		&quot;Sal Terrae, sive Apologia pro Ministerio Evangelico.pdf&quot;
	];

	let replacements = [
		&quot;ſ&quot;, &quot;{{s}}&quot;,
		&quot;&quot;, &quot;{{que}}&quot;,
		&quot;ñ&quot;, &quot;{{scr|ñ|incerta}}&quot;,
		&quot;ẽ&quot;, &quot;{{eae}}&quot;,
		&quot;ť&quot;, &quot;{{tur}}&quot;,
		&quot;t̉&quot;, &quot;{{tur}}&quot;,
		&quot;qꝫ&quot;, &quot;{{que}}&quot;,
		&quot;æ&quot;, &quot;{{ae}}&quot;,
		&quot;œ&quot;, &quot;{{oe}}&quot;,
		&quot;Æ&quot;, &quot;{{AEC}}&quot;,
		&quot;ſ&quot;, &quot;{{s}}&quot;,
		&quot;dñs&quot;, &quot;{{dns}}&quot;,
		&quot;dño&quot;, &quot;{{dno}}&quot;,
		&quot;dñi&quot;, &quot;{{dni}}&quot;,
		&quot;dña&quot;, &quot;{{dna}}&quot;,
		&quot;ę&quot;, &quot;{{ę}}&quot;,
		&quot;ñ&quot;, &quot;{{ñ|n}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;ꝑ&quot;, &quot;{{per}}&quot;,
		&quot;ꝓ&quot;, &quot;{{ꝓ}}&quot;,
		&quot;p̄&quot;, &quot;{{p̄}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;ꝗ̈&quot;, &quot;{{ꝗ̈|uam}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;ꝙ&quot;, &quot;{{q}}&quot;,
		&quot;ꝗ&quot;, &quot;{{qui}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;qd̓&quot;, &quot;{{qd̓}}&quot;,
		&quot;q̄&quot;, &quot;{{q̄}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;q̃&quot;, &quot;{{q̄}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;r̄&quot;, &quot;{{r̄}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;ꝶ&quot;, &quot;{{rum|sc}}&quot;,
		&quot;ꝝ&quot;, &quot;{{rum|s}}&quot;,
		&quot;⹌&quot;, &quot;{{po|,}}&quot;,
		&quot;ť&quot;, &quot;{{ť|ur}}&quot;,
		&quot;ꝰ&quot;, &quot;{{us}}&quot;,
		&quot;t̃&quot;, &quot;{{ttur}}&quot;,
		&quot;vl̓&quot;, &quot;{{vl̓}}&quot;,
		&quot;&amp;&quot;, &quot;{{et}}&quot;,
		&quot;⁊&quot;, &quot;{{-et}}&quot;,
		&quot;ꝭ&quot;, &quot;{{ꝭ}}&quot;,
		&quot;ꝟ&quot;, &quot;{{ꝟ}}&quot;,
		&quot;ꝫ&quot;, &quot;{{ꝫ}}&lt;!--inspice--&gt;&quot;,
		&quot;ã &quot;, &quot;{{am}}&quot;,
		&quot;ꝯ&quot;, &quot;{{con}}&quot;,
	];

	const applyAllPages = window.scribalApplyAllPages === true;

	const isBookPage = (
		mw.config.get(&quot;wgNamespaceNumber&quot;) === 104 &amp;&amp;
		indexes.some(s =&gt; mw.config.get(&quot;wgTitle&quot;).match(&quot;^&quot; + mw.util.escapeRegExp(s) + &quot;\\/\\d+$&quot;))
	);

	const isEditAction = mw.config.get(&quot;wgAction&quot;) === &quot;edit&quot;;
	const isNewPage = mw.config.get(&quot;wgArticleId&quot;) === 0;

	const shouldRun = (
		isEditAction &amp;&amp;
		((isBookPage &amp;&amp; isNewPage) || (applyAllPages &amp;&amp; isBookPage))
	);

	function applyReplacements() {
		let textbox = $(&quot;#wpTextbox1&quot;);
		if (textbox.length === 0) return;

		let s = textbox.val();

		// Remove ¬ and following newline (no space)
		s = s.replace(/¬\n?/g, &quot;&quot;);

		// Replace remaining newlines with space
		s = s.replace(/\n+/g, &quot; &quot;);

		// Context-sensitive nasal vowels
		s = s.replace(/([ãẽõīũāēōū])(?=[^a-zA-Z])/g, match =&gt; {
			switch (match) {
				case &quot;ã&quot;: case &quot;ā&quot;: return &quot;{{am}}&quot;;
				case &quot;ẽ&quot;: case &quot;ē&quot;: return &quot;{{em}}&quot;;
				case &quot;õ&quot;: case &quot;ō&quot;: return &quot;{{om}}&quot;;
				case &quot;ī&quot;: return &quot;{{iim}}&quot;;
				case &quot;ũ&quot;: case &quot;ū&quot;: return &quot;{{um}}&quot;;
				default: return match;
			}
		});
		s = s.replace(/([ãẽõīũāēōū])/g, match =&gt; {
			switch (match) {
				case &quot;ã&quot;: case &quot;ā&quot;: return &quot;{{an}}&quot;;
				case &quot;ẽ&quot;: case &quot;ē&quot;: return &quot;{{en}}&quot;;
				case &quot;õ&quot;: case &quot;ō&quot;: return &quot;{{on}}&quot;;
				case &quot;ī&quot;: return &quot;{{in}}&quot;;
				case &quot;ũ&quot;: case &quot;ū&quot;: return &quot;{{un}}&quot;;
				default: return match;
			}
		});

		// Step 1: Protect existing replacements
		for (let i = 1; i &lt; replacements.length; i += 2) {
			const replacement = replacements[i];
			if (replacement.includes(&quot;{{&quot;)) {
				let protectedRep = replacement.replace(/[$()*+.?[\\\]^{|}]/g, &quot;\\$&amp;&quot;);
				let regex = new RegExp(protectedRep, &quot;g&quot;);
				s = s.replace(regex, `@@@PROTECTED@@@${replacement}@@@END@@@`);
			}
		}

		// Step 2: Apply replacements
		for (let i = 0; i &lt; replacements.length; i += 2) {
			s = s.replaceAll(replacements[i], replacements[i + 1]);
		}

		// Step 3: Restore protected templates
		s = s.replace(/@@@PROTECTED@@@(.*?)@@@END@@@/g, &quot;$1&quot;);

		// Fix incorrect &quot;n{{om}}&quot; patterns that should be &quot;n{{on}}&quot;
		s = s.replace(/n\{\{om\}\}(?=[\s.,;!?}])/g, &quot;n{{on}}&quot;);

		textbox.val(s).trigger(&quot;input&quot;);
	}

	if (shouldRun) {
		applyReplacements();
		$(&quot;#editform&quot;).on(&quot;submit&quot;, applyReplacements);
	}
});
/* &lt;/nowiki&gt; */</text>
      <sha1>ruue4u87beejdrjaqqmdfxgfeycqyvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heroides (Vincartius)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72247</id>
    <revision>
      <id>274005</id>
      <parentid>274004</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T12:06:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola III. Anna Tobiae. */</comment>
      <origin>274005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218721" sha1="tqv9fyvgaj1yrttiv64ey5l9h9umtlg" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribinmus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|5}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|20}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|5}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|30}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|35}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|40}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|45}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|50}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|55}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|60}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|65}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|70}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|75}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|80}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|85}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|90}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|95}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|100}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|105}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|110}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|115}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>tqv9fyvgaj1yrttiv64ey5l9h9umtlg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274006</id>
      <parentid>274005</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T12:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola IV. Mariamna Herodi. */</comment>
      <origin>274006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218764" sha1="5sfyk9wnia0vhqxhs1xoutum2vwyz7u" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribinmus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|5}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|20}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|5}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|30}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|35}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|40}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|45}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|50}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|55}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|60}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|65}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|70}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|75}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|80}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|85}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|90}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|95}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|100}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|105}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|110}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|115}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>5sfyk9wnia0vhqxhs1xoutum2vwyz7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274007</id>
      <parentid>274006</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T12:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola IV. Mariamna Herodi. */</comment>
      <origin>274007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218763" sha1="2tqkug4gqn072viv2nxw2tn1jmjdk0d" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|5}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|20}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|5}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|30}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|35}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|40}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|45}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|50}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|55}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|60}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|65}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|70}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|75}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|80}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|85}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|90}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|95}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|100}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|105}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|110}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|115}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>2tqkug4gqn072viv2nxw2tn1jmjdk0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274008</id>
      <parentid>274007</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T12:14:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola IV. Mariamna Herodi. */</comment>
      <origin>274008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218764" sha1="4n88ouhsutnjxh3rbt0ggfvixkyv2ix" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|25}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|20}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|5}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|30}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|35}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|40}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|45}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|50}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|55}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|60}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|65}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|70}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|75}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|80}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|85}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|90}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|95}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|100}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|105}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|110}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|115}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>4n88ouhsutnjxh3rbt0ggfvixkyv2ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274009</id>
      <parentid>274008</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T12:17:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola IV. Mariamna Herodi. */</comment>
      <origin>274009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218767" sha1="8krwb61g8pg0o5cq9amf8lm3mhnute4" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|25}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|30}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|35}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|40}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|45}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|50}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|55}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|60}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|65}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|70}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|75}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|80}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|85}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|90}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|95}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|100}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|105}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|110}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|115}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|120}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|125}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>8krwb61g8pg0o5cq9amf8lm3mhnute4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274035</id>
      <parentid>274009</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T21:05:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola V. Dorothea Theophilo. */</comment>
      <origin>274035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228528" sha1="34m53jb18n5nkxjzxo0z49pe5ye4oul" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|25}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|30}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|35}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|40}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|45}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|50}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|55}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|60}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|65}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|70}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|75}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|80}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|85}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|90}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|95}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|100}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|105}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|110}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|115}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|120}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|125}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;


==Epistola VI. &lt;br&gt;Elapis Iacobo.==
''Argumentum''
 
''Habet amor laesus, maxime cum virtutis via ad Deum nititur, etiam in femina suos et gravissimos aculeos. Documentum hac Epistola traditur. Quippe Isdegerde Persarum Dynasta, Idolorum cultum qua blanditiis qua minationibus ac tormentis urgente ferunt: Nobilibus quempiam, cui ''Jacobo'' nomen, eo vecordia processisse, ut fidem, quam Christo et conjugi juraverat, regiae amicitiae posthabuerit. Quod statim atque uxor ejus, ampli animi foemina intellexit: vi doloris et facinoris atrocitate saucia, una cum socru hanc Epistolam scribere aggressa est. Atque in hac primo levitatis ac perfidiae maritum coarguit: divortiumque intenta, nisi facti poenitentia ad saniorem mentem redeat. In eum finem rationes proponit, quas amor conjugalis, praesertim laesus suggerit. Neque profecti incassum. Siquidem haec Epistola ita ''Jacobi'' mentem perculit, ut sine mora Rege adito, facinus retractaverit: etiam martyrium pro fide passus. Nam saeviente tyranno, quod se illusum cerneret, membratim caeditur, unde et ''Intercisus'' dictus est. Historia uxoris nomen subticet: sed quia ambo ex Elape civitate Persidis oriundi erant: hanc ''Elapim'', illum vero ''Elapidem'' versu appellare placuit. ''Niceph. lib. 14. Hist. Surius Tom. 7. Martyrol. Rom. 27. Novembris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Elapis Iacobo symbolum.jpg|450px]]
 
Veteribus fax accensa, conjugii, extincta vero seu inversa, repudii signum erat; per hoc patet ''Elapidis'' animas in maritum, quem Deo sibique pariter perfidum rejicit, sed felici eventu.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Inversa premit, conversa resuscitat ignem.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Scribimus ''Elapida'' nuper dominoque viroque!
     Nunc tibi quo scribam nomen utrumque perit.
Ne dominum appellem, servum te regia fecit.
     Admissumque virum, quem fleat, uxor habet.
{{Versus|5}}Ah! utinam primum cum coepi scire quis esses,
     Admisique tuas nupta futura preces!
Mors mihi pro thalamo funebria ligna dedisset,
     Pro cythara, moesta carmina ducta tuba.
Quae fuit alba mihi nascenti, debuit hora
     {{Versus|10}}Ah! potius letho nigra fuisse meo:
Ecquid enim tecum senos mihi profuit annos
     Vivere, si laesus crimine cessat amor?
Dum tibi tradebar (memini) nova nupta marito;
     Fulgeretque sua lampade noster Hymen. 
{{Versus|15}}Fulgeat: o utinam! dixi; quoque ardet ab igne
     Non extinguendas nutriat ille faces.
Tu quoque dicebas inter jurantia verba
     Cumque foret dextrae dextra juncta meae,
''Elapis'', hoc voveo, nostrum dum vivet uterque,
     {{Versus|20}}Ipse tuus semper, tu mea semper eris.
Vivimus, ''Elapide''; nec sum tua: nec meus esse
     Ipse reus sceleris, perfidiaeque potes.
Mentior? an falsum, spreta quod Numinis ara
     Diceris Arsacidis&lt;ref&gt;Arsacidae Persae olim dicti ab Arsace Rege.&lt;/ref&gt; thura dedisse Diis?
{{Versus|25}}Dicat in hoc utinam mendax, et crimine falsa
     Et nimium praeceps insimulasse virum!
Sed non sum mendax; calami neque criminis nostri,
     Sed tua sunt lacrimis crimina flenda meis.
Venit, Achaemenia&lt;ref&gt;Itemque Achaemenii ab Achaemene primo eorum Rege.&lt;/ref&gt; tibi qui comes iverat aula,
     {{Versus|30}}Murcius, et tactum vix bene limen erat,
''Elapides'', dixi, quid agit meus? ille pudore
     Constitit, effusis ora rigatus aquis.
Indolui pavitans, quamvis incerta quid esset:
     Sed quod tunc dolui, quodque verebar, erat.
{{Versus|35}}Namque ubi detersis oculorum fletibus ora
     Solvit probrosos rettulit ille sonos.
Rettulit, ut plena populis libantibus aula
     Arsere invitis impia thura focis.
Alta nigrescebant nebuloso compita fumo:
     {{Versus|40}}Non thuris, fumus criminis ille fuit.
Singula dum narrat, gemitusque in verba profundit:
     Eliciunt gemitus singula verba meos.
Urgemus tamen effati: lacrimosa quid urges:
     Subdidit: o forti nubere digna viro!
{{Versus|45}}Protinus exilui; et subito (sensisse putares)
     Annulus a digitis excidit ipse meis.
Scilicet exosus fictae perjuria linguae,
     Proditor exemplo noluit esse tuo. 
Heu! ubi pacta fides? exclamo: ubi praestita Christo
     {{Versus|50}}Vota, sub arsuros vota ferenda rogos?
Quo ruis, ''Elapide''? lacrimis tingentibus ora.
     Caetera me dicunt non potuisse loqui.
Quin etiam exanguem, tenebrisque repente subortis
     Succiduo ad terram procubuisse genu.
{{Versus|55}}Accurrunt famulae, gelidique aspergimur unda?
     Semianimem socrus sustinet ipsa nurum.
Et mihi vive nurus, nurus o charissima, dixit;
     Jam (puto) perfidiae corrigit acta suae,
Mortua (crede mihi) tamen ista voce revixi,
     {{Versus|60}}Redditaque est oculis lux, velut ante, meis.
Quid tamen hoc prodest, oculis si laedor apertis,
     Et vel sic telum, quo feriamur, habent?
Parvus ''Jacobides'', formosus imagine patris,
     Haerebat gremio sarcina moesta meo.
{{Versus|65}}Inde per amplexus nostras effusus in ulnas;
     Quae tibi nunc, mater, funera flentur? ait,
An pater occubuit? licuisset dicere recte!
     Proque sacro occubuit Numine; quanta forem!
Ast alia in luctum causa deducimur: illa 
     {{Versus|70}}Qua vivis, moesti funeris instar habet.
Interea cupido tua facta ediscere nato,
     Reddidimus tristi talia verba sono.
Mollis, ''Jacobide'', pater est tibi: jussa parentis
     Corrige: sic illi degener esse velis!
{{Versus|75}}Quid fles? blande puer, meliori digne parente!
     Sunt tibi praestantes, quos imiteris, avi.
Corpore parvus adhuc, sed sanguine crescis eodem.
     Errorem patris diluat iste cruor.
Audiit, et nivei posito velamine colli,
      {{Versus|80}}Chara parens non me vox tua terret, ait.
Ibimus, o mater: jugulum praebebimus ensi,
     Qui bene per patris pectus iturus erat.
Est mihi, qui fosso currat de pedlore sanguis,
     Et bene non tinctam qui bene tingit humum,
{{Versus|85}}Quid mihi tunc animi fuerit, cognoscere certe,
     Ni modo defleris tu pater esse, potes.
Brachia miscuimus, blandeque per oscula nexi,
     Confudi lacrimas illius, ille meas: 
Quin age, chare puer, primis quoque fortior annis, 
     {{Versus|90}}Quae pater extimuit vulnera, disce pati.
Atque utinam mater jungat tibi! quoque maritus
     Non cecidit ferro, nupta puerque cadant.
Plura quid hic referam? vellem cognoscere posses
     Quas modo sit nostrae forma, tenorque domus.
{{Versus|95}}Flent famulae, moesta feriunt sibi pectora dextra,
     Inque domo lacrimas angulus omnis habet.
Heu mihi! quam largus scribenti decidit imber?
     Illo, quem spectas imbre, litura venit.
Quid facitis lacrimae? crimen delete mariti:
     {{Versus|100}}Quid mea non jussis charta madescit aquis:
Scribere cessabam: cum nobis proxima socrus
     Accumulat socia tristia verba nota?
Scribere, quid hic cessas, nurus o lacrimabilis? inquit:
     Scribe, ferat questus haec quoque charta meos.
{{Versus|105}}Nate, dolor matris, malefausti praeda timoris,
     Quo tuus in ventos tam cito fugit amor?
Haeccine sunt nostra solatia danda senectae;
     Haeccine sunt curis praemia danda meis,
Parvus eras (memini) cum ficti fulmine belli.
     {{Versus|110}}Martyrio nobis erudiendus eras.
O! quoties nudos tibi cum monstravimus enses,
     Risisti armatas militis ense manus.
Ipsa ego te vidi, quo fortia fata subires,
     Ante aram curvo vota tulisse genu.
{{Versus|115}}Qua bene coepisti, cur nunc male cedis arena?
     Cur tam dissimiles hic vir, et ille puer?
Si fuit errandum, si sic: nobisque futura
     Non fuerant culpa fata priora tua.
Ah! melius tibi prima dies, tibi summa fuisset:
     {{Versus|120}}Nate, fuit cunis aptior urna tuis.
Scilicet innocuis artus, sine crimine membra,
     Et luctus fontem clauderet illa mei.
Sic queritur mater, justoque armata dolore
     Sollicitat questus in tua facta meos.
{{Versus|125}}Mobilis ''Elapide'', quo te tuus abstulit error? 
     Verbaque promissis inferiora tuis?
Qui meus hinc, cur non etiam meus inde redisti:
     Nuptaque sum reducis, sicut euntis eram?
Tene feram pariterque reum, pariterque maritum?
     {{Versus|130}}Dicar ut infidi conjugis uxor ego? 
Devorer ante, precor, subito telluris hiatu,
     Ante vel excussi fulminis igne cadam.
At melius! dextrum mihi cor salit? altera saepe
     Quod perdit, revehit altera saepe dies.
{{Versus|135}}Quod Petrus admisit crimen, quas Magdala noxas,
     Ille suis lacrimis lavit, et illa suis.
Nec tu primus eris, qui viso expalluit ense,
     Quem post visceribus condidit ipse suis.
Auguror, hoc facies: isto mihi littera voto
     {{Versus|140}}Promicat in laudes ambitiosa tuas.
Neu tibi servato titulos, praetiosaque fingas
     Nomina. ''Truncato''&lt;ref&gt;Fit allusio ad ''Intercisi'' nomen, quod illi a martyrio, uti supra in argumento memoravi, inditum est.&lt;/ref&gt; gloria major erit.
Sic nobis geminas crescent praeconia famae:
     ''Elapis Elapidae'' Martyris uxor ero.
{{Versus|145}}At cupiam potius vibrato occurrere ferro,
     In tua cum saevus pectora lictor aget.
Et mihi (si nescis) bullit sub pectore sanguis
     Et prope jam bellis invidet ille tuis.
Ipsa ego, quando tuo stillantia tela cruore
     {{Versus|150}}Videro, clamabo: non satis illa rubent.
Huc in nos veniant, et nuptae tangere donent
     Corpora ''Truncati'' sanguinolenta viri.
Tunc erit, ut dicunt morientia conjugis ora,
     Verus Hymen nobis ultimus iste dies,
{{Versus|155}}Fallor? an ambobus pulchro certamine fundis
     Augebit caesus funera bina puer?
Augeas ah utinam! nobisque haec funera portet
     Candidus admisso Lucifer ortus equo!
Si tamen is patri vivat, matrique superstes;
     {{Versus|160}}Qui socio tumulo corpora condat, erit.
Ille memor causae; pro qua defungimur ambo;
     Inscribet titulo nostra sepulcra brevi.
''Hoc jacet ''Elapides ''tumulo, jacet ''Elapis'': ambos''
     ''Edidit unus amor, condidit unus amor.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>34m53jb18n5nkxjzxo0z49pe5ye4oul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274036</id>
      <parentid>274035</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T21:05:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Epistola VI. Elapis Iacobo. */</comment>
      <origin>274036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="228529" sha1="k6lx3aygsgud2qufy48mc72qyua46yu" xml:space="preserve">{{in progressu}}{{titulus2
|Scriptor=Ioannes Vincartius
|OperaeTitulus= Sacrarum Heroidum epistolae
|Annus=1639
|Genera=epistulae, elegi
|Fons=[[Liber:IoannisVincartiiSacrarumHeroidumEpistolae.pdf|liber]]
|Editio=Moguntiae 1737
}}
&lt;poem&gt;


&lt;big&gt;''R. P. Joannis Vincartii Gallobelgae Insulani''&lt;/big&gt;
&lt;big&gt;''e Societate Jesu ''&lt;/big&gt;

&lt;big&gt;'''Sacrarum Heroidum epistolae'''&lt;/big&gt;

editio novissima 
Moguntiae sumptibus Joannis Friderici Krebsii, bibliopol. academici, 
anno MDCCXXXVII


&lt;/poem&gt;

=Liber I.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Maria Christo.==
''Argumentum''

''Cum Hebraeis lege sancitum esset, ter anno Jerosolymam templum adirent; eoque Joseph, ex more cum MARIA et puero JESU jam duodenni, profectus esset in Paschate, qui dies apud Judaeos praecipuae observantiae, et cultus erat: accidit, ut Jesus clam parentibus, facta ablatione Nazarethum revertentibus, Jerosolymae remanserit. Quod statim MARIA, ad primam scilicet reditus vesperam animadvertit: siquidem puerum antehac viris permistum arbitrata, qui diversam a feminis viam tenebant: subito vi ingentis doloris saucia, filio requirendo animum pedesque convertit. Verum cum Jerosolymae diem jam tertium partim labore itineris, partim luctu atque angore fatigata, frustra impenderet; hanc Epistolam ad eum scribit, mittitque per Angelum. In hac autem quidquid questus et lacrymarum maternus amor exprimit, operose adhibet: tum et rationum momenta precesque aggerit, quibus amissum profugumque inducat, ut quantocyus revertatur, seseque matri afflictissimae restituat'', Luc. 2. 
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]

Turtur hic et ''Virgo'' uti loco proximae, ita et simul gemunt: turturi enim id proprium esse docet ''Plinius'' et ''Virg''. Eclog. 1.

::Nec gemere aeria cessabit turtur ab ulmo.

Si causam inquiras, certe ut turturi amissum comparem, ita et ''Mariae'' Filium lugenti, merito adscripseris.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Quia sola.''
            
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittitur a Solymis, ubi te, mea gaudia, Fili,
     Perdidimus, luctus nuntia charta mei:
Ut te non lateat: tamen haec tibi Mater, Jesu,
     Tradidit Aligeri verba ferenda manu.
{{Versus|5}}Ad questus pia turba meos properavit? amicam
     Et notus Gabriel obtulit ales opem.
Attamen, heu! quantum diversam vidit ab illa,
     Cum tu visceribus conciperere meis! 
Qui mihi tunc niveo candebat lumine vultus,
     {{Versus|10}}Fuscabat madidas nubilus imbre genas.
Nec male: venturi solis mihi nuntius ille
      Obtigit; amissi nuntius alter erat.
Quod facit hoc gratum est: I protinus, Angele, dixi:
     Longa mihi damni vel brevis hora mei.
{{Versus|15}}Nectuntur scribendo morae? suffecerit istud
     Dicere vel sola, voce: MARIA dolet.
Scribo tamen; sic cogit Amor: quamtumlibet udis 
      Luminibus calami praepediatur opus,
Quascunque aspicies charta squallente lituras,
      {{Versus|20}}Perlege; materna pondera vocis habent.
Tertius affusas sol mundo eliminat umbras, 
      Et madidam sparso lumine siccat humum.
Cum mihi, sed frustra pedus suspiria rumpunt,
      Et Solyma amissus quereris urbe puer.
{{Versus|25}}Sive diem numeres, seu tardae tempora noctis;
      Non caruit lacrimis ille, nec illa meis
Saepe locum incusans, qui nos acceperat ambos,
      Venimus (exclamo) si duo, redde duos.
Vel nato matrem, vel natum redde parenti:
      {{Versus|30}}Quodlibet hospitium, dulce duobus erit.
Cur animis juncti tecto non jungimur uno?
      Heu! ubi pars nostri maxima, ''Christe'', lates.
Haec ego dum gemebunda queror, subnixa fenestrae,
      Pallidaque aspiciens sidera, tristis eram.
{{Versus|35}}Nimirum ut tacito pallentia sidera mundo
      Eniteant, summae fluminis unus abes,
Pene (fatebor enim): caelo convicia feci,
      Ausaque sum verbis astra ferire meis,
Astra, quid? inclamo: Reges duxistis Eoos&lt;ref&gt; Eous, matutinus, sive Orientalis; Graecis enim ἥως et ἕως ''aurora'' dicitur.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|40}}Ad cunas pueri, qui mihi natus erat: 
Ducite nunc matrem; nec enim male debita posco?
     Utque reor, parvum est, quod praeeatis iter
Vix ea finieram, caelo indoluisse putabis
     Sidera, nube luas occuluere faces.
{{Versus|45}}Ite, licet, stellae; confundite nubibus ora,
     Non regitur vestro lumine noster amor.
Sidera bina tui, ''Jesu'', quaeruntur ocelli,
     Sidera maternam ducere docta ratem.
Caetera quid memorem? seu primi vesperis umbras,
     {{Versus|50}}Seu loco tristitiae conscia facta meae? 
Reddita erant Solymo Paschalia munera templo,
     Coeperat et nota quisque redire via.
Josephus comes inde viris, comes inde redibam
     Matribus: incertum, cui comes ipse fores.
{{Versus|55}}Credula res amor est; male sed conjecimus ambo
     Inter et isse viros, inter et isse nurus
Interea Ramae Gabaeque&lt;ref&gt;Rama et Gabaa sive Gabe, urbes, quae Hierosolyma Nazarethum revertentibus primae occurrunt: et Gabaa quidem Saulis.&lt;/ref&gt; relinquimus urbes,
      Cissaeaque&lt;ref&gt; Filii Cis ortu, ac postea regio domicilio nobilis.&lt;/ref&gt;, olim regia tecta, domos,
Jamque propinquabam Macmas&lt;ref&gt; Macmus oppdulum quinto abs Jerosolyma lapide: quo vero simile est Mariam ac Josephum prima reditu vespera pervenisse.&lt;/ref&gt;, fistique jubebat
     {{Versus|60}}Ultima pars lucis, primaque noctis iter.
Cum mihi nescio qua subito formidine tactae,
     Incerto moestum vulnere pectus erat.
Nec tenui gemitum: stabat quae proxima nobis,
     Quid subiti casus pectora turbat? ait.
{{Versus|65}}Ipsa ego nil aliud quam formidare locuta;
     Suppressi lacrimis caetera verba meis.
Scilicet hinc aberas, frustra quaerendus, JESU,
     Sive viros inter postmodo, sive nurus
Fit clamor: gemitusque: feror circum anxia mater: 
     {{Versus|70}}Acta est in lacrimis nos mihi: quanta fuit!
Mane erat; egredimur flentes, Solymamque redimus!
     Tempestiva meis, heu, nimis illa malis!
Quid facis o Solyme? quo te vesania raptat?
     Quo mihi commisso durior esse potes?
{{Versus|75}}Infantem&lt;ref&gt;In purificatione quando ex lege oblatura filium in Jerusalem detulit.&lt;/ref&gt; quondam dedimus tibi; furta rependis:
     Heu! mala perfidiae nuntia prima tuae!
Dura sed est Solyme, nec nostris surda querelis
     Tangitur immiti condita rupe Sion.
Affer opem, Jesu, incestamque revise parentem:
     {{Versus|80}}Pius mora quam lethum, te sine, fellis habet.
Confiteor , quondam peregrinas visimus oras,
     Qua prope limosis Nilus&lt;ref&gt;Nilus Aegypti fluvius, qui et eandem alluvione sua oblimat fecundatque.&lt;/ref&gt; oberrat aquis.
Dulce tamen sic ire fuit, comes additus ibas;
     Exulis et nati mater et exul eram.
{{Versus|85}}Sarcina pendebas collo, brevibusque lacertis
     Quam premeres matrem, tam leve pondus eras.
At modo qua Solymae profugus statione moreris.
     Nec mihi, quae subeas limina, scire licet.
Hinc Josephus abit; feror huc; clamatur, Jesu,
     {{Versus|90}}Sed loca, quod reddant, nil nisi nomen habent.
Est aliquid (fateor) nobis locus adgemit: ille,
     Quam differs, matri ferre videtur opem.
Interea, quas calco, viae ploratibus hument,
     Combibit et lacrimas quaelibet herba meas.
{{Versus|95}}Ventum erat ad portas: qui stabat miles in armis,
     Multa mihi de te, multa rogatur anus,
Addimus et faciles (si te modo viderit usquam)
     Quo citius nobis repperiare, notas.
Bisseno puer est anno, violacea vestis,
     {{Versus|100}}De tenui filo; textile matris opus.
Caesaries illi crispum flavescit in aurum,
     Depingit niveas purpura viva genas.
Laetitiam vultu spirat; cognoscitur illa:
     Tolle fugam, nulla parte dolendus erit.
{{Versus|105}}Illa libi visum templi circum atria, narrat:
     Egressum muris, altera narrat anus.
Accrescunt curae: nunc huc, nunc dividor illuc:
     Ardor inexpertum nil sinit esse meus. 
Et modo per Solymae vicos, templique recessus,
     {{Versus|110}}Et modo mactandas quaereris inter oves,
Excurro, surgunt oleis&lt;ref&gt;Mons olivarum.&lt;/ref&gt; qua culmina: vel quae
     Golgotheus&lt;ref&gt; Golgotheus Calvariae mons ab Hebraeo Golgotha.&lt;/ref&gt; siccis ossibus albet apex.
Quin Zachariadae&lt;ref&gt;Zachariades Joannes Baptista a Zacharia patre.&lt;/ref&gt; quoties latebrosa recursant
     Tesqua, illuc etiam me novus ardor agit:
{{Versus|115}}Quis scit enim, mores num fors pertaesus iniquos,
     Ponere vis ista bis duo lustra casa?
Effice, quidquid erit; partes veniamus in illas?
     Possumus et nuda ponere corpus humo.
Et mihi mella placent, quernis sudantia truncis;
     {{Versus|120}}Quique litim gelidae proluit humor aquae.
Ipsa comes veniam; nec me spelaea movebunt,
     Antrave crudeles sueta fovere lupus 
Nimirum sylva, si quis lupus accubat ista,
     Hospitio accepit mitior esse tuo.
{{Versus|125}}Nec nocet hic serpens, nec virus lusibus apta
     Vipera&lt;ref&gt;Habitabit lupus cum agno, et delectabitur infans ab ubere super foramine aspidis, et in caverna reguli qui ablactatus fuerit, manum suam mittet. Isa., 8. ''Quod quidam ad tempus referunt, impletumque aiunt ad litteram in Joanne Baptista, qui puer in desertis habitans, leonibus ac serpentibus innoxie colludere solitus fertur''.&lt;/ref&gt;, quo quemquam laedere possit, habet,
Ipsa ego poma legam, summis pendentia ramis
     Et plenae carpam dulcia fraga manu.
Sic agimur votis: quantus, dulcissime, nosti,
     {{Versus|130}}Sis mihi nunc Solyma perditus Urbe, dolor,
Et dolor et timor est: auget timor ipse dolorem,
     Dum tam falsa animus, quam mala certa timet?
Seu quis Pontificis, seu Praesidis atria narret:
     Haec mihi sunt ipso nomina dura sono.
{{Versus|135}}Seu quis Maltacidem&lt;ref&gt;12. Maltacides Archelaus, Herodis Infanticidae ex Maltace conjuge filius.&lt;/ref&gt;  Solymaea viderit aula:
     Maltacides nostri causa timoris erat.
Interdum timui, ne quod sine matre vagaris,
     Causa tuae fuerim forsitan ipsa fugae.
Parce precor, puerum tractavi viribus impar;
     {{Versus|140}}Caetera femineae non valuere manus
Quod primum gelidae sensisti frigora brumae,
     Straminea recubans vix bene natus humo:
Quid potui genitrix? genitor sic jusserat edi,
     Idque tuum fuerat jussa sequentis opus,
{{Versus|145}}Attamen et madidos siccavi flentis ocellos,
     Et tepido fovi membra tenella sinu.
Lac quoque molle dedi: panem crescentibus annis,
     Et quidquid potui reddere mater opis.
Debueras aliam, puer, ascivisse parentem:
     {{Versus|150}}Ancillae officio vix bene digna fui.
Atque utinam ancillas inter modo! forte petenti
     Porrigerem prompti candida liba manu.
Haecque tibi tradens, puer et pulcherrime, matre
     Quo sine, subjicerem, quo sine matre fugis?
{{Versus|155}}Hic remane paullum, matremque accersero; dicar
     Hoc, ancillarum quae tibi cunque favet!
Interea lacrimis, dum scribo, perpluor oras
     Vixque capit jussas uda tabella notas:
Solatur Joseph (socio nam scribimus illo)
     {{Versus|160}}Mox erimus plures: nec puto, fallor, ait,
Effice nos plures, lacrimis, precibusque petite,
     Et penitus toto corde recepte mihi.
Sic faveant Genii, caeli laetissima turba,
     Sed proe jam lacrimas maesta videre meas,
{{Versus|165}}Sic mihi succrescant majora ad vulnera vires,
     Golgotheo quando monte sequendus eris.
Sic mihi parcat Amor, donec te funere perdam,
     Deque tuo nostrum, transeat hasta latus.
Sic mea supremo claudatur Epistola voto.
     {{Versus|170}}Quod cupiam vultu matris amante legi.
Vel puer ad matrem fugitive revertere: vel me,
     Quo properas, Domini more venire jube.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Jephtias Jephte.==
''Argumentum''
 
Jephte ''Galaadites qui Ducis inter Israeliticos nomen famamque obtinuit, cum adversus Ammonitas dubio Marte pugnaret, victoriam voto pactus est. Deo scilicet immolandi, quemcunque primum,  a caso stratoque hoste revertens obvium habent. Accidit autem, ut filia ejus unica (quam quidam ''Seilam'' appellant: nobis autem a patre ''Jephtiada'': seu ''Jephtin'' appellare placet) prima in occursum parenti victori gratulabunda processerit. Quod ubi advertit ''Jephte'', gravis eum subito dolor et poenitudo invasit, utique voto, de quo jam memoravi, obnoxiam.
 
''Quamobrem contravenire non ausus, de nece et victima, quam in sacrificium, atque obtenta victoria pretium erat, filiam admonet: similiter haec religione paterni voti aucta, pareti sese ultro permittit. Nihilominus binos menses postulat, obtinetque, quibus per Sylvas errabunda cum sodalibus, primum juventa sua florem, propero fato occupandum, deploret. Dum haec agitat, sensimque dies elabuntur: sub extremum mensis secundi hanc Epistolam ad patrem scribit: in qua infortunium suum exagitans rationes adfert, quibus paternum animum emolliat et de cruenta sententia retrahat. Caeterum utut fuerit, statuto tempore venturam se pollicetur, jugulumque ferro oblaturam, ut nova victima ad aram procumbat'', Judic. 11.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Jephtias Jephte symbolum.jpg|450px]]
 
Lepus, timidum natura animal, atque adeo in fugam pronum. In hoc ''Jephtiadem'' agnosce, nemora inter et saltus pavidam: sibique mortis effugium per Epistolam quasi captantem, utrique lemma convenit.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp;  — Si forte salutem''&lt;br&gt;
''Cursus meta ferat. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quae tibi ''Jephtiadis'' signatur Epistola voto,
     Venit ab umbrosis Galaad&lt;ref&gt;Galaad regio trans Jordanem, ipsiusque terrae promissae limes. Ad orientem, montosus, ac nemorosus: quem Jephte e tribu Manasse oriundus incoluit, unde et Galaadites dictus est.&lt;/ref&gt; illa jugis.
Causa viae justa est: venit oratura salutem,
     Quae nunquam insonti jure negata fuit,
{{Versus|5}}Forsitan incultam mirabere fronte papyrum?
     Albaque pulvereas vellera passa notas.
Da veniam genitor: fatis agitamur iniquis:
     Quam trahimus, vitae convenit iste color.
Nimirum occursat lethi feralis imago,
     {{Versus|10}}Pallidaque in vultus transvolat usque meos.
Otia seu sylvis, seu fontibus otia captem,
     Fata mihi sylvae, fata loquuntur aquae.
Est locus, unde tibi nunc scribimus, obsitus umbrae:
     Plurima quae viridem taxus opacat humum.
{{Versus|15}}Alta quies illic, circumque silentia lucum
     Horrificant: nullas esse putabis aves.
Sola sibi raucum defuncto compare turtur
     Adgemit: ut media caetera nocte silent.
Illa suo, nostro sed et adgemit illa dolori,
     {{Versus|20}}Erudit et gemitus ad mea fata suos.
Ah! quoties dixi: turtur gemebunda, quid usque
     Concinis infaustum praefica carmen avis&lt;ref&gt;Praefica apud antiquos mulieres erant conductitia ad lamentabilem cantum ciendum in funeribus.&lt;/ref&gt;?
Scimus, et ille mihi cantus fatum occinit; ille
     Sanguinolenta mei vota parentis habet.
{{Versus|25}}Interea quamvis lethi niger ingruat horror,
     Sylvque conspestus terreat atra meos;
Saxa tamen miserata meas sine crimine poenas,
     Molliri nostris edidicere malis.
Nam quoties clamo, toties nemus, antrique clamant;
      {{Versus|30}}Meque silente silent, meque gemente gemunt,
Ero etiam durae plangant mea funera cautes?
     Cautibus ipse pater durior unus erit?
''Jephtias'' infelix! meliori digna parente,
     Si tam saxosum pectore robur habet!
{{Versus|35}}Vincimus? an contra necdum pater exuit iram?
     Et revocat patrias in sua jura fibras;
Vincimus, o genitor: succedunt taedia voti,
     In tua quae charus pectora versat amor.
Forsan et absenti succlamas: filia vive: 
     {{Versus|40}}Vive, nec unius funere perde duos.
Cum fatis conjux cessit, tibi, teque relicta
     Dimidia genitor parte superstes eram.
Quo rapimur? culpa est, caedem voluisse: quid ultra
     Urgemus pavidas ad fera jussa manus?
{{Versus|45}}Novimus Abramidem&lt;ref&gt;Abramides Isaac ab Abramo, sive Abrahamo patre ita dictus.&lt;/ref&gt;; jugulum mali praebuit ensi;
     Quod pater incepit, rescidit Ales&lt;ref&gt;Gen. 22.&lt;/ref&gt; opus.
Quid facis? exclamat: vibratae parce securi:
     Sta, voluisse sat est, nuntius Ales ait:
Fundere quem properas, non haec sitit ara cruorem;
     {{Versus|50}}Respice, quae petitur victima, dumus habet,
Constitit hic aries implexus cornua dumo:
     Hic jussam effuso sanguine tinget humum,
Non ego sum tanti: verum hac sub imagine mortis
     Erigor, et votis blandior ipsa meis.
{{Versus|55}}Namque sub occasum lucis, cum forte vagarer,
     Qua prope Masphatico&lt;ref&gt;Maspha sive Masphath, regio trans Jordanem, ad radicem montis Hermon Jephte patria, ''Judic. 11.''&lt;/ref&gt; sylva recedit agro,
Protinus exiliens nemoroso cerva recessu,
     Me petere adversam; nec hostis erat: ''&lt;small&gt;(vocabulum in hoc versu omissum?)&lt;/small&gt;''
Constitit ut propius, juvit spectasse: ditique
     {{Versus|60}}Detinuit vultus molliter illa meos.
Circum colla fuit maculosi velleris; illam
     Excipias labem, caetera lactis erant.
Hanc ego cum primo dubitarem stringere: Jephti, 
     Stringito, de nostris una sodalis, ait.
{{Versus|65}}Quis scit, an haec patrium tinctura est sanguine cultrum?
     Nempe quod olim aries, hoc quoque cerva potest:
Stringo feram; sequitur non indignata, ligari;
     Mollius ut traherem, serica zona fuit,
Ex hoc (crede mihi) sacros nutritur in usus,
     {{Versus|70}}Si quando letho sufficienda meo est,
Ah! quoties blandae dum tergora mulceo cervae,
     Implevi lacrimis talia verba meis!
Indoleo, pia cerva, tibi! qua parte minetur,
     Quaque ruet, nescis, in tua colla mucro! 
{{Versus|75}}Quod tibi sit cervix collo maculosa, futuri
     Indicium certe vulneris ille gerit.
Grande tamen caedis pretium tibi: crimina tolles:
     Quaeque insons per se filia vivat, erit. 
Quidquid id est, timeo: lacrimaeque per ora cadentes
     {{Versus|80}}Vicini tacitum funeris omen habent,
Perditus es, genitor: quid voto crimen obumbras
     Esse pius, fuso sanguine, nemo potest. 
Consule, quas leges naturae scripserit ordo:
     Ille mihi justa plus quoque parte favet
{{Versus|85}}Fallimur? an casus populum servaverit hostis;
     Unaque, quam perdat, Galaaditis ero?
Profuerit pater externis; ego filia caedar?
     Reddita victori cantica, crimen erunt?
Ah! utinam tunc, cum tectis exire paternis
     {{Versus|90}}Mens fuit, haesisset pes mihi fixus humo!
Artubus aut lassis violenta febre stetissent
     Languida virgineo tunc mea membra thoro:
Quae male fefliva pulsavi tympana dextra,
     Debuerant bellis insonuisse tuis.
{{Versus|95}}Non erat ille sonus victi praenuntius hostis: 
     Ille sonus vere bella moventis erat.
Nec tamen aversor mortem, votumque retracto
     Sufficit exiguae copia facta morae.
Quam gero, non tumulum, connubia postulat aetas:
     {{Versus|100}}Carpitur ante fuum flosculus iste diem,
Si mihi ''Jephtiades'' patria colluderet aula,
     Fortia qui magni facta referret avi:
Depolitis certe majori parte querelis,
     Inciperet noster mitior esse dolor.
{{Versus|105}}Viveret o utinam mater! fera jussa parentis
     Molliret lacrimis forsitan illa suis.
Sed frustra est: perstat dura sententia patri:
     Sanguine, quo facta est, dissoluenda fides.
Nulla mora est, genitor: venio tibi victima: tinget, 
     {{Versus|110}}Quem mihi donasti, jam tua tela cruor.
Ante oculos araeque meos, cultrique nefandi;
     Ante meos oculos in patre tortor adest.
Deprecor hoc unum, tibi cum nova victima sistar,
     Casura ad patrios sanguinolenta pedes.
{{Versus|115}}Ultima plectendae libes pater oscula natae,
      Lenibunt poenas scilicet illa meas.
Forsan et adjicies jam formidabilis ense:
     Quod facio, constans filia, perfer opus?
Quem prius ira tulit, pietas nunc sustulit ensem;
     {{Versus|120}}Ammonibus&lt;ref&gt;Ammon, unde Ammonitae populi erant Israelis adversarii, ex Loth et minore ejus filia oriundi, quos Jephte profligavit.&lt;/ref&gt; gravis hic, hic tibi mollis erit:
Viderit iste Deus, qui nunc mea pectora versat
     Atque umbrae placidus fit precor ille tuae.
Forsitan ista refers, lacrimis tingentibus ora,
     Et gemitu medios impediente sonos:
{{Versus|125}}Ipsa ego disponor; reditumque ad patria tecta
     Apparo, tecta oculis mox rapienda meis. 
Interea Nymphae, charaeque valete sodales,
     Admisse memores sed tamen este mei.
Excurrisse domo, nimium fatale puellis:
     {{Versus|130}}Altera Jacobias&lt;ref&gt;Jacobias, Dina a Jacob patre ita appellata: qua progressa ad Ludorum spectacula, a Sichemo Hemoris Hevas principis filio oppressa est. ''Gen. 4''.&lt;/ref&gt;, altera plector ego,
Hoc ades o Thamarilla&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Thamarylla et Aegle pro nominibus sociarum filiae Jephte hic sumuntur.&lt;/ref&gt;, meis comes addita fatis,
      Et fida sepeli corpora caesa manu. 
Tu quoque postremis consors ploratibus Aegle&lt;ref name=&quot;b&quot; /&gt;
     Huc confer lacrimas, ultima dona, tuas.
{{Versus|135}}Pluraque vaticinor; venient huc moesta, puellae,
     Agmina, Galadii flosque decusque soli:
Pars calatho violas, pars candida lilia fundet: 
     Pars teneri sparget nostra sepulcra rosa,
Quaque per umbrosas valles protenditur Hermon&lt;ref&gt;Hermon mons Galaaditidi regioni adiacens, amoenis hinc inde vallibus.&lt;/ref&gt;
     {{Versus|140}}Ibitur in tristes, annua festa&lt;ref&gt;''Exinde enim'' (ait sacer Textus) ''mos increbuit in Israel, et consuetudo servata est, ut post anni circulum conveniant in unum filiasIsrael, et plangant filiam Jephte Galaaditae diebus quatuor,'' Judic. 11.&lt;/ref&gt;, choros
Tympana pulsabunt, male quae pulsavimus olim:
     Conveniunt fatis scilicet illa meis.
Populus est illic denso pulcherrima ramo;
     Illa meum scripto cortice nomen habet.
{{Versus|145}}Popule, vive precor mea post quoque funera: quamvis
     Tristior atrata conspicienda coma.
Quaeque udo inscripsi funebria carmina libro,
     Fac crescant titulis officiosa meis,
Atque utinam sylva quoties spatiabitur illa,
     {{Versus|150}}Scripta Manassaeus&lt;ref&gt;Posteri Jephtae ex tribu Manasse oriundi.&lt;/ref&gt; perlegat ista nepos.
''Jephtias infelix, florenti nubilis aevo,''
     ''Concidit ad patrios victima caesa pedes.''
''Fecit et hoc genitor, fecit quoque filia: causam''
     ''Haec necis occursu praebuit, ille manum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Anna Tobiae. ==
''Argumentum''
 
''Fuit ex tribu Nephtali ''Tobias'' vir fidei ac pietatis, quam fortunae pertinacia clarior: quippe qui subacta Palestina a Salmanasaro Assyriorum Rege, ita in exilium cessit, urbemque Ninivem incoluit: ut contra infortunium validus, nunquam animum ab eo, quod aequum justumque erat, deflexerit. Caeterum caecitate ad summam rei familiaris inopiam adjecta, cum pecuniae meminissit, quam alias apud Gabelum contribulem deposuerat, eo filium Tobiam mittere statuit. Cum autem Gabelus in Rages civitate Medorum domicilium haberet, quaerendusque viae ductor et comes esset; Historia prodit Raphaelem Angelum sese ad id muneris obtulisse, talemque se gessisse, quanquam simulato nomine, habituque. Igitur rebus constitutis dant se in iter: sed cum ambo tardius quam promiserant, reverterentur (siquidem Tobias cum Sara consobrina Raguelis filia matrimonium contraxerat) parentes de ejus salute solliciti varie agitari, tum vero maxime ejus mater ''Anna irremediabilibus lacrimis flere coepit''. Quae quidem hac Epistola angores suos et lacrimas filio exhibet, simul oblectat, ut, si quid penes eum pietatis adhuc supersit, parentes anxios omni metu eximat, et quam primum expeditis negotiis domum revertatur.'' Tob. 10.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anna Tobiae symbolum.jpg|450px]]
 
Vinea, quam aspicis effractis avulsisque fulcris humi repentem, ''Tobiae'' parentes exhibet, luctu prostratos: emisso videlicet, nec adhuc reduce filio, quem ''senctutis suae baculum'' vocitabant. Quam utrobique verum!
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Sine stipite languet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Te tua, ''Tobiade'', mater lacrimabilis ''Anna'',
     Ultra pollicitum tempus abesse queror:
Limine cum primo stares abiturus, et illic
     Exciperes verbis ultima jussa meis,
{{Versus|5}}O mea lux! dixi; si te pia cura parentis
     Tangit, fac redeas ad mea vota celer.
Tu quoque complexus inter, lacrimasque parentis
     Exiguo dixti talia verba sono:   
Nec dubita, mater, reditus me cura lacessit,
     {{Versus|10}}Et tuus huc etiam sponte reducet amor.
Tempora fac numeres: cum plena coiverit orbe
     Luna, viae finis, quae modo coeptat, erit.
Luna, semel, totoque iterum semel orbe coivit;
     Nullaque de reditu nuntia fama tuo.
{{Versus|15}}Ah melius, qui te peregrinas nummus in oras
     Expulit, intacta delituisset humo.
Non tibi quas absens calamo, transmitto, querelae,
     Coepissent tantas in mea damna moras.
Aureus ut multis fuerit, qui protulit aurum;
     {{Versus|20}}At nobis certe ferreus ille fuit.
Cur sileam? gemino currunt mihi lumina fonte,
     Inque abeunt similes ora soluta modos.
Heu! ubi lentus abes? Cur te dimisimus unquam
     Nate, dolor matris; nate, parentis amor?
{{Versus|25}}Non erat, infelix repetenda pecunia tanto
     Pignore; tu nobis omnia solus eras. 
Quid faciam? quo sola ferar? caecove parenti
     Te sine quis posthac suppeditabit opem?
Mater anus, seniorque pater, sine viribus ambo;
     {{Versus|30}}Ille suum fatum sustinet, illa suum.
An tibi vis scribam, quis pectora concitet aestus,
     Udaque quam crebris ora rigentur aquis?
Finge tibi, matrem scissa tunicaque comaque
     Lugentem nati funera? talis ego.
{{Versus|35}}Adde quod et genitor, quantumvis lumine cassus,
     Plus solito affligi se quoque nocte gemit.
Scilicet exul abes: quem cum domus una teneret
     Jucundi nobis luminis instar eras.
Ah! quoties pater exclamat: quid fecimus ipsi;
     {{Versus|40}}Divitiis potior natus habendus erat.
Vive, licet, quamvis rapuisti lumen, hirundo:
     Magna, sed antiqui signa doloris habes.
Plus mihi ''Tobiades''&lt;ref&gt;Tobias ab hirundine obcaecatus est, de quo sic habes c. 2. ''Contingit autem, ut quadam die fatigatus a sepultura, veniens in domum jactasset se juxta parietem et obdormisset. Et ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora inciderent super oculos ejus, fieretque caecus.''&lt;/ref&gt; absens nocet: ille tenebras
     Condensat; nostrum surripit ille diem. 
{{Versus|45}}Haec genitor: justa mater turbatior ira
     Condemno nimia credulitate senem,
Quid facis? inclamo: nunc nunc circumspice mente. 
     Quo per distractas spes tua venit opes,
Funera curabas, vivos ut condere posses;
     {{Versus|50}}Heu miser! illa tui meta laboris erat:
Fortior ille tamen redituri tempora nati
     Praecipit: et questus temperat ille meos:
''Anna'', quid in luctum fereris lacrimabilis? inquit: 
     Cur sic immodicis fletibus ora rigas?
{{Versus|55}}Mitte queri, quem sic frustra ploratibus urges,
     (Singultus Precor o! comprime) vivit, ait.
Nec reor hoc falso: ductoris provida certe,
     Ut credam virtus, sedulitasque facit.
Quin et vaticinans, venturaque tempora doctus
      {{Versus|60}}Longa tibi vita: stamina nenda canit.
Nimirum stabili properantibus ordine fatis
     Ille meos oculos comprimet, ille tuos.
Interea tamen usque tui me cura fatigat,
     Et placidam dubius non sinit esse dolor.
{{Versus|65}}Non aliter flatu turbantibus aequora ventis,
     Fluctuat incerta quassa phaselus aqua,
Non aliter validis segetes Aquilonibus horrent,
     Et laevis in madidi canna palude tremit.
Quid quod scire avidus causamque modumque morarum
     {{Versus|770}}Multa sibi fingit suspiciosus amor?
Nam modo Gabelum mordacibus increpo verbis,
     Nec prohibet reditus forsitan ille tuos.
Forsitan at fato Gabelus cessit, et inde
     Cogeris incertas ire, redire vias.
{{Versus|75}}Fallimur? an Sarae&lt;ref&gt;Sara Raguelis filia et consobrtna Tobiae septem viris tradita fuerat. Qui prima nuptiarum nocte ab Asmodaeo daemonio strangulati sunt. ''cap. 6.''&lt;/ref&gt; forsan connubia captas:
     Heu mihi funesta flebiliora tuba!
''Tobiade'', moneo: Sarae connubia vita;
     Ne sanguineus funera jungat Hymen. 
Urgeat hoc ductor quam vis, Raguelque: parentem
     {{Versus|80}}Fas mihi sit, dicas, consuluisse prius.
Interdum timui, ne, dum transmittitis amnes,
     Ore necaturas acciperetis aquas.
Nec timui frustra: juvenem prope fluctibus haustum
     Nuper fama fuit: quique referret, erat.
{{Versus|85}}Membra lavaturus juvenis descenderat, inquit,
     Qua Tigris&lt;ref&gt;Tigris fluvius Assyriam perluens, a velocitate sic dictus: quod cum feram vel sagittam, quam etiam Medi Tigrim appellant, fluctuum rapacitate imitari videatur.&lt;/ref&gt; primas porrigit amnis aquas.
Cum subito exiliens metuendo corpore piscis,
     Ore minax, praedae visus hiare tuae.
Extimuit juvenis, totoque expalluit ore,
     {{Versus|90}}Frigidior tacta tunc quoque factus aqua.
Et periturus erat, sociam nisi protinus alter,
     Qui comes astabat, voce tulisset opem.
Addidit et fellis&lt;ref&gt;Fel piscis a Tobia sepositum Archangeli jussu, ''fel'' enim ''valet ad ungendos oculos, in quibus fuerit albugo, sanabuntur,'' cap. 6.&lt;/ref&gt; tractas de viscere partes,
     Lenimen castis utile luminibus.
{{Versus|95}}Subjeci tacite mecum: opportuna marito
     Fellea quantumvis, ista medela foret.
Erigor interdum, nostrisque offensa querelis
     Accuso lacrymas fortior ipsa meas.
Saepe videns caelum puro spectabile Phoebo,
     {{Versus|100}}''Tobiades'' dico, si valet, ipse redit.
Et cur non valeat? subdit pater: ah! valet, inquit,
     Et reducem media suspicor esse via.
Talibus erigimur dictis primasque subinde
     Capto tui reditus officiosa notas.
{{Versus|105}}Monte minor collis, campis sublimior aequis
     Stat prope, qui Medium&lt;ref&gt;In Rages civitatem Medorum.&lt;/ref&gt; Niniva&lt;ref&gt;Ninive urbs Assyriorum, in qua Tobias exul domicilium habebat.&lt;/ref&gt; pandit iter.
Hunc ego conscendens molli proclinor in herba.
     Lataque prospectu metior arva meo.
Nec lacrimae prohibent, illis quantumlibet uda
     {{Versus|110}}Longius assueto lumina nostra vident.
Inde ego quas longe venientes conspicor umbras,
     ''Tobiadem'' credo protinus esse meum.
Fallimur ah! quoties! quoties mendacia dixi,
     Exemploque nocens sum prope facta tuo!
{{Versus|115}}Vidimus hesterni sub primam vesperis horam
     Ire canem, Domini signa sequentis erant.
Ut vidi, ut solita coepi compellere voce,
     Laetaque complosae ligna dedere manus!
Constitit attonitus: falsam me denique sensi!
     {{Versus|120}}Qui tecum exierat&lt;ref&gt;Sic enim cap. 6. ''Profectus est Tobias, et canis secutus est eum'' et cap. 11. ''Tunc praecucurrit canis, qui simul fuerat in via: quasi nuntius adveniens blandimento suae caudae gaudebat.''&lt;/ref&gt;, non fuit ille canis.
Indignor, fallique pudet: jam jamque parabam.
     Quae solet iratus promere verba dolor.
En canis hoc timuit; vel ut hoc timuisse putarem,
     Obliqua fugit longius ille via,
{{Versus|125}}Sic ubi fera dies fusco decedit Olympo,
     Claraque lassatis sol juga demit equis:
Moesta domum repeto: suspiria crebra sequuntur,
     Quamque premo, lacrimis humet arena meis.
Utque domus tetigi primum moestissima limen,
     {{Versus|130}}Et strepitum inserti clave dedere fores.
Obvius accurrit genitor, gressuque labascens:
     ''Anna'' quid? (exclamat) quid precor ''Anna'' refers?
''Tobiades'' rediit? suspiria reddimus? illa
     Nempe negaturae pondera vocis habent.
{{Versus|135}}Nec mora, congemimus, lacrimaeque per ora cadentes
     Inque sinum, rigui fluminis instar eunt,
Et tu lentus abes; nec te promissa reducunt,
     Quique tuo forsan pectore friget amor?
Huc revoca gressus: precor o miserere tuorum,
     {{Versus|140}}Per lacrimas oro, per mea jura patrum.
Rumpe moras vel dede neci? par poena parenti est,
     Seu mors, seu longae, quas trahis usque, morae.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Mariamna Herodi.==
''Argumentum''
 
Herodes ''Ascalonita domo Idumaeus, cum per Mariamnae nuptias, quae ex Assamonaeis, et Machabaeis genus ducebat, Judaico sceptro inhiaret; idque initio aliquamdiu vafre dissimulasset, tandem gloriae et sanguinis appetens animus, virus, quod fovebat, nec sine crudelitatis facinore profudit. Nam primo Hyrcanum annis gravem, ac Pontificem summum apud Judaeos, nec non ''Mariamnae''avum ex Alexandra filia interfici jubet. Tum Aristobulum ''Mariamnae'' fratrem primam adhuc intra juventam: Hyrcani in Pontificatu successorem per insidias aquis suffocat. Exinde vero ''Mariamnam'' quoque conjugem, quasi veneficii accusatam carceri mancipat, morte postea, uti contigit, mulctandam. Cum igitur ''Mariamna'' id per satellitem intellexisset, ex carcere hanc ad ''Herodem'' Epistolam scribit, in qua ferociam ejus ac barbariem accusando, graviter conqueritur. Filiorum item Alexandri et Aristobuli, quos ex eo tulerat, et juniores relinquebat, infortunium deplorat: lugetque tam barbaro patre natos, a quo ipsimet quoque postea in judicium et capitis poenam accersendi forent. Ut ut sit affirmat, se quidem libenter, quando ita necesse esset (quamquam per summum nefas) mortem oppetere. Denique ''Herodi'' infelicem exitum a diras non tam imprecatur quam veluti vaticinando denunciat: quod utique evenit, turpi atque infelici morte defuncto, ''Josephus Salianus tom. 6.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Mariamna Herodi symbolum.jpg|450px]]
 
Cupido sive Hymenams, qui Nuptiarum Deus apud veteres habitus est, seposita ad latus taeda et arcu, lanium hic agit: simulque ''Herodem'' exhibet, ''Mariamnae'', quam sibi conjugio copulaverat, interfectorem. Quippe etiam interdum in amore dolus est; et ne fallaris.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Stringunt quoque serica fauces.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Perlegis? an feritas prohibet tua? perlege, sunt haec
     Ultima damnatae verba notata manu.
Infelix ''Mariamna'' tibi male nupta marito,
     Judice te moriens in tua facta queror.
{{Versus|5}}Nec queror; humana quod te prece posse moveri
     Forte putem; pectus tigridis intus habes.
Da veniam pietas animi vetus hospita; cogit
     Si modo succensens aspera verba dolor.
Proderis, ''Herodes'': tua te per facta revelas,
     {{Versus|10}}Semina sanguineae nil nisi mentis alis.
Non te terra tulit, qui sylvis horret Idume:
     Te rupes, saevae te genuere ferae.
Pene manus calamum excussit: quid inania, dixi,
     Et frustra duro scribimus ista viro?
{{Versus|15}}Sed cum perdiderim sceptrum, fratremque&lt;ref&gt;Aristobulum.&lt;/ref&gt; patremque&lt;ref&gt;Alexandrum, vel si mavis Hyrcanum Pontificem Mariamnae avum.&lt;/ref&gt;:
     Mox etiam vitam; perdere verba leve est.
Scribimus, atque utinam venis mucrone reclulis,
     Exiret jussus in mea scripta cruor!
Nimirum quam mitto, meo livere cruore
     {{Versus|20}}Debuit, et factis charta rubere tuis.
Da breve scribendi spatium, scelerate; rubebit
     Tinctus et a nuptae caede libellus erit.
Sed male quo rapior? quo me dolor ultimus urget;
     Tempestas animo non sedet aequa meo. 
{{Versus|25}}Illa dies nocuit, qua juncta foedera dextra
     Contraxi, in thalamos uxor itura tuos
Non aliter saevo accipitri sine felle columba.
     Non aliter rapto jungitur agna lupo,
Non ego peccavi: suasit connubia mater,
     {{Versus|30}}Et male succensas praetulit illa faces.
Quid? quod et Hyrcanus mitra gravis auctor, et annis
     Annuit; arbitrium neptis habebat avus. 
Tuque fefellisti, blandis sermonibus usus:
     Quem gereres, vultus non erat ille tuus.
{{Versus|35}}Scilicet occulti genialis imagine taedae,
     Prcensabas avida regia sceptra manu.
Quidquid id est (fateor) pudor est placuisse tyranno,
     Teque feram verbis detinuisse meis.
Vos quoque, vos mecum Solymae peccastis amicae.
     {{Versus|40}}Quae mihi porrecta membra locastis aqua
Cum gemmas digitis, cum tortile crinibus aurum,
     Festaque nubenti vota daretis herae:
Saepius illacrimans (memini) suspiria traxi:
     Nec mihi, nec patriae candidus Hymen erat.
{{Versus|45}}Quod petit, ''Herodes'', nil est nisi regia Judae,
     (Veraque sum vates) sceptra cruorque meus.
Nec differre diu placuit, quin sanguine fuso
     Pollueres foedi non tua sceptra manu
Prima secuturas intercadis hostia caedes
     {{Versus|50}}Hyrcane&lt;ref&gt;Hyrcanum Pontificem per calumniam necat Herodes; quasi scilicet fugam meditantem, et regnum, Malesi Arabis ope ambientem.&lt;/ref&gt;, et nudam sanguine tingis humum,
Inde, scelus; (justo desunt sua verba dolori!)
     Occidis et patriae, frater adempte&lt;ref&gt;Aristobulus Mariamnae frater anno aetatis 17. dum juveniltur sese balneo oblectat jussu Herodis, sed quasi per ludum, aquis suffocatur.&lt;/ref&gt;, meae.
Aestus erat; gelidae formoso gurgite lymphae
     Apta nataturo stagna locumque dabant,
{{Versus|55}}Hunc petis infelix, viridisque in margine ripae
     Ponis humi vestem: corpora flumen habet
Heu! male quo ferris? latet isto proditor amne,
     Et tenet occultas insidiator aquas.
Scilicet occumbis: liquidi sub imagine ludi;
     {{Versus|60}}Et crevit lacrimis alveus iste meis.
Quid referam, quoties thalamos suffoderis astu.
     Reddiderint viduas et tua jussa nurus&lt;ref&gt;Plurimos Nobilium e medio tollit.&lt;/ref&gt;?
Ah! quoties dixi: stricto praeluditur ense
     Si nescis, fatis, o ''Mariamna'', tuis.
{{Versus|65}}Cum ferit hinc sepem, circumque arbusta feturis
     Quod libi nunc timeat proxima myrtus, habet;
Forte aderant nati&lt;ref&gt;Alexander et Aristobulus Herodis ex Mariamna filii.&lt;/ref&gt;: feci et hi, dolor! hostia vivunt
     Casura in fraudes sanguinolenta tuas.
Quid facimus? moestae charissima pignora matri,
     {{Versus|70}}Materies lacrimis sola pianda meis.
Quid facimus? stabant strictis amplexibus ambo;
     Cum matri abreptos, longius ire jubes.
Perfide, et hac etiam saevis pietate? quid illis 
     Heu! sine matre pater? nil nisi tortor erit,
{{Versus|75}}Flent gemini: rapimur, genitrix charissima, clamant: 
     Senserunt duri perfida jussa patris.
Nec mora complexu, madidisque recepimus ulnis,
     Strinximus et tepido corpora bina sinu,
Ite boni, et memores matris, jussique paterni
     {{Versus|80}}Inferias animae justaque ferte meae.
Attamen, heu! vereor (Superi removete, quod intus
     Cor pavet, et dubio succutit ossa metu)
Ite boni, et si quid properantius ordine fati
      Vos etiam turbo patre furente petat.
{{Versus|85}}Matris ad exemplum generosae occumbite morti,
     Et vita et regno clarius istud erit
Flecteris, ''Herodes''? an, quo mox omnia vultu
     Excipis, et siccis perlegis ista genis?
Cur dubitem, arescunt oculi tibi, pumicis instar:
     {{Versus|90}}Et cor, quod silices saxaque vincat, habes,
Regius interea vultu moerente satelles
     Venit, et oppositae lumina fixit humi,
Protinus agnovi, quid moesta silentia ferrent;
     Occultus tunica ferreus ensis erat.
{{Versus|95}}His mea muneribus connubia regia donas?
     Sic tibi sum vilis, sic tibi visa nocens?
Qua merui culpa virus sparsisse putari,
     Felleaque infida pocla dedisse manu? 
Ipse tibi virus; te praeter, causa nocendi
     {{Versus|100}}Nulla; venenato cor tibi felle natat.
Ah utinam? dolor est, sic saevo occumbere letho.
     Et turpem titulum mortis habere meae.
Nec tamen ita moror: sic Judas&lt;ref&gt;Judas Machabaeus cum fratribus varia ab hostibus per dolum passus est.&lt;/ref&gt; praelia movit: 
     Et similis magnis area cessit avis.
{{Versus|105}}Aspice: sic Jonathas&lt;ref&gt;''Jonathas'' per speciem amicitiae exceptus, Ptolomaide a Tryphone interficitur.&lt;/ref&gt; occulto proditur hoste,
     Inque Tryphoniacas incidit ille manus. 
Notus et Abobides&lt;ref&gt;Ptolomaeus filius Abobi Simonis gener, cum Judaeae regnum affectaret, socerum cum filiis convivio exceptos interemit.&lt;/ref&gt; socerum fratresque necavit, 
     Sanguine constructas inficiente dapes.
Est ego nunc, ne forte parum Assamonia&lt;ref&gt;Utique ex Assamonaeis et Machabaeis oriunda.&lt;/ref&gt; credar,
     {{Versus|110}}In patrias clades ultima gentis eo,
Quidquid erit, moriar: sed, ut altae prodiga mentis
     Pectora, queis victor, quo fremat hostis, habet,
Insequar auctorem (sic me volet ire Tonantis
     Ultio) sanguineis umbra timenda comis.
{{Versus|115}}Percurres&lt;ref&gt;Herodes a Mariamnae conjugis morte in furorem actus est.&lt;/ref&gt; pavidos lymphata voce penates,
     Ut solet affuso currere Baccha Deo.
Clamabis modo tolle faces, modo vulnera tolle:
     Sum reus, oppressae conjugis ultor adest,
Attamen incassum; nil proficientia fundes
     {{Versus|120}}Verba, stat immota vindicis ira manu.
Jamque minuta parant&lt;ref&gt;Obiit enim foetenti ac pediculari morbo; suis omnibus gravis juxta atque exosus. &lt;/ref&gt;; ibi foedam examina mortem:
     Debetur vitae terminus ille tuae.
Forsan et in tumulo pereat ne fama sepulti,
     Aut hoc, aut simili carmine notus eris.
{{Versus|125}}''Hic jacet ''Herodes'': tumulum execrare Viator:''
     ''Despue, foetorem nil nisi terra tegit''
''Neu lethi mirere genus: qui funere multos''
     ''Mersit, et a multis jure necandus erat.''
 
&lt;/poem&gt;

===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Dorothea Theophilo.==
''Argumentum''
 
''Saeviente in Christianos Maximiano, ferunt Caesareae, Cappadociae oppido ''Dorotheam'' virginem extitisse prosapia nobili: quae, quid in hominem supra aeatem et sexum virtus posset, egregie ostendit; nam tum ab Apricio Praeside Diis sacrificare juberetur, eo usque processit, ut nec deliciis, nec suppliciis tentata, a fide recesserit. Et vero inter cruciatus dixisse affirmant, eapropter tormenta nihil se habere:  quod iis videlicet, aditus sibi in coelestes hortos at vireta patesceret, ubi pomis at rosis deliciaretur. Cum autem id temporis, utique Februario mense, aspero gelu solum rigeret, plures id joculari risu excepere: quos inter ''Theophilus'' juvenis Causidicus dixisse fertur: Transmitteret ad se, quas jactabat hortorum delicias ac fruges, si veras. Adpromisit ''Dorothea''. Quare jam capitis damnata, cum ad supplicii locum raptaretur: Angelus Ephebi in habitu cultuque recentes ei rosas ac poma obtulit. Illum ergo ''Dorothea'' cum hac Epistola ad ''Theophilum'' mittit: adhortans, uti ex munere reddito, fidem ipse quoque capesseret: quod et fecit, adeoque constanter, ut et mortem pro eo (''Dorotheae'' exemplum secutus) eodemque die, quo ipsa capite plexa est, generose ac fortiter obiverit.'' Surius Tom. I. Martyrol. Rom. 6. Febr.''
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Maria symbolum.jpg|450px]]
 
''Theophilus'' ad oblatam rosam sine mora in ''Dorotheae'' fidem concedit, ex Fuco mutatus quasi in Apem; quam scripsit Plinius ''lib.'' 21. ''cap.'' 11. rosis maxime allici et delectari. 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
::::'' — — — Tantus utrinque''
''Urget mellis amor.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae nova ''Theiophilo'' transmittit charta salutem,
    ''Dorotheae'' casti pignus amoris habet,
Perlege quodcunque est, et aperto tange canistro
    Elysias inter mitia poma rosas.
{{Versus|5}}Neve reformides hybernae tempora brumae;
    Neu dicas magicae, quod damus, artis opus.
Pone metum; tortis hic nulla venefica rhombis:
    Saevaque; Thessalico&lt;ref&gt; Thessali Graeciae populi, incantationibus at veneficiis olim famosi.&lt;/ref&gt; carmine fallit anus.
Esto, aer gelidis Aquilonis inhorreat alis,
    {{Versus|10}}Duratamque alta sub nive claudat humum.
Hoc terrae vitium est: facies nitet altera caelo
    Nec nive, nec duro laeditur illa gelu.
Illic purpurei circum pascuntur Amores,
    Vernaque pacatis otia rebus agunt.
{{Versus|15}}Illic perpetuo vestitur gramine campus,
    Nec riget excussi spina relicta rosa,
Credere si dubitas, quae mittimus inspice poma,
    Quaeque tibi Angelica dona feruntur ope.
Nam quid ego sileam? capitis damnata trahebar,
    {{Versus|20}}Inque meis oculis lictor et ensis erant.
Cum subito cuneos inter, turbamque frementem
    Aliger aspectus constirit ante meos.
Candida vestis erat, picto circumdata lymbo,
    Arte velut Phrygia&lt;ref&gt;Phryges minoris Asiae populi, pingendi acu olim peritissimi: unde et similium vestium artifices Phrygiones appellati.&lt;/ref&gt; sutilis ornat acus.
{{Versus|25}}Aurea subductam mordebat fibula pallam,
     Qualis ad excursus pingitur ales Amor,
Lactea frons illi, compti sine lege capilli,
     Transierat pomi fusus in ora rubor.
Et prior ille mihi dubitanti scribere, dixit,
     {{Versus|30}}Scribe: dabit victas id tua jura manus.
Novimus hunc; plus est quam nomine&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum.&lt;/ref&gt; notus amator.
     Mollia pacatae femina mentis alit,
Utque iit hoc verum (quantum reminiscor) habebas
     Jam tunc ora sacro nomine digna tegi.
{{Versus|35}}Da veniam, primae si scribimus acta juventae:
     Forsan et hic aliquid, quod juvat, esse potest.
Vix mihi bissenas messes numeraverat annus,
     Cum prima incipiens corda momordit Amor.
Nec malus ille fuit: caelesti scilicet arcu
     {{Versus|40}}Quae mihi distrinxit tela, salutis erant.
Ex hinc foeminei coeperunt taedia cultus:
     Taedia singultu saepe notata meo.
Nil mihi cum speculo, cultu formosa videri,
     Ista inter multas ultima cura fuit.
{{Versus|45}}Clausa domo, laterique latus conjuncta parentis,
     Davidicam&lt;ref&gt; S. Hieronymus Psalmos Davidicos valde Virginibus commendabat: hinc ad Laetam de institutione filiae, ''Turpia'' inquit, ''verba non intelligat, Cantica mundi ignoret: adhuc tenera lingua Psalmis dulcibus imbuatur.''&lt;/ref&gt; didici sollicitare chelym.
O quoties medios rupi singultibus hymnos:
     Verbaque per lacrymas haec sonuere meas!
Urimur, o Jesu! carpunt praecordia flammae
     {{Versus|50}}Inque tuos thalamos me sacer ardor agit.
Quando erit, ut niveis Hymen cireumstrepat alis,
     Meque tibi casto foedere jungat Amor?
Audierat mater: feliciter ureris, inquit,
     Filia; sed monitis cautior esto meis.
{{Versus|55}}Tuta late; juvenesque procul vitare, memento:
     Et cave ''Theiophili'' nomine quisquis erit.
Ut formae illicium, speciosaque nomina gestet;
     Adversum Christo subdolus urget iter:
Credis et hoc nobis? optavi supplice voto,
     {{Versus|60}}Ut tuus ex vero nominis esset honor.
Falleris, adjeci; quem nobis rere timendum,
     Adde morae modicum, mater, amandus erit.
Nomina&lt;ref&gt; Theophilus, id est, amans Deum, uti supra annotavi; Dorothea vero, id est, donum Dei.&lt;/ref&gt; junguntur, quondam jungemur et ipsi.
     Sic meus hinc nobis omnia captat Amor.
{{Versus|65}}Ludor: an adversis incumbis navita remis?
     Inque necaturas praecipitaris aquas?
Quo ruis infelix? quo te malus abripit aestus!
     Siste ratem, vento non volat illa suo,
Verbosas lites, clamosa negotia tractas,
     {{Versus|70}}Censerique ista primus in arte cupis.
Quid tibi cum caulis, causa si deficis una,
     Quae rigido sursum discutienda foro est:
Mitte malas lites suntne ista negotia tanti,
     Ut, dum alios servas, ipse perire velis?
{{Versus|75}}Inspice: sanguinea pendentis ab arbore Christi
     Quae nova concipias jura, volumen habet.
Nec tibi turpe puta, Christum coluisse: cruento
     Quantumvis trunco vile pependit onus.
Turpe Jovem coluisse fuit: cui turpiter usto
     {{Versus|80}}Cum Veneris placuit crimen, adulter erat.
Scilicet in stuprum simulato arsisse juvenco
     Dicitur, et nivea factus adulter ave&lt;ref&gt;Poetae fabulantur, Iovem in taurum transformatum Europam Phoenicum Regis filiam, et in cygnum Ledam Laconii Regis uxorem corrupisse.&lt;/ref&gt;.
Vincimus? an monitis necdum tractabile pectus.
     Duraque quod filicum robora vincat, habes?
{{Versus|85}}Christe, tuo tinctas rupisti sanguine cautes:
     Unum non poteris perdomuisse virum:
''Theiophite'' ah! quid ages? quae mittimus, inspice poma,
     Ingrati maculi pectoris illa rubent,
Caetera quid referam? jurantia scribere verba
     {{Versus|90}}Pene animus malo, quo caperere, fuit.
Sic quondam inscripto Cydippe&lt;ref&gt; Cydippe Virgo astu Acontii, se illi in uxorem pacifici visa est perlecto carmine, quod pulcherrimo pomo Acontius inscripserat: hi autem duo versus inscripti traduntur:
::''Juro tibi sane per mystica sacra Dianae,''
::''Me tibi venturam comitem, sponsamque futuram.''&lt;/ref&gt; prodita pomo,
     Venit in Idalias praeda cupita plagas.
Haec ego vel cultro, liquido vel desuper auro
     Scripsissem faustas inter habenda notas.
{{Versus|95}}Dorothea, ''hoc juro: vanas Jovis execror aras''
     ''Quodque colis Numen, hoc mihi Numen erit. ''
Jura licet contra moveas: laudata redirem
      Te conservato si rea fraudis agat.
Scilicet est aliquid, meditatis fraudibus uti;
     {{Versus|100}}Si, quem tu fallas, perdere nolle fuit.
Interea dum scribo,fremit mugitibus aer;
     Excussa est gremio littera pene meo,
Quid facis, o Borea? violentos comprime flatus,
     Si nescis, una plus mihi parte noces. 
{{Versus|105}}Justa peto? motam retinet moderantius auram
     Annuit et votis mitior ille meis.
Quin etiam obducto scribentem velat amictus
     Aliger, et coeptum perfice, dixit opus
Nil tibi sic venti, quamvis per nubila currant,
     {{Versus|110}}Officient, pluvia nec gravis imber aqua,
''Theiophile'', ah! quid agis? nullum sit in omine pondus:
     Frangor, et articulo dextra tremente labat.
Nimirum quoties mihi nomen Apritius exit;
     Terreor, et tacitus succutit olla pavor.
{{Versus|115}}Nempe tibi si fingis aprum, truculentior illo est:
     Fulmineo quamvis dente timendus aper.
Hic gladios, hic tela rotat, tonat igneus ore:
     Hic, quo te possis, perdere, fulmen habet.
At cur haec paveas? cur lethi territus umbra
     {{Versus|120}}Castra fugis, primo vix bene tacta pede?
Femina si potui ferrum superare tyranni,
     Tu vir ad exiguas commoveare minas?
Pone metum: nostris mersus cervicibus ensis,
     Idem acie posita jam tibi mollis erit,
{{Versus|125}}Forsiran et victrix adero cervice cruenta;
     Ocurramque oculis umbra benigna tuis.
''Theiophile'', ecquid adhuc dubitas succedere? dicam:
     Purpureis halat semita tota rosis.
Quacumque ingredior, rident caelestia Tempe,
     {{Versus|130}}Laetaque perpetuo gramine floret humus.
Da mihi te socium; dextram committe sorori
     Frater, et aeterni foederis adde fidem
Hic ubi constiteris; non sunt mendacia, dices:
     Ille locus fuerat sanguine dignus emi.
{{Versus|135}}Scribere plura cupit, quo nunc tibi scribimus, ardor:
     Sed brevis, heu! fati praepedit hora mei.
Dextra tenet calamum, sed nudo lictor in ense
     Imperat abrumpi, quod modo tractat opus,
Imperat et collo sparsos deducere crines;
     {{Versus|140}}Ne sistant gladii percutientis iter.
Nuda humeros, genibusque minor, nova victima caeli,
     Libratam expedio mox ferienda manum,
Haec est ''Dorotheae'' tibi nunc scribentis imago:
     Caetera qui scribat, ferreus ensis erit,
{{Versus|145}}Atque utinam mortis nostrae spectator adesses,
     Inque tuis oculis exigeretur opus!
Ut pius es, placidamque foves sub pectore mentem,
     Spectares madidis funera nostra genis.
Et (puto) suspirans ipso mucronis in ictu;
     {{Versus|150}}Quae cadit, (adjiceres) vivere digna fuit.
Vivere digna quidem, sed dignior ense recidi,
     Sicque Deo fusos evoluisse suos. 
Quod precor, hoc summum est, det ut oblita caede papyrus,
     Haec tibi sanguineis verba legenda notis.
{{Versus|155}}''Lacte&lt;ref&gt; Lacteus orbis sive circulus, quem Graeci γαλαξίαν vocant, a lactis candore, sive stellis albicantibus. De quo Ovid. I. Metam. 
::''Est via sublimis coelo manifesta sereno,'' 
::''Lactea nomen habet, candore notabilis ipso.''&lt;/ref&gt; olim caeli modo limina sanguine rorant;''
     ''Quo noster praeiit calle sequendus Amor.''
Dorothea ''hac ivit et hac penetravit eadem''
     Theiophilus: ''dux haec funeris, ille comes.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;


==Epistola VI. &lt;br&gt;Elapis Iacobo.==
''Argumentum''
 
''Habet amor laesus, maxime cum virtutis via ad Deum nititur, etiam in femina suos et gravissimos aculeos. Documentum hac Epistola traditur. Quippe Isdegerde Persarum Dynasta, Idolorum cultum qua blanditiis qua minationibus ac tormentis urgente ferunt: Nobilibus quempiam, cui ''Jacobo'' nomen, eo vecordia processisse, ut fidem, quam Christo et conjugi juraverat, regiae amicitiae posthabuerit. Quod statim atque uxor ejus, ampli animi foemina intellexit: vi doloris et facinoris atrocitate saucia, una cum socru hanc Epistolam scribere aggressa est. Atque in hac primo levitatis ac perfidiae maritum coarguit: divortiumque intenta, nisi facti poenitentia ad saniorem mentem redeat. In eum finem rationes proponit, quas amor conjugalis, praesertim laesus suggerit. Neque profecti incassum. Siquidem haec Epistola ita ''Jacobi'' mentem perculit, ut sine mora Rege adito, facinus retractaverit: etiam martyrium pro fide passus. Nam saeviente tyranno, quod se illusum cerneret, membratim caeditur, unde et ''Intercisus'' dictus est. Historia uxoris nomen subticet: sed quia ambo ex Elape civitate Persidis oriundi erant: hanc ''Elapim'', illum vero ''Elapidem'' versu appellare placuit. ''Niceph. lib. 14. Hist. Surius Tom. 7. Martyrol. Rom. 27. Novembris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Elapis Iacobo symbolum.jpg|450px]]
 
Veteribus fax accensa, conjugii, extincta vero seu inversa, repudii signum erat; per hoc patet ''Elapidis'' animas in maritum, quem Deo sibique pariter perfidum rejicit, sed felici eventu.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Inversa premit, conversa resuscitat ignem.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Scribimus ''Elapidae'' nuper dominoque viroque!
     Nunc tibi quo scribam nomen utrumque perit.
Ne dominum appellem, servum te regia fecit.
     Admissumque virum, quem fleat, uxor habet.
{{Versus|5}}Ah! utinam primum cum coepi scire quis esses,
     Admisique tuas nupta futura preces!
Mors mihi pro thalamo funebria ligna dedisset,
     Pro cythara, moesta carmina ducta tuba.
Quae fuit alba mihi nascenti, debuit hora
     {{Versus|10}}Ah! potius letho nigra fuisse meo:
Ecquid enim tecum senos mihi profuit annos
     Vivere, si laesus crimine cessat amor?
Dum tibi tradebar (memini) nova nupta marito;
     Fulgeretque sua lampade noster Hymen. 
{{Versus|15}}Fulgeat: o utinam! dixi; quoque ardet ab igne
     Non extinguendas nutriat ille faces.
Tu quoque dicebas inter jurantia verba
     Cumque foret dextrae dextra juncta meae,
''Elapis'', hoc voveo, nostrum dum vivet uterque,
     {{Versus|20}}Ipse tuus semper, tu mea semper eris.
Vivimus, ''Elapide''; nec sum tua: nec meus esse
     Ipse reus sceleris, perfidiaeque potes.
Mentior? an falsum, spreta quod Numinis ara
     Diceris Arsacidis&lt;ref&gt;Arsacidae Persae olim dicti ab Arsace Rege.&lt;/ref&gt; thura dedisse Diis?
{{Versus|25}}Dicat in hoc utinam mendax, et crimine falsa
     Et nimium praeceps insimulasse virum!
Sed non sum mendax; calami neque criminis nostri,
     Sed tua sunt lacrimis crimina flenda meis.
Venit, Achaemenia&lt;ref&gt;Itemque Achaemenii ab Achaemene primo eorum Rege.&lt;/ref&gt; tibi qui comes iverat aula,
     {{Versus|30}}Murcius, et tactum vix bene limen erat,
''Elapides'', dixi, quid agit meus? ille pudore
     Constitit, effusis ora rigatus aquis.
Indolui pavitans, quamvis incerta quid esset:
     Sed quod tunc dolui, quodque verebar, erat.
{{Versus|35}}Namque ubi detersis oculorum fletibus ora
     Solvit probrosos rettulit ille sonos.
Rettulit, ut plena populis libantibus aula
     Arsere invitis impia thura focis.
Alta nigrescebant nebuloso compita fumo:
     {{Versus|40}}Non thuris, fumus criminis ille fuit.
Singula dum narrat, gemitusque in verba profundit:
     Eliciunt gemitus singula verba meos.
Urgemus tamen effati: lacrimosa quid urges:
     Subdidit: o forti nubere digna viro!
{{Versus|45}}Protinus exilui; et subito (sensisse putares)
     Annulus a digitis excidit ipse meis.
Scilicet exosus fictae perjuria linguae,
     Proditor exemplo noluit esse tuo. 
Heu! ubi pacta fides? exclamo: ubi praestita Christo
     {{Versus|50}}Vota, sub arsuros vota ferenda rogos?
Quo ruis, ''Elapide''? lacrimis tingentibus ora.
     Caetera me dicunt non potuisse loqui.
Quin etiam exanguem, tenebrisque repente subortis
     Succiduo ad terram procubuisse genu.
{{Versus|55}}Accurrunt famulae, gelidique aspergimur unda?
     Semianimem socrus sustinet ipsa nurum.
Et mihi vive nurus, nurus o charissima, dixit;
     Jam (puto) perfidiae corrigit acta suae,
Mortua (crede mihi) tamen ista voce revixi,
     {{Versus|60}}Redditaque est oculis lux, velut ante, meis.
Quid tamen hoc prodest, oculis si laedor apertis,
     Et vel sic telum, quo feriamur, habent?
Parvus ''Jacobides'', formosus imagine patris,
     Haerebat gremio sarcina moesta meo.
{{Versus|65}}Inde per amplexus nostras effusus in ulnas;
     Quae tibi nunc, mater, funera flentur? ait,
An pater occubuit? licuisset dicere recte!
     Proque sacro occubuit Numine; quanta forem!
Ast alia in luctum causa deducimur: illa 
     {{Versus|70}}Qua vivis, moesti funeris instar habet.
Interea cupido tua facta ediscere nato,
     Reddidimus tristi talia verba sono.
Mollis, ''Jacobide'', pater est tibi: jussa parentis
     Corrige: sic illi degener esse velis!
{{Versus|75}}Quid fles? blande puer, meliori digne parente!
     Sunt tibi praestantes, quos imiteris, avi.
Corpore parvus adhuc, sed sanguine crescis eodem.
     Errorem patris diluat iste cruor.
Audiit, et nivei posito velamine colli,
      {{Versus|80}}Chara parens non me vox tua terret, ait.
Ibimus, o mater: jugulum praebebimus ensi,
     Qui bene per patris pectus iturus erat.
Est mihi, qui fosso currat de pedlore sanguis,
     Et bene non tinctam qui bene tingit humum,
{{Versus|85}}Quid mihi tunc animi fuerit, cognoscere certe,
     Ni modo defleris tu pater esse, potes.
Brachia miscuimus, blandeque per oscula nexi,
     Confudi lacrimas illius, ille meas: 
Quin age, chare puer, primis quoque fortior annis, 
     {{Versus|90}}Quae pater extimuit vulnera, disce pati.
Atque utinam mater jungat tibi! quoque maritus
     Non cecidit ferro, nupta puerque cadant.
Plura quid hic referam? vellem cognoscere posses
     Quas modo sit nostrae forma, tenorque domus.
{{Versus|95}}Flent famulae, moesta feriunt sibi pectora dextra,
     Inque domo lacrimas angulus omnis habet.
Heu mihi! quam largus scribenti decidit imber?
     Illo, quem spectas imbre, litura venit.
Quid facitis lacrimae? crimen delete mariti:
     {{Versus|100}}Quid mea non jussis charta madescit aquis:
Scribere cessabam: cum nobis proxima socrus
     Accumulat socia tristia verba nota?
Scribere, quid hic cessas, nurus o lacrimabilis? inquit:
     Scribe, ferat questus haec quoque charta meos.
{{Versus|105}}Nate, dolor matris, malefausti praeda timoris,
     Quo tuus in ventos tam cito fugit amor?
Haeccine sunt nostra solatia danda senectae;
     Haeccine sunt curis praemia danda meis,
Parvus eras (memini) cum ficti fulmine belli.
     {{Versus|110}}Martyrio nobis erudiendus eras.
O! quoties nudos tibi cum monstravimus enses,
     Risisti armatas militis ense manus.
Ipsa ego te vidi, quo fortia fata subires,
     Ante aram curvo vota tulisse genu.
{{Versus|115}}Qua bene coepisti, cur nunc male cedis arena?
     Cur tam dissimiles hic vir, et ille puer?
Si fuit errandum, si sic: nobisque futura
     Non fuerant culpa fata priora tua.
Ah! melius tibi prima dies, tibi summa fuisset:
     {{Versus|120}}Nate, fuit cunis aptior urna tuis.
Scilicet innocuis artus, sine crimine membra,
     Et luctus fontem clauderet illa mei.
Sic queritur mater, justoque armata dolore
     Sollicitat questus in tua facta meos.
{{Versus|125}}Mobilis ''Elapide'', quo te tuus abstulit error? 
     Verbaque promissis inferiora tuis?
Qui meus hinc, cur non etiam meus inde redisti:
     Nuptaque sum reducis, sicut euntis eram?
Tene feram pariterque reum, pariterque maritum?
     {{Versus|130}}Dicar ut infidi conjugis uxor ego? 
Devorer ante, precor, subito telluris hiatu,
     Ante vel excussi fulminis igne cadam.
At melius! dextrum mihi cor salit? altera saepe
     Quod perdit, revehit altera saepe dies.
{{Versus|135}}Quod Petrus admisit crimen, quas Magdala noxas,
     Ille suis lacrimis lavit, et illa suis.
Nec tu primus eris, qui viso expalluit ense,
     Quem post visceribus condidit ipse suis.
Auguror, hoc facies: isto mihi littera voto
     {{Versus|140}}Promicat in laudes ambitiosa tuas.
Neu tibi servato titulos, praetiosaque fingas
     Nomina. ''Truncato''&lt;ref&gt;Fit allusio ad ''Intercisi'' nomen, quod illi a martyrio, uti supra in argumento memoravi, inditum est.&lt;/ref&gt; gloria major erit.
Sic nobis geminas crescent praeconia famae:
     ''Elapis Elapidae'' Martyris uxor ero.
{{Versus|145}}At cupiam potius vibrato occurrere ferro,
     In tua cum saevus pectora lictor aget.
Et mihi (si nescis) bullit sub pectore sanguis
     Et prope jam bellis invidet ille tuis.
Ipsa ego, quando tuo stillantia tela cruore
     {{Versus|150}}Videro, clamabo: non satis illa rubent.
Huc in nos veniant, et nuptae tangere donent
     Corpora ''Truncati'' sanguinolenta viri.
Tunc erit, ut dicunt morientia conjugis ora,
     Verus Hymen nobis ultimus iste dies,
{{Versus|155}}Fallor? an ambobus pulchro certamine fundis
     Augebit caesus funera bina puer?
Augeas ah utinam! nobisque haec funera portet
     Candidus admisso Lucifer ortus equo!
Si tamen is patri vivat, matrique superstes;
     {{Versus|160}}Qui socio tumulo corpora condat, erit.
Ille memor causae; pro qua defungimur ambo;
     Inscribet titulo nostra sepulcra brevi.
''Hoc jacet ''Elapides ''tumulo, jacet ''Elapis'': ambos''
     ''Edidit unus amor, condidit unus amor.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Ursula Cordulae.==
''Argumentum''
 
Ursula ''Dionoci Cornubiae regis apud Britannos filia, cum instructa classe ad Armoricos, Galliae populos,, qua oceano Occidentali alluitur, navigaret: secumque undecim millia Virginum duceret, contractis ibidem nuptiis, populum plusquam virorum facitura; alio derepente, seu maris aestu, seu potius Dei providentia, navigationis cursum et consilia divertit. Quippe naves vi tempestatis ejectae ad littus, qua Germanico mari Rhenus fluvius se affundit: cum in Molgam Pictorum, et Caunum Hunnorum piratas ad duces incidissent; gravis subito dimicatio coorta est: illis impure et hostiliter , his vero fortiter pro pudicitia, et fide certantibus. Quo factum, uti ad ferrum usque (dum utrinque pertinacia bellum geritwur) imo et ad internecionem res processerit. Cum autem has inter Virgines Cordula reliquis meticulosior sese pugnae et martyrio subduxissst; idque ''Ursula'' jam caelo cum Sodalibus recepta comperisset: hac Epistola illam ad constantiam hortatur. Quocirca adductis in medium palmis, quas reportarunt, hortatur, ut quam primum hostibus generose se prodat, neque oblatam arreptamque victoriae laurum, sibi aut eripi, aut in manibus effringi patiatur. Quod, utique die insequenti, ut optaverat ''Ursula'' evenisse scribit'' Baronius Tom. 4. Annal. Martyrol. Rom. 21. Octobris.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Ursula Cordulae symbolum.jpg|450px]]
 
Ovem viridi ostenso ramusculo allici trahique solitam scribit D. ''August. Tract.'', 26. ''in Joan. '' CORDULAM inspice, et haec virentibus Sociarum palmis attrahitur, ut impavida se morti offerat. Quam vere utrimque:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Suaviter et fortiter''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Ursula mittit ovans de tot modo millibus uni:
     Caetera felici funere turba jacet,
Fallimur, ah! summa caeli micat aurea turri:
     Cui modo desertae scribimus, illa jacet. 
{{Versus|5}}Perlege, quid dubitas? caelestes inspice laurus,
     Quodque auro scriptum nunc tibi venit opus.
Nempe niger, castam calamo tingente papyrum
     Quo premitis, caelo non fluit iste liquor.
Omnia luminibus, vel puro scribimus auro,
     {{Versus|10}}Quae tabo fusus scripserat ante cruor.
''Cordula'', quo raperis? juvat hic edicere casus,
     Castaque Virginea praelia gesta manu.
Soluerat a portu ventis elata secundis
     Foeminea Armorico classis itura mari,
{{Versus|15}}Jamque ferebatur remis, velisque per aequor
     Perque fatigatas fortior ibat aquas.
Aeole, conclamo: fugientes siste carinas:
     Quem cupiunt naturae, non ego, ventus agit,
Ventus agit nautis aptus, non aptus amanti
     {{Versus|20}}Candida servandae signa pudicitia?
Vana peto, precibusque meis obmurmurat Auster.
     Et nimium placida prosperitate nocet.
Fors aderat Divae effigies quod puppe ferebar,
     Ut facilis dubio duxque comesque mari.
{{Versus|25}}Saepius hanc supplex, quo nos averteret aestus,
     Sum prece, accensis devenerata focis.
Odimus ah! thalamos; ''Virgo'', da funera, dixi;
     Funeribus jungi noster anhelat amor.
Irruat in classem Boreas, notusque procellis
     {{Versus|30}}Africus, et mediis cymba dehiscat aquis.
Dulce erit, effracta pelago sub sidere puppe,
     Obruat impuras quo Cytheraea faces. 
Audiit, et subito discussam turbine classem
     Littore ab Armorico ventus et unda tulit.
{{Versus|35}}Pro thalamo in gladios et funera mittimur omnes,
     Qua prope Rhenanas&lt;ref&gt;Rhenus fluvius Coloniam Agrippinam alluens, indeque circa Batavorum fines in tria cornua divisus, totidem ostiis in Germanicum Oceanum influit.&lt;/ref&gt; dividit aequor aquas.
Hunnorum&lt;ref name=&quot;hun&quot;&gt;Hunni et Picti piratae, qui Virgines in fide et pudicitia stabiles contrucidarunt: ad hos sit allusio in versu.&lt;/ref&gt; hic acies, Pictorumque&lt;ref name=&quot;hun&quot; /&gt; emicat ensis, 
     Et plusquam pictos exhibet ille metus. 
Bella movent; missis resonat clamoribus aether:
     {{Versus|40}}Praedaque carnivoris cedit ovile lupis. 
Prima ego, quid frustra saevis, o barbare, dixi:
     In nos non blandus, ferreus esse potes.
Haec ubi: vibratis densantur funera telis
     Et nova littoream victima plangit humum.
{{Versus|45}}Pars ferrum media capulo tenus excipit ulna.
     Pars minor abscisso vertice caesa cadit.
Est, cui districto patuerunt pectora telo:
     Est, cui virgineum transiit hasta latus. 
Erubuit Rhenus tumidusque a sanguine nostro
     {{Versus|50}}Currere purpureis in mare coepit aquis,
Forsitan hoc aliquis, dum captat arundine pisces.
     Vidit et incoeptum dextra relinquit opus.
Hoc igitur terris: agitur res altera caelo?
     Illic, quae meruit praemia, quaeque refert.
{{Versus|55}}Palladia&lt;ref name=&quot;pall&quot;&gt;Nomina quarundam Virginum, quae cum Ursula martyrium subiere.&lt;/ref&gt; accepto micat ille pulchrior ostro;
     Hic Saulae&lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; graditur juncta Britulla     &lt;ref name=&quot;pall&quot; /&gt; comes;
Vidimus et lauros, sacro quas Marte relatas,
     Verenae&lt;ref&gt;Verena cum Essario juvene consanguineo navigaverat; quem et ipsa in caede pavidum verbo exemploque animavit, impulitque ad mortem fortiter obeundam. ''Lib. 4. Revel. S. Elisabethae Virg. c. 2.''&lt;/ref&gt; divus suppeditabat Amor.
Quid reliquas memorem, nivei quas codice libri
     {{Versus|60}}Spectavi rutilis emicuisse notis?
Cum tamen evolvo, spatium sine nomine vidi?
     Nimirum summae funeris una deest
Fert male castus Amor jacturam mortis in una;
     Et queritur factum sanguinis esse parum.
{{Versus|65}}''Cordula'', quid dubitas? metus hic tib saevior hoste est:
     Heu! ubi, quam dederas in mea jura fides?
Flesti discedens: flentemque animasse recordor;
     Cum mihi coepisti sic prior ore loqui.
''Ursula'', quo rapimur? thalami quid quaerimus ignem? 
     {{Versus|70}}Ignis hic aequorea plus mihi friget aqua.
Quam modo pro thalamo vellem succederet ensis!
     Virgineas caperent casta sepulcra comas.
Hoc dixisse fuit: primo tamen agmine cedis: 
     Solaque detractas fortia bella pati. 
{{Versus|75}}Ima puppe lates, quo te timor egit inertem:
     I nunc, et cupidae nomen amantis habe.
Credor in hoc etiam? dum nos proscindret hostis.
     Huc illic media nave cucurrit Amor. 
''Cordula'', quid latitas? cur sic bellum effugis inquit:
     {{Versus|80}}Jam Sociae palmam quam modo perdis, habent.
Saevierant hostes, defunctaque corpora bello
     Tingebat fusus semisepulta cruor.
Candidus emicuit rubris exercitus alis,
     Et tenues vitae; caetera nubis erant.
{{Versus|85}}Ducimur extemplo magni sub tecta Tonantis.
     Et ''Virgo'' castas excipit ipsa nurus.
Ardua luminibus clarescunt atria, et auro
     Cuilibet accincto lampades igne micant.
Vulgus Hymen Hymenaee canit; pars, Io triumphe:
     {{Versus|90}}Pars liquidum accenso thure vaporat iter,
Quaeque prius rigido tractarunt praelia ferro,
     Exornat fortes aurea palma manus,
Nec deerunt terris sua gaudia: nempe supersunt 
     Mittenda in varias ossa verenda plagas
{{Versus|95}}Credis et hoc? maduit nostro quae sanguine tellus,
     Alterius&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''(omissa est nota?)''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt; nunquam funeris hospes erit.
Ergo age, rumpe moras, vanumque expelle timorem.
     Ad sua te revocat praelia castus Amor.
Quin et venturi felix certaminis augur.
     {{Versus|100}}Dimidia pinxit nomina scripta nota.
Cor pinxit: reliqui fac nominis ordo sequatur:
     Fulgeat aurato ''Cordula'' tota libro.
Sic erit: impatiens Amor aureus emicat astris,
     Qua tinxit liquidas barbarus hostis aquas.
{{Versus|105}}Quid? quod et ille tibi chartam, laurumque virentem
     Deferet, ut palmae nuntia certa tuae.
Nec mora, consistens tepefactae sanguine ripae
     Concinet Elysia fortia &lt;small&gt;''(vocabulum deest?)''&lt;/small&gt; tuba. 
Cordula ''Virgineae plusquam millesima turbae''
     {{Versus|110}}''Pars decies, domito laeta pavore redit, ''
''Plaudite hic reduci, geminavit ''Cordula'' festum: ''
     ''Paverat illa minus, fecerat illa minus.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 

''Finis Libri primi. ''

=Liber II.=
==Epistola I. &lt;br&gt;Aglaë Bonifacio.==
''Argumentum''
 
Aglaë ''Romanas inter nurus formae elegantia ac divitiis praepollens, cum primam juventam ''Bonifacii''  (quem ut oeconomum domi alebat) amoribus atque illecebris implicuisset: vita in melius mutata, conquirendis diligentissime Martyrum reliquiis operam suam, et opes locare coepit. Igitur ''Bonifacium'', tradita illi ingenti vi pecuniae in Ciliciam misit: regio haec est minoris Asiae, ubi Simplicianus Praefectus quotidiana in Christianos ferocia exasperabat. Verum cum diutius illic, quam abiens promiserat, haereret: hanc ad eum Epistolam scribit, in qua conqueritur de nimia tarditate. Cum autem inter scribendum edocta fuisset ab Angelo, ''Bonifacium'' fidei Christianae accusatum attineri in carcere, eundem ad constantiam et martyrium hortatur. Inter alia vero illud maxime rogat, uti corpus suum Romam deferri curet per suos: quod ipsum quoque comitibus.ac famulis, qui cum eo discesserant, sedulo commendat. Nec spes ea, et votum frustra fuit. Quippe ''Aglae'' et ''Bonifacii'' corpus recepit, et eidem templum ac sepulcrum, prout ante voverat, magnificentissimum condidit: delecta sibi ad ejusdem Martyris corpus sepultura.'' Surius Tom. 3. Martyrologium Rom. 14. Maji.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Aglae Bonifacio symbolum.jpg|450px]]
 
Excifam trunco arborem abs radice nouo virgulto pullulare vides? Et vides Martyrem in funere validum, ipsa videlicet injuria lucro, et gloriae cedente. Quocirca recte illi attribuas, quod arbori Lyricus vates Lib. 4. Ode 4.
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ab ipso''
''Ducit opes, animumque ferro.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Gratulor, incolumi Cilicas adiisse carina:
     Plus aequo reditum sustinuisse, queror.
Scilicet hunc primo signarat Cynthia cornu, 
     Et prope jam plenis tota refulsit equis.
{{Versus|5}}Quidquid id est, paterer; si, pro quo mitteris isthuc.
     Quis mea, nescires, pectora torquet amor.
Ah! nimium mora longa mihi, quae gaudia differt.
     Et figenda sacris oscula Martyribus!
Accidit dubius nostris moeroribus angor,
     {{Versus|10}}Quae possit tantae causa subesse morae.
Quid statuam ignoro: vetuit fortasse quod opto
     Miles? an istius nil ibi mercis erat,
Non semper leporem capias, venatibus apta
     Quamquam adigas celeres per juga summa canes,
{{Versus|15}}Saepeque nec piscem; quamvis humentia lina,
     Et tibi piscosis pendeat hamus aquis.
Fallimur, o! Tarso&lt;ref&gt;Tarsus urbs Ciliciae caput, ubi Bonifacius a Simpliciano praefecto primum captus, tum deinde martyrio affectus est.&lt;/ref&gt; quam primum es redditus urbi, 
     Ille locus tabo sanguinolentus erat.
Interdum timeo, quamvis exosus utrique,
     {{Versus|20}}Ne te foeminea compede nectat amor.
Ah! peream potius, quam me haec injuria laedat
     Dicar et infido foemina lusa viro,
Quid? damnata prius rursum te praelia vincant?
     Et quod jurasti, ventus et aura feret?
{{Versus|25}}Tune peregrinae dum fors blandiris amicae,
     Dissipet illa meas, quae male dantur, opes?
Dona ego transmittam; donis peregrina fruetur?
     Vilior et turpi pellice Martyr erit?
Quid facis? heu! castae frustra operare sorori?
     {{Versus|30}}Cor dolet, atque ira mistus abundat amor!
Quid tamen haec moveo? melioribus uteris armis, 
     Et spolium de te nulla Cilissa&lt;ref&gt;Cilissa, mulier e Cilicia ortu.&lt;/ref&gt; tulit.
Utque si hoc verum, clausa servatur in arca
     Promissa testis scripta tabella tui.
{{Versus|35}}''Hactenus insanisse sat est'' (hoc pagina signat)
     ''Turpiaque Idalio colla dedisse jugo. ''
''Hoc, ''Aglae'' voveo nullus, qui pectora nobis''
     ''Quam Christi posthac ignis adurat, erit. ''
Haec ego dum relego, scriptae do basia chartae,
     {{Versus|40}}Saepe sono tenui, dico; tabella, places.
Neu dubitem, subito praeterquam murmure famae 
     Constitit Angelico teste relata fides.
Ut vidi, ut sensi pavidum sub sidere pectus!
     Mobile sic placidis sternitur aequor aquis.
{{Versus|45}}Vincimus, exclamo: quem coram cernimus Ales
     (Nec fallor) palmas praecinit ille tuas,
Hic rate te Cilicas tetigisse fideliter oras;
     Et Tarso exceptum, nuntius Ales ait.
Ardua prostabant furnis tabulata theatris,
     {{Versus|50}}Moestaque sanguineo pegmata structa foro.
Circum ences, cultrique; ferus circum undique lictor;
     Et nova sub gladio Victima Martyr erat.
Ausus es amplecti, pulchroque fluentia tabo
     Pectora, complexu pressa fovere tuo.
{{Versus|55}}Quin etiam tepidum labris suxisse cruorem
     Diceris, et sacris erubuisse notis.
O! mihi qualis eras hoc timidus murice: talis
     Fac redeas; ''Aglae'' congruit iste color.
Aliger hic contra; faciet ''Bonifacius'', inquit:
     {{Versus|60}}Et novus effuso sanguine Martyr erit.
Martyr eris? vellem tecum licuisset adire
     Sic bene casaro victima juncta forem. 
Quin melius fosso flueret de pectore sanguis.
     Quam lacrima in culpas rursus itura meas!
{{Versus|65}}Et mihi sunt vires, structo concurrere ferro:
     Plus me, quam quisquam crederet, urget amor.
Nil moror aut dentes ferrati pectinis, aut quas
     Lictor suffossis unguibus urget acus.
Nec pice, nec rutilo succensos igne lebetes
     {{Versus|70}}Cor pavet, aut quidquid Praesidis ira coquit.
Interea quoniam te solum haec praelia poscunt,
     Incipe, sed forti; bella movere manu.
Perfer et obdura: metuendae cuspidis hastas.
     Mollia ceu plumae verba, portat Amor.
{{Versus|75}}Quin facito ut dicas quoties mucrone Satelles
     Saeviet; hoc ''Aglae'' jussit obire modo. 
At potius ''Christus'' jussit, fusoque cruore
     Suscitat ignavas ad sua bella manus.
Quod si forte tibi reddatur Epistola, quando
     {{Versus|80}}Lictores inter sanguinolentus eris:
Hanc cupiam tepido perfundi sanguine: pactam
     Adstruet haec melius rubra litura fidem.
Ipsa ego cum manibus, labrisque adpressero, dicam:
      Pro Christo fusus quam bene sanguis olet!
{{Versus|85}}Interea famuli comites, quos misimus una,
     Este, precor, vestne turba fidelis herae.
Compolsitum corpus ''Bonifaci'' insternite puppi,
     Quam Phrygia illusus vestiat arte tapes.
Addite purpureis carchesia candida velis.
     {{Versus|90}}Perque ratem liquidus munere fudet Arabs.
Ut venti aspirent, remis quoque pellite navim?
     Et facite, ut modici denatet illa mora.
Ipsa ego procurrens, qua se Tybris&lt;ref&gt;Tyberis seu Tybris celeberrimus Italiae fluvius, qui urbem Romam praeterfluens, exinde duobus ostiis modico spatio diremptis, in mare mediterraneum evolvitur.&lt;/ref&gt; ostia pandunt,
     Spectabo placitae signa notamque ratis.
{{Versus|95}}Et quaecunque procul venientia, videro vela?
     Vela tamen rubea conspicienda nota:
Clamabo, meus est navi ''Bonifacius'' ista:
     Jam vehitur Martyr, qui prius emptor erat.
Nec mora, votivis ardebunt cinnama flammis;
     {{Versus|100}}Ibit et in longas excita Roma vias.
Cum prope constitero, sacros affusa per artus
     Adjiciam modici talia verba prece:
Da veniam, frater; caeloque recepte sororem
     Respice, et aeterna foedera junge fide.
{{Versus|105}}Jactabas abiens te Martyra; risimus illud:
     Corrigitat risus exitus ipse meos. 
Nec deere votis sublimibus alta columnis
     Templa, tibi Paria construet arte labor.
Ardebunt illic prascindae lampades auro,
     {{Versus|110}}Inque laboratis thura cremata focis.
Tunc tibi subjiciam, ''Bonifaci'', has incole sedes, 
     Sed mea fac tecum molliter ossa cubent,
Quin etiam inscripto lucentia marmora versu
     Ultima defuncti Martyris acta ferent, 
{{Versus|115}}''Siste, Viator, iter: jacet hac ''Bonifacius'' urna''
     ''Occubuit Martyr, qui prius emptor erat.''
Hic Aglae vicina, fuit peccasse quod olim,''
     ''Corrigit hoc tumulo frater, et illa soror.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Anthusa Chrysostomo.==
''Argumentum.''

Ioannes ''cui cognomentum'' Chrysostomo'', ob auream in dicendo facundiam inditum fuit, cum sanctioris vitae desiderio teneretur: deserta Antiochia et forensibus negotiis, ubi viduarum causas agitabat, matrem viduam ac sororem juvenculam relinquere statuit. Quod cum fecisset imo et in abditiora quaedam loca penetrasset, asperioris vitae gratia: ejus soror, quam hic ex matris nomine ''Anthusam'' sive ''Anthusen'' vocamus, hanc ad illum Epistolam scribit. In qua primum matris orbitatem et lacrimas suas exponit: tum deinde in nimias ejus corporis afflictationes invehitur: rogans ut sibi temperet, seque cogitet non solitudini, sed publico natum esse; unde et sibi Chrysostomi cognomentum adsciscere aliquando debeat. Quamobrem hortatur, ut relicta solitudine quam primum Antiochiam, ad rerum magnarum captandas occasiones revertatur.'' Metaphr. Niceph. lib 3. c. 2. Martyrol. Rom. 14. Septembris et 17. Januarii: quo die Translationis ejusdem festum praecipuo cultu observatur.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Anthusa Chrysostomo symbolum.jpg|450px]]
 
Ut leonem Chrysostomus cruce in terram depacta domat: ita et ipsum morbus; pertinacior. Nam ex eo secessum? publico mutare cogitur, exinde ''Chrysostomi'' nomen concionando habiturus. Adeo, hic quoque verum quod sane &lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; quidam dixit: ''plumbeam esse sanitatem, morbum aureum''. Sive quod Poeta cecinit:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Dant vulnera vitam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quos questus, germane, dolens fert pagina, mittit
     Hos tibi eum chara matre relicta soror,
Tesqua petis certe viduis invisa, diserto
     Ante quibus studio mite levamen eras.
{{Versus|5}}Profuerint doctae quidnam, modo scimus, Athenae:
     Ut fugerent, solos erudiere pedes.
Qua prodesse parens voluit, male proditur arte,
      Et patitur telis vulnera facta suis.
Quo fugis, ah frater: cur sic modo deseris urbem?
     {{Versus|10}}Et saxa&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt; sylvosis rupibus antra petis?
Si lacrimas quaeris, latebra male quaeris in ista:
     Exhibet has animi nuntia charta mei.
Collige, sic melius qui nobis depluit imber, 
     Inque tuos vultus, et tua saxa cadat.
{{Versus|15}}Interea quae prima sequar, vix anxia novi:
     Multa dolenda soror, plurima mater habet,
Illa mihi nuper lecto subnixa jugali
     (Forsitan at vobis excidit iste locus)
Singultus ducens, oculis quoque tristior udis
     {{Versus|20}}Materno tales edidit ore sonos.
Durus&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;, ''Anthuse'', frater tibi: durior idem
     (Fas sit vera queri&lt;small&gt;''(?)''&lt;/small&gt;) filius iste mihi est.
Nempe ''Secundiadem''&lt;ref&gt;Secundiades Chrysostomus hic dicitur, a Secundo patre: ad cujus nomen fit allusio.&lt;/ref&gt; mentitur nomine: nobis
     Dum vixit conjux, ille ''Secundus'' erat,
{{Versus|25}}Ille ''Secundus'' erat, quo fortunata marito 
     Perstabat patriae forsque decusque domus 
Laedimur, ''Anthuse'', potuit succurere frater: 
     Sed mihi quam dederat, prodidit ille fidem.
Confiteor , volui retinere; at abire volentem 
     {{Versus|30}}Nec potui lacrimis continuisse meis.
Addidimus precibus thalamum quoque: nempe sedebam
     Quo me nunc thalamo, nata sedere vides. 
Indeque suspirans multoque interlita fletu,
     Admovi validas in mea jura preces.
{{Versus|35}}Ibis? et o cui me miseram, cui nate, relinques.
     Desertae posthac quis mihi fautor erit.
Quas ego tunc lacrimas, quae non suspiria fudi!
     Quam patuit curis area lata meis!
Constitimus tamen: et curarum pondera, pro te
     {{Versus|40}}Maternus viduam ferre coegit amor.
Saepe mihi quando thalami simulacra redibant
     Tolle tuas, dixi, pronuba turba faces.
Qui mihi natus adest, vultuque animoque parentem
     Sustinet: ille mihi conjugis instar erit.
{{Versus|45}}Fallimur, heu nimium! conjux prius orba marito,
     Nunc etiam nato deseror orba parens.
Fleste feros animos; puerum quo fovimus, uber,
     Non te tam duri pectoris esse sinit.
Da breve maternis spatium ploratibus; illos
     {{Versus|50}}Mox ubi desiero fundere, funus ero.
Corpore ab exangui, fugiunt viresque, colorque
     Vitaque plus justa dimidiata colo est,
Surdior ille tamen, faxo quoque durior omni
     Restitit, et potuit dicere triste vale.
{{Versus|55}}Dixerat haec: gemitus successit; flevimus ambae.
     Si me amas, lacrimas finge videre meas.
Sr me amas (nec enim solita meus ire moratur
     Lege dolor) lacrimis dum capiare meis.
Quid? quod et hae nobis plus uno flumine currunt?
     {{Versus|60}}Has profugus frater, has mea damna movent,
Nam quid ego referam crescentia prima juventae
     Tempora, praeceptis instituenda tuis?
Quid Paphias artes memorem, queis saepe doloso
     Protulit in salebras tractus ab hoste pudor?
{{Versus|65}}Nos sumus imbelles, doctas neque, frater, Athenas
     Vidimus, aut Pauli grande tenemus opus.
Tu mihi dicebas: (memini) soror optima, cautum,
     (Livet iter glacie) ferre memento pedem.
Quam sapies! pietas si casta instruxerit annos,
     {{Versus|70}}In tua virgineas ferre sepulcra comas!
Confiteor, verba haec animum movere sororis:
     Castaque jam nobis tela vibrabat amor.
Quid tamen hoc prodest, si te privata magistro,
     Quid faciam ignorem, quodve sequamur opus,
{{Versus|75}}Interea dum lentus abes, servatur imago
     Tradita, fraternas pignus amicitiae.
Lilia stant circum pictis fulgentia limbis:
     In medio magnae Virginis ora nitent.
Hanc specto, teneoque manu, pressisque labellis
     {{Versus|80}}Solvimus in tales saepius ora sonos:
Diva, precor (quam saepe!) tuis qui militat aris,
     Frater, fac voto militet ille meo.
Quid procul excurrit? redeat: monstrabimus hostem,
     Clarior unde suo Marte triumphus eat.
{{Versus|85}}Hic matris dolor est, timor hic meus: hostis uterque:
     Sed reditu fratris victus uterque cadet.
Sunt, quos ille domet tota felicius urbe:
     Plus et Orontaea&lt;ref&gt;Orontes fluvius Antiochiam alluens.&lt;/ref&gt; quos bene tingat aqua.
Hunc repetit damnosus ager, qua Cassia&lt;ref&gt;Casius mons idolorum cultu et superstitionibus famosus, quem Chrysostomus concionibus suis expurgavit.&lt;/ref&gt; circum
     {{Versus|90}}Stant juga, barbarico Numine sueta coli.
At forsan dum scribo, magisque magisque recedis,
     Antraque dumetis horridiora tenes.
Est rupes praerupta, cui specus accubat, isthaec
      Diceris invisi saxa subisse laris.
{{Versus|95}}Hei mihi! quam vereor, ne sic novus incola saxi,
     Tam lapis evadas, quam lapis ipsa casa est.
Saxa super recubas: pluvio caput imbre madescis:
     Carpis et aestivum vertice nudus iter.
Adde, quod herbarum summas depascere frondes
     {{Versus|100}}Diceris, et gelidae nil nisi potus aquae.
Jam stomachi&lt;ref&gt;Stomachi doloribus, quos in dia et frigida potu contraxerat, per totam vitam afflictatus est.&lt;/ref&gt; vis fracta labat, renuitque medelam;
     Heu! ne commissi poena fit illa tui,
Genua labant, macies exsuccos contrahit artus:
     Si videam, qui sis forsan, et unde, rogem.
{{Versus|105}}Interdum timeo: mediis vagus incola sylvis,
     Ne fias rabidas forsitan esca ferae.
Quid tamen haec moveo? quid saevos ungue leones,
     Fulmineove truces dente veremur apros;
Te viso fugiunt, forsan squallore figurae: 
     {{Versus|110}}Forte (putem) quod et his plus feritate noces.
Parce tamen: dolor illa movet, germane paternus
     Non sinit esse ubi tam fera corda vigor.
Exierat sylvis&lt;ref&gt;Ferocientem leonem sola cruce in terram depacta domat, et interimit.&lt;/ref&gt; nuper leo dente cruentus,
     Vicinam late depopulatus humum.
{{Versus|115}}Incultus squallebat ager; circumque jacebant
     Ossa cruentato semisepulta solo.
Ausus es ire tamen metuendaque bella ciere
     Stipite, transversa cui trabe robur erat.
Crux fuit una tibi, ferroque potentior ensis
     {{Versus|120}}Hanc panxisse, feram perdomuisse fuit.
Et fera praesensit, rugitu fassa dolorem.
     Strataque signatam corpore planxit humum.
At cruce depacta saevum stravisse leonem
     Quid juvat, in mores si redit ille tuos?
{{Versus|125}}Qui tecum male saevii amor, leo dictur ille
     Maternas fibras diripit, ille meas.
Plura quid attexam? calamum lassata premendo
     Est manus, et vires subtrahit ipse timor
Matrem, nate, juva: frater succurre sorori?
     {{Versus|130}}Instant officio nomina bina tuo,
Non agitur de me tantum; majoribus angor:
     Sollicitat reditus publica cura tuos.
''Aurea''&lt;ref&gt;Fit allusio ad nomtn Chrysostomi.&lt;/ref&gt; quid tituli laudumque insignia calcas?
     Et pergis longi Saxeus esse mora?
{{Versus|135}}Morbe, veni&lt;ref&gt;Joannes ob morbum Monasterium repetiit, indeque Antiochiam, ubi Presbyter concionibus habendis vacare coepit, tanta in dicendo eloquentia, ut jure Chrysostomi cognomentum sibi atterserit.&lt;/ref&gt;, profugumque reduc ad publica fratrem,
     Te sine jam proprii funeris auctor erit.
Cantabo reduci: ''morbi est haec palma; carendus''
     ''Perpetuo frater, ni doluisset, erat.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Polydora Alexio.==
''Argumentum''
 
''Euphemianus et Aglaë, par nobile conjugum et patriciae apud Romanos nobilitatis, cum tandem ex matrimonio, post crebra ad Deum vota prolem tulissent, cui et ''Alexio'' nomen indidere: eundem jam adultum ad nuptias urserunt. Verum ''Alexius'' cum castitatis amore, simul ejusdem voto teneretur: neque interea parentum imperio refragari auderet: ''Polydoram'',  Virginem, cui formae ac morum elegantia supra natalium splendorem decus ad''&lt;small&gt;fe&lt;/small&gt;''сtebat, in conjugem admisit. Sed habet miras et innoxias fallendi artes divinus Amor, cui omnia ex commento licent. Quippe prima nuptiarum nocte, ''Alexius Polydoram'' pio dolo circumventam clam deseruit, satius opinans, ab igne longius recedere, quam apud eundem sedendo quotidie periclitari. Igitur Roma egressus, Edessam primo Syriae oppidum profectus est, ubi annos plures delituit. Cum autem ex ea urbe Tarsum Ciliciae navigaret, adverso vento in Italiam indeque Romam delatus est: obtento intrat paternarum aedium septa tuguriolo stipe victitans, ad obitum usque incognitus, miro sanctitatis et constantiae exemplo perseveravit. Interea vero temporis ''Polydora'' cum se ab eo derelictam lugeret, et frustra missis ad diversa loca nuntiis requireret: hanc Epistolam adjicit, ei per famulam reddendam, ubicumque locorum inveniretur. Porro in hac Epistola primum de ejus fuga conqueritur: tum luctum et angorem, quem de ejus salute caperet, exponit denique variis persuasionibus, id efficere studet, ut quam primum Romam, unde diffugerat, revertatur.'' Surius Tom. 4. Metaphr. Martyrologium Rom. 17 Julii.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Polydora Alexio symbolum.jpg|450px]]
 
Captivus hic Amor trahitur, quem frustra naturae affectio, ceu canis quidam importunior lacessit, allatratque. Quippe hunc ''Alexius'' ad paternos Lares reducit, sed ibidem veluti carcere afflicturus. Usque eo ut de utrovis vere dici possis,
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Hospes, et exul. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam male nupta tibi mitto ''Polydora'' salutem, 
     Sola mihi tribui te redeunte potest.
Luctus adest, et falsus amor pro conjuge vero:
     Materies Elegis sola relicta meis
{{Versus|5}}Hei mihi! cur unquam socialia junximus ambo
     Foedera, promissa non coitura fide?
Cur ego non dixi, cum sponsum mater ''Alexim''
     Obtulit: ille mihi (nolo) dolendus erit. 
Utilis ah! nobis, et vates vera fuissem:
     {{Versus|10}}Nec biberet lacrimas noxque diesque meas!
Sed quaeror incassum: miror magis, omnia furto
     Seruisse, inque tuos officiosa dolos.
Nox erat apta fugae (memini) nam luna latebat
     Moerorem vultus fassa tegendo suos.
{{Versus|15}}Stillabant pluvio pendentia nubila caelo:
     Dixisses nostris illacrimare malis. 
Ipsa ego, quis credat? fueram tunc jussa precari,
     Pro facinus! precibus prodat ut ipsa meis:
Proder: namque preces inter mihi lumina somnus
     {{Versus|20}}Corripit: hic nobis ''&lt;small&gt;(versus para altera invisibilis)&lt;/small&gt;'' 
Nec mora, secedens sopitam linquis amantem,
     Suspensoque fugis patria tecta pede.
Quae tibi nunc patuit fugienti janua, quantos
     Heu! nobis ludus janua saeva tulit. 
{{Versus|25}}Debuerat rauco collidi cardine postes,
     Debuerat clausa porta manere sera.
Debuerant latrasse canes, famulosque ciere
     Nempe reus furti, sic fugitivus, eras.
Pro dolor! in nostram jurarunt omnia cladem:
     {{Versus|30}}Prodita sum multis una puella modis,
Excitor interea nostrumque vocamus ''Alexim'':
     Nullus erat:  resonant atria; nullus erat.
Protinus adducta sonuerunr pectora palma: 
     Ora nec a lacrimis sicca fuere meis.
{{Versus|35}}Quin et sopitae turbare silentia Romae,
     Perque urbis vicos impetus ire fuit.
Sed flentem socrus, flens acrius ipsa repressit:
     Saeviit occlusa tota procella domo.
Dum sic congemimus, famuli penetralia lustrant.
     {{Versus|40}}Quasque domus latebras, arcaque coeca tegit:
Neve putes Latiis id agi tantummodo terris:
     Longinquo certe quaereris orbe procul.
Misimus Aeoliam Thyrrhenaque&lt;ref&gt;Aeoliae insulae, sive Vulcaniae in mari Tyrrheno ad Siciliam.&lt;/ref&gt; littora circum
     Finitimis nulla est fama remissa locis.
{{Versus|45}}Misimus et Solymen, et Solyme quoque nescia veri.
     Quas habitas terras? quo vagus orbe fugis?
Quis scit; an Edessae&lt;ref&gt;Edessa Syriae oppidum, ubi aliquandiu latuit.&lt;/ref&gt;? servum quoque misimus illuc''&lt;small&gt;(?; male visibile)&lt;/small&gt;''!
     Quamque tibi reddat, tradita charta fuit.
O! si quando tuae reddatur Epistola dextrae,
     {{Versus|50}}Perlege: fert animi nuntia verba mei.
Quo fugis infelix? cur sic me linquis, ''Alexi'':
     Ne tua permaneam, quod mihi crimen obest:
Si tibi simplicitas visa est mea (vera fatebor:)
     Simplicitas justo digna favore fuit.
{{Versus|55}}Si tibi virginitas placuit libata Tonanti:
     Virgineo potui vivere nupta thoro.
Caeciliae castos non ignoramus amores,
     Quaque tibi nupsit, Valeriane, face.
Quo fugis infelix? me mille pericula terrent,
     {{Versus|60}}Et vagus in curas pectora versat amor.
Est tabula appictum quae nobis exhibiet orbem
     Illo saepe tuas quaerimus orbe vias. 
Prima statim subeunt oculos Tybris ostia: puppi
     Unde reor sine me tradita vela tuae.
{{Versus|65}}Prospicio, tanquam fugientia vela viderem;
     Et retinet vultus ista tabella meos.
Saepius exclamo: nimis, o! velociter exit,
     Cymbaque Tyrrheno labitur illa mari,
Crudeles Venti, male tensis parcite velis:
     {{Versus|70}}Una deest numero, quam vehat ista ratis.
Quo properas fluctus inter periturus, ''Alexi''?
     Cur sic insanae te male credis aquae
Consule, Tarsensi&lt;ref&gt;Prophetas Jonas cum Deo refractarius navigaret in Tarsis, tempestate interceptus est, cujus cum ipse causa esset, in mare praecipitatur. ''Jonae i.''&lt;/ref&gt; qui navigat aequore, Jonam;
     Ille tibi dicet, quo periturus abis?
{{Versus|75}}Nempe fidem violasse nocet portumque subire.
     Perfidiae poenas exigit iste locus.
Quae vehit et crimen, quamvis patientior undae,
     Spe bibit falsas naufraga puppis aqua,
Flecte ratem, dum tempus habes, Romamque revise:
      {{Versus|80}}Hic reducem quae, te sospitet, uxor erit.
Talia nequidquam pictae fero verba tabellae;
     Et madet a lacrimis saepius illa meis.
Quidquid id  est, picta dum sic male navigo charta;
     Te dubium pelagus, me mea Roma tenet.
{{Versus|85}}Forsan et hic etiam quid agam, rescisse juvabit;
     Flemus; habes vitae facta, modumque meae.
Aut modo cum socru de te, fugitive, susurro:
     Quaeque tuum, miror, causa suasit iter,
Aut modo contrectant male coepti pignus amoris.
     {{Versus|90}}Corripio verbis haec tua dona meis. 
Annule, quid fidum (dico) mentiris ''Alexim'';
     Nil praeter vacuae murmura vocis habet.
Saepius hunc volui digito deponere; semper
     Hoc vetuit, constans qui tibi pugnat amor.
{{Versus|95}}Ergo mihi de te nisi tantum injuria restat?
     Donaque pollicitis inferiora tuis?
Fallimur: et gemitus restant, lacrimaque per ora,
     Deque meis oculis in tua dona cadunt.
At tibi quam meliis caderent in pectus ''Alexi''?
     {{Versus|100}}Mollirentque tuas in mea vota fibras;
Quid referam, quoties votiva supplico cera;
     Humescit lacrimis quaelibet ara meis. 
Heu! quam dissimiles? dum tu male forsitan erras,
     Erramus puro per loca sacra pede. 
{{Versus|105}}Nam modo porticibus spatior, quibus addita moles
     Vaticana&lt;ref&gt;Templum S. Petri in Vaticano.&lt;/ref&gt; suis incubat alta jugis
Nunc propiora sequens, sacram properamus in aedem;
     Sive Sabina&lt;ref name=&quot;pr&quot;&gt;Templa SS. Sabinae et Priscae.&lt;/ref&gt;, tuam; seu bona Prisca&lt;ref name=&quot;pr&quot; /&gt; tuam.
Trans Tybrim interdum nostras quoque defero flammas,
     {{Versus|110}}Fons tibi non una Salvius&lt;ref&gt;Templum S. Pauli trans Tyberim ad aquas Salvias: ubi scilicet tres fontes ex triplici subsultu sacri capitis abscissi miraculo scaturiere.&lt;/ref&gt; exit aqua.
Nunc subiens templum gradibus sublime Mariae
     Exiguo dixi talia verba sono.
Deficimus, Virgo scis causam: fugit ''Alexis'':
     Meque sine ignotas corripit ille vias.
{{Versus|115}}Si face praeluces sulcantibus aequora nautis,
     Fac teneat portus haec quoque cymba suos.
Ipsa ego sum portus: neu fors nunc devia fallat,
     Lumen in aspectu nocte, diuque gero.
Interea patrii dum moestae occludimur aula,
     {{Versus|120}}Conveniunt matres, Romulidesque nurus.
Quid, ''Polidora'', gemis? quin splendes murice, dicunt,
     Et tunica formae conveniente tuae?
Scilicet ipsa tegar saturata murice veste,
     Vix lacero panno tectus ''Alexis'' erit? 
{{Versus|125}}Ipsa comas pectam? pluvia caput ipse madescat
     Sponsaque sim sponso decolor usque meo?
Non erit hoc; squallore tuos imitata labores
     Dicar, et ista fugae tempora tristis agam.
Nec male jam coepi: moeret domus obsita luctu;
     {{Versus|130}}Atque intus speciem funeris esse putes.
Credor in hoc etiam? media jam psittacus aula
     Dedidicit solito tristior ore loqui.
Nempe meos gemitus suspiria nostra resumit:
     Et tanquam adgemeret, clamat: ''Alexi'', redi.
{{Versus|135}}O fugitive redi, si te caelestia tangunt:
     Si qua tibi pietas, o fugitive redi.
Si reditum excusas, latites qua parte, moneto?
     Illuc me cursu praepete ducet Amor.
Seu pedibus, carpenda via est, talaria nectet:
     {{Versus|140}}Seu mare sulcandum, diriget ille, ratem.
Foemina sim quamvis natura mollis et annis:
     Te duce condiscam fortis acerba pati.
Attamen hoc potius; Latiam remeabis ad urbem;
     {{Versus|145}}Neu dubites quonam tramite, facta via est.
Forsitan adjicias, quod sis metuentior undae,
     Expertumque prius nunc vereare fretum.
Ne metue, infidis mare formidabile nautis:
     Si redeas, nullum jam tibi crimen erit.
{{Versus|150}}Tunc (reor) implebunt spirantes lintea venti,
     Tutaque pacata cymba recurret aqua.
Ut venti desint, suspiria nostra juvabunt:
     Aspirant omni scilicet illa die.
Ipse movebit Amor remo yeloque, phaselum,
     {{Versus|155}}Instruet et cursus ad mea vota tuos,
Huc ergo fugitive redi, sponsamque revise:
     Quae modo sic tecum, quilibet esse feret.
Sin minus, ah nimiis cedam moeroribus impar:
     A nobis profugus non potes esse diu,
{{Versus|160}}Te levis umbra sequar: forsan terrebere visu,
     Et mortis, dices, huic ego causa fui:
Ipsa tamen parcam: quin tu quoque discis amanti
     Parcere, et exemplo mitior esse meo?
Quod si sacra placent, si sanctior esse laboras;
     {{Versus|165}}Sic fugiens, certe non sapienter agis.
Qui vagus ignotas peregrinus obambulat oras;
     Sordescit longae saepius ille via.
Ergo redi, patriaeque domus penetralia serva:
     Ille locus templi pondus et instar habet.
{{Versus|170}}Hic bene si degas, quamvis sub limine primo,
     Crede mihi, nusquam sanctior hospes erit.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Theodora Didymo.==
''Argumentum''
 
Theodora ''Virgo Alexandrina, stirpe nobili cum ad impurum carcerem damnata raperetur, quo aut pudicitiam,.aut fidem amitteret: novo prorsus atque inusitato facinore injuriam evasit. Siquidem juvenis miles, cui ''Didymo'' nomen erat, illud primus omnium, swd casto pede animoque, quippe Theodoram liberaturus penetravit. Illum cum Virgine ita colloquentem inducit Divus Ambrosius. ''Ne quaeso paveas, soror: Frater huc veni salvare animam, non perdere. Vestimenta mutemus: conveniunt mihi tua, et mea tibi. Sed utraque Christo. Tua vestis me verum militem faciat: mea te virginem. ''Hac inter chlamydem exuit, ''traditque habitum, ''uti argute idem Ambrosius ait; ''qui abscondebat foeminam; accepit qui consecrabat Martyrem. ''Igitur sic mutato, confusoque inter se amictu Theodora carcere elabitur. ''Didymus'' vero qui isthic veste muliebri dissimulatus remanserat: post paulo patefacta fraude ad tribunal raptus est. Quod ubi rescivit ''Theodora'' hanc ad eum Epistolam scribendi occasionem arripuit; quae primum ei gratias agit de conservata pudicitia. Sed cum inter scribendum nuntium accepisset de lata in eum capitis sententia: vehementer dolet, contenditque iterato hic mutandas esse vices. Postremo ad constantiam hortatur, spondetque se mox adfuturam, uti cum eo martyrium subeat: quod et accidit: ''D. Ambros. lib. 2. de Virgin. Surius Tom. 2. Martyrologium Rom. 28. Aprilis.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Theodora Didymo symbolum.jpg|450px]]
 
Cygnus castimoniam hic adumbrat, et ab ipsa albedine spectabilis, plenusque illicii. Porro quod duos expressimus ''Theodorae'' ac ''Didymi'' imaginem dare placuit: in quibus niveos mores inspicias, neque postea vel fuso sanguine inficiendos. Scilicet recte cum Poeta dixeris:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Venus hic rubet una cruore. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Quam legis, a salva Theodora littera venit,
     Officii gratas exhibitura vices.
Nempe quod illaeso fugi mala tecta pudore,
     Sunt ea militiae, ''Diddyme'', facta tuae.
{{Versus|5}}Eloquar an sileam? primas quoque criminis umbras
     Cor pavet, et coeptum paene relinquit opus.
Quae loca pes tetigit, non audet scribere dextra:
     Quamvis sint lacrimis illa piata meis.
Pro me scribat Amor, bene qui servavit amantem.
     {{Versus|10}}Et castam impuro jussit abire loco.
Ille mihi tunc, cum Veneris spelaea subirem,
     Quid fles? hic casto corpore, dixit, eris.
Consule pacatis habitata leonibus antra,
     Et non laesuros corpora nuda rogos.
{{Versus|15}}Pura specum introiit, sed purior, exiit Agnes:
     Hae mihi, sunt vires, hoc et Amoris opus.
Ergo age, neu primi formides militis ora, 
     Ille meo missus nomine, tutor erit:
Caesarie quamvis vultuque oculisque decorum
     {{Versus|20}}Vestiat attonsis prima juventa genis.
Veste super fulvum quamvis suspenderit ensem:
     Pictus et hunc Phrygia balteus ornet arcu.
Nil tamen hic, ''Theodora'' tibi, quod tere timendum;
     ''Diddymus'' est, castris militat ille meis.
{{Versus|25}}Dixerat haec; subitoque mihi fiducia crevit:
     Spurca tamen lacrimas antra bibere meas.
Quin etiam, dixi, lacrimas consistite: carcer
     Ille meo melius sanguine lotus erit.
Sunt mihi, quae stricto pateant praecordia ferro,
     {{Versus|30}}Impuras nunquam ferre sueta faces,
Christe, per has lacrimas oro, (quando ire paratus
     Suffosso nondum pectore sanguis abit.)
Vel fer opem, vel dede neci: superabimus illa:
     Servandae vires virginitatis habet.
{{Versus|35}}Haec ego dum meditor, subito succedis in antrum
     Ausus es et casto sic prior ore loqui,
Pone metum, ''Theodora'', tuo pugnamus amori,
      Virginea tecum stringimus arma manu.
Non ego sum, quem reris, amans: succurro sorori
     {{Versus|40}}Frater, habes animi sensa, notamque mei.
Mutemus tunicas, fraus haec juvat; altera fiam
     Hic THEODORA; foris DIDDYMUS alter eris.
Nec mora depositos humeris mihi tradis amictus,0
     Aptaque versandis pallia laxa dolis.
{{Versus|45}}Involvor tunica: coguntur vertice crines:
     Virgineumque premunt non mea tela latus.
Egredior, pressoque caput velata galero.
     Irisolita cupidos fallimus arte viros.
Qualiter accipitris laxo fugit ungue columba;
     {{Versus|50}}Aut excisa avidi dentibus agna lupi:
Aut sic, &lt;small&gt;''(omissum aliquid?)''&lt;/small&gt; etiam fugi magis: ursit amantem
     Et plantis alas addidit ipse timor.
Ah! quoties vultus, pallentiaque ora reflexi,
     Ne coeptum a tergo curreret hostis iter.
{{Versus|55}}Crede mihi, si quod passa est male Lothica.&lt;ref&gt;Uxor Lothi, quae quia oculis retroactis incendium Sodomae et Gomorrhae spectavit, in statuam salis versa est. ''Gen. 19.''&lt;/ref&gt; conjux,
     Pone Gomorrheos linquere jussa rogos.
Hoc ego passa forem: multus lapis esset ubique,
     Et nova per medias stantia signa vias.
Mox ubi lapsa fuga, tuta statione resedi,
     {{Versus|60}}Converti plausus in tua facta meos.
Vivat jo (dixi) qui sic certamina miscet
     ''Diddymus'',  et lauro tempora vinctus eat. 
Spectandus curru venias sublimis eburno.
     Virginea resonent parta, trophaea tuba.
{{Versus|65}}Pone Venus subiens, manibusque Cupido revinctis,
     Lugeat attritas et sine luce faces.
Blanditiae comites captae ducantur, et omnis
     Quaecunque Idaliae gens famulatur herae.
Ipsa regam currus, populo clamante triumphum:
     {{Versus|70}}Quaeque prius belli, pars quoque laudis ero.
Quid tamen haec jacto? scribenti nuntia venit
     Littera, te tunicae fraude perire meae.
Hei mihi: quid feci? cur letho indebita cedas
     Victima, pro casta Virgine castus amans?
{{Versus|75}}Quid moror; iniusto procumbas hostia ferro,
     Ipsaque supplicii causa superstes ero?
Hocce meo lacrimae, fluat isto corpore sanguis?
     Dumque fluet, lacrimas provocet ille meas?
Provocet usque licet: dabimus quoque sanguinis undas,
      {{Versus|80}}Et decet: huc enses, lictor, et arma para        
Ante quidem fugi; sed fugi damna pudoris:
     Quam peto, mors damno est quaelibet ipsa minor.
Ibimus, adverso pectus praebebimus ensi,
     Hic ubi casta prius vulnera fecit Amor.
{{Versus|85}}Dum loquor, heu! stricto forsan mucrone satelles
     Exerit armatas in tua colla manus.
Ah! nimium properas: ferrum compesce, satelles:
     Altera, quae tollas, jam tibi colla dabo.
''Diddyme'', fac dicas etiam, cum videris ensem,
     {{Versus|90}}Siste precor, miles, jam ''Theodora'' venit.
Illa cupit nostri testis certaminis esse:
     Illa madere suo sanguinis imbre cupit.
Utque sit hoc verum, transactae somnia noctis.
     Sinceram faciunt in mea vota fidem.
{{Versus|95}}Namque sub auroram, cum jam morientibus umbris
     Disparent primo sidera pulsa die.
Qua vada Nilus habet fluvialibus oblitus herbis.
     Flebile nescio quid clangere visus olor. 
Clanxerat: ecce tibi candore simillimus alter
     {{Versus|100}}Adnatat, et sociam ferre laborat opem.
Fit via per juncos, prior enatat: alter in alga
     Haeret, et occlusis septus oberrat aquis.
Nulla mota est; circum telis metuendus et arcu
     Flumineae miles fata minatur avi.
{{Versus|105}}Protinus evigilo, et castam miserata volucrem
     Visa mihi clara dicere voce: cave. 
Si qua fides somnis; ista sub imagine disco,
     Quae te etiam captum fata, malumque premunt,
Scilicet ipse petis, cygno formosior albo,
     {{Versus|110}}Dum sociam servas candidus ales avem.
Quidquid erit; merito sculpentur marmora versu, 
     Ante tamen lacrimis mollia facta meis.
Diddymus ''hic recubat: mutata veste sorori, ''
     ''Quam mortem frater distulit, ipse tulit.''
{{Versus|115}}At male vaticinor: visi sub imagine somni
     Alter in alterius fata recurrit olor.
Funera junguntur: prima cadit ille sagitta:
     Inque cruentatas mergitur alter aquas.
Debetur, nostris haec duplex gloria fatis:
     {{Versus|120}}Quos agit, hos una funere junget Amor.
Quin etiam fundus tumulo componet eodem,
     Causaque versiculis scripta duobus erit,
Diddymus ''hoc tumulo'' Theodorae ''jungitur, illa''
      ''Quod fugit Virgo, quod tulit alter opem.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Alena Phosphoriano.==
''Argumentum''
 
Alena ''Lewoldi et Hildegardis, qui Diebbetani in Brabantia tractus dominio floruere sub Annum 661. filia: eum Gentilitiis erroribus apud parentes irretita, tandem de fide usuque sacrorum apud Christianos quidpiam inaudiisset, nova religionis cupiditas ejus animum incessit. Quamobrem Forestum sive Worstiam (pagus est primo ad Bruxellam lapide, ad Zennam fluvium) cogitat: quo et insciis parentibus noctu cum famula proficisci statuit. Quod ubi succedit, primis statim fidei elementis imbui, tum et salutaribus aquis lustrari, denique eo frequentius itare coepit. Verum cum nocte quadam intercepta fuisset a famulo, et ad patrem delata (quanquam prius cum sedem famulo ampla mercede silentium pacta esset) gravem patres iram incurrit: qui et filiam domi, ceu carcere, adhibitis etiam custodiis diligenter attineri jussit. Igitur ''Alena'' cum nullatenus exire posset: hanc Epistolam ad ''Phosphorianum'' (sic enim Wostiani sacelli praesidem appellare visum est) scribit. In qua illum de iis, quae accidissent, commonefacit; asserens fore, ut posthabitis parentum, minis elusisque custodum eo rursus evolare intendat. Regat ergo uti faculam ex more de turri praetendat: itemque (su quid ei sinistri in via per violentiam acciderit) ut corpus suum in Worstium deferri curet, nonnulla de martyrio suo, et iis, quae post mortem evenire, vaticinando assequitur. '' Ex antiquis Regisris et MS.anno 661. Molanus ex Natalibus, SS. Belgii, 17 Julii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Alena Phosphoriano symbolum.jpg|450px]]
 
Mola, quam spectas, in alis ventum habet, intus triticum molit. ''Alenam'' hinc disce, et eam quidem ex corporis habitu cultuque Gentilem ut antea, at animo Christianam. Pius dolus est, sicubi alterum ad salutem fallis: de ''Alena'', juxta, ac mola apposite asseras:
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Plus intus, quam foris. ''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Mittit ''Alena'' novam, quam mallet ferre salutem
     Si sinat ira patris, ''Phosphoriane'', tibi:
Si mihi, quo quondam vel nostibusire liceret,
     Monstrabat dubias, cum mihi luna vias:
{{Versus|5}}Moestus, eris, venietque tibi gravis iste libellus,
     Et dices: cur, cui sacra parantur, abest?
Pagina scripta venit; sed scripti non venit auctor:
     Illa meas pretium sedulitatis erat.
Hic fuimus quondam: patrio jam carcere claudor:
     {{Versus|10}}Meque parens saevo durior hoste premit.
Occulit ille domo: neu fors occulta recedam,
     Non uno clausum milite servat iter.
Optavi quoties coecam caligine noctem,
     Aptaque propositas tempora nigra fugae!
{{Versus|15}}Ah quoties dixi! concurrite nubila caelo,
     Et madidus pluvias concitet Auster aquas
Luna caput condat quantumvis faverit olim
     Lumine; nunc claras occulat illa faces.
Utilis ante mihi resplenduit: at modo caeli
     {{Versus|20}}Utilior vultus nubibus ater erit.
Dum tamen haec moneo: nebulosa spissior umbra
     Nox iit, inque meas officiosa vias. 
Egressura fui: nisi quod sub limine primo
     Latratum exciti nocte dedere canes
{{Versus|25}}Protinus acclamant vigiles: ego terreor illis,
     Et subito trepidum moesta reduco pedem.
Inde cubile petens: si fors ancilla rogatur
     Quid faciam? cupido discere, dormit, ait.
Interea ex oculis mixtus singultibus imber
     {{Versus|30}}Labitur, inque meum per mea membra thorum, 
Interdum cubito, patulaeque innixa fenestrae,
     Prospecto in tenebris, si quid ab aere micat,
Saepeque longinqua vigilantia lumina turre
     Aut videt, aut acies nostra videre putat.
{{Versus|35}}Nec mora succlamo, turri meus ardor in illa est;
     Quoque vetor ferri corpore, mente feror.
Indignor famulo, tacitas qui prodidit artes,
     Et pia nocturnae furta parata viae;
Siccine tu, dico, mea, perfide, gaudia turbas?
     {{Versus|40}}Quamque prius dederas in mea pacta fidem?
Si, quod promisi, minus est; majora dedissem:
     Libertas magno munere debet emi.
Sed frustra est: genitor, dic Aeschyle&lt;ref&gt;Aeschylus famuli nomen, cum quo pacta fuerat Alena, ne ad patrem de clandestina fuga deferretur.&lt;/ref&gt;, accipe nummum,
     Inquit: quid taciti me premis usque mora?
{{Versus|45}}Aeschyle, quid tentas? verbo ''Lewoldius''&lt;ref&gt;Lewoldius Alenae ''(invisibilia quaedam in libro)''&lt;/ref&gt; uno
     Ah quantum nescis, ipsa subibit onus?
Factum aperit, prodorque patri: dabis, improbe, poenas:
     Ille tibi posthac sermo luendus erit!
Interea dum cuncta negant aditumque fugamque:
     {{Versus|50}}Mente agito captae tempora prima viae.
Sсilicet est aliquid (si quae fuit ante voluptas)
     Quod nobis tacita mente reducit opus.
Nox erat in cursu: foribus cum exire paternis
     Virgineus castam sollicitabat Amor.
{{Versus|55}}Nec mora veste levi, baculoque armata colurno&lt;ref&gt;Ex Corylo, quo Scipione uti solebat, de quo mox.&lt;/ref&gt;,
     In tenebris audax, et nova miles eram.
Egredior pede suspenso, pressisque labellis
     Desero sopitos nocte silente lares.
Sola mihi e famulis ibat comes addita Thisbe&lt;ref&gt;Thisbe nomen famulae, cum qua Alena noctu Forestum itabat.&lt;/ref&gt;:
     {{Versus|60}}Haec mihi solamen consiliumque fuit.
Villica stramineis qua panditur area tectis
     Prima patet, palea caespitibusque frequens.
Quam saepe extimui, subito ne clangeret anser,
      Improbus; et coeptam proderet ore fugam!
{{Versus|65}}Ipsa ego sic tacite mecum dum forsitan irem,
     Qua clausus stabulo plurimus anser erat,
Anser amice&lt;ref&gt;Anserum olim clangore exciti Romani, Gallos hostes furtive in Capitolium irrumpentes, repulere.&lt;/ref&gt;, sile: non Gallicus irruit hostis,
     Tarpeoque ferox imminet ille jugo.
Sola puella lares studet effugisse paternos,
     {{Versus|70}}Causaque nil belli, nilque timoris habet.
Ergo, sile, profugamque juva; sic pabula tellus,
     Praebeat herbosos sic tibi Zenna&lt;ref&gt;Zenna fluvius, ea locorum praeterfluens et irrigans.&lt;/ref&gt; lacus!
Jamque domo egressae camporum jugura gressu
     Tangimus; et viridem, pascua bobus, humum.
{{Versus|75}}Omnia nocte silent: stant et sine murmure sylvae;
     Excipe, quod streperis rivulus exit aquis.
Erramus dumos inter, virgultaque ripis
     Consita: nec minimo corda pavore micant.
Scilicet aetherio qui me succendlt ab igne, 
     {{Versus|80}}Securam quaevis per loca ducit Amor.
Quidquid id est, nuper ferali carmine bubo
     Stridit, ut infaustae nuntia cladis avis. 
Extimui primo; sic me simulacra movebant,
     Quae pueris fallax saepe recantat anus. 
{{Versus|85}}Attamen ut primum me juxta constitit Ales
     Ductor, in Aeolios haec abiere Notos.
Et prior, ut pavidam vidit, dubiamque timore,
     Quid frustra vultu concidis? Ales ait,
Perge aude pulchris aderit victoria coeptis:
     {{Versus|90}}Sive, quod ipsa paves, sive superstes eris.
Quo magis accedo, propioraque worstia fiunt
     Culmina, praetensa lucidiora face.
Plus libet ire mihi: non me Zennae alveus arcet
     Quin fiat tracta pes meus udus aqua.
{{Versus|95}}Excipis in templum, cupidasque sacraria monstras,
     Et quidquid purae relligionis habes. 
Thura damus duraque Deum veneramur acerra.
     Patrius e ligno Jupiter ignis erat&lt;ref&gt;Idolum Jovis ligneum furtive patria domo ablatum confringitur, et igni datur.&lt;/ref&gt;.
Ardeat atque utinam reliquus, prunasque ministret:
     {{Versus|100}}Inque novos veniant thurea dona focos!
Haec ubi, formosa quae stabat imagine Virgo:
     Vade, sed huc redeas, dicere, visa fuit.
Quid facimus? clausa Genitor me continet aula:
     Ille locus saevi carceris instar habet.
{{Versus|105}}Sed tamen experiar: me nulla pericula terrent.
     Quantumvis certas illa datura neces.
Obscurus paucis tantum sit noctibus aer,
     Occlusum nobis experiemur iter.
Aut mihi continget felix audacia salvae;
     {{Versus|110}}Aut mors captivi finis amoris erit.
Ante, mihi fracta recidet compage lacertus,
     Destituam coepta quam prius ire via.
Atque reor, fiet: sic mens praesaga futuri&lt;ref&gt;Nam ab insidiis a Patre collocatis ita raptata est, ut ei brachium etiam avulsum sit; quod Angelus facienti ad aram sacerdoti adhuc sanguinolentum attulit.&lt;/ref&gt;
     Aestuat: atque intus, quo sibi plaudat, habet.
{{Versus|115}}Sicubi contigerit: dilectae funus ''Alenae''
     Instrue, et acceptas in mea vota preces. 
Fac referas corpus, socioque impone sepulcro,
     Et laceros artus, et mea membra, precor.
Quin retiam baculum coryli de stirpe recisum
     {{Versus|120}}Depangi terrae, ''Phosphoriane'', velim.
Scilicet ex illo corylus rediviva virebit&lt;ref&gt;Alena baculo in terram defixo corylus enata nucibus abundans, quas ad morbos sanandos plerique religiose colligunt.&lt;/ref&gt;,
     Et multis medicas proferet illa nuces.
Atque utinam moti quae quondam flamine venti&lt;ref&gt;Fit allusio ad fabulam de Mida Rege, quae ait defossa in terram haec verba: ''Aures Asinarias habet Rex Midas'': inde exortas arundines cum vento agitarentur, eadem haec verba reddidisse. ''Ovid. 11.Metamorph. ''&lt;/ref&gt;, 
     Fingitur humanos canna dedisset sonos:
{{Versus|125}}Haec quoque nux crescens vel fama murmure dicat,
     Haec quoque aliis istud concinat arbor opus!
''Quam vivam genitor Christo rapiebat ''Alenam'',
     ''Occumbens Christo reddidit ipsa patrem&lt;ref&gt; Parentes Alenae post ejus obitum statim ad fidem Christianam conversi sunt.&lt;/ref&gt;''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Lucia Scotiano.==
''Argumentum''
 
''Fuit inter ''Lucias'' Virgines, hujusce nominis complures, uti Annales sacri recolunt, Alexandrina quaedam formae praestantia, sed magis animae dotibus praecellens. Quod hoc facinore, a quo Epistolae materies sumpta est, facile enotuit. Quippe haec ''Lucia'' Virgo, ubi se adamari a Principe, idque oculorum illicio ac venustate rescivisset: eruisse sibi oculos fertur, ne aut alium ipsa caperet, aut ab alio caperetur. Hos igitur oculos pyxide inclusos ad amatorem suum transmitit, quem a Graeco σκοτοῖς, id est, tenebris, quibus per amorem captus erat, ''Scotianum'' appellare placuit. Porro ''Lucia'' in hac Epistola primo factum denarrat, atque in oculos invehitur, utpote periculosa semper ad voluptates captandas lenocinia. Exinde culpata ''Scotiani'' cupidine, obsecrat, ut transmissum a se munus, quod utique in votis unice habuerat, aequo vultu excipiat: simul vel ex hoc discat, quam fluxa sint hujus aevi decora, quo amorem a terrenis ad caelestia traducat. Quod et ita evenisse creditur. ''Sophronius in prat. spirit. l. 1. c. 5. P. Heribertus, e Soc. Jesu, in vitis SS. Patrum.
 
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Lucia Scotiano symbolum.jpg|450px]]
 
Heus, Amor, quid stupes? quid vultum formamque in flumine miraris? certe ut aquae, ita formae ingenium mobile, fluxumque est. De quo eleganter ''P. Pennequinus Eleg. lib. 2. Eleg. 3.'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Natura, pictura brevis, lususque colorum,'' &lt;br&gt;&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tormentumque oculi.'' &lt;br&gt;Cui etiam, ut aquae, recte istud adjeceris
 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Fulgetque, fugitque''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
''Lucia'' Niliacis&lt;ref&gt;Niliaca terra pro Aegypto ponitur, quam Nilus fluvius irrigat, ipsamque Alexandriam urbem, ex quo Lucia oriunda erat.&lt;/ref&gt; virgo male cognita terris,
     Postremas scribo caeca futura notas.
Serito tibi ''Scotiane'', oculis quem laesimus: illi,
     Ne dubita, poenas, quas meruere dabunt.
{{Versus|5}}Punitur, stricto qui corpora suffodit ense,
     Vulnera qui menti fecit, inultus erit?
Saepe tulit furcam vicinae messor aristae;
     Nec latro raptas funere solvat opes?
Non erit, hoc juro, fixa est sententia menti,
     {{Versus|10}}Vixque animus lentas continet usque manus,
At prius, ut fuerim malefausta prodita pugna.
     Expedit et casus exposuisse meos,
Nempe mihi jussus fodit qui lumina culter,
     Ut cernas, oculos erudit ille tuos.
{{Versus|15}}Circus erat, populo scenam, ludosque daturus:
     (Saepius is casti damna pudoris habet!),
Serica marmoreo pendebant vela theatro,
     Spirabant liquidos pulpita rubra crocos.
Nescio ut huc veni: nisi quod sic foemina scena
     {{Versus|20}}Captat, ut appositos piscis in amne cibos.
Constiterant populi, velisque hinc inde reductis,
     Spectandus scenae plurimus actor erat. 
Jam cornu, lituique sonant venatibus apti,
     Exhibet et varias sylva propinqua feras.
{{Versus|25}}Parte alia nivei circum venantur Amores,
     Vestiti levibus corpora nuda sagis,
Retia pars tendit, pars spicula tractat et arcum: 
     Jamque levis fixa cuspide cerva cadit.
Fit plausus laetosque tenens spectacula cives,
     {{Versus|30}}Cum nuribus pueros, cum puerisque nurus.
Deme unum, facies una est, hilarisque theatri
     Cunctaque festivis plausibus ora sonant.
Scilicet errabas oculis, ''Scotiane'', meusque,
     Quod tunc spectabas, nil nisi vultus erat,
{{Versus|35}}Sensimus, heu! gremioque pudor dejecit ocellos.
     Meque ferunt rotis erubuisse genis.
Caste pudor, (caetu si quid peccavimus isto)
     Da veniam: partem criminis error habet.
Non ego sic scenam, sic ludos esse putavi,
     {{Versus|40}}Laedere ut aspectu tam cito pollet Amor.
Caste pudor, si quid metui, non abnuo poenam:
     En ego do junctas in tua jura manus.
Adde oculos velo; velum meruere procaces:
     Adde pedes vinclis, et meruere pedes.
{{Versus|45}}Docta mali posthac vitabo cupidinis aulam,
     Et loca virgineo non adeunda pede.
Sic juro testorque; ferat sic oscula charta, haec,
     Signaqne gentiles jussa referre notas.
Haec ego dum memoro: fertur mihi littera supplex:
     {{Versus|50}}Scilicet a laeso littera missa viro.
Confiteor, primum dubitavi tangere; ne quis
     Glisceret in venas, ossaque caecus amor.
Sed tamen excepi: solvit signacula culter:
     Ne qua darem admotis oscula forte labris.
{{Versus|55}}Ut legi, extimui, flamma succendimur, inquis:
      Inque tuis oculis procubuere mei.
Hos ego depereo: dederit si ''Lucia'' quondam
     Quod tulit, hoc rursum Pelias&lt;ref&gt;Telephus hasta laesus ab Achille, ab eodem sanatus est, emplastro de rubigine confecto.&lt;/ref&gt; hasta feret.
Parce, precor, laeso: binis mihi vulnus ocellis,
     {{Versus|60}}Qui mea distrinxit lumina, fecit Amor,
Ergone, succlamo, sic bino prodimur hoste.
     Qui mihi pro speculis unus et alter erant?
Pellaces oculi! quem non laesistis amando?
     A vobis primum fluxit in orbe malum.
{{Versus|65}}Publica fluxerunt viso contagia pomo&lt;ref&gt;''Vidit mulier quod bonum esset lignum ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile'' Gen. 3.&lt;/ref&gt;,
     Inque necem robur nunc quoque visus habet.
Consule Jesseiden&lt;ref&gt;Jesseides David a  Jesse Patre sic dictus.&lt;/ref&gt; Hethaeidis&lt;ref&gt;Ηethaeis Bersabee, a marito Uria Hethaeo sic vocata. &lt;/ref&gt; ardet amore:
     Idque oculis nudam sustinuisse fuit.
Vestra quoque antiquis dicuntur Numina fastis,
     {{Versus|70}}Saepius aspectu damna tulisse suo.
Jupiter Europam&lt;ref name=&quot;eur&quot;&gt;Vide Epistolam quintam Lib. primi pag. 32.&lt;/ref&gt; quamprimum vidit ab alto:
     Turpis, et excusso fulmine taurus erat.
Tyndareae vidit quam primum lumina Ledae&lt;ref name=&quot;eur&quot; /&gt;:
     De Iove, flumineo fonte natavit olor.
{{Versus|75}}Quo raperis, ''Scotiane'', oculi quid amoribus ardes? 
     Heu! nescis quantum vulneris ille vehit.
Quid tamen interea cupidum frustremur amantem?
     Et trahimus longa dona petita mora?
Aude anime? Et seris miranda nepotibus olim
     {{Versus|80}}Incipe sanguinea bella movere manu.
Haec ubi: roratis stillarunt lumina guttis
     Vicinam cladem pertimuisse putes,
Quid tamen, heu! frustra bini ploratis ocelli,
     Postremoque meas tingitis imbre genas?
{{Versus|85}}Scimus, et a vobis qui forsan prodiit ignis
     Nec malus, aut Paphii militis ille fuit.
Quidquid id est; satis est, juveni potuisse placere:
     Vos eritis culpae victima bina meae.
Si pretium amissae petitis mea lumina flammae, 
     {{Versus|90}}Non aliud forsan quam ''Scotianus'' erit.
Quid? quod et aurata quae fulget cortice pyxis,
     Quaeque nitet radiis Indica gemma, tuis.
Haec vos arca manet, liquida quam dives amomo,
     Tinget et Assyrio cespite pinguis Arabs.
{{Versus|95}}Ibitis ad dominum, quantumvis flebili munus:
     Inscius et promptam porriget ille manum.
Cessabant lacrimae: properabat currere sanguis:
     Et prope jam nobis reddita tortor eram.
Obstitit alter Amor, qui pro re dimicat: ille
     {{Versus|100}}Ne propera, coeptum perfice, dixit, opus.
Sic bene suffuso plaudetur Epistola tabo;
     Signatusque tua caede libellus erit.
Quid contra moveam? tenebrosa meine, oculive
     Funera? erit clari nox ea luce prior.
{{Versus|105}}Ibimus, et densae conferta per agmina turbae;
     Spectandas dabimus tunc sine luce genas.
Nec cane, nec baculo ducam vestigia; caecae
     Duxque comesque mihi praevius ibit Amor.
O! quoties Phariis mirabitur advena terris,
     {{Versus|110}}Et nostri quaeret fata modumque mali!
Protinus haec referam: quam caecam conspicis hospes,
     Nativi non sic temporis hora tulit.
Sed neque Tobiadae fimo caecavit hirundo:
     Morbidaque in vultus vis resoluta meos.
{{Versus|115}}Fecit Amor; caecos hic semper reddit amantes:
     Fallimur, et mediis noctibus ille videt.
Sic tibi fit missum dum fors mirabere munus,
     Et, vel si dicas: ''Lucia'', lumen habes.
Lumen habes: cassisque, mihi quos mittis, ocellis,
     {{Versus|120}}Plus mihi, quam dederas luminis ante, jacis.
Hei! mihi, quid feci? nimis o petulanter amavi!
     Ipse ego sum poenae, ''Lucia'' causa tuae? 
Parce precor: jam nunc video meliora, proboque: 
     Quae nitet limo forma, caduca nitet.
{{Versus|125}}Terra vale, niveique mihi quos foemina vultus
     Exhibet: heu! damnis officiosa meis!
Scilicet illa cadunt sensim morientibus annis:
     Et similis fluvio, sic quoque fallit Amor.
Atque utinam geminos cum pyxide videris orbes,
     {{Versus|130}}Accipiant lacrimas haec mea dona tuas!
Assyrio certe liquor hic praestabis amomo;
     Hoc nostrum tingi munere munus amat.
Sic erit: aeternae scripta est victoria buxo:
     Quodque, legas, ima pyxide carmen habes.
{{Versus|135}}''Abstuleram ''Scotiano'' oculos: nunc furta rependo:''
     ''Proque oculis oculos possidet ille meos.''
''Fit sacer hinc Argus&lt;ref&gt;Argus πανόπτης a Graecis cognominatus, quod totus oculis scateret.&lt;/ref&gt;: et quae viderat ante,''
     ''Jam videt, amborum est illud, et illud opus. ''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt; Austraberta Frameildi.==
''Argumentum''
 
Austraberta'' Virgo ''Bateftridi'' Hedinensis Comitis in Morinis, ex ''Frameilde'' filia, cum ad ineundas nuptias importunius a parentibus urgeretur: clam e paternis aedibus cum ancilla et juniore fratre fugam arripuit. Igitur cum ad D. Audomarum Morinorum Antistitem devenisset, ac fugae causam exposuisset; ferunt ab eodem, quanquam multis et summis percibus, sacrum velum seu flammeum, (cujus gestatio pro consecratae pudicitiae tessera erat) obtinuisse; quod quidem hac Epistola ''Frameildi'' matri, quippe qui clandestino filiae discessu solicitae, aperit, simul metum ac moerorem tollit: Contendit autem maxime, ut facinoris fasti veniam impetret: addens id rei, non alio quam divino instinctu ac monitu se aggressum fuisse. Utque hujus rei fidem faciat, prodigia enarrat, quae ad id facinoris viam, simul audaciam illi fecere. Quippe viae decennis, cum super fonticulum puellari more colluderet, verticem sibi velo quasi obnubi conspexit. Dum et de Cantia flumine addit pedibus veluti solida humo tentato, pertransitoque. Quare his permota ''Frameildis'' facultatem filiae dedit Deo, ubivis locorum vellet, famulandi. Igitur ''Austraberta'' ad Portense Monasterium, quod ad Somonam fluvium assidet, divertit: ubi et sanctimonialem primo: tum et antistitem cum laude gessit. Ejus nomen adhuc in Artesia et Bononia, ubi antiqua Morinorum sedes exstitit, percelebre est: extatque sacrum eius corpus Audomaropoli Arthesiae oppido.'' P. Jacobus . Malbrancq. Soc. Jesu, lib. 3. de Morinis, cap. 33. Surius 40. Februarii.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Austraberta symbolum.jpg|450px]]
 
Tradunt poetae Narcissum juvenem formosum, dum sui imaginem in aqua intuetur, misere adamasse, et periisse. Contrarium hic habes: nam ''Austraberta'' ideo non perit, quia in fonte se videt, utique flammeo quasi velatam. Etenim speculum (ut ait ille) saepius innocens est.
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Nec aquae semper nos fallit imago.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Quae fugiens liquit patriam ''Batefridiae''&lt;ref&gt;Batefridias, seu Batefridia, Austraberta sic dicitur, a Batefrido patre.&lt;/ref&gt; aulam, 
     Si quae culpa fuit sic abiisse, dolet.
Et dolet, heu! duro matrem laesisse dolore,
     Cui modo placandae littera multa venit. 
{{Versus|5}}Parce parens, veniam nec dedignare petenti
     ''Austraberta'' etiam (si sinis) usque tuae.
Non ego quod feci, didici puerilibus annis:
     Prima isthaec aetas crimine nostra vacat.
Nempe latere domo, vulgique odisse choreas,
     {{Versus|10}}Magna pudicitiae pars fuit illa meae.
Quod tamen et patriis laribus clam cessimus, acta,
     Et sensus animi nil reticentis habe.
Cedere jussit Amor, qui me meliore sagitta
     Strinxerat, et flammis usserat ante suis.
{{Versus|15}}Saepius ille mihi, gaude, ''Batefridia'', dixit:
     Casta tibi castus foedera spondet Amor.
Tn thalamum imperio quamvis cogare paterno.
     Et sua jam moveat sacra coactus Hymen:
Ne metue; ingenio, multa quoque pollet in arte,
     {{Versus|20}}Quem sequeris; varias condocet ire vias. 
Sic quondam invito fertur nupsisse marino
     Romulis&lt;ref&gt;Romulis, Caecilia Virgo Romana Valerinno nupta.&lt;/ref&gt;, et Cypris nil timuisse faces. 
Hac tu perge via: sic et tibi ''Christus'' amator
     Libata custos virginitatis erit*,
{{Versus|25}}Dixerat haec: pharetraque potens, et lucidus igni.
     Ad sua me pugilem castra movebat Amor.
Si tamen expectas, portenta ut vocibus addam:
     Vera loquar, veri vix habitura fidem.
Est locus, aprico quae fons perlucidus horto
     {{Versus|30}}Multiplici justas fonte ministrat aquas.
Non illum pastor, non lapsus ab arbore ramus
     Sordidave immerso corpore turbat avis,
Forte puellares illuc dum confero gressus,
     Oraque in illimi conspicienda vitro.
{{Versus|35}}Protinus alba nigro fuscari tempora velo
     (Mira fides!) liquidas cernimus inter aquas.
Disparent in fonte comae; quique auricus imis
     Promicat invitus, pendula gemma, lapis.
Obstupeo primum: juvat usque ac usque tueri:
     {{Versus|40}}Aspectus species detinet illa meos.
Oscula pene dedi, mersique in flumine vultum:
     Sic mea spectanti, nec mea forma, placet.
Protinus exclamo, quid agis ''Batefridia''? ab illo, 
     Qualis eris quondam, discere fonte potes.
{{Versus|45}}''Christe'', precor liquida quam pinguis in aequore lymphae
     Fac tibi me talem semper adumbret amor.
Plura locuturae lacrimae cecidere, simulque 
     Turbato periit vitrea forma lacu
Indignor, madidosque oculos in crimina verto:
     {{Versus|50}}Quod prodest aliis, hoc mihi damna movet.
Interea gelidis quamquam crystallinus unda
     Fons riget: hac visae cor mihi servet aqua
Credis et hoc? isto dimanant omnia fonte;
     Austraberta ignes ille dat, ille rapit.
{{Versus|55}}Si superum pia jura moves, succendimur illo:
     Si thalamum; Paphias obruit ille faces.
Saepe locum repeto, tanquam fervetur in unda
     Forma, iterum vultus exhibitura meos.
Ex hinc vota frequens patri ad secreta sacelli
     {{Versus|60}}Duximus, et longae saepius illa mori.
Ah! quoties lacrimae parvae miserata puellae,
     Cum somno? retulit vota precesque meo!
Interea adversis nequidquam navigo ventis:
     Nil nisi connubium patria testa sonant.
{{Versus|65}}Quod nostras murmur quam primum perculit aures: 
     Perculit et subitus pallida membra timor
Non aliter fons ipse tremit, cum stringitur aura,
     Aut levis in madida canna palustris humo.
Fors aderat frater septennis parvulus annis,
      {{Versus|70}}Ille puer vobis insidiator iit.
Jamque silens valvas secreta stabat ad aulae,
     Multus ubi de me sermo maritus erat.
Hinc mihi clamat? abi soror optima: ni fugis; inquit,
     Connubio domus haec jam tibi carcer erit.
{{Versus|75}}Obrigui auditu: subito tamen excita surgo:
     Nam torpere diu non sinit ipse timor.
Quid faciam? quo sola ferar? pavidaeque puellae
     Monstrabit dubium quis mihi sidus iter?
Ingenium stimulabat Amor: quin aufugis? inquit
     {{Versus|80}}Me duce, carpe viam, me duce pelle metus.
Egredior tectis, famula comitata fideli,
     Fratreque, quem social traximus inde manu,
Nox erat et caelo fulgebat luna sereno,
     Ut fida in nostris duxque comesque vias.
{{Versus|85}}Hanc ego suspiciens, mea scis suspiria, dixi.
     Huc profugam; sic tu lucida semper eas!
Venimus ad fluvium: quid vana obstacula fingis
     Ne metue, et voto serviet ille meo.
Cancia&lt;ref&gt;Cancia flumen, est in finibus Artesiae, quod Hedinium Monstroliumque alluens, brevi tractu per stapulas oceano Britannico se commiscet.&lt;/ref&gt; flumen erat, nivibus cum forte solutis
     {{Versus|90}}Ponte super tumidas, volveret altus aqua?
Non illic aderat ripae; spes ulla tenendae,
     Quaeque ultra jacto cymba rudente vehat.
Quid facerem? ter caelo oculos, palmisque tetendi
     Ter tacito tales pressimus ore sonos
{{Versus|95}}''Christi'', qui heu! patrios juvat effugisse penates,
     Si profugam objecta Cancia sistit aqua?
Quo me duxit Amor? tumida cur separor unda?
     Frigida cur flammis invidet illa meis?
Praecipe, ''Christe'', (potes) depressus, ut alveus undas
     {{Versus|100}}Colligat; inceptum nec mihi rumpat iter.
Aut quia lata tuo subsidunt aequora nutu,
     Da mihi liquidas currere posse vias,
Nec precor hoc frustra: nuper sic Bertilis&lt;ref&gt;Aldegundis Virgo, a Bertilia matre, quae et ipsa nuptias aufugiens, sicco vestigio Sambram fluvium transmisit: et Malbodii delituit, ubi illustre Canonissarum, ut vocant, Collegium condere aggressa est.&lt;/ref&gt; ivit.
     Qua Sambra&lt;ref&gt;Sambra Hannoniae fluvius.&lt;/ref&gt; Hannoniis humidus errat agris.
{{Versus|105}}Haec ubi: praetentamus aquam; vestigia porta
     Auguritimque fugae Cancia flumen habet.
Si nescis, genitrix, solida stant aequora fluctu,
     Mollities liquidae quo tibi cedat aquae.
Ergo age, quid cessas? tantum dic, filia, perge:
     {{Versus|110}}Quam bene vovisti, sic bene redde fidem.
Quidquid amas, placeat; quoniam placet ante Tonanti:
     Talis eris mater, si modo mater eris.
Hoc probat Audomarus opus, ne forsitan errem:
     Materiam culpae detrahit ille meae, 
{{Versus|115}}Si quid ego tamen admisi cum fratre piandum;
     Verbera ego, frater suavia sola ferat.
Vaticinor facies: libet hic applaudere coeptis?
     Et tibi fausta bono dicere verba die.
''Egregii ''Frameilda'', sinis natam ire; parentis''
     {{Versus|120}}''Nobilibus primo nomine nomen habes.''
Addet et hoc aliquis, postquam me viderit illic,
     Quo pridem castus pergere jussit Amor.
''Altera ab alterius claret virtutibus: ambas, ''
      ''Palma decet pugiles: hac tulit, illa dedit.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Barbara Dioscoro.==
''Argumentum''
 
Dioscorus ''vir fuit ex Nicomedia Bithyniae oppido gentilis ac praedives: cui cum ex matrimonio filia unica obtigisset, quam ''Barbaram'' appellavit, elegantissima forma; eam, ne promiscue hominum aspectibus et desideriis patesceret, praealta turri inclusit. Verum ''Barbara'' cum in eo carcere Idololatriae tenebras divino lumine excussisset, et Christianis dogmatibus ab Angelo imbuta esset, pudicitiam Deo vovit. Quod ubi pater agnovit, qui filiam jam desponderat, vehementer excanduit: tum et nuptias abnuentem cogere, et fugientem insequi coepit: donec apprehensam castello, ubi balneum erat, includeret. ''Barbara'' igitur ex hoc balnei carcere ad patrem scribit de ejus saevitia conquerens: foreque pollicens, quidquid ipsae agitaret, ut nunquam a pudicitia servanda proposito, quam Christo voverat, abduceretur. Additque in eum finem paratam se, vel gladio paterno jugulum praebere, mortemque oppetere: quod utique postea, duplicata Virginitatis et Martyrii laurea, evenisse scribunt'' D. Damascenus, Metaphrastes, Surius Tom. 6. Martyrol. Rom. 4. Decembris.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Barbara Dioscoro symbolum.jpg|450px]]
 
Viden’ cervam? viden’ ut eximio candore, floreoque ad collum serto enitet? hinc, si nescis, pro victima est, cultro cessura. Talis est ''Barbara'' ipsius aevi, ac juventae flore amabilis, dum pertinacius nuptias rejicit, quas parens in votis habet, urgetque. Adeo et hic verum istud:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Interdum gratia laedit.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
 
Alloquor iratum patrem: si scribere durum
     ''Barbara'': duri rem nominis ille tenet.
Quae legis, ex illo, genitor,tibi carcere mitto,
     Hic ubi me clausam saevior hoste premis,
{{Versus|5}}Nec tamen indignor: quis enim submurmuret irae
     Si nocuisse volens utilis ira fuit?
Quam modo vera loquor, turris sat conscia novit
     Utilis hic carcer (crede) duobus erat,
Carcer erat nostri custosque obsesque pudoris.
     {{Versus|10}}Arcebat cupidos janua clausa procos
Ah! quoties ista latitans incognita turri:
     Sic genitor (dixi) quod sibi plaudat, habet;
De facie metuit: facies celabitur: illa
     Testa tibi turris, filia, dixit, erunt.
{{Versus|15}}Risit Amor, castis coeunt cui foedera palmis,
     Humanique expers corporis albus Hymen
''Barbara'' quid dubitas? turrim secura subito,
     Illa tuae custos virginitatis erit,
Non ego claustra moror: summo delabor Οlympo
     {{Versus|20}}Ut subeam turrim, sola fenestra sat est.
Sed tibi tres dabimus magni simulacra Tonantis&lt;ref&gt;Tres fenestrae in turri apertae, ad honorem sanctissimae Trinitatis.&lt;/ref&gt;  
     Turris in aspectu semper habebis, ait 
Nec mora? condit opus, lateresque bitumine jungit
     Proque una triplex facta fenestra patet
{{Versus|25}}Quin etiam faxo&lt;ref&gt;Per latera rupis prodigio diducta viam invenit, quo e paternis manibus elabatur.&lt;/ref&gt;, ceu mollis in aequore сerae
     Impressit fidei publica signa, crucem,
Addidit et formam cultus: et imagine coram
     Procubuit curvo terque quaterque genu.
Quid mihi tunc animi, credis votique fuisse:
      {{Versus|30}}Cum sacra me coram signa notaret Amor?
Confestim (quid enim sileam) juravimus illi: 
     Non alius, dixi, quo cremer, ignis erit.
I genitor, thalamique faces, Paphiasque sagittas
     Ingere: meque atra (si potes) abde specu.
{{Versus|35}}Libera mens semper caelo spatiabitur alto,
     Et carpet liquidas ad sua vota vias.
Interea sensim currentibus ordine fatis,
     Uxor in Idalium poscor itura thorum.
Abnuimus primo: non sum tam ''Barbara'' dixi,
     {{Versus|40}}Ut mihi, qui prior est sponsus, inanis eat.
Tolle procul decepte faces, Hymenaee, maritas:
     Quam genitor cogit nubere, Christus habet.
Protinus ora tibi pariter cum voce tumescunt:
     Mistaque flagra tuis pene fuere minis.
{{Versus|45}}Nil tamen ista movent; cujus sum, et dicar oportet;
     Utque feror, semper sponsa Tonantis ero.
Haec ubi: capto fugam; sequeris vestigia natae:
     Jamque pede patrius pes mihi junctus erat.
Saxea sublimi prostabat culmine rupes;
     {{Versus|50}}Coepta meae rupes implicitura fugae
At subito (quis credat?) Amor penetravit; et illa
     Ceu liquidae moles pervia cellit aquae
Quid facis, ah genitor? didicit mollescere saxum:
     Et tibi cor saxo durius esse potest?
{{Versus|55}}Nil agimus; captam vincis, vinctamque relegas,
     Qui prope Mygdoniis&lt;ref&gt;Mygdonia, idem est ac Bithynia, regio ex qua Barbara oriunda erat.&lt;/ref&gt; terra madescit aquis.
Est illic castrum vario de marmore; circum
     Fossa duplex: aditum ponte ministrat opus.
Intus forma decens, pictoque emblemate muri,
     {{Versus|60}}Quos tegit et Phrygia pendulus arte tapes.
Plurimus hic circum nitidi fons exilit unda,
     Et stratam vario marmore tingit humum.
Quid tamen inde mihi grater? spectabile castri
     Tolle decus tantum cetera carcer habet.
{{Versus|65}}Hac ego clausa domo teneor: thalamusque jugalis
     Quo solvar, miserae janua sola patet.
Hac ego diffugiam? vitiato corpore, Virgo
     Quae fueram, patrio cogar abire loco?
Mors habeat limen; certum est; transibimus illud?
     {{Versus|70}}Sic peream, possim dummodo casta mori. 
Neu metuam patris cultros, ensesque, minasque;
     Me sacer adversus spicula fingit Amor.
Interea quid agam, patrio dum carcere claudor,
     Accipe, sed vera nuntia missa fide.
{{Versus|75}}Saepe gemens liquidi prospecto balnea fontis,
     Castaque Mygdonia membra lavamus aqua:
Hac inter lacrimae stillant, augentque liquorem,
     Atque isto melius forsitan imbre lavor.
Interdum durum precibusy lacrimisque parentem
     {{Versus|80}}Arguo, qui natae damna probanda putat.
Saepius exclamo: felici funere, mater,
     Cessisti, conjux si tibi talis erat!
Quin etiam insidia forsan tibi condidit aegrae
     Quaque fidem, virus tradidit ille manu.
{{Versus|85}}Ah! quoties dixti, moriens quoque, ''Barbara'', vive,
     Et mea fac terrae molliter ossa cubent.
Qui superest Genitor: (nullum sit in omine pondus) 
     Forte tibi, timeo, nil nisi tortor erit.
Hunc tamen obsequio tenta mollire: ferusque
     {{Versus|90}}Quam mihi, tam mitis sit precor ille tibi.
Hoc ego tentavi; caruit successibus: illo,
     Quo placui vultu, nunc rea cladis agor.
Sed sic sim praestat, quam non placuisse Tonanti:
     Non piget immunes labis habere manus.
{{Versus|95}}Stabat (et hoc referam, ne sim tibi parcior ore,
     Et calamo lucris invida forte tuis)
Stabat in arboreo suffixus stipite CHRISTUS,
     Effigies multo sanguine picta fuit.
Hanc ego suspiciens, manibusque plexa figuram,
     {{Versus|100}}Effudi tales protinus ore sonos.
Christe, quid hic agimus? dudum suspiria ducor
     Et tibi vel jungi funere poscit Amor.
Eia age rumpe moras, thalamo quoque suffice bustum,
     Haec instar magnae mors mihi dotis erit.
{{Versus|105}}Audiit; et mota leviter cervice precanti
     Annuit: huc enses, lictor, et arma move.
Neve morer forsan patrio succumbere ferro:
     In patrias venio sponte, volensque manus.
Attamen hic modicum tempus spatiumque requiram,
     {{Versus|110}}Quo jungam vobis ultima vota meis.
Scilicet orabo,&lt;ref&gt;Obtinuit Barbara ante mortem a Deo id beneficii, ut qui eam invocaverit, ex hac vitam graturus non sit absque peccatorum Sacramentali expiatione.&lt;/ref&gt; ne mors super ingruat illi,
     Cui fuero solita saepe vocata prece.
Despuet hoc genitor: dolor heu! tonat igneus aether&lt;ref&gt;Dioscorus Barbarae pater statim a parricidio in filia perpetrato fulmine percussus interiit.&lt;/ref&gt;
     Jamque volant toto fulmina sparsa polo,
{{Versus|115}}Ah pater! ah! periture, cave; praedicimus illa:
      Hic solet eventus facta cruenta sequi.
Quidquid erit, tumulo luctus, lacrimasque viator
     Addet, et haec memori carmina scripta nota.
Barbara ''virgo jacet durum sine crimine nomen;
     {{Versus|120}}Quo plexa est, genitor Barbarus ille fuit''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

=Liber III.= 
==Epistola I. &lt;br&gt;Loiolis Ignatio.==
''Argumentum''
 
Ignatius de Lojola ''(qui Societatis Jesu Auctor ac parens extitit) absoluto Parisiis studiorum curriculo: cum ex valetudine frequentius afflictaretur, Medicorum consilio ac jussu in Hispaniam rediit ibidem caeli bonitate in quo primum editus erat ad salutem usurus. Quod ubi ''Bertrandus de Lojola Ignatii'' ex Garcia fratre nepos intellexisset, redeunti honoris ergo obviam processit: multisque institit, ut ad paternas aedes et ''Lojoleae'' familiae castellum diverteret. Sed cum frustra id tentasset, digresso ad publicum Xenodochium (uti pro more habebat) ''Ignatio'', et stipem quotidie ostiatim sibi corrogante: minari omnes, et subinique ferre ''Bertrandus'' cum familia. Quocirca ejus uxor, quam ''Loiolim'' sive ''Loiolida'' a gentilitio matri cognomine hic vocamus, hanc ad ''Ignatium'' Epistolam scribit: in qua illum ex Xenodochio in domum paternam elicere nititur: propositis ad id, quas amor, et honoris humani cupiditas suggerebat rationibus. Primo siquidem nonnulla ''Loioleae'' familiae decora commemorando (uti homines solent) inustam veluti generi maculam arguit: tum et insinuat Christianae disciplinae, quae mortalium animis ingerebat, dogmata, potissimum ea domesticis tradenda esse: Postremo valetudinis et virium pericula objicit, quo ab itinere Romano deterreat: quo quidem proficisci, una cum sociis, antequam Lutetia discederent, pacti erant. Sed cum frustra id eniteretur, aut certe ita secum reputaret, ad calcem Epistolae abituro valedicit, et fausta illi totique Ecclesiae apprecatur.'' Ribadeneira lib. 3. vitae cap. 5. Mattaeius lib. 2. cap. 1. Orlandinus Hist. Societatis lib. I.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus: Loiolis symbolum.jpg|450px]]
 
Quod equus generosum animal belloque aptum, hoc animi affectus in homine: siquidem violentior uterque est, nisi fraenum adhibeas. Fecit ''Ignatius'', ad quem equi domiti, et in gyrum coacti lemma merito pertineri affirmes:
 &lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Regitur nec aberrat eundo.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
''Loiolis'' externis dudum tibi dissita terris,
     Nunc etiam, quanquam proxima facta, queror; 
Nec queror incassum: causis urgemur honestis:
     Quod mecum doleat jure, maritus habet.
{{Versus|5}}Hei mihi! quo fereris pannosa Patrue, veste!
     Heu! ubi nunc, quondam qui tibi cultus erat?
Seu Dux, Hispano cum Pampelonia&lt;ref&gt;Pampelonae arcem, quam Pompeiopolim quidam vocant, regni Navarrae primariam, contra Gallorum insultum egregie defendit Ignatius.&lt;/ref&gt; Regi
     Moenia servares, voce manuque potens.
Sive ferocis equi regeres cum colla decorus,
     {{Versus|10}}Sessor, et in galea sic quoque fortis eques:
Sive duces inter gladioque fagoque niteres:
     Tunc bene vel sola fronte verendus eras.
Nunc humilis, pannisque attrito gausape tectus
     Quisquilias inter stare, trophaea putas?
{{Versus|15}}Bella fugis (scimus) quondam violenter amata:
     Ferque aras Christi te novus ardor agit.
Hoc ego nec carpo, damno minus: altera bello;
     Praemia, deque aris altera captat honos.
Si tamen exoso bellum, discedere castris
     {{Versus|20}}Mens tibi tunc melior, consiliumque fuit:
Debueras alto sacrata ad culmina nisu
     Tendere; et huc magnis nempe vocaris avis,
Pro quoties! (memini) suspiria ''Garcia''&lt;ref&gt;Garsias de Loiola Ignatii frater natu maximus, Bertrandi parens: qui Ignatium, ne domo paterna excederet, impedire conatus est.&lt;/ref&gt; duxit!
     Qui mihi jure socer, qui tibi frater erat.
{{Versus|25}}Quid rerum moliris, ait, germane? paternos
     Quid cupis ignotus deseruisse lares? 
Parce, precor, domui, tibi quae decora ministrat,
     Et jubet ex merito scire, quid ista velint.
''Loiolidum'' sanguis Regi devotus Ibero&lt;ref&gt;Iberus fluvius Hispaniae apud Cantabros ita dictus, teste Eustachio, a Rege ejusdem nominis.&lt;/ref&gt;,
     {{Versus|30}}Edidicit nunquam sordida castra sequi.
Nequidquam excurHs: fallendo ponis amictum,
     Ignotusque novae signa cohortis agis.
Jamque sacer miles Serratae ad Virginis sedem
     In nova devotas porrigis arma manus.
{{Versus|35}}Cannaba vestis erant, praecindii funibus artus:
     Inque manu peditis fraxina virga fuit.
Inque gradu propero Manresae fusus in urbem
     Diceris: ille tibi quam locus asper erit?
Hei mihi! qualis eras? quantam diversus ab illo,
     {{Versus|40}}Cum premeres Gallos Marte favente duces.
Caesaries spisso stabat neglectta capillo:
     Sordidaque oblongo creverat ungue manus,
Terra totus vel stramen erat: scutella, supellex:
     Fercula, quaesit voce precante cibi.
{{Versus|45}}Quin etiam parco fregisse severior esu
     Diceris, et longa pollida membra siti?
Adde flagris laceros artus, taboque fluentes,
     Membraque vulneribus sanguinolenta suis,
Caetera quid memorem? potuit fregisse gigantem
     {{Versus|50}}Poena: tibi levior, quod male credis, erit?
Scilicet hinc stomachi dolor ingruit; inde petuntur
     Semina morborum, qui tibicunque nocent.
Sed bene consuluit ''Loiolae'' mitis Ibero
      Gallia: non iras semper et arma movet.
{{Versus|55}}Mitteris huc, patrii vocat indulgentia caeli:
     Desine jam varias morbidus ire vias.
Hoc socii suadent, suadent oracula Divum;
     Hoc et iter Divus carpere jussit amor.
Jamque propinquabas Bojani&lt;ref&gt;Bajona, quam veteres Aquas Augustas appellabant, Galliae portus, Cantabriae, quae Ignatii patria erat, adjacens.&lt;/ref&gt; ad littora portus,
     {{Versus|60}}Qua jacet opposito Cantabris ora solo,
Ivit in occursum conjux comitante caterva:
     Nil tamen occursu praestitit ille suo.
Scilicet obsistis, prece inexorabilis ulla,
     ''(versus deest?)''
{{Versus|65}}Quid facis? heu! morbi quid, Patrue, semina nutris?
     Ille locus sanis pestifer esse solet.
Huc (rogo) flecte gradum, patriosque revise penates:
     Et tibi si non vis parcere, parce tuis.
Quid (nisi te reddas) tellus jactabitit Ibera?
     {{Versus|70}}Quid de te poterit patria tota loqui?
Hinc ''Loioleae'' nigrescent stemmate cerae,
     Turpiter admissa deteriora nota.
Dicetur: domus Heroes quae praebuit olim:
     Heu! modo quam viles sustinet illa viros!
{{Versus|75}}Quod si vana queror; si certo currere fixum est,
     Quaque subis rapido subdere calcar equo. 
Patrue, pone modum: peregrinos excute sensus:
     Hic certe, quo sis officiosus, habes.
Sunt mihi, quos fudi partu felice gemelli
     {{Versus|80}}''Lojolae'': gemini, qui doceantur, erunt.
Quam mihi dulcis erit certaminis hujus imago,
     Cui stimulum pugnae parva tabella dabit.
Ille Dei praecepta decem numerabit: et ille
     Crimina Septeno jure timenda sono.
{{Versus|85}}Si tibi tantus amor,pueris prodesse: docendi
     Cur ista careat parvulus arte nepos?
Quin etiam quando patientis imagine Christi
     Tangeris, Solymi nuper ab urbe redux.
Nos dabimus, quod ames: et moesta picta tabella
     {{Versus|90}}Septenis flebunt patria septa locis.
Te duce visemus positas ex ordine sedes:
     Combibet et lacrimas qualibet ara meas.
Qualis ero, Patrui quando narrantis ab ore
     Pendebo, et mecum tota paterna domus?
{{Versus|95}}Monstrabis Christique vias, collesque propinquos,
     Et loca postremo pressa, repressa pede.
Hic oleis qua surgit apex, orare solebat:
     Dormiit hic Simon proditor inde ruit.
Proximus hinc urbi stat Golgotha collis: in illa
     {{Versus|100}}Ah meus, o! (dices) colle pependit Amor.
Siccine, pro facinus! Christus rapiatur ad aram?
     Hostia pro culpis concidat ista meis?
Parce precor, Jesu: peccavit ''Lojola'' crimen
     Sed tua vox illo diluit omne loco.
{{Versus|105}}Forsitan adjicies, quod Olivi vertice montis
     Videris impressos dum subit astra, pedes.
Quin etiam qua stent dextrae vestigia plantae,
     Spectet ut occiduas planta sinistra plagas.
Quid mihi tunc animi? quae non incendia volves?
     {{Versus|110}}Si mihi nunc lacrymas haec, quoque scripta movent.
Plurima forte premes: nec enim quid feceris isthic,
     Nec mihi, quae passus dura, referre voles.
Sed bene, quod, dubio quantumvis murmure, ferris
     Exceptus&lt;ref&gt;Dum ad montem Olivarum redit Christi pedum vestigia accuratius inspecturus, a Barbaro duriter inde retrahitur.&lt;/ref&gt; dura, sicut ab hoste, manu.
{{Versus|115}}Attamen ut levius sentires verbera Christus
     Anteibat rigidae luxque fomesque viae.
Hoc mihi (sic nescis) facit indulgentia Jesu:
     Cum reditum instrueres, ipse praeibat iter.
Adde quod Solymis quae te raris extulit oris,
     {{Versus|120}}Quae caperet portum de tribus una fuit&lt;ref&gt;In reditu parva et male compacta navi vectus Hispaniae portum attigit, duabus altis, a quibus repulsus fuerat, naufragium passis.&lt;/ref&gt;. 
Altera vesano subsidit naufraga ponto,
     Altera arenosis cessit adacta vadis,
Nil agimus? frustrane mihi sic militet aether?
     Militet et saeva turbidus Auster aqua?
{{Versus|125}}Flecte animum, modicumque indulge, Patrue, nepti:
     Cur modo vis patrii cedere rursus humo?
Italiam denos tecum pepigisse sodales
     Asseris; haec voti meta terenda tui.
Quo ruis? obstat hyems: gravidos nive conspice montes,
     {{Versus|130}}Et juga securo non adeunda pede.
Huc quoties oculos verto, (vertoque frequenter)
     Frigidior glacie serpit in ossa pavor:
Quid? quod, ut et pelagus suadet retinacula solvi:
     Multa tamen Medius&lt;ref&gt;Mare Medtterraneum, per quod navigans non sine periculo Venetias appulit.&lt;/ref&gt; tristia pontus habet,
{{Versus|135}}Incubat classis&lt;ref&gt;Aenobarbus Turca ea loca, et littorum flexus piratica infestabat.&lt;/ref&gt; metuendo Turcica ponto:
     Heu! quantum saevi turbinis ilia vehit!
Utque tibi nil Turca mali moveatque, feratve.
     Saepe illic versas concitat Eurus aquas.
Palleo, venturi&lt;ref&gt;Tempestate coorta, lacera et quassata fluctibus navi difficulter evadit Ignatius.&lt;/ref&gt;,  quantumvis ignara pericli:
     {{Versus|140}}Paeneque cum dextra charta tremente tremit.
Quicquid id est, (precor o!) si stat victoria tecum,
     I, quo te Dius, patrue, ducit Amor. 
Agnosco, crimenque fuit voluisse morari,
     Propositum duce quod Numine carpis iter.
{{Versus|145}}Da veniam fassae: quamvis et caetera desint,
     Fas mihi sic saltem dicere Voce, Vale.
Interea mecum conjux, prolesque gemella,
      Sospes ut evadas, ut valeasque, rogant.
Atque utinam, patriis quoniam te sedibus effers:
     {{Versus|150}}Dicaris toto maximus orbe Pater!
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola II. &lt;br&gt;Xaverias Jasso parenti.==
''Argumentum''
 
''Cum ''Franciscus Xaverius'' Lutetiae Parisiorum operam studiis daret, scientiarum simul tuenda apud aequales nobilitatis avidus, extra modum sumptu prodiret: factum est, ut ejus parens ''Joannes Jassus'', qui eum ex ''Maria Xaveria'' nobilissima conjuge postremum liberorum tulerat, de eo abs studiis revocando apud se statuerit. Quod ubi primum ''Xaverii'' soror, quam ''Xaveriadem'' hic vocamus (agebat autem ea Gandiae sacrarum Virginum Antistitam, quas ob summam vitae asperitatem Discalceatas appellant) intellexisset: ad patrem ''Jassum'' hanc Epistolam scribit. In qua illum operose monet, obsecratque, uti ''Francisco'' fratri Parisiis ingenium maximis scientiae artibus excolenti, affatim omnia suppeditet.Quippe edoctae divinitus (nam et ob eximiae sanctimoniae meritum prophetico spiritu a Deo donata erat) illum ''Ignatio'' duce, Novi orbis, ultimique Orientis Apostolum destinatum: per occasionem de iis, quae ''Xaverius'' postmodo in India acturus, passurusque erat, praecipua quaedam edisserit. Movere hac simul quam de filiae sanctitate conceperat opinio, parentis animum: impulitque ut nulla in re ''Francisco'' in studiis agenti deesset, uti nec defuit. Extant hae litterae in Xaverio Castello, utique vaticinationis testes quam suo tempore comprobavit eventus. Turselinus lib. i. vitae cap. 2. Orlandinus Hist. Societatis lib. i. 
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Xaverias symbolum.jpg|450px]]
 
Ut antliae aqua eo largius confluit, quo tunditur: sic et liberalitas ''Jassi'' Parentis in Franciscum filium, olim familiae, atque orbi ingentem fructum datura est: siquidem ab his ''Xaverii'' studiis salus Japonum, Indorumque pendebat, Jure igitur hic apponas, quod antliae:
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
'' Semper major erit: quantum se effunderit unda.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Quae tibi nunc Genitor reddetur Epistola claustris
      Prodiit; et licita prodiit illa via.
Ire coegit Amor, fratrisque, hominumque, Deique,
     Tu natae frater vota sororis habet. 
{{Versus|5}}Nostin’? an, heu! ''Xaveriados'' mihi nomina quondam
     Exciderint animo forsitan illa tuo.
Perlege, ''Jasse'', parens: amico et perlege vultu,
     Quod tibi fratris amans filia mittit opus.
Fama&lt;ref&gt; Lutetiae Parisiorum urbs celeberrima, ubi studiis vacabat Xaverius.&lt;/ref&gt; Lutetiaca nuper properavit ab urbe
     {{Versus|10}}Fausta quidem, at votis durior illa tuis.
''Xaverius'' Sophiae per amata cacumma tendit:
     At patrias una largius haurit opes. 
Nunc petit ex aliis alias: quo volvimur; inquis,
     Pauperies illa saepius arte subit.
{{Versus|15}}Non ego tot Sophiam nummis, opibusque requiro:
     Nec dubito doctus, dives an esse velim.
Stat juvenem revocare: patrisque haec littera sensus
     Perferat, et modica transvolet ille mora.
O! dolor, o! quid agis? cela Pater optime, quantae
     {{Versus|20}}Pauca per has nescis damna petantur opes!
Forsitan hic summos cleri mediteris honores,
     Quodque vehit secum sacra tiara decus?
Falleris: ah! sese frater maioribus aptat:
     Nuntius ille novi, victor et orbis erit.
{{Versus|25}}Neve putes tantum vanae praeconia votis;
     Accipe, sed tanquam vaticinantis opus.
Transierat (memini) ter senis messibus aestas,
     Et ter sena novo fluxerat uva lacu.
Annorum fratri fuit haec mensura: colorque,
     {{Versus|30}}Ut species mentis, candidus oris erat.
Veste nova, sed quae corpusque animumque deceret: 
     Si quis quid Gallis mandat, abimus, ait,
Quin etiam claustris tum proximus, ultima frater
     Adjecit verbis haec quoque verba meis.
{{Versus|35}}Chara soror, fratris si quae tibi cura supersit,
     Si remanet nostri non abiturus amor.
In mea fer lacrimas conamina, vota, precesque;
     His Germana tibi saepe juvandus ero.
Dixerat haec abiens: abeuntem prosequor ore:
     {{Versus|40}}Excipit hinc fusas saepius ara preces.
Hic ego cum starem nuper sub solis obortum:
     Cum pallent primo sidera pulsa die.
Altaque conceptis sine corpore gaudia formis
     Mens sibi fingendo carperet intus iter. 
{{Versus|45}}Nescio quae visa est dubiae sub imagine lucis
     Extendi in longas area lata vias.
Pro segete in campis circum crescebat oriza&lt;ref&gt; Orizae satio et usus apud Indos pro frumento est.&lt;/ref&gt;,
     Plurimaque ignoti stirpitis arbor erat:
Tecta levi cultu: tectisque simillima templa
     {{Versus|50}}Horrida per fumos haec quoque facta suos,
Hic Pagodum&lt;ref name=&quot;amida&quot;&gt; Nomina idolorum, quae apud Indos et Japones celebrantur.&lt;/ref&gt; sedes, Fotoci&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Xace&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;, Amidaeque&lt;ref name=&quot;amida&quot; /&gt;: 
     Nomina sunt ipso barbariora loco. 
Plurima gens illic circum fuligine tincta.
     Ad fuligineos tendere visa lacus 
{{Versus|55}}Ut vidi, indolui: tacitoque pectore dixi;
     Turba virum lacrimas exigit illa meas.
Exigit illa preces: cur sic ruit acta sub umbras
     Ut miseros nossem, Japon et Indus erant.
Haec ego dum meditor sensum fugere tenebrae
     {{Versus|60}}Nox quoque suffuso cedere visa die:
Lucis id accessu (liceat mihi visa referre)
     ''Xaverius'' primo limine frater erat.
Hinc tranare amnes, latisque excurrere campis
     Coepit, et in varias concitus ire vias.
{{Versus|65}}Illinc et pueros tinnitu cogere nolae&lt;ref&gt; Xaverius per plateas pueros campanula ad Catechismum cogebat.&lt;/ref&gt;
     Coepit et insolitas spargere fontis aquas.
Nunc aras raptare solo, Pagodasque cremare,
     Caeteraque aggestis lignea signa focis.
Et (bene si memini) ''Franciscum'' tota sonabat
     {{Versus|70}}India? cum nuptis, cum senibusque puer.
Haec ubi: Germano votis gratamur, et illuc
     Moturo placidas esse precamur aquas. 
Quidquid id est, longo concurritur aequore: multa
     Quaeque feras (dixi) tristia, frater, habes.
{{Versus|75}}Nec retuli falso: curvo te corpore vidi:
     Sarcina&lt;ref&gt; Saepe sibi visus est per quietem morionem Indum suis gestare humeris.&lt;/ref&gt; cui dorso decolor Indus erat.
Qualis eras, Germane, ista sub mole! ferebas,
     (Si bene conjicio) teque ferebat onus&lt;ref&gt;Fit allusio ad dictum D. Aug. lib. 3. Confess. c. 9. ''Amor meus pondus meum: eo feror, quocunque feror.''&lt;/ref&gt;;
Tela, arcum, pharetramque gerit niger iste Cupido:
     {{Versus|80}}Postmodo sed lotus Candidus, alter erit.
Te quoque&lt;ref&gt; Ad Molucas Insulas naufragium patitur.&lt;/ref&gt; conspexi diffracta puppe per undas
     Jactantem tumido brachia lenta mari.
Nec tibi caussa metus gens Maurica&lt;ref&gt;Barbaros atque efferatos Mauricensium animos excolit, spreto veneni ac vitae periculo.&lt;/ref&gt; spargere quamvis
     Dicitur infida dira venena manu.
{{Versus|85}}Heu! Pagodas&lt;ref&gt; Multis Pagodarum sagittis appetitus per prodigium illaesus servatur.&lt;/ref&gt; timeo: gens est feralis ab arcu: 
     Sed fugies jussum missa sagitta locum.
Saepe sub ambusta sudantem vidimus ora;
      Saepe gelu&lt;ref&gt; Itinere Meacensi in Japonia.&lt;/ref&gt; nudos diriguisse pedes.
Utque fit hoc verum, Genitor: praedicere casu
     {{Versus|90}}Attinet, et certa dicta probare nota.
Pendula ''Xaverio''&lt;ref&gt; Crucifixi in arce Xaveriana effigies prodigiose sudat, quoties Xaverius in India laboribus solito amplius exercetur.&lt;/ref&gt; Christi stat lignea Castro
     Effigies patriae laus pietasque domus.
Saepius hoc coram ''Franciscus'' voce manuque
     Dicitur et flexo vota tulisse genu.
{{Versus|95}}Crede mihi plus est, quam quod videatur imago,
     Mistaque cum Christo symbola frater habet.
Nam quoties mediis frater cruciabitur Indis,
     Et Christi toties perpluet ora liquor.
Tempora fac numeres: quoties fuderit imago,
     {{Versus|100}}''Xaverii'' toties signa dolentis erunt.
Plura quid attexo; geminus quantumlibet orbis,
     Non tantum, ut tantus condoceatur, habet;
Damna quid ergo tuae Genitor, vereare crumenae?
     Mitte, precor, missae sic bene dantur opes.
{{Versus|105}}Nec tibi sola isto venio pra munere supplex:
     En jacet ante tuos India tota pedes,
Consule dilutis&lt;ref&gt; Parvuli, quos baptismo lustratos ad caelum transmisit.&lt;/ref&gt; quid turba minutula noxis
     Mussitet: hic nobis erudiendus, ait
Sic faveant Superi! Sic oret Japon et Indus 
     {{Versus|110}}Adjungant votis et sua vota meis.
Sic bene ''Franciscus'' totum circum ambiat orbem:
     Nec (''satis est'')&lt;ref&gt; Satis est Domine, satis est: ita subinde ob caelestium deliciarum abundantiam exclamare solitus Xaverius.&lt;/ref&gt; genitor, proferat ille ''Satis''.
Interea frater carae memor usque sororis
     Vive, licet varias usque ferare plagas,
{{Versus|115}}Ibis? (et hoc vereor) patrios, Germane, penates
     Curaque nec matrem&lt;ref&gt; Indiam petens, ne matrem quidem salutare dignatus est, quamvis mn non longe a paternis aedibus iter caperet.&lt;/ref&gt; visere forsan erit.
Quidquid erit, genitor, magnae praeconia famae
     Totus et exiguo pendet ab aere Japon.
Incipe sic sacras titulis augere tabellas,
     {{Versus|120}}Inque fidem versus quatuor una ferat.
''Xaverius ''victor'', ''victorem'' Lojola ''fecit'':
     ''Jassaeus''que parens, ''Xaverias''que soror. ''
Lojolides ''pugilem castris adscripsit Jesu'':
     ''Ille dedit nummos, addidit illa preces''.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola III. &lt;br&gt;Francisca de Jesu Borgiae. ==
''Argumentum''
 
Franciscus Borgia ''ex Marchione Lombasii Dux Gandiae Quartus, inito cum Leonora Castria, illustrissima ex Lusitanorum genere femina, conjugio: multa prole et honoribus apud Carolum Quintum Imperatorem auctus est. Sed cum ad funus Isabellae Imperatricis, cujus Toleto Granatam transvehendi cura commissa erat, divinitus tactus, jamque rerum humanarum, et gloriae fluxae pertaesus, nova Deo serviendi consilia captaret: ferunt a Matertera, quae ad Coenobium S. Clarae Gandiensis commigraverat, ibique Antistitam gerebat, per Epistiolam commonitum, ut constanter ageret. Et vero ne incassum haec movisse plerique existimarent, constat eam divina revelatione atque ostento didicisse, quidquid  ''Francisco'' Duce ac Nepote, ad Caesarei cadaveris conspectum gestum fuit. Quod ipsum hac Epistola significat; qua et eum multis rationibus cohortatur ad propositi constantiam: simul praedicens fere, ut Societati Jesu, cujus ''Ignatius'' auctor ac parens erat, nomen adjiceret: inultaque ad praeclara in eo ordine pro Dei gloria, et proximorum salute aggrederetur. Attingit autem et Aviae obitum, quae pariter inter Coenobii Gandiensis claustra ''Mariae Gabrielae'' nomen asctitaverat:       cujus affectu monitusque salutaribus ipsemet ''Borgia'' multo maxime profecisse saepe testatus est. Materterae nomen, quod ante Isabellae fuerat, ''Franciscae de Jesu'' concessit: quo et hic utimur. Neque vero eorum, qua supra de ''Francisco'' attigi, eventus fefellit. Quippe in Societatem primo indeque ad summum in ea imperium et Praefecturam assumptus, Praepositi Generalis Tertii titulum praeclaris editis facinoribus implevit. Accessit Santcimoniae non vulgaris fama, qua etiam miraculis inclaruit: quo factum est, ut ab ''Urbano VIII.'' Pont. Max. Beatorum numero solemni ritu adscriptus sit. ''Anno 1624. Ribadeneira lib. i. vitae ejus cap. 7. Orlandinus Hist. Societatis lib. i.
 
SYMBOLUM.
      
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Francisca de Jesu symbolum.jpg|450px]]
 
Formositas oris, quam multi misere depereunt, nihil aliud quam larva est. Hanc in Isabellae Imperatricis funere agnoscit ''Borgia'', ingenti suo bono. Quippe hinc doctus verissimum etiam hic esse, quod ad larvae naturam spectat.
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Altera proponit conspectibus, altera celat.''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Gandia quae sacras claustris fovet alba columbas,
     Hoc consanguinei mittit amoris opus.
Perlegis? inque tuos successit Epistola vultus?
     Perlege: quod cupias, quodque sequaris, habes.
{{Versus|5}}Scilicet ipsa tuam didici Matertera mentem
     Cum tibi Caesarei funeris horror erat.
Vera loquor, paucisque tibi perscribimus acta:
     Insolitus quando pectora flexit Amor.
Lux&lt;ref&gt;Toleti Ηispaniae urbe in Tarraconensi tractus, ubi per id temporis comitia Regia, non sine plausu ac laetitia ab Imperatore agitabantur.&lt;/ref&gt; fera Caesareis surrepserat orta triumphis
     {{Versus|10}}Formosum tenebris implicitura caput.
Morbus adest (dolor, o!) carae insidiator Elisae&lt;ref&gt; Elisa idem ac Isabella, quod nomen erat Impetatricis.&lt;/ref&gt;:
     Ille tibi, Caesar, quam ferus hostis erit!
Nec mora, grassatur: torrentur febribus artus;
     Regiaque extremus corpora languor habet.
{{Versus|15}}Ergo ubi succubuit: gemebundo pectore Caesar
     ''Lambaside''&lt;ref&gt;Lambasides a Lambasio Marchionatu, a quo Borgia primam appellationem sortitus est.&lt;/ref&gt;, conjux optima vixit! ait.
Tu funus curato celer, patrioque sepulcro
     Defunctae carum conjugis effer onus.
Pergis: et ut primum Granatae&lt;ref&gt;Granata urbs in Hispania ejusdem Regni Metropolis, nec non Regum sepulcro nobilis.&lt;/ref&gt; constitit oris
     {{Versus|20}}Claudendum aggesta triste cadaver humo.
Jamque fides&lt;ref&gt;Juramentum sollemne, quo cadaveris Regii fides adstruerur.&lt;/ref&gt; petitur, corpusque exangue patescit: 
     Exuvias carae vix bene noscis Herae. 
Scilicet ora prius nivibus certantia primis,
     Labraque purpureas vincere nata rosas.
{{Versus|25}}Exedit livor, taboque liquentia putrent?
     Nec remanet formae, qui fuit ante, decor.
Quid facias? ''Francisce''? stupes: lacrimisque coortis,
     Diceris in coepto ter siluisse sono. 
Postque morae modicum: quid enim jurabimus? inquis:
     {{Versus|30}}Abstulit haec sensus tristis imago meos.
Quicquid id est, Isabella fuit! dolor obstruit ora?
     Et tua vix lacrimas lumina jussa tenent.
Mox ubi fas, actae post Justa sacerrima pompae,
     Interiora domus, et sine teste, subis. 
{{Versus|35}}Ipsa ego te (credat quisquam) te subsequor isthuc:
     Mente tamen, vultus non aditura tuos. 
Omnia clarescunt, nullus fovet angulus umbras:
     Et tua (crede mihi!) pectora nuda patent.
Mensa fuit, stabatque Dei pendentis imago
     {{Versus|40}}Tristis et obtusis sanguinolenta genis.
Protinus hac coram labiisque oculisque solutis?
     Diceris in tales prosiluisse sonos. 
Quid facimus, pie Christe? cui placuisse laboro?
     Quae modo servitiis meta, modusque meis?
{{Versus|45}}Ergo etiam magnis pereunt de Regibus orti?
     Summa nec Austriacos Justa verentur avos?
Heu! Ego te qualem vidi, Regina: decore
     Quae prius illicium totius orbis eras.
Nunc ubi frons,oculi, facies? ubi lactea cervix?
     {{Versus|50}}Binaque purpureis picta labella rosis?
Quo decor omnis iit? spectavi corpus: in illo
     Qui fuit, ah! vultus non erat ille tuus. 
Ergo sic morimur? sic Regum purpura livet?
     Inque redit putrem Caesaris uxor humum?
{{Versus|55}}Serviimus quondam; sed et hac peccavimus arte:
     Caesaribus potior Christus habendus erat.
Parce precor, pie Christe arctis quem stringimus ulnis:
     Pectoreque affusus quod modo stringit Amor,
Parce precor, binosque oculis, sine currere fontes:
     {{Versus|60}}Saepe per has ingens culpa lavatur aquas.
Poenitet admissi: tuus o! tuus optime Christe
     ''Franciscus'' semper, ''Borgia'' semper erit.
Talia dicebas: praesens quoque mente precabar,
     Et tua sum votis vota secuta meis.
{{Versus|65}}Eloquar? an sileam? nec scribere cuncta licebit?
     Inque tua aspectus flectere vota meos?
Eloquar: ut tacito demissa Modestia vultu
     Abnuat; indulgens scribere cogit Amor. 
Cum sic perfusus lacrimis, gemituque jaceres,
     {{Versus|70}}Et premeres posito frigida faxa genu.
Adstitit in rubea spectandus imagitne Christus,
      Et tibi porrectam tradidit ille manum.
Quin etiam ostentans plures sua castra secutos:
     ''Borgia'', pone metum, tuque sequeris, ait.
{{Versus|75}}Quid te mors cruciat? quid carae funus Elisae?
     Vivit&lt;ref&gt;Cognovit Francisci Matertera Imperatricis animam expiatoriis ignibus celeriter ereptam, ad caelum evolasse.&lt;/ref&gt;, et ultrices transiit illa rogos.
Dixerat: atque oculis blanda nictantibus arsit,
     Et novus a Christo fluxit in ora rubor.
Ergo agedum, ''Francisce'', animum majoribus apta,
     {{Versus|80}}Lojolides facti nobilis auctor erit.
Ille reget, flectetque animos, modicoque libello&lt;ref&gt;Libello exerciciorum cujus ipsemet Borgia approbationem a Paulo III. Pontifice impetravit anno 1548.&lt;/ref&gt;
     Erudiet promptas ad nova bella manus
Neve reformides Veneris perrumpere castra,
     Castaque seposito bella movere toro.
{{Versus|85}}Concedet Leonora&lt;ref&gt;Leonora Borgia conjux fato eripitur, quo ipse in religione Deo servire possit.&lt;/ref&gt; tibi, quam diligis, uxor:
     Quin etiam fatis officiosa suis.
Flebis, et extinctum lacrimis dignabere corpus?
     Et mortis, dices, huic ego causa fui.
Sed volet hoc pietas, et qui tibi militat ardor:
     {{Versus|90}}Invidiam noxae detrahet ille tuae.
Quidnam agimus? bellone pigrum Matertera flectit?
     An contra admisso tergora pulsat equo?
Ut fuerit, faciam: dum Christo proelia cedant,
     Et sacer egregio Marte triumphet Amor. 
{{Versus|95}}Care nepos, propiorque mihi jam nomine&lt;ref&gt; Quippe qua Isabellae nomen Franciscae de Jesu commutaverat.&lt;/ref&gt; factus,
     I bone, quo Jesu te pius ignis agit.
Mente licet Stygios verseris saepe per ignes,
     Flamma&lt;ref&gt;B. Borgia frequens erat in meditatione inferni: ajebatque se ad istum rogum, amoris in se divini ignem accendere.&lt;/ref&gt; rogi flammas aggeret illa tuas
Haec mea sunt, sed et haec aviae&lt;ref&gt;Maria Henriquez, quae exinde Coenobio itidem D. Clarae Gandiensis adscripta, Mariae Gabrielae cognomentum sibi adscivit.&lt;/ref&gt; pia vota fuere,
     {{Versus|100}}Qux tibi praeceptrix, quae tibi mater erat.
Ah! quoties monitis annos tibi sedula finxit?
     Seu puer, aut juvenis, virque, paterque fores.
Nec siluit moriens: uda si fusus in herba
     Fluminis ad ripam concinit albus olor.
{{Versus|105}}Ergo age, sume animos: magni patet area belli:
     Injice non timidos in nova castra pedes.
Si nescis, isto crescit quoque laurus in horto.
     Vinctura emeritas, nec sine luce, comas.
Neu mala sim vates: quod dat tibi Gandia nomen,
     {{Versus|110}}Vincetur, meritis (et sinet illa) tuis.
Illa Ducem Quartum te redidit ordine Castris&lt;ref&gt;Fuit enim quartus Gandiae Dux, et tertius Generalis Praepositus Societ. Jesu.&lt;/ref&gt;
     Loiolidum tu Dux Tertius alter eris.
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola IV. &lt;br&gt;Honovinga Canisio.==
''Argumentum''
 
''Habet Belgium quoque, quod de hoc Societatis primo saeculo glorietur: quippe et istud statim a principio illustravit ''Petrus Canisius'', vir doctrinae juxta ac sanctimoniae laude percelebris. Natus is fuit Noviomagi Provinciae Gueldriae, quam olim Sicambriam dictam volunt, primaria civitate anno salutis humanae 1521. eo scilicet, quo B. Ignatius de Loiola Societatis Jesu parens ad severiorem vitam conversus, militiae sacrae relicta profana sese tradidit: quam et ''Canisius'' tertio Confirmati Ordinis ingressus est. Puer matre orbatus cui ''Aegidiae Honovingae'' nomen erat, in Materterae (quam abs sorore ''Honovingam'' hic appello) curam concessit. Et vero haec multis precibus et consultis saepe eum juvit: quae compendio per Epistolam hic exhibemus, in qua ''Canisio'' nepoti de statu vitae consilium agitanti, nec non inter illecebras Noviomagi apud suos, ubi tunc erat, primam intra juventam, dubio, stimulum addit, jubetque bono esse animo, praedicens fore, ut brevi in novum quendam Sacerdotum Ordinem assumatur. Operae pretium mihi videtur majoris fidei ergo, ea verba hic addere, quibus, illa, etiam ante Societatis iis in partibus auditum nomen, divino Spiritu illustrata cum nepote contendit. ''Tu'', inquit, ''fili, cooptaberis in novum quendam Sacerdotum Ordinem, quem in Ecclesia sua ad reformationem ejus, ac multorum salutem parat Deus. Ego eos per visum vidi, et te ad eos adjungi. Graves erunt viri, docti, modesti, Deo pleni, animarum caritate praediti. Bono igitur fac sis animo et spe hujuscemodi te sustenta. Nam brevi potieris hoc dono''. Quaesitis ergo ad haec rationibus, imo et ejusdem ''Canisii'' primae pueritiae gestis, simul postea gerendis adhortatur, ut iis viris Christo vacaturus se adjungat: quod et fecit captato P. Fabri colloquio, qui Moguntiae tunc agebat.'' Orlandinus Hist. Societatis lib. 4. Sacchinus in ejus vita lib. 1.
 
SYMBOLUM.

&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Honovinga Canisio symbolum.jpg|450px]]
 
Per canem vigilantiam, ac fidelitatem veteres Aegyptii significabant: interdum quoque impudentiam, juxta Homeri: κυνὸς ὄμματ' ἔχων. Tales et hi luridi ex haeretico grege, quos ''Canisius'' invadit, et fugat. Quam Verum de illo, quo de cane fideli! 
 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''Damnum latratibus arcet. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Qua prope te Vahalis&lt;ref&gt;Vahalis fluvius Noviomagum alluens Canisii patriam.&lt;/ref&gt;, qua me prope Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus fluvius, ad cujus ripam Arnhemium adjacet Gueldriae oppidum, ubi tum Honovinga Canisii Matertera habitabat secundo abs Noviomago lapide.&lt;/ref&gt; oberrat,
     Vicinasque trahunt alter et alter aquas.
Scribitur haec reddenda tibi mox littera: quamvis
     Forsan et a lacrimis humida facta meis.
{{Versus|5}}Scilicet audieram dubium tibi pectoris aestum:
     Aestus et in lacrimas fluxerat ille meas.
Attamen apposito chartam siccavimus igni,
     Quique meo flagrat pectore, juvit Amor.
Scribe, ait, ''Honovinga'': tibi qui morte parentis
     {{Versus|10}}Transiit in curas, et tua jussa puer.
Nunc juvenis vario, dubioque ''Canisius'' aestu
     Nutat, ut incerto puppis itura mari.
Fac constet: nuperque tibi quae visa fuere,
     Deferat haec prompta scripta tabella nota
{{Versus|15}}Protinus arripio calamum, mihi proximus adstat,
     Et face scribentem dirigit ales Amor,
Tempus erat, lassos quo primam somnus in artus
     Serpit: et accensis ignibus astra micant.
Adstabam clauso, mecumque relicta, cubili
     {{Versus|20}}Mox vespertinas compositura preces.
Cum subito coram visa est descendere nubes,
     Candidus et nubi praevius Ales erat.
In manibus frondes oleae, risusque per ora,
     Pacificum scires quod meditatur opus.
{{Versus|25}}Hic ubi vibrati nebulam discussit oliva:
     Obstupui subitos ora tulisse viros.
Insolita his facies, attonsi fronte capilli:
     Velabant imos pallia nigra pedes.
Quemque vocent aliae vultum rigidumque trucemque:
     {{Versus|30}}Judice me, mixta sorte modestus erat.
In dextra calami (calamos hastilia tradant)
     Jamque parant scriptis bella movere suis.
Cuique sacrum ''Jesu'' rutilabat pectore nomen
     Igniti species pectoris illa fuit,
{{Versus|35}}O! quantum gens illa factis operabitur aris,
     Cultoresque novos, officiosa dabit,
His foedae fugient sub Tartara nigra phalanges,
     Virginitasque albis laeta redibit equis,
Seu calamo fuerint, agitandave praelia voce:
     {{Versus|40}}Et calami, et doctae praelia vocis erunt.
Quid? quod nostra istis vinces Germania castris,
      Colla gemens duro succubuisse jugo? 
Haec ego dum specto: subito se in lumine vidi 
     Ad primos Mystae procubuisse pedes. 
{{Versus|45}}Primus erat turma (quantum reminiscor) in ista
     Nomine, Theiologo nec minus arte, Faber&lt;ref&gt;Petrus Faber primus Ignatii socius, qui tum per Germaniam tum per Germaniam animarum saluti vacabat: quem Moguntiae agentem, primum Canisius adiit, ut in argumento dictum est.&lt;/ref&gt;,
Hunc petis amplexu: pullaque in veste sodalis
     Pullatos auges ad nova bella viros,
Ergo age, perge nepos istis te jungere castris,
     {{Versus|50}}Devotaque move fortia bella manu.
Si heue conjicio magnae praeludia pugnae,
     Et faciles aditus prima juventa dedit.
Scilicet annorum prima, incunabula Christus
     Surripuit, versus ad pia facta jocis
{{Versus|55}}Nil tibi cum nucibus, longae nec arundinis usu:
     Nec teretes cura est exagitare trochos.
Privatas pictis aras decorare tabellis, 
     Saepius et Mystam fingere, lusus erat.
Parvula sacra facis, dicisque precantia verba:
     {{Versus|60}}Accumulant jussas turba pusilla preces
Et modo voce puer, pueros modo fonte piabas:
     Ista rudimenti signa fuere  tui. 
Quid? quod et in teneros saevisti funibus artus
     Membraque portandas didicere cruces?
{{Versus|65}}Caetera cur sileam? nec enim meminisse nocebit,
     Patrasti parvus qualiacunque puer 
Saepe, orbi quando jejunia verna redibant,
     Cum furit Ogygio&lt;ref&gt;Ogygius Bacchus dictus est ab Ovidio, et temulentiae Deus a Poetis habitus. Noviomagum reversus ad nuptias contrahendas sollicitatur: proposita Juris Civilis, in quo parens ejus Iacobus Canisius excelluerat, agitatione.&lt;/ref&gt; concita turba Deo:
Cum passim turpesque joci, madidaeque popinae,
     {{Versus|70}}Et resonant foedis compita fracta sonis.
Tunc ego te didici solis radicibus usum.
     Oraque gustato continuisse mero.
Increpuit mater: quid agis? quid saevior, inquit,
     Dura, ''Canisiade'', nec tua bella moves?
{{Versus|75}}Haec permitte viris, quibus est robustior aetas?
     Ossa tibi, puri caetera lactis habes.
Protinus illacrimans scelus ah! scelus optima mater,
     (Si nescis) caecos ducit in arma viros.
Arma illis Bacchus positus ferventia mensis:
     {{Versus|80}}Arma illis Paphiae tela facesque deae.
Ipse ego non plorem? dapibus neque parcius utar? 
     Nec mihi sit fuso gratior unda mero?
Da veniam, mater; licitae patet area pugnae;
     Hic puer, et miles, victor et esse potest.
{{Versus|85}}Talis eras: quid nunc dubio certamine nutas:
     Si pridem est puero laurea parta tibi?
Scimus: blandus Hymen tacitis tibi siccat ocellis.
     Propositoque Themis&lt;ref&gt;Themis Justitiae praeses habita; nam teste Festo θέμις idem quod fas.&lt;/ref&gt; te trahit alba foro.
Crede mihi, latet hic fallacia saepe sub herba,
     {{Versus|90}}Saepe per et placidas saxa petuntur aquas,
Ergo age, quaere viro: illis te junge Sodalem:
     Materiem, qua sis obsequiosus, habes.
Nec male vaticinor: totos saevire per agros,
     Fama est, et rabidas ire, redire feras.
{{Versus|95}}Infremure lupi circum praesepia! Rhenus&lt;ref&gt;Rhenus Germaniae fluvius.&lt;/ref&gt;
     Audiit, et gelidis palluit Ister&lt;ref&gt;Ister sive Danubius amnis celebratissimus Germaniam longo tractu, Austriamque alluens.&lt;/ref&gt; aquis.
Quid cessas? Stygias urge latratibus umbras:
     Inque fidem veram Nominis&lt;ref&gt;Canisius juxta nominis Etymon et gesta ''Canis Austriacus'' ab Haereticus dictus. Sacchinus in vita lib. I, n. 10.&lt;/ref&gt; adde notam.
Usque reor, facies: istud Matertera poscit;
     {{Versus|100}}Haec in te titulum, juraque matris habet.
Illa mihi moriens, soror o! soror optima, dixit,
     Abstrahor: appliciti foedera junge manu.
Quem (rogo) nunc parvum patrique tibique nepotem
     Linquimus, in curas transeat ille tuas.
{{Versus|105}}Scilicet ille tibi, caste, Germana, MARIAE
     In castas artes erudiendus erit.
Annuimus voto, lacrimisque per ora profusis,
     Nil illi potui dicere, praeter, erit.
Ex hinc vota frequens, et verba frequentia fudi,
     {{Versus|110}}Et tibi quod mater debuit esse, fui.
Caetera dent Superi; pullo sic nubis amictu
     Virginei&lt;ref&gt;Perpetuam atque illibatam virginitatem coluit.&lt;/ref&gt; castas corporis abde nives.
Scribere plura libet: tibi sed scribenda relinquo. 
     Hinc calamo trames saepe terendus erit.
{{Versus|115}}Cumque tibi tarde supremam neverit horam
     Stamine nec pullo, de tribus una soror.
Forsitan hoc aliquis signabit marmora versu,
     Accola quem Rheni, posteritasque leget: 
''Hac jacet exanimis, recubatque'' Canisius ''urna''
     {{Versus|120}}''Quem stupuit gelidus Rhenus et ister aquis.''
''Depositos cineres lugens Germania servat,''
     ''Ingenium libri: spiritus astra tenet.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola V. &lt;br&gt;Kostka Deiparae.==
''Argumentum''
 
''Stanislaus Kostka illustri apud Polonos genere oriundus, cum adulescens in Societatem Iesu admissus esset, primo ipso tyrocinio tanto animi sensu actuque in divina ferri coepit, ut saepe saepius inter orandum madefacta lintea aestuanti pectori applicanda forent; porro crescente in dies amoris incendio idque impatientius iam ferventi Stanislao evenit, ut sub festum Assumptae in caelum Virginis (quam ut matrem tenerrime amabat) mira animum hinc migrandi ad caelum cupiditas incesserat. Quocirca composita hac epistola Mariam orat, ne desiderium suum ultra differat frustreturve;  quominus proximis apud caelites triumphis intersit. Neque profecto incassum vota recidere: quippe post paulo febre correptus est; quae tametsi lenta primum, eo tamen sensim paucosque intra dies invaluit, ut de tantis (?) visceribus adolescentem anno aetatis circiter vigesimo terris ereptum caelo transmiserit ipsa Assumptae in caelum Virginis sacra nocte anno Christi 1569.'' Franciscus Sacchinus in eius vita.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Kostka symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Quid navem sagittamque tenso funi laxatam intueris? Illa in portum, haec in caelum tendit: non aliter Kostka amore igniti impatiens ima detrectat, caelumque animo petit; quo Maria, quam, ut Matrem, unice diligebat, recepta est. Adeo de tribus istis verum quod cecinit Vates:
&lt;hr&gt;


''Nequeunt laxata teneri''.


&lt;hr&gt;
                                                       &lt;poem&gt;
Da veniam, caeli decus augustale, MARIA,
         Si tibi nunc a me littera scripta venit.
Scribere jussit Amor (caelo licet omnia noris.)
         Impulit is timidas ad sua jussa manus.
{{Versus|5}}Substitimus primo: calamum pudor ipse retentans,
         Quid tibi nunc tandem, Kostka, paratur, ait.
Verte alio mentem, precibus contexe coronam;
         Gratior est Dominae texta corona tuae,
Quid faciam? adversum hinc amor, hinc reverentia pugnant;
         {{Versus|10}}Haec calami cursum supprimit, ille movet.
Ut scribam; vereor praefigere, Kostka Parenti.
         Sis mihi cara licet, plusque parente parens.
Urimur? O bona Diva, et (si licet) o bona Mater,
         Urimur: o! quanto pectus ab igne calet,
{{Versus|15}}Lintea traduntur frigentibus humida lymphis
         Lintea sed flammas non domitura meas
Quod facitis, dixi, gratum est, sed inutile nobis,
         Non profecturas quid mihi fertis aquas;
Exterius gelido corpus perfunditis imbre:
         {{Versus|20}}Attamen interius, quo cremor, ignis adest.
Optavi quoties velut igni lampas edace,
         Deficere ante aras, o mea Diva, tuas!
Optavi quoties, ut, quae tibi sacra micabat
         Taeda, foret vitae terminus ille meae!
{{Versus|25}}Optasse hoc licuit: taedae consumitur ignis:
         Majus at in nostro pectore robur habet.
Eloquar? an nostrae nunc est opus indice flammae?
         Nec tibi sat noster cognitus extat amor?
Proxima lux oritur purae spectabilis aurae:
         {{Versus|30}}Suscitat ardores proxima pompa meos.
Haec tibi, qua fugeres terras, fuit ultima, Virgo:
         Qua caelum peteres, prima sed illa fuit.
Fingo animo plausus, laetoque sonantia caelo
         Tympana: mille tubas audio, mille fides.
{{Versus|35}}Aligeri circum volitant fulgentque ministri.
         Et fervet tota caelica pompa via. 
Pars Arabum complet nebuloso compita fumo,
         Pars liquidum strato lumine vestit iter.
Emicat ante alios juvenum lectissima turba:
         {{Versus|40}} (Sic nobis pompae fingitur umbra tuae) 
Caesaries, illis purum flavescit in aurum,
         Oraque formoso candidiora die.
Ornat palma manus, humeros bombycina vestis.
         Pallaque non tactas vincere jussa nives.
{{Versus|45}}Pone subis: vivis certat tua palla pyropis,
         Et superat, quidquid gemmifer orbis habet.
Fallimur: hoc oculi vitium est: abscedite gemmae: 
         Plus fatis aurata conspicienda coma es.
Illic, castus Amor pulchra statione moratur.
         {{Versus|50}}Aurea deque tuo spicula crine legit.
Quid referam, quali raperis super aethera curru? 
         Qualis hic auriga est, talis an alter erit?
Non sic vectus iit, voluit cum splendidus aura
         Davides&lt;ref&gt;Salomon a Davide Patre, qui sibi ferculum seu rhetam triumphalem magnificentissime extruxit, et hoc, ut habet Scriptura Textus Cant. 3. propter Jerusalem.&lt;/ref&gt; Solymas conciliare nurus.
{{Versus|55}}Non sic aerio raptus qui turbine&lt;ref&gt; Elias Propheia, qui curru igneo in caelum raptus est, Lib. 4. Reg. cap. 3.&lt;/ref&gt; vates
         Dicitur ignitis isse per alta rotis.
Nempe humero Matri Natus subit: ille parentem
         Sustinet, et famula ducit ad astra manu.
Quidquid id est; farine licet? tuus ille lacunam
     {{Versus|60}} (Si nescis) aliqua parte triumphus habet
Scilicet alta patent domitis Capitolia turbis:
     Captivo sine me, me sine, mater, abis? 
Ille ego sum: dulces haerent in corde sagittae,
     Meque tuos stricta compede vincis Amor.
{{Versus|65}}Jamque per aethereos ferris Regina penates,
     Sub pedibusque micant sidera pressa tuis,
Empyrei, qui summa patent penetralia, caeli
     Panditur occursu janua laxa tuo.
O! ibi quot plausus! tibi quae praeconia certant?
     {{Versus|70}}Deficit hoc uno littera nostra loco.
Dicite, vos nitidae, caeli gens aurea, Mentes,
     Dicite: adhuc ima Kostka tenetur humo.
Saepe tamen, spectare juvat mea gaudia caelum,
     Fallor: et hoc uno pectora nostra dolent! 
{{Versus|75}}Nam quoties specto, toties incendia crescunt,
     Nequidquam lacrimis imminuenda meis.
Scribimus interea: quid enim si temperet ignem,
     Leniat et quaestus dextera mota meis.
At quanto mallem, cum scriberet, illa triumpho
     {{Versus|80}}Spargeret Elysias officiosa rosas!
Aut etiam Angelicae quae promicat agmine turbae,
     Facundum digitis sollicitaret ebur?
Disserimur votis, et adhuc tellure moramur?
     Munera ferre tamen qualiacunque juvat
{{Versus|85}}Est locus extremo qua te formosior horto,
     Pendulaque aestivam vitis opacat humum,
Illic formosa te sistis imagine, Virgo,
     Et quiddam templi textilis instar habes.
Illic Loiolidum&lt;ref&gt; Νovitii Societatis Jesu; utique Loiolides, abs Ignatio de Loiola Fundatore dicti&lt;/ref&gt; turba exiguissima laudes
     {{Versus|90}}Assolet et Dominae reddere vota suae.
Vidi ego, qui violas qui candida lilia ferret,
     Plenaque purpureis rubra canistra rosis.
Ivimus, et ternam Divae lustravimus aedem:
     Aede sub hac etiam plurimus hospes eram,
{{Versus|95}}Esto veris honor spatioso floreat horto:
     At mihi prae reliquis angulus ille placet.
Illic succrescunt dulcem maturius uvae,
     Mercedemque suae proximitatis habent.
Quid? quod aves ista dicuntur saepe sub umbra,
     {{Versus|100}}Dulcius assueto perstrepuisse sono?
Hic philomela, sacram starem cum nuper ad aram,
     Virgineos certans evoluisse globos:
Non ego falsa loquor, celeri dum garrula voce
     Turbinat introrsum, poene canebat, Ave
{{Versus|105}}Qulcquid id est, modici geritur res tota tabella?
     Altera sunt cantus, altera dona rosae
Quin majora sequor'? caeloque effundor aperto
     Aurea, qua rutilum pompa praeivit iter?
Mens petit alta quidem, sed corpore deprimor uno:
     {{Versus|110}}Ut levis aspersa pluma residit aqua.
Angela, quisquis amas, et quisquis in aera&lt;ref&gt;Habacuc Propheta, qui e Palestina in Babyloniam per unum crinem capitis ab Angelo delatus est: prandium Danieli, qui in fovea attinebatur, laturus. Dan* 14.&lt;/ref&gt; Vatem 
     Diceris aetherea surripuisse via,
Me quoque tolle precor, gravis haud ego sarcina: namque
     Aligerum Kostkam  jam prope fecit Amor.
{{Versus|115}}Si satis esse nequit, quo tollar in aethera, crinis:
     Me toto, si vis, corpore ferre potes.
Annuit ille quidem: Dominae sed jussa morantur,
     Inquit: fac votis annuat illa tuis.
Ergo ad te redeunt mea vota novissima Mater;
     {{Versus|120}}Quam nequeunt alii, tu potes, affer opem.
Cur ego spectator vestrae non advolo pompae,
     Unus ut e multis pone pedester eam. 
Insequerer plausus, et longa per atria caeli
     Angelicum humani voce sonaret Ave.
{{Versus|125}}Quin etiam Dominae, qua fas,vicinior irem,
     Et premerem sacrum Virginis usque latus.
Quod si forte aliquis pompa spectator in illa,
     Quo propior tendit, diceret, ille puer?
Crediderim ut dicas, mea Diva, suaviter illi:
     {{Versus|130}}Mitte queri, KOSTKA est: est meus iste puer.
Parce tamen, voto si fors peccavimus isto:
     Non patitur fraenos, qui violenter amat.
Quid? quod nec voto tantum, peccamus et ira,
     Quae mihi nescio quo pectus amantis agit.
{{Versus|135}}Saepe (fatebor enim ) qui me nunc urit, Amorem,
     Comendi justas non habuisse faces.
Ecquid amor (dixi) quid vitae flamina differs?
     Caetera concedunt ignibus, ista manent:
Quin exile mihi, teneor quo corpore filum
     {{Versus|140}}Admoto propius lampadis, igne cremas?
Saepius indignor repetitis ora madere
     Fletibus, lacrimas criminor ipse meas,
Staminibus modicis astringor, aranea, texit
     Qualia, vel picti qualia Seres&lt;ref&gt; Seres Syriae Asiaticae populi qui ex arboribus tenuissimis filis detexunt, conficiuntque id genus panni, quod Sericum vocamus.&lt;/ref&gt; habent,
{{Versus|145}}Totque oculis fundo dudum lacrimantibus imbres
     Nec pereunt vita fila minuta meae!
An quia vita mihi primo pubescit in aevo,
     Huc parcit saeva Parca&lt;ref&gt;Parcae, per Antiphrasin sic dictae, quod minimi parcant, tres sunt, quae mortalium vitae stamina dispensant, ut Poetae fabulati sunt; quarum nomina et officia hoc dicto circumferuntur: &lt;br&gt;Clotho colum bajulat, Lachesis net et Atropos occat. &lt;br&gt;Easdem Hesiodus canit, mortalibus, sive nascentibus hominibus conferre bonum et malum. &lt;br&gt;θνητοῖς ἀνθρώποισιν ἔχειν ἀγαθόν τε κακόν τε.&lt;/ref&gt; tulisse manu
Inferat: atque utinam ferali forsice telam.
     {{Versus|150}}Et resecet media flamina rapta colo.
Et prope, ut invideam pubentis floribus horti,
     Quaque cito tenerae carpitur ungue rosae.
Ipse ego permissa quoties hanc colligo dextra:
     Flos utinam vitae (dico) sit ille meae!
{{Versus|155}}Cur sic non legitur primaevi Kostka juventa?
     Cur numerum lectis non facit ille rosis?
Decerpi lucrum est: qui primo mane virebat
     Flosculus, interdum vespere laesus obit
Vel gravis hunc aestas, vel turbidus opprimit imber:
     {{Versus|160}}Hei mihi! ne simili vulnere Kostka gemam;
Cetera cur taceo? nuper, mea Diva, nitebas
     Flore novo castas impediente comas,
Candida virgineo gestabas lilia serto,
     Quaeque regis domini, caelica sceptra manu.
{{Versus|165}}Ut vidi, ingemui! tacitoque in pectore dixi:
     Certa, precor, fati sint ea signa mei!
Dummodo sic, duro succumbat Kostka tyranno
     Japoniamque premat sanguinolentus humum.
Sed facienda loquor: vellem quae facta fuere,
     {{Versus|170}}In nostras possent illa redire manus.
Quid mihi, si natum dederis, velut ante dedisti,
     Deliciasque tuas, deliciasque meas?
Non foret ille tibi pretio reddendus eodem;
     Nec lata quamvis (crede) rediret ope.
{{Versus|175}}Amplexus premerem plusquam languente lacerto,
     Plusque Viennaea&lt;ref&gt;Adolescens Viennae Austriae dum studiis vacat, in morbum incidit; a quo tamen Virginis patrocinio, quae ei apparuit, et puerulum Jesum in ulnas tradit, brevi convaluit.&lt;/ref&gt; vincula blanda mori.
Caedere si vellet, contra violentior irem:
     Verbaque suppetias viribus ista darent.
Vel duc me ad matrem; vel te, puer auree, sistam:
     {{Versus|175}}Non aliae nobis lege solutus eris.
Scribere plura libet: sed qui mihi depluit imber,
     Impedit, et lacrimis humida charta meis.
Caetera qui dicat Laurentius&lt;ref&gt;S. Laurentius Martyr, qui ei ex sortione menstrua Patronus obtigerat.&lt;/ref&gt; inter ovantes
     Facundus pro me nuntius alter erit.
{{Versus|180}}Scit bene, quid flammae, quid magna incendia possunt; 
     Scit bene, quas vires ignis amoris habet.
Ergo age: sique faves Kostkae, pia Mater, amanti,
     Accipe cum votis ultima verba meis.
Nil mihi rescribas, tua sit sed Epistola morbus:
     {{Versus|185}}Quamque tulisti olim, nunc mihi redde febrem.
Scilicet haec melius, quam quaevis littera dicet,
     Venarum pulsu languidiore, veni.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VI. &lt;br&gt;Aloysius Aquavivae.==
''Argumentum''
 
''FERDINANDUS GONZAGA Imperii Princeps et Castillionis Stiverorum in Gallia Cisalpina Marchio, ex Mantua, Ducibus, cum ex MARTHAFANA SANTENIA illustrissima apud Taurinos foemina, ALOYSIUM natu inter liberos maximum tulisset: nihil antiquius habuit, quam ut eundem statim a prima juventa Nobilium exercitiis erudiret, sperans fore, uti prosapiae splendori, iis gradibus ad gloriam niteretur. Sed cυm e diverso Deus juvenem divinarum rerum illiciis captum Societati sensim initiaret, gravis concertatio exorta est: ALOYSIO hinc abeundi facultatem, inde parente Marchione repulsam pertinaciter agitantibus. Cum igitur ALOYSIUS frustra captatas et occlusas precibus paternas aures animadverteret, jamque voti fui impatientior ad CLAUDIUM AQUAVIVAM, qui per id tempus Societatem universam cum supremo Imperio Romae administrabat, hanc Epistolam scribit. In qua animi sui assessum votumque aperit quo Societati sese addixerat; vetare autem parentem obstinacius, quo tamen nequidquam pensi habito, postulas in Societatem admitti. Inflexit hic adolescenis ardor, non modo AQUAVIVAM, sed et parentis animum; adeoque factum, ut Societati &lt;?&gt; paulo adscriberetur; in qua interea sexennium, quod vixit, ita ad virtutem sese exercuit, ut vita functus ac miraculorum fama clarus, ''Beati'' et ''Angelici'' nominibus, Summorum Pontificum auctoritate, insignitus fuerit. Obiit Romae Anno Christi 1591''. P. Virgilius Cepario, in eius vita.
 
SYMBOLUM
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Gonzaga symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Cervus hic ad fontem, ut vides, cursu emicans, pro ingenti desiderio est: ita enim et suum prodidit Vates Regius Ps. 41. Neque in Aloysio id desideres, qui per Epistolam ad Aquavivam accedere festinat. Quare bene de utroque:
&lt;hr&gt;
 
 
''Vivit, si repperit undam.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Mittit Aloysius, quam non habet ipse, salutem: 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et nisi Romani non habiturus ope.
Mittit aquae sitiens violento torridus aestu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quam nec, si cupiat, dissimulare potest.
{{Versus|5}}Attamen ut scripto prodam mea vota libello,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et calamo nigra: vix fluit humor aquae.
Sed bene, quod nostros ut scribere possit amores?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quoque fluat, lacrimas combibit ille meas.
Scribimus, atque utinam quo scribimus ire liceret,
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proque manu, pedibus conficeretur opus:
Tunc ego, cerve, velim rapido te vincere cursu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ad gelidas quando curris anhelus aquas,
Novimus et fontes, et quae sic currere cogit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Majus nostra sitis, quam tua, calcar habet,
{{Versus|15}}Differor interea: solum brevis iste libellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Romanum pro me carpere gestit iter.
Haec ego dum scribo: pernix i littera, dixi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pro penna, meus hic, quem geris, ignis erit.
I, licet: ad Latios propera, mea pagina, fontes,
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Puraque Romani quaere fluenta soli.
Sed cave fallaris: neque primi fluminis undas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedandis aquas ignibus esse puta.
Nil tibi cum Tibri: mediam licet influat urbem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spumantique vado turgidus arva riget.
{{Versus|25}}Est qui felici&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;Praecipui urbis Romae fontes, vulgo dicti: ''Aqua Felice, Aqua Virgine''.&lt;/ref&gt; fons illic labitur unda,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est qui Virgineas&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;&lt;/ref&gt; egerit alter aquas.
Ah! moneo, ne te speciosa haec nomina fallant:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non facit ad flammas ille, nec ille meas.
Sed prope qua primo surgunt Capitolia clivo,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Jesus&lt;ref&gt;Templum Domus Professae Societatis Jesu, quod antea Maria de Strada appellabatur.&lt;/ref&gt; Matris nomine templa tenet.
Illic, quas petimus lymphas, ''Aquaviva'' ministrat,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non alio nostra est fonte levanda sitis.
Hei mihi! jam toto currunt ea flumina mundo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quosque bibat rivos Indus, et Indus habet.
{{Versus|35}}Jam novos insolitas Japon miratur aristas,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Germinaque ex istis non sua cernit aquis.
Maurica (sic fama est) isto quoque fonte rigata,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Edidicit culto mollior esse solo.
Castilio tamen aret adhuc, neque littora circum.
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod laeto viream cespite, lympha fuit!
Jam scio, reddiderint cur pareas jugera messes
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non terrae vitium, fluminis illud erat.
Interea dum vana queror, fons irrigat urbem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illuc sunt animi vota ferenda mei.
{{Versus|45}}Vera loqui certum est: nec enim, Pater optime, fallit, 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui calet in nostro pectore verus amor.
Ad nova bella vocat, quorum est IGNATIUS auctor,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Duxque ciet fortes ad nova signa viros. 
Saepius ille (alto seu sol micat igneus orbe,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu vaga nocturnis Cynthia fulget equis.)
Saepius ille mihi, ''Gonzaga'', susurrat in aurem
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quando novus Jesu nomine miles eris?
Quid tibi cum titulis? quid magna palatia prosunt?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid tibi, quod claras Mantua donat avos?
{{Versus|55}}Pars quota laudis erit, varia si Marchio lingua
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Castilionaei diceris esse soli?
Respice ''Lojolam'': titulorum insignia ponit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Major ut abjecta nobilitate foret.
Dic age: cur illo nondum duce tendis in hostem
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Adstringisque tuas ad sua bella manus?
Haec ubi fatus Amor, lateri se junxit amicum:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primaque militiae signa fuere novae
Neve recusarem, tedis ardentibus urget,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sacro totas occupat igne fibras,
{{Versus|65}}Quid facis? exclamo: ''Gonzagam'' mitius ure:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigimus victas in tua jura manus,
Aut ego succumbam prosperati vulnere lethi:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aut ego ''Lojola'' sub duce miles ero.
Si tempus petitur, quo primum exsarsimus, aetas
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Incaluit flammis jam prope quinta meis.
Aspice, ''Lojolidum''&lt;ref&gt;Impetrat a parente Marchione, ut Ecclesiastico habitu utatur.&lt;/ref&gt;  juvat ut praeludere castris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Praecingunt nostrum pallia nigra latus.
Scilicet ex illo, quo nunc quoque carpimur igne?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Purpura (crede) mihi nil nisi visa rubor.
{{Versus|75}}Adde, quod et Christo castum&lt;ref&gt;Octennis castitatem Deo et Mariae vovet.&lt;/ref&gt; mea corpora munus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tradiderim, Paphia non violanda face.
Lilia Virgineis inerant tum forsitan aris; 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Illa mei, dixi, signa pudoris erunt.
Hinc flos ille placet, istisque coloribus olim 
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque mei pingi lilia&lt;ref&gt;Cum liliis depingi solitus est.&lt;/ref&gt; casta manu.
Nec tamen idcirco fulgor mihi displicet ostri,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sertaque purpurei sanguinolenta rosae.
Nimirum, quod amo, nomen bene pingitur illa,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguineo ''Jesu'' convenit iste color.
{{Versus|85}}Milite me crescat ''Loiolae'' exercitus uno:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dignaque sanguinea bella movebo rosa.
Sive jubes, visam postremis Japonas oris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sive jubes, Brasilae barbara tesqua plagae.
Audacem me fecit Amor: sit copia tantum,
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Clausa petam rigida Sinici regna fera.
Riccius&lt;ref&gt; Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in Sinense regnum penetrat anno 1582.&lt;/ref&gt; hos Italo perrupit robore vectes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ut sequar, hic justa plus mihi parte favet.
Nec vereor tepidis stillantia funera cultris:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Est mihi, qui fosso pectore sanguis eat.
{{Versus|95}}Si Japon Italo de sanguine crescere debet,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Crescat: at ille mea sanguine crescat ager.
Extera quid memoro? me bella domestica cingunt:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non expectato septus ab hoste premor.
Nam pater immeriti clausum me detinet ira,
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vixque pedem primo limine ferre sinit,
Credideram certe flecti potuisse rogando:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu prece, seu lacrimis aggrederemur opus.
Ivimus in blandas demisso poplite voces:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mollior at nostra non fuit ille prece.
{{Versus|105}}Addidimus lacrimas: lacrimae volvuntur inanes:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Excipe, quod flammas haec alit unda meas.
Sic ego detineor patriis sine crimine septis?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec video faciles inde, nec inde vias.
Ah! utinam verum, quod primis mater in annis
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saepe mihi puero vaticinata fuit? 
Angele mi, (sic me puerum vocitare solebat)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Angele mi, puris Angele digne rosis.
Scilicet ut patrio de carcere liber abirem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jam foret optatae penna parata fugae. 
{{Versus|115}}Defererem patrios, septa invidiosa, penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aeria properans ad mea vota via
Et licet effusis stagnet Benacus&lt;ref&gt;Benacus, vulgo ''Lago di garda'': lacus est prope Castilionem.&lt;/ref&gt; in undis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tranarem liquidum jam novus ales iter.
Non ego formido, ne lapsus ab aethere signem
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nomine ''Aloysius'' naufragus alter aquas.
Daedalus Icarias&lt;ref&gt;Daedalus Atheniensis faber egregius fuit, quem Poetae fabulantur, alas cera sibi finxisse ad volandum , ut e Creta, ubi cum filio attinebatur, fugeret.  Cum  autem Icarus altius volaret, ardore solis liquefacta alarum cera in mare decidit, quod ex eo Icarium mare dictum est. De quo Ovid. lib. III Tristium: Icarus Icarias nomine fecit aquas.&lt;/ref&gt; cera male finxerat alas?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non metuunt solvi, quas mihi finxit Amor,
Sed fateor, locus hic tales non efficit: at quo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tendimus, ''Angelicos''&lt;ref&gt; Angelici Juvenis titulo a Gregerio XV Pontifice auctus est, anno 1612.&lt;/ref&gt; efficit iste locus,
{{Versus|125}}Quid referam, quoties volui, cum nascerer infans,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima mihi tenuem testa fuisse casam?
Quid referam, quoties ''Gonzagae'' nomina gentis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Esse queror votis invidiosa meis?
I nunc, quisquis amas; magno de sanguine nasci:
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Poena mihi, magnos quod numeremus avos.
Interea toto quid versem tempore, quaeras
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Forsitan et patria dum vetor ire domo? 
Saepe fuga meditor: nec enim sic fugero primus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fecit et hoc nobis ''Kostka''&lt;ref&gt; Stanislaus Kostka Vienna, ubi operam litteris dabat, occulte in Italiam profectus est, quo Societati se traderet, per iter multis favoribus  ab Angelis et B. Maria cumulatus.&lt;/ref&gt; Polonus iter,
{{Versus|135}}Austriaca fertur juvenis fugisse Vienna,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et Latii ignotas corripuisse yias;
Ne tamen incerto captaret devia gressu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lampade succensa praevius ibat Amor.
Nec fratrem impediit frarer, licet usque secutus,
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit abrupta praeda retenta fuga
Sic fugiturus ego nuper quoque (vera fatebor)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ni fratrem frater praepediisse, eram. 
Quid, Rudolphe, paras? quid contra niteris? inquam:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Obsistis votis quid puer ipse tuis?
{{Versus|145}}Ah! sine me, quo ducit Amor: ditabere facto:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Grande fugae pretium, Marchio, frater eris.
Nequidquam fugit ille citus, meditataque prodit. 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fortius occlusa praepedienda domo.
Interea causis non apparentibus aeger,
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nescid quis dudum corpora languor habet.
Saepe dapes inter, gemitus sine voce profundo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Miscentur lacrirms pocula saepe meis.
Quosque imbres oculos vino impluit, ora resorbent?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne desit pluviae vena perennis aquae
{{Versus|155}}Prima mihi genitrix, inquit, ''Gonzaga'', laboras?
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Prima malam febrem dixit: amoris erat.
Accitur Medicus, tentatur pollice νena:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jussaque dilutae potio fertur aquae.
Quid facitis? (dixi, si me tenet ignea febris,
{{Versus|160}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sedare hos aestus unica lympha potest.
Parce Parens, natum medico corrumpere potu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanus erit; tantum, quo cupit ire, sine.
Sic mihi lux agitur, neque noctis amicior hora est,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec minus est lacrimis fertilis illa meis.
{{Versus|165}}Ut quid enim toties deludor imagine somni,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Dum subit irrepens lumina fessa sopor.
Nam prope nunc videor Latios accedere muros
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunc ''Lojolaeas'', tecta cupita, fores.
Jam videre sacra describere nomen in albo,
{{Versus|170}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et circum pulli corpore veste tegi,
Est etiam, qui me suspiria ducere narret,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Verbaque cum somnis mista ciere meis.
Jam fontem, ''Gonzaga'', tenes: (ita dicere narrat) 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Plenaque jam ''vivae'' pocula sumis ''Aquae''.
{{Versus|175}}Ah! utinam media dicamus talia Roma,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec toties, sensus fallat imago meos!
Certe ego cum somno linquor, seu mane rubente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Seu subito casu, lumina nostra madent.
Vel quia sopitos luserunt gaudia sensus:
{{Versus|180}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Vel quia cum somno rapta fuere meo.
Est mihi funerei pendentis ab arbore Christi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Effigies rubeis&lt;ref&gt;Solitus fuit Aloysius secreto in cubili coram Crucifixi imagine saepius orare et flagellis acriter se caedere.&lt;/ref&gt; conspiciendi notis.
Illi saepe meos commendo moestus amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Accipit amplexus saepius villa meos.
{{Versus|185}}Christi, per has lacrimas, per et haec suspiria dico:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Fac, precor, o! socium me tibi jungat Amor.
Nec labor efficere est: similes prope dicimur ambo:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tu cruce, detineor carcere fixus ego.
Effundis lacrimas, oculis rorantibus asto?
{{Versus|190}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine membra rubes, et mihi sanguis abit.
Ite flagra in fontem, rubicundi currite rivi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo mea sanguineis culpa lavetur aquis.
Et sitio, exclamas: sitio quoque: scilicet intus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quo cremor; ad ''Vivas'' ignis anhelat ''Aquas''.
{{Versus|195}}Ulterius nihil est, nisi tecum ut dicere possim,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; (Et cupio) Natum deseris ergo Pater?
Deserat, o! utinam, quem sic male servat et odit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ah! precor, admissi poena sit illa mei.
Haec ego: sed quoties Christo damus oscula: meque
{{Versus|200}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Applicitum blandi crux fovet ista mora.
Nescio, quae mihi vox taciti demissa per aurem,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quid ''Gonzaga'', times? Tu meus, inquit, eris.
Fac tantam ut constes: Romam tua vota ferantur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Postmodo cum votis ipse ferere tuis.
{{Versus|205}}Altera vox vera est: Romam mea vota feruntur:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Altera sed mallem vox modo vera foret.
Quis prohibet? jubet ire Deus: mea dextra, siste:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Caetera sunt pedibus conficienda meis.
Fallimur? an toties duro placuisse parenti,
{{Versus|210}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae meruit pietas praemia, carcer erit?
Huc adhibe vultus, poenae solamen, Alexi&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt; Ambo enim paternos penates reliquerunt, ut Deo vacarent.&lt;/ref&gt;,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Tuque fave coeptis, o! Calibyra&lt;ref name=&quot;byra&quot;&gt;&lt;/ref&gt;, meis.
Grande rudimentum posui, neque vicimus hostem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sanguine quo propior, fortius ille nocet.
{{Versus|215}}Ah! melius, redeat prisci bona temporis aetas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et faveat, vobis qui bene favit Amor.
Tu quoque ''Kostka'' fave, cupidumque amplectere fratrem;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si pater ille mihi, qui tibi frater erat&lt;ref&gt;Claudius Aquaviva, cui quondam Stanislaus Kostka in Tyrocinio Romano convixerat.&lt;/ref&gt;.
Quid? quod jam caelo MARIAE jungeris? illinc,
{{Versus|220}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quod cupio auxilium, tu mihi ferre potes.
Dic age, si profugus praeeunti jungar Jesu,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Judice vel tanto quod mihi crimen erit?
Hunc Solyme vidit sine matre, et crimine: quamvis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Mariae'' madidas viderit illa genas.
{{Versus|225}}Cur sic non fugio? non hoc ego defero matrem:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit haec victas in mea vota manus.
Attamen expecto, donec, pater optime, Roma
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Des mihi captandae signa cupita viae.
Inde velim dicas, quam jussa capessere promptus:
{{Versus|230}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et, precor, ut tantae sint ea lucra morae.
Ergo fave, longas neque gaudia differ in horas:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sed cito, (namque potes,) me properare jube,
Per lacrimas oro (quoniam tibi scribimus illis)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Aspice, in hoc pallent quam mea scripta loco.
{{Versus|235}}Per sacros Nati, per castos Matris amores:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Utraque visceribus nomina scripta meis.
Per si quid terris usquam post sacra, Deumque,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidum'' populo charius esse potest.
Da mihi te facilem, nec duro perlege vultu.
{{Versus|240}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae postrema meus verba libellus habet.
Uror, ut accenso peritura bitumine cera
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Liquor, ut expressa de nive manat aqua.
Adde meas socio lacrimas, ''Aquaviva'',  fluente,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et domitor flammae sis, ''Aquaviva'', meae.
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VII. &lt;br&gt;Berchmannus B. Virgini Aspricollensi.==
 
&lt;i&gt;Argumentum. &lt;/i&gt;
 
&lt;i&gt;Joannes Berchmannus Belga, Diesthemii Brabantiae oppido natus honestis parentibus, cum a prima pueritia virtutem coluisset: tandem B. Virginis patrocinio, quam eximie ac singulariter semper in amoribus et cultu habuit, in Societatem admissus est, Meihliniae Anno Christi 1616, aetatis circiter 18. Cum autem absoluto Tyrocinio inde Romam missus esset ad Philosophica studia; mirum quanto illic animo, litteris juxta et virtuti incubuerit. Quippe crescente in dies erga Deiparam Virginem ejusque immaculatam Conceptionem affectu eo tandem processit, uti venerabili Sacramento, ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam propugnandi, qua voce, qua stylo, votum, etiam scripta syngrapha nuncupavit. Hanc igitur cum Epistola ad B. Virginem Aspricollensem in Belgio, ubi puer ex Diesthemii vicinia frequentior, primosque ad virtutem igniculos conceperat, ab eo transmitti hic fingimus, inter alia ejusdem Sacelli anathemata et donaria, appendendam. Porro in hac Epistola varia commemorat beneficia, qua privatim sibi ipsi, publiceque Societati a B. Virgine collata praedicat: atque eo animum erigit ad ejusdem Virginis Conceptionem Immaculatam, quicumque terrarum mittatur, propugnandi: et scriptis etiam posterorum memoriae afferendi. Sed eo Berchmanni affectu Deus ipse, ac Deipara contenti fuere: siquidem post paulo annos duntaxat 22. natus Romae obiit. Et relicta non exiguae sanctitatis opinione, anno Christi 1621. Idibus Augusti.&lt;/i&gt; P. Virgil. Cepario in ejus vita parte 2.
 
SYMBOLUM.
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:Berchmannus symbolum.jpg|450px]]
&lt;/poem&gt;
Aegyptii ciconia et cane gratitudinem exprimebant: nos eisdem Berchmanni gratum animum, quo Virgini, quidquid boni possidet, acceptum refert. Ne igitur mirere, expressam in Symbolo celeritatem: bene enim in referendis gratiis aut curritur,  aut volatur.
&lt;hr&gt;
 
 
''Ne fors oblivia culpent.''
 
 
&lt;hr&gt;
&lt;poem&gt;
Diva cui ''Montis'' culmen sacratur ''Acuti''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qua tibi vicinas Demera&lt;ref&gt;Demera fluvius Sichemium alluens, juxta quod Aspricollensis Virgo colitur.&lt;/ref&gt; volvit aquas:
Da veniam, et parvae cursum permitte tabellae:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Natalem repetit&lt;ref&gt;Diesthemium oppidum, Berchmanni patria, milliario parvi Sichemio distans.&lt;/ref&gt; scilicet illa locum.
{{Versus|5}}Nec tamen illa venit patrios visura penates,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Missaque ab Ausoniis Belga futura plagis.
Te petit, et pictis tua templa micantia votis.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec illi captat causa fuere vita.
Exigui (fateor) constant mea munera charta:
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Charta tamen flammas continet illa meas,
Nempe mihi, tacitis dum texo rosaria labris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vultu, et palla constitit albus Amor.
Casta placent: cultu sic te quoque visimus,inquit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Primoque Mariae tempora casta placent.
{{Versus|15}}Haec ubi: templa petit, manibusque prehensat amicis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Moxque Deo coram plura loquemur, ait.
Vix loca contigeram, qua devenerandus in ara
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Triticeo Jesus conditus orbe latet. 
Cum subito, ecquid adhuc dubitas subscribere, dixit:
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Scribe: Deus voti testis et auctor adest.
Scribo igitur, movet ille manum; juramus uterque.
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; O, Amor! ah! voti fida tabella mei.
Jamque parabat iter, prope qua Sichemia tellus
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Porrigit umbroso templa colenda jugo.
{{Versus|25}}I felix (dixi) pia pagina: nomina tolle,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec locus hic ''Asper'', nec tibi durus erat:
Saepe jugum scandi faxis acclive? nec nunquam
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Laeserunt teneros aspera saxa pedes.
Quin meminisse juvat, facilisque recursat imago,
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Cum puer huc socia matre sequebar iter.
Mane erat, et vitreas Aurorae semina guttas 
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sparserat irriguo Lucifer ortus equo.
Protinus egredior portis, circum undique sylvae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Perque viam molli gutture cantat avis.
{{Versus|35}}Crediderim, didicisse meos de Virgine sensus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tibi, Diva, sacros instituisse choros.
Interdum quoties effingimus ore ''Mariam'',
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et silet, et flexo poplite plaudit avis.
Ipse ego de globulis (globulos tua serta tenebam)
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Permistas cupidis passibus addo preces.
Mox ubi conspecta est primum domus addita colli,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Auget et haec animos; ut properemque, facit.
Ah! quoties (recolo) cura studioque videndi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Proruit, et summam pes male fixit humum!
{{Versus|45}}Templa tenebamus: tua me rapiebar imago
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Querna; sed ad flammas cerea facta meas,
Hic ego Berchmanni (dicebam) Virgo clientis
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Si memor es, vultu nec minus aure fave
Parvus amans quamvis, magno tamen igne peruri
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Optat, et in cultus fortiter ire tuos,
Scis, mea lux, inquam, materna&lt;ref&gt;Sabbato natus est Berchmannus, eodemque Societatem ingressus, ac demum eodem sepultus.&lt;/ref&gt; ut fusus ab alvo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Concessi in titulos, et tua jura puer
Sabbata lucebant niveo splendentia cultu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ille dies vitae candidus augur erat.
{{Versus|55}}Non ego diffiteor, sensi tua spicula, sensi
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Spicula Virginei tunc bene facta manu.
Nec eruor hoc fluxit de vulnere, lacrima fluxit:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et pueri molles immaduere genae.
His mihi crescebant repetitis corpora votis,
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mensque mihi pariter fortior intus erat
Pestifer invidit, sed castis viribus Orcus;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Non profecturas induit ille minas.
Scilicet a sacris Laribus fortasse redibam,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et vagus implexo calle viator eram.
{{Versus|65}}Cum nigra&lt;ref&gt;Revertens ab aede Virginis, et per sylvam errabundus, subito atque horribili tonitru percellitur maleficio sagae, quae specie felis ad pedes ejus evanuit tonitru ipso ac fulgure, intra fragorem ac metum saevientibus.&lt;/ref&gt; nox caelo praetexitur, humida nimbis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et tonitru rutilas mox paritura faces, 
Saga fuit (memini) sic, sic, o perfida, dixi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Bella cie, stimulos nil nisi felis habes.
Vix ea fatus eram: cum lapso fulmine, felis
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ungue minax nostros, corruit ante pedes,
Interea, Virgo, castris adscribor Jesu:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nec fuit hoc sine te praesidioque tuo.
Prima rudimenti tellus Mechlinia&lt;ref&gt;Mechlinia Brabantiae urbs super alia Concilio Regio nobilis; in qua Domus probationis Provinciae Flandrobelgicae Societatis Jesu.&lt;/ref&gt; testis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Haec mores vidit composuitque meos.
{{Versus|75}}Imus in Ausoniam: (sed quid tamen omnia narrem)
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et comes ad Latias sis mihi, Diva, plagas.
Ah! quoties sensi pluvio data vincula caelo,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Ne rueret subitis turbidus imber aquis.
Te duce concretas nivibus transcendimus Alpes&lt;ref&gt;Alpes montes altissimi et perpetuis nivibus operti, Italiam a Gallia separantes.&lt;/ref&gt;,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Saxaque nocturno lubrica facta gelu
Nec tamen obrigui, cecidi minus: arcuit isthaec,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Qui tuus in nostro pectore flagrat amor.
Mox ubi Lauretae tandem successimus aedi,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sensi me totis incaluisse fibris. 
{{Versus|85}}Scilicet intus&lt;ref&gt;Pridie Natalitiorum Christi Lauretum appulit, ubi totam noctem magno aestu animique solatio transegit.&lt;/ref&gt; eras, sed erat quoque parvulus intus:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Jactabas geminas tuque puerque faces.
Hinc Latiae postquam penetravi moenia Romae,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Templaque polluto non adeunda pede,
Nescio qui memet ''Ferrati''&lt;ref&gt;Templum B. Virginis Romae, quod vocant ''Di grotta Ferrata''; prodigiose a S. Nilo, ubi ejusdem etiam corpus asservatur, conditum: ad quem locum magnus est populi concursus eoque itare soletus Berchmannus.&lt;/ref&gt; nominis aedes
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nilaeaeque rapit relligionis opus.
''Aspera'' cesserunt, redeunt ''Ferrata'': sed ambo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Sub duro blandum nomine pondus habent.
''Aspera'' sic nunquam, sic nunquam ''Ferrea ''Virgo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Este solet, votis semper amica meis;
{{Versus|95}}Quid tamen haec memoro? ''Loiolae'' plura ministras,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae post in natos dividit ille suos.
Testis eris&lt;ref&gt;P. Martinus Guttierez Hispanus coactam sub toga B. Virginis Societatem universam conspicit.&lt;/ref&gt;, Guttiere, cui testata Mariae
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Foedera Virgineus prodere jussit Amor,
Forsitan orabas primo calefactus Eoo 
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inque tuis oculis Virginis ara fuit.
Da veniam, Mater, votis traducimus, inquis:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Quae tibi cura mei, discere gestit Amor.
Integra fovisti maternas castra sub ulnas;
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nunquid et exiguae cura Cohortis erit:
{{Versus|105}}Dixerat haec: subitoque in lumina Diva refulsit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virgineum laxo pectus operta sinu.
Et prior: ecquid adhuc dubitas, Guttiere? vereri
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Desiste, ''Loiolae'' castra fovemus, ait,
Nec mora: laxa togae subter confinia, totus
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Loiolidae'' populus Virginis hospes erat.
Hac mihi sub palla quae non fiducia crescit,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et rapit obstrictas ad pia bella manus?
Vincimus hinc, Mater: nudoque&lt;ref&gt;Berchmannus rosario B. Virginis collo imposito cubare et dormire solitus.&lt;/ref&gt; rosaria collo
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Erudiunt somnos in mea lucra meos.
{{Versus|115}}Si quis (ut in somno) furvus surrepserit hostis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Turbidaque ignavis sensibus arma movet.
Protinus appositi pavefactus imagine serti
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Diffugit obscuri noctis in antra fuga.
Quid moror hic, Virgo! tuus o! Berchmannus ad Indos
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Gestit et extremos orbis adire Sinas.
Quique nigris Brasilus Phoebea lampade membris,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Horret, et humanam dicitur esse dapem,
Proruet huc velox, motique citatior aura:
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nil hunc barbaries, nil fera tela movent.
{{Versus|125}}Candida Virgineis agitabit praelia signis,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Candidus et nivea te duce victor erit.
Quin et te ''Puram'' cum toto edixerit orbe,
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Impressis figet&lt;ref&gt;Votum emittit, primum librum (si edere contingat) de Immaculata Virginis Conceptione scribendi.&lt;/ref&gt; casta trophaea typis.
Interea dum crescit adhuc, et fingitur aetas,
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Pendeat ad postes ista tabella tuos:
Berchmannus ''puros'' Divae ''tutabitur ortus: ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Sic amat et scripto testificante vovet. ''
''Tu quoque fac, mea Diva, nigro quam carus amictu, ''
&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; ''Tam tibi sit niveo pectore carus amans. ''
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

==Epistola VIII. &lt;br&gt;Societas JESU filiis suis anno suo saeculari.==
''Argumentum''
 
''Cum hactenus hoc Tertio Epistolarum Libro nonnulla tractaverim, quae ad Societatem pertinebant: placuit hic quasi corollarii in modum, ejusdem Societatis, quam per prosopopoeiam hic inducimus,Epistolam addere. Scribit autem illa ad ''Suos'', qui in acie, et campo (ut ita loquar) caeteris ad caelestes palmas admissis, adhuc decertant. Et vero consentaneum visum est, quando annum Saecularem fundata ab ''Ignatio Societatis'' agimus: praeclara facinora commemorare quae Majores nostri ad Dei gloriam, salutemque animarum patraverunt. Quod ipsum hac Epistola attingere studui; ''Societatem'' ipsam ''Suis'' scribentem inducendo, eisque Majorum exempla ad virtutum veluti imaginem quandam exhibendo, acrius stimuletur, accendaturque ad imitandum. Porro neque inter scribendum rationes alias omisimus, quibus momenti aliquid inesse videri poterat ad suasionem: tametsi ad animatos suapte ''Socios'' sermo sit; neque enim vetitum, quod vulgato proverbio dicimus. ''Currentibus addere calcar.
 
SYMBOLUM.
 
&lt;poem&gt;
[[Fasciculus:SI filiis symbolum.jpg|500px]]
 
Palma arbor et phoenix avis saecula patiuntur: nihilo secius ''Societas'' centum jam annos adulta, et florens. Quippe ut Palma adversorum pondere pressa, at non oppressa: et supra Phoenicis annos senectam ignorat, nedum exuit. Quam ergo jure, faventibus caelo, terraque, ejusdem postibus affixeris! 
&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
 
 
''A Saeculo et usque in Saeculum. ''
 
 
&lt;hr&gt;
 
&lt;poem&gt;
Illa ego transmissis coelo notissima turmis,
     ''Loiolae'' proles, ''Loiolidumque'' parens
Pauca ''Meis'' scribo, quos Magni castra Tonantis,
      Exercent, et adhuc infimus orbis habet.
{{Versus|5}}Scribendi aeque causa levis: centesima messus
     Exiit, et nivibus cana cucurrit hyems: 
Ex quo Romani sacras ad Praesulis&lt;ref&gt;Pauli Tertii Pontificis Maximi, anno 1540 DD. Consimae et Damiano sacris feriis, 27. Septembis. &lt;small&gt;''(locus notae certus in editione perditus est.)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; arces,
     ''Loiolidas'' coepi Mater habere viros.
Est aliquid, Phoenix toto cum vivida saeclo,
     {{Versus|10}}Instruit aggestos in sua busta crocos.
Est aliquid palmae, centum crevisse per annos
     Totque hyemes nitidi sustinuisse coma.
Talis ego: talem chari spectate Nepotes,
     ''Loiolidae'' peperit quos mihi fortis Amor.
{{Versus|15}}Noscimur? an quoniam mihi littera fulgurat auro,
     Nescitur praesens unde movetur opus?
Illa ego fum, Magni qui Nomine dicor Jesu
     Semper in hostiles fortis itura globos,
Forsan at hic aliquis motus novitate requirat,
     {{Versus|20}}Cur mea sit rutili scripta tabella nota,
Laetitia prodendus amor, victoria luce:
     Non facit ad palmas littera nigra meas.
Sic quoque ''Loiolides''&lt;ref&gt;Solebat Ignatius Sanctorum res gestas vario picturae genere, et quam clarissimis litteris in codicem referre. ''Maffeius lib. 1. c. 3.&lt;/ref&gt; rutilo pinxisse colore
     Fertur, caelitibus quod bene cessit opus.
{{Versus|25}}Inspice quae scribo, proles mea, disce parentem:
     Materies oculos exigit illa tuos.
Mons fuit, Empyreo similem prope dixeris: illi
     Diffusum toto vertice lumen erat
Huc ego, centenus vixdum diluxerat annus,
     {{Versus|30}}Rapta fui, Natos intuitura meos,
Scilitet exceptam passa me sustulit ala 
     Peniger, et Jesu nomine pictus Amor.
O! ibi quid vidi! fas sit mihi visa referre,
     Nec pigeat scriptis quaeque norare meis.
{{Versus|35}}Montis in ascensu, primique ad limina clivi,
     Qua structus rutila fronte micabat apex.
Aliger occurrit vultuque, habituque decorus,
     Atque prior: Genitrix Optima, vivis? ait.
Bis tibi lustra decem partu fluxere secundo,
     {{Versus|40}}Nec tamen hinc ulli facta videris anus.
Non tibi dens putris, non foedo pupula fluxu?
     Infecit castas non tibi ruga genas. 
Junge manum, et quantis caelum depinxeris astris,
     Quaeque illi dederis sidera, visa dabo.
{{Versus|45}}Dixerat haec, junxique manum, rapidoque volatu
     Constitimus claras protinus ante fores.
Aurea gemmati prostabant limina valuis,
     Ostiaque appicto splendidiora Deo&lt;ref&gt;Nomine ''Jesu'' quod Societatis Symbolum, atque insigne est.&lt;/ref&gt;.
Protinus agnovi, tacitoque in pectore dixi;
     {{Versus|50}}''Loiolidae'' populum continet iste locus.
Mox mihi diducto patuerunt atria poste, 
     Atria conspectus detinuere meos.
Et stupor invasit: nec sic tamen ille nocebat,
     Quin fierent oculis pervia quaeque meis.
{{Versus|55}}Scilicet haec aderant Natorum longa meorum
     Agmina, perque gradus stantia cuncta suos.
Parte loci summi claros ''Loiola'' per ignes,
     Ut bello, palma sic quoque primus erat.
Pone pares cura, quos vidit Roma quaternos&lt;ref&gt;Quatuor Praepofiti Generales, qui S. Ignatium in admintstranda Societate exceperunt, videlicet, Jacobus Lainius et Franciscus Borgia, Everordus Mercurianus, Claudius Aquaviva.&lt;/ref&gt; 
     {{Versus|60}}Flectere solliciti publica lora manu.
Stabat et hic, sed parva cohors, quos Insula cinxit&lt;ref&gt;Societas enim voto se obstringit non admittendi honores, aut praelaturam Ecclesiasticam, nisi summi Pontificis imperio: quo pacto creati Cardinales Toletus et Bellarminus, et Patriarchae Aethiopiae Andreas Ovideo et Joannes Nugnes Barretus, aliique pauci Episcopi.&lt;/ref&gt;,
     Abstulerantque meo maxima jussa sinu,
Caeteraque Imperiis gens didita neve lateret,
     Tradabant docta jusque, piumque manu.
{{Versus|65}}Parte alia domitis stabat ''Xaverius'' Indis,
     Primaque Japonicae faxque, salusque plagae.
Plurimus hunc populus circumque minutula turba&lt;ref&gt;Infantes innumeri, quos sacro baptismate alluit, caeloque transmisit.&lt;/ref&gt;
     Constiterat, sacris lota recenter aquis.
Candidulae vestes illis, meliorque parentum
     {{Versus|70}}Sanguine formoso lacteus ore color.
''Riccius''&lt;ref&gt;Matthaeus Ricci Italus, primus Sociorum in regnum Sinense penetrat.&lt;/ref&gt; hic etiam, Sinas qui primus in oras
     Venit, et a Batavis ''Barzius''&lt;ref&gt;Caspar Barzaeus Hollandus, mira in Indiis operatur.&lt;/ref&gt; ortus aquis.
Vidimus et claros ''Anchietae''&lt;ref&gt;Joseph Anchieta Brasiliae Apostolus, et sui temporis Thaumaturgus: cui aliquando aves marinae advolarunt eum a solis arboribus obtensis alis defensurae.&lt;/ref&gt; ad lumina vultus,
     Cui quondam aequoreas vela dedistis aves.
{{Versus|75}}Quid reliquos memorem, perstringere crimina doctos,
     Faustaque pacificis bella movere tubis?
Hic ''Strada''&lt;ref&gt;Franciscus Strada Hispanus.&lt;/ref&gt;, ''Barradas''&lt;ref&gt;Sebasitianus Barradius Lusitanus.&lt;/ref&gt;, facundi ''Palmius''&lt;ref&gt;Benedictus Palmius Italus.&lt;/ref&gt; oris,
     ''Augerio''&lt;ref&gt;Edmundus Augerius, et&lt;/ref&gt; comes hac parte ''Cotonus''&lt;ref&gt;Petrus Cotonus Galli, eximiique divini Verbi praecones.&lt;/ref&gt; erat,
Hic etiam, quondam qui Nomine&lt;ref&gt;Itemque Petrus Canisius Belga Noviomagensis Germaniae Apostolus.&lt;/ref&gt; notus, et ore
     {{Versus|80}}Dicitur impuros perdomuisse canes.
Inde per et sedes, qua se aurea pulpita tollunt,
     Vicimus aggestis lucida castra libris.
''Suarius''&lt;ref&gt;Franciscus Suarez Lusitanus.&lt;/ref&gt; hic aderat, sed et hic quoque 17 ''Lessius''&lt;ref&gt;Leonardus Lessius Belga, insignes Theologi.&lt;/ref&gt;: et tu
     Ausus es immunda qui sacer ire via&lt;ref&gt;Thomas Sanchez, vitae Sanctitate et Castimonia clarus, qui de Sacramento Matrimonii ingentem librum composuit.&lt;/ref&gt;.
{{Versus|85}}''Pazius''&lt;ref&gt;Jacobus Alvarez de Paz, Theodidactus a B. Virg. Latinae linguae usum accipit, et libros scribens in ecstasim rapitur.&lt;/ref&gt; oratas clarus quoque nomine Divae,
     Aptabat Latios ad sua scripta modos.
Caetera quid referam? longum est memorare quot illic
     Spectandos dederint aurea castra duces. 
Interea medio qua se locus explicat ignes
      {{Versus|90}}In liquidas circum visus abire faces:
Prostabant rutili Heroes, queis purpura testis,
     Cingebatque sacras laurea vitra comas.
Ante alios isthic ''Antonius''&lt;ref&gt;Antonius Criminalis, domo Parmensis, ad cujus nomen fit allusio, primus Sociorum Martyrium subit.&lt;/ref&gt; emicat: illi 
     Heu! male quam nomen criminis horror erat.
{{Versus|95}}Pone enses, fractaeque rotae, palique jacebunt,
     Lignaque in arsuros non reditura rogos.
Vidimus affusam deno quater ordine turmam&lt;ref&gt;Ignatius Azebedius dum in Brasiliam navigat, cum 40. Sociis, ab Haeretico Pirata capiuntur, et in odium fidei occiduntur.&lt;/ref&gt;,
     Quae fuso aequoreas sanguine tinxit aquas,
Vidimus ''Henricum''&lt;ref&gt;Ηenricus Garnettus, dum ab Haereticis in Anglia suspendio intermittitur: spica sanguine ejus conspersa, Martyris vultum prodigiose exhibit.&lt;/ref&gt; pictoque in sanguine vultus,
     {{Versus|100}}Quos orbi quondam spica Britanna tulit.
Plurimus hic etiam Japon&lt;ref&gt;Plurimi Martyres in Japonia e Societate, uti Carolus Spinola Italus et alii, lento igne adusti. Nonnulli violenta aqua infusion novo tormento excruciati.&lt;/ref&gt;, seu clarior igni,
     Fortior aut pota saepe superstes aqua.
Has ego dum coram lucentes conspicor umbras,
     Visaque ''Mastrilli''&lt;ref&gt;Franciscus Mastrillus Neapoli 3. Jan. 1634. a S. Xaverio prodigiose sanatus, invitatusque ad conversionem Gentilium, Nangasachi in Japonia pro fide occiditur 1637.&lt;/ref&gt; Martyris umbra fuit,
{{Versus|105}}Scilicet a collo restis pendebat Imago&lt;ref&gt;lmago, ad S. Xaverii, qua apparuerat, speciem depicta, multis terra marique prodigiis inclaruit: Uti hoc anno saeculari Societatis 1640. Atrebati, in Philippo Penantio Adolescente, qui atrocibus morbis agitatus, eadem imagine sanitatem recuperavit. Quod P. Pennoquius lib. 3. Eleg. Anni Saecularis Societatis Jesu, quinque Elegiis eleganter expressit.&lt;/ref&gt;,
     Saepius extremis facta medela malis
Quid? quod et his fulgent argentea lilia turmis.
     Quae properus casto pollice legit Amor,
Hic ''Kostka Gonzagae'' comes, flos additus albet,
     {{Versus|110}}Quique ''Brabantino'' prodiit alter agro&lt;ref&gt;Joannes Berchmannus Belga Romam missus, ubi sanctissime obiit anno aetatis 22 Christi 1621.&lt;/ref&gt;.
Plurima praetereo: vos facto insistite calli,
     Si patrum virtus, si pia facta movent. 
Neu frustra moneam: locus est quoque plurimus illis:
     Elige, quo demum quisque manere velis.
{{Versus|115}}Audior? an contra studiis frigentibus, edat
     Dissimilis proavo facta pudenda nepos?
Fallimur o! certum est, sensu peccavimus isto:
      ''Loiolides'' nullus degener esse potest.
Utque fit hoc verum: tabulae servatur imago,
     {{Versus|120}}Est ubi promissi littera scripta memor.
Scripsisti, certum est: hoc saltem parce negare?
     Loiolidae ''proles, tu mihi mater eris.''
Quin etiam (memini) dixisti saepe: ''videbit
      ''(Hoc voveo) ignavum me quoque nulla dies.''
{{Versus|125}}''Per probra detur iter: probris ientabimus ire:''
      ''Materies pugnae convenit illa meae.'' 
''Cur (rogo) sacratos dum Jesu sector amores,''
      ''Illius renuam signa, probrumque sequi?''
Hoc, quisquis Meus es, vovisti: cur modo solvit
     {{Versus|130}}Te metus, aut repens in tua facta pudor.
Eia age, pone metum: duce quo nova proelia captas.
     Is tecum innumeri militis instar erit.
Huc igitur properate mei, gens aemula, Nati:
     Nec mea mobilibus tradite verba Notis.
{{Versus|135}}Paucis multa fero: montes vitate propinquos:
     Ist locus crebro fulminis igne tonat.
Tutius est imas gressu percurrere valles:
     Aureus hoc vobis calle praeivit Amor.
Si tamen et formam fors expediatis? et unde,
     {{Versus|140}}Quove modo coeptum conficiatis iter
''Loiolides'' vobis, ne quid peccetis eundo,
      ''Xaverius'' vobis saepe legendus erit.
Ite igitur, totoque alacres excurrite mundo:
     Sic bene vos ''Jesus Divaque'' semper ament.
{{Versus|145}}Sic bene conceptis crescant incendia flammis,
     Perque male affusas non minuantur aquas&lt;ref&gt;B. Franciscus Borgia dicere solitus erat, Societatem tamdiu florentem fore, quamdiu obtrectatorum calumniis impeteretur.&lt;/ref&gt;.
Interea saeclo primum, labente, secundi
     Dux etiam vobis ''Mutius''&lt;ref&gt;''(Videtur haec nota in editione perdita esse.)''&lt;/ref&gt; alter eat.
Ille novos cunctis feliciter inchoet annos,
     {{Versus|150}}Impicat, et ferus quae canat acta, nepos.
Cumque sibi tarde venientibus ordine fatis,
     Supremum emoriens clanxerit albus olor:
Addemus tumulo: ''Rexit feliciter omnes,''
      ''Nec me, quamquam auctam prole, reliquit anum.''
 
&lt;/poem&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;
 
F I N I S</text>
      <sha1>k6lx3aygsgud2qufy48mc72qyua46yu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>84291</id>
    <revision>
      <id>274011</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:10:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>Created blank page</comment>
      <origin>274011</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="agk00lds9atuox2dvx0lpkvdw0e897g" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
}}</text>
      <sha1>agk00lds9atuox2dvx0lpkvdw0e897g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274012</id>
      <parentid>274011</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274012</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="qy8s75b4djnqajiv94ls8bmnvalsfgv" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete
|Language=la
|Volume=
|Author=Homerus
|Translator=Raphael Volaterranus
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>qy8s75b4djnqajiv94ls8bmnvalsfgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274013</id>
      <parentid>274012</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274013</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="jfp2saczneur46r338bxry81ldy0783" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete
|Language=la
|Volume=
|Author=Homerus
|Translator=Raphael Volaterranus
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=1 /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>jfp2saczneur46r338bxry81ldy0783</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274019</id>
      <parentid>274013</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274019</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="6k3oqatdwft9f2svh4zg48rq9kzwllx" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete
|Language=la
|Volume=
|Author=Homerus
|Translator=Raphael Volaterranus
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=6 /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>6k3oqatdwft9f2svh4zg48rq9kzwllx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274020</id>
      <parentid>274019</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274020</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="103" sha1="ljdtjll7ns5oiv03p20mylty2cwc86w" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete
|Language=la
|Volume=
|Author=Homerus
|Translator=Raphael Volaterranus
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
6=1 /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>ljdtjll7ns5oiv03p20mylty2cwc86w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274021</id>
      <parentid>274020</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T14:29:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274021</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="129" sha1="0yao81sda5zznnjxea9ms7wnq0asgc6" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete
|Language=la
|Volume=
|Author=[[Scriptor:Homerus]]
|Translator=[[Scriptor:Raphael Volaterranus]]
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=1
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
6=1 /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>0yao81sda5zznnjxea9ms7wnq0asgc6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84292</id>
    <revision>
      <id>274014</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:23:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>274014</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84293</id>
    <revision>
      <id>274015</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:23:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>274015</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84294</id>
    <revision>
      <id>274016</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>274016</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84295</id>
    <revision>
      <id>274017</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:23:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>274017</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84296</id>
    <revision>
      <id>274018</id>
      <timestamp>2026-07-19T14:24:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>274018</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jnu2xblxhncxibncosl8i5yby406oy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84297</id>
    <revision>
      <id>274023</id>
      <timestamp>2026-07-19T18:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'HOMERI POETARVM PRINCIPIS ODYSSE AB LIBRI XXIII. Raphaele Volaterrano interprete, cum Aufonij Poête dre gumentis, HOMERI πατραχομυομαχία, id eft, Ranarum e Murium pugna, ALDO Ma. Ro. interprete, ad uerbum ferè tralata. Se HOMERI Hymni Deorum XXXII. Iodoco Velareo Verbrokano fideliẞ.interprete,bactenus nec unquàm uerfi neg Latine excuft. CRACE HOMERI Vita, per Dionem Philofophum, codem Iodoco interprete. 1528 e 3'</comment>
      <origin>274023</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="435" sha1="000k6fwaspcw6o09fwdw7vht6cz8jey" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;HOMERI POETARVM PRINCIPIS ODYSSE AB LIBRI XXIII. Raphaele Volaterrano interprete, cum Aufonij Poête dre gumentis, HOMERI πατραχομυομαχία, id eft, Ranarum e Murium pugna, ALDO Ma. Ro. interprete, ad uerbum ferè tralata. Se HOMERI Hymni Deorum XXXII. Iodoco Velareo Verbrokano fideliẞ.interprete,bactenus nec unquàm uerfi neg Latine excuft. CRACE HOMERI Vita, per Dionem Philofophum, codem Iodoco interprete. 1528 e 3&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>000k6fwaspcw6o09fwdw7vht6cz8jey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84298</id>
    <revision>
      <id>274024</id>
      <timestamp>2026-07-19T18:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '2 AVSONII POETA , IN PRI mumOdy@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ed Librum,Argumentum. IC mihimu@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@a virum capt{{ae}} po@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@t m{{ae}}nia Troix. Qui moreshominum multorum vidt {{et}}vrbes. DMentoriss Taphior, regisducis@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@umit effigiem,@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ua Mineruain Ithacam Ioue ita volente de@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@cedit, fura...</comment>
      <origin>274024</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2043" sha1="5t1zv77qpnmry2s4e4ohl0sib8i53rk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;2 AVSONII POETA , IN PRI mumOdy@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ed Librum,Argumentum. IC mihimu@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@a virum capt{{ae}} po@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@t m{{ae}}nia Troix. Qui moreshominum multorum vidt {{et}}vrbes. DMentoriss Taphior, regisducis@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@umit effigiem,@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ua Mineruain Ithacam Ioue ita volente de@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@cedit, fura Telemacho,vtad Nestore Menelaume fe@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@tinet,qui re censdomu regre@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@i,certi aliquiddeVly@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@e noui@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ent.Tuc Phe mius cithari@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ta adhibitus c{{on}}uiuio procor{{um}}, inchoat flebilecan- tilenanauigationis impro@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@per{{ae}},qu{{ae}} profectos ab Ilio Gr{{ae}}cos diuerfis @@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@par@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@it exilijs: que Penelope digre@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@a chalcidico argumento tami@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@erabilis offen@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@amateri{{ae}},vt alia cocinat adhorta@@@PROTECTED@@@{{tur}}@@@END@@@. ODYSSEAE CA NALZ BIBLIOTEOEMANUE LEM VOLETERRANVM VITTORI HOMERI PER RAPHAE ROMA CONVERSAE LIBER PRIMVS . Cmihi mu@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@a uirum,captepo@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@t D temporaTroie. Quimores hominummultorum uidit{{et}}urbes. Multaquo {{et}}pontopa@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@usd{{um}} naufragus errat: Vtfibi,tum@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ocijs uitamferuaretinalto. Nontamenhoscupiensfatodepromfit acerbo, Obfcelus admiffumextinctos,au@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@umos; malignum: Qui fame compul@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@ifolis rapuere iuuencos. Stulti,exquo reditum adpatrias Deus ab@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@tulit oras. ; exitiummemoramihimu@@@PROTECTED@@@{{s}}@@@END@@@a canenti. Horum itaq A 2 Omnes&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5t1zv77qpnmry2s4e4ohl0sib8i53rk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274025</id>
      <parentid>274024</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T18:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274025</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="0dx7sp3kx6lad02vkwlrw7xf8suta8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;D
AVSONII POETE, IN PRI
mum Odyffee Librum, Argumentum.
IC mihi mufa virum captæ poft moenia Troix.
Qui mores hominum multorum vidt &amp; vrbes.
Minerua in Ithacam Ioue ita volente defcedit,
Mentoris Taphion regis ducis fumit effigiem,fua
fura Telemacho,vt ad Neftore Menelaunch feftinet, qui re
cens domu regreffi,certi aliquid de Vlyffe nouiffent.Tuc Phe
mius cithariftia adhibitus coniuio procora, inchoat flebile can
tilena nauigationis improfperæ,quæ profectos ab Ilio Græcos
diuerfis fparfit exthis: que Penelope digreffa chalcidico argu
mento ta miferabilis offenfa materiæ,vt alia cocinat adhortaf.
ODYSSEAE
HOMERI PER RAPHAE
LEM VOLETERRANVM
CONVERSAE LIBER
PRIMVS.
D
BIBLIOTECA NAZ
C mihi mufa uirum,capte poft
tempora Troia.
Qui mores bominum multorum
uidit &amp; urbes.
Multa quoq; &amp; ponto paffus di
naufragus errat:
Vt fibi,tam focijs uitam feruaret in alto.
Non tamen hos cupiens fato depromfit acerbo,
Ob fcelus admiffum extinctos, ufumq; malignum:
Qui fame compulfi folis rapuere iuuencos.
Stulti,ex quo reditum ad patrias Deus abftulit oras.
Horum ita exitium memora mibi mufa canenti.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0dx7sp3kx6lad02vkwlrw7xf8suta8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274029</id>
      <parentid>274025</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274029</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="ackvgfkqkdyilp2hkxeu2scvzg54ovt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;AVSONII POET{{AE}}, IN PRIMUM Ody{{s}}{{s}}e{{ae}} Librum, Argumentum.

DIC mihi mu{{s}}a virum capt{{ae}} po{{s}}t moenia Troi{{ae}}.
Qui mores hominum multorum vidt &amp; vrbes.

Minerua in Ithacam Ioue ita volente de{{s}}c{{en}}dit,
Mentoris{{que}} Taphio{[rum}} regis ducis {{s}}umit effigiem, {{s}}ua{{s}}ura Telemacho, vt ad Ne{{s}}}tor{{em}} Menelaum{{que}} fe{{s}}tinet, qui recens dom{{um}} regre{{s}}{{s}}i, certi aliquid de Vly{{s}}{{s}}e noui{{s}}{{s}}ent. T{{un}}c Phemius cithari{{s}}tia adhibitus coniuio procor{{um}}, inchoat flebil{{em}} cantilen{{am}} nauigationis impro{{s}}per{{ae}},qu{{ae}} profectos ab Ilio Gr{{æ}}cos diuer{{s}}is {{s}}par{{s}}it exitiis: qu{{em}} Penelope digre{{s}}{{s}}a chalcidico argumento t{{am}} mi{{s}}erabilis offen{{s}}a materi{{æ}}, vt alia c{{on}}cinat adhorta{{tur}}.

{{c|{{xxx-larger|ODYSSEAE}}
HOMERI PER RAPHAELEM VOLETERRANVM
CONVERSAE LIBER PRIMVS.

DI C mihi mufa uirum,capte poft
tempora Troia.
Qui mores bominum multorum
uidit &amp; urbes.
Multa quoq; &amp; ponto paffus di
naufragus errat:
Vt fibi,tam focijs uitam feruaret in alto.
Non tamen hos cupiens fato depromfit acerbo,
Ob fcelus admiffum extinctos, ufumq; malignum:
Qui fame compulfi folis rapuere iuuencos.
Stulti,ex quo reditum ad patrias Deus abftulit oras.
Horum ita exitium memora mibi mufa canenti.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ackvgfkqkdyilp2hkxeu2scvzg54ovt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274030</id>
      <parentid>274029</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274030</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1318" sha1="d8rrkksjd2036pbqxix2c482bomch5p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;AVSONII POET{{AE}}, IN PRIMUM Ody{{s}}{{s}}e{{ae}} Librum, Argumentum.

DIC mihi mu{{s}}a virum capt{{ae}} po{{s}}t moenia Troi{{ae}}.
Qui mores hominum multorum vidt &amp; vrbes.

Minerua in Ithacam Ioue ita volente de{{s}}c{{en}}dit,
Mentoris{{que}} Taphio{[rum}} regis ducis {{s}}umit effigiem, {{s}}ua{{s}}ura Telemacho, vt ad Ne{{s}}}tor{{em}} Menelaum{{que}} fe{{s}}tinet, qui recens dom{{um}} regre{{s}}{{s}}i, certi aliquid de Vly{{s}}{{s}}e noui{{s}}{{s}}ent. T{{un}}c Phemius cithari{{s}}tia adhibitus coniuio procor{{um}}, inchoat flebil{{em}} cantilen{{am}} nauigationis impro{{s}}per{{ae}},qu{{ae}} profectos ab Ilio Gr{{æ}}cos diuer{{s}}is {{s}}par{{s}}it exitiis: qu{{em}} Penelope digre{{s}}{{s}}a chalcidico argumento t{{am}} mi{{s}}erabilis offen{{s}}a materi{{æ}}, vt alia c{{on}}cinat adhorta{{tur}}.

{{c|{{xxx-larger|ODYSSEAE}}
HOMERI PER RAPHAELEM VOLETERRANVM
CONVERSAE LIBER PRIMVS.}}

DI C mihi mufa uirum,capte poft
tempora Troia.
Qui mores bominum multorum
uidit &amp; urbes.
Multa quoq; &amp; ponto paffus di
naufragus errat:
Vt fibi,tam focijs uitam feruaret in alto.
Non tamen hos cupiens fato depromfit acerbo,
Ob fcelus admiffum extinctos, ufumq; malignum:
Qui fame compulfi folis rapuere iuuencos.
Stulti,ex quo reditum ad patrias Deus abftulit oras.
Horum ita exitium memora mibi mufa canenti.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8rrkksjd2036pbqxix2c482bomch5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Homeri Odysseae libri 24 Raphaele Volaterrano interprete.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>84299</id>
    <revision>
      <id>274026</id>
      <timestamp>2026-07-19T18:18:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Created blank page</comment>
      <origin>274026</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="hjogkem13iyxybevy9ku0c523gacipq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjogkem13iyxybevy9ku0c523gacipq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274027</id>
      <parentid>274026</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T18:19:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274027</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="fjibwb2kgi59747g0b8ut3c4qmrl6by" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ODYSSEAE Omnes igiturGr{{ae}}ciquiexbello primü,deinde ex marisnaufragiofuperftites, duramfortemuitduere, domi iam erant:folum Vly{{s}}{{s}}em reditu c{{on}}iugeq; caren tem,nympha diaCalypsouirum haberecupiens,inca uafpelunca retinebat.Cuuero tempusuenit uoluen tibus annis,huncParce rediredomum atos Ithacam decreuere,ubi tamen unà cumfibidelectis certamina fugiturus non erat . Quamobrem Dij omnes eius fa tummiferati pr{{ae}}ter Neptunnufuere.Iseilongotes pore infenfus,reditum uotumq; negabat:tuncueroad {{AEC}}thiopas proculexistentesfecefferat.Hindq; extre mi boimfunt,bifaria diuifi, Hefferij quidem alij, alij orientales:hic ille {{et}}taurorum {{et}}agnorum hecato ba cultus conuiuijs aderatl{{ae}}tus. At reliqui DijLouis in excelfis {{ae}}dibus c{{on}}uenere:interquos ipfepaterde{{um}} atos hoimIuppiter {{AEC}}gisthi cafus ab Oreste interfe Eti reminiscens, fic eft exorfus: LouisuerbaOfacinus:mortalegenus nos numina primum in Deorum Incufat,cau{{s}}amics putat,fontemą malorum concilio. Que ueniunt:fuafedpereunt ob falta nefanda, Cumpr{{ae}}terfatumfibi {{s}}ponte incomodaquerant. Sicutinunc{{AEC}}gisthus Atride coniugepotitur,ub roin reditu trucidati: quanquăexitijfui noignarus: namMercuriu eummonitumifimusut àmatrimonio buiufcemodi pariter {{et}}àuiricedeab{{s}}tineret:quonia Orestes quàmprimumpubefceret,{{et}}amore terrapa trie caperetur,ftatim ulturus effet.Hoc nuntioMer curius minimeprofecit, nec illius animum quanqua Sapiens&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fjibwb2kgi59747g0b8ut3c4qmrl6by</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274028</id>
      <parentid>274027</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T18:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274028</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1548" sha1="5sqpjmu7lnslnsz4uvt820vbz7iv5yo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Omnes igitur Gr{{ae}}ci qui ex bello prim{{um}}, deinde ex maris naufragio {{s}}uper{{s}}tites, duram fortem uitauere, domi iam erant: {{s}}olum Vly{{s}}{{s}}em reditu c{{on}}tuge{{que}} carentem, nympha dia Calyp{{s}}o uirum habere cupiens, in caua {{s}}pelunca retinebat. C{{um}} uero tempus uenit uoluentibus annis, hunc Parc{{ae}} redire domum at{{que}} Ithacam decreuere, ubi tamen unà cum {{s}}ibi delectis certamina fugiturus non erat. Quamobrem Dij omnes eius fatum mi{{s}}erati pr{{ae}}ter Neptun{{um}} fuere. Is ei longo t{{em}}pore in{{s}}en{{s}}us, reditum uotumq; negabat:tuncueroad {{AEC}}thiopas proculexistentesfecefferat.Hindq; extre mi boimfunt,bifaria diuifi, Hefferij quidem alij, alij orientales:hic ille {{et}}taurorum {{et}}agnorum hecato ba cultus conuiuijs aderatl{{ae}}tus. At reliqui DijLouis in excelfis {{ae}}dibus c{{on}}uenere:interquos ipfepaterde{{um}} atos hoimIuppiter {{AEC}}gisthi cafus ab Oreste interfe Eti reminiscens, fic eft exorfus: LouisuerbaOfacinus:mortalegenus nos numina primum in Deorum Incufat,cau{{s}}amics putat,fontemą malorum concilio. Que ueniunt:fuafedpereunt ob falta nefanda, Cumpr{{ae}}terfatumfibi {{s}}ponte incomodaquerant. Sicutinunc{{AEC}}gisthus Atride coniugepotitur,ub roin reditu trucidati: quanquăexitijfui noignarus: namMercuriu eummonitumifimusut àmatrimonio buiufcemodi pariter {{et}}àuiricedeab{{s}}tineret:quonia Orestes quàmprimumpubefceret,{{et}}amore terrapa trie caperetur,ftatim ulturus effet.Hoc nuntioMer curius minimeprofecit, nec illius animum quanqua Sapiens&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sqpjmu7lnslnsz4uvt820vbz7iv5yo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Æ</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84300</id>
    <redirect title="Formula:Ae" />
    <revision>
      <id>274031</id>
      <timestamp>2026-07-19T19:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '#REDORECT [[Formula:ae]]'</comment>
      <origin>274031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="p1ppdv1cfe315gihonx346ua470e9h7" xml:space="preserve">#REDORECT [[Formula:ae]]</text>
      <sha1>p1ppdv1cfe315gihonx346ua470e9h7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274032</id>
      <parentid>274031</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <origin>274032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="alzc0hcwzjnkh62rk7n5v022gnyq2nh" xml:space="preserve">#REDORECT [[Formula:ae]][[Categoria:Formulae litterarum]]</text>
      <sha1>alzc0hcwzjnkh62rk7n5v022gnyq2nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>274033</id>
      <parentid>274032</parentid>
      <timestamp>2026-07-19T19:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>Redirigens ad [[Formula:Ae]]</comment>
      <origin>274033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="b17dn8cygnkv3bhajk0o03wz0an0t92" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Formula:ae]][[Categoria:Formulae litterarum]]</text>
      <sha1>b17dn8cygnkv3bhajk0o03wz0an0t92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Ioannes Valentinus Andreae</title>
    <ns>102</ns>
    <id>84301</id>
    <revision>
      <id>274037</id>
      <timestamp>2026-07-20T11:10:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>274037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2104" sha1="qc58h850k673ante6fi1zkhqmsukxs2" xml:space="preserve">{{Scriptor
|IndicisNomen=Andreae, Ioannes Valentinus
}}

==Opera==
* [[Collectanea mathematica]] (1614)
* [[Doctrinae Christianae summa]] (1614)
* [[Epistola ad Fraternitatem Rosae Crucis]] (1615)
* [[Herculis Christiani luctae]] (1615)
* [[De Christiani Cosmoxeni genitura iudicium]] (1615)
* [[Theca gladii spiritus]] (1616)
* [[Turbo|Turbo, sive moleste et frustra per cuncta divagans ingenium]] (1616)
* [[Invitatio Fraternitatis Christi ad sacri amoris candidatos]] (1617)
* [[Peregrini in patria errores]] (1618)
* [[Invitationis ad Fraternitatem Christi pars: Paraenetica]] (1618)
* [[Veri Christianismi solidaeque philosophiae libertas]] (1618)
* [[Menippus|Menippus, sive dialogorum satyricorum centuria]] (1617)
* [[Turris Babel, sive iudiciorum de Fraternitate Rosaceae Crucis chaos|Turris Babel]] (1619)
* [[Reipublicae Christianopolitanae descriptio]] (1619)
* [[Mythologia Christiana|Mythologiae Christianae, sive virtutum et vitiorum vitae humanae imaginum libri tres]] (1619)
* [[Memorialia|Memorialia, benevolentium honori, amori et condolentiae data]] (1619)
* [[De curiositatis pernicie|De curiositatis pernicie syntagma ad singularitatis studiosos]] (1620)
* [[Fama Andreana reflorescens]], sive Jacobi Andreae Waiblingensis theol. doctoris... (1630)
* [[De restitutione reipubublicae Christianae in Germania|Opuscula aliquot De restitutione reipubublicae Christianae in Germania]] (1633)
* [[In bene meritos gratitudo]] (1633)
* [[Threni Calvenses|Threni Calvenses quibus urbis Calvae Wirtembergica bustum...]] (1635)
* [[Synopsis chronologiae sacrae|Synopsis chronologiae sacrae, Michaelis Maestlini quondam mathematici Tubingensis celeberrimi, cum harmonia vitae Jesu Christi]] (1642)
* [[Rei Christianae et literariae subsidia]] (1642)
* [[Amicorum singularium clarissimorum funer]] (1643)
* [[Augustus principis exemplum]] (1644)
* [[Johannis Sauberti theologi umbra]] (1647)
* [[Theophilus|Theophilus, sive de Christiana religione sanctius colenda, vita temperantius instituenda, et literatura rationabilius docenda consiliu]] (1649)
* [[Seleniana Augustalia]] (epistolae, 1649)</text>
      <sha1>qc58h850k673ante6fi1zkhqmsukxs2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>