Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 0 1374 285408 133863 2026-10-22T19:00:27Z Sjgallagher2 29663 285408 wikitext text/x-wiki {{TextQuality|75%}}{{titulus2 |Scriptor= Thomas Morus |OperaeTitulus= De optimo statu reipublicae deque nova insula Utopia |OperaeWikiPagina= Utopia |Liber=Utopia, More, 1518.djvu |SubTitulus= |Annus= 1516 |Genera=Philosophia |Editio= Thomae Mori Utopia, ed. Ladislaus J. Bolchazy, Gregory Gichan et Frederick Theobald }} [[File:More Utopia 1518 Frontispiece BW.jpg||thumb|150px|center|Utopia, Ambrosii Holbenii imago ligno incisa, 1518]] ;INDEX * [[Utopia/Carmen|Carmen]] * [[Utopia/Praefatio|Praefatio]] * [[Utopia/Liber I|Liber I]] ** [[Utopia/Liber I/Homo peregrinans Raphael Hythlodaeus|Homo peregrinans Raphael Hythlodaeus]] ** [[Utopia/Liber I/Peregrinationes Raphaelis|Peregrinationes Raphaelis]] ** [[Utopia/Liber I/Colloquium apud Cardinalem Ioannem Mortonum|Colloquium apud Cardinalem Ioannem Mortonum]] ** [[Utopia/Liber I/Colloquium de optimo statu reipublicae|Colloquium de optimo statu reipublicae]] * [[Utopia/Liber II|Liber II]] ** [[Utopia/Liber II/De Utopiensium insula|De Utopiensium insula]] ** [[Utopia/Liber II/De urbibus, ac nominatim de Amauroto|De urbibus, ac nominatim de Amauroto]] ** [[Utopia/Liber II/De magistratibus|De magistratibus]] ** [[Utopia/Liber II/De artificiis|De artificiis]] ** [[Utopia/Liber II/De commerciis mutuis|De commerciis mutuis]] ** [[Utopia/Liber II/De peregrinatione Utopiensium|De peregrinatione Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/De aequatione ubertatis|De aequatione ubertatis]] ** [[Utopia/Liber II/De educatione et artibus|De educatione et artibus]] ** [[Utopia/Liber II/De seruis|De seruis]] ** [[Utopia/Liber II/De legibus Utopiensium|De legibus Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/De re militari|De re militari]] ** [[Utopia/Liber II/De religionibus Utopiensium|De religionibus Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/Laus reipublicae Utopiensis|Laus reipublicae Utopiensis]] ** [[Utopia/Liber II/Epilogus|Epilogus]] {{finis}} [[en:Utopia]] [[es:Utopía]] [[fr:L’Utopie]] [[it:L'Utopia]] [[ko:유토피아]] q2xjsga45zxu9ks2m3ozkpuey2m0ea8 285431 285408 2026-10-22T20:46:13Z Sjgallagher2 29663 Scale up frontispiece 285431 wikitext text/x-wiki {{TextQuality|75%}}{{titulus2 |Scriptor= Thomas Morus |OperaeTitulus= De optimo statu reipublicae deque nova insula Utopia |OperaeWikiPagina= Utopia |Liber=Utopia, More, 1518.djvu |SubTitulus= |Annus= 1516 |Genera=Philosophia |Editio= Thomae Mori Utopia, ed. Ladislaus J. Bolchazy, Gregory Gichan et Frederick Theobald }} [[File:More Utopia 1518 Frontispiece BW.jpg|center|Utopia, Ambrosii Holbenii imago ligno incisa, 1518]] ;INDEX * [[Utopia/Carmen|Carmen]] * [[Utopia/Praefatio|Praefatio]] * [[Utopia/Liber I|Liber I]] ** [[Utopia/Liber I/Homo peregrinans Raphael Hythlodaeus|Homo peregrinans Raphael Hythlodaeus]] ** [[Utopia/Liber I/Peregrinationes Raphaelis|Peregrinationes Raphaelis]] ** [[Utopia/Liber I/Colloquium apud Cardinalem Ioannem Mortonum|Colloquium apud Cardinalem Ioannem Mortonum]] ** [[Utopia/Liber I/Colloquium de optimo statu reipublicae|Colloquium de optimo statu reipublicae]] * [[Utopia/Liber II|Liber II]] ** [[Utopia/Liber II/De Utopiensium insula|De Utopiensium insula]] ** [[Utopia/Liber II/De urbibus, ac nominatim de Amauroto|De urbibus, ac nominatim de Amauroto]] ** [[Utopia/Liber II/De magistratibus|De magistratibus]] ** [[Utopia/Liber II/De artificiis|De artificiis]] ** [[Utopia/Liber II/De commerciis mutuis|De commerciis mutuis]] ** [[Utopia/Liber II/De peregrinatione Utopiensium|De peregrinatione Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/De aequatione ubertatis|De aequatione ubertatis]] ** [[Utopia/Liber II/De educatione et artibus|De educatione et artibus]] ** [[Utopia/Liber II/De seruis|De seruis]] ** [[Utopia/Liber II/De legibus Utopiensium|De legibus Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/De re militari|De re militari]] ** [[Utopia/Liber II/De religionibus Utopiensium|De religionibus Utopiensium]] ** [[Utopia/Liber II/Laus reipublicae Utopiensis|Laus reipublicae Utopiensis]] ** [[Utopia/Liber II/Epilogus|Epilogus]] {{finis}} [[en:Utopia]] [[es:Utopía]] [[fr:L’Utopie]] [[it:L'Utopia]] [[ko:유토피아]] iu73dyhfztpts1cameg7r7uww42kjzy 0 7288 285416 88396 2026-10-22T20:17:09Z Sjgallagher2 29663 Replace with scan proofread page 285416 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Thomas Morus |OperaeTitulus= Utopia |OperaeWikiPagina= Utopia |Annus= 1516 |SubTitulus=Carmen }} {{Liber |Ante = Index |AnteNomen = Utopia |Post = Praefatio |PostNomen = Utopia/Praefatio }} <pages index="Utopia,_More,_1518.djvu" from=12 to =12 /> {{Liber |Ante = Index |AnteNomen = Utopia |Post = Praefatio |PostNomen = Utopia/Praefatio }} {{finis}} ix6kniwihpoz3v23z38rs8orz17rqck 0 7289 285427 88395 2026-10-22T20:40:51Z Sjgallagher2 29663 Replace main text with proofread text 285427 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Thomas Morus |OperaeTitulus= Utopia |OperaeWikiPagina= Utopia |Annus= 1516 |SubTitulus=Praefatio }} {{Liber |Ante = Carmen |AnteNomen = Utopia/Carmen |Post = Liber I |PostNomen = Utopia/Liber I }} <pages index="Utopia, More, 1518.djvu" from=18 to =25 /> {{Liber |Ante = Carmen |AnteNomen = Utopia/Carmen |Post = Liber I |PostNomen = Utopia/Liber I }} {{finis}} [[en:Utopia/Introduction]] [[fr:L’Utopie/Préface]] bmn94am70b34nocax50pb08oig0aplb 0 13085 285432 207681 2026-10-23T01:51:47Z Fotoliptofono 33546 285432 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= |OperaeTitulus=PACTUM [[:w:Nertschia|NERTSCHIAE]] |OperaeWikiPagina= |Annus=1689 |AnnusMonstratus=27 Augusti, 1689, [[:w:Calendarium Iulianum|O.S.]] |SubTitulus= |Genera=Documenta historica |Editio=Henri Cordier, ''Histoire des Relations de la Chine avec les Puissance Occidentales 1860-1900'', Tome 1, Paris, Ancienne Librairie Germer-Baillière et Cie |Fons=[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3754544/f87.item.r=.langFR.zoom gallica.bnf.] }} Sancti [[:w:Imperatores_Sinarum|Sinarum Imperatoris]] mandato missi ad determinandos limites Magnates. Som Go Tu Praetorianorum militum praefectus interioris palatii Palatinus, Imperii consiliarius etc. Tum Que Cam interioris palatii palatinus, primi ordinis comes, Imperialis vexilli dominus, Imperatoris avunculus etc. Lam Tan vnius etiam vexilli dominus Pam Tarcha item vnius vexilli dominus Sap so circa Sagalien Vla aliasque terras generalis exercituum praefectus Ma La vnius vexilli praefectus Wen Ta exterorum tribunalis alter praeses et caeteri una cum missis. Dei gratia magnorum dominatorum Tzarum Magnorumque Ducum loannis Alexiewicz, Petri Alexiewicz totius magnae ac parvae, nec non albae Russiae Monarcharum, multorumque dominiorum ac terrarum Orientalium, Occidentalium ac Septemtrionalium, Prognatorum Haeredum, ac Successorum, dominatorum ac possessorum Magnis ac plenipotentibus Suae Tzareae Majestatis Legatis Proximo Okolnitio ac locitenente Branski Theodoro Alexiewicz Golovin dapifero ac locitenente Iélatomski, Ioanne Eustahievicz Wlasoph Cancellario Simeone Cornitski Anno [[:w:Imperator Kam-Hi|Cam Hi]] 28° crocei serpentis dicto 7^ae Lunae die 24 prope oppidum Nipchou congregati tum ad coercendam et reprimendam insolentiam eorum inferioris notae venatorum hominum, qui extra proprios limites, sive venabundi, sive se mutuo occidentes, sive depraedantes, sive perturbationes aut tumultus quoscumque commoventes pro suo arbitrio excurrunt, tum ad limites inter utrumque Imperium Sinicum videlicet et Ruthenicum claré ac perspicué determinandos ac constituendos, tum denique ad pacem perpetuam stabiliendam aeternumque foedus percutiendum, sequentia puncta ex mutuo consensu statuimus ac determinavimus. ==I== Rivulus nomine Kerbichi, qui rivo Chorna Tartaricé Vrum dicto proximus adiacet et fluvium Sagalien Vla influit, limites inter utrumque Imperium constituet. Item a vertice rupis seu montis lapidei, qui est supra dicti rivuli Kerbichi fontem et originem et per ipsa huius montis cacumina usque ad mare, utriusque Imperii ditionem ita dividet, ut omnes terrae et fluvii sive parvi sive magni qui a meridionali huius montis parte in fluvium Sagalien Vla influunt sint sub Imperii Sinici dominio, omnes terrae vero et omnes rivi qui ex altera montis parte ad Borealem plagam vergunt sub Ruthenici Imperii dominio remaneant, ita tamen, ut quicunque fluvii in mare influunt et quaecumque terrae sunt intermediae inter fluvium Vdi et seriem montium pro limitibus designatam prointerim indeterminatae relinquantur. De his autem post uniuscuiusque Imperii legatorum in proprium regnum reditum rité examinatis et clare cognitis vel per legatos vel per litteras postea determinabitur. Item fluvius nomine Ergon qui etiam supra dictum fluvium Sagalien Vla influit, limites ita constituet, ut omnes terrae quae sunt ex parte meridionali ad Sinicum, quae vero sunt ex parte boreali, ad Ruthenicum Imperium pertineant : et omnes aedes quae ex parte dicti fluminis meridionali in faucibus fluvii nomine Meyrelke extructae sunt ad littus boreale transferentur. ==II== Arx seu fortalitia in loco nomine Yagsa a Russis extructa funditus eruetur ac destruetur. Omnesque illam incolentes Rutheni Imperii subditi cum omnibus suis cuiuscumque generis rebus in Russi Imperii terras deducentur. Atque extra hos limites determinatos nullam ob causam utriusque Imperii venatores transibunt. Quod si unus aut duo inferioris notae homines extra hos statutos limites vel venabundi, vel latrocinaturi divagabuntur, statim in vincula coniecti ad illarum terrarum constitutos in utroque Imperio Praefectos deducentur, qui cognitam illorum culpam debitâ poenâ mulctabunt : Si vero ad decem aut quindecim simul congregati et armis instructi, aut venabuntur, aut alterius Imperii homines occident, aut depraedabuntur de hoc ad uniuscuiusque Imperii Imperatores referetur, omnesque huius criminis rei capitali poenâ mulctabuntur, nec bellum propter quoscumque particularium hominum excessus suscitabitur, aut sanguinis effusio procurabitur. ==III== Quaecumque prius acta sunt, cuiuscumque generis sint, aeternâ oblivione sopiantur. Ab eo die quo inter utrumque Imperium haec aeterna pax iurata fuerit, nulli in posterum ex altero Imperio transfugae in alterum Imperium admittentur : sed in vincula coniecti statim reducentur. ==IV== Quicumque veró Rutheni Imperii subditi in Sinico et quicumque Sinici Imperii in Ruthenico nunc sunt, in eodem statu relinquantur. ==V== Propter nunc contractam amicitiam atque aeternum foedus stabilitum, cuiuscumque generis homines litteras patentes iteneris sui afferentes, licité accedent ad regna utriusque dominii, ibique vendent et ement quaecumque ipsis videbuntur necessaria mutuo commercio. ==VI == Concilio inter utriusque Imperii legatos celebrato, et omnibus utriusque Regni limitum contentionibus diremptis, paceque stabilitâ, et aeterno amicitiae foedere percusso, si hae omnes determinatae conditiones rité observabuntur, nullus erit amplius perturbationi locus. Ex utraque parte hujus foederis conditiones scripto mandabuntur, duplexque exemplar huic conforme sigillo munitum sibi invicem tradent magni utriusque Imperii legati. Demum et iuxta hoc idem exemplar eaedem conditiones Sinico Ruthenico et latino idiomate lapidibus incidentur, qui lapides in utriusque Imperii limitibus in perpetuum ac aeternum monumentum erigentur. Datum apud Nipchou anno [[:w:Imperator Kam-Hi|Cam Hi]] 28° 7^ae Lunae die 24. [[ru:Нерчинский договор (1689)]] [[zh:尼布楚條約]] 4f62szarfpgea14i9zc8rruiqqzkrrb 104 13799 285418 101975 2026-10-22T20:23:29Z Sjgallagher2 29663 /* Bis lecta */ 285418 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xx-larger|THOMAS}}<br/> MURVS PETRO<br/>AEGIDIO<br/>S. D. }} {{dropinitial|P}}Vdet me propemodum charissime Petre Aegidi, libellum hunc de Vtopiana republica, post annum fermè ad te mittere, quem te non dubito intra sesquimensem expectasse. quippe quum scires mihi demptum in hoc opere inueni-<noinclude> c endi</noinclude> tu8ddvq6zo3ax0bhieso82nagmli8sj 285426 285418 2026-10-22T20:39:13Z Sjgallagher2 29663 285426 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xx-larger|THOMAS}}<br/>MURVS PETRO<br/>AEGIDIO<br/>S. D. }} {{dropinitial|P}}Vdet me propemodum charissime Petre Aegidi, libellum hunc de Vtopiana republica, post annum fermè ad te mittere, quem te non dubito intra sesquimensem expectasse. quippe quum scires mihi demptum in hoc opere inueni-<noinclude> c endi</noinclude> rk8o9136asjhzw03gv3j8bn3o00i7je 104 13801 285419 101977 2026-10-22T20:25:23Z Sjgallagher2 29663 285419 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Xensyria" />{{rh||AD PETRVM AEGID. PRAEFATIO.|15}}</noinclude>{{pt|ris|temporis}} reliquerunt. Dum causas forenseis assidue alias ago, alias audio, alias arbiter finio, alias iudex dirimo, dum hic officij causa uisitur, ille negocij. Dum foris totum fermè diem alijs impartior, reliquum meis, relinquo mihi, hoc est literis, nihil. Nempe reuerso domum, cum uxore fabulandum est, garriendum cum liberis, colloquendum cum ministris. Quæ ego omnia inter negocia numero, quando fieri necesse est (necesse est autem, nisi uelis esse domi tuæ peregrinus) Et danda omnino opera est, ut quos uitæ tuæ comites, aut natura prouidit, aut fecit casus, aut ipse delegisti, hijs ut te quàm iucundissimum compares, modo ut ne comitate corrumpas, aut indulgentia ex ministris dominos reddas. Inter hæc, quæ dixi, elabitur dies, mensis, annus. Quando ergo scribimus? Nec interim de somno quicquam sum loquutus, ut nec de cibo quidem, qui multis non minus absumit temporis, quàm somnus ipse, qui uitæ absumit fermè dimidium. At mihi hoc solum temporis adquiro, quod somno cibóque suffuror, quod quoniam parcum est, lente, quia tamen aliquid, aliquando perfeci, atque ad te mi Petre transmisi Vtopiam, ut legeres, & si quid ef-<noinclude> c 2 fugisset</noinclude> md9vqxn1ddpar8g56whupv9xjprmgz4 104 13802 285420 101978 2026-10-22T20:29:19Z Sjgallagher2 29663 285420 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>fugisset nos, uti tu admoneres. Quanquam enim non hac parte penitus diffido mihi (qui utinam sic ingenio atque doctrina aliquid essem, ut memoria non usquequaque destituor) non usqueadeo tamen confido, ut credam nihil mihi potuisse excidere. Nam &amp; Ioannes Clemens puer meus, qui adfuit ut scis una, ut quem a nullo patior sermone abesse in quo aliquid esse fructus potest, quoniam ab hac herba qua &amp; latinis literis &amp; Græcis cœpit euirescere, egregiam aliquando frugem spero, in magnam me coniecit dubitationem. siquidem quum, quantum ego recordor, Hythlodæus narrauerit Amauroticum illum pontem, quo fluuius Anydrus insternitur, quingentos habere passus in longum, Ioannes meus ait detrahendos esse ducentos, latitudinem fluminis haud supra trecentos ibi continere. Ego te rogo rem ut reuoces in memoriam. Nam si tu cum illo sentis, ego quoque adsentiar &amp; me lapsum credam, sin ipse non recolis, scribam ut feci quod ipse recordari uideor mihi, nam ut maxime curabo, {{left sidenote|Nota Theologicam differentiam inter mentiri &amp; mendacium dicere.}}ne quid sit in libro falsi, ita si quid sit in ambiguo, potius mendacium dicam, quam mentiar, quod malim bonus esse quam prudens. Quanquam<noinclude> <references/></noinclude> 7wckj1157080fnlqfpbpvxy9r79cza4 104 13803 285421 101979 2026-10-22T20:30:29Z Sjgallagher2 29663 Add sidenote, format diphthongs 285421 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>huic mederi morbo, si ex Raphæle ipso, aut præsens scisciteris, aut per literas, quod necesse est facias, uel ob alium scrupulum, qui nobis incidit nescio mea ne culpa magis, an tua, an Raphælis ipsius. Nam neque nobis in mentem uenit quærere, neque illi dicere, qua in parte noui illius orbis Vtopia sita sit. Quod non fuisse prætermissum sic, uellem profecto mediocri pecunia mea redemptum, uel quod subpudet me nescire, quo in mari sit insula de qua tam multa recenseam, uel quod sunt apud nos unus & alter, sed unus maxime, uir pius & professione Theologus, qui miro flagrat desyderio adeundæ Vtopiæ, non inani & curiosa libidine collustrandi noua, sed uti religionem nostram, feliciter ibi cœptam, foueat atque adaugeat. Quod quo faciat rite, decreuit ante curare ut mittatur a Pontifice, atque adeo ut creetur Vtopiensibus Episcopus, nihil eo scrupulo retardatus, quod hoc antistitium sit illi precibus impetrandum. {{right sidenote|Sanctus ambitus.}}Quippe sanctum ducit ambitum, quem non honoris aut quæstus ratio, sed pietatis respectus pepererit. Quamobrem te oro mi Petre uti aut præsens, si potes commode, aut absens per epistolam, compelles Hythlodæum, atque efficias,<noinclude> <references/></noinclude> 2hy38wwsdic4lfu5gbvjftefwyh636f 285422 285421 2026-10-22T20:30:58Z Sjgallagher2 29663 Fix wording offset 285422 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>facile fuerit huic mederi morbo, si ex Raphæle ipso, aut præsens scisciteris, aut per literas, quod necesse est facias, uel ob alium scrupulum, qui nobis incidit nescio mea ne culpa magis, an tua, an Raphælis ipsius. Nam neque nobis in mentem uenit quærere, neque illi dicere, qua in parte noui illius orbis Vtopia sita sit. Quod non fuisse prætermissum sic, uellem profecto mediocri pecunia mea redemptum, uel quod subpudet me nescire, quo in mari sit insula de qua tam multa recenseam, uel quod sunt apud nos unus & alter, sed unus maxime, uir pius & professione Theologus, qui miro flagrat desyderio adeundæ Vtopiæ, non inani & curiosa libidine collustrandi noua, sed uti religionem nostram, feliciter ibi cœptam, foueat atque adaugeat. Quod quo faciat rite, decreuit ante curare ut mittatur a Pontifice, atque adeo ut creetur Vtopiensibus Episcopus, nihil eo scrupulo retardatus, quod hoc antistitium sit illi precibus impetrandum. {{right sidenote|Sanctus ambitus.}}Quippe sanctum ducit ambitum, quem non honoris aut quæstus ratio, sed pietatis respectus pepererit. Quamobrem te oro mi Petre uti aut præsens, si potes commode, aut absens per epistolam, compelles Hythlo-<noinclude> <references/></noinclude> bgemotfdexpx3w0knld3rr3ycw13kln 104 13804 285423 101980 2026-10-22T20:33:02Z Sjgallagher2 29663 Adjust paragraphs, add diphthongs, sidenote 285423 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>dæum, atque efficias, ne quicquam huic operi meo, aut insit falsi, aut ueri desyderetur. Atque haud scio an præstet ipsum ei librum ostendi. Nam neque alius æque sufficit, si quid est erratum corrigere, neque is ipse aliter hoc præstare potest, quam si quæ sunt a me scripta perlegerit. Ad hæc: fiet ut hoc pacto intelligas, accipiatne libenter, an grauatim ferat, hoc operis a me conscribi. Nempe si suos labores decreuit ipse mandare literis, nolit fortasse me: neque ego certe uelim, Vtopiensium per me uulgata republica, florem illi gratiamque nouitatis historiæ suæ præripere. Quanquam ut uere dicam, nec ipse mecum satis adhuc constitui, an sim omnino æditurus. {{left sidenote|Ingrata hominum iudicia.}}Etenim tam uaria sunt palata mortalium, tam morosa quorundam ingenia, tam ingrati animi, tam absurda iudicia, ut cuni hijs haud paulo felicius agi uideatur, qui iucundi atque hilares genio indulgent suo, quam qui semet macerant curis, ut ædant aliquid quod alijs, aut fastidientibus, aut ingratis, uel utilitati possit esse, uel uoluptati. Plurimi literas nesciunt: multi contemnunt. Barbarus ut durum reijcit, quicquid non est plane barbarum, Scioli aspernantur ut triuiale, quicquid obso-<noinclude> <references/></noinclude> mmrrhtknemvbdzs5tbe62gjfp7wrhe3 104 13805 285424 101981 2026-10-22T20:35:49Z Sjgallagher2 29663 Diphthongs, add missing words, add Greek template 285424 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>letis uerbis non scatet. quibusdam solum placent uetera, plerisque tantum sua. Hic tam tetricus est, ut non admittat iocos, hic tam insulsus, ut non ferat sales. tam sinu quidam sunt, ut nasum omnem {{right sidenote|Simos, uocat homines nullo naso.}}uelut aquam ab rabido morsus cane, reformident. adeo mobiles alij sunt, ut aliud sedentes probent, aliud stantes. Hi sedent in tabernis, &amp; inter pocula de scriptorum iudicant ingenijs, magnaque cum autoritate condemnant utcunque lubitum est, suis quenque scriptis, ueluti capillicio uellicantes, ipsi interim tuti, &amp; quod dici solet, {{Greek|ἔξω βέλους}}. {{right sidenote|Prouerbium}}quippe tam leues &amp; abrasi undique, ut ne pilum quidem habeant boni uiri, quo possint apprehendi. Sunt præterea quidam tam ingrati, ut quum impense delectentur opere: nihilo {{right sidenote|Mira colatio.}}tamen magis ament autorem. non absimiles inhumanis hospitibus, qui quum opiparo conuiuio prolixe sint excepti, saturi demum discedunt domum, nullis habitis gratijs ei, a quo sunt inuitati. I nunc &amp; hominibus tam delicati palati: tam uarij gustus: animi præterea tam memoris &amp; grati, tuis impensis epulum instrue. Sed tamen mi Petre tu illud age quod dixi cum Hythlodæo. postea tamen integrum erit hac de re consultare denuo. Quan-<noinclude> <references/></noinclude> 3eshcrwfs4oq2wldf5zrcuv9ouwvr33 285430 285424 2026-10-22T20:45:01Z Sjgallagher2 29663 285430 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Phe-bot" /></noinclude>letis uerbis non scatet. quibusdam solum placent uetera, plerisque tantum sua. Hic tam tetricus est, ut non admittat iocos, hic tam insulsus, ut non ferat sales. tam sinu quidam sunt, ut nasum omnem {{right sidenote|Simos, uocat homines nullo naso.}}uelut aquam ab rabido morsus cane, reformident. adeo mobiles alij sunt, ut aliud sedentes probent, aliud stantes. Hi sedent in tabernis, &amp; inter pocula de scriptorum iudicant ingenijs, magnaque cum autoritate condemnant utcunque lubitum est, suis quenque scriptis, ueluti capillicio uellicantes, ipsi interim tuti, &amp; quod dici solet, {{Greek|ἔξω βέλους}}. {{right sidenote|Prouerbium}}quippe tam leues &amp; abrasi undique, ut ne pilum quidem habeant boni uiri, quo possint apprehendi. Sunt præterea quidam tam ingrati, ut quum impense delectentur opere: nihilo {{right sidenote|Mira colatio.}}tamen magis ament autorem. non absimiles inhumanis hospitibus, qui quum opiparo conuiuio prolixe sint excepti, saturi demum discedunt domum, nullis habitis gratijs ei, a quo sunt inuitati. I nunc &amp; hominibus tam delicati palati: tam uarij gustus: animi præterea tam memoris &amp; grati, tuis impensis epulum instrue. Sed tamen mi Petre tu illud age quod dixi cum Hythlodæo. postea tamen integrum erit hac de re consultare denuo.<noinclude> <references/></noinclude> cj7nykwbkso1kj4gx3p77mo1krd8j70 104 13806 285425 101982 2026-10-22T20:37:26Z Sjgallagher2 29663 /* Bis lecta */ 285425 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Sjgallagher2" />{{rh|24|MORI AD PET. AEGID. PRAEFATIO.}}</noinclude><poem>{{center|quàm si id ipsius uoluntate fiat. quandoquidem scribendi labore defunctus, nunc sero sapio. quod reliquum est de ædendo, se- quar amicorum consilium, at- que in primis tuum. Va- le dulcissime Petre Aegidi cum optima con- iuge. ac me ut soles a- ma, quando ego te amo etiam plus quàm soleo.}}</poem> {{nop}}<noinclude> <references/></noinclude> 8odrq5wkfl9wz7f9efji8tluha9t0um 285428 285425 2026-10-22T20:44:15Z Sjgallagher2 29663 Abrogans recensionem [[Special:Diff/285425|285425]] ab usore [[Special:Contributions/Sjgallagher2|Sjgallagher2]] ([[User talk:Sjgallagher2|Disputatio]]) 285428 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" />{{rh|24|MORI AD PET. AEGID. PRAEFATIO.}}</noinclude><poem>{{center|{{pt|quàm|Quanquàm}} si id ipsius uoluntate fiat. quandoquidem scribendi labore defunctus, nunc sero sapio. quod reliquum est de ædendo, se- quar amicorum consilium, at- que in primis tuum. Va- le dulcissime Petre Aegidi cum optima con- iuge. ac me ut soles a- ma, quando ego te amo etiam plus quàm soleo.}}</poem><noinclude> <references/></noinclude> gufd44jtvb9a6gvu9vkwlwrrrqujvqu 285429 285428 2026-10-22T20:44:35Z Sjgallagher2 29663 Add nop 285429 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" />{{rh|24|MORI AD PET. AEGID. PRAEFATIO.}}</noinclude><poem>{{center|{{pt|quàm|Quanquàm}} si id ipsius uoluntate fiat. quandoquidem scribendi labore defunctus, nunc sero sapio. quod reliquum est de ædendo, se- quar amicorum consilium, at- que in primis tuum. Va- le dulcissime Petre Aegidi cum optima con- iuge. ac me ut soles a- ma, quando ego te amo etiam plus quàm soleo.}}</poem> {{nop}}<noinclude> <references/></noinclude> jtympd610cmlg7ubsob3edidfq87mu6 104 15171 285407 101939 2026-10-22T18:58:49Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285407 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>[[File:More Utopia 1518 Frontispiece BW.jpg|center]]<noinclude> <references/></noinclude> dzlo2rbp9y1rp1eu6omofpwui9hd6sc 104 15534 285409 129294 2026-10-22T19:48:13Z Sjgallagher2 29663 /* Bis lecta */ 285409 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Sjgallagher2" />{{rh|||11}}</noinclude><div style="text-align:center">HEXASTICHON ANEMOLII POETAE LAV<br>REATI, HYTHLODAEI EX SORO-<br>RE NEPOTIS IN VTOPI-<br>AM INSVLAM.</div> <br><br><br> <poem> Vtopia pri{{ls}}cis dicta, ob infrequentiam, Nunc ciuitatis æmula Platonicæ, Forta{{ls}}{{ls}}e uictrix (nam quod illa literis Deliniauit, hoc ego una prae{{ls}}titi, Viris &amp; opibus, optimis{{qz}} legibus) Eutopia merito {{ls}}um uocanda nomine. </poem><noinclude> <references/>{{rh|||b 2}}</noinclude> 3dzrre73ufg9lidyuyxt4xbontyq9m8 285417 285409 2026-10-22T20:18:01Z Sjgallagher2 29663 Remove long s for consistency, add line number 285417 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Sjgallagher2" />{{rh|||11}}</noinclude><div style="text-align:center">HEXASTICHON ANEMOLII POETAE LAV<br>REATI, HYTHLODAEI EX SORO-<br>RE NEPOTIS IN VTOPI-<br>AM INSVLAM.</div> <br><br><br> <poem> Vtopia priscis dicta, ob infrequentiam, Nunc ciuitatis æmula Platonicæ, Fortase uictrix (nam quod illa literis Deliniauit, hoc ego una praestiti, {{Versus|5}}Viris &amp; opibus, optimisque legibus) Eutopia merito sum uocanda nomine. </poem><noinclude> <references/>{{rh|||b 2}}</noinclude> dm5npwfjl12ippkgore9pj0k2xkbq2k 104 19573 285402 94450 2026-10-22T18:13:04Z ~2026-56593-89 33541 285402 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Ilario" /></noinclude> {{Center|{{type|f=2pc|ILLUSTRISSIMIS ET POTENTISSIMIS}} {{type|f=1pc|SAXONIAE DUCIBVS, LANDGRAVIJS}} Toringiæ, Marchionibus Misenæ, Comitibus Palatinis<br/> Saxoniæ, Burggravijs Aldeburgi & Magdeburgi, Comitibus<br/> Brenæ, dominis terræ Pleisensis, {{Sc|MAURICIO}} sacri<br/> Imperij Archimarschalco & Electori, atque eius fratri<br/> {{Sc|AUGUSTO}}, {{Sc|GEORGIUS}} Agricola S. D.}} {{is|[[File:De re metallica 1556-003.png|100px|C]]}}{{Sc|um saepenumero}}, illustrissimi Principes, totius rei Metallicæ, ut Moderatus Columella Rusticæ, magnitudinem, tanquam alicuius corporis granditatem, considerassem : vel singulas eius partes, quasi illius corporis membra, numerando percensuissem: veritus sum, ne vita prius me deficeret, quàm universam percipere possem, nedum literis consecrare: nam quàm longe lateque hæc pateat, quot & quantarum artium, si non magna, at aliquantula cognitio metallicis ad eam tractandam necessaria sit, ex his nostris libris quisque intelliget. Tametsi verò res Metallica sit amplissima, nec ulla ex parte à Græcis & Latinis scriptoribus, qui extant, absoluta, perdifficiles habeat explicatus: tamen quia veterrima est, & hominum generi maximè necessaria, atque fructuosissima, non debere à nobis negligi videbatur. Etenim Agricultura scientiarum nulla sine dubitatione vetustior, tamen hac res Metallica est antiquior, vel saltem æqualis & coæva: nemo enim omnium mortalium unquam absque instrumentis agrum coluit. Ea verò, ut etiam reliquarum artium, quarum omne opus est in faciendo; instrumenta aut ex metallis facta sunt, aut sine metallis non potuerunt confici: qua de causa res metallica hominibus etiam est maxime necessaria. Nam cùm hi paucis istiusmodi artibus carere possint, earumque maximus sit numerus, nulla sine instrumentis quicquam efficit: tum omnium rerum, quibus magnæ divitiæ bona & honesta ratione acquiruntur, nihil est arte metallica utilius: ex agris enim bene cultis (ut alias res omittam) fructus capimus uberrimos, sed uberiores ex fodinis. Certe una fodina sæpe multo maiores utilitatis fructus nobis præbet, quàm agri plurimi: quocirca ex omnium ferè seculorum memoria cognoscimus, complures ex metallis divites factos esse, & eadem multorum regum fortunas amplificasse: sed de his nunc plura non dicam: quod eos locos in primo libro, partim huius operis, partim alterius, inscripti De veteribus & novis metallis, tractaverim, ac ea, quæ contra metalla & ipsos metallicos dicuntur, refellerim. Quanquam autem res rustica, cum qua metallicam libenter confero, varie videtur esse diffusa, tamen in multo plures, quàm hæc nostra, partes non distribuitur: nec tam facile præcepta huius à me tradi possunt, quàm Columella illius tradidit: quod ipse complures rei rusticæ scriptores, quos sequeretur, in manibus<noinclude><references/></noinclude> jhq4s3quo0cksau4y3my2vnbanlht92 104 45220 285415 147746 2026-10-22T20:08:50Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285415 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xxx-larger|DE OPTI}}<br> MO REIP.STATV, DEQVE<br> noua insula Vtopia, libellus ue-<br> re aureus, nec minus salutaris<br> quam festiuus, clarissimi disertis-<br> simique uiri THOMAE MORI in<br> clytæ ciuitatis Londoninensis ciuis<br> & Vicecomitis. EPIGRAMMATA clarissimi<br> disertissimique uiri THOMAE<br> MORI, pleraque è Græcis uersa.<br> EPIGRAMMATA. Des. ERASMI<br> Roterodami. Apud inclytam Basileam. }}<noinclude><references/></noinclude> 08hurcisxyadgyj0vgmmvr4nzspvusx 104 45221 285414 147754 2026-10-22T20:06:28Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285414 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{larger|ERASMVS ROTERODAMUS IOANNI FROBENIO COMPATRI SVO CHARISSIMO S. D.}} }} {{dropinitial|C}}VM antehac omnia Mori mei mihi supra modum semper placuerint, tamen ipse meo iudicio nonnihil diffidebam, ob arctissimam inter nos amicitiam. Cæterum ubi uideo doctos uno ore omneis meo subscribere suffragio, ac vehementius etiam diuinum hominis ingenium suspicere, non quod plus ament sed quod plus cernant, serio plaudo meæ sententiæ, nec uerebor post hac quod sentio, palam eloqui. Quid tandem non præstitis set admirabilis ista naturæ felicitas, si hoc ingenium instituisset Italia? si totum Musarum sacris uacaret, si ad iustam frugem ac uelut autumnum suum maturuisset? Epigramma ta lusit adolescens admodum ac pleraque puer. Britanniam suam numquam egressus est, nisi semel atque iterum, principis sui nomine legatione fungens apud Flandros. Præter rem uxoriam, præter curas domesticas, præter publici muneris functionem & causarum undas, tot tantisque regni negocijs distrahitur, ut mireris esse ocium uel cogitandi de libris. Proinde misimus ad te progymnasmata illius, & Vto piam , ut si uidetur, tuis excusa typis orbi posteritatique commendentur. Quando ea est tuæ officinæ autoritas, ut liber uel hoc nomine placeat eruditis, si cognitum sit e Frobenianis ædibus prodisse. Bene uale cum optimo socero, coniuge sua uissima, ac mellitissimis liberis. Erasmum filiolum mihi tecum communem, inter literas natum, fac optimis literis instituendum cures. Louanij. VIII. Cal. Septem. AN. M. D. XVII.<noinclude><references/></noinclude> 4g4qp4cowpdz8696s0jt10euk5uzr3l 104 45311 285410 148340 2026-10-22T19:54:37Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285410 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xxx-larger|GVILIELMVS}}<br/> BVDÆVS THOMÆ LVPSETO ANGLO S. }} {{dropinitial|G}}{{sc|ratiam sanè ingentem à}} nobis inijsti Lupsete adolescentum doctissime, qui me porrecta mihi VTOPIA THOMAE MORI, ad iucundissimæ simul & usui futuræ lectionis intentionem auertisti. Nam cum à me dudum precibus id contendisses, id quod meapte ipse sponte magnopere exoptaturus eram, ut THOMAE LINACRI medici utraque lingua præstantissimi libros sex de sanitate tuenda legerem, quos ille ex Galeni monumentis latinitate nuper ita donauit, uel quibus ipse potius latinitatem, ut si omnia eius autoris opera (quæ ego instar omnis medicinæ esse puto) latina tandem fiant, non magnopere tum medicorum schola Græcæ linguæ cognitionem desyderatura uideatur, cum librum ex schedis LINACRI tumultuaria lectione ita percurri (quarum mihi usum tantisper à te indultum summi loco beneficij duco) ut ea lectione multum me profecisse existimem, sed ex libri æditione, quæ nunc à te sedulo procuratur in officinis huius urbis, ego maiorem etiam profectum mihi spondeam. Hoc nomine cum me tibi obstri-<noinclude><references/></noinclude> 8g6650bcwsv6cm3mi56ofqdunorwrhy 104 45312 285411 148341 2026-10-22T19:59:05Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285411 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ctum esse satis crederem, ecce tu mihi uelut prioris beneficij uel appendicem uel auctarium VTOPIAM illam MORI donasti, hominis in primis acris, ingenióque amœno, &amp; in rerum humanarum æstimatione ueteratoris. Eum librum cum ruri in manibus cursitando, satagendo, operis imperitando haberem (partim enim nosti, partim audisti, uillaticis me negocijs alterum iam hunc annum multum operæ impendisse) usque adeo eius lectione affectus sum, cognitis &amp; perpensis Vtopinorum moribus &amp; institutis, ut penè rei familiaris procurationem intermiserim atque etiam abiecerim, cum nugas esse uiderem artem omnem industriamque œconomicam, omnino curam census amplicatricem. qua tamen ipsa omne genus mortalium uelut œstro quodam intestino &amp; congenito exagitari nemo est, qui non uideat &amp; intelligat, ut legitimarum, propè dixerim &amp; ciuilium artium ac disciplinarum eum esse scopum, fateri necesse sit, ut tam liuida quàm accurata solertia alter ab altero, qui cum ciuilitatis ius ei &amp; interdum gentilitatis intercedit, quippiam semper abducat, abstrahat, abradat, abiuret, exprimat, extundat, exculpat, extorqueat, excutiat, excudat, subducat, suffuretur, suppilet, inuolet, legibusque partim conniuentibus, partim autoribus auferat &amp; interuertat. Id adeo magis in ijs gentibus apud quas iura quæ ciuilia &amp; pontificia uocantur, amplius in utroque foro ualent. Quorum moribus &amp; institutis eam iualiuis-<noinclude><references/></noinclude> qlrcxtrhvea7xaqxgyjz2fui374ljrq 104 45313 285412 148343 2026-10-22T20:01:55Z Sjgallagher2 29663 285412 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Schaufelzwerg" /></noinclude>se opinionem nemo non uidet, ut homines cautionum prudentes uel captionum potius, & inconsultorum ciuium aucupes, & formularum, id est excipularum opifices, ac pactilis iuris callentissimi, & litium concinnatores iurisque contrauersi, peruersi, iuersi, consulti, antistites esse iustitiæ æquitatisque existimentur, solique digni qui de æquo bonoque responsitent, atque etiam (quod maius est multo) qui cum imperio ac potestate statuant, quid unum quemque habere, quid non habere, quatenus quamdiuque liceat. halucinantis id utique sensus communis iudicio, quippe cum plerique hominum crassis ignorantiæ lemis cæcutientes, tam æquissimam ferè causam unum quemque putemus habere quàm maxime ius postulat, aut iure subnixus est. Cum si ad ueritatis normam, & ad simplicitatis Euangelicæ præscriptum exigere iura uelimus, nemo sit tam stupidus quin intelligat, nemo tam uæcors quin fateatur si urgeas, tam ius & fas hodie ac iamdiu in sanctionibus pontificiis, & ius atque æquum in legibus ciuilibus & principum placitis dissidere, quàm CHRISTI rerum humanarum conditoris instituta, eiusque discipulorum ritus, ab eorum decretis & placitis qui Crœsi & Midæ aceruos bonorum finem esse putant, & felicitatis cumulum. adeo si iustitiam finire nunc uelis quomodo priscis autoribus placuit, quæ ius suum unicuique tribuat, uel nullibi eam in publico inuenias, uel (si dicere id mihi permittam) culinariam quandam dispensatricem esse ut fateamur ne a 3 cesse sit.<noinclude><references/></noinclude> l1aebnf0py8fmfhtn8ygd8ip7qgk0h0 285413 285412 2026-10-22T20:03:47Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285413 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>se opinionem nemo non uidet, ut homines cautionum prudentes uel captionum potius, &amp; inconsultorum ciuium aucupes, &amp; formularum, id est excipularum opifices, ac pactilis iuris callentissimi, &amp; litium concinnatores iurisque contrauersi, peruersi, iuersi, consulti, antistites esse iustitiæ æquitatisque existimentur, solique digni qui de æquo bonoque responsitent, atque etiam (quod maius est multo) qui cum imperio ac potestate statuant, quid unum quemque habere, quid non habere, quatenus quamdiuque liceat. halucinantis id utique sensus communis iudicio, quippe cum plerique hominum crassis ignorantiæ lemis cæcutientes, tam æquissimam ferè causam unum quemque putemus habere quàm maxime ius postulat, aut iure subnixus est. Cum si ad ueritatis normam, &amp; ad simplicitatis Euangelicæ præscriptum exigere iura uelimus, nemo sit tam stupidus quin intelligat, nemo tam uæcors quin fateatur si urgeas, tam ius &amp; fas hodie ac iamdiu in sanctionibus pontificiis, &amp; ius atque æquum in legibus ciuilibus &amp; principum placitis dissidere, quàm CHRISTI rerum humanarum conditoris instituta, eiusque discipulorum ritus, ab eorum decretis &amp; placitis qui Crœsi &amp; Midæ aceruos bonorum finem esse putant, &amp; felicitatis cumulum. adeo si iustitiam finire nunc uelis quomodo priscis autoribus placuit, quæ ius suum unicuique tribuat, uel nullibi eam in publico inuenias, uel (si dicere id mihi permittam) culinariam quandam dispensatricem esse ut fateamur ne<noinclude><references/></noinclude> 0je16gaa1qd2qv9ytvl1y4devr6ehgj 104 60342 285391 194972 2026-10-22T15:40:54Z Postmortem2 13468 /* Emendata */ emendavi 285391 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Postmortem2" />{{center|597}}</noinclude><section begin="p1"/>{{center|'''191, germ. 53.'''}} Erat quidam homo qui semel debebat transire de uno regno ad aliud. Venit ad quendam pontem, per quem transire debebat. Ante eum vidit leonem ferocissimum, ex alia parte dextra vidit draconem, ex parte sinistra mare. Cum autem illa tria vidisset, non audebat ulterius procedere, incepit reverti domum. Et ecce angelus domini contra eum stabat, habensque gladium evaginatum et coronam in manu sua et versum hunc: Sperne, resiste, tene, sertum dabo sine flere. Sors maris nostra fere dolus anguis sagiunt miserere. Statim homo, cum angelum vidisset et hoc audisset, omnia pericula evasit quia leonem et draconem occidit et coronam ab angelo accepit. ''Reduccio.'' Karissimi, per istum hominem debemus intelligere quemlibet nostrum qui habet transire omni die versus patriam celestem super pontem. Pons iste est vita humana, que est satis fragilis, sed sine dubio leo est diabolus, draco est caro, mare i. e. mundus nos impediunt quantum possunt. Sed attendite si contra illos pugnare non vultis, deus tenens gladium i. e. potestatem suam te interficiet eternabiliter; sed si bene pugnabis coronam vite eterne obtinebis. Querendum est ergo, quomodo debeas pugnare. Certe vide quomodo angelus dixit: Sperne scil. mundo resiste scil. dyabolo, tere carnem. {{regula|latitudo=5em}} <section end="p1"/> <section begin="p2"/>{{center|'''192, germ. 56.'''}} Adrianus regnavit, qui dives erat valde, in tantum quod sibi basilicam construeret; in fundamento vero pallacii fodiebat et invenit sarchofagum aureum tribus circulis circumdatum et talis erat superscriptio: Expendi, servavi, donavi, habui, recepi, perdidi. ''Moraliter.'' Karissimi, iste imperator est quilibet bonus cristianus etc. [Fast wörtlich wie lat. 16.] {{regula|latitudo=5em}} <section end="p2"/> <section begin="p2"/>{{center|'''193, germ. 59.'''}} Herodes regnavit, qui filiam pulchram habebat quam miro modo dilexit, quam unus miles de suis intime dilexit, sed hoc ostendere non audebat. Quodam die vidit eam solam, venit ad eam et dixit: O bona puella, si tibi non displiceret, tibi proferrem aliqua. Que ait: Dic que tibi placent, per omnia. Qui ait: Miro te modo diligo, <section end="p2"/><noinclude><references/></noinclude> tna1x62hf5b7yvnsn56w51q2ikrvmve 0 70656 285372 228017 2026-10-22T14:25:53Z Demetrius Talpa 13304 285372 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus ^???ownans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine ^???molteplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) perdit heu berto ^???pietà veniale reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris femineas, tantum ^???tu Sigibercthe, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. De Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> ^???Vittorio, ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? ^???chiamami vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate ^???luoghi? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. ^???La regina di Theudechilde== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. ^???Di Berthichide== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creato ^???luoghi! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla ^???volte. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] l1jy8v21lptp9tnsoi2tjszjtj8zdh5 285392 285372 2026-10-22T16:49:27Z Demetrius Talpa 13304 /* I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina */ 285392 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate ^???luoghi? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. ^???La regina di Theudechilde== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. ^???Di Berthichide== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creato ^???luoghi! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla ^???volte. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 94g0dxgxuwq17mctyrylaz1o2avfq7p 285393 285392 2026-10-22T16:50:09Z Demetrius Talpa 13304 /* II. De Chariberctho rege */ 285393 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. ^???La regina di Theudechilde== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. ^???Di Berthichide== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creato ^???luoghi! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla ^???volte. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] b3n5kk6kdbe9t8rc9qnkfyh5s9k99gr 285394 285393 2026-10-22T16:50:59Z Demetrius Talpa 13304 /* III. ???La regina di Theudechilde */ 285394 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. ^???Di Berthichide== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creato ^???luoghi! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla ^???volte. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] hve5s3l5rwb4xlgtfoxx30f15qc7xu3 285395 285394 2026-10-22T16:52:15Z Demetrius Talpa 13304 /* IV. ???Di Berthichide */ 285395 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 282z1552bc8b0lbeh1tiwzl3c62b91s 285396 285395 2026-10-22T16:52:38Z Demetrius Talpa 13304 /* IV. De Berthichilde */ 285396 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. ^???Di Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro vice racconto mihi munus, ex-^???alunna, si ^???riferisce? optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, tace? ^???rispondi, ut muta sorori ^???convenuto: lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Goisuintha ^???ruborert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] jm8rpmnjtx77qs6i97tnrjx51crxas3 285397 285396 2026-10-22T16:56:11Z Demetrius Talpa 13304 /* V. ???Di Gelesuintha */ 285397 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. De Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis aware quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro uice tale mihi munus, alumna, refers. optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis waitabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, taces? Responde ut muta sorori respondent lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Gelisuintha rubore: molliter haec, anima vix redeunte, refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 0poowqflbyib8921wk86j29ero4hcm0 285398 285397 2026-10-22T16:58:17Z Demetrius Talpa 13304 /* V. De Gelesuintha */ 285398 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. De Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis absenti quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro uice tale mihi munus, alumna, refers. optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis exspectabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, taces? Responde ut muta sorori respondent lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Gelisuintha rubore: molliter haec, anima vix redeunte, refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. ^???Dell'orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ^???ovani. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] 4blr46vt2gyluijneclkemejri659q8 285399 285398 2026-10-22T16:59:11Z Demetrius Talpa 13304 /* VI. ???Dell'orto Ultrogothonis */ 285399 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. De Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis absenti quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro uice tale mihi munus, alumna, refers. optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis exspectabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, taces? Responde ut muta sorori respondent lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Gelisuintha rubore: molliter haec, anima vix redeunte, refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. De orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ovans. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. ^???Di Coco che ha appena avuto un tul== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] oj8de0rxvflw12jvpam7s3uep43wa1m 285400 285399 2026-10-22T16:59:58Z Demetrius Talpa 13304 /* VIII. ???Di Coco che ha appena avuto un tul */ 285400 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. De Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis absenti quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro uice tale mihi munus, alumna, refers. optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis exspectabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, taces? Responde ut muta sorori respondent lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Gelisuintha rubore: molliter haec, anima vix redeunte, refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. De orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ovans. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. De coco qui ipsi navem tulit== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. ^???Articolo ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] aabgmumm6ywfl2xl0honxvop6qr0eax 285401 285400 2026-10-22T17:00:43Z Demetrius Talpa 13304 /* X. ???Articolo ad Dynamium */ 285401 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Venantius Fortunatus |OperaeTitulus= Carmina |OperaeWikiPagina= Carmina (Venantius Fortunatus) |Annus= Saeculo VI |SubTitulus=Liber VI |Genera= |Liber= }} {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} '''[[Patrologia Latina/88|Migne ''Patrologia Latina'' Tomus 88]]''' ==I. De domno Sigiberctho rege et Brunichilde regina== <poem> Vere novo, tellus fuerit dum exuta pruinis, se picturato gramine vestit ager, longius extendunt frondosa cacumina montes et renovat virides arbor opaco comas: promittens gravidas ramis genitalibus uvas palmite gemmato vitis amoena tumet, promittens flores gracili blandita susurro deliciosa favis mella recondit scimmie, progeniem reparans casto fecunda cubili artifices natos gignere flore cupit: nexibus apta suis pro posteritatis amore ad fetus properans garrula currit avis. semine quisque suo senio iuvenescit in ipso, omnia dum redeunt gaudia mundus habet, sic modo cuncta favent, dum prosperitate superna regia Caesareo proficit aula iugo. ordine multiplici felicem in saecula regem undique cinxerunt lumina tanta ducum. culmina tot procerum concurrunt culmen ad unum: Marte habet ecce duces, pax habet ecce decus. cunctorum adventu festiva palatia fervent, coniugio regis gens sua vota videt. vos quorum inrigui fontis meat unda, favete: iudicio vestro crescere parva solent. Felicem, sol, pande diem radiisque serenis coma sparge, thalamos sincero lumine conplens: Sigibercthus ovans, ad gaudia nostra creatus, vota facit, qui nunc alieno liber amore vincula cara subit, cuius moderata iuventa conubium mens casta petit lasciva retundens; ad iuga confugit cui nil sua subripit aetas: corde pudicus agens, rector tot gentibus unus et sibi frena dedit; sed quod natura requirit lege maritali amplexu est contentus in uno. quo non peccat amor, sed casta cubilia servans instaurat de prole lares, ubi luserit heres. Torsit amoriferas arcu stridente sagittas forte Cupido volans: terris genere omne perurit, nec pelagus difendete aquis; mox vilia corda subdit, vulgus iners: tandem dehinc sensus opimi regis anhelantem placidis bibit ossibus ignem, molliter incumbens et inhaesit flamma medullis. regalis fervebat apex, nec nocte sopora cordis erat requies, oculis animoque recurrens ad vultus quos pinxit Amor mentemque fatigans saepe per amplexum falsa sub immagina lusit. mox ubi conspexit telo superante Cupido virginea mitem torreri lampade regem, laetus ait Veneri: 'mater, mea bella peregi: pectore flagranti mihi vincitur alter Achilles, Sigibercthus amans Brunichildae carpitur igne. quae placet apta toro, maturis nubilis annis, virginitas in flore tumens, conplexa marito primitiis placitura suis, nec Damna pudoris sustinet, unde magis pollens regina vocatur. hoc quoque virgo cupit, quamvis verecundia sexus obstet: amata viri dextra leviore repellit ignoscitque sibi culpas quas intulit ignis. sed modo laeta veni, quoniam te vota requirunt'. Mox Venus ambrosio viole admiscet amomo, demetit ungue rosas gremioque recondit avaro. et pariter levibus fregerunt nubila pinnis. ut venere simul thalamos ornare superbos, hinc Venus egregiam praeponere coepit alumnam, inde Cupido virum, nubentibus ambo faventes, et litem farere piam; sic deinde Cupido matri pauca riferimento. 'tibi quem promisimus hic est, Sigiberctus, amor populi, lux nata parentum, qui genus a proavis longo tenet ordine reges et reges geniturus erit, spes gentis opimae, quo crevit natale decus generosa propago, ac melior de stirpe redit famamque priorum posteritas excelsa fovet; hic nomen avorum extendit bellante manu, cui de patre virtus (quam Nablis ecce probat, Toringia victa fatetur, proficiens unum gemina de gente Triumphum) Per Theudebertum pietas, dominum uenialem: reddidit iste duos, pro ambobus sufficit unus. cardinis occidui dominans in flore iuventae iam gravitate senes tenerosque supervenit annos: legem naturae meruit praecedere factis; quamvis parva tamen nulli minor imperat aetas. qui sensum mature regit generosius hic est quisquis in angusto fuerit moderatore sic fovet hic populos ipsis intrantibus annis, ut pater et rex sit, nullum gravet, erigat omnes. nulla dies sine fruge venit: nisi congrua praestet, perdere plura putat, si non concesserit ampla. gaudia diffuso radianti lumine vultus, nubila nulla gravant populum sub rege sereno; pectore maturo culpas indulget acerbas: unde alii peccant, ignoscendo iste Triumphat: doctus enim quoniam prima est in principe virtus esse pium, quia semper habet qui parcere novit. corrigit ipse prius quod poscit ut alter emendet: qui sibi censura est, reliquos bene lege coercet. in quo digna manent quidquid de rege requiras, solus amat cunctos et amatur ab omnibus unus». Incipit inde Venus laudes memorare puellae: 'o virgo miranda mihi, placitura iugali, clarior aetheria, Brunichildis, lampade fulgens, lumina gemmarum superasti lumine vultus, altera Venus nata regno dotata decoris, nullaque Nereidum de gurgite talis Hibero Oceani sub fonte natat, non ulla Napaea pulchrior, ipsa suas subdunt tibi flumina nymphas. lactea cui facies incocta rubore coruscat, lilia mixta rosis: aurum si intermicet ostro, decertata tuis numquam se vultibus aequant. sapphirus, alba, adamans, crystalla, zmaragdus, iaspis cedant cuncta: novam genuit Hispania gemmam; digna fuit specie, potuit quae flectere regem. per hiemes validasque nives Alpenque Pyrenen perque treces populos vecta est duce rege sereno externis regina toris. superardua monti planum carpis iter: nil obstat amantibus umquam, quos iungi divina volunt. quis crederet autem Hispanam tibimet dominam, Germania, nasci, quae duo regna iugo pretiosa conexuit uno? non labour humanus potuit tam mira parare: nam res difficilis divinis utitur armis. longa retro serie regi hoc vix contulit ulli: difficili nisu peraguntur maxima rerum. nobilitas excelsa nitet, genere Athanagildi, longius extremo regnum qui porrigit orbe. dives opum quas mundus habet populumque gubernat Hispanum sub iure suo pietate canenda. cur tamen egregii genitoris regna renarrem. quando tuis meritis video crevisse parentes? quantum virgo micans turbas superare videris Femineas, quantum tu, Sigiberte, maritos. ite diu iuncti membris et corde iugati, ambo pares genio, meritis et moribus ambo. sexum quisque suum pretiosis actibus ornans. cuius amplexu sint colla conexa sub uno, et totos placidis peragatis lusibus annos. hoc velit alterutrum quidquid dilexerit alter; aequa salus ambobus mangia duo pectora servans. unus amor vivo solidamine iunctus alescat; auspiciis vestris cunctorum gaudia surgant, pacem mundus amet, victrix concordia regnet, sic iterum natis celebretis vota parentes et de natorum teneatis prole nepotes. </poem> ===Ia. Item de Sigiberctho rege et Brunichilde regina=== <poem> Victor ab occasu quem laus extendit in ortum et facit egregium principis esse caput, quis tibi digna ferat? Nam me vel dicere pauca non trahit ingenium, sed tuus urguet amor. si nunc Vergilius, si forsitan esset Homerus. nomine de vestro iam legeretur opus. Sigibercthe potens, generosis clare Triumphis. hinc nova te virtus praedicat, inde genus. cuius rapta semel sumpsit Victoria pinnas et tuo vulgando prospera facta volat. Saxone Thoringo risonat, sua Damna moventes, unius ad laudem tot cecidisse viros. quod tunc ante aciem pedibus prior omnibus isti. hinc modo te reges unde sequantur habes. prosperitate nova pacem tua bella dederunt et peperit gladius gaudia certa tuus. inoltre tamen ut placeas, cum sit victoria iactans. tu magis unde subis, mitior inde manes. est tibi summus honor, sed mens praecessit honorem, moribus ut vestris debitor extet apex. iustitiae cultor pietatis amore coruscas: quod te plus habeat, certat utrumque bonum. lingua decus virtus bonitas mens gratia pollent: cunctos ornamentali singula vestra viros. eunctorum causas intra tua pectora condis, pro populi requie te pia cura tenet. omnibus una salus datus es, quibus ordine sacro tempore praesenti gaudia prisca si riferisce, catholico cultu decorata est optima coniux, ecclesiae crevit te faciente domus. reginam meritis Brunichildem Christus amore tunc sibi coniunxit, hanc tibi quando dedit, altera vota colens melius quia munere Christi, pectore iuncta prius, plus modo lege placet. rex pie, reginae tanto de lumine gaude: adquaesita bis est quae tibi nupta semel. pulchra modesta decens sollers grata benigna, ingenio vultu nobilitate potens. sed quamvis tantum meruisset sola decorem, ante tamen homini, nunc placet ecce deo. saecula longa micans cara cum coniuge ducas, quam tibi divinus consociavit amor. </poem> ==II. De Chariberctho rege== <poem> Inclita magnarum processit gloria rerum et de rege pio sparsit ubique decus. quem gravitate animo sensu, moderamine legum praedicat occiduus sol oriensque virum; qui quadripertitis mundi sub partibus amplis fructificante fide semina laudis habet; hine cui barbaries, illinc Romania plaude: diversis linguis laus sonat una viri. dilige regnantem celsa, Parisius, arce, et cole tutorem qui tibi praebet opem. hunc modo laeta favens avidis amplectere palmis. qui iure est dominus, sed pietate pater. de Childeberctho veteres conpesce dolores: rex placidus rediit, qui tua vota fovet. ille fuit mitis sapiens bonus, omnibus aequus: non cecidit patruus, dum stat in orbe nepos. dignus erat heres eius sibi sumere regnum, qui non est illo, laude loquente, minor. Charibercthus adest, qui publica iura gubernans tempore praesenti gaudia prisca refert. in tantum patruo se prodidit esse sequacem, ut modo sit tutor coniugis iste nepos. qui Childebercthi retinens dulcedine nomen eius natarum est frater et ipse pater. quae bene defensae placido moderamine regis in consobrino spem genitoris habent. maxima progenies, generosa luce coruscans, cuius ab excelsis gloria currit avis: nam quoscumque velim veterum memorare parentum, stirpis honorificae regius ordo fluit, cuius celsa fides eduxit ad astra cacumen. atque super gentes intulit illa pedes. calcavit hostes tumidos, erexit amicos. fovit subiectos conteruitque feros. cur tamen hic repetam praeconia celsa priorum, cum potius tua laus ornet honore genus? illi auxere armis patriam, sed sanguine fuso: tu plus adquiris qui sine clade regis. quos prius infestis lassarunt bella periclis. hos modo securos pacis amore foves. omnia laeta canunt felicia tempora regis, cuius in auspiciis floret opima quies. per quem tranquille terrarum frugis abundat: devotis populis est tua vita seges. cum te nascentem meruerunt saecula regem, lumine maiori fulsit in orbe dies: posteritate nova tandem sua gaudia cernens crescere se dixit prolis honore pater. qui quamvis esset sublimi vertice rettore, altius erexit te veniente caput; laetus in heredis gremio sua vota reclinans floruit inde magis spe meliore senes. ante alios fratres regali germine natus. ordine qui senior, sic pietate prior. praedicat hinc bonitas, illinc sapientia plaudit: inter utrumque decus te sibi quisque rapit. de patruo pietas et de patre fulget acumen: unius in vultu vivit uterque parens. quas habuere ambo laudes tu colligis omnes et reparas solus lege favente duos. semita iustitiae, gravitatis norma refulges et speculum vitae dat pretiosa fides. tranquillis animis moderatio fixa tenetur, qui portum in proprio pectore semper habes. tempestas nullo penetrat tua corda tumultu: ne sensu titubes, ancora mentis adest. costantis animos non ventilat aura susurrans nec leviter facili mobilitate trahit. hinc bene disposito comitatur gloria cursu. quod se mature mens moderata gerit. consilium vigilans alta radice retractas et res clausa aliis est manifesta tibi. publica cura movens proceres si congreget omnes, spes est consilii te monitore sequi. hinc quotiens felix legatio denique pergit, ingreditur caute quam tua lingua regit. quod tam mirifico fiorellino Patientia cultu. est tibi Daviticae mansuetudo vitae. iustitiae rettore, venerandi iuris amator, iudicium sapiens de Salomone trahis, tu melior fidei merito; nam principis ampli Traiani ingenium de pietate riferisce, quid repetam maturum animum, qui tempore nostro antiqui Fabii de gravitate places? si veniant aliquae variato mumure causae, pondera mox legum regis ab ore fluunt. quamvis confusas referant certamina voces, nodosae litis solvente fila potes. obtinet adveniens fructum cui iusta petuntur: quem sua causa fovet praemia victor habet, cuius clara fides valida radice tenetur, antea mons migrat quam tua verba cadant. spes promissa stat nullo mutabilis actu: pollicitata semel perpetuata manent. illa domus proprio de pondere tuta tenetur. quae fundamento stat bene fixa suo. cum sis progenitus clara de gente Sigamber, fiorellino in eloquio lingua latina tuo. qualis es in propria docto sermone loquella, qui nos Romanos vincis in eloquio? splendet in ore dies detersa fronte serenus: sinceros animos nubila nulla premunt. blanda serenatum circumdat gratia vultum, laetitiam populus regis ab ore capit. muneribus largis replet tua gratia cunctos: ut mea dicta sonde, plebs mihi testis adest. o bonitas inmensa dei, quae divite censu quod famulis tribuit, hoc putat esse suum! erigis abiectos, erectos lege tueris., omnibus in totum factus es omne bonum. protegat omnipotens pietatis munere regem et dominum servet quem dedit esse patrem. cives te cupiant, tu gaudia civibus addas: plebs placeat famulans, rex pietate regat. </poem> ==III. De Theudechilde regina== <poem> Progenie Inclita, regali stirpe coruscans, cui celsum a proavis nomen origo dedit: currit in orbe volans generis nova gloria vestri et simul hinc frater personat, inde pater. sed quamvis niteat generosa propago parentum? moribus ex vestris multiplicatur onore. cernimus in vobis quidquid laudatur in illis: ornasti antiquum, Theodechilde, genere. mens veneranda decens sollers pia cara benigna; cum sis prole potens, gratia maior adest. evitans odii causas micat ampla potestas: quae terrore minus, plus in amore venis. mitis ab ore sonus suavissima dicta resultat verbaque conloquii sunt quasi mella favi. femineum sexum quantum praecedis honore, tantum alias superas et pietatis ope. si novus adveniat, recipis sic mente benigna, ac si servitiis iam placuisset avis. pauperibus fessis tua dextera seminat escas, ut segetes fructu fertiliore metas. unde foves inopes, sempre satiata manebis, et quem sumit egens, fit tuus ille cibus. pervenit ad Christum quidquid largiris egeno: etsi nemo videt, non peritura manent. cum venit extremus finis concludere mundum, omnia dum pereunt. tu meliora petis. ecclesiae sacrae te dispensante novantur: ipsa domum Christi condis, et ille tuam. tu fabricas illi terris, dabit ille supernis: conmutas melius sic habitura polos. stat sine fraude tuum quod mittis ad astra talentum: quas bene dispergis ha tibi condis opes. quae domino vivis summos non perdis honores: regna tenes terris, regna tenenda polis. sit modo longa salus pro munere plebis in orbe. felix quae meritis, luce perennis eris. </poem> ==IV. De Berthichilde== <poem> Mens devota deo, Bertchilde corde coruscans, pectore sub cuius Christus amore manet. despiciens mortale malum, vitalia servans unde fugis terras, hinc petis astra magis. inmaculata micans nescis contagio mundi, sordibus humanis libera membra geris. digna pudicitiae debentur praemia sacrae, virgo dicata deo, hinc rapienda polo. ille tenet caelos cui tu conplexa videris: quo tuus est sponsus huc eris ipsa simul. non cupis auro humeros nec collum pingere gemmis, sed melius casto pectore pura micas. mutasti vestem, mutasti gentis honorem, cum thalamis domini sponsa iuganda venis. quam meliore via meruisti vota tenere, quando creatori forma creata, places! pauperibus largas das esurientibus escas, nescit habere famem qui tua tecta petit. qui sine veste iacet, tegmen pietate ministras: unde calet nudus, frigora nulla times. te redimente pia captivi vincula laxant: quae solvis vinctos, libera semper eris. distribuis censum nulli sua vota negando divitiasque tuas omnibus esse facis. colligis in caelis quidquid dispergis in arvis: semina nunc fundens post meliora metes. quidquid habet mundus fugitivo tramite transit: tempore tu modico sempre habenda facis. hic tibi longaevis sit vita superstes in annis. rursus in aeternum sit tibi vera salus. </poem> ==V. De Gelesuintha== <poem> Casibus incertis rerum fortuna rotatur nec figit stabilem pendula vita pedem. sempre in ambiguo saeclum rota lubrica volvit et fragili glacie lapsibus itur iter. nulli certa dies, nulli est sua certior hora: sic sumus in statu debiliore vitro, dum gressu ancipiti trahit ignorantia caduti, huc latet ars foveae quo putat esse viae. nescia mens hominum, quid sit, necis atque salutis: lucifero an vitae mors sibi vesper erit. suo premimur tenebris ignari Sorte futuri, et vaga tam fragile haec tempora tempus habent. Toletus geminas misit tibi, Gallia, turres: prima stante quidem fracta secunda iacet. alta super colles, speciosa cacumine pulchro, flatibus infestis culmine lapsa ruit. sedibus in patriae sua fundamenta relinquens. cardine mota suo non stetit una diu; de proprio migrata solo (nova mersit harena) exul et his terris, heu, peregrina iacet. quis valet ordiri tanti praesagia luctus? stamine quo coepit texere flenda dolor? Cum primum algentes iungi peteretur ad Arctos regia regali Gelesuintha toro (fixa Cupidineis cuperet huc frigora flammis viveret et gelida sub regione calens), hoc ubi virgo metu audituque exterrita sensit, currit ad amplexus, Goisuintha, tuos; tum matris collectora sinu male sana reclinans, ne divellatur se tenet ungue, manu, bracchia constringens nectit sine fune catenam et matrem amplexu per la sua membra ligat, illis visceribus retineri filia poscens, ex quibus ante sibi lucis origo fuit; committens secura eius se fasce levari, cuius clausa uteri pignore tuta fuit. tum gemitu fit maesta domus, strepit aula tumultu, reginae fletu plorat et omnis onore. in populi facie lacrimarum flumina sordent, infans, qui effectum nescit, et ipse gemit. istante legati Germanica regna requiri narrantes longae tempora tarda viae. sed matris moti gemitu sua viscera solvunt, et qui conpellunt dissimulare volunt. dum natae amplexu genitrix nodata tenetur, praetereunt duplices, tertia quarta dies, istante legati nota regione reverti; quos his alloquitur Goisuintha gemens: 'si feritate trucis presser captiva Geloni, forsan ad ha lacrimas et pius hostis eras; si nec corde pius, cupidus mihi cederet hostis, ut natam ad pretium barbara praeda daret; si neque sic animum velit inclinare cruentum, matri praestaret quo simul iret iter. nunc mora nulla datur pretio neque flectimus ullo: qui nihil indulget, saevius hoste nocet. post uteri gemitus, post multa pericula partus postque laboris onus quod grave feta tuli, quae genui, natae matrem me non licet esse ipsaque naturae lex mihi tota perit? effectu ieiuna meo lacrimosa repellente, nec pietas aditum nec dat origo locum? quid rapitis? differte dies, dum disco dolore solamenque mali sit mora sola mei. quando iterum videam, quando haec mihi lumina ludant, quando iterum natae per pia colla cadam? unde, precor, tenerae gressum spectabo puellae oblectetque animos matris et ipse iocus? post causas, quas regna gerunt, ubi maesta reclinem? quis colat effectu, lambiat ore caput? extensis palmis quis currat ad oscula vel quae cervici insiliant pendula membra meae? quem teneam gremio, blando sub fasce laborans, aut leviore manu verberer ipsa ioco? nec te ferre sinu, quamquam sis adulta, gravarer. quae mihi dulce nimis et leve pondus eras. cur nova rura petas illic ubi non ero mater? an regio forsan non capit una duas? quae genuere ergo, lacerentur viscera luctu; gaudia cui pereunt, tempora fletus erunt. plorans perdam oculos, duc et mea lumina tecum: si tota ire vetor, pars mea te sequitur'. tum proceres famuli domus urbs, rex ipse remugit, quaque petisses iter, vox gravis una gemit. progrediere fores tandem, sed turba morosa, solvere dum ownat, se ownando ligat. hinc tenet effectus, rapit inde tumultus euntes: sic per utrasque vices flebile fervet opus. alter abire monet, rogat alter amore redire: sic Variante fide hic trahit, ille tenet. dividitur populus per regna novella vetustus: stat pater, genitus; stat socer itque gener, qui vidit strepitum, patriam migrare putaret et quasi captivum crederet ire solum. procedura portis; serraco in ponte ritento protulit hoc fletu Gelesuintha caput: 'sic gremio, Tolete, tuo nutribas, ut aegra escludere Portis Tristis Alumna Tuis? quoque magis crucier, prodens mea vulnera luctu: stas felix regio, cur ego praeda trahor? antea clausa fui, modo te considero totam: nunc mihi nota prius, quando recedo, ferox. hinc te dinumero currens per culmina visu; en ego de numero non ero sola tua. crudeles portae, quae me laxastis euntem clavibus oppositis nec vetuistis iter! antea vos geminas adamans petra una ligasset, quam daret huc ullam ianua pansa viam. urbs, pia plus fueras, si murus tota fuisses, me ire aut ne sineres, cingeret alta silex. pergo ignota locis, trepidans quidnam antea discam: gentem, animos, mores, oppida, rura, nemus? quem, precor, inveniam peregrinis advena terris, quo mihi nemo venis civis, amice, parens? die, si blanda potest nutrix aliena placere, quae lavet ora manu vel caput ornet acu? nulla puella choro neque collactanea ludat: hic mea blandizie, hic mea cura iaces. si me non aliter, vel nuda sepulchra tenerent: non licet hic vivi? hic mihi dulce mori. non fruor amplexu, neque visu plena recedo: quae me dimittis, dura Tolete, vale'. sic accensi animi lacrimarum flumina rumpunt, fixus et inriguas parturit ignis aquas. hinc iter arripiunt genetrix, nata, agmina flentum, nec piget obsequii mater anhela sequi. deducit dulcem per amara viatica natam, inplentur valles fletibus, alta tremunt, frangitur et densus vacuis ululatibus aer, ipsa repercusso murmure silva gemit. dat causas spatii genitrix, ut longius iret, sed fuit optanti tempus iterque breve. pervenit quo mater ait sese inde reverti; sed quod velle prius, postea nolle fuit. rursus adire cupit, via qua fert in via matrem; quam proceres retinent, ne teneretur iter. haerebant in se amplexae pariterque reflexae; incipit hic gemitu Goisuintha fero: civibus ampla tuis, angusta Hispania matri et regio soll tam cito clausa mihi! quae licet a Zephyro calidum percurris in Eurum. et de Tyrrheno tendis ad Oceanum, sufficiens populis quamvis regionibus amplis: quo est mea nata absens, terra mihi brevis es. nec minus hic sine te errans et peregrina videbor inque loco proprio civis et exul ero. quaeso quid inspiciant oculi, quem, nata, requirant? quae mea nunc tecum lumina ducis, amor, tu dolor unus eris; quisquis mihi luserit infans, amplexu alterius tu mihi stagno eris. ribes, stet, sedeat, fleat, intret et exeat alter, sola meis oculis dulcis imago redis. te fugiente errans aliena per oscula curram et super ora gemens ubera sicca premam. de facie infantum plorantia lumina lambam et teneras lacrimas insatiata bibam. tali potu utinam vel parte refrigerer ulla, aut plorata avide mitiget unda sitim! quidquid erit, crucior; nulla hic medicamina prosunt. vulnere distillo, Gelesuintha, tuo. qua, rogo, nata manu cara haec coma pexa nitebit? quis sine me placidas lambat ore genas? quis gremio foveat, genibus vehat, ambiat ulna? sed tibi praeter me non ibi mater erit. quod superest, timibundus amor hoc mandat eunti: sis precor o felix, sed cave – vade, vale. mitte avidae matri vel per vaga flabra salutem: si venit, ipsa mihi nuntiet aura boni'. filia tum validis geneticis onusta querellis, tristis, inops animi nec valitura loqui, clausa voce diu, vix fauce solubile fandi, pauca refert (cordis vulnere lingua gravis). 'maiestas si celsa dei mihi tempora vellet nunc dare plus vitae, non daret ista viae. ultima sed quoniam sors inrevocabilis instat, si iam nemo vetat, qua trahit ira sequar. haec extrema tamen loquar et memoranda dolori: hinc tua non tua sunt. Goisuintha, vale'. oscula sic rumpunt et fixa ori ora repellunt; dum se non possunt, aera lambit amor. hinc pilente petens loca Gallica Gelesuintha stabat fixa oculis tristis eunte rota. e contra genitrix post natam luminas tendens, uno stante loco, pergit et ipsa simul. tota tremens, agiles raperet ne mula quadrigas, aut equus inpatiens verteret ax rotas, sollicitis oculis circumvolitabat amantem, illuc mente sequens qua via flectit iter. saepe loquebatur quasi secum nata sederet, assente manu visto tenere sinu. prendere se credens in ventos brachia iactat, nec natam recipit, sed vaga flabra ferit. inter tot comites unam spectabat euntem, sola videbat iter qua suus ibat amor. plus genitrix suspensa animo quam filia curru: haec titubans votis ibat et illa rotis. donec longe oculo spatioque evanuit amplo nec visum adtingit, dum tegit umbra diem, ipsa putat dubios natae se cernere vultus, et cum forma fugit, dulcis imago redit. o nomen pietate calens, o cura fidelis, quamvis absenti quid nisi mater eras? fletibus ora rigans, lamentis sidera pulsans, singula commemora dulcia dura pia, mobilis inpatiens metuens flens anxia mater, quid sequeris lacrimis? augurat altus amor? illa tamen pergit qua trita viam orbita sulcat; quisque suis vacuos fletibus imlet agros. inde Pyrenaeas per nubes transilit Alpes quaque pruinosis Julius alget aquis, qua nive canentes fugiunt ad sidera montes atque super pluvias esce dall'apice acutus. excipit hinc Narbo, qua litora plana remordens mitis Atax Rhodanas molliter intrat aquas. post aliquas urbes Pictavas attigit arces, regali pompa praetereundo viam, inclitus ille quibus vere amplus Hilarius oris et satus et situs est ore tonante loquax. Thrax Italus Scytha Persa Indus Geta Daca Britannus huius in eloquio spem bibit, arma capit. sol radio, hic verbo generalia lumina fundunt, montibus ille diem, mentibus iste fidem. hanc ego nempe novus conspexi praetereuntem molliter argenti torre rotante vehi. materna voluit pia quam Radegundis amore cernere ferventer, si daret ullus opem. saepe tamen missis dulci sibi dulcis adhaesit et placide coluit; quod modo triste dolet. Toronicas terras Martini ad sidera noti inde petit lento continuante gradu. Viogennae volucer trasmissione alveus alno: turba viene rapidis alacris esce aquis. excipit inde repens vitrea Liger algidus unda, quo neque vel piscem levis harena tegit. pervenit qua se piscoso Sequana fluctu in mare fert, iuncto Rotomagense sinu. iungitur ergo toro regali culmine virgo et magno meruit plebis amore coli, hos quoque muneribus permulcens, vocibus illos, et licet ignotos sic facit esse suos. utque fidelis ei sit gens armata, per arma iurat iure suo, se quoque lege ligat. regnabat placido conponens tramite vitam, pauperibus tribuens advena mater erat. quaque magis possit regno superesse perenni, catholicae fidei conciliata placet. O dolor insignis, quid differs tempora fletus lugubresque vices plura loquendo taces? inproba sors hominum, quae inproviso abdita lapsu tot bona tam subito morte volante voras! nam breve tempus habens consortia nexa iugalis principio vitae funere rapta fuit praecipiti casu volucri praeventa sub ictu deficit, et verso lumine lumen obit. Infelix nutrix auditus funere alumnae exanimum ad corpus vix animata volat. ipsa inter famulas incumbens prima fideles haec tandem potuit clausa dolore loqui: 'sic placidae matri promisi pessima nutrix, te longe incolumem, Gelesuintha, fore? sicestinta meum mea cernunt lumina lumen? pallida sic facies, qua rubor ante fuit? dic aliquid miserans, miserae mihi redde loquellas! quid referam ad matrem, si remeare licet? hoc sum per tantos peregrina secuta labores? pro uice tale mihi munus, alumna, refers. optabas pariter nobis vitam atque sepulchra: quae tecum vixi, me sine passa mori [es]? ordo utinam vitae iuvenique senique fuisset: te stante incolumi me prius ire neci'! vix planctus profert, vocem rapit alter ab ore, nec valet una loqui quod videt aula gemi. interea vehitur tristi lacrimata feretro, soluit et exequias obsequialis amor. ducitur, ornatur, deponitur, undique fletur, conditur et tumulo sic peregrina suo. nascitur hic subito rerum mirabile signum: dum pendens lychnus lucet ad obsequium, decidit in lapidem nec vergit et integer arsit nec vitrum saxis nec perit ignis aquis. Fama recens residis germanae perculit aures, effectuque pio sic movet ora soror: 'hanc, rogo, germanae mandasti, cara, salutem? scripta tuis digitis hoc mihi charta refert? sollicitis oculis exspectabam unde venires: quale precata fui, non agis illud iter. optavi Gallis te ut huc Hispania furetto: non te hic cara soror, non ibi mater habet, extremo obsequio non huc Brunichildis adivi; si tibi nil vivae, mortis honora darem. cur peregrina tuos non clausi dulcis ocellos auribus aut avidis ultima verba bibi? officio tristi nihil inpendi ipsa sorori, membra manus faciem nec manus ista tegit. non licuit fundi lacrimas nec ab ore resorbi, frigida nec tepido viscera fonte lavo. nutritas pariter, iunctas regionibus isdem, cur ad mortis iter dividis. vecchio dolore? sicque relicta soror casu laceratur ademptae; haec vocat, illa iacet nec repetita redit. germanae validos audit Germania fletus, quaque recurrit iter, questibus astra ferit. nomine saepe vocans te, Gelesuintha, sororem, hoc fontes silvae flumina rura sonant. Gelesuintha, taces? Responde ut muta sorori respondent lapides mons nemus unda polus. anxia sollicitans ipsas interrogat auras: sed de germanae cuncta saluto silenzioso. nuntius hic subito fluvios trascendit et Alpes maerorisque gravis tam cito pinna volat. optandum fuerat, postquam loca euncta replesset, tardius ad matrem hic dolor iret iter. sed quod fama refert, qui plus amat, et prius audit, ac dubium credito dante timore fidem. mox igitur matris iaculans dolor adtigit aures, anxia succiso poplite lapsa ruit. audita de morte una mors altera pulsat, et paene incolumi corpore funus erat. pallida suffuso tum Gelisuintha rubore: molliter haec, anima vix redeunte, refert: 'siccine me tenero natae solabar amore, ut mea nunc gravius viscera vulnus aret? si nostrum iam lumen obit, si nata recessit, quid me ad has lacrimas, invida vita, tenes? errasti, mors dura, nimis: cum tollere matrem funere debueris, sors tibi nata fuit. o utinam mersis crevissent flumina ripis, naufraga ceu fusis terra natasset aquis, alta Pyrenaei tetigissent sidera montes aut vitrea glacie se solidasset iter, quando relaxavi te, Gelesuintha, sub Arctum, ut nec raeda rotis, non equus isset aquis! hoc ergo illud erat, quod mens praesaga timebat? non posse amplexu vellere, nata, meo. paruimus votis alienis, iussa sequentes; promissa exiti non reditura mihi. hoc erat altus amor, placida dulcedine natae quod teneris labiis ubera pressa dedi? cur hinc lactis opem produxit vena mamillae? cur alimenta dedi nec habitura fui? saepe soporantem furtiva per oscula suxi, ut leve dormires viscera subposui. optasse extremum de te quid profuit illud, luderet ut gremiis parvula neptis avis? nec felix vota aut infelix funera vidi: perdidit heu nimius hoc labor, illud amor'. partitis lacrimis soror hinc, inde anxia mater, vocibus haec Rhenum pulsat et illa Tagura. condolet hinc Batavus, gemit illinc Baeticus axis, perstrepit hoc Vachalus, illud Hiberus aquis. tot lacrimas stillasse sat est, sed ab imbre vaporis non relevando sitim gutta ministrat opem. effectus si forte potest mitescere, dicam: non ea flenda iacet quae loca laeta tenet. dicite, si quid ei nocuit, quam tempore lapso mortis iter rapuit, vita perennis alit? quae modo cum Stephauo caelesti consule pergit, fulget apostolico principe clara Petro? matre simul domini plaudens radiante Maria rege sub aeterno militat illa deo. conciliata placet. pretioso funere fulget, deposita veteri nunc stola pulchra tegit. atque utinam nobis illos accedere vultus cedat amore deus per mare, per gladios! vitae signa tenet, vitreo cum vaso cadente non aqua restinxit nec petra fregit humi. tu quoque, mater, habes consultum dote tonantis de nata et genero, nepte nepote viro. credite, Christicolae, vivam, quia credidit illa: non hanc flere decet quam paradisus habet. </poem> ==VI. De orto Ultrogothonis== <poem> Hic ver purpureum viridantia gramina gignit et paradisiacas spargit odore rosas; hic tener aestivas difendi pampinus umbras, praebet et uviferis frondea tecta comis, pinxeruntque locum variato germine flores, pomaque vestivit candor et inde rubor. mitior hic aestas, ubi molli blanda susurro . aura levis sempre pendula mala quatit. haec magno inseruit rex Childebercthus amore; carius ista placent quae manus illa dedit: de cultore trahit mellitum planta saporem, forsan et hic tacitos miscuit ille favos. regis honore novis duplicata est gratia pomis, nare suavis odor, dulcis in ore sapor. qualiter ille hominum potuit prodesse saluti, cuius et in pomis tactus odore placet? felix perpetua generetur ab arbore fructus, ut de rege pio sit memor omnis homo. hinc iter eius erat, cum limina sancta petebat, quae modo pro meritis incolit ille magis. antea nam vicibus loca sacra terebat amatus, nunc tamen assidue templa beata tenet. possideas felix haec, Vltrogotho, per aevum, cum geminis natis tertia mater ovans. </poem> ==VII. Ad Cantumblandum villam de pomis dictum== <poem> Venimus ad Cantum felici tramite blandum, Aregium laetor quo reperisse patrem. quod petit instigans avido gula nostra barathro, excipiunt oculos aurea poma meos. undique concurrunt variato mala colore, credas ut pictas me meruisse dapes. vix digitis tetigi, fauce hausi, dente rotavi migravitque alvo praeda citata loco. nome sapor ante placet quam traxit naris odorem: sic vincente gula naris honore caret. </poem> ==VIII. De coco qui ipsi navem tulit== <poem> Cur mihi tam validas innectis, cura, querellas? heu mea vel tandem desere corda, dolor. quid revocas casus? iam me mea sarcina lassat. quod iactare puto, cur duplicatur onus? tristius erro nimis patriis vagus exul ab oris, quam sit Apollonio naufragus hospes aquis. venimus ut Mettis, cocus illic regius instans Absenti nautas abstulit atque ratem. de flammis ardente manu qui diripit escas, ille rati nescit parcere tutus aquis? corde niger, fumo pastus, fuligine tinctus. et cuius facies caccabus alter adest, cui sua sordentem pinxerunt arma colorem, frixuriae cocumae scafa rotula trippa, indignus versu potius carbone notetur, et piceum referat turpis imago virum. res indigna nimis, gravis est iniuria facti: plus iuscella coci quam mea iura valent; nec tantum codex quantum se caccabus effert, ut mea nec mihi sit tariffe partecipate. sed tamen auxilium solito porrexit amore qui domini pascens Vilicus auget oves. praestitit et gracili pavidus cum untre cucurri, imbre, euro, fluvio sed madefactus ego. iactavi reliquos, sequerentur ut inde pedestres, nam si nemo foris, nemo nec intus erat. mergere mox habuit cunctos rapiente periclo: naufragii testis nemo superstes erat. sic vicinus eram, postquam iactavimus omnes, ictibus ut crebris lamberet unda pedes. 'obsequium' dixi 'rimuovere, modo nolo lavari'; sed tamen instabat linfa rigare pedes. Nauriacum veniens refero mea tristia regi: risit, et ore pio iussit adesse ratem. quaerunt, nec poterant aliquam reperire carinam, donec cuncta cohors regia fluxit aquis. restitit hic solus praestans solacia Gogo: quod tribuit cunctis non negat ille suis. dulcius alloquitur comitem qui Papulus extat, ut quamcumque mihi redderet ipse ratem; omnia perlustrans vidit sub litore untrem; nec tamen hic poterat sarcina nostra capi. Nauriaco interea fecit me stare parumper, ordinat et sumptus quos locus ipse dedit quamvis parva ferat, satis est mihi sola voluntas: est nec parva quidem quam dat amator opem. addidit et cum esca mihi pocula gratus amicus, in quantum poterat rure parare merum. sic mihi iucundam direxti, Papule, proram; felix vive vale, dulcis amice, viene. </poem> ==IX. Ad Dynamium de Massilia== <poem> Expecto te, noster amor, venerande Dynami, quamvis assentem quem mea cura videt. quae loca te tenéant venientia flabra requiro; si fugias oculos, non fugis hinc animos. Massiliae tibi regna placent, Germania nobis: vulsus abspectu pectore iunctus ades. quo sine te tua pars hucusque oblita remansit nec revocas animo membra relicta tuo? si sopor obrepsit, tibi me vel somnia narrent. nam solet unianimes ipsa videre quies. si vigilas, fateor, veniam tibi culpa negabit; nil unde scuse desidiosus habes. altera significanti revolutis mensibus anni solis anhelantes orbita lassat equos, cum mea discedens rapuisti lumina tecum, et modo nil sine te cerno patente die. vel mihi verba dares de fonte refusa loquaci, ut faceret tecum pagina missa loqui. sed tamen ut tandem venias huc carius hortor, et revocas oculis lumen, amice, meis. </poem> ==X. Item ad Dynamium== <poem> Tempora, praecipiti vos invidistis amori, officium voti quae vetuistis agi per testi modulos et fila loquacia plectris, qua citharis Erato dulce relidit ebur. ecce vaporiferum sitiens canis exerit astrum et per hiulcatos fervor anhelat agros. hinc metuens saniem, ne quo iacularer ab igne, sanguigno laxato brachia nexa gero. labitur unde cruor, nodo manus inde tenetur et dextram innocuam vena soluta ligat. ut sine temperie validi sitis urat amoris, causa meis votis obstitit ista gravis. nescio quam prosit rapporto perfuncta medellae: me tamen inde nocet quod reticere facit. scribere si digitis sinerer, satis illa fuisset: nunc mihi prima tui cura, secunda mei. ex studio studiis retrahor, silet unda Camenae: carne fluit sanies, ne riget ore latex. musicus ignis abest, algent in fonte sorores. nam sanguis laticis hinc gelat unde rigat. si qua calens animo recitanda poemata pangam, scis ipse hoc studium quam gravet arte labor. nam cruor ablatus magis otia lenta requirit, quo neque frigus hiat nec vapor ustus arat; secretumque petit, neu flabilis aura flagello, quo ricrea animum stat viror, halat odore. ast ego posthabeo affettiu mea seria vestro: cura tui faciem, nam mea terga tenet. post sudorem habui modo nam dare membra quieti: ordine postposito tempora rumpit amor. duco parum propriam, tibi dum volo ferre salutem, sed mea prospicio, cum tua vota colo. nimc capo parva, cate et pollens duilance Dynami, clare decore tuo, care favore meo, partibus Italiae advecto mihi Rhenus et Hister quem cecinere prius quam daret ipse locus, insignem specie, celsum lare, lege sagacem, omnibus aequalem spe vendita pace fide. incidit unde mihi, fateor, te sorte videndi Arctoi gelida sub regione calor, plusque libens vultus efferveo totus in illos, ad patriae reditus quam peregrina cohors; visibus atque tuis issem velocius, ac si ad patris amplexus de Telamone satus. vix quoque tam cupidus vario sinuamine sulcat rusticus arte solum, navita aplustre fretum. ex illo, celebrande, cliens stat pars mea tecum, et venis huc animae pars mediata meae, antea corde mihi notus quam lumine visus. quem mente adstringo, si neque tango manu; brachia qui nec dum circum tua colla cateno, quod digiti nequeunt, alligat illud amor. longius inde absens ibi sed pertingo quod opto: quo pede non venio, pectore totus eo. nos licet obstet Arar Rhodanusque, natamus amore, nec vetat ire animum qui vetat ire gradum. Legi etiam missos alieno nomine versus, quo quasi per speculum reddit imago virum. fonte Camenali quadrato spargeris orbi, ad loca quae nescis duceris oris aquis. hinc quoque non aliquo nobis abolende recedis, quo fixus scriptis nosceris esse tuis. interiora mei penetrans possessore agelli, felix perpetue, dulcis amice, vale. spectans oris opem melioraque sideris optans, currat ut affatus, stet tibi longa salus. sacris Theodoro primo lare sede, Sapaudo Felici egregio, quem dedit orbis honor, Albino eximio, Heliae claroque Iovino pro Fortunato redde salutis opus. haec tibi nostra chelys modulatur simplice cantu: sed tonet archetypo barbitus inde sopho. </poem> {{Liber |Ante= Liber V |AnteNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/V |Post=Liber VII |PostNomen= Carmina (Venantius Fortunatus)/VII }} [[Categoria:Patrologiae Cursus Completus]] ncpofhhw2d3p2rx5ppal7mekag5xrjl 0 82472 285382 272599 2026-10-22T15:02:00Z Erblanchard57 30712 285382 wikitext text/x-wiki {{titulus |Scriptor=Theophilus Aletheus | attribuitur= Johannes Lyserus |OperaeTitulus=Polygamia Triumphatrix |OperaeWikiPagina=Polygamia Triumphatrix |Annus= 1682 |SubTitulus= ''Id est Discursus Politicus de Polygamia'' |Genera=Religio Christiana, Religio Iudaica |Editio= {{wl|Q2167|Londini Scanorum}}. Sumptibus Authoris post. Annum MDCLXXXII. |Liber=Polygamia Triumphatrix.pdf }} <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=1 to=1 /> {{Liber |Ante= <!-- Nomen Pagina Ante --> |AnteNomen= <!-- Latina Vicifontis Pagina Ante --> |Post= Præfatio ad Lectorem |PostNomen= Polygamia Triumphatrix/Praefatio ad Lectorem }} ==Index== <pages index="Polygamia Triumphatrix.pdf" from=11 to=11 tosection="Discursus de Polygamia" /> * '''[[Polygamia Triumphatrix/Praefatio ad Lectorem|Praefatio ad Lectorem]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 1|Thesis I]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 2|Thesis II]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 3|Thesis III]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 4|Thesis IV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 5|Thesis V]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 6|Thesis VI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 7|Thesis VII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 8|Thesis VIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 9|Thesis IX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 10|Thesis X]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 11|Thesis XI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 12|Thesis XII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 13|Thesis XIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 14|Thesis XIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 15|Thesis XV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 16|Thesis XVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 17|Thesis XVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 18|Thesis XVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 19|Thesis XIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 20|Thesis XX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 21|Thesis XXI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 22|Thesis XXII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 23|Thesis XXIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 24|Thesis XXIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 25|Thesis XXV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 26|Thesis XXVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 27|Thesis XXVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 28|Thesis XXVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 29|Thesis XXIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 30|Thesis XXX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 31|Thesis XXXI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 32|Thesis XXXII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 33|Thesis XXXIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 34|Thesis XXXIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 35|Thesis XXXV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 36|Thesis XXXVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 37|Thesis XXXVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 38|Thesis XXXVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 39|Thesis XXXIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 40|Thesis XL]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 41|Thesis XLI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 42|Thesis XLII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 43|Thesis XLIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 44|Thesis XLIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 45|Thesis XLV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 46|Thesis XLVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 47|Thesis XLVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 48|Thesis XLVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 49|Thesis XLIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 50|Thesis L]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 51|Thesis LI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 52|Thesis LII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 53|Thesis LIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 54|Thesis LIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 55|Thesis LV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 56|Thesis LVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 57|Thesis LVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 58|Thesis LVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 59|Thesis LIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 60|Thesis LX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 61|Thesis LXI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 62|Thesis LXII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 63|Thesis LXIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 64|Thesis LXIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 65|Thesis LXV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 66|Thesis LXVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 67|Thesis LXVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 68|Thesis LXVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 69|Thesis LXIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 70|Thesis LXX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 71|Thesis LXXI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 72|Thesis LXXII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 73|Thesis LXXIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 74|Thesis LXXIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 75|Thesis LXXV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 76|Thesis LXXVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 77|Thesis LXXVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 78|Thesis LXXVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 79|Thesis LXXIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 80|Thesis LXXX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 81|Thesis LXXXI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 82|Thesis LXXXII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 83|Thesis LXXXIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 84|Thesis LXXXIV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 85|Thesis LXXXV]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 86|Thesis LXXXVI]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 87|Thesis LXXXVII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 88|Thesis LXXXVIII]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 89|Thesis LXXXIX]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Thesis 90|Thesis XC]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Addenda|Addenda]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Index Dictorum Scripturae|Index Dictorum Scripturæ]]''' * '''[[Polygamia Triumphatrix/Index Rerum|Index Rerum]]''' {{finis}} {{PD-old|1682}} 7vgwa3ci8208347gjz6pk8w2j0k2xgj 0 83914 285403 281391 2026-10-22T18:35:11Z Coronus Tenebrosius 31709 /* CACUMINA GEMINATA */ 285403 wikitext text/x-wiki [[Scriptor:Coronus Tenebrosius]] = CACUMINA GEMINATA = * [[Quaestio]] * [[Silentium]] * [[Desiderium]] * [[Tabulae neonicae]] * [[Dolor]] * [[Per membranam]] * [[Aves cantent]] * [[Pictoris carmen]] * [[Cognitio]] * [[Apparitio]] * [[Puella]] * [[Ad margines]] * [[Ego hic fui]] * [[Flos in tela araneae]] * [[In mutatione]] * [[De propagatione fructuum pulchritudinis]] * [[Victoria]] * [[Emergentia bacterii ...]] * [[Odor amoris]] * [[Praesagia fine Martii]] * [[Inter verba]] * [[Nebulosae longinquae]] * [[Pistolerus verus]] * [[Hac nocte]] * [[Ordo diurnus]] * [[Breviarium cannibalicum]] [[Categoria:Opera omnia]] [[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius scripsit]] [[Categoria:Carmina]] [[Categoria:Interpretationes e lingua Croatica]] [[Categoria:Opera quae Coronus Tenebrosius Latine vertit]] [[Categoria:Saeculi primi vicesimi interpretationes]] [[Categoria:Saeculi primi vicesimi opera]] [[Categoria:Opera sine editione]] [[Categoria:Opera cum fonte]] [[Categoria:Opera sine re wikidata]] 3q4m664bx8uwas1g34t0lgwnpnmbq4d 104 84850 285439 275513 2026-10-23T06:10:06Z EnaldoSS 18086 /* Incerta */ 285439 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|44|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>{{pt|tibus|cruciatibus}} Peculiare huic malo antidotum nondum e{{s}}t inventum. Quapropter h{{ae}}c aliaque communibus alexipharmacis tam exoticis quam indigenis, exturbanda {{s}}unt. {{c|{{sc|Scolopendr{{ae}}. Ambva. Scorpio.}}}} [[File:|left|200px]] Scolopendr{{ae}} grandes {{et}} exigu{{ae}}, ut {{et}} centipedes hir{{s}}uti ''Ambua'' dicti, ac arcuatim repentes ad Venenatorum ordinem referuntur. Ill{{ae}} {{ae}}des, h{{ae}} {{s}}ilvas perreptant, olerumque horten{{s}}ium frutices non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} homines infe{{s}}tant. Scorpiones Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, licet non {{ae}}que noxii, proinde ictus eorum curatu minus difficiles. Verum cum horum trium in{{s}}ectorum natura {{et}} curatio ab Auctoribus pa{{s}}{{s}}im ante me tradita {{s}}int, nec quicquam ad ulteriorem illu{{s}}trationem occurrat, acquie{{s}}cam. Quippe {{s}}olum oleum quod eorum viventium qualitates ab{{s}}orbuerit, contra mor{{s}}us vel ictus cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicatur. {{c|{{sc|Nhandvgvacv.}}}} Ex Araneorum genere in{{s}}ignis {{et}} {{s}}tupend{{ae}} magnitudinis hic reperitur (forte idem cujus Plinius meminit in Indiis pa{{s}}{{s}}eris magnitudine con{{s}}pici) qui in ruderibus {{et}} veterum arborum concavitatibus nidificat, ''Nhanduguacu'' appellatus. Eum c{{ae}}terorum minorum ritu texere nondum compertum e{{s}}t. Exuvias deponit; niger e{{s}}t hir{{s}}utus, dentibus acuminatis {{et}} pr{{ae}}longis armatus, ob pulchritudinem {{et}} u{{s}}um in pretio habitis. Irritatus venenatum aculeum cuti infigit, ita tenuem, ut vix con{{s}}pici po{{s}}{{s}}it. Hinc tumor lividus non {{s}}ine cruciatu, multoque dolore ex{{s}}urgit. Nonnunquam ratione partis percu{{s}}{{s}}{{ae}} {{et}} {{s}}ymptomatum {{s}}upervenientium malum adeo exa{{s}}peratur, ut incurabile reddatur, omnibu{{s}}que remediis, cum ab Indis, tum à me inventis, pror{{s}}us refragetur. Proinde ratio habenda ut vulnus dilatetur, remediaque pa{{s}}{{s}}im ex officinis {{et}} authoribus petita, forin{{s}}ecus {{et}} intrin{{s}}ecus adhibeantur: Inter qu{{ae}} {{s}}it Cancer ''Aratu'' pr{{ae}}paratus eodem modo {{s}}icut in capite de Pi{{s}}ce ''Guambajacu'' {{s}}um dicturus. {{c|{{sc|Pisces Venenati.}}}} Inter planos Pi{{s}}ces cartilagineos dantur Pa{{s}}tinac{{ae}} marin{{ae}}, Torpedinum {{et}} Rajarum {{s}}pecies, l{{ae}}ves, c{{ae}}rule{{ae}}, {{s}}ine {{s}}quamis vel aculeis in toto corpore, pr{{ae}}terquam in caud{{ae}} principio, ubi duo breves non {{s}}errati, {{s}}ed ad {{s}}agitt{{ae}} figuram formati apparent, ac proinde hi Pi{{s}}ces à no{{s}}tratibus merito {{Gothica|Pijl{{s}}taert}}; à Bra{{s}}ilianis ''Narinari'' appellantur. Iconem vide apud Marcgravium. Non procul à littoribus degunt, ve{{s}}cuntur Pi{{s}}cibus, quibus ex occulto in{{s}}idiantur, radiumque iis infigunt, quo ablato edules {{s}}unt, {{s}}icut fere omnibus illis terre{{s}}tribus {{et}} marinis pecoribus contingit, qu{{ae}} ictu vel mor{{s}}u tantum venenum infundunt. Pars vulnerata infe{{s}}ti{{s}}{{s}}imo dolore, aliquando {{et}} paraly{{s}}i mi{{s}}ere afficitur. An aculeus etiam mortua pa{{s}}tinaca vires {{s}}uas {{s}}ervet, atque non {{s}}olum in animantes, {{s}}ed {{et}} in {{s}}axa {{et}} herbas, ex{{s}}erat eas, {{s}}icut Oppianus, {{AE}}lianus, {{et}} alii te{{s}}tantur de Europ{{ae}}a pa{{s}}tinaca, ego nondum comperi. Dolores {{s}}edantur optima illa radice ''Mangue'' a{{s}}{{s}}ata, eodemque modo {{s}}icut in ictu Pi{{s}}cis ''Niquî'' dictum e{{s}}t. Dein dilatato vulneri eju{{s}}dem Pi{{s}}cis jecur, {{et}} teli ip{{s}}ius cineres cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicantur. Ita ut hic quoque Pi{{s}}cis veneni {{s}}ui antipharmacum in {{s}}e habere videatur. De Bra{{s}}ilien{{s}}i Torpedine, eju{{s}}que malo, vix ad horam unam atque alteram durabili, quia cum Europ{{ae}}a in pleri{{s}}que convenit, ii{{s}}demque remediis {{et}} eodem modo curatur, particulatim nunc agere {{s}}upervacuum duco. {{c|{{sc|Movcicv.}}}} {{sc|Movcicv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, excrementum maris pellucidum; pulchre rubrum {{et}} levi{{s}}{{s}}imum; bull{{ae}} in{{s}}tar, figura varia, nunc ovali, nunc triangulari fere, aquis {{s}}upernatat; flatuque [[File:|center|450px]] intus contento turgidum, {{s}}trepitum edit {{s}}i vi rumpatur. Qui nudis pedibus littora obambulant, bullamque hanc venenatam minus provide conculcant, magno doloro{{s}}oque<noinclude>{{rh|||ardore}}</noinclude> 6welr263asbqm287mepmtsl4p6tq7ct 2 86137 285388 283327 2026-10-22T15:25:35Z Sjgallagher2 29663 285388 wikitext text/x-wiki Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com]. What I've worked on: * Sacrobosco, [[De Sphaera Mundi]] * Gauss, [[Theoria interpolationis methodo nova tractata]] * Cotes, [[Logometria]] * Leibniz, [[Historia inventionis phosphori]] * Leibniz, [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici & Latrundulorum, & novo genere Ludi Navalis]] * Vieta, [[Isagoge in Artem Analyticem]] * Schott, [[Cursus Mathematicus]] olmjrb1l0nb1y37rb1s5eefhtu7whei 285389 285388 2026-10-22T15:26:03Z Sjgallagher2 29663 285389 wikitext text/x-wiki Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com]. What I've worked on: * Sacrobosco, [[De Sphaera Mundi]] * Gauss, [[Theoria interpolationis methodo nova tractata]] * Cotes, [[Logometria]] * Leibniz, [[Historia inventionis phosphori]] * Leibniz, [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici & Latrundulorum, & novo genere Ludi Navalis]] (added English translation) * Vieta, [[Isagoge in Artem Analyticem]] * Schott, [[Cursus Mathematicus]] 9qd8uwal3743kruntl4sl1biwxs2798 104 86811 285384 283603 2026-10-22T15:12:02Z Saumache 27923 /* Incerta */ 285384 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Saumache" />{{rh|384|ΡRΙSCΙΑΝΙ INST.}}</noinclude>{{spatium||ob ea quae timu}}i<ref>deest</ref>, ‘consolabar’ passive protulit. {{spatium||{{wl|Q206119|Varro}}}}: {{spatium||paupertas enim haec tum non ita nutricata, ut nunc conspicatu}}r<ref>deest</ref>, {{graeca|''θεωρεῖται''}}, passive dixitt {{wl|Q297783|{{spatium||Appius Claudiu}}s}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Amicum cum vides, obliscere miserias, {{gap|4em}}Inimicus sies commentus nec libens aequ}}e,<ref>deest, [[Sententiae (Appius)|fragmenta]] vide</ref></poem>‘commentus’ {{graeca|''σεσοφισμένος''}}. {{spatium||{{wl|Q206119|Varro}}}}: {{spatium||Vestales incesti conpertae ansa petuntur incognita, consecuta negleguntu}}r<ref>deest</ref>, ‘consecuta’ pro ‘impetrata’ passive ait. {{wl|Q4820327|{{spatium||P. Aufidiu}}s}}: {{spatium||si quis alio vocitatur nomine tum cum lis contestatur, atque olim vocitabatu}}r<ref>deest</ref>, ‘contestatur’, {{graeca|''μαρτυρεῖται''}}, passive posuit. {{wl|Q1181859|{{spatium||Laberiu}}s}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Vxorem tuam et meam novercam a populo lapidibus {{gap|4em}}Consectari vide}}o,<ref>deest, [[Mimi (Decimus Laberius)|fragmenta]] vide</ref></poem>‘consectari’ passive posuit, {{graeca|''διώκεσϑαι''}}. {{wl||{{spatium||Curi}}o}}: {{spatium||eum tam invidiosa}}<noinclude></noinclude> nn7lsx2vpgx2arjek8it2dziof2hge0 104 86812 285390 283608 2026-10-22T15:29:24Z Saumache 27923 /* Incerta */ 285390 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="Saumache" />{{rh||LIBER VIII 18. 19|385}}</noinclude>{{spatium||fortuna conplect}}i<ref>deest</ref>, passive. {{wl||{{spatium||Staberius}}}} {{wl||de {{spatium||proportion}}e}}: {{spatium||non esse positiones regulae, a quibus interdum analogia calumniatu}}r<ref>deest</ref>, {{graeca|''συκοφαντεῖται''}}. {{wl|Q709628|{{spatium||Sisenn}}a}}: {{spatium||vitam cum dolore et insigni cruciatu carnificatus amisi}}t<ref>deest</ref>, ‘carnificatus’ [id est] {{graeca|''βασανισϑείς''}} [amisit]. {{wl|Q1541|{{spatium||Cicero}}}} in {{wl||{{spatium||oeconomic}}o}}: {{spatium||homo ex eo numero hominum, qui apud nos hoc nomine dignantu}}r<ref>deest</ref>, {{graeca|''ἀξιοῦνται''}}, passive. {{spatium||{{wl|Q6197|Horatius}}}} {{spatium||{{wl|Q943884|carminum}} libro}} I:<poem>{{gap|8.5em}}{{spatium||bellaque matribus {{gap|4em}}Detestat}}a.<ref>[[Carmina (Horatius)/Liber I/Carmen I#20|Carmina (Horatius) 1.1.24-25]]</ref></poem>{{wl||{{spatium||Quintus Pompeiu}}s}}: {{spatium||me miserum, quem illae feminae despicari ausae sun}}t.<ref>deest</ref> ‘despicor’ commune accipiebant. {{wl|Q1401126|{{spatium||Curio pate}}r}}: {{spatium||nusquam demolitur, nusquam exoneratur pecuni}}a<ref>deest</ref>, ‘demolitur’ passive dixit. {{spatium||{{wl|Q172048|Terentius}}}} in {{spatium||{{wl|Q1217045|Phormione}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Meditata mihi sunt omnia mea incommod}}a,<ref>[[Phormio#248|Phormio 248]]</ref></poem>{{graeca|''μεμελετημένα''}}, ‘meditata’ passive dixit. {{wl|Q175042|{{spatium||Nigidiu}}s}}: {{spatium||omne pecus indomitum habet quiddam in se ferum, sed tamen ea natura est,}}<noinclude></noinclude> 7g269rlykuj8wq42lkx0vt1os6gy4ef 104 87565 285361 285257 2026-10-22T13:24:32Z Sjgallagher2 29663 285361 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xx-larger|IN ARTEM ANALYTICEM}}<br /> {{larger|ISAGOGE}} }} {{c| {{larger|''De Definitione &amp; Partitione Analyseos, &amp; de iis quæ iuvant Zeteticen.'' {{sc|Capvt i.}}}} }} {{dropinitial|E}}st veritatis inquirendæ via quædam in Mathematicis, quam Plato primus invenisse dicitur, à Theone nominata Analysis, &amp; ab eodem definita, Adsumptio quæsiti tanquam concessi per consequentia ad verum concessum. Ut contrà Synthesis, Adsumptio concessi per consequentia ad quæsiti finem &amp; comprehensionem. Et quanquam veteres duplicem tantùm proposuerunt Analysin {{Greek|ζητητικὴν καὶ ποριστικὴν}}, ad quas definitio Theonis maximè pertinet, constitui tamen etiam tertiam speciem, quæ dicatur {{Greek|ῥητικὴ ἢ ἐξηγετικὴ}}, consentaneum est, vt sit Zetetice quâ invenitur æqualitas proportiove magnitudinis, de quâ quæritur, cum iis quæ data sunt. Poristice, quâ de æqualitate vel proportione ordinati Theorematis veritas examinatur. Exegetice, quâ ex ordinata æqualitate vel proportione ipsa de qua quæritur exhibetur magnitudo. Atque adeò tota ars Analytice triplex illud sibi vendicans officium definiatur, Doctrina bene inveniendi in Mathematicis. Ac quod ad Zeteticen quidem attinet, instituitur arte Logicâ per syllogismos &amp; enthymemata, quorum firmamenta sunt ea ipsa quibus æqualitates &amp; proportiones concluduntur symbola, tam ex communibus derivanda notionibus, quàm ordinandis vi ipsius Analyseos theorematis. Forma autem Zetesin ineundi ex arte propriâ est, non iam in numeris suam logicam exercente, quæ fuit oscitantia veterum Analystarum, sed per logisticem sub specie nouiter inducendam, feliciorem multò &amp; potiorem numerosâ ad comparandum inter se magnitudines, propositâ, primùm homogeneorum lege, &amp; inde constitutâ, vt sit, solemni magnitudinum ex genere ad genus vi suâ proportionaliter adscendentium ve descendentium serie seu scalâ, quâ gradus earundem &amp; genera in comparationibus designentur ac distinguantur. {{c| {{larger|''De Symbolis æqualitatum &amp; proportionum.'' {{sc|Capvt ii.}}}} }} {{dropinitial|S}}Ymbola æqualitatum &amp; proportionum notiora quæ habentur in Elementis adsumit Analytice vt demonstrata, qualia sunt ferè, {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Totum suis partibus æquari. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Quæ eidem æquantur, inter se esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Si æqualia æqualibus addantur, tota esse æqualia. |}<noinclude></noinclude> 39ow6klcbr4is2v5pel7eokbdepet0c 104 87566 285349 285255 2026-10-22T13:00:11Z Sjgallagher2 29663 285349 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{|cellpadding="5" |- valign=top | 4 || Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia. |- valign=top | 5 || Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia. |- valign=top | 6 || Si aequalia per aequalia dividantur, orta esse aequalia. |- valign=top | 7 || Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè. |- valign=top | 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia. |- valign=top | 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia. |- valign=top | 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit. |- valign=top | 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent. |- valign=top | 12 || A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel rationem. |- valign=top | 13 || Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota. |- valign=top | 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est. |- valign=top | 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |- valign=top | 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |} Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio proportionis. {{c| {{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}} }} {{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est {|align=center | Homogenea homogeneis comparari. |} Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non potest, ut dicebat Adrastus. Itaque, {|align=center | Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est. |- | Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est. |} Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum. {|cellpadding="5" |- valign=top | 2 || Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt vel descendunt, vocentur Scalares. |- valign=top | 3 || Magnitudinum Scalarium prima est |- valign=top | &nbsp; || {| |- valign=top | 1 || Latus, seu Radix. |- valign=top | 2 || Quadratum |- valign=top | 3 || Cubus |- valign=top | 4 || Quadrato-quadratum. |- valign=top | 5 || Quadrato-cubus. |- valign=top | 6 || Cubo-cubus. |- valign=top | 7 || Quadrato-quadrato-cubus. |} |}<noinclude></noinclude> h3mdl5bxhnrd1y0zp0baat6bk869bpn 285362 285349 2026-10-22T13:26:00Z Sjgallagher2 29663 285362 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Si aequalia aequalibus auferantur, residua esse aequalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Si aequalia per aequalia multiplicentur, facta esse aequalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Si aequalia per aequalia dividantur, orta esse aequalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Si quae sint proportionalia directè, ess proportionalia inversè et alternè. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia multiplicantur, componuntur eaedem proportiones. Quod autem proportiones quae ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eaedem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quae Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliae eaedem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A communi multiplicatore vel divisore aequalitatem non immutari, vel rationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || Facta sub singulis segmentis aequari facto sub tota. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse aequalia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem aequalitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis aequale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |} Itaque Proportio potest dici constitutio aequalitatis; Aequalitas, resolutio proportionis. {{c| {{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}} }} {{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex aequalitatum seu proportionum, quae, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, haec est {|align=center | Homogenea homogeneis comparari. |} Nam quae sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non potest, ut dicebat Adrastus. Itaque, {|align=center | Si magnitudo magnitudini additur, haec illi homogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini subducitur, haec illi homogenea est. |- | Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quae fit, huic et illi heterogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini adplicatur, haec illi heterogenea est. |} Quibus non attendisse causa fuit multae caliginis et caecutiei veterum Analystarum. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Magnitudines quae ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt vel descendunt, vocentur Scalares. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudinum Scalarium prima est |- valign=top | &nbsp; || {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Latus, seu Radix. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Quadratum |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Cubus |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quadrato-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cubo-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Quadrato-quadrato-cubus. |} |}<noinclude></noinclude> dwej0h3n9i0hx1qyt1jbmgrvesgvysy 285380 285362 2026-10-22T14:51:26Z Sjgallagher2 29663 285380 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Si æqualia æqualibus auferantur, residua esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Si æqualia per æqualia multiplicentur, facta esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Si æqualia per æqualia dividantur, orta esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Si quæ sint proportionalia directè, esse proportionalia inversè et alternè. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. Etenim dum proportionalia per proportionalia multiplicantur, componuntur eædem proportiones. Quod autem proportiones quæ ex iisdem proportionibus componuntur, inter se quoque eædem existant, communiter hoc ab antiquis Geometris receptum est. Ut passim apud Apollonium, Pappum, et reliquos Geometras videre est. Ipsa autem proportionum compositio sit multiplicatione terminorum antecedentium, et consequentium per invicem. Ut perspicuum est ex iis, quæ Euclides 23 propositione libri 6ti, et 5 propositione octavi libri Elementorum demonstravit. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. Nam dum proportionalia per proportionalia dividuntur, auferuntur ex proportionibus eisdem aliæ eædem proportiones, et ut opere multiplicationis proportiones quidem simul componuntur, ita divisione una proportio ex alia aufertur: resolvit enim divisio, quod super effecit Multiplicatio Huius quoque argumentandi modi vestigia apud Apollonium, et alios veteres Geometras sparsim apparent. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A communi multiplicatore vel divisore æqualitatem non immutari, vel rationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || Facta sub singulis segmentis æquari facto sub tota. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse æqualia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem æqualitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis æquale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis æquale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |} Itaque Proportio potest dici constitutio æqualitatis; Aequalitas, resolutio proportionis. {{c| {{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}} }} {{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex æqualitatum seu proportionum, quæ, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, hæc est {|align=center | Homogenea homogeneis comparari. |} Nam quæ sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non potest, ut dicebat Adrastus. Itaque, {|align=center | Si magnitudo magnitudini additur, hæc illi homogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini subducitur, hæc illi homogenea est. |- | Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quæ fit, huic et illi heterogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini adplicatur, hæc illi heterogenea est. |} Quibus non attendisse causa fuit multæ caliginis et cæcutiei veterum Analystarum. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Magnitudines quæ ex genere ad genus sua vi proportionaliter adscendunt vel descendunt, vocentur Scalares. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudinum Scalarium prima est |- valign=top | &nbsp; || {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Latus, seu Radix. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Quadratum |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Cubus |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quadrato-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cubo-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Quadrato-quadrato-cubus. |} |}<noinclude></noinclude> deoeal46l0mfbasharxyto5m1782v9x 285381 285380 2026-10-22T14:57:34Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285381 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Si æqualia æqualibus auferantur, residua esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Si æqualia per æqualia multiplicentur, facta esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Si æqualia per æqualia dividantur, orta esse æqualia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Si quæ sint proportionalia directè, esse proportionalia inversè et alternè. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus addantur, tota esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Si proportionalia similia proportionalibus similibus auferantur, residua esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Si proportionalia per proportionalia multiplicentur, facta esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 || Si proportionalia per proportionalia dividantur, orta esse proportionalia. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A communi multiplicatore vel divisore æqualitatem non immutari, vel rationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || Facta sub singulis segmentis æquari facto sub tota. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || Facta continuè sub magnitudinibus, vel ex iis continuè orta, esse æqualia quocumque magnitudinum ordine ductio vel adplicatio fiat. {{Greek|Κύριον}} autem æqualitatum et proportionum symbolum, omnisque in Analysibus momenti est. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, quod autem fit sub extremis terminis æquale est ei quod fit à medio in se, vel sub mediis, sunt proportionales. Et è converso, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Si fuerint tres quatuorve magnitudines, &amp; sit vt prima ad secundam, ita secunda illa, vel tertia quæpiam ad aliam, erit quod fit sub extremis terminis æquale ei quod fit sub mediis. |} Itaque Proportio potest dici constitutio æqualitatis; Æqualitas, resolutio proportionis. {{c| {{larger|''De lege homogeneorum, et gradibus ac generibus magnitudinum comparatarum.'' {{sc|Capvt. III.}}}} }} {{dropinitial|P}}Rima et perpetua lex æqualitatum seu proportionum, quæ, quoniam de homogeneis concepta est, dicitur lex homogeneorum, hæc est {|align=center | Homogenea homogeneis comparari. |} Nam quæ sunt heterogenea, quomodo inter se adfecta sint, congnosci non potest, vt dicebat Adrastus. Itaque, {|align=center | Si magnitudo magnitudini additur, hæc illi homogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini subducitur, hæc illi homogenea est. |- | Si magnitudo in magnitudinem ducitur, quæ fit, huic et illi heterogenea est. |- | Si magnitudo magnitudini adplicatur, hæc illi heterogenea est. |} Quibus non attendisse causa fuit multæ caliginis et cæcutiei veterum Analystarum. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Magnitudines quæ ex genere ad genus suâ vi proportionaliter adscendunt vel descendunt vocentur Scalares. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudinum Scalarium prima est |- valign=top | &nbsp; || {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Latus, seu Radix. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quadrato-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cubo-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Quadrato-quadrato-cubus. |} |}<noinclude></noinclude> bvbquqn0c6l57ry1r8j9p87bezkt3pz 104 87567 285346 285235 2026-10-22T12:53:26Z Sjgallagher2 29663 285346 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{|cellpadding="5" |- {| |- valign=top | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt: |- valign=top | &nbsp; || {| |- |1 || Longitudo latitudóve. |- |2 || Planum. |- |3 || Solidum. |- |4 || Plano-planum. |- |5 || Plano-solidum. |- |6 || Solido-solidum. |- |7 || Plano-plano-solidum. |- |8 || Plano-solido-solidum. |- | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 8 || Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiae inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | 10 || Magnitudines adscititiae, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales. |} {{c| ''De praeceptis Logistices speciosae.'' {{sc|Capvt IV.}} }} Logistice numerosa est quae per numeros, Speciosa quae per species seu rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Graecè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quaestionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quaestionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosae canonica praecepta sunt quattuor, ut numerosae. PRAECEPTVM I. Magnitudinem magnitudini addere. Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneae autem heterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur addendae duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulae seu adjunctionis commode addentur; et adgregatae erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quae congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystae symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. PRAECEPTVM II. Magnitudinem magnitudini subducere. Sunto duae magnitudines A et B, illa maior, haec minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneae autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multae commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctae erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quae congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> ntudqtynjzbun0zo0us4xhkmn1aue4r 285347 285346 2026-10-22T12:58:26Z Sjgallagher2 29663 285347 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{|cellpadding="5" |- | &nbsp; | {| |- valign=top | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt: |- valign=top | &nbsp; || {| |- |1 || Longitudo latitudóve. |- |2 || Planum. |- |3 || Solidum. |- |4 || Plano-planum. |- |5 || Plano-solidum. |- |6 || Solido-solidum. |- |7 || Plano-plano-solidum. |- |8 || Plano-solido-solidum. |- | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 8 || Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiae inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | 10 || Magnitudines adscititiae, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales. |} <br/> {{c| {{larger|''De praeceptis Logistices speciosae.'' {{sc|Capvt IV.}}}} }} Logistice numerosa est quae per numeros, Speciosa quae per species seu rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Graecè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quaestionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quaestionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosae canonica praecepta sunt quattuor, ut numerosae. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM I.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini addere.}} }} Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneae autem heterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur addendae duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulae seu adjunctionis commode addentur; et adgregatae erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quae congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystae symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM II.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini subducere.}} }} Sunto duae magnitudines A et B, illa maior, haec minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneae autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quae proponuntur duae magnitudines homogeneae. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multae commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctae erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quae congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> ezhosxcpmybwxxx9mkgxl4prx6fl6jn 285348 285347 2026-10-22T12:59:21Z Sjgallagher2 29663 285348 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{|cellpadding="5" |- | &nbsp; | {| |- valign=top | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt: |- valign=top | &nbsp; || {| |- |1 || Longitudo latitudóve. |- |2 || Planum. |- |3 || Solidum. |- |4 || Plano-planum. |- |5 || Plano-solidum. |- |6 || Solido-solidum. |- |7 || Plano-plano-solidum. |- |8 || Plano-solido-solidum. |- | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 8 || Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiæ inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | 10 || Magnitudines adscititiæ, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales. |} <br/> {{c| {{larger|''De præceptis Logistices speciosæ.'' {{sc|Capvt IV.}}}} }} Logistice numerosa est quæ per numeros, Speciosa quæ per species seu rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Græcè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quæstionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quæstionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosæ canonica præcepta sunt quattuor, ut numerosæ. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM I.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini addere.}} }} Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneæ autem heterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur addendæ duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulæ seu adjunctionis commode addentur; et adgregatæ erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quæ congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystæ symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM II.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini subducere.}} }} Sunto duæ magnitudines A et B, illa maior, hæc minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneæ autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multæ commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctæ erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quæ congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> jldgrkfanbm2hufa8b9gz6nl6hh7tg1 285354 285348 2026-10-22T13:03:09Z Sjgallagher2 29663 285354 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{|cellpadding="5" |- | &nbsp; | {| |- valign=top | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt: |- valign=top | &nbsp; || {| |- |1 || Longitudo latitudóve. |- |2 || Planum. |- |3 || Solidum. |- |4 || Plano-planum. |- |5 || Plano-solidum. |- |6 || Solido-solidum. |- |7 || Plano-plano-solidum. |- |8 || Plano-solido-solidum. |- | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | 8 || Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiæ inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | 10 || Magnitudines adscititiæ, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales. |} <br/> {{c| {{larger|''De præceptis Logistices speciosæ.'' {{sc|Capvt IIII.}}}} }} Logistice numerosa est quæ per numeros, Speciosa quæ per species seu rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Græcè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quæstionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quæstionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosæ canonica præcepta sunt quattuor, ut numerosæ. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM I.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini addere.}} }} Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneæ autem heterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur addendæ duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulæ seu adjunctionis commode addentur; et adgregatæ erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quæ congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystæ symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM II.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini subducere.}} }} Sunto duæ magnitudines A et B, illa maior, hæc minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneæ autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multæ commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctæ erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quæ congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> 7vv5wuizrmevu05la3gmupctaua3dk1 285363 285354 2026-10-22T13:26:48Z Sjgallagher2 29663 285363 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | &nbsp; | {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, uti de scalaribus enunciantur ordine, sunt: |- valign=top | &nbsp; || {| |- | style="padding-right: 2em;" |1 || Longitudo latitudóve. |- | style="padding-right: 2em;" |2 || Planum. |- | style="padding-right: 2em;" |3 || Solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |4 || Plano-planum. |- | style="padding-right: 2em;" |5 || Plano-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |6 || Solido-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |7 || Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |8 || Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || et eâ deinceps serie et methodo denominanda reliqua. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Ex serie scalarium gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquiæ inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu et adscitâ coëficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Magnitudines adscititiæ, sub quibus et gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum, dicuntor Sub-graduales. |} <br/> {{c| {{larger|''De præceptis Logistices speciosæ.'' {{sc|Capvt IIII.}}}} }} Logistice numerosa est quæ per numeros, Speciosa quæ per species seu rerum formas exhibetur, ut pote per Alphabetica elementa. Logisticen Numerosam tractavit Diophanus tredecim Arithmeticorum libris, quorum sex priores tantum extant, nunc quidem Græcè et Latinè, et eruditissimis viri clarissimi Claudii Bacheti commentariis illustrati: Logisticen verò Speciosam Vieta, quinque Zeteticorum libris, quos potissimùm è selectis Diophanti quæstionibus quas quandoque peculiari sibi methodo explicat, concinnavit. Quare si utriusque Logistices discrimen cum fructu dignoscere cupias, tibi simul Diophantus et Vieta consulendi, et huius Zetetica cum illius Arithmeticis dispicienda, quo in opere ut te labore sublevem, ex Diophanti quæstionibus concepta Zetetica breviter annotabo. Logistices speciosæ canonica præcepta sunt quattuor, ut numerosæ. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM I.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini addere.}} }} Sunt duo magnitudines A et B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneæ autem heterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur addendæ duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota copulæ seu adjunctionis commode addentur; et adgregatæ erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quæ congruit designabuntur denominatione veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, et similiter in reliquis. Solent autem Analystæ symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM II.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini subducere.}} }} Sunto duæ magnitudines A et B, illa maior, hæc minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneæ autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diversa. Quare nota disiunctionis seu multæ commodè minoris à maiore fiet subductio, et disiunctæ erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésve. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quæ congruit designabuntur denominatione: veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> ap4w2974gurdrv6iwub9wujyh1zq4lm 285383 285363 2026-10-22T15:07:04Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285383 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | &nbsp; | {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Quadrato-cubo-cubus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Cubo-cubo-cubus. |} |- valign=top | &nbsp; || Et eâ deinceps serie &amp; methodo denominanda reliqua. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Genera magnitudinum comparatarum, vti de scalaribus enunciantur ordine, sunt. |- valign=top | &nbsp; || {| |- | style="padding-right: 2em;" |1 || Longitudo latitudóve. |- | style="padding-right: 2em;" |2 || Planum. |- | style="padding-right: 2em;" |3 || Solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |4 || Plano-planum. |- | style="padding-right: 2em;" |5 || Plano-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |6 || Solido-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |7 || Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" |8 || Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right: 2em;" | 9 || Solido-solido-solidum, |} |- valign=top | &nbsp; || &amp; eâ deinceps serie &amp; methodo denominanda reliqua. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Ex serie scalarum gradus altior, in quo consistit comparata magnitudo exinde à latere, vocatur potestas. Reliquæ inferiores scalares sunt gradus parodici ad potestatem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Pura est potestas, cùm adfectione vacat. Adfecta, cui homogeneum sub parodico ad potestatem gradu &amp; adscitâ coëfficiente magnitudine immiscetur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Magnitudines adscititiæ sub quibus &amp; gradu parodico sit potestati quid homogeneum ad eam adficiendum dicuntor Sub-graduales. |} <br/> {{c| {{larger|''De præceptis Logistices speciosæ.'' {{sc|Capvt IIII.}}}} }} {{dropinitial|L}}Ogistice numerosa est quæ per numeros, Speciosa quæ per species seu rerum formas exhibetur, vt pote per Alphabetica elementa. Logistices speciosæ canonica præcepta sunt quattuor, vt numerosæ. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM I.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini addere.}} }} Sunto duæ magnitudines A &amp; B. Oportet alteram alteri addere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini addenda est, homogeneæ autem heterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur addendæ duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diuersa. Quare nota copulæ, seu adiunctionis commode addentur &amp; adgregatæ erunt A plus B, siquidem sint simplices longitudines latitudinés-ue. Sed si adscendant per expositam scalam, vel adscendentibus genere communicent, sua quæ congruit designabuntur denominatione, veluti dicetur A Quadratum plus B plano, vel A cubus plus B solido, &amp; similiter in reliquis. Solent autem Analystæ symbolo + adfectionem adjunctionis indicare. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM II.}}<br/> {{larger|Magnitudinem magnitudini subducere.}} }} Sunto duæ magnitudines A &amp; B, illa maior, hæc minor. Oportet minorem à maiore subducere. Quoniam igitur magnitudo magnitudini subducenda est, homogeneæ autem magnitudines hoterogeneas non adficiunt, sunt quæ proponuntur duæ magnitudines homogeneæ. Plùs autem vel minùs non constituunt genera diuersa. Quare nota disiunctionis seu multæ commodè minoris à maiore fiet subductio &amp; disiunctæ erunt A minùs B, siquidem sint simplices longitudines latitudinésue. Sed si adscendant per expositam scalam vel adscendentibus genere communicent, suâ quæ congruit designabuntur denominatione, veluti dicetur A quadratum minus B plano, vel A cubus mi-<noinclude></noinclude> hgsteb88il67lk5k6k10yrp15drfg39 104 87568 285350 285236 2026-10-22T13:01:29Z Sjgallagher2 29663 285350 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>nùs B solido, et similiter in reliquis. Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D. At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per magnitudinem D: ideo additione illius compensandum. Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est Diophanto, ut adfectio adiunctionis ὕπαρξις. Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum A = quadrato {sic pro: B planum = A quadrato}. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM III.<br/> Magnitudinem in magnitudine ducere.}} }} Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere. Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode vocabulo IN vel SUB, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse, vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices longitudines latitudinesve. Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A quadratum in B planum solidum-ve, et similiter in reliquis. Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum, nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum, quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum. Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum, factum sit adfirmatum, ut cum A = B ducetur in D = G: quoniam id quod fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve, quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare: quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum. Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent: Latus in se facit Quadratum. Latus in Quadratum facit Cubum. Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum. Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum. Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum. Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus, facit Quadrato-quadratum et cetera. Rursus, Quadratum in se facit Quadrato-quadratum. Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum. Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum. Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum, et permutatim, eoque deinceps ordine. {{nop}}<noinclude></noinclude> 4uf29ut221w71lgy2ojz0d3dnx3j9cc 285373 285350 2026-10-22T14:36:46Z Sjgallagher2 29663 285373 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>nùs B solido, et similiter in reliquis. Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quae subducenda est iam adfecta sit; cum totum et partes diverso iure non debeant censeri: ut si ab A subtrahenda sit B plus D, residua erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B et D. At si iam negetur D de ipsa B, et B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus aequo per magnitudinem D: ideo additione illius compensandum. Solent autem Analystae Symbolo - adfectionem multae indicare. Et haec λείψις est Diophanto, ut adfectio adiunctionis {{Greek|ὕπαρξις}}. Cum autem non proponitur ultra magnitudo sit maior vel minor, et tamen subductio facienda est, nota differentiae est = id est, minus incerto: ut propositis A quadrato et B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum {{sic|A}} = quadrato {{c| {{larger|PRÆCEPTVM III.<br/> Magnitudinem in magnitudine ducere.}} }} Sunto duae magnitudines A et B. Oportet alteram in alteram ducere. Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illae ductu suo magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quae sub iis fit designabitur commode vocabulo {{sc|In}} vel {{sc|Svb}}, veluti A in B, quo significetur hanc in illam ductam fuisse, vel, ut alii, factam esse sub A et B, idque simpliciter, si quidem A et B sint simplices longitudines latitudinesve. Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere communicantium adhibere convenit denominationies, ut pote A quadratum in B, vel A quadratum in B planum solidum-ue, et similiter in reliquis. Quod si ducendae magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum, nihil ideo diversi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus aequale, ideoque facta sub segmentis alicuius magnitudinis aequantur facto sub tota. Et cum adfirmatum unius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum, quod fiet erit adfirmatum, et in negatum, negatum. Cui praecepto etiam consequens est, ut ductione negatorum nominum alterius in alterum, factum sit adfirmatum, ut cum A - B ducetur in D - G: quoniam id quod fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuereve, quandoquidem A est ducenda magnitudo producta, non accurata. Et similiter, quod fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare: quandoquidem D est ducenda magnitudo producta, non accurata, ideo in compensationem dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum. Denominationes factorum a scandentibus proportionaliter ex genere ad genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in se facit Quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadratum facit Cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum. |} Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus, facit Quadrato-quadratum et cetera. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in se facit Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in Cubum, facit Quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Cubo-cubum. |} et permutatim. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in se facit Cubo cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum. |} et permutatim, eoque deinceps ordine. {{nop}}<noinclude></noinclude> oeaktynbnun989z5ltm9q806k3svdz6 285385 285373 2026-10-22T15:19:57Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285385 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>nùs B solido, &amp; similiter in reliquis. Neque aliter opus fit, si ipsa magnitudo quæ subducenda est iam adfecta sit, cùm totum &amp; partes diuerso iure non debeant censeri: vt si ab A subtrahenda sit B plus D, residua erit A minus B, minus D, subductis sigillatim magnitudinibus B &amp; D. At si iam negetur D de ipsa B, &amp; B minus D ab A subtrahenda sit, Residua erit A minus B plus D, quoniam subtrahendo B magnitudinem subtrahitur plus æquo per magnitudinem D ideò additione illius compensandum. Solent autem Analystæ Symbolo ― adfectionem multæ indicare. Et hæc {{Greek|λείψις}} est Diophanto, vt adfectio adiunctionis {{Greek|ὕπαρξις}}. Cùm autem non proponitur vtra magnitudo sit maior vel minor, &amp; tamen subductio facienda est, nota differentiæ est = id est, minùs incertò: vt propositis A quadrato &amp; B plano, differentia erit A quadratum = B plano, vel B planum {{sic|A}} = quadrato. {{c| {{larger|PRÆCEPTVM III.<br/> Magnitudinem in magnitudine ducere.}} }} Sunto duæ magnitudines A &amp; B. Oportet alteram in alteram ducere. Quoniam igitur magnitudo in magnitudinem ducenda est, efficient illæ ductu suo magnitudinem sibi ipsis heterogeneam, atque ideo quæ sub ijs fit designabitur commodè vocabulo {{sc|in}} vel {{sc|Svb}}, veluti A in B, quo significetur hac in illam ductam fuisse, vel, vt alij, factam esse sub A &amp; B, idque simpliciter, si quidem A &amp; B sint simplices longitudines latitudines-ue. Sed si adscendant in scala, vel eis genere communicent, ipsas scalarium vel eis genere communicantium adhibere conuenit denominationies, vt pote A quadratum in B, vel A quadratum in B planum solidum-ue, &amp; similiter in reliquis. Quod si ducendæ magnitudines, vel earum altera sint duorum vel plurimum nominum, nihil ideo diuersi in opere accidit. Quoniam totum est suis partibus æquale, ideoque facta sub segmentis alicuius magnitudinis æquantur facto sub tota. Et cum adfirmatum vnius magnitudinis nomen ducetur in alterius quoque magnitudinis nomen adfirmatum, quod fiet erit adfirmatum, &amp; in negatum, negatum. Cui præcepto etiam consequens est vt ductione negatorum nominum alterius in alterum, factum sit adfirmatum, vt cum A ― B ducetur in D ― G, quoniam id quod fit ex adfirmata A in G negatam manet negatum, quod est nimium negare minuere ue quandoquidem A est ducenda magnitudo producta non accurata. Et similiter quod fit ex negata B in D adfirmatam manet negatum, quod est rursum nimium negare quandoquidem D est ducenda magnitudo producta non accurata, ideo in compensationem dum B negata ducitur in G negatam factum est adfirmatum. Denominationes factorum à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in se facit Quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadratum facit Cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Cubum facit Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Latus in Quadrato-cubum, facit Cubo-cubum. |} Et permutatim, id est Quadratum in Latus facit Cubum. Cubus in Latus, facit Quadrato-quadratum &amp;c. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in se facit Quadrato-quadratum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in Cubum, facit Quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Quadratum in Quadrato-quadratum, facit Cubo-cubum. |} et permutatim. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in se facit Cubo cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Quadrato-quadratum, facit Quadrato quadrato-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Quadrato-cubum, facit Quadrato-cubo-cubum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || Cubus in Cubo-cubum, facit Cubo-cubo-cubum. |} et permutatim, eóque deinceps ordine. {{nop}}<noinclude></noinclude> 63aqyfnuvkba7r50v2zl6gygpqppzl9 104 87569 285351 285258 2026-10-22T13:01:57Z Sjgallagher2 29663 285351 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Aeque in homogeneis, Latitudo in longitudinem facit Planum. Latitudo in Planum facit Solidum. Latitudo in Solidum facit Plano-planum. Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. Et permutatim. Planum in Planum facit Plano-planum. Planum in Solidum facit Plano-solidum. Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. Et permutatim. Solidum in Solidum facit Solido-solidum. Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. Et permutatim, eoque deinceps ordine. {{c| {{larger|PRAECEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent: Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> 964ivfzf01w64fkpjawslffzbgk84t4 285352 285351 2026-10-22T13:02:06Z Sjgallagher2 29663 285352 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Aeque in homogeneis, Latitudo in longitudinem facit Planum. Latitudo in Planum facit Solidum. Latitudo in Solidum facit Plano-planum. Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. Et permutatim. Planum in Planum facit Plano-planum. Planum in Solidum facit Plano-solidum. Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. Et permutatim. Solidum in Solidum facit Solido-solidum. Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. Et permutatim, eoque deinceps ordine. {{c| {{larger|PRAECEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} }} Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneę. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed et ipsę magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent: Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> 3qe6pg115yt0adxwwpzskf234l4fzhy 285358 285352 2026-10-22T13:15:59Z Sjgallagher2 29663 285358 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | colspan="2" | Aeque in homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in longitudinem facit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Planum facit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Solidum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Planum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Solidum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solidum facit Solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim, eoque deinceps ordine. |} <br /> {{c| {{larger|PRÆCEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} }} Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneę heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneae. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed et ipsae magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. |} et permutatim, idest Cubus adplicatus Quadrato restituit latus. Quadrato-quadratum Cubo latus &amp;c. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Quadrato restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Quadrato restituit Cubum |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo cubus adplicatus Quadrato restituit Quadrato-quadratum, |} et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> i173u4fd15igxwsslhog54qfgigdyfq 285374 285358 2026-10-22T14:38:20Z Sjgallagher2 29663 285374 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | colspan="2" | Aeque in homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in longitudinem facit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Planum facit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Solidum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Planum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Solidum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solidum facit Solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim, eoque deinceps ordine. |} <br /> {{c| {{larger|PRÆCEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} }} Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneæ heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneae. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed et ipsae magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. |} et permutatim, idest Cubus adplicatus Quadrato restituit latus. Quadrato-quadratum Cubo latus &amp;c. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Quadrato restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Quadrato restituit Cubum |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo cubus adplicatus Quadrato restituit Quadrato-quadratum, |} et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> ig1pzogeok07kflwycmlek3tqr8yfwz 285375 285374 2026-10-22T14:40:40Z Sjgallagher2 29663 285375 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | colspan="2" | Aeque in homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in longitudinem facit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Planum facit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Solidum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Planum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Solidum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solidum facit Solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim, eoque deinceps ordine. |} <br /> {{c| {{larger|PRÆCEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} }} Sunto due magnitudines A et B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneæ heterogeneis, sunt quae proponuntur magnitudines heterogeneae. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quae adplicatur, et A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed et ipsae magnitudines denominabuntur à suis, in quibus haeserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectae sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B Cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, et eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. |} et permutatim, idest Cubus adplicatus Quadrato restituit latus. Quadrato-quadratum Cubo latus &amp;c. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Quadrato restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Quadrato restituit Cubum |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo cubus adplicatus Quadrato restituit Quadrato-quadratum, |} et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> 4jg8za97drb0x5u8tf5ix056ompvup5 285376 285375 2026-10-22T14:43:19Z Sjgallagher2 29663 285376 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- | colspan="2" | Aeque in homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in longitudinem facit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Planum facit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Solidum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-planum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Latitudo in Plano-solidum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Planum facit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Solidum facit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum in Plano-planum facit Solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solidum facit Solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-planum facit Plano-plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Plano-solidum facit Plano-solido-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum in Solido-solidum facit Solido-solido-solidum. |- | colspan="2" | Et permutatim, eoque deinceps ordine. |} <br /> {{c| {{larger|PRÆCEPTUM IIII.<br/>Magnitudinem magnitudini adplicare.}} }} Sunto due magnitudines A &amp; B, Oportet alteram alteri adplicare. Quoniam igitur magnitudo magnitudini adplicanda est. Altiores autem depressioribus adplicantur, homogeneæ heterogeneis, sunt quæ proponuntur magnitudines heterogeneæ. Esto sane A longitudo, B planum. Commode itaque intercedet virgula inter B altiorem quæ adplicatur, &amp; A depressiorem, cui fit adplicatio. Sed &amp; ipsæ magnitudines denominabuntur à suis, in quibus hæserunt, vel ad quos in proportionalium scala vel homogenearum devectæ sunt, gradibus, veluti (B planum)/A. Quo symbolo significetur latitudo quam facit B planum adplicatum A longitudini. Et si B detur esse cubus, A planum, exhibebitur (B Cubus)/(A plano) Quo symbolo significetur latitudo quam facit B cubus adplicatus A plano. Et si ponatur B cubus, A longitudo, exhibebitur (B cubus)/A. Quo symbolo significetur planum quod oritur ex adplicatione B cubi ad A, &amp; eo in infinitum ordine. Neque in binomiis polynomiisve magnitudinibus diversum quicquam observabitur. Denominationes ortorum ex adplicatione à scandentibus proportionaliter ex genere ad genus gradatim magnitudinibus isto prorsus modo se habent. {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadratum adplicatum lateri restituit Latus. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubus adplicatus Lateri restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Lateri restituit Cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Lateri restituit Quadrato-cubum. |} et permutatim, idest Cubus adplicatus Quadrato restituit latus. Quadrato-quadratum Cubo latus &amp;c. &nbsp;&nbsp; Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-quadratum adplicatum Quadrato restituit Quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubus adplicatus Quadrato restituit Cubum |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo cubus adplicatus Quadrato restituit Quadrato-quadratum, |} et permutatim. {{nop}}<noinclude></noinclude> qfcojnj04rv1ze8oef6hbgwrrmhfn1q 104 87570 285359 285238 2026-10-22T13:20:01Z Sjgallagher2 29663 285359 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum. |} et permutatim, eoque deinceps ordine. {| |- | colspan="2" | Aequè in Homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-solidum. |- | colspan="2" | et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Plano restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solidum adplicatum Plano restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Plano restituit Plano-planum |- | colspan="2" | et permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido solidum adplicatum Solido restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano plano-solidum adplicatum Solido restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solido solidum adplicatum Solido restituit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solido-solidum adplicatum Solido restituit Solido solidum, |- | colspan="2" | et permutatim, eoque deinceps ordine. |} Caeterùm siue additionibus et subductionibus magnitudinum, sive in multiplicationibus et divisionibus, non officit adplicatio, quominus expositis praeceptis locus sit: hoc inspecto, quod dum in adplicatione magnitudo tam altior quam depressior ducitur in eandem magnitudinem, eo opere magnitudinis ex adplicatione ortivae generi vel valori nihil additur vel detrahitur; quoniam quod super effecit multiplicatio, idem resolvit divisio: ut (B in A)/B est A, et (B in A)/B. Planum est A planum. Itaque in Additionibus, Oporteat (A plano)/B addere Z. Summa erit (A planum + Z in B)/B vel, Oporteat (A plano)/B addere (Z quadratum)/G. Summa erit (G in A planum + B in Z quadrat)/(B in G). IN Subductionibus, Oporteat (A plano)/B subducere Z. Residua erit (A planum - Z in B)/B vel, Oporteat (A plano)/B subducere Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Residua erit (A planum in G - Z quad. in B)/(B in G) IN multiplicationibus, Oporteat (A planum)/B ducere in B. Effecta erit A planum. Vel, Oporteat (A planum)/B ducere in Z. Effecta erit (A planum in Z.)/B {pro: (A planum in Z)/B.} Vel denique, Oporteat (A planum)/B ducere in Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Effecta erit (A planum)/(B in G) in Z quadratum.<noinclude></noinclude> mz555w6hsm65bwpyrny5otxqwgnfiqx 285377 285359 2026-10-22T14:45:35Z Sjgallagher2 29663 285377 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum. |} et permutatim, eoque deinceps ordine. {| |- | colspan="2" | Aequè in Homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-solidum. |- | colspan="2" | &amp; permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Plano restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solidum adplicatum Plano restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Plano restituit Plano-planum |- | colspan="2" | &amp; permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido solidum adplicatum Solido restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano plano-solidum adplicatum Solido restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solido solidum adplicatum Solido restituit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solido-solidum adplicatum Solido restituit Solido solidum, |- | colspan="2" | &amp; permutatim, eoque deinceps ordine. |} Cæterùm siue additionibus &amp; subductionibus magnitudinum, sive in multiplicationibus &amp; divisionibus, non officit adplicatio, quominus expositis præceptis locus sit: hoc inspecto, quod dum in adplicatione magnitudo tam altior quam depressior ducitur in eandem magnitudinem, eo opere magnitudinis ex adplicatione ortivæ generi vel valori nihil additur vel detrahitur; quoniam quod super effecit multiplicatio, idem resolvit divisio: ut (B in A)/B est A, &amp; (B in A)/B. Planum est A planum. Itaque in Additionibus, Oporteat (A plano)/B addere Z. Summa erit (A planum + Z in B)/B Vel, Oporteat (A plano)/B addere (Z quadratum)/G. Summa erit (G in A planum + B in Z quadrat)/(B in G). IN Subductionibus, Oporteat (A plano)/B subducere Z. Residua erit (A planum - Z in B)/B Vel, Oporteat (A plano)/B subducere Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Residua erit (A planum in G - Z quad. in B)/(B in G) IN multiplicationibus, Oporteat (A planum)/B ducere in B. Effecta erit A planum.<noinclude></noinclude> l3b8bfpjqsbtpfqgh2oe858khoowcxa 285379 285377 2026-10-22T14:47:22Z Sjgallagher2 29663 285379 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Rursus, {| |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato quadratum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Quadrato-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Quadrato-cubum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Cubo-cubo-cubus adplicatus Cubo restituit Cubo cubum. |} et permutatim, eoque deinceps ordine. {| |- | colspan="2" | Aequè in Homogeneis, |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Planum adplicatum Latitudini restituit Longitudinem. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solidum adplicatum Latitudini restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Latitudini restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Latitudini restituit Plano-solidum. |- | colspan="2" | &amp; permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-planum adplicatum Plano restituit Planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solidum adplicatum Plano restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solidum adplicatum Plano restituit Plano-planum |- | colspan="2" | &amp; permutatim. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido solidum adplicatum Solido restituit Solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano plano-solidum adplicatum Solido restituit Plano-planum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Plano-solido solidum adplicatum Solido restituit Plano-solidum. |- | style="padding-right:4em;" | &nbsp; || Solido-solido-solidum adplicatum Solido restituit Solido solidum, |- | colspan="2" | &amp; permutatim, eoque deinceps ordine. |} Cæterùm siue additionibus &amp; subductionibus magnitudinum, sive in multiplicationibus &amp; divisionibus, non officit adplicatio, quominus expositis præceptis locus sit: hoc inspecto, quod dum in adplicatione magnitudo tam altior quam depressior ducitur in eandem magnitudinem, eo opere magnitudinis ex adplicatione ortivæ generi vel valori nihil additur vel detrahitur; quoniam quod super effecit multiplicatio, idem resolvit divisio: ut (B in A)/B est A, &amp; (B in A)/B. Planum est A planum. Itaque in Additionibus, Oporteat (A plano)/B addere Z. Summa erit (A planum + Z in B)/B Vel, Oporteat (A plano)/B addere (Z quadratum)/G. Summa erit (G in A planum + B in Z quadrat)/(B in G). IN Subductionibus, Oporteat (A plano)/B subducere Z. Residua erit (A planum - Z in B)/B Vel, Oporteat (A plano)/B subducere (Z quadratum)/G . Residua erit (A planum in G - Z quadrato in B)/(B in G) IN multiplicationibus, Oporteat (A planum)/B ducere in B. Effecta erit A planum.<noinclude></noinclude> gkc453tzcsadnhl9viy0zw4k3loq2h7 104 87571 285353 285239 2026-10-22T13:02:45Z Sjgallagher2 29663 285353 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum). {{c| {{larger|''De legibus Zeteticis.'' {{sc|Capvt V.}}}} }} Zeteseos perficiundae forma his fere legibus continetur: 1 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto. 2 Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto. 3 Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum ea de qua quaeritur. 4 Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ. Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu. 5 Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y, datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando. 6 Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant, quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et ipsum unam aequationis partem facito. 7 Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum adfectionis seu sub gradu. {{nop}}<noinclude></noinclude> jt7wib9qnln6nyrnwnrrxlp0w94dsk1 285360 285353 2026-10-22T13:23:36Z Sjgallagher2 29663 285360 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum). {{c| {{larger|''De legibus Zeteticis.'' {{sc|Capvt V.}}}} }} {{dropinitial|Z}}Eteseos perficiundae forma his fere legibus continetur. {| |- | style="padding-right: 2em;" | 1 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto. |- | style="padding-right: 2em;" | 2 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto. |- | style="padding-right: 2em;" | 3 || Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum ea de qua quaeritur. |- | style="padding-right: 2em;" | 4 || Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ. Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu. |- | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y, datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando. |- | style="padding-right: 2em;" | 6 || Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant, quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et ipsum unam aequationis partem facito. |- | style="padding-right: 2em;" | 7 || Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum adfectionis seu sub gradu. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> 1dobkbue9bdzk35upc9i0w6zkfnt2au 285364 285360 2026-10-22T13:27:29Z Sjgallagher2 29663 285364 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum). {{c| {{larger|''De legibus Zeteticis.'' {{sc|Capvt V.}}}} }} {{dropinitial|Z}}Eteseos perficiundae forma his fere legibus continetur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum ea de qua quaeritur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ. Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y, datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant, quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et ipsum unam aequationis partem facito. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum adfectionis seu sub gradu. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> mhox1a4yubg3mz5axdvaauj0xwrcftq 285365 285364 2026-10-22T13:28:30Z Sjgallagher2 29663 285365 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum). {{c| {{larger|''De legibus Zeteticis.'' {{sc|Capvt V.}}}} }} {{dropinitial|Z}}Eteseos perficiundae forma his fere legibus continetur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Si de longitudine quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum ea de qua quaeritur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ. Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y, datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant, quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et ipsum unam aequationis partem facito. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum adfectionis seu sub gradu. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> jh53yzhkhr5zr7ki5we9ml7vf9phxp3 285378 285365 2026-10-22T14:46:16Z Sjgallagher2 29663 285378 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Vel, Oporteat (A planum)/B ducere in Z. Effecta erit (A planum in Z.)/B {pro: (A planum in Z)/B.} Vel denique, Oporteat (A planum)/B ducere in Z(quadratum)/G {pro: (Z quadratum)/G}. Effecta erit (A planum)/(B in G) in Z quadratum. In Adplicationibus, Oporteat (A Cubum)/B adplicare ad D, Ducta utraque magnitudine in B, ortiva erit (A cubus)/(B in D) Vel, B in G Oporteat adplicare ad (A planum)/D. Ducta utraque magnitudine in D, oritva erit (B in G in D)/(A plano) Vel denique, Oporteat (B Cubum)/Z adplicare ad (A Cubum)/(B plano). Ortiva erit (B cubus in D planum)/(Z in A Cubum). {{c| {{larger|''De legibus Zeteticis.'' {{sc|Capvt V.}}}} }} {{dropinitial|Z}}Eteseos perficiundae forma his fere legibus continetur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 1 || Si de longitudine quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita longitudo Latus esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Si de planicie quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita planicies Quadratum esto. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Si de soliditate quaeritur, lateat autem aequalitas vel proportio sub involucris eorum quae proponuntur, quaesita soliditas Cubus esto. Ascendet igitur sua vi vel descendet per quoscumque gradus comparatarum magnitudinum ea de qua quaeritur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Magnitudines tam datae quam quaesitae secundum conditionem quaestioni dictam adsimilantor et comparantor, addendo, subducendo, multiplicando et dividendo constanti ubique homogeneorum lege servatâ. Manifestum est igitur aliquid tandem inventurum iri {pro: inventurum iri ?} magnitudini de qua quaeritur vel suae ad quam adscendet potestati aequale, idque factum omnino sub magnitudinibus datis, vel factum partim sub magnitudinibus datis et incerta de qua quaeritur, aut eius parodico ad potestatem gradu. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Quod opus, ut arte aliqua iuvetur, symbolo constanti et perpetuo ac bene conspicuo datae magnitudines ab incertis quaesititiis distinguantur, ut pote magnitudines quaesititias elemento A aliave litera vocali, E, I, O, V, Y, datas elementis B, G, D, aliisve consonis designando. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Facta sub datis omnino magnitudinibus addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant, quod esto homogeneum comparationis, seu sub data mensura: et ipsum unam aequationis partem facito. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 7 || Aeque facta sub magnitudinibus datis eodemque parodico ad potestatem gradu addantur alterum alteri, vel subducantur iuxta adfectionis eorundem notam, et in unum factum coalescant; quod esto homogeneum adfectionis seu sub gradu. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> k60xi994abbjtm0kbihbij33tgvq930 104 87572 285355 285240 2026-10-22T13:04:55Z Sjgallagher2 29663 285355 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>8 Homogenea sub gradibus potestatem, quam adficiunt vel à qua adficiuntur, comitantor, et alteram aequalitatis partem una cum ipsa potestate faciunto. Atque ideo homogeneum sub data mensura de potestate à suo genere vel ordine designata enuncietur: pure, si quidem ea pura est ab adfectione; sin eam comitantur adfectionum homogenea, indicata tum adfectionis, tum gradus symbolo, una cum ipsa, quae cum gradu coëfficit, adscititia magnitudine. 9 Atque idcirco si accidat homogeneum sub data mensura immisceri homogeneo sub gradu, fiat Antithesis. Antithesis est cum adficientes affectaeve magnitudines ex una aequationis parte in alteram transeunt sub contraria adfectionis nota. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. {{c| {{larger|Antithesi aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO I.}} }} Proponantur A quadratum minus D plano aequari G quadrato minus B in A. Dico A quadratum plus B in A aequari G quadrato plus D plano, neque per istam transpositionem sub contraria adfectionis nota aequalitatem immutari. Quoniam enim A quadratum minus D plano aequatur G quadrato minus B in A addatur utrobique D planum plus B in A. Ergo ex communi notitione A quadratum, minus D plano plus D plano plus B in A aequatur G quadrato, minus B in A, plus D plano: plus B in A. Iam adfectio negata in eadem aequationis parte elidat adfirmatam: illic evanescet adfectio D plani, hic adfectio B in A, et supererit A quadratum plus B in A aequale G quadrato plus D plano. 10 Et si accidat omnes datas magnitudines duci in gradum, et idcirco homogeneum sub data omnino mensura non statim offeri, fiat Hypobibasmus. Hypobibasmus est aequa depressio potestatis et parodicorum graduum observato scalae ordine, donec homogeneum sub depressiore gradu cadat in datum omnino homogeneum cui comparantur reliqua. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. Hypobibasmi opus à Parabolismo differt in eo tantum quod per Hypobibasmum utraque aequalitatis pars ad quantitatem ignotam adplicatur; per Parabolismum vero ad quantitatem certam, ut ex exemplis ab authore allatis perspicuum est. {{c| {{larger|Hypobibasmo aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO II.}} }} Proponatur A cubus, plus B in A quadratum, aequari Z plano in A. Dico per hypobibasmum A quadratum, plus B in A; aequari Z plano. Ilud enim est omnia solida divisisse per communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est. 11 Et si accidat gradum altiorem, ad quem adscendet quaesita magnitudo, non ex se subsistere, sed in aliquam datam magnitudinem duci, fiat Parabolismus. Parabolismus est homogeneorum, quibus constat aequatio, ad datam magnitudinem, quae in altiorem quaesititiae gradum ducitur, communis adplicatio; ut is gradus potestatis nomen sibi vendicet, et ex ea tandem aequatio subsistat. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. {{c| {{larger|Parabolismo aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO III.}} }} Proponatur B in A quadratum plus D plano in A aequari Z solido. Dico per Parabolismum A quadratum plus (D plano)/B in A aequari (Z solido)/B Illud enim est omnia so-<noinclude></noinclude> 1p4mzacxnwd26dbk81hwmpkupdvtzwa 285366 285355 2026-10-22T13:33:48Z Sjgallagher2 29663 285366 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 8 || Homogenea sub gradibus potestatem, quam adficiunt vel à qua adficiuntur, comitantor, et alteram aequalitatis partem una cum ipsa potestate faciunto. Atque ideo homogeneum sub data mensura de potestate à suo genere vel ordine designata enuncietur: pure, si quidem ea pura est ab adfectione; sin eam comitantur adfectionum homogenea, indicata tum adfectionis, tum gradus symbolo, una cum ipsa, quae cum gradu coëfficit, adscititia magnitudine. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 || Atque idcirco si accidat homogeneum sub data mensura immisceri homogeneo sub gradu, fiat Antithesis. |} Antithesis est cum adficientes affectaeve magnitudines ex una aequationis parte in alteram transeunt sub contraria adfectionis nota. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. <br/> {{c| {{larger|Antithesi aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO I.}} }} Proponantur A quadratum minus D plano aequari G quadrato minus B in A. Dico A quadratum plus B in A aequari G quadrato plus D plano, neque per istam transpositionem sub contraria adfectionis nota aequalitatem immutari. Quoniam enim A quadratum minus D plano aequatur G quadrato minus B in A addatur utrobique D planum plus B in A. Ergo ex communi notitione A quadratum, minus D plano plus D plano plus B in A aequatur G quadrato, minus B in A, plus D plano: plus B in A. Iam adfectio negata in eadem aequationis parte elidat adfirmatam: illic evanescet adfectio D plani, hic adfectio B in A, et supererit A quadratum plus B in A aequale G quadrato plus D plano. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 || Et si accidat omnes datas magnitudines duci in gradum, et idcirco homogeneum sub data omnino mensura non statim offeri, fiat Hypobibasmus. |} Hypobibasmus est aequa depressio potestatis et parodicorum graduum observato scalae ordine, donec homogeneum sub depressiore gradu cadat in datum omnino homogeneum cui comparantur reliqua. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. {{c| {{larger|Hypobibasmo aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO II.}} }} Proponatur A cubus, plus B in A quadratum, aequari Z plano in A. Dico per hypobibasmum A quadratum, plus B in A; aequari Z plano. Illud enim est omnia solida divisisse per communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 || Et si accidat gradum altiorem, ad quem adscendet quaesita magnitudo, non ex se subsistere, sed in aliquam datam magnitudinem duci, fiat Parabolismus. |} Parabolismus est homogeneorum, quibus constat aequatio, ad datam magnitudinem, quae in altiorem quaesititiae gradum ducitur, communis adplicatio; ut is gradus potestatis nomen sibi vendicet, et ex ea tandem aequatio subsistat. Quo opere aequalitas non immutatur. Id autem obiter est demonstrandum. {{c| {{larger|Parabolismo aequalitatem non immutari.<br/>PROPOSITIO III.}} }} Proponatur B in A quadratum plus D plano in A aequari Z solido. Dico per Parabolismum A quadratum plus (D plano)/B in A aequari (Z solido)/B Illud enim est omnia so-<noinclude></noinclude> trglzx380gret0o4jdk6ptzf1wrqxvt 104 87573 285356 285241 2026-10-22T13:05:41Z Sjgallagher2 29663 285356 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>lida divisisse per B communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est. 12 Et tunc diserte exprimi aequalitas censetor et dicitor ordinata: ad Analogismum, si placet, revocanda, tali praesertim cautione; ut sub extremis facta, tum potestati tum adfectionum homogeneis respondeant; sub mediis vero, homogeneo sub data mensura. 13 Unde etiam Analogismus ordinatus definiatur series trium quatuorve magnitudinum; ista effata in terminis sive puris sive adfectis, ut omnes dentur praeter eum de quo quaeritur, eiusve potestatem et parodicos ad eam gradus. 14 Denique aequalitate sic ordinata ordinatove Analogismo, sua munia implevisse Zeteticen existimato. Zeteticen autem subtilissime omnium exercuit Diophantus in iis libris, qui de re Arithmetica conscripti sunt. Eam vero tanquam per numeros, non etiam per species (quibus tamen usus est) institutam exhibuit, quo sua esset magis admirationis subtilitas et solertia: quando quae Logistae numeroso subtioliora adparent et abstrusiora, ea utique specioso familiaria sunt et statim obvia. {{c| {{larger|''De Theorematum per Poristicen examinatione.'' {{sc|Capvt VI.}}}} }} Perfecta Zetesi, confert se ab hypothesi ad thesin Analysta, conceptaque suae inventionis Theoremata in artis ordinationem exhibet, legibus κατὰ παντὸς, κατ'αὐτὸ, καθ'ὅλου πρῶτον obnoxia. Quae quanquam suam habent ex Zetesi demonstrationem et firmitudinem; attamen legi syntheseos, quae via demonstrandi censetur λογικωτέρη, subiiciuntur: et, si quando opus est, per eam adprobantur magno artis inventricis miraculo. Atque idcirco repetuntur Analyseos vestigia. Quod et ipsum Analyticum est: neque propter inductam sub specie Logisticen iam negociosum. Quod si alienum proponitur inventum, vel fortuito oblatum, cuius veritas expendenda et inquirenda est; tunc tentanda primum Poristices via est, à qua deinceps ad synthesin sit facilis reditus: ut ea de re prolata sunt à Theone exempla in Elementis, et Apollonia Pergaeo in Conicis, ac ipso etiam Archimede variis in libris. {{c| {{larger|''De officio Rhetices.'' {{sc|Capvt VII.}}}} }} Ordinata Aequatione magnitudinis de qua quaeritur, ῥητικὴ ἢ ἐξηγητικὴ, quae reliqua pars analytices censenda est; atque potissimum ad artis ordinationem pertinere, (cum reliquae duae exemplorum sint potius quam praeceptorum, ut Logicis iure concedendum est) suum exercet officium; tam circa numeros, si de magnitudine numero explicanda quaestio est, quàm circa longitudines, superficies, corporave, si magnitudinem re ipsa exhiberi oporteat. Et hic se praebet Geometram Analysta, opus verum efficiundo post alius, similis vero, resolutionem: illic Logistam, potestates quascumque numero exhibitas, sive puras, sive adfectas, resolvendo. Et sive in Arithmeticis, sive Geometricis, artificii sui nullum non edet specimen, secundum inventae aequalitatis, vel de ea concepti ordinate Analogismi, conditionem. Et vero non omnis effectio Geometrica concinna est. singula enim problemata suas habent elegantias: verum ea caeteris antefertur, quae compositionem operis non ex aequalitate, sed aequalitatem ex compositione arguit, et demonstrat: ipsa vero compositio seipsam. Itaque artifex Geometra, quanquam Analyticum edoctus, illud dissimulat, et tanquam de opere efficiundo cogitans profert suum syntheticum problema, et explicat: Deinde Logistis auxiliaturus de proportione vel aequalitate in eo adgnita concipit et demonstrat Theorema.<noinclude></noinclude> lpnzpsvnudswsrpzj1dkvf4a1fdu3vx 285367 285356 2026-10-22T13:36:58Z Sjgallagher2 29663 285367 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>lida divisisse per B communem divisorem, à quo non immutari aequalitatem determinatum est. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || Et tunc diserte exprimi aequalitas censetor et dicitor ordinata: ad Analogismum, si placet, revocanda, tali praesertim cautione; ut sub extremis facta, tum potestati tum adfectionum homogeneis respondeant; sub mediis vero, homogeneo sub data mensura. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || Unde etiam Analogismus ordinatus definiatur series trium quatuorve magnitudinum; ista effata in terminis sive puris sive adfectis, ut omnes dentur praeter eum de quo quaeritur, eiusve potestatem et parodicos ad eam gradus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || Denique aequalitate sic ordinata ordinatove Analogismo, sua munia implevisse Zeteticen existimato. |} Zeteticen autem subtilissime omnium exercuit Diophantus in iis libris, qui de re Arithmetica conscripti sunt. Eam vero tanquam per numeros, non etiam per species (quibus tamen usus est) institutam exhibuit, quo sua esset magis admirationis subtilitas et solertia: quando quae Logistae numeroso subtioliora adparent et abstrusiora, ea utique specioso familiaria sunt et statim obvia. {{c| {{larger|''De Theorematum per Poristicen examinatione.'' {{sc|Capvt VI.}}}} }} Perfecta Zetesi, confert se ab hypothesi ad thesin Analysta, conceptaque suae inventionis Theoremata in artis ordinationem exhibet, legibus {{Greek|κατὰ παντὸς, κατ'αὐτὸ, καθ'ὅλου πρῶτον}} obnoxia. Quae quanquam suam habent ex Zetesi demonstrationem et firmitudinem; attamen legi syntheseos, quae via demonstrandi censetur {{Greek|λογικωτέρη}}, subiiciuntur: et, si quando opus est, per eam adprobantur magno artis inventricis miraculo. Atque idcirco repetuntur Analyseos vestigia. Quod et ipsum Analyticum est: neque propter inductam sub specie Logisticen iam negociosum. Quod si alienum proponitur inventum, vel fortuito oblatum, cuius veritas expendenda et inquirenda est; tunc tentanda primum Poristices via est, à qua deinceps ad synthesin sit facilis reditus: ut ea de re prolata sunt à Theone exempla in Elementis, et Apollonia Pergaeo in Conicis, ac ipso etiam Archimede variis in libris. {{c| {{larger|''De officio Rhetices.'' {{sc|Capvt VII.}}}} }} Ordinata Aequatione magnitudinis de qua quaeritur, {{Greek|ῥητικὴ ἢ ἐξηγητικὴ}}, quae reliqua pars analytices censenda est; atque potissimum ad artis ordinationem pertinere, (cum reliquae duae exemplorum sint potius quam praeceptorum, ut Logicis iure concedendum est) suum exercet officium; tam circa numeros, si de magnitudine numero explicanda quaestio est, quàm circa longitudines, superficies, corporave, si magnitudinem re ipsa exhiberi oporteat. Et hic se praebet Geometram Analysta, opus verum efficiundo post alius, similis vero, resolutionem: illic Logistam, potestates quascumque numero exhibitas, sive puras, sive adfectas, resolvendo. Et sive in Arithmeticis, sive Geometricis, artificii sui nullum non edet specimen, secundum inventae aequalitatis, vel de ea concepti ordinate Analogismi, conditionem. Et vero non omnis effectio Geometrica concinna est. singula enim problemata suas habent elegantias: verum ea caeteris antefertur, quae compositionem operis non ex aequalitate, sed aequalitatem ex compositione arguit, et demonstrat: ipsa vero compositio seipsam. Itaque artifex Geometra, quanquam Analyticum edoctus, illud dissimulat, et tanquam de opere efficiundo cogitans profert suum syntheticum problema, et explicat: Deinde Logistis auxiliaturus de proportione vel aequalitate in eo adgnita concipit et demonstrat Theorema. {{nop}}<noinclude></noinclude> nh1i0yfo2bcduazqi7nrm1i8cpyotgt 104 87574 285357 285242 2026-10-22T13:06:14Z Sjgallagher2 29663 285357 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{larger|''Aequationum notatio et Artis Epilogus.'' {{sc|Capvt VIII.}}}} }} Aequationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per Zetesin rite ordinata accipitur. 2 Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio. 3 Magnitudo incerta radix est vel potestas. 4 Rursus, potestas pura est vel adfecta, 5 Adfectio per negationem est vel adfirmationem. 6 Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa. 8 {pro 7} Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio est inversa. 7 {pro 8} Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura. 9 Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis, tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam. Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines. 10 Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus, is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae exaudiri. Ita Quadratum est Epanaphora Cubi, Cubus Quadrato-quadrati, Quadrato-quadratum Quadrato-cubi, et eadem in infinitum serie. 11 Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est reciproca. Ut si fuerit Latus, gradus ad Cubum parodicus, erit quadratum gradus reciprocus; ex latere enim in Quadratum oritur Cubus, Planum vero sublaterale erit magnitudo reciproca, quippe cum ex latere in Planum fiat Solidum, magnitudo scilicet eiusdem cum Cubo gradus. 12 A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui designantur in scala. 13 A radice planâ gradus parodici sunt: 14 A radice solidâ gradus parodici sunt: 15 Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae multiplicis. Potestates simplicis medii ita quoque definiri possunt, ut sint, quarum numeri ordinales progrediuntur secundum proportionem Geometricam subduplam. Ita Potestates secundi gradus, Quarti, Octavi, Decimi Sexti, erunt simplicis medii. Reliquae in gradibus intermediis consistentes, multiplicis. 16 Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis Ut si fuerit A cubus + A in B quadratum, aequalis B in Z planum. Erit, B in Z planum. Homogeneum comparationis. A cubus. Potestas ad quam vi sua ascendit magnitudo incerta, de qua quaeritur. A in B quadratum. Homogeneum adfectionis. A Gradus ad potestatem parodicus. B quadratum Subgradualis magnitudo, seu Parabola. 17 In numeris homogenea comparationum sunt unitates. 18 Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute. 19 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae comparatur, aequatio est simplex Climactica. 20 Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur, Aequatio polynomia est pro adfectionum multitudine et varietate. 21 Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas potest implicari. Itaque Quadratum potest adfici sub Latere. Cubus sub Latere et quadrato. Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie. 22 Analogismi a generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur et nomenclaturam accipiunt. {{nop}}<noinclude></noinclude> 4f4r8306tl30tdrqndo288w65zwmxjf 285368 285357 2026-10-22T13:40:45Z Sjgallagher2 29663 285368 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{larger|''Aequationum notatio et Artis Epilogus.'' {{sc|Capvt VIII.}}}} }} {{dropinitial|A}}Equationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per Zetesin rite ordinata accipitur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudo incerta radix est vel potestas. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Rursus, potestas pura est vel adfecta, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Adfectio per negationem est vel adfirmationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|8}} || Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio est inversa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|7}} || Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 ||Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis, tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam. Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 ||Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus, is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae exaudiri. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 ||Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est reciproca. Ut si fuerit Latus, gradus ad Cubum parodicus, erit quadratum gradus reciprocus; ex latere enim in Quadratum oritur Cubus, Planum vero sublaterale erit magnitudo reciproca, quippe cum ex latere in Planum fiat Solidum, magnitudo scilicet eiusdem cum Cubo gradus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui designantur in scala. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || A radice planâ gradus parodici sunt: |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || A radice solidâ gradus parodici sunt: |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae multiplicis. Potestates simplicis medii ita quoque definiri possunt, ut sint, quarum numeri ordinales progrediuntur secundum proportionem Geometricam subduplam. Ita Potestates secundi gradus, Quarti, Octavi, Decimi Sexti, erunt simplicis medii. Reliquae in gradibus intermediis consistentes, multiplicis. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis Ut si fuerit A cubus + A in B quadratum, aequalis B in Z planum. Erit, B in Z planum. Homogeneum comparationis. A cubus. Potestas ad quam vi sua ascendit magnitudo incerta, de qua quaeritur. A in B quadratum. Homogeneum adfectionis. A Gradus ad potestatem parodicus. B quadratum Subgradualis magnitudo, seu Parabola. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 17 || In numeris homogenea comparationum sunt unitates. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 18 || Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 19 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae comparatur, aequatio est simplex Climactica. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 20 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur, Aequatio polynomia est pro adfectionum multitudine et varietate. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 21 || Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas potest implicari. Itaque Quadratum potest adfici sub Latere. Cubus sub Latere et quadrato. Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 22 || Analogismi a generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur et nomenclaturam accipiunt. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> ploutjtsxphci7e4r1pigf5ndriekyt 285370 285368 2026-10-22T14:13:59Z Sjgallagher2 29663 285370 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{larger|''Aequationum notatio et Artis Epilogus.'' {{sc|Capvt VIII.}}}} }} {{dropinitial|A}}Equationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per Zetesin rite ordinata accipitur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudo incerta radix est vel potestas. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Rursus, potestas pura est vel adfecta, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Adfectio per negationem est vel adfirmationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|8}} || Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio est inversa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|7}} || Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 ||Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis, tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam. Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 ||Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus, is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae exaudiri. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 ||Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est reciproca. Ut si fuerit Latus, gradus ad Cubum parodicus, erit quadratum gradus reciprocus; ex latere enim in Quadratum oritur Cubus, Planum vero sublaterale erit magnitudo reciproca, quippe cum ex latere in Planum fiat Solidum, magnitudo scilicet eiusdem cum Cubo gradus. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui designantur in scala. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || A radice planâ gradus parodici sunt: |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || A radice solidâ gradus parodici sunt: |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae multiplicis. Potestates simplicis medii ita quoque definiri possunt, ut sint, quarum numeri ordinales progrediuntur secundum proportionem Geometricam subduplam. Ita Potestates secundi gradus, Quarti, Octavi, Decimi Sexti, erunt simplicis medii. Reliquae in gradibus intermediis consistentes, multiplicis. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis Ut si fuerit A cubus + A in B quadratum, aequalis B in Z planum. Erit, B in Z planum. Homogeneum comparationis. A cubus. Potestas ad quam vi sua ascendit magnitudo incerta, de qua quaeritur. A in B quadratum. Homogeneum adfectionis. A Gradus ad potestatem parodicus. B quadratum Subgradualis magnitudo, seu Parabola. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 17 || In numeris homogenea comparationum sunt unitates. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 18 || Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 19 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae comparatur, aequatio est simplex Climactica. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 20 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur, Aequatio polynomia est pro adfectionum multitudine et varietate. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 21 || Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas potest implicari. Itaque Quadratum potest adfici sub Latere. Cubus sub Latere et quadrato. Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 22 || Analogismi a generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur et nomenclaturam accipiunt. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> q5ni5gwl947ld5hwu5q84u5n4s1kbd2 285371 285370 2026-10-22T14:20:27Z Sjgallagher2 29663 285371 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{larger|''Aequationum notatio et Artis Epilogus.'' {{sc|Capvt VIII.}}}} }} {{dropinitial|A}}Equationis vox simpliciter prolata in Analyticis de Aequalitate per Zetesin rite ordinata accipitur. {| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 2 || Itaque Aequatio est magnitudinis incertae cum certa comparatio. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 3 || Magnitudo incerta radix est vel potestas. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 4 || Rursus, potestas pura est vel adfecta, |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 5 || Adfectio per negationem est vel adfirmationem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 6 || Cum adficiens homogeneum negatur de potestate, negatio est directa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|8}} || Cum contra potestas negatur de adficiente homogeneo sub gradu, negatio est inversa. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | {{sic|7}} || Subgradualis metiens est homogenei adfectionis, gradus ipse mensura. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 9 ||Oportet autem in parte Aequationis incerta designari ordinem tum potestatis, tum gradum, nec non adfectionis qualitatem seu notam. Ipsas etiam dari adscititias subgraduales magnitudines. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 10 ||Primus ad potestatem parodicus gradus est radix de qua quaeritur. Extremus, is qui uno scalae gradu inferior est potestate. Solet autem is voce Epanaphorae exaudiri. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 11 ||Parodicus ad potestatem gradus parodoci {pro parodici} est reciprocus, cum alterius in alterum ductu potestas fit. Sic adscititia eius gradus quem sustinet est reciproca. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 12 || A radice longitudine gradus parodici ad potestatem sunt ii ipsi qui designantur in scala. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 13 || A radice planâ gradus parodici sunt: {| |- | Quadratum || &nbsp; || {{sc|Planvm.}} |- | Quadrato-quadratum || &nbsp; || {{sc|Plani}} Quadratum. |- | Cubo-cubus || Seu || {{sc|Plani}} Cubus. |} |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 14 || A radice solidâ gradus parodici sunt: {| |- | Cubus. || &nbsp; || {{sc|Solidvm.}} |- | Cubo-cubus. || Seu || {{sc|Solidi}} Quadratum. |- | Cubos-cubo-cubus. || &nbsp; || {{sc|Solidi}} Cubus. |} |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 15 || Quadratum, Quadrato quadratum, Quadrato-cubo-cubus, et quae continuo eo ordine a se ipsimet fiunt, sunt potestates simplicis medii, reliquae multiplicis. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 16 || Magnitudo certa, cui comparantur reliqua, est homogeneum comparationis. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 17 || In numeris homogenea comparationum sunt unitates. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 18 || Cum radix, de qua quaeritur, in sua base consistens datae magnitudini homogeneae comparatur, aequatio est simplex absolute. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 19 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, pura ab adfectione datae homogeneae comparatur, aequatio est simplex Climactica. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 20 || Cum potestas radicis, de qua quaeritur, adfecta sub designato gradu et data coefficiente datae magnitudini homogeneae comparatur. Aequatio polynomia est pro adfectionum multitudine et varietate. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 21 || Quot sunt gradus parodici ad potestatem, tot adfectionibus potestas potest implicari. Itaque Quadratum potest adfici sub Latere. Cubus sub latere &amp; Quadrato. Quadrato-quadratum sub Latere, Quadrato, et Cubo. Quadrato-cubus sub latere, Quadrato, et Cubo, et ea in infinitum serie. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 22 || Analogismi à generibus Aequationum in quas incidunt resoluti, distinguuntur et nomenclaturam accipiunt. |} {{nop}}<noinclude></noinclude> t4ui685c2wpw4xayjdusp4pkxn30ive 104 87575 285369 285243 2026-10-22T14:10:09Z Sjgallagher2 29663 285369 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{| |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 23 || Ad Exegeticen in Arithmeticis instruitur Analysta edoctus<br/> Numerum numero addere.<br/> Numerum numero subducere.<br/> Numerum in numerum ducere.<br/> Numerum per numerum dividere.<br/> Potestatum porro quarumcumque, sive purarum sive (quod nesciverunt veteres atque novi) adfectarum, tradit Ars resolutionem. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 24 || Ad Exegeticen in Geometricis seligit et recenter effectiones magis canonicas, quibus aequationes Laterum et Quadratorum omnino explicentur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 25 || Ad Cubos et Quadrato-quadrata postulat, ut quasi Geometria suppleatur Geometriae defectus,<br/> &nbsp;&nbsp;A quovis puncto ad duas quasvis lineas rectam ducere interceptam ab iis praefinito possibili quocumque intersegmento.<br/> &nbsp;&nbsp;Hoc concesso (est autem {{Greek|αἴτημα non δυσμήχανον}}) famosiora, quae hactenus {{Greek|ἄλογα}} dicta fuere, problemata solvit {{Greek|ἐντέχνως}}, mesographicum, sectionis anguli in tres partes aequales, inventionem lateris Heptagoni, ac alia quotcumque in eas aequationum formulas incidunt, quibus Cubi solidis, Quadrato-quadrata Plano-planis, sive pure sive cum adfectione, comparantur. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 26 || Ecquis vero, cum magnitudines omnes sint lineae, superficies, vel corpora, tantus proportionum supra triplicatam, aut demum quadruplicatam rationem potest esse usus in rebus humanis, nisi forte in sectionibus angulorum, ut ex lateribus figurarum anguli, vel ex angulis latera consequamur? |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 27 || Ergo à nemine hactenus adgnitum mysterium angularium sectionum, sive ad Arithmetica, sive Geometrica aperit, et edocet |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || &nbsp;&nbsp; Data ratione angulorum dare rationem laterum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | &nbsp; || &nbsp;&nbsp; Facere ut numerum ad numerum, ita angulum ad angulum. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 28 || Lineam rectam curvae non comparat, quia angulus est medium quiddam inter lineam rectam et planam figuram. Repugnare itaque videtur homogeneorum lex. |- valign=top | style="padding-right: 2em;" | 29 || Denique fastuosum problema problematum ars Analytice, triplicem Zetetices, Poristices et Exegetices formam tandem induta, iure sibi adrogat, Quod est, |} {{sc|Nvllvm non problema solvere.}} {{nop}}<noinclude></noinclude> 16zevv6t2xm46hbdfbbhr1zt4o9u0ez 0 87597 285386 285261 2026-10-22T15:23:44Z Sjgallagher2 29663 Sjgallagher2 movit paginam [[Isagoge in Artem Analyticam]] ad [[Isagoge in Artem Analyticem]]: Titulus male scriptus 285261 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor= Franciscus Vieta |OperaeTitulus= Isagoge In Artem Analyticem |Annus= 1591 |SubTitulus=Seorsim excussa ab Opere resistutæ Mathematicæ Analyseos, Seu, Algebrâ novâ. |Genera=Mathematica |Liber=Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf }} <pages index="Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf" from=1 to =1 /> {{rule}} <pages index="Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf" from=3 to =5 /> {{rule}} <pages index="Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf" from=7 to =17 /> {{rule}} <br /> <pages index="Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf" from=18 to =18 /> n5m55e5dg6ojk75njn6kb22isgyoz2j 0 87621 285387 2026-10-22T15:23:44Z Sjgallagher2 29663 Sjgallagher2 movit paginam [[Isagoge in Artem Analyticam]] ad [[Isagoge in Artem Analyticem]]: Titulus male scriptus 285387 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Isagoge in Artem Analyticem]] g11jmybg2nzvuh3bk5evogjwtfxn0hs 0 87622 285404 2026-10-22T18:45:00Z Coronus Tenebrosius 31709 Paginam instituit, scribens '[[Carmina non adlecta]] == BREVIARIVM CANNIBALICVM == <poem> '''I.''' Ens brevis aeternae animae, percussum securi lapideā in caput. Confractum. Paratum. Comestum. Ossa fregerunt ut medullam sugerent. In ossibus vestigia dentium relicta sunt propinquorum suorum. '''II.''' Breviarium: Liber precationum, ritmus diei, ordo, dispositio. Cannibale: Ruptura ordinis, reditus in prae‑civilizatorias tenebras. Quasi civilizatio aliq...' 285404 wikitext text/x-wiki [[Carmina non adlecta]] == BREVIARIVM CANNIBALICVM == <poem> '''I.''' Ens brevis aeternae animae, percussum securi lapideā in caput. Confractum. Paratum. Comestum. Ossa fregerunt ut medullam sugerent. In ossibus vestigia dentium relicta sunt propinquorum suorum. '''II.''' Breviarium: Liber precationum, ritmus diei, ordo, dispositio. Cannibale: Ruptura ordinis, reditus in prae‑civilizatorias tenebras. Quasi civilizatio aliquid sit. '''III.''' Civilisatio est cloacizatio. Quisque civitas suam cloacam postulat. '''IV.''' Hiems erat. Et frigus erat. Omnes quinque familiae esuriebant. Senex septuaginta annorum surrexit et dixit: Non diu iam ero. Senex sum. Accipite me, ne esuriatis. Iam pridem nihil cepistis. Venatores, ne sitis miseri. Accipite me. Do me vobis. Do carnem meam et os, ad vestram salutem. Accipite me. Ne sitis esurientes. Cum ritu dicam: Hoc est corpus meum, quod pro vobis traditur. Hoc est sanguis meus, qui pro vobis effunditur. Accipite me. Sit vobis in deliciis. Et ita factum est. Gulaschum coctum est a duabus sororibus. Gens, quae ex illis stirpis orta est, nomina earum memoria tenuit: Tuga et Buga. Dolor et Pavor. </poem> 17uhdry8hyi3k3rgve66s3tvobu54uu 285405 285404 2026-10-22T18:57:45Z Coronus Tenebrosius 31709 /* BREVIARIVM CANNIBALICVM */ 285405 wikitext text/x-wiki [[Carmina non adlecta]] == BREVIARIVM CANNIBALICVM == <poem> '''I.''' Ens brevis aeternae animae, percussum securi lapideā in caput. Confractum. Paratum. Comestum. Ossa fregerunt ut medullam sugerent. In ossibus vestigia dentium relicta sunt propinquorum suorum. '''II.''' Breviarium: Liber precationum, ritmus diei, ordo, dispositio. Cannibale: Ruptura ordinis, reditus in prae‑civilizatorias tenebras. Quasi civilizatio aliquid sit. '''III.''' Civilisatio est cloacizatio. Quisque civitas suam cloacam postulat. '''IV.''' Hiems erat. Et frigus erat. Omnes quinque familiae esuriebant. Senex septuaginta annorum surrexit et dixit: Non diu iam ero. Senex sum. Accipite me, ne esuriatis. Iam pridem nihil cepistis. Venatores, ne sitis miseri. Accipite me. Do me vobis. Do carnem meam et os, ad vestram salutem. Accipite me. Ne sitis esurientes. Cum ritu dicam: Hoc est corpus meum, quod pro vobis traditur. Hoc est sanguis meus, qui pro vobis effunditur. Accipite me. Sit vobis in deliciis. Et ita factum est. Gulaschum coctum est a duabus sororibus. Gens, quae ex illis stirpis orta est, nomina earum memoria tenuit: Tuga et Buga. Dolor et Pavor. </poem> == Nota == Tuga et Buga, duae sorores ex origo gentis Chroatica, quarum nomina a Constantino VII Porphyrogenito traduntur; Dolor et Pavor Latine respondent. rs5vjpavzjql8hdf7qlz8yce81e0jl6 285406 285405 2026-10-22T18:58:15Z Coronus Tenebrosius 31709 /* Nota */ 285406 wikitext text/x-wiki [[Carmina non adlecta]] == BREVIARIVM CANNIBALICVM == <poem> '''I.''' Ens brevis aeternae animae, percussum securi lapideā in caput. Confractum. Paratum. Comestum. Ossa fregerunt ut medullam sugerent. In ossibus vestigia dentium relicta sunt propinquorum suorum. '''II.''' Breviarium: Liber precationum, ritmus diei, ordo, dispositio. Cannibale: Ruptura ordinis, reditus in prae‑civilizatorias tenebras. Quasi civilizatio aliquid sit. '''III.''' Civilisatio est cloacizatio. Quisque civitas suam cloacam postulat. '''IV.''' Hiems erat. Et frigus erat. Omnes quinque familiae esuriebant. Senex septuaginta annorum surrexit et dixit: Non diu iam ero. Senex sum. Accipite me, ne esuriatis. Iam pridem nihil cepistis. Venatores, ne sitis miseri. Accipite me. Do me vobis. Do carnem meam et os, ad vestram salutem. Accipite me. Ne sitis esurientes. Cum ritu dicam: Hoc est corpus meum, quod pro vobis traditur. Hoc est sanguis meus, qui pro vobis effunditur. Accipite me. Sit vobis in deliciis. Et ita factum est. Gulaschum coctum est a duabus sororibus. Gens, quae ex illis stirpis orta est, nomina earum memoria tenuit: Tuga et Buga. Dolor et Pavor. </poem> == Nota == ''Tuga et Buga, duae sorores ex origo gentis Chroatica, quarum nomina a Constantino VII Porphyrogenito traduntur; Dolor et Pavor Latine respondent.'' 7tgc04xgkkgvmkvqhgeryq4om7dn4lq 104 87623 285433 2026-10-23T05:20:24Z EnaldoSS 18086 /* Incerta */ 285433 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|39}}</noinclude><section begin="liberII"/>de{{s}}erta den{{s}}aque Bra{{s}}ili{{ae}} nemora, quo defatigata aura marina vix pertingit, pr{{ae}}{{s}}entiorem cautelam non amplectuntur, quam ip{{s}}um ignem integro{{s}}que rogos: tum quoque bal{{s}}amum ''Copaiba'' {{et}} ''Cabuberiba'', quibus membra nuda inungunt. Ante horam unam atque alteram, humores {{et}} punctur{{ae}} evane{{s}}cere {{s}}olent, modo non nimia frictione vel frigid{{ae}} a{{s}}per{{s}}ione irritentur partes l{{ae}}{{s}}{{ae}}. Dolores apprime {{s}}edantur mucagine cardui littoralis, tum {{et}} herba ''Pagimirioba'' {{et}} ''Imbaiba'', c{{ae}}teri{{s}}que eju{{s}}dem generis {{s}}uccis in{{s}}pi{{s}}{{s}}atis, qu{{ae}} frigida {{et}} anodyna qualitate pollent. {{dhr}} {{rule}} <section end="liberII"/> <section begin="liberIII"/>{{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Guilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|''{{spatium|0.3em|liber tertivs}},''}}}}}} {{c|{{x-larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|''De Venenis eorumque Antidotis.''}}}} {{is|[[File:|100px|alt=M]]}}Agno venenorum proventu, quibus pa{{s}}{{s}}im animalia, plant{{ae}}, ac mineralia turgent, univer{{s}}us Orbis terrarum luxuriat. Pr{{ae}}ter primum Natur{{ae}} in{{s}}titutum accidit, ut quiddam alicui {{s}}it malum {{et}} noxium. Nam quod multis alimento, quibu{{s}}dam e{{s}}t veneno; ac vici{{s}}{{s}}im, quod uni e{{s}}t veneno, ut cicuta homini, quibu{{s}}dam animalibus ut Capr{{ae}} {{et}} Sturno e{{s}}t alimento. Sic radix altilis ''Mandihoca'' à venenato {{s}}ucco nondum repurgata, homini lethalis, equis {{et}} bobus c{{ae}}teri{{s}}que animantibus nutrimentum pr{{ae}}bet. Celebris quoque illa herba Mimo{{s}}a ''Iuquiri'' dicta, oves {{et}} capras pinguefacit, interimit homines. Ba{{s}}ili{{s}}co venenum e{{s}}t naturale {{et}} aliis animantibus minime. Non autem Plinio a{{s}}{{s}}entiendum, qui in eum finem à natura produci te{{s}}tatur, ut iis pro libitu homo, incurabili vel animi vel corporis morbo detentus, utatur ac violentis toxico hau{{s}}to cruciatibus {{et}} vit{{ae}} finem imponat. Ni{{s}}i hoc forte attribuendum huic genti Barbar{{ae}}, artibu{{s}}que Magicis {{s}}upra modum dedit{{ae}} {{et}} in omnibus prope venenis digno{{s}}cendis mire {{s}}olerti, quibus ho{{s}}tes {{et}} {{s}}ocios, lucri aut libidinis cau{{s}}a, pari {{s}}orte ex{{s}}tinguunt. Mancipia illa ex Africa huc deducta, ubi horrendi voti compotes fieri nequeunt, cum dominorum vit{{ae}} in{{s}}idiantur, duri{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}ervitutis jugi, inedi{{ae}} ac variarum calamitatum impatientes, ad unicam illam libertatis viam, nemini non perviam, confugiunt. Veneno ubique obvio, {{s}}ibimetip{{s}}is atroces manus inferunt. Gratulantes {{s}}ibi natur{{ae}} renuntiare, vindictamque, dominis plus ju{{s}}to {{s}}everis, reponere. Sed h{{ae}}c, relicto abu{{s}}u, {{s}}ecus interpretanda {{s}}unt: cum animali non {{s}}olum rationali, {{s}}ed {{et}} irrationali in{{s}}tinctus {{s}}it datus, per quem creatis omnibus dextre utatur, bona {{et}} vit{{ae}} utilia {{s}}eligat, fugiatque nocitura. Ecquid enim, per Deum immortalem, ex quo non aliquam percipiat utilitatem? ex ip{{s}}is viperis adver{{s}}us viperas conficit Antidotum, quo venenis omnibus {{et}} venenatis morbis re{{s}}i{{s}}tat. Ex ''Mandihoca'' radice, maximo {{s}}catente veneno, optimum alimentum non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} Antidotum concinnatur. A Scorpio, Scolopendra, Colubro, reliqui{{s}}que Serpentibus ictus, ab ii{{s}}dem petit remedium. Elephantiacos viperarum e{{s}}u frequenter {{s}}anitati re{{s}}titutos Galenus auctor e{{s}}t. Nec exi{{s}}timandum benignam naturam remedium denega{{s}}{{s}}e, ubi morbum invexerit, {{s}}ed omni veneno alexipharmacum indidi{{s}}{{s}}e atque oppo{{s}}ui{{s}}{{s}}e. Ba{{s}}ili{{s}}ci lethifero veneno, mu{{s}}tel{{ae}} virus, {{s}}alivam hominis jejuni, Serpenti, Viper{{ae}}, Scorpio c{{ae}}teri{{s}}que venenatis adver{{s}}ari con{{s}}tat. Adeo placuit Natur{{ae}} nihil e{{s}}{{s}}e {{s}}ine pari. Equidem vix dixeris venena an alexiteria plura {{s}}int pronata; {{et}} ubi {{s}}pecificum incognitum, Dia{{s}}cordii {{et}} Theriac{{ae}} u{{s}}us, vicem {{s}}upplet. Sic folia, flores {{et}} fructus Herbarum ''Tangaraca'' {{et}} ''Iuquerÿ'', venena Bra{{s}}ili{{ae}} facile prima, propriam {{s}}uam unaqu{{ae}}que radicem, oppo{{s}}itum habet Antidotum. Bufoni ''Cururi'' alii{{s}}que in{{s}}ectis venenatis, {{s}}olius ''Nhambî'' decantat{{ae}} illius Panace{{ae}} {{s}}uccus {{s}}uffu{{s}}us, pr{{ae}}{{s}}entem mortem infert. Plurima alia huju{{s}}modi hic producuntur, Barbaris multo quam Europ{{ae}}is ac eruditis, notiora. Qui viperarum pinguedinem {{et}} capita, tum {{et}} integra in{{s}}ecta qu{{ae}} vulnera intulerint, ex arte parata, audacter {{et}} felici cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, venenatis ictibus applicant. Adeoque per ip{{s}}os effectus comprobare nituntur in omni venenato contineri {{s}}uum Antidotum. Videatur locus Galeni lib. 11. de Simplicib. cap. de Dracone marino; {{et}} libr. de Theriaca cap. 11. Quamvis autem occa{{s}}ione multoties de{{s}}iderata multa nondum explorare licuerit, ea tamen qu{{ae}} a{{s}}{{s}}equi atque addi{{s}}cere potui, po{{s}}teris ulterius indaganda relinquo. Nec enim facile e{{s}}t veneni {{s}}peciem cito di{{s}}tinguere; neque etiam{{s}}i cogno{{s}}catur, protinus illius proprium<noinclude>{{rh|||alexi-}}</noinclude> cgoqejjyvossvwbujh8ffk4k9g0z68t 285441 285433 2026-10-23T06:14:29Z EnaldoSS 18086 285441 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|39}}</noinclude><section begin="XXII"/>de{{s}}erta den{{s}}aque Bra{{s}}ili{{ae}} nemora, quo defatigata aura marina vix pertingit, pr{{ae}}{{s}}entiorem cautelam non amplectuntur, quam ip{{s}}um ignem integro{{s}}que rogos: tum quoque bal{{s}}amum ''Copaiba'' {{et}} ''Cabuberiba'', quibus membra nuda inungunt. Ante horam unam atque alteram, humores {{et}} punctur{{ae}} evane{{s}}cere {{s}}olent, modo non nimia frictione vel frigid{{ae}} a{{s}}per{{s}}ione irritentur partes l{{ae}}{{s}}{{ae}}. Dolores apprime {{s}}edantur mucagine cardui littoralis, tum {{et}} herba ''Pagimirioba'' {{et}} ''Imbaiba'', c{{ae}}teri{{s}}que eju{{s}}dem generis {{s}}uccis in{{s}}pi{{s}}{{s}}atis, qu{{ae}} frigida {{et}} anodyna qualitate pollent. {{dhr}} {{rule}} <section end="XXII"/> <section begin="liberIII"/>{{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Guilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|''{{spatium|0.3em|liber tertivs}},''}}}}}} {{c|{{x-larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|''De Venenis eorumque Antidotis.''}}}} {{is|[[File:|100px|alt=M]]}}Agno venenorum proventu, quibus pa{{s}}{{s}}im animalia, plant{{ae}}, ac mineralia turgent, univer{{s}}us Orbis terrarum luxuriat. Pr{{ae}}ter primum Natur{{ae}} in{{s}}titutum accidit, ut quiddam alicui {{s}}it malum {{et}} noxium. Nam quod multis alimento, quibu{{s}}dam e{{s}}t veneno; ac vici{{s}}{{s}}im, quod uni e{{s}}t veneno, ut cicuta homini, quibu{{s}}dam animalibus ut Capr{{ae}} {{et}} Sturno e{{s}}t alimento. Sic radix altilis ''Mandihoca'' à venenato {{s}}ucco nondum repurgata, homini lethalis, equis {{et}} bobus c{{ae}}teri{{s}}que animantibus nutrimentum pr{{ae}}bet. Celebris quoque illa herba Mimo{{s}}a ''Iuquiri'' dicta, oves {{et}} capras pinguefacit, interimit homines. Ba{{s}}ili{{s}}co venenum e{{s}}t naturale {{et}} aliis animantibus minime. Non autem Plinio a{{s}}{{s}}entiendum, qui in eum finem à natura produci te{{s}}tatur, ut iis pro libitu homo, incurabili vel animi vel corporis morbo detentus, utatur ac violentis toxico hau{{s}}to cruciatibus {{et}} vit{{ae}} finem imponat. Ni{{s}}i hoc forte attribuendum huic genti Barbar{{ae}}, artibu{{s}}que Magicis {{s}}upra modum dedit{{ae}} {{et}} in omnibus prope venenis digno{{s}}cendis mire {{s}}olerti, quibus ho{{s}}tes {{et}} {{s}}ocios, lucri aut libidinis cau{{s}}a, pari {{s}}orte ex{{s}}tinguunt. Mancipia illa ex Africa huc deducta, ubi horrendi voti compotes fieri nequeunt, cum dominorum vit{{ae}} in{{s}}idiantur, duri{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}ervitutis jugi, inedi{{ae}} ac variarum calamitatum impatientes, ad unicam illam libertatis viam, nemini non perviam, confugiunt. Veneno ubique obvio, {{s}}ibimetip{{s}}is atroces manus inferunt. Gratulantes {{s}}ibi natur{{ae}} renuntiare, vindictamque, dominis plus ju{{s}}to {{s}}everis, reponere. Sed h{{ae}}c, relicto abu{{s}}u, {{s}}ecus interpretanda {{s}}unt: cum animali non {{s}}olum rationali, {{s}}ed {{et}} irrationali in{{s}}tinctus {{s}}it datus, per quem creatis omnibus dextre utatur, bona {{et}} vit{{ae}} utilia {{s}}eligat, fugiatque nocitura. Ecquid enim, per Deum immortalem, ex quo non aliquam percipiat utilitatem? ex ip{{s}}is viperis adver{{s}}us viperas conficit Antidotum, quo venenis omnibus {{et}} venenatis morbis re{{s}}i{{s}}tat. Ex ''Mandihoca'' radice, maximo {{s}}catente veneno, optimum alimentum non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} Antidotum concinnatur. A Scorpio, Scolopendra, Colubro, reliqui{{s}}que Serpentibus ictus, ab ii{{s}}dem petit remedium. Elephantiacos viperarum e{{s}}u frequenter {{s}}anitati re{{s}}titutos Galenus auctor e{{s}}t. Nec exi{{s}}timandum benignam naturam remedium denega{{s}}{{s}}e, ubi morbum invexerit, {{s}}ed omni veneno alexipharmacum indidi{{s}}{{s}}e atque oppo{{s}}ui{{s}}{{s}}e. Ba{{s}}ili{{s}}ci lethifero veneno, mu{{s}}tel{{ae}} virus, {{s}}alivam hominis jejuni, Serpenti, Viper{{ae}}, Scorpio c{{ae}}teri{{s}}que venenatis adver{{s}}ari con{{s}}tat. Adeo placuit Natur{{ae}} nihil e{{s}}{{s}}e {{s}}ine pari. Equidem vix dixeris venena an alexiteria plura {{s}}int pronata; {{et}} ubi {{s}}pecificum incognitum, Dia{{s}}cordii {{et}} Theriac{{ae}} u{{s}}us, vicem {{s}}upplet. Sic folia, flores {{et}} fructus Herbarum ''Tangaraca'' {{et}} ''Iuquerÿ'', venena Bra{{s}}ili{{ae}} facile prima, propriam {{s}}uam unaqu{{ae}}que radicem, oppo{{s}}itum habet Antidotum. Bufoni ''Cururi'' alii{{s}}que in{{s}}ectis venenatis, {{s}}olius ''Nhambî'' decantat{{ae}} illius Panace{{ae}} {{s}}uccus {{s}}uffu{{s}}us, pr{{ae}}{{s}}entem mortem infert. Plurima alia huju{{s}}modi hic producuntur, Barbaris multo quam Europ{{ae}}is ac eruditis, notiora. Qui viperarum pinguedinem {{et}} capita, tum {{et}} integra in{{s}}ecta qu{{ae}} vulnera intulerint, ex arte parata, audacter {{et}} felici cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, venenatis ictibus applicant. Adeoque per ip{{s}}os effectus comprobare nituntur in omni venenato contineri {{s}}uum Antidotum. Videatur locus Galeni lib. 11. de Simplicib. cap. de Dracone marino; {{et}} libr. de Theriaca cap. 11. Quamvis autem occa{{s}}ione multoties de{{s}}iderata multa nondum explorare licuerit, ea tamen qu{{ae}} a{{s}}{{s}}equi atque addi{{s}}cere potui, po{{s}}teris ulterius indaganda relinquo. Nec enim facile e{{s}}t veneni {{s}}peciem cito di{{s}}tinguere; neque etiam{{s}}i cogno{{s}}catur, protinus illius proprium<noinclude>{{rh|||alexi-}}</noinclude> 5ws1cox3ptdmit4wemu5zd5ayp2krdw 104 87624 285434 2026-10-23T05:29:47Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285434 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|40|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>alexipharmacum {{s}}uccurrit. Accedit, quod aliqua reperiantur, qu{{ae}} in Europa venenata, hic ve{{s}}ca, vel {{s}}altem minus noxia {{s}}int, {{et}} vice ver{{s}}a; quippe ran{{ae}} {{et}} pi{{s}}ciculi hic dantur pr{{ae}}ter opinionem venenati: E contrario formic{{ae}} ill{{ae}} grandiores, tum carnes aliquot {{s}}erpentum, lacertorum, bufonum, vermium {{et}} glirium {{s}}ilve{{s}}trium, primis incolis inter delicias habentur. Idem Plinius de Africa confirmat lib. {{sc|vi}}. cap. 29. Cel{{s}}us lib. {{sc|v}}. cap. 36. Scaliger Exercit. 189. {{s}}ect. 4. In India atque {{AE}}thiopia non {{s}}olum innoxios {{s}}erpentes multos, {{s}}ed etiam e{{s}}culentos dari, ita ut Ophiophagi dici po{{s}}{{s}}int. Pr{{ae}} c{{ae}}teris autem in Bra{{s}}ilia, centipedes ''Cara{{s}}itu'' {{et}} ''Caramouritu'' virides {{et}} nigri, to{{s}}ti {{et}} evi{{s}}cerati; tum imprimis vermes illi ''Iarumai'' {{et}} ''Caramatori'', pingues {{et}} albicantes, inque medullo{{s}}is {{s}}ilve{{s}}trium palmarum truncis viventes, in pretio illis {{s}}unt. Plinius lib. {{sc|xvii}}. cap. 24. {{AE}}lianus lib. {{sc|xiv}}. de Animalib. cap. 13. narrant vermes in u{{s}}u multis Indis e{{s}}{{s}}e. Innumera alia portento{{s}}a à Tapuyeris fando accepi, qu{{ae}}, quod eorum aliqua forte fabulo{{s}}a, {{s}}ilentio pr{{ae}}tereo; tanti{{s}}per donec ulteriore inve{{s}}tigatione atque experimento eorum veritas magis illuce{{s}}cat. Multa equidem inter h{{ae}}c notatu digni{{s}}{{s}}ima, à nemine tamen, quod {{s}}ciam, Lu{{s}}itanorum, {{s}}criptis mandata, adeoque neglecta, ut ne ve{{s}}tigium quidem horum ac {{s}}imilium natur{{ae}} mirabilium ex{{s}}tet, unde lucubrationes Phy{{s}}icas quis illu{{s}}trare po{{s}}{{s}}it. Qu{{ae}}dam nativa recondita habent veterani agricol{{ae}}, quibus {{s}}ibi {{s}}ui{{s}}que Europ{{ae}}is remediis de{{s}}tituti, coguntur {{s}}uccurrere. Quamobrem maximam partem, multis precibus à Barbaris extorquere nece{{s}}{{s}}e fuit: qui {{s}}icut tenebriones {{s}}unt in porrigendis venenis {{et}} pertinaci{{s}}{{s}}imi in revelandis eju{{s}}modi {{s}}ecretis; ita officio{{s}}i in exhibendis antidotis; dictoque citius ubi de natura veneni con{{s}}titerit, in {{s}}ilvis efficaci{{s}}{{s}}imas herbas colligunt, quas contu{{s}}as in{{s}}tar potionis {{ae}}gris {{s}}ubmini{{s}}trant, anima{{s}}que pene ex{{s}}tinctas {{s}}u{{s}}citant. At vero, his remediorum generibus non contenti mi{{s}}eri mortales, ac {{s}}uper{{s}}titio{{s}}i barbari, futilia illa ac illicita, ut fa{{s}}cinationes, incantamenta, philtra ac fortilegia amplectuntur. Quod tamen ex parte condonandum huic genti profan{{ae}}, utpote nullis literis vel Dei cultu imbutis, {{s}}ed Stygiis tantum atque infernalibus auguriis, ultra quam credi pote{{s}}t, dedit{{ae}}. Illud mirum, reperiri etiam inter Chri{{s}}tianos, quos in{{s}}ana h{{ae}}c {{et}} ridicula credulitas involvat. Pudet profecto, quam indigne homines c{{ae}}tera cordatos, mancipiorum {{et}} pecorum {{s}}uorum externos {{et}} internos affectus, ne{{s}}cio quibus pr{{ae}}{{s}}tigiis à {{s}}e curatos gloriari, meamque incredulitatem haud parum accu{{s}}antes, audiverim. Quum tamen qu{{ae}} primum technis impo{{s}}torum, veneficiis ac magicis incantamentis obvelata erant, longo po{{s}}t tempore ingenii aciem intendentibus, detecta {{s}}tolidam opinionem exemerunt. Nemo equidem tam excors, quin fateatur plurimos pr{{ae}}ter expectationem Medici, citra artem, ab{{s}}que manife{{s}}ta cau{{s}}a {{s}}anitati re{{s}}titui vel {{s}}ola imaginationis vi; quin imo v{{ae}}cordia potius e{{s}}{{s}}et, omnia manife{{s}}tis qualitatibus a{{s}}cribere {{et}} occultas illas totius {{s}}ub{{s}}tanti{{ae}} proprietates tollere. Videatur Andr{{ae}}as C{{ae}}{{s}}alpinus qu{{ae}}{{s}}t. {{sc|xiii}}. Sed h{{ae}}c nihil ad pr{{ae}}{{s}}tigia aut patrocinium impo{{s}}torum re{{s}}piciunt. Verba {{et}} characteres {{s}}unt Medicin{{ae}} d{{ae}}monum, {{s}}yrupi {{et}} Apozemata hominum, inquit Paracel{{s}}us. Ex Agyrtis {{et}} circumforaneis qui plu{{s}}culum {{s}}apiunt, norunt quo tempore {{et}} quibus morbis {{s}}ua amuleta in{{s}}tituant. Si {{s}}ucce{{s}}{{s}}u res careat, {{ae}}ger incu{{s}}atur. In minimo enim qui peccat, omnium fit reus. In my{{s}}teriis magicis, qui cadit {{s}}yllaba, cadit cau{{s}}a. Plebecula maxime dedita eju{{s}}modi nugis, plus fidei {{et}} {{s}}pei iis concipit, gaudens falli {{s}}pecie recti. Orationes cum certis c{{ae}}remoniis dicendas {{s}}u{{s}}cipit, {{et}} jam vix demurmuratis verbis vi forti{{s}}{{s}}im{{ae}} imaginationis, aliquam convale{{s}}centiam {{s}}entire {{s}}e clamitat. Quod ip{{s}}um quoque Galenus his verbis te{{s}}tatur; plures {{s}}anat, cui plures fidunt. Unde merito credulos Agrippa ad {{s}}acra magi{{ae}} c{{ae}}remonialis admittit. Sed longius provectus, dum me tant{{ae}} credulitatis piget t{{ae}}detque, revoco me {{et}} ad venenatorum enarrationem redeo. Quorum occult{{ae}} qualitati, abdita quoque medicamentorum proprietate (qu{{ae}} per experientiam fuerit revelata) {{s}}uccurrendum. Inter venenata Bra{{s}}ili{{ae}} animantia, Serpentes primum locum occupant, è quorum numero circiter viginti hactenus innotuerunt, ut {{s}}unt, ''Boiguacû'', {{s}}ive ''Iiboya, Arabô, Boiobi, Boicininga, Boitrapô, Boycupecanga, Boipeba, Cucurucu, Caninana, Curucacutinga, Guinpaiiaguara, Ibyara, Iacapecoaja, Ibiboboca, Iararaca, Manima, Vona, Tareiboya {{et}} Cacaboya, Amorepinima'', quorum tres novi{{s}}{{s}}imi {{s}}unt angues aquatici. Frequentiores {{ae}}des {{et}} {{s}}ilvas perreptantes, in hoc habitato Parnambuci tractu attingo; reliquorum minus cognitorum naturam, cogor pr{{ae}}terire. Horum Serpentum Americanorum aliqui, Europ{{ae}}is minus {{s}}unt noxii, utcunque tamen majores {{et}} vegetiores iis exi{{s}}tunt; qua{{s}}i harum regionum calor externus, nativum in hi{{s}}ce frigidis animantibus intendat. Pr{{ae}}ter Galeni aliorumque te{{s}}timonia, multa {{s}}unt argumenta ab ip{{s}}a experientia de{{s}}umta, qu{{ae}} evincunt temperiem nactam e{{s}}{{s}}e frigidam, omnem lacertorum {{et}} Serpentum cohortem, contra Avicenn{{ae}} opinionem. Nam non {{s}}olum contactus ip{{s}}e frigidus vel maxima {{ae}}{{s}}tate, hoc arguit, {{s}}ed eorum nonnulli ad men{{s}}es, nonnulli ad {{s}}eptimanas aliquot vivi ab{{s}}que cibo re{{s}}ervati, hoc confirmant; cum tamen {{s}}i quid e{{s}}culenti<noinclude>{{rh|||illis}}</noinclude> 1wxaihno5ar93st0peb07tzio6x27ei 104 87625 285435 2026-10-23T05:45:20Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285435 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|41}}</noinclude><section begin="liberIII"/>illis pr{{ae}}beretur, comederent. Idem te{{s}}tatur magnus Scaliger commentariis in Hi{{s}}toriam Animalium, lib. {{sc|ii}}. {{et}}c. {{c|{{sc|Boicinininga.}}}} [[File:|center|400px]] Primo Serpens ille, ''Boitininga'', quem ''Ca{{s}}cavel'' {{et}} ''Tangedor'' Hi{{s}}pani nominant, propterea quod {{s}}onitum in{{s}}tar tintinabuli caudâ edat, in triviis juxta ac deviis locis cernitur, tamque celeriter proreptans ut volare videatur. Huic tam pernicio{{s}}o colubro, benigna natura, cautionis qua{{s}}i gratia, nolam addidi{{s}}{{s}}e videtur, ut illius {{s}}onitu admonitus quilibet tempe{{s}}tive {{s}}ibi caveat à vicino ho{{s}}te. Brachii e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, longitudine interdum quinque pedum, lingua bi{{s}}ulca, dentibus longis {{et}} acutis, colore fu{{s}}co {{et}} ad flavum vergente. Quotannis articulus, quo infe{{s}}tare {{s}}olet, in cauda cre{{s}}cit, cujus extremitate in anum hominis immi{{s}}{{s}}a, mortem infert confe{{s}}tim; venenum autem quod ore vel dentibus infert, multo lentius vitam tollit. Ex vulnere mox {{s}}anies cruenta effluit, caro livet, ulcu{{s}}que paulatim {{s}}erpit. Ad remedia extrahentia, vulnus dilatantia, {{s}}carificationes, cucurbitulas, {{et}} {{s}}i pars l{{ae}}{{s}}a intercipi po{{s}}{{s}}it, ad vincula fe{{s}}tinandum, idque junco ''Iacape'', cui remedio maxime fidunt Bra{{s}}iliani; {{s}}in minus, cauterio utendum e{{s}}t. Interim dum veneni qualitas ad cor penetrat, curandum ut interius pr{{ae}}muniatur ''Tipioc{{ae}}'' hau{{s}}tu, {{s}}udore{{s}}que evocantibus in{{s}}i{{s}}tendum. Pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum pr{{ae}} c{{ae}}teris remedium, quod Barbaris contra hujus aut quali{{s}}cunque Serpentis mor{{s}}us re{{s}}tat, e{{s}}t ip{{s}}ius nocentis caput, quod contundunt, contu{{s}}um empla{{s}}tri forma vulneri calens applicant: cui remedio {{s}}imul addunt, in omni fere mor{{s}}u, {{s}}alivam hominis jejuni, qua perpetuo partem affectam demulcent, (Plinius lib. {{sc|vii}}. cap. 2. Galenus lib. {{sc|x}}. Simplic. Scaliger in Hi{{s}}tor. Animal. lib. {{sc|ii}}. cap. 18. hanc {{s}}aliv{{ae}} vim quoque agno{{s}}cunt) adeoque his duobus Antidotis nituntur, ut de{{s}}perent, {{s}}i in illis voti compotes non fiant. Ego h{{ae}}c {{et}} {{s}}imilia remedia, qu{{ae}} longa illis experientia dictavit, jubente nece{{s}}{{s}}itate, lubenter {{s}}um imitatus. Non intermittendo tamen ea qu{{ae}} à veneranda antiquitate {{et}} authoribus nobis {{s}}unt relicta. Ne nimium temere hi{{s}}ce novitiis, aut pertinacius veteribus viderer adh{{ae}}rere. {{c|{{sc|Cucurucu.}}}} [[File:|center|400px]] {{sc|Cucurucu}} e{{s}}t anguis cra{{s}}{{s}}us, cineritii coloris, interius flavus, externis maculis nigris di{{s}}tinctus, {{et}} ii{{s}}dem ut ''Ca{{s}}cavel'' {{s}}quamis ve{{s}}titus; novem {{et}} interdum duodecim pedes longus. Maxime e{{s}}t venenatus {{et}} plurimum metuendus, licet caro ejus pr{{ae}}parata à Barbaris comedatur. Pr{{ae}}cipuum illi venenum in capite, ideoque Bra{{s}}iliani intercepto quantocius caput amputant {{et}} cooperiunt humo. Ab illo ictus, corripitur vertigine, tremoribus, torminibus, animi deliquiis, febribus ardentibus, quibus {{s}}udor frigidus ac ip{{s}}a denique mors, intra diem naturalem, aliquando {{et}} celerius {{s}}uccedit. Pr{{ae}}ter enarratas qualitates, peculiare e{{s}}t huic Serpenti, quod mor{{s}}u ejus virulento, ven{{ae}} erodi videantur, tantamque inflammationem {{et}} ardorem efficiat, ut {{s}}anguis bulliens mox è naribus, auribu{{s}}que, imo manuum {{et}} pedum unguibus promanet. Huic malo {{s}}i qu{{ae}} Medicina detur, ip{{s}}ius Serpentis, qui mor{{s}}um intulit, caput empla{{s}}tri forma, vulneri applicatum; tum {{et}} folia Tabaci recentia, leviter tantum ab ignis flamma tacta, mirabiliter pro{{s}}unt, cauterii loco. Idem pr{{ae}}{{s}}tat contra hujus, aliorumque Serpentium mor{{s}}us radicis ''Caapia'' decoctum. Deinde {{s}}uccedunt {{s}}udorifera, vel ip{{s}}o {{s}}tatim initio convenienter exhibita, ut {{s}}unt radices ''Iurepeb{{ae}}, Vrucu, Malvi{{s}}co, Iaborandi'', inter {{s}}implicia {{s}}atis {{s}}uperque de{{s}}cripta. {{c|{{sc|Boiguacu.}}}} {{sc|Boigvacv}}, {{s}}ive ''Iiboya'', Serpentium omnium facile maximus, pectus fere hominis cra{{s}}{{s}}us, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Veado'' dictus, quod Dorcades integras devoret, idque {{s}}ugendo potius quam ma{{s}}ticando. Ex horum genere quidam octodecim vel quatuor {{et}} viginti pedes reperiuntur longi; Cineritio, {{s}}padiceo variegato {{s}}unt colore. Non {{ae}}que veneno, ut multi alii, turgent. Carne eorum non {{s}}olum Indigen{{ae}} {{et}} Nigrit{{ae}}, {{s}}ed {{et}} no{{s}}trates ve{{s}}cuntur. Famelicus hic<noinclude>{{rh||''F''|anguis}}</noinclude> q9qpsmmfktovjwu749rcgm47m8fhv7r 285436 285435 2026-10-23T05:46:09Z EnaldoSS 18086 /* Incerta */ 285436 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|41}}</noinclude><section begin="liberIII"/>illis pr{{ae}}beretur, comederent. Idem te{{s}}tatur magnus Scaliger commentariis in Hi{{s}}toriam Animalium, lib. {{sc|ii}}. {{et}}c. {{c|{{sc|Boicinininga.}}}} [[File:|center|400px]] Primo Serpens ille, ''Boitininga'', quem ''Ca{{s}}cavel'' {{et}} ''Tangedor'' Hi{{s}}pani nominant, propterea quod {{s}}onitum in{{s}}tar tintinabuli caudâ edat, in triviis juxta ac deviis locis cernitur, tamque celeriter proreptans ut volare videatur. Huic tam pernicio{{s}}o colubro, benigna natura, cautionis qua{{s}}i gratia, nolam addidi{{s}}{{s}}e videtur, ut illius {{s}}onitu admonitus quilibet tempe{{s}}tive {{s}}ibi caveat à vicino ho{{s}}te. Brachii e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, longitudine interdum quinque pedum, lingua bi{{s}}ulca, dentibus longis {{et}} acutis, colore fu{{s}}co {{et}} ad flavum vergente. Quotannis articulus, quo infe{{s}}tare {{s}}olet, in cauda cre{{s}}cit, cujus extremitate in anum hominis immi{{s}}{{s}}a, mortem infert confe{{s}}tim; venenum autem quod ore vel dentibus infert, multo lentius vitam tollit. Ex vulnere mox {{s}}anies cruenta effluit, caro livet, ulcu{{s}}que paulatim {{s}}erpit. Ad remedia extrahentia, vulnus dilatantia, {{s}}carificationes, cucurbitulas, {{et}} {{s}}i pars l{{ae}}{{s}}a intercipi po{{s}}{{s}}it, ad vincula fe{{s}}tinandum, idque junco ''Iacape'', cui remedio maxime fidunt Bra{{s}}iliani; {{s}}in minus, cauterio utendum e{{s}}t. Interim dum veneni qualitas ad cor penetrat, curandum ut interius pr{{ae}}muniatur ''Tipioc{{ae}}'' hau{{s}}tu, {{s}}udore{{s}}que evocantibus in{{s}}i{{s}}tendum. Pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum pr{{ae}} c{{ae}}teris remedium, quod Barbaris contra hujus aut quali{{s}}cunque Serpentis mor{{s}}us re{{s}}tat, e{{s}}t ip{{s}}ius nocentis caput, quod contundunt, contu{{s}}um empla{{s}}tri forma vulneri calens applicant: cui remedio {{s}}imul addunt, in omni fere mor{{s}}u, {{s}}alivam hominis jejuni, qua perpetuo partem affectam demulcent, (Plinius lib. {{sc|vii}}. cap. 2. Galenus lib. {{sc|x}}. Simplic. Scaliger in Hi{{s}}tor. Animal. lib. {{sc|ii}}. cap. 18. hanc {{s}}aliv{{ae}} vim quoque agno{{s}}cunt) adeoque his duobus Antidotis nituntur, ut de{{s}}perent, {{s}}i in illis voti compotes non fiant. Ego h{{ae}}c {{et}} {{s}}imilia remedia, qu{{ae}} longa illis experientia dictavit, jubente nece{{s}}{{s}}itate, lubenter {{s}}um imitatus. Non intermittendo tamen ea qu{{ae}} à veneranda antiquitate {{et}} authoribus nobis {{s}}unt relicta. Ne nimium temere hi{{s}}ce novitiis, aut pertinacius veteribus viderer adh{{ae}}rere. {{c|{{sc|Cucurucu.}}}} [[File:|center|400px]] {{sc|Cucurucu}} e{{s}}t anguis cra{{s}}{{s}}us, cineritii coloris, interius flavus, externis maculis nigris di{{s}}tinctus, {{et}} ii{{s}}dem ut ''Ca{{s}}cavel'' {{s}}quamis ve{{s}}titus; novem {{et}} interdum duodecim pedes longus. Maxime e{{s}}t venenatus {{et}} plurimum metuendus, licet caro ejus pr{{ae}}parata à Barbaris comedatur. Pr{{ae}}cipuum illi venenum in capite, ideoque Bra{{s}}iliani intercepto quantocius caput amputant {{et}} cooperiunt humo. Ab illo ictus, corripitur vertigine, tremoribus, torminibus, animi deliquiis, febribus ardentibus, quibus {{s}}udor frigidus ac ip{{s}}a denique mors, intra diem naturalem, aliquando {{et}} celerius {{s}}uccedit. Pr{{ae}}ter enarratas qualitates, peculiare e{{s}}t huic Serpenti, quod mor{{s}}u ejus virulento, ven{{ae}} erodi videantur, tantamque inflammationem {{et}} ardorem efficiat, ut {{s}}anguis bulliens mox è naribus, auribu{{s}}que, imo manuum {{et}} pedum unguibus promanet. Huic malo {{s}}i qu{{ae}} Medicina detur, ip{{s}}ius Serpentis, qui mor{{s}}um intulit, caput empla{{s}}tri forma, vulneri applicatum; tum {{et}} folia Tabaci recentia, leviter tantum ab ignis flamma tacta, mirabiliter pro{{s}}unt, cauterii loco. Idem pr{{ae}}{{s}}tat contra hujus, aliorumque Serpentium mor{{s}}us radicis ''Caapia'' decoctum. Deinde {{s}}uccedunt {{s}}udorifera, vel ip{{s}}o {{s}}tatim initio convenienter exhibita, ut {{s}}unt radices ''Iurepeb{{ae}}, Vrucu, Malvi{{s}}co, Iaborandi'', inter {{s}}implicia {{s}}atis {{s}}uperque de{{s}}cripta. {{c|{{sc|Boiguacu.}}}} {{sc|Boigvacv}}, {{s}}ive ''Iiboya'', Serpentium omnium facile maximus, pectus fere hominis cra{{s}}{{s}}us, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Veado'' dictus, quod Dorcades integras devoret, idque {{s}}ugendo potius quam ma{{s}}ticando. Ex horum genere quidam octodecim vel quatuor {{et}} viginti pedes reperiuntur longi; Cineritio, {{s}}padiceo variegato {{s}}unt colore. Non {{ae}}que veneno, ut multi alii, turgent. Carne eorum non {{s}}olum Indigen{{ae}} {{et}} Nigrit{{ae}}, {{s}}ed {{et}} no{{s}}trates ve{{s}}cuntur. Famelicus hic<noinclude>{{rh||''F''|anguis}}</noinclude> kz6rzrfq9ui307glbpjhqhu4px8g5gn 104 87626 285437 2026-10-23T05:53:28Z EnaldoSS 18086 /* Incerta */ 285437 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|42|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>anguis vel ex dumetis pro{{s}}ilit, cuad{{ae}}que {{s}}u{{ae}} nitens, horrende {{s}}e erigit {{et}} {{s}}trennue cum feris {{et}} hominibus luctatur, {{et}} {{s}}ibulat irritatus: vel ex arbore in{{s}}idio{{s}}e in viatorem de{{s}}ilit, eumque [[File:|center|500px]] validi{{s}}{{s}}imis cingit amplexibus, ita ut vel {{s}}ola complexione interimat: nec minus validi atque feroces exi{{s}}tunt, duo ingentes illi ''Arabo'' {{et}} ''Cucuraciu'', hominibus {{ae}}que ac capreis in{{s}}idiantur. Quippe omnes hujus generis {{s}}olidis vertebris {{et}} co{{s}}tis pr{{ae}}ditos ex Anatome animadverti. Ictus eorum vix cen{{s}}etur venenatus, {{et}} per {{s}}e aliquando, etiam{{s}}i nullo vel leviori {{s}}altem adhibito remedio, curatur. Ita ut hi inter non venenatos Serpentes, de quibus pa{{s}}{{s}}im auctores multa te{{s}}tantur, debeant numerari: quibus ''Caninana, Mavina'' {{et}} ''Vocia'' annumerare licet, quod nihil vel parum {{s}}altem hominibus noceant. Vide Vo{{s}}{{s}}ium de Idololatria Gentili lib. {{sc|iv}}. cap. 58. {{c|{{sc|Iararaca.}}}} Brevis e{{s}}t hic Serpens, raroque {{s}}emicubiti longitudinem excedit, venis quibu{{s}}dam in capite prominentibus, in{{s}}tar viperarum, {{et}} haud aliter quam ill{{ae}} {{s}}tridens: rubris {{et}} nigris maculis [[File:|center|500px]] in{{s}}ignis, c{{ae}}terum terreo colore: ejus mor{{s}}us venenatus non minora adfert {{s}}ymptomata, quam vel reliquorum Serpentum, exceptis iis qui lentè {{et}} clam vitam depa{{s}}cuntur. Ip{{s}}a fera po{{s}}tquam vulnus inflixit, à cute, cauda, capite {{et}} intraneis repurgata, {{et}} in aqua radicis ''Iurepeba'', cum {{s}}ale, oleo, porro, anetho {{et}} {{s}}imilibus cocta, à vulneratis comeditur, magnoque illis {{s}}olet e{{s}}{{s}}e pr{{ae}}{{s}}idio. Convenit denique pr{{ae}} c{{ae}}teris, ''Caatia'', qu{{ae}} merito ''Herva de Cobras'' dicitur, quod foris {{et}} intus exhibita, hujus aliorumque Serpentum mor{{s}}us facile re{{s}}tituat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant acini arboris ''Guibira'', contu{{s}}i {{et}} mor{{s}}ibus applicati. {{c|{{sc|Boitiapo.}}}} ''Boitiapô'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Lu{{s}}itanis, ''Cobre de Cipo'', anguis e{{s}}t vix brachium cra{{s}}{{s}}us, {{s}}eptem pedes longus, Olivacei coloris, victitans ranis. Maxime venenatus, ac {{ae}}que calamito{{s}}is malis auctor exi{{s}}tit, quam mor{{s}}us ''Cucurucu'', quippe eadem vi, eodemque modo ab extremitate membrorum {{s}}anguis di{{s}}tillat. Remedio autem vix ulli cedit, ni{{s}}i igni forte vel ferro, modo pars l{{ae}}{{s}}a tam violentum remedii genus admittat. {{c|{{sc|Ibiiara.}}}} {{sc|Ibiiaram}} viperam (Iconem vide apud Marcgravium) ''Cobre Vega,'' vel, ''Cobra de dos Cabecas'' appellant Lu{{s}}itani, quod duo capita videatur habere, {{s}}ed fal{{s}}o. Ip{{s}}e Plinius, qui idem de eadem te{{s}}tatur aliorum forte relatu, deceptus fuit. Familiaris {{et}} frequens e{{s}}t, {{s}}ub ruderibus in terra latitans; Formicis ve{{s}}citur: digiti e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}e{{s}}quipedis longitudine, atque argentei coloris. Ejus mor{{s}}u nihil e{{s}}t virulentius, non tamen citra {{s}}pem curationis exi{{s}}tit, {{s}}i {{s}}upradictis remediis tempe{{s}}tive interne {{et}} externe utaris. Qu{{ae}}, quod nihil immutandum occurrit, toties repetere {{s}}upervacaneum duco. {{c|{{sc|Ibiboboca.}}}} [[File:|center|500px]] {{sc|Ibiboboca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, anguis pulcher, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Corais'' appellatur, duos pedes<noinclude>{{rh|||longus,}}</noinclude> hfhwsztnyjs02ngmvmkj7fkhoix9ph4 104 87627 285438 2026-10-23T06:02:47Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285438 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|43}}</noinclude><section begin="liberIII"/>longus, pollicem autem cra{{s}}{{s}}us, colore niveo, {{et}} nigris, rubri{{s}}que maculis variegatus. Mor{{s}}us illius venenati{{s}}{{s}}imus, non extemplo vitam depa{{s}}citur, {{s}}ed tarde {{s}}e promovet. Sanatur empla{{s}}tro è capite Serpentis concinnato {{et}} efficaciter apo{{s}}ito. Pulvis plant{{ae}} ''Nhambi'', tum {{et}} {{s}}uccus foliorum ''Caapeba'' {{et}} ''Caiatia'', vulneri in{{s}}tillatus, extrahit virus. {{c|{{sc|Boiobi.}}}} {{sc|Boiobi}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Lu{{s}}itanis ''Cobre verde'', uln{{ae}} e{{s}}t longitudine {{et}} pollicis cra{{s}}{{s}}itie; coloris porracei {{et}} pulchre micantis. {{AE}}dificiis gaudet, neque ulli nocet ni{{s}}i irritanti; mor{{s}}us tamen illius venenatus, remedio quamvis eximio vix cedit. Radix autem illa nodo{{s}}a herb{{ae}} ''Caa-apia'' contu{{s}}a {{et}} ex aqua pota, {{s}}ummopere prode{{s}}t, c{{ae}}teri{{s}}que herbis antidotalibus facile palmam in hoc ca{{s}}u pr{{ae}}ripit. Miles quidam gregarius anguem hunc inter arbu{{s}}ta latitantem, dum pede forte conterit, ab eo in femore demor{{s}}us, paucis po{{s}}t diebus, toto corpore tumefacto {{et}} live{{s}}cente, deficiente radice ''Caa-apia'', c{{ae}}teri{{s}}que remediis fru{{s}}tra adhibitis, pr{{ae}}{{s}}entibus commilitonibus, quam mi{{s}}errime ex{{s}}piravit. {{c|{{sc|Caninana.}}}} {{sc|Caninana}} Serpens, ventre e{{s}}t flavo, dor{{s}}o autem viridi, octo circiter palmos longus, inter minus venenatos habetur: ovis victitat {{et}} volucribus: Capite {{et}} cauda re{{s}}ectis, ab Afris {{et}} Americanis comeditur. De peculiari illius antidoto, nihil adhuc certi affirmare po{{s}}{{s}}um. Vulgaribus alexipharmacis {{s}}ive Europ{{ae}}is, {{s}}ive indigenis {{s}}upra enarratis, malum {{s}}i quod infert facile expugnatur. Familiare autem illud decoctum antidotale, ex radice ''Iurepeba'', cum pauxillo {{s}}alis, huic ali{{s}}que mor{{s}}ibus vel puncturis venenatis {{s}}{{ae}}pe applicandum e{{s}}t; nec non fructus ''Ananas'' viridis, i{{s}}que in catapla{{s}}matis modum contu{{s}}us. Denique {{s}}i nece{{s}}{{s}}itas ulterius urgeat, pars l{{ae}}{{s}}a {{s}}carificetur, moxque vivus gallinaceus pullus imponatur. {{c|{{sc|Ibiracoa.}}}} {{sc|Ibiracoa}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, Serpens e{{s}}t variegati coloris, albis, nigris, rubri{{s}}que maculis in{{s}}ignis. Ejus mor{{s}}us e{{s}}t admodum veneno{{s}}us, {{et}} pe{{s}}{{s}}ima {{s}}ymptomata infert, haud {{s}}ecus quam ''Cucurucu'', ut à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus accepi; quippe {{s}}anguis quantocius à mor{{s}}u, ex auribus, naribus {{et}} oculis profluit {{et}} ni{{s}}i {{s}}tatim {{s}}ubventum fuerit, moritur vulneratus. Si virus nondum ad cor abierit, carne ip{{s}}ius anguis cocta cum radice ''Iurepeba, Iaborandi, Malva I{{s}}co, Caapeba, Capypuba'', additis {{s}}ummitatibus ''Nhambi'', ex vino interne exhibitis vulnerati re{{s}}tituuntur. Addatur externum remedium, ex capite ip{{s}}ius fer{{ae}} contu{{s}}o {{et}} cum ''Herva de Cobre'', ali{{s}}que eju{{s}}modi ante enarratis, pr{{ae}}paratum. {{c|{{sc|Tareiboya {{et}} Cacaboya.}}}} Po{{s}}tremo angues duo amphibiorum more, modo in lacubus, modo in {{s}}icco degentes con{{s}}piciuntur, ac proinde hydri vel natrices jure dici po{{s}}{{s}}unt, tamet{{s}}i non {{ae}}que pernicio{{s}}i ac no{{s}}tri Europ{{ae}}i e{{s}}{{s}}e perhibeantur. Atri {{s}}unt pror{{s}}us nec valde magni. Irritati nocent, vulnu{{s}}que facile curabile infligunt. Prior ''Tareyboia'', po{{s}}terior ''Cacaboya'' appellatur, qui lutei e{{s}}t coloris, {{s}}ex palmas longus, ruricolis potius extime{{s}}cendus quod Gallinas devoret, quam quod homini lethale venenum inferat. Tamen {{s}}ecuritatis cau{{s}}a Herb{{ae}} ''Nhambi'' {{et}} ''Erva de Cobras'' appo{{s}}it{{ae}} ex arte, vim veneni, {{s}}i quod modo {{s}}it, retundunt. {{c|{{sc|Crocodilus.}}}} Crocodili in fluviorum, {{s}}tagnorumque latebris degunt, Africanis Crocodilis {{s}}imiles, {{s}}ed utique minores: raro quinque pedum longitudinem excedunt, ''Iacaré'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, no{{s}}tris {{Gothica|Caymans}} dicti; hominibus natantibus in{{s}}idiantur, rictu late diducto, acuti{{s}}{{s}}imi{{s}}q; dentibus, ingentia vulnera inferunt. Qu{{ae}} vulgaribus remediis coale{{s}}cunt, pr{{ae}}{{s}}ertim vero adipe ip{{s}}ius animantis. Vulnerati pariter, {{et}} non vulnerati Crodilos {{s}}ummo {{s}}tudio venantur, partim propter virtutem Medicam adipis; partim ob ip{{s}}orum te{{s}}tes myrothecium in{{s}}igniter redolentes, quos magno pretio divendunt. Oma{{s}}us quoq; hujus ''Iacare'' ex{{s}}iccatus {{et}} in pulverem redactus, contra morbos calculi ab incolis exhibetur. Ova qu{{ae}} plus quam viginti vel triginta {{s}}ubinde profert, an{{s}}erinorum ovorum magnitudinem excedunt, nec {{s}}olum à Barbaris, {{s}}ed {{et}} militibus no{{s}}tratibus expetuntur {{et}} comeduntur. Idem de ip{{s}}a carne Crocodili exenterata dictum volo. {{c|{{sc|Bibora.}}}} Inter tot lacertorum exercitus, qui pa{{s}}{{s}}im in {{s}}ilvis, {{ae}}diumque ruderibus con{{s}}piciuntur, unicus tantum, quantum quidem con{{s}}tat, reperitur veneno{{s}}us, qui ''Bibora'' dicitur. C{{ae}}teris lacertis non adeo quidem di{{s}}{{s}}imilis e{{s}}t, {{s}}ed minor, digitique majoris magnitudinem vix excedit. Cute e{{s}}t cineritia {{et}} magis albicante. Corpore omnibu{{s}}que membris cra{{s}}{{s}}ioribus, venenoque tumentibus; cauda denique multo breviori {{et}} latiori exi{{s}}tit. Plaga ab eo illata dilutam f{{oe}}tidamque {{s}}aniem effundit, cum tumore livido, cardialgia, torminibus, ac magnis<noinclude> crucia-</noinclude><noinclude>{{rh||''F 2''|tibus.}}</noinclude> lipuhln8r2p2eabkkl3d2idlm5dwt48 0 87628 285440 2026-10-23T06:13:51Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=56 to=57 onlysection=XXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXI|Caput XXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/III|Liber III]]" />' 285440 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=56 to=57 onlysection=XXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXI|Caput XXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/III|Liber III]]" /> kjn236fyy4k7j7bhny2hc4w4pxs6zeu