Epistulae morales ad Lucilium

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.48.0-wmf.1</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2736</id>
    <revision>
      <id>285786</id>
      <parentid>144600</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>285786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="805m7452vqo8un139a1rc7nd7sc78sd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= anno 65 AD
|SubTitulus= &lt;!-- SubTitulus --&gt;
|Genera=Philosophia, Epistulae
|Fons=[https://www.thelatinlibrary.com/sen.html The Latin Library]
}}
&lt;div class=text&gt;
'''INDEX'''

*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber I|Liber I]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber II|Liber II]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber III|Liber III]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber IV|Liber IV]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber V|Liber V]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber VI|Liber VI]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber VII|Liber VII]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber VIII|Liber VIII]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber IX|Liber IX]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber X|Liber X]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XI - XIII|Liber XI - XIII]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIV - XV|Liber XIV - XV]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVI|Liber XVI]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVII - XVIII|Liber XVII - XVIII]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIX|Liber XIX]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XX|Liber XX]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XXI|Liber XXI]]
*[[Epistulae morales ad Lucilium/Liber XXII - Excerpta Gellii|Liber XXII - Excerpta Gellii]]

[[fr:Lettres_à_Lucilius]]

&lt;/div&gt;{{finis}}</text>
      <sha1>805m7452vqo8un139a1rc7nd7sc78sd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2737</id>
    <revision>
      <id>285784</id>
      <parentid>85364</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T16:59:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>285784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43634" sha1="1o0x488j47ody8z2mlat55tzpwy2sss" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber I
|Fons=[https://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml The Latin Library]
}}
{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Liber II
|PostNomen=../Liber II
}}

==I.==
{{pn|1.1|1}} Ita fac, mi Lucili: vindica te tibi, et tempus quod adhuc aut auferebatur aut subripiebatur aut excidebat collige et serva. Persuade tibi hoc sic esse ut scribo: quaedam tempora eripiuntur nobis, quaedam subducuntur, quaedam effluunt. Turpissima tamen est iactura quae per neglegentiam fit. Et si volueris attendere, magna pars vitae elabitur male agentibus, maxima nihil agentibus, tota vita aliud agentibus. {{pn|1.2|2}} Quem mihi dabis qui aliquod pretium tempori ponat, qui diem aestimet, qui intellegat se cotidie mori? In hoc enim fallimur, quod mortem prospicimus: magna pars eius iam praeterit; quidquid aetatis retro est mors tenet. Fac ergo, mi Lucili, quod facere te scribis, omnes horas complectere; sic fiet ut minus ex crastino pendeas, si hodierno manum inieceris. {{pn|1.3|3}} Dum differtur vita transcurrit. Omnia, Lucili, aliena sunt, tempus tantum nostrum est; in huius rei unius fugacis ac lubricae possessionem natura nos misit, ex qua expellit quicumque vult. Et tanta stultitia mortalium est ut quae minima et vilissima sunt, certe reparabilia, imputari sibi cum impetravere patiantur, nemo se iudicet quicquam debere qui tempus accepit, cum interim hoc unum est quod ne gratus quidem potest reddere.

{{pn|1.4|4}}Interrogabis fortasse quid ego faciam qui tibi ista praecipio. Fatebor ingenue: quod apud luxuriosum sed diligentem evenit, ratio mihi constat impensae. Non possum dicere nihil perdere, sed quid perdam et quare et quemadmodum dicam; causas paupertatis meae reddam. Sed evenit mihi quod plerisque non suo vitio ad inopiam redactis: omnes ignoscunt, nemo succurrit. {{pn|1.5|5}}Quid ergo est? non puto pauperem cui quantulumcumque superest sat est; tu tamen malo serves tua, et bono tempore incipies. Nam ut visum est maioribus nostris, 'sera parsimonia in fundo est'; non enim tantum minimum in imo sed pessimum remanet. Vale.

==II.==
{{pn|2.1|1}} Ex iis quae mihi scribis et ex iis quae audio bonam spem de te concipio: non discurris nec locorum mutationibus inquietaris. Aegri animi ista iactatio est: primum argumentum compositae mentis existimo posse consistere et secum morari. {{pn|2.2|2}} Illud autem vide, ne ista lectio auctorum multorum et omnis generis voluminum habeat aliquid vagum et instabile. Certis ingeniis immorari et innutriri oportet, si velis aliquid trahere quod in animo fideliter sedeat. Nusquam est qui ubique est. Vitam in peregrinatione exigentibus hoc evenit, ut multa hospitia habeant, nullas amicitias; idem accidat necesse est iis qui nullius se ingenio familiariter applicant sed omnia cursim et properantes transmittunt. {{pn|2.3|3}} Non prodest cibus nec corpori accedit qui statim sumptus emittitur; nihil aeque sanitatem impedit quam remediorum crebra mutatio; non venit vulnus ad cicatricem in quo medicamenta temptantur; non convalescit planta quae saepe transfertur; nihil tam utile est ut in transitu prosit. Distringit librorum multitudo; itaque cum legere non possis quantum habueris, satis est habere quantum legas. {{pn|2.4|4}} 'Sed modo' inquis 'hunc librum evolvere volo, modo illum.' Fastidientis stomachi est multa degustare; quae ubi varia sunt et diversa, inquinant non alunt. Probatos itaque semper lege, et si quando ad alios deverti libuerit, ad priores redi. Aliquid cotidie adversus paupertatem, aliquid adversus mortem auxili compara, nec minus adversus ceteras pestes; et cum multa percurreris, unum excerpe quod illo die concoquas. {{pn|2.5|5}} Hoc ipse quoque facio; ex pluribus quae legi aliquid apprehendo. Hodiernum hoc est quod apud Epicurum nanctus sum - soleo enim et in aliena castra transire, non tamquam transfuga, sed tamquam explorator -: 'honesta' inquit 'res est laeta paupertas'. {{pn|2.6|6}} Illa vero non est paupertas, si laeta est; non qui parum habet, sed qui plus cupit, pauper est. Quid enim refert quantum illi in arca, quantum in horreis iaceat, quantum pascat aut feneret, si alieno imminet, si non acquisita sed acquirenda computat? Quis sit divitiarum modus quaeris? primus habere quod necesse est, proximus quod sat est. Vale.

==III.==
{{pn|3.1|1}} Epistulas ad me perferendas tradidisti, ut scribis, amico tuo; deinde admones me ne omnia cum eo ad te pertinentia communicem, quia non soleas ne ipse quidem id facere: ita eadem epistula illum et dixisti amicum et negasti. Itaque si proprio illo verbo quasi publico usus es et sic illum amicum vocasti quomodo omnes candidatos 'bonos viros' dicimus, quomodo obvios, si nomen non succurrit, 'dominos' salutamus, hac abierit. {{pn|3.2|2}} Sed si aliquem amicum existimas cui non tantundem credis quantum tibi, vehementer erras et non satis nosti vim verae amicitiae. Tu vero omnia cum amico delibera, sed de ipso prius: post amicitiam credendum est, ante amicitiam iudicandum. Isti vero praepostero officia permiscent qui, contra praecepta Theophrasti, cum amaverunt iudicant, et non amant cum iudicaverunt. Diu cogita an tibi in amicitiam aliquis recipiendus sit. Cum placuerit fieri, toto illum pectore admitte; tam audaciter cum illo loquere quam tecum. {{pn|3.3|3}} Tu quidem ita vive ut nihil tibi committas nisi quod committere etiam inimico tuo possis; sed quia interveniunt quaedam quae consuetudo fecit arcana, cum amico omnes curas, omnes cogitationes tuas misce. Fidelem si putaveris, facies; nam quidam fallere docuerunt dum timent falli, et illi ius peccandi suspicando fecerunt. Quid est quare ego ulla verba coram amico meo retraham? quid est quare me coram illo non putem solum? {{pn|3.4|4}} Quidam quae tantum amicis committenda sunt obviis narrant, et in quaslibet aures quidquid illos urit exonerant; quidam rursus etiam carissimorum conscientiam reformidant et, si possent, ne sibi quidem credituri interius premunt omne secretum. Neutrum faciendum est; utrumque enim vitium est, et omnibus credere et nulli, sed alterum honestius dixerim vitium, alterum tutius. {{pn|3.5|5}} Sic utrosque reprehendas, et eos qui semper inquieti sunt, et eos qui semper quiescunt. Nam illa tumultu gaudens non est industria sed exagitatae mentis concursatio, et haec non est quies quae motum omnem molestiam iudicat, sed dissolutio et languor. {{pn|3.6|6}} Itaque hoc quod apud Pomponium legi animo mandabitur: 'quidam adeo in latebras refugerunt ut putent in turbido esse quidquid in luce est'. Inter se ista miscenda sunt: et quiescenti agendum et agenti quiescendum est. Cum rerum natura delibera: illa dicet tibi et diem fecisse se et noctem. Vale.

==IV.==
{{pn|4.1|1}} Persevera ut coepisti et quantum potes propera, quo diutius frui emendato animo et composito possis. Frueris quidem etiam dum emendas, etiam dum componis: alia tamen illa voluptas est quae percipitur ex contemplatione mentis ab omni labe purae et splendidae. {{pn|4.2|2}} Tenes utique memoria quantum senseris gaudium cum praetexta posita sumpsisti virilem togam et in forum deductus es: maius expecta cum puerilem animum deposueris et te in viros philosophia transscripserit. Adhuc enim non pueritia sed, quod est gravius, puerilitas remanet; et hoc quidem peior est, quod auctoritatem habemus senum, vitia puerorum, nec puerorum tantum sed infantum: illi levia, hi falsa formidant, nos utraque. {{pn|4.3|3}} Profice modo: intelleges quaedam ideo minus timenda quia multum metus afferunt. Nullum malum magnum quod extremum est. Mors ad te venit: timenda erat si tecum esse posset: necesse est aut non perveniat aut transeat. {{pn|4.4|4}} 'Difficile est' inquis 'animum perducere ad contemptionem animae.' Non vides quam ex frivolis causis contemnatur? Alius ante amicae fores laqueo pependit, alius se praecipitavit e tecto ne dominum stomachantem diutius audiret, alius ne reduceretur e fuga ferrum adegit in viscera: non putas virtutem hoc effecturam quod efficit nimia formido? Nulli potest secura vita contingere qui de producenda nimis cogitat, qui inter magna bona multos consules numerat. {{pn|4.5|5}} Hoc cotidie meditare, ut possis aequo animo vitam relinquere, quam multi sic complectuntur et tenent quomodo qui aqua torrente rapiuntur spinas et aspera. Plerique inter mortis metum et vitae tormenta miseri fluctuantur et vivere nolunt, mori nesciunt. {{pn|4.6|6}} Fac itaque tibi iucundam vitam omnem pro illa sollicitudinem deponendo. Nullum bonum adiuvat habentem nisi ad cuius amissionem praeparatus est animus; nullius autem rei facilior amissio est quam quae desiderari amissa non potest. Ergo adversus haec quae incidere possunt etiam potentissimis adhortare te et indura. {{pn|4.7|7}} De Pompei capite pupillus et spado tulere sententiam, de Crasso crudelis et insolens Parthus; Gaius Caesar iussit Lepidum Dextro tribuno praebere cervicem, ipse Chaereae praestitit; neminem eo fortuna provexit ut non tantum illi minaretur quantum permiserat. Noli huic tranquillitati confidere: momento mare evertitur; eodem die ubi luserunt navigia sorbentur. {{pn|4.8|8}} Cogita posse et latronem et hostem admovere iugulo tuo gladium; ut potestas maior absit, nemo non servus habet in te vitae necisque arbitrium. Ita dico: quisquis vitam suam contempsit tuae dominus est. Recognosce exempla eorum qui domesticis insidiis perierunt, aut aperta vi aut dolo: intelleges non pauciores servorum ira cecidisse quam regum. Quid ad te itaque quam potens sit quem times, cum id propter quod times nemo non possit? {{pn|4.9|9}} At si forte in manus hostium incideris, victor te duci iubebit - eo nempe quo duceris. Quid te ipse decipis et hoc nunc primum quod olim patiebaris intellegis? Ita dico: ex quo natus es, duceris. Haec et eiusmodi versanda in animo sunt si volumus ultimam illam horam placidi exspectare cuius metus omnes alias inquietas facit.

{{pn|4.10|10}}Sed ut finem epistulae imponam, accipe quod mihi hodierno die placuit - et hoc quoque ex alienis hortulis sumptum est: 'magnae divitiae sunt lege naturae composita paupertas'. Lex autem illa naturae scis quos nobis terminos statuat? Non esurire, non sitire, non algere. Ut famem sitimque depellas non est necesse superbis assidere liminibus nec supercilium grave et contumeliosam etiam humanitatem pati, non est necesse maria temptare nec sequi castra: parabile est quod natura desiderat et appositum. {{pn|4.11|11}}Ad supervacua sudatur; illa sunt quae togam conterunt, quae nos senescere sub tentorio cogunt, quae in aliena litora impingunt: ad manum est quod sat est. Cui cum paupertate bene convenit dives est. Vale.

==V.==
{{pn|5.1|1}} Quod pertinaciter studes et omnibus omissis hoc unum agis, ut te meliorem cotidie facias, et probo et gaudeo, nec tantum hortor ut perseveres sed etiam rogo. Illud autem te admoneo, ne eorum more qui non proficere sed conspici cupiunt facias aliqua quae in habitu tuo aut genere vitae notabilia sint; {{pn|5.2|2}} asperum cultum et intonsum caput et neglegentiorem barbam et indictum argento odium et cubile humi positum et quidquid aliud ambitionem perversa via sequitur evita. Satis ipsum nomen philosophiae, etiam si modeste tractetur, invidiosum est: quid si nos hominum consuetudini coeperimus excerpere? Intus omnia dissimilia sint, frons populo nostra conveniat. {{pn|5.3|3}} Non splendeat toga, ne sordeat quidem; non habeamus argentum in quod solidi auri caelatura descenderit, sed non putemus frugalitatis indicium auro argentoque caruisse. Id agamus ut meliorem vitam sequamur quam vulgus, non ut contrariam: alioquin quos emendari volumus fugamus a nobis et avertimus; illud quoque efficimus, ut nihil imitari velint nostri, dum timent ne imitanda sint omnia. {{pn|5.4|4}} Hoc primum philosophia promittit, sensum communem, humanitatem et congregationem; a qua professione dissimilitudo nos separabit. Videamus ne ista per quae admirationem parare volumus ridicula et odiosa sint. Nempe propositum nostrum est secundum naturam vivere: hoc contra naturam est, torquere corpus suum et faciles odisse munditias et squalorem appetere et cibis non tantum vilibus uti sed taetris et horridis. {{pn|5.5|5}} Quemadmodum desiderare delicatas res luxuriae est, ita usitatas et non magno parabiles fugere dementiae. Frugalitatem exigit philosophia, non poenam; potest autem esse non incompta frugalitas. Hic mihi modus placet: temperetur vita inter bonos mores et publicos; suspiciant omnes vitam nostram sed agnoscant. {{pn|5.6|6}} 'Quid ergo? eadem faciemus quae ceteri? nihil inter nos et illos intererit?' Plurimum: dissimiles esse nos vulgo sciat qui inspexerit propius; qui domum intraverit nos potius miretur quam supellectilem nostram. Magnus ille est qui fictilibus sic utitur quemadmodum argento, nec ille minor est qui sic argento utitur quemadmodum fictilibus; infirmi animi est pati non posse divitias.

{{pn|5.7|7}}Sed ut huius quoque diei lucellum tecum communicem, apud Hecatonem nostrum inveni cupiditatum finem etiam ad timoris remedia proficere. 'Desines' inquit 'timere, si sperare desieris.' Dices, 'quomodo ista tam diversa pariter sunt?' Ita est, mi Lucili: cum videantur dissidere, coniuncta sunt. Quemadmodum eadem catena et custodiam et militem copulat, sic ista quae tam dissimilia sunt pariter incedunt: spem metus sequitur. {{pn|5.8|8}}Nec miror ista sic ire: utrumque pendentis animi est, utrumque futuri exspectatione solliciti. Maxima autem utriusque causa est quod non ad praesentia aptamur sed cogitationes in longinqua praemittimus; itaque providentia, maximum bonum condicionis humanae, in malum versa est. {{pn|5.9|9}}Ferae pericula quae vident fugiunt, cum effugere, securae sunt: nos et venturo torquemur et praeterito. Multa bona nostra nobis nocent; timoris enim tormentum memoria reducit, providentia anticipat; nemo tantum praesentibus miser est. Vale.

==VI.==
{{pn|6.1|1}} Intellego, Lucili, non emendari me tantum sed transfigurari; nec hoc promitto iam aut spero, nihil in me superesse quod mutandum sit. Quidni multa habeam quae debeant colligi, quae extenuari, quae attolli? Et hoc ipsum argumentum est in melius translati animi, quod vitia sua quae adhuc ignorabat videt; quibusdam aegris gratulatio fit cum ipsi aegros se esse senserunt. {{pn|6.2|2}} Cuperem itaque tecum communicare tam subitam mutationem mei; tunc amicitiae nostrae certiorem fiduciam habere coepissem, illius verae quam non spes, non timor, non utilitatis suae cura divellit, illius cum qua homines moriuntur, pro qua moriuntur. {{pn|6.3|3}} Multos tibi dabo qui non amico sed amicitia caruerint: hoc non potest accidere cum animos in societatem honesta cupiendi par voluntas trahit. Quidni non possit? sciunt enim ipsos omnia habere communia, et quidem magis adversa.

{{pn|6.4|4}}Concipere animo non potes quantum momenti afferri mihi singulos dies videam. 'Mitte' inquis 'et nobis ista quae tam efficacia expertus es.' Ego vero omnia in te cupio transfundere, et in hoc aliquid gaudeo discere, ut doceam; nec me ulla res delectabit, licet sit eximia et salutaris, quam mihi uni sciturus sum. Si cum hac exceptione detur sapientia, ut illam inclusam teneam nec enuntiem, reiciam: nullius boni sine socio iucunda possessio est. {{pn|6.5|5}}Mittam itaque ipsos tibi libros, et ne multum operae impendas dum passim profutura sectaris, imponam notas, ut ad ipsa protinus quae probo et miror accedas. Plus tamen tibi et viva vox et convictus quam oratio proderit; in rem praesentem venias oportet, primum quia homines amplius oculis quam auribus credunt, deinde quia longum iter est per praecepta, breve et efficax per exempla. {{pn|6.6|6}}Zenonem Cleanthes non expressisset, si tantummodo audisset: vitae eius interfuit, secreta perspexit, observavit illum, an ex formula sua viveret. Platon et Aristoteles et omnis in diversum itura sapientium turba plus ex moribus quam ex verbis Socratis traxit; Metrodorum et Hermarchum et Polyaenum magnos viros non schola Epicuri sed contubernium fecit. Nec in hoc te accerso tantum, ut proficias, sed ut prosis; plurimum enim alter alteri conferemus.

{{pn|6.7|7}}Interim quoniam diurnam tibi mercedulam debeo, quid me hodie apud Hecatonem delectaverit dicam. 'Quaeris' inquit 'quid profecerim? amicus esse mihi coepi.' Multum profecit: numquam erit solus. Scito esse hunc amicum omnibus. Vale.

==VII.==
{{pn|7.1|1}} Quid tibi vitandum praecipue existimes quaeris? turbam. Nondum illi tuto committeris. Ego certe confitebor imbecillitatem meam: numquam mores quos extuli refero; aliquid ex eo quod composui turbatur, aliquid ex iis quae fugavi redit. Quod aegris evenit quos longa imbecillitas usque eo affecit ut nusquam sine offensa proferantur, hoc accidit nobis quorum animi ex longo morbo reficiuntur. {{pn|7.2|2}} Inimica est multorum conversatio: nemo non aliquod nobis vitium aut commendat aut imprimit aut nescientibus allinit. Utique quo maior est populus cui miscemur, hoc periculi plus est. Nihil vero tam damnosum bonis moribus quam in aliquo spectaculo desidere; tunc enim per voluptatem facilius vitia subrepunt. {{pn|7.3|3}} Quid me existimas dicere? avarior redeo, ambitiosior, luxuriosior? immo vero crudelior et inhumanior, quia inter homines fui. Casu in meridianum spectaculum incidi, lusus exspectans et sales et aliquid laxamenti quo hominum oculi ab humano cruore acquiescant. Contra est: quidquid ante pugnatum est misericordia fuit; nunc omissis nugis mera homicidia sunt. Nihil habent quo tegantur; ad ictum totis corporibus ex positi numquam frustra manum mittunt. {{pn|7.4|4}} Hoc plerique ordinariis paribus et postulaticiis praeferunt. Quidni praeferant? non galea, non scuto repellitur ferrum. Quo munimenta? quo artes? omnia ista mortis morae sunt. Mane leonibus et ursis homines, meridie spectatoribus suis obiciuntur. Interfectores interfecturis iubent obici et victorem in aliam detinent caedem; exitus pugnantium mors est. Ferro et igne res geritur. {{pn|7.5|5}} Haec fiunt dum vacat harena. 'Sed latrocinium fecit aliquis, occidit hominem.' Quid ergo? quia occidit, ille meruit ut hoc pateretur: tu quid meruisti miser ut hoc spectes? 'Occide, verbera, ure! Quare tam timide incurrit in ferrum? quare parum audacter occidit? quare parum libenter moritur? Plagis agatur in vulnera, mutuos ictus nudis et obviis pectoribus excipiant.' Intermissum est spectaculum: 'interim iugulentur homines, ne nihil agatur'. Age, ne hoc quidem intellegitis, mala exempla in eos redundare qui faciunt? Agite dis immortalibus gratias quod eum docetis esse crudelem qui non potest discere.

{{pn|7.6|6}}Subducendus populo est tener animus et parum tenax recti: facile transitur ad plures. Socrati et Catoni et Laelio excutere morem suum dissimilis multitudo potuisset: adeo nemo nostrum, qui cum maxime concinnamus ingenium, ferre impetum vitiorum tam magno comitatu venientium potest. {{pn|7.7|7}}Unum exemplum luxuriae aut avaritiae multum mali facit: convictor delicatus paulatim enervat et mollit, vicinus dives cupiditatem irritat, malignus comes quamvis candido et simplici rubiginem suam affricuit: quid tu accidere his moribus credis in quos publice factus est impetus? {{pn|7.8|8}}Necesse est aut imiteris aut oderis. Utrumque autem devitandum est: neve similis malis fias, quia multi sunt, neve inimicus multis, quia dissimiles sunt. Recede in te ipse quantum potes; cum his versare qui te meliorem facturi sunt, illos admitte quos tu potes facere meliores. Mutuo ista fiunt, et homines dum docent discunt. {{pn|7.9|9}}Non est quod te gloria publicandi ingenii producat in medium, ut recitare istis velis aut disputare; quod facere te vellem, si haberes isti populo idoneam mercem: nemo est qui intellegere te possit. Aliquis fortasse, unus aut alter incidet, et hic ipse formandus tibi erit instituendusque ad intellectum tui. 'Cui ergo ista didici?' Non est quod timeas ne operam perdideris, si tibi didicisti.

{{pn|7.10|10}}Sed ne soli mihi hodie didicerim, communicabo tecum quae occurrunt mihi egregie dicta circa eundem fere sensum tria, ex quibus unum haec epistula in debitum solvet, duo in antecessum accipe. Democritus ait, 'unus mihi pro populo est, et populus pro uno'. {{pn|7.11|11}}Bene et ille, quisquis fuit - ambigitur enim de auctore -, cum quaereretur ab illo quo tanta diligentia artis spectaret ad paucissimos perventurae, 'satis sunt' inquit 'mihi pauci, satis est unus, satis est nullus'. Egregie hoc tertium Epicurus, cum uni ex consortibus studiorum suorum scriberet: 'haec' inquit 'ego non multis, sed tibi; satis enim magnum alter alteri theatrum sumus'. {{pn|7.12|12}}Ista, mi Lucili, condenda in animum sunt, ut contemnas voluptatem ex plurium assensione venientem. Multi te laudant: ecquid habes cur placeas tibi, si is es quem intellegant multi ? introrsus bona tua spectent. Vale.

==VIII.==
{{pn|8.1|1}} 'Tu me' inquis 'vitare turbam iubes, secedere et conscientia esse contentum? ubi illa praecepta vestra quae imperant in actu mori?' Quid? ego tibi videor inertiam suadere? In hoc me recondidi et fores clusi, ut prodesse pluribus possem. Nullus mihi per otium dies exit; partem noctium studiis vindico; non vaco somno sed succumbo, et oculos vigilia fatigatos cadentesque in opere detineo. {{pn|8.2|2}} Secessi non tantum ab hominibus sed a rebus, et in primis a meis rebus: posterorum negotium ago. Illis aliqua quae possint prodesse conscribo; salutares admonitiones,velut medicamentorum utilium compositiones, litteris mando, esse illas efficaces in meis ulceribus expertus, quae etiam si persanata non sunt, serpere desierunt. {{pn|8.3|3}} Rectum iter, quod sero cognovi et lassus errando, aliis monstro. Clamo: 'vitate quaecumque vulgo placent, quae casus attribuit; ad omne fortuitum bonum suspiciosi pavidique subsistite: et fera et piscis spe aliqua oblectante decipitur. Munera ista fortunae putatis? insidiae sunt. Quisquis vestrum tutam agere vitam volet, quantum plurimum potest ista viscata beneficia devitet in quibus hoc quoque miserrimi fallimur: habere nos putamus, haeremus. {{pn|8.4|4}} In praecipitia cursus iste deducit; huius eminentis vitae exitus cadere est. Deinde ne resistere quidem licet, cum coepit transversos agere felicitas, aut saltim rectis aut semel ruere: non vertit fortuna sed cernulat et allidit. {{pn|8.5|5}} Hanc ergo sanam ac salubrem formam vitae tenete, ut corpori tantum indulgeatis quantum bonae valetudini satis est. Durius tractandum est ne animo male pareat: cibus famem sedet, potio sitim exstinguat, vestis arceat frigus, domus munimentum sit adversus infesta temporis. Hanc utrum caespes erexerit an varius lapis gentis alienae, nihil interest: scitote tam bene hominem culmo quam auro tegi. Contemnite omnia quae supervacuus labor velut ornamentum ac decus ponit; cogitate nihil praeter animum esse mirabile, cui magno nihil magnum est.' {{pn|8.6|6}} Si haec mecum, si haec cum posteris loquor, non videor tibi plus prodesse quam cum ad vadimonium advocatus descenderem aut tabulis testamenti anulum imprimerem aut in senatu candidato vocem et manum commodarem? Mihi crede, qui nihil agere videntur maiora agunt: humana divinaque simul tractant.

{{pn|8.7|7}}Sed iam finis faciendus est et aliquid, ut institui, pro hac epistula dependendum. Id non de meo fiet: adhuc Epicurum compilamus, cuius hanc vocem hodierno die legi: 'philosophiae servias oportet, ut tibi contingat vera libertas'. Non differtur in diem qui se illi subiecit et tradidit: statim circumagitur; hoc enim ipsum philosophiae servire libertas est. {{pn|8.8|8}}Potest fieri ut me interroges quare ab Epicuro tam multa bene dicta referam potius quam nostrorum: quid est tamen quare tu istas Epicuri voces putes esse, non publicas? Quam multi poetae dicunt quae philosophis aut dicta sunt aut dicenda! Non attingam tragicos nec togatas nostras - habent enim hae quoque aliquid severitatis et sunt inter comoedias ac tragoedias mediae -: quantum disertissimorum versuum inter mimos iacet! quam multa Publilii non excalceatis sed coturnatis dicenda sunt! {{pn|8.9|9}}Unum versum eius, qui ad philosophiam pertinet et ad hanc partem quae modo fuit in manibus, referam, quo negat fortuita in nostro habenda:

alienum est omne quidquid optando evenit.

{{pn|8.10|10}}Hunc sensum a te dici non paulo melius et adstrictius memini:

non est tuum fortuna quod fecit tuum.

Illud etiam nunc melius dictum a te non praeteribo:

dari bonum quod potuit auferri potest.

Hoc non imputo in solutum: de tuo tibi. Vale.

==IX.==
{{pn|9.1|1}} An merito reprehendat in quadam epistula Epicurus eos qui dicunt sapientem se ipso esse contentum et propter hoc amico non indigere, desideras scire. Hoc obicitur Stilboni ab Epicuro et iis quibus summum bonum visum est animus inpatiens. {{pn|9.2|2}} In ambiguitatem incidendum est, si exprimere άπάθειαν  uno verbo cito voluerimus et impatientiam dicere; poterit enim contrarium ei quod significare volumus intellegi. Nos eum volumus dicere qui respuat omnis mali sensum: accipietur is qui nullum ferre possit malum. Vide ergo num satius sit aut invulnerabilem animum dicere aut animum extra omnem patientiam positum. {{pn|9.3|3}} Hoc inter nos et illos interest: noster sapiens vincit quidem incommodum omne sed sentit, illorum ne sentit quidem. Illud nobis et illis commune est, sapientem se ipso esse contentum. Sed tamen et amicum habere vult et vicinum et contubernalem, quamvis sibi ipse sufficiat. {{pn|9.4|4}} Vide quam sit se contentus: aliquando sui parte contentus est. Si illi manum aut morbus aut hostis exciderit, si quis oculum vel oculos casus excusserit, reliquiae illi suae satisfacient et erit imminuto corpore et amputato tam laetus quam [in] integro fuit; sed &lt;si&gt; quae sibi desunt non desiderat, non deesse mavult. {{pn|9.5|5}} Ita sapiens se contentus est, non ut velit esse sine amico sed ut possit; et hoc quod dico 'possit' tale est: amissum aequo animo fert. Sine amico quidem numquam erit: in sua potestate habet quam cito reparet. Quomodo si perdiderit Phidias statuam protinus alteram faciet, sic hic faciendarum amicitiarum artifex substituet alium in locum amissi. {{pn|9.6|6}} Quaeris quomodo amicum cito facturus sit? Dicam, si illud mihi tecum convenerit, ut statim tibi solvam quod debeo et quantum ad hanc epistulam paria faciamus. Hecaton ait, 'ego tibi monstrabo amatorium sine medicamento, sine herba, sine ullius veneficae carmine: si vis amari, ama'. Habet autem non tantum usus amicitiae veteris et certae magnam voluptatem sed etiam initium et comparatio novae. {{pn|9.7|7}} Quod interest inter metentem agricolam et serentem, hoc inter eum qui amicum paravit et qui parat. Attalus philosophus dicere solebat iucundius esse amicum facere quam habere, 'quomodo artifici iucundius pingere est quam pinxisse'. Illa in opere suo occupata sollicitudo ingens oblectamentum habet in ipsa occupatione: non aeque delectatur qui ab opere perfecto removit manum. Iam fructu artis suae fruitur: ipsa fruebatur arte cum pingeret. Fructuosior est adulescentia liberorum, sed infantia dulcior.

{{pn|9.8|8}}Nunc ad propositum revertamur. Sapiens etiam si contentus est se, tamen habere amicum vult, si nihil aliud, ut exerceat amicitiam, ne tam magna virtus iaceat, non ad hoc quod dicebat Epicurus in hac ipsa epistula, 'ut habeat qui sibi aegro assideat, succurrat in vincula coniecto vel inopi', sed ut habeat aliquem cui ipse aegro assideat, quem ipse circumventum hostili custodia liberet. Qui se spectat et propter hoc ad amicitiam venit male cogitat. Quemadmodum coepit, sic desinet: paravit amicum adversum vincla laturum opem; cum primum crepuerit catena, discedet. {{pn|9.9|9}}Hae sunt amicitiae quas temporarias populus appellat; qui utilitatis causa assumptus est tamdiu placebit quamdiu utilis fuerit. Hac re florentes amicorum turba circumsedet, circa eversos solitudo est, et inde amici fugiunt ubi probantur; hac re ista tot nefaria exempla sunt aliorum metu relinquentium, aliorum metu prodentium. Necesse est initia inter se et exitus congruant: qui amicus esse coepit quia expedit &lt;et desinet quia expedit&gt;; placebit aliquod pretium contra amicitiam, si ullum in illa placet praeter ipsam. {{pn|9.10|10}}'In quid amicum paras?' Ut habeam pro quo mori possim, ut habeam quem in exsilium sequar, cuius me morti et opponam et impendam: ista quam tu describis negotiatio est, non amicitia, quae ad commodum accedit, quae quid consecutura sit spectat. {{pn|9.11|11}}Non dubie habet aliquid simile amicitiae affectus amantium; possis dicere illam esse insanam amicitiam. Numquid ergo quisquam amat lucri causa? numquid ambitionis aut gloriae? Ipse per se amor, omnium aliarum rerum neglegens, animos in cupiditatem formae non sine spe mutuae caritatis accendit. Quid ergo? ex honestiore causa coit turpis affectus? {{pn|9.12|12}}'Non agitur' inquis 'nunc de hoc, an amicitia propter se ipsam appetenda sit.' Immo vero nihil magis probandum est; nam si propter se ipsam expetenda est, potest ad illam accedere qui se ipso contentus est. 'Quomodo ergo ad illam accedit?' Quomodo ad rem pulcherrimam, non lucro captus nec varietate fortunae perterritus; detrahit amicitiae maiestatem suam qui illam parat ad bonos casus.

{{pn|9.13|13}}'Se contentus est sapiens.' Hoc, mi Lucili, plerique perperam interpretantur: sapientem undique submovent et intra cutem suam cogunt. Distinguendum autem est quid et quatenus vox ista promittat: se contentus est sapiens ad beate vivendum, non ad vivendum; ad hoc enim multis illi rebus opus est, ad illud tantum animo sano et erecto et despiciente fortunam. {{pn|9.14|14}}Volo tibi Chrysippi quoque distinctionem indicare. Ait sapientem nulla re egere, et tamen multis illi rebus opus esse: 'contra stulto nulla re opus est - nulla enim re uti scit - sed omnibus eget'. Sapienti et manibus et oculis et multis ad cotidianum usum necessariis opus est, eget nulla re; egere enim necessitatis est, nihil necesse sapienti est. {{pn|9.15|15}}Ergo quamvis se ipso contentus sit, amicis illi opus est; hos cupit habere quam plurimos, non ut beate vivat; vivet enim etiam sine amicis beate. Summum bonum extrinsecus instrumenta non quaerit; domi colitur, ex se totum est; incipit fortunae esse subiectum si quam partem sui foris quaerit. {{pn|9.16|16}}'Qualis tamen futura est vita sapientis, si sine amicis relinquatur in custodiam coniectus vel in aliqua gente aliena destitutus vel in navigatione longa retentus aut in desertum litus eiectus?' Qualis est Iovis, cum resoluto mundo et dis in unum confusis paulisper cessante natura acquiescit sibi cogitationibus suis traditus. Tale quiddam sapiens facit: in se reconditur, secum est. {{pn|9.17|17}}Quamdiu quidem illi licet suo arbitrio res suas ordinare, se contentus est et ducit uxorem; se contentus &lt;est&gt; et liberos tollit; se contentus est et tamen non viveret si foret sine homine victurus. Ad amicitiam fert illum nulla utilitas sua, sed naturalis irritatio; nam ut aliarum nobis rerum innata dulcedo est, sic amicitiae. Quomodo solitudinis odium est et appetitio societatis, quomodo hominem homini natura conciliat, sic inest huic quoque rei stimulus qui nos amicitiarum appetentes faciat. {{pn|9.18|18}}Nihilominus cum sit amicorum amantissimus, cum illos sibi comparet, saepe praeferat, omne intra se bonum terminabit et dicet quod Stilbon ille dixit, Stilbon quem Epicuri epistula insequitur. Hic enim capta patria, amissis liberis, amissa uxore, cum ex incendio publico solus et tamen beatus exiret, interroganti Demetrio, cui cognomen ab exitio urbium Poliorcetes fuit, num quid perdidisset, 'omnia' inquit 'bona mea mecum sunt'. {{pn|9.19|19}}Ecce vir fortis ac strenuus! ipsam hostis sui victoriam vicit. 'Nihil' inquit 'perdidi': dubitare illum coegit an vicisset. 'Omnia mea mecum sunt': iustitia, virtus, prudentia, hoc ipsum, nihil bonum putare quod eripi possit. Miramur animalia quaedam quae per medios ignes sine noxa corporum transeunt: quanto hic mirabilior vir qui per ferrum et ruinas et ignes inlaesus et indemnis evasit! Vides quanto facilius sit totam gentem quam unum virum vincere? Haec vox illi communis est cum Stoico: aeque et hic intacta bona per concrematas urbes fert; se enim ipse contentus est; hoc felicitatem suam fine designat. {{pn|9.20|20}}Ne existimes nos solos generosa verba iactare, et ipse Stilbonis obiurgator Epicurus similem illi vocem emisit, quam tu boni consule, etiam si hunc diem iam expunxi. 'Si cui' inquit 'sua non videntur amplissima, licet totius mundi dominus sit, tamen miser est.' Vel si hoc modo tibi melius enuntiari videtur - id enim agendum est ut non verbis serviamus sed sensibus -, 'miser est qui se non beatissimum iudicat, licet imperet mundo'. {{pn|9.21|21}}Ut scias autem hos sensus esse communes, natura scilicet dictante, apud poetam comicum invenies:

non est beatus, esse se qui non putat.

Quid enim refert qualis status tuus sit, si tibi videtur malus ' {{pn|9.22|22}}'Quid ergo?' inquis 'si beatum se dixerit ille turpiter dives et ille multorum dominus sed plurium servus, beatus sua sententia fiet?' Non quid dicat sed quid sentiat refert, nec quid uno die sentiat, sed quid assidue. Non est autem quod verearis ne ad indignum res tanta perveniat: nisi sapienti sua non placent; omnis stultitia laborat fastidio sui. Vale.

==X.==
{{pn|10.1|1}} Sic est, non muto sententiam: fuge multitudinem, fuge paucitatem, fuge etiam unum. Non habeo cum quo te communicatum velim. Et vide quod iudicium meum habeas: audeo te tibi credere. Crates, ut aiunt, huius ipsius Stilbonis auditor, cuius mentionem priore epistula feci, cum vidisset adulescentulum secreto ambulantem, interrogavit quid illic solus faceret. 'Mecum' inquit 'loquor.' Cui Crates 'cave' inquit 'rogo et diligenter attende: cum homine malo loqueris'. {{pn|10.2|2}} Lugentem timentemque custodire solemus, ne solitudine male utatur. Nemo est ex imprudentibus qui relinqui sibi debeat; tunc mala consilia agitant, tunc aut aliis aut ipsis futura pericula struunt, tunc cupiditates improbas ordinant; tunc quidquid aut metu aut pudore celabat animus exponit, tunc audaciam acuit, libidinem irritat, iracundiam instigat. Denique quod unum solitudo habet commodum, nihil ulli committere, non timere indicem, perit stulto: ipse se prodit. Vide itaque quid de te sperem, immo quid spondeam mihi - spes enim incerti boni nomen est -: non invenio cum quo te malim esse quam tecum. {{pn|10.3|3}} Repeto memoria quam magno animo quaedam verba proieceris, quanti roboris plena: gratulatus sum protinus mihi et dixi, 'non a summis labris ista venerunt, habent hae voces fundamentum; iste homo non est unus e populo, ad salutem spectat'. {{pn|10.4|4}} Sic loquere, sic vive; vide ne te ulla res deprimat. Votorum tuorum veterum licet deis gratiam facias, alia de integro suscipe: roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis. Quidni tu ista vota saepe facias? Audacter deum roga: nihil illum de alieno rogaturus es.

{{pn|10.5|5}}Sed ut more meo cum aliquo munusculo epistulam mittam, verum est quod apud Athenodorum inveni: 'tunc scito esse te omnibus cupiditatibus solutum, cum eo perveneris ut nihil deum roges nisi quod rogare possis palam'. Nunc enim quanta dementia est hominum! turpissima vota dis insusurrant; si quis admoverit aurem, conticiscent, et quod scire hominem nolunt deo narrant. Vide ergo ne hoc praecipi salubriter possit: sic vive cum hominibus tamquam deus videat, sic loquere cum deo tamquam homines audiant. Vale.

==XI.==
{{pn|11.1|1}} Locutus est mecum amicus tuus bonae indolis, in quo quantum esset animi, quantum ingenii, quantum iam etiam profectus, sermo primus ostendit. Dedit nobis gustum, ad quem respondebit; non enim ex praeparato locutus est, sed subito deprehensus. Ubi se colligebat, verecundiam, bonum in adulescente signum, vix potuit excutere; adeo illi ex alto suffusus est rubor. Hic illum, quantum suspicor, etiam cum se confirmaverit et omnibus vitiis exuerit, sapientem quoque sequetur. Nulla enim sapientia naturalia corporis aut animi vitia ponuntur: quidquid infixum et ingenitum est lenitur arte, non vincitur. {{pn|11.2|2}} Quibusdam etiam constantissimis in conspectu populi sudor erumpit non aliter quam fatigatis et aestuantibus solet, quibusdam tremunt genua dicturis, quorundam dentes colliduntur, lingua titubat, labra concurrunt: haec nec disciplina nec usus umquam excutit, sed natura vim suam exercet et illo vitio sui etiam robustissimos admonet. {{pn|11.3|3}} Inter haec esse et ruborem scio, qui gravissimis quoque viris subitus affunditur. Magis quidem in iuvenibus apparet, quibus et plus caloris est et tenera frons; nihilominus et veteranos et senes tangit. Quidam numquam magis quam cum erubuerint timendi sunt, quasi omnem verecundiam effuderint; {{pn|11.4|4}} Sulla tunc erat violentissimus cum faciem eius sanguis invaserat. Nihil erat mollius ore Pompei; numquam non coram pluribus rubuit, utique in contionibus. Fabianum, cum in senatum testis esset inductus, erubuisse memini, et hic illum mire pudor decuit. {{pn|11.5|5}} Non accidit hoc ab infirmitate mentis sed a novitate rei, quae inexercitatos, etiam si non concutit, movet naturali in hoc facilitate corporis pronos; nam ut quidam boni sanguinis sunt, ita quidam incitati et mobilis et cito in os prodeuntis. {{pn|11.6|6}} Haec, ut dixi, nulla sapientia abigit: alioquin haberet rerum naturam sub imperio, si omnia eraderet vitia. Quaecumque attribuit condicio nascendi et corporis temperatura, cum multum se diuque animus composuerit, haerebunt; nihil horum vetari potest, non magis quam accersi. {{pn|11.7|7}} Artifices scaenici, qui imitantur affectus, qui metum et trepidationem exprimunt, qui tristitiam repraesentant, hoc indicio imitantur verecundiam. Deiciunt enim vultum, verba summittunt, figunt in terram oculos et deprimunt: ruborem sibi exprimere non possunt; nec prohibetur hic nec adducitur. Nihil adversus haec sapientia promittit, nihil proficit: sui iuris sunt, iniussa veniunt, iniussa discedunt.

{{pn|11.8|8}}Iam clausulam epistula poscit. Accipe, et quidem utilem ac salutarem, quam te affigere animo volo: 'aliquis vir bonus nobis diligendus est ac semper ante oculos habendus, ut sic tamquam illo spectante vivamus et omnia tamquam illo vidente faciamus'. {{pn|11.9|9}}Hoc, mi Lucili, Epicurus praecepit; custodem nobis et paedagogum dedit, nec immerito: magna pars peccatorum tollitur, si peccaturis testis assistit. Aliquem habeat animus quem vereatur, cuius auctoritate etiam secretum suum sanctius faciat. O felicem illum qui non praesens tantum sed etiam cogitatus emendat! O felicem qui sic aliquem vereri potest ut ad memoriam quoque eius se componat atque ordinet! Qui sic aliquem vereri potest cito erit verendus. {{pn|11.10|10}}Elige itaque Catonem; si hic tibi videtur nimis rigidus, elige remissioris animi virum Laelium. Elige eum cuius tibi placuit et vita et oratio et ipse animum ante se ferens vultus; illum tibi semper ostende vel custodem vel exemplum. Opus est, inquam, aliquo ad quem mores nostri se ipsi exigant: nisi ad regulam prava non corriges. Vale.

==XII.==
{{pn|12.1|1}} Quocumque me verti, argumenta senectutis meae video. Veneram in suburbanum meum et querebar de impensis aedificii dilabentis. Ait vilicus mihi non esse neglegentiae suae vitium, omnia se facere, sed villam veterem esse. Haec villa inter manus meas crevit: quid mihi futurum est, si tam putria sunt aetatis meae saxa? {{pn|12.2|2}} Iratus illi proximam occasionem stomachandi arripio. 'Apparet' inquam 'has platanos neglegi: nullas habent frondes. Quam nodosi sunt et retorridi rami, quam tristes et squalidi trunci! Hoc non accideret si quis has circumfoderet, si irrigaret.' Iurat per genium meum se omnia facere, in nulla re cessare curam suam, sed illas vetulas esse. Quod intra nos sit, ego illas posueram, ego illarum primum videram folium. {{pn|12.3|3}} Conversus ad ianuam 'quis est iste?' inquam 'iste decrepitus et merito ad ostium admotus? foras enim spectat. Unde istunc nanctus es ? quid te delectavit: alienum mortuum tollere?' At ille 'non cognoscis me?' inquit: 'ego sum Felicio, cui solebas sigillaria afferre; ego sum Philositi vilici filius, deliciolum tuum'. 'Perfecte' inquam 'iste delirat: pupulus, etiam delicium meum factus est? Prorsus potest fieri: dentes illi cum maxime cadunt.'

{{pn|12.4|4}}Debeo hoc suburbano meo, quod mihi senectus mea quocumque adverteram apparuit. Complectamur illam et amemus; plena &lt;est&gt; voluptatis, si illa scias uti. Gratissima sunt poma cum fugiunt; pueritiae maximus in exitu decor est; deditos vino potio extrema delectat, illa quae mergit, quae ebrietati summam manum imponit; {{pn|12.5|5}}quod in se iucundissimum omnis voluptas habet in finem sui differt. Iucundissima est aetas devexa iam, non tamen praeceps, et illam quoque in extrema tegula stantem iudico habere suas voluptates; aut hoc ipsum succedit in locum voluptatium, nullis egere. Quam dulce est cupiditates fatigasse ac reliquisse! {{pn|12.6|6}}'Molestum est' inquis 'mortem ante oculos habere.' Primum ista tam seni ante oculos debet esse quam iuveni - non enim citamur ex censu -; deinde nemo tam sene est ut improbe unum diem speret. Unus autem dies gradus vitae est. Tota aetas partibus constat et orbes habet circumductos maiores minoribus: est aliquis qui omnis complectatur et cingat - hic pertinet a natali ad diem extremum -; est alter qui annos adulescentiae excludit; est qui totam pueritiam ambitu suo adstringit; est deinde per se annus in se omnia continens tempora, quorum multiplicatione vita componitur; mensis artiore praecingitur circulo; angustissimum habet dies gyrum, sed et hic ab initio ad exitum venit, ab ortu ad occasum. {{pn|12.7|7}}Ideo Heraclitus, cui cognomen fecit orationis obscuritas, 'unus' inquit 'dies par omni est'. Hoc alius aliter excepit. Dixit enim *** parem esse horis, nec mentitur; nam si dies est tempus viginti et quattuor horarum, necesse est omnes inter se dies pares esse, quia nox habet quod dies perdidit. Alius ait parem esse unum diem omnibus similitudine; nihil enim habet longissimi temporis spatium quod non ct in uno die invenias, lucem et noctem, et in alternas mundi vices plura facit ista, non &lt;alia&gt;: *** alias contractior, alias productior. {{pn|12.8|8}}Itaque sic ordinandus est dies omnis tamquam cogat agmen et consummet atque expleat vitam. Pacuvius, qui Syriam usu suam fecit, cum vino et illis funebribus epulis sibi parentaverat, sic in cubiculum ferebatur a cena ut inter plausus exoletorum hoc ad symphoniam caneretur: 'bebiotai, bebiotai'. {{pn|12.9|9}}Nullo non se die extulit. Hoc quod ille ex mala conscientia faciebat nos ex bona faciamus, et in somnum ituri laeti hilaresque dicamus,

vixi et quem dederat cursum fortuna peregi.

Crastinum si adiecerit deus, laeti recipiamus. Ille beatissimus est et securus sui possessor qui crastinum sine sollicitudine exspectat; quisquis dixit 'vixi' cotidie ad lucrum surgit.

{{pn|12.10|10}}Sed iam debeo epistulam includere. 'Sic' inquis 'sine ullo ad me peculio veniet?' Noli timere: aliquid secum fert. Quare aliquid dixi? multum. Quid enim hac voce praeclarius quam illi trado ad te perferendam? 'Malum est in necessitate vivere, sed in necessitate vivere necessitas nulla est.' Quidni nulla sit? patent undique ad libertatem viae multae, breves faciles. Agamus deo gratias quod nemo in vita teneri potest: calcare ipsas necessitates licet. {{pn|12.11|11}}'Epicurus' inquis 'dixit: quid tibi cum alieno?' Quod verum est meum est; perseverabo Epicurum tibi ingerere, ut isti qui in verba iurant nec quid dicatur aestimant, sed a quo, sciant quae optima sunt esse communia. Vale.

{{Liber
|Ante=
|AnteNomen=
|Post= Liber II
|PostNomen=../Liber II
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>1o0x488j47ody8z2mlat55tzpwy2sss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2738</id>
    <revision>
      <id>285794</id>
      <parentid>169230</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46025" sha1="t72zjsyov72qfochz5m97q7v0hqz9o7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber II
}}
{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= ../Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= ../Liber III
}}

==XIII.==
{{pn|.1|1}} Multum tibi esse animi scio; nam etiam antequam instrueres te praeceptis salutaribus et dura vincentibus, satis adversus fortunam placebas tibi, et multo magis postquam cum illa manum conseruisti viresque expertus es tuas, quae numquam certam dare fiduciam sui possunt nisi cum multae difficultates hinc et illinc apparuerunt, aliquando vero et propius accesserunt. Sic verus ille animus et in alienum non venturus arbitrium probatur; haec eius obrussa est. {{pn|.2|2}} Non potest athleta magnos spiritus ad certamen afferre qui numquam suggillatus est: ille qui sanguinem suum vidit, cuius dentes crepuere sub pugno, ille qui subplantatus ad versarium toto tulit corpore nec proiecit animum proiectus, qui quotiens cecidit contumacior resurrexit, cum magna spe descendit ad pugnam. {{pn|.3|3}} Ergo, ut similitudinem istam prosequar, saepe iam fortuna supra te fuit, nec tamen tradidisti te, sed subsiluisti et acrior constitisti; multum enim adicit sibi virtus lacessita.

Tamen, si tibi videtur, accipe a me auxilia quibus munire te possis. {{pn|.4|4}}Plura sunt, Lucili, quae nos terrent quam quae premunt, et saepius opinione quam re laboramus. Non loquor tecum Stoica lingua, sed hac summissiore; nos enim dicimus omnia ista quae gemitus mugitusque exprimunt levia esse et contemnenda. Omittamus haec magna verba, sed, di boni, vera: illud tibi praecipio, ne sis miser ante tempus, cum illa quae velut imminentia expavisti fortasse numquam ventura sint, certe non venerint. {{pn|.5|5}}Quaedam ergo nos magis torquent quam debent, quaedam ante torquent quam debent, quaedam torquent cum omnino non debeant; aut augemus dolorem aut praecipimus aut fingimus.

Primum illud, quia res in controversia est et litem contestatam habemus, in praesentia differatur. Quod ego leve dixero tu gravissimum esse contendes; scio alios inter flagella ridere, alios gemere sub colapho. Postea videbimus utrum ista suis viribus valeant an imbecillitate nostra. {{pn|.6|6}}Illud praesta mihi, ut, quotiens circumsteterint qui tibi te miserum esse persuadeant, non quid audias sed quid sentias cogites, et cum patientia tua deliberes ac te ipse interroges, qui tua optime nosti, 'quid est quare isti me complorent? quid est quod trepident, quod contagium quoque mei timeant, quasi transilire calamitas possit? est aliquid istic mali, an res ista magis infamis est quam mala?' Ipse te interroga, 'numquid sine causa crucior et maereo et quod non est malum facio?' {{pn|.7|7}}'Quomodo' inquis 'intellegam, vana sint an vera quibus angor?' Accipe huius rei regulam: aut praesentibus torquemur aut futuris aut utrisque. De praesentibus facile iudicium est: si corpus tuum liberum et sanum est, nec ullus ex iniuria dolor est, videbimus quid futurum sit: hodie nihil negotii habet. {{pn|.8|8}}'At enim futurum est.' Primum dispice an certa argumenta sint venturi mali; plerumque enim suspicionibus laboramus, et illudit nobis illa quae conficere bellum solet fama, multo autem magis singulos conficit. Ita est, mi Lucili: cito accedimus opinioni; non coarguimus illa quae nos in metum adducunt nec excutimus, sed trepidamus et sic vertimus terga quemadmodum illi quos pulvis motus fuga pecorum exuit castris aut quos aliqua fabula sine auctore sparsa conterruit. {{pn|.9|9}}Nescio quomodo magis vana perturbant; vera enim modum suum habent: quidquid ex incerto venit coniecturae et paventis animi licentiae traditur. Nulli itaque tam perniciosi, tam inrevocabiles quam lymphatici metus sunt; ceteri enim sine ratione, hi sine mente sunt. {{pn|.10|10}}Inquiramus itaque in rem diligenter. Verisimile est aliquid futurum mali: non statim verum est. Quam multa non exspectata venerunt! quam multa exspectata nusquam comparuerunt! Etiam si futurum est, quid iuvat dolori suo occurrere? satis cito dolebis cum venerit: interim tibi meliora promitte. {{pn|.11|11}}Quid facies lucri? tempus. Multa intervenient quibus vicinum periculum vel prope admotum aut subsistat aut desinat aut in alienum caput transeat: incendium ad fugam patuit; quosdam molliter ruina deposuit; aliquando gladius ab ipsa cervice revocatus est; aliquis carnifici suo superstes fuit. Habet etiam mala fortuna levitatem. Fortasse erit, fortasse non erit: interim non est; meliora propone. {{pn|.12|12}}Nonnumquam, nullis apparentibus signis quae mali aliquid praenuntient, animus sibi falsas imagines fingit: aut verbum aliquod dubiae significationis detorquet in peius aut maiorem sibi offensam proponit alicuius quam est, et cogitat non quam iratus ille sit, sed quantum liceat irato. Nulla autem causa vitae est, nullus miseriarum modus, si timetur quantum potest. Hic prudentia prosit, hic robore animi evidentem quoque metum respue; si minus, vitio vitium repelle, spe metum tempera. Nihil tam certum est ex his quae timentur ut non certius sit et formidata subsidere et sperata decipere. {{pn|.13|13}}Ergo spem ac metum examina, et quotiens incerta erunt omnia, tibi fave: crede quod mavis. Si plures habebit sententias metus, nihilominus in hanc partem potius inclina et perturbare te desine ac subinde hoc in animo volve, maiorem partem mortalium, cum illi nec sit quicquam mali nec pro certo futurum sit, aestuare ac discurrere. Nemo enim resistit sibi, cum coepit impelli, nec timorem suum redigit ad verum; nemo dicit 'vanus auctor est, vanus [est]: aut finxit aut credidit'. Damus nos aurae ferendos; expavescimus dubia pro certis; non servamus modum rerum, statim in timorem venit scrupulus.

{{pn|.14|14}}Pudet me ibi sic tecum loqui et tam lenibus te remediis focilare. Alius dicat 'fortasse non veniet': tu dic 'quid porro, si veniet? videbimus uter vincat; fortasse pro me venit, et mors ista vitam honestabit'. Cicuta magnum Socratem fecit. Catoni gladium assertorem libertatis extorque: magnam partem detraxeris gloriae. {{pn|.15|15}}Nimium diu te cohortor, cum tibi admonitione magis quam exhortatione opus sit. Non in diversum te a natura tua ducimus: natus es ad ista quae dicimus; eo magis bonum tuum auge et exorna.

{{pn|.16|16}}Sed iam finem epistulae faciam, si illi signum suum in pressero, id est aliquam magnificam vocem perferendam ad te mandavero. 'Inter cetera mala hoc quoque habet stultitia: semper incipit vivere.' Considera quid vox ista significet, Lucili virorum optime, et intelleges quam foeda sit hominum levitas cotidie nova vitae fundamenta ponentium, novas spes etiam in exitu inchoantium. {{pn|.17|17}}Circumspice tecum singulos: occurrent tibi senes qui se cum maxime ad ambitionem, ad peregrinationes, ad negotiandum parent. Quid est autem turpius quam senex vivere incipiens? Non adicerem auctorem huic voci, nisi esset secretior nec inter vulgata Epicuri dicta, quae mihi et laudare et adoptare permisi. Vale.

==XIV.==
{{pn|.1|1}} Fateor insitam esse nobis corporis nostri caritatem; fateor nos huius gerere tutelam. Non nego indulgendum illi, serviendum nego; multis enim serviet qui corpori servit, qui pro illo nimium timet, qui ad illud omnia refert. {{pn|.2|2}} Sic gerere nos debemus, non tamquam propter corpus vivere debeamus, sed tamquam non possimus sine corpore; huius nos nimius amor timoribus inquietat, sollicitudinibus onerat, contumeliis obicit; honestum ei vile est cui corpus nimis carum est. Agatur eius diligentissime cura, ita tamen ut, cum exiget ratio, cum dignitas, cum fides, mittendum in ignes sit. {{pn|.3|3}} Nihilominus quantum possumus evitemus incommoda quoque, non tantum pericula, et in tutum nos reducamus, excogitantes subinde quibus possint timenda depelli. Quorum tria, nisi fallor, genera sunt: timetur inopia, timentur morbi, timentur quae per vim potentioris eveniunt. {{pn|.4|4}} Ex his omnibus nihil nos magis concutit quam quod ex aliena potentia impendet; magno enim strepitu et tumultu venit. Naturalia mala quae rettuli, inopia atque morbus, silentio subeunt nec oculis nec auribus quicquam terroris incutiunt: ingens alterius mali pompa est; ferrum circa se et ignes habet et catenas et turbam ferarum quam in viscera immittat humana. {{pn|.5|5}} Cogita hoc loco carcerem et cruces et eculeos et uncum et adactum per medium hominem qui per os emergeret stipitem et distracta in diversum actis curribus membra, illam tunicam alimentis ignium et illitam et textam, et quidquid aliud praeter haec commenta saevitia est. {{pn|.6|6}} Non est itaque mirum, si maximus huius rei timor est cuius et varietas magna et apparatus terribilis est. Nam quemadmodum plus agit tortor quo plura instrumenta doloris exposuit - specie enim vincuntur qui patientiae restitissent -, ita ex iis quae animos nostros subigunt et domant plus proficiunt quae habent quod ostendant. Illae pestes non minus graves sunt - famem dico et sitim et praecordiorum suppurationes et febrem viscera ipsa torrentem - sed latent, nihil habent quod intentent, quod praeferant: haec ut magna bella aspectu paratuque vicerunt.

{{pn|.7|7}}Demus itaque operam, abstineamus offensis. Interdum populus est quem timere debeamus; interdum, si ea civitatis disciplina est ut plurima per senatum transigantur, gratiosi in eo viri; interdum singuli quibus potestas populi et in populum data est. Hos omnes amicos habere operosum est, satis est inimicos non habere. Itaque sapiens numquam potentium iras provocabit, immo [nec] declinabit, non aliter quam in navigando procellam. {{pn|.8|8}}Cum peteres Siciliam, traiecisti fretum Temerarius gubernator contempsit austri minas - ille est enim qui Siculum pelagus exasperet et in vertices cogat -; non sinistrum petit litus sed id a quo propior Charybdis maria convolvit. At ille cautior peritos locorum rogat quis aestus sit, quae signa dent nubes; longe ab illa regione verticibus infami cursum tenet. Idem facit sapiens: nocituram potentiam vitat, hoc primum cavens, ne vitare videatur; pars enim securitatis et in hoc est, non ex professo eam petere, quia quae quis fugit damnat. {{pn|.9|9}}Circumspiciendum ergo nobis est quomodo a vulgo tuti esse possimus. Primum nihil idem concupiscamus: rixa est inter competitores. Deinde nihil habeamus quod cum magno emolumento insidiantis eripi possit; quam minimum sit in corpore tuo spoliorum. Nemo ad humanum sanguinem propter ipsum venit, aut admodum pauci; plures computant quam oderunt. Nudum latro transmittit; etiam in obsessa via pauperi pax est. {{pn|.10|10}}Tria deinde ex praecepto veteri praestanda sunt ut vitentur: odium, invidia, contemptus. Quomodo hoc fiat sapientia sola monstrabit; difficile enim temperamentum est, verendumque ne in contemptum nos invidiae timor transferat, ne dum calcare nolumus videamur posse calcari. Multis timendi attulit causas timeri posse. Undique nos reducamus: non minus contemni quam suspici nocet. {{pn|.11|11}}Ad philosophiam ergo confugiendum est; hae litterae, non dico apud bonos sed apud mediocriter malos infularum loco sunt. Nam forensis eloquentia et quaecumque alia populum movet adversarios habet: haec quieta et sui negotii contemni non potest, cui ab omnibus artibus etiam apud pessimos honor est. Numquam in tantum convalescet nequitia, numquam sic contra virtutes coniurabitur, ut non philosophiae nomen venerabile et sacrum maneat. Ceterum philosophia ipsa tranquille modesteque tractanda est.

{{pn|.12|12}}'Quid ergo?' inquis 'videtur tibi M. Cato modeste philosophari, qui bellum civile sententia reprimit? qui furentium principum armis medius intervenit? qui aliis Pompeium offendentibus, aliis Caesarem, simul lacessit duos?' {{pn|.13|13}}Potest aliquis disputare an illo tempore capessenda fuerit sapienti res publica. Quid tibi vis, Marce Cato? iam non agitur de libertate: olim pessum data est. Quaeritur utrum Caesar an Pompeius possideat rem publicam: quid tibi cum ista contentione? nullae partes tuae sunt. Dominus eligitur: quid tua, uter vincat? potest melior vincere, non potest non peior esse qui vicerit. Ultimas partes attigi Catonis; sed ne priores quidem anni fuerunt qui sapientem in illam rapinam rei publicae admitterent. Quid aliud quam vociferatus est Cato et misit irritas voces, cum modo per populi levatus manus et obrutus sputis exportandus extra forum traheretur, modo e senatu in carcerem duceretur?

{{pn|.14|14}}Sed postea videbimus an sapienti opera rei publicae danda sit: interim ad hos te Stoicos voco qui a re publica exclusi secesserunt ad colendam vitam et humano generi iura condenda sine ulla potentioris offensa. Non conturbabit sapiens publicos mores nec populum in se vitae novitate convertet. {{pn|.15|15}}'Quid ergo? utique erit tutus qui hoc propositum sequetur?' Promittere tibi hoc non magis possum quam in homine temperanti bonam valetudinem, et tamen facit temperantia bonam valetudinem. Perit aliqua navis in portu: sed quid tu accidere in medio mari credis? Quanto huic periculum paratius foret multa agenti molientique, cui ne otium quidem tutum est? Pereunt aliquando innocentes - quis negat? -, nocentes tamen saepius. Ars ei constat qui per ornamenta percussus est. {{pn|.16|16}}Denique consilium rerum omnium sapiens, non exitum spectat; initia in potestate nostra sunt, de eventu fortuna iudicat, cui de me sententiam non do. 'At aliquid vexationis afferet, aliquid adversi.' Non damnat latro cum occidit.

{{pn|.17|17}}Nunc ad cotidianam stipem manum porrigis. Aurea te stipe implebo, et quia facta est auri mentio, accipe quemadmodum usus fructusque eius tibi esse gratior possit. 'Is maxime divitiis fruitur qui minime divitiis indiget.' 'Ede' inquis 'auctorem.' Ut scias quam benigni simus, propositum est aliena laudare: Epicuri est aut Metrodori aut alicuius ex illa officina. {{pn|.18|18}}Et quid interest quis dixerit? omnibus dixit. Qui eget divitiis timet pro illis; nemo autem sollicito bono fruitur. Adicere illis aliquid studet; dum de incremento cogitat, oblitus est usus. Rationes accipit, forum conterit, kalendarium versat: fit ex domino procurator. Vale.

==XV.==
{{pn|.1|1}} Mos antiquis fuit, usque ad meam servatus aetatem, primis epistulae verbis adicere 'si vales bene est, ego valeo'. Recte nos dicimus 'si philosopharis, bene est'. Valere enim hoc demum est. Sine hoc aeger est animus; corpus quoque, etiam si magnas habet vires, non aliter quam furiosi aut frenetici validum est. {{pn|.2|2}} Ergo hanc praecipue valetudinem cura, deinde et illam secundam; quae non magno tibi constabit, si volueris bene valere. Stulta est enim, mi Lucili, et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi cervicem ac latera firmandi; cum tibi feliciter sagina cesserit et tori creverint, nec vires umquam opimi bovis nec pondus aequabis. Adice nunc quod maiore corporis sarcina animus eliditur et minus agilis est. Itaque quantum potes circumscribe corpus tuum et animo locum laxa. {{pn|.3|3}} Multa sequuntur incommoda huic deditos curae: primum exercitationes, quarum labor spiritum exhaurit et inhabilem intentioni ac studiis acrioribus reddit; deinde copia ciborum subtilitas impeditur. Accedunt pessimae notae mancipia in magisterium recepta, homines inter oleum et vinum occupati, quibus ad votum dies actus est si bene desudaverunt, si in locum eius quod effluxit multum potionis altius in ieiuno iturae regesserunt. Bibere et sudare vita cardiaci est. {{pn|.4|4}} Sunt exercitationes et faciles et breves, quae corpus et sine mora lassent et tempori parcant, cuius praecipua ratio habenda est: cursus et cum aliquo pondere manus motae et saltus vel ille qui corpus in altum levat vel ille qui in longum mittit vel ille, ut ita dicam, saliaris aut, ut contumeliosius dicam, fullonius: quoslibet ex his elige usum rude facile. {{pn|.5|5}} Quidquid facies, cito redi a corpore ad animum; illum noctibus ac diebus exerce. Labore modico alitur ille; hanc exercitationem non frigus, non aestus impediet, ne senectus quidem. Id bonum cura quod vetustate fit melius. {{pn|.6|6}} Neque ego te iubeo semper imminere libro aut pugillaribus: dandum est aliquod intervallum animo, ita tamen ut non resolvatur, sed remittatur. Gestatio et corpus concutit et studio non officit: possis legere, possis dictare, possis loqui, possis audire, quorum nihil ne ambulatio quidem vetat fieri. {{pn|.7|7}} Nec tu intentionem vocis contempseris, quam veto te per gradus et certos modos extollere, deinde deprimere. Quid si velis deinde quemadmodum ambules discere? Admitte istos quos nova artificia docuit fames: erit qui gradus tuos temperet et buccas edentis observet et in tantum procedat in quantum audaciam eius patientia et credulitate produxeris. Quid ergo? a clamore protinus et a summa contentione vox tua incipiet? usque eo naturale est paulatim incitari ut litigantes quoque a sermone incipiant, ad vociferationem transeant; nemo statim Quiritium fidem implorat. {{pn|.8|8}} Ergo utcumque tibi impetus animi suaserit, modo vehementius fac vitiis convicium, modo lentius, prout vox te quoque hortabitur in id latus; modesta, cum recipies illam revocarisque, descendat, non decidat; mediatorisui habeat et hoc indocto et rustico more desaeviat. Non enim id agimus ut exerceatur vox, sed ut exerceat.

{{pn|.9|9}}Detraxi tibi non pusillum negotii: una mercedula et unum graecum ad haec beneficia accedet. Ecce insigne praeceptum: 'stulta vita ingrata est, trepida; tota in futurum fertur'. 'Quis hoc' inquis 'dicit?' idem qui supra. Quam tu nunc vitam dici existimas stultam? Babae et Isionis? Non ita est: nostra dicitur, quos caeca cupiditas in nocitura, certe numquam satiatura praecipitat, quibus si quid satis esse posset, fuisset, qui non cogitamus quam iucundum sit nihil poscere, quam magnificum sit plenum esse nec ex fortuna pendere. {{pn|.10|10}}Subinde itaque, Lucili, quam multa sis consecutus recordare; cum aspexeris quot te antecedant, cogita quot sequantur. Si vis gratus esse adversus deos et adversus vitam tuam, cogita quam multos antecesseris. Quid tibi cum ceteris? te ipse antecessisti. {{pn|.11|11}}Finem constitue quem transire ne possis quidem si velis; discedant aliquando ista insidiosa bona et sperantibus meliora quam assecutis. Si quid in illis esset solidi, aliquando et implerent: nunc haurientium sitim concitant. Mittantur speciosi apparatus; et quod futuri temporis incerta sors volvit, quare potius a fortuna impetrem ut det, quam a me ne petam? Quare autem petam? oblitus fragilitatis humanae congeram? in quid laborem? Ecce hic dies ultimus est; ut non sit, prope ab ultimo est. Vale.

==XVI.==
{{pn|.1|1}} Liquere hoc tibi, Lucili, scio, neminem posse beate vivere, ne tolerabiliter quidem, sine sapientiae studio, et beatam vitam perfecta sapientia effici, ceterum tolerabilem etiam inchoata. Sed hoc quod liquet firmandum et altius cotidiana meditatione figendum est: plus operis est in eo ut proposita custodias quam ut honesta proponas. Perseverandum est et assiduo studio robur addendum, donec bona mens sit quod bona voluntas est.

{{pn|.2|2}}Itaque - non opus est - tibi apud me pluribus verbis aut affirmatione tam longa: intellego multum te profecisse. Quae scribis unde veniant scio; non sunt ficta nec colorata. Dicam tamen quid sentiam: iam de te spem habeo, nondum fiduciam. Tu quoque idem facias volo: non est quod tibi cito et facile credas. Excute te et varie scrutare et observa; illud ante omnia vide, utrum in philosophia an in ipsa vita profeceris. {{pn|.3|3}}Non est philosophia populare artificium nec ostentationi paratum; non in verbis sed in rebus est. Nec in hoc adhibetur, ut cum aliqua oblectatione consumatur dies, ut dematur otio nausia: animum format et fabricat, vitam disponit, actiones regit, agenda et omittenda demonstrat, sedet ad gubernaculum et per ancipitia fluctuantium derigit cursum. Sine hac nemo intrepide potest vivere, nemo secure; innumerabilia accidunt singulis horis quae consilium exigant, quod ab hac petendum est. {{pn|.4|4}}Dicet aliquis, 'quid mihi prodest philosophia, si fatum est? quid prodest, si deus rector est? quid prodest, si casus imperat? Nam et mutari certa non possunt et nihil praeparari potest adversus incerta, sed aut consilium meum occupavit deus decrevitque quid facerem, aut consilio meo nihil fortuna permittit.' {{pn|.5|5}}Quidquid est ex his, Lucili, vel si omnia haec sunt, philosophandum est; sive nos inexorabili lege fata constringunt, sive arbiter deus universi cuncta disposuit, sive casus res humanas sine ordine impellit et iactat, philosophia nos tueri debet. Haec adhortabitur ut deo libenter pareamus, ut fortunae contumaciter; haec docebit ut deum sequaris, feras casum. {{pn|.6|6}}Sed non est nunc in hanc disputationem transeundum, quid sit iuris nostri si providentia in imperio est, aut si fatorum series illigatos trahit, aut si repentina ac subita dominantur: illo nunc revertor, ut te moneam et exhorter ne patiaris impetum animi tui delabi et refrigescere. Contine illum et constitue, ut habitus animi fiat quod est impetus.

{{pn|.7|7}}Iam ab initio, si te bene novi, circumspicies quid haec epistula munusculi attulerit: excute illam, et invenies. Non est quod mireris animum meum: adhuc de alieno liberalis sum. Quare autem alienum dixi ? quidquid bene dictum est ab ullo meum est. Istuc quoque ab Epicuro dictum est: 'si ad naturam vives, numquam eris pauper; si ad opiniones, numquam eris dives'. {{pn|.8|8}}Exiguum natura desiderat, opinio immensum. Congeratur in te quidquid multi locupletes possederant; ultra privatum pecuniae modum fortuna te provehat, auro tegat, purpura vestiat, eo deliciarum opumque perducat ut terram marmoribus abscondas; non tantum habere tibi liceat sed calcare divitias; accedant statuae et picturae et quidquid ars ulla luxuriae elaboravit: maiora cupere ab his disces. {{pn|.9|9}}Naturalia desideria finita sunt: ex falsa opinione nascentia ubi desinant non habent; nullus enim terminus falso est. Via eunti aliquid extremum est: error immensus est. Retrahe ergo te a vanis, et cum voles scire quod petes, utrum naturalem habeat an caecam cupiditatem, considera num possit alicubi consistere: si longe progresso semper aliquid longius restat, scito id naturale non esse. Vale.

==XVII.==
{{pn|.1|1}} Proice omnia ista, si sapis, immo ut sapias, et ad bonam mentem magno cursu ac totis viribus tende; si quid est quo teneris, aut expedi aut incide. 'Moratur' inquis 'me res familiaris; sic illam disponere volo ut sufficere nihil agenti possit, ne aut paupertas mihi oneri sit aut ego alicui.' {{pn|.2|2}} Cum hoc dicis, non videris vim ac potentiam eius de quo cogitas boni nosse; et summam quidem rei pervides, quantum philosophia prosit, partes autem nondum satis subtiliter dispicis, necdum scis quantum ubique nos adiuvet, quemadmodum et in maximis, ut Ciceronis utar verbo, 'opituletur' &lt;et&gt; in minima descendat. Mihi crede, advoca illam in consilium: suadebit tibi ne ad calculos sedeas. {{pn|.3|3}} Nempe hoc quaeris et hoc ista dilatione vis consequi, ne tibi paupertas timenda sit: quid si appetenda est? Multis ad philosophandum obstitere divitiae: paupertas expedita est, secura est. Cum classicum cecinit, scit non se peti; cum aqua conclamata est, quomodo exeat, non quid efferat, quaerit; [ut] si navigandum est, non strepunt portus nec unius comitatu inquieta sunt litora; non circumstat illam turba servorum, ad quos pascendos transmarinarum regionum est optanda fertilitas. {{pn|.4|4}} Facile est pascere paucos ventres et bene institutos et nihil aliud desiderantes quam impleri: parvo fames constat, magno fastidium. Paupertas contenta est desideriis instantibus satis facere: quid est ergo quare hanc recuses contubernalem cuius mores sanus dives imitatur? {{pn|.5|5}} Si vis vacare animo, aut pauper sis oportet aut pauperi similis. Non potest studium salutare fieri sine frugalitatis cura; frugalitas autem paupertas voluntaria est. Tolle itaque istas excusationes: 'nondum habeo quantum sat est; si ad illam summam pervenero, tunc me totum philosophiae dabo'. Atqui nihil prius quam hoc parandum est quod tu differs et post cetera paras; ab hoc incipiendum est. 'Parare' inquis 'unde vivam volo.' Simul et parare &lt;te&gt; disce: si quid te vetat bene vivere, bene mori non vetat. {{pn|.6|6}} Non est quod nos paupertas a philosophia revocet, ne egestas quidem. Toleranda est enim ad hoc properantibus vel fames; quam toleravere quidam in obsidionibus, et quod aliud erat illius patientiae praemium quam in arbitrium non cadere victoris? Quanto hoc maius est quod promittitur: perpetua libertas, nullius nec hominis nec dei timor. Ecquid vel esurienti ad ista veniendum est? {{pn|.7|7}} Perpessi sunt exercitus inopiam omnium rerum, vixerunt herbarum radicibus et dictu foedis tulerunt famem; haec omnia passi sunt pro regno, quo magis mireris, alieno: dubitabit aliquis ferre paupertatem ut animum furoribus liberet? Non est ergo prius acquirendum: licet ad philosophiam etiam sine viatico pervenire. {{pn|.8|8}} Ita est? cum omnia habueris, tunc habere et sapientiam voles? haec erit ultimum vitae instrumentum et, ut ita dicam, additamentum? Tu vero, sive aliquid habes, iam philosophare - unde enim scis an iam nimis habeas? -, sive nihil, hoc prius quaere quam quicquam. {{pn|.9|9}} 'At necessaria deerunt.' Primum deesse non poterunt, quia natura minimum petit, naturae autem se sapiens accommodat. Sed si necessitates ultimae inciderint, iamdudum exibit e vita et molestus sibi esse desinet. Si vero exiguum erit et angustum quo possit vita produci, id boni consulet nec ultra necessaria sollicitus aut anxius ventri et scapulis suum reddet et occupationes divitum concursationesque ad divitias euntium securus laetusque ridebit {{pn|.10|10}} ac dicet, 'quid in longum ipse te differs? expectabisne fenoris quaestum aut ex merce compendium aut tabulas beati senis, cum fieri possis statim dives? Repraesentat opes sapientia, quas cuicumque fecit supervacuas dedit.' Haec ad alios pertinent: tu locupletibus propior es. Saeculum muta, nimis habes; idem est autem omni saeculo quod sat est.

{{pn|.11|11}}Poteram hoc loco epistulam claudere, nisi te male instituissem. Reges Parthos non potest quisquam salutare sine munere; tibi valedicere non licet gratis. Quid istic? ab Epicuro mutuum sumam: 'multis parasse divitias non finis miseriarum fuit sed mutatio'. {{pn|.12|12}}Nec hoc miror; non est enim in rebus vitium sed in ipso animo. Illud quod paupertatem nobis gravem fecerat et divitias graves fecit. Quemadmodum nihil refert utrum aegrum in ligneo lecto an in aureo colloces - quocumque illum transtuleris, morbum secum suum transferet -, sic nihil refert utrum aeger animus in divitiis an in paupertate ponatur: malum illum suum sequitur. Vale.

==XVIII.==
{{pn|.1|1}} December est mensis: cum maxime civitas sudat. Ius luxuriae publice datum est; ingenti apparatu sonant omnia, tamquam quicquam inter Saturnalia intersit et dies rerum agendarum; adeo nihil interest ut &lt;non&gt; videatur mihi errasse qui dixit olim mensem Decembrem fuisse, nunc annum. {{pn|.2|2}} Si te hic haberem, libenter tecum conferrem quid existimares esse faciendum, utrum nihil ex cotidiana consuetudine movendum an, ne dissidere videremur cum publicis moribus, et hilarius cenandum et exuendam togam. Nam quod fieri nisi in tumultu et tristi tempore civitatis non solebat, voluptatis causa ac festorum dierum vestem mutavimus. {{pn|.3|3}} Si te bene novi, arbitri partibus functus nec per omnia nos similes esse pilleatae turbae voluisses nec per omnia dissimiles; nisi forte his maxime diebus animo imperandum est, ut tunc voluptatibus solus abstineat cum in illas omnis turba procubuit; certissimum enim argumentum firmitatis suae capit, si ad blanda et in luxuriam trahentia nec it nec abducitur. {{pn|.4|4}} Hoc multo fortius est, ebrio ac vomitante populo siccum ac sobrium esse, illud temperantius, non excerpere se nec insignire nec misceri omnibus et eadem sed non eodem modo facere; licet enim sine luxuria agere festum diem.

{{pn|.5|5}}Ceterum adeo mihi placet temptare animi tui firmitatem ut e praecepto magnorum virorum tibi quoque praecipiam: interponas aliquot dies quibus contentus minimo ac vilissimo cibo, dura atque horrida veste, dicas tibi 'hoc est quod timebatur?' {{pn|.6|6}}In ipsa securitate animus ad difficilia se praeparet et contra iniurias fortunae inter beneficia firmetur. Miles in media pace decurrit, sine ullo hoste vallum iacit, et supervacuo labore lassatur ut sufficere necessario possit; quem in ipsa re trepidare nolueris, ante rem exerceas. Hoc secuti sunt qui omnibus mensibus paupertatem imitati prope ad inopiam accesserunt, ne umquam expavescerent quod saepe didicissent. {{pn|.7|7}}Non est nunc quod existimes me dicere Timoneas cenas et pauperum cellas et quidquid aliud est per quod luxuria divitiarum taedio ludit: grabattus ille verus sit et sagum et panis durus ac sordidus. Hoc triduo et quatriduo fer, interdum pluribus diebus, ut non lusus sit sed experimentum: tunc, mihi crede, Lucili, exultabis dipondio satur et intelleges ad securitatem non opus esse fortuna; hoc enim quod necessitati sat est dabit et irata. {{pn|.8|8}}Non est tamen quare tu multum tibi facere videaris - facies enim quod multa milia servorum, multa milia pauperum faciunt -: illo nomine te Cuspice, quod facies non coactus, quod tam facile erit tibi illud pati semper quam aliquando experiri. Exerceamur ad palum, et ne imparatos fortuna deprehendat, fiat nobis paupertas familiaris; securius divites erimus si scierimus quam non sit grave pauperes esse. {{pn|.9|9}}Certos habebat dies ille magister voluptatis Epicurus quibus maligne famem exstingueret, visurus an aliquid deesset ex plena et consummata voluptate, vel quantum deesset, et an dignum quod quis magno labore pensaret. Hoc certe in iis epistulis ait quas scripsit Charino magistratu ad Polyaenum; et quidem gloriatur non toto asse &lt;se&gt; pasci, Metrodorum, qui nondum tantum profecerit, toto. {{pn|.10|10}}In hoc tu victu saturitatem putas esse? Et voluptas est; voluptas autem non illa levis et fugax et subinde reficienda, sed stabilis et certa. Non enim iucunda res est aqua et polenta aut frustum hordeacii panis, sed summa voluptas est posse capere etiam ex his voluptatem et ad id se deduxisse quod eripere nulla fortunae iniquitas possit. {{pn|.11|11}}Liberaliora alimenta sunt carceris, sepositos ad capitale supplicium non tam anguste qui occisurus est pascit: quanta est animi magnitudo ad id sua sponte descendere quod ne ad extrema quidem decretis timendum sit! hoc est praeoccupare tela fortunae. {{pn|.12|12}}Incipe ergo, mi Lucili, sequi horum consuetudinem et aliquos dies destina quibus secedas a tuis rebus minimoque te facias familiarem; incipe cum paupertate habere commercium;

aude, hospes, contemnere opes et te quoque dignum
finge deo.

{{pn|.13|13}}Nemo alius est deo dignus quam qui opes contempsit; quarum possessionem tibi non interdico, sed efficere volo ut illas intrepide possideas; quod uno consequeris modo, si te etiam sine illis beate victurum persuaseris tibi, si illas tamquam exituras semper aspexeris.

{{pn|.14|14}}Sed iam incipiamus epistulam complicare. 'Prius' inquis 'redde quod debes.' Delegabo te ad Epicurum, ab illo fiet numeratio: 'immodica ira gignit insaniam'. Hoc quam verum sit necesse est scias, cum habueris et servum et inimicum. {{pn|.15|15}}In omnes personas hic exardescit affectus; tam ex amore nascitur quam ex odio, non minus inter seria quam inter lusus et iocos; nec interest ex quam magna causa nascatur sed in qualem perveniat animum. Sic ignis non refert quam magnus sed quo incidat; nam etiam maximum solida non receperunt, rursus arida et corripi facilia scintillam quoque fovent usque in incendium. Ita est, mi Lucili: ingentis irae exitus furor est, et ideo ira vitanda est non moderationis causa sed sanitatis. Vale.

==XIX.==
{{pn|.1|1}} Exulto quotiens epistulas tuas accipio; implent enim me bona spe, et iam non promittunt de te sed spondent. Ita fac, oro atque obsecro - quid enim habeo melius quod amicum rogem quam quod pro ipso rogaturus sum? si potes, subducte istis occupationibus; si minus, eripe. Satis multum temporis sparsimus: incipiamus vasa in senectute colligere. {{pn|.2|2}} Numquid invidiosum est? in freto viximus, moriamur in portu. Neque ego suaserim tibi nomen ex otio petere, quod nec iactare debes nec abscondere; numquam enim usque eo te abigam generis humani furore damnato ut latebram tibi aliquam parari et oblivionem velim: id age ut otium tuum non emineat sed appareat. {{pn|.3|3}} Deinde videbunt de isto quibus integra sunt et prima consilia an velint vitam per obscurum transmittere: tibi liberum non est. In medium te protulit ingenii vigor, scriptorum elegantia, clarae et nobiles amicitiae; iam notitia te invasit; ut in extrema mergaris ac penitus recondaris, tamen priora monstrabunt. {{pn|.4|4}} Tenebras habere non potes; sequetur quocumque fugeris multum pristinae lucis: quietem potes vindicare sine ullius odio, sine desiderio aut morsu animi tui. Quid enim relinques quod invitus relictum a te possis cogitare? Clientes? quorum nemo te ipsum sequitur, sed aliquid ex te; amicitia olim petebatur, nunc praeda; mutabunt testamenta destituti senes, migrabit ad aliud limen salutator. Non potest parvo res magna constare: aestima utrum te relinquere an aliquid ex tuis malis. {{pn|.5|5}} Utinam quidem tibi senescere contigisset intra natalium tuorum modum, nec te in altum fortuna misisset! Tulit te longe a conspectu vitae salubris rapida felicitas, provincia et procuratio et quidquid ab istis promittitur; maiora deinde officia te excipient et ex aliis alia: quis exitus erit? {{pn|.6|6}} quid exspectas donec desinas habere quod cupias? numquam erit tempus. Qualem dicimus seriem esse causarum ex quibus nectitur fatum, talem esse *** cupiditatum: altera ex fine alterius nascitur. In eam demissus es vitam quae numquam tibi terminum miseriarum ac servitutis ipsa factura sit: subduc cervicem iugo tritam; semel illam incidi quam semper premi satius est. {{pn|.7|7}} Si te ad privata rettuleris, minora erunt omnia, sed affatim implebunt: at nunc plurima et undique ingesta non satiant. Utrum autem mavis ex inopia saturitatem an in copia famem? Et avida felicitas est et alienae aviditati exposita; quamdiu tibi satis nihil fuerit, ipse aliis non eris. {{pn|.8|8}} 'Quomodo' inquis 'exibo?' Utcumque. Cogita quam multa temere pro pecunia, quam multa laboriose pro honore temptaveris: aliquid et pro otio audendum est, aut in ista sollicitudine procurationum et deinde urbanorum officiorum senescendum, in tumultu ac semper novis fluctibus quos effugere nulla modestia, nulla vitae quiete contingit. Quid enim ad rem pertinet an tu quiescere velis? fortuna tua non vult. Quid si illi etiam nunc permiseris crescere? quantum ad successus accesserit accedet ad metus. {{pn|.9|9}} Volo tibi hoc loco referre dictum Maecenatis vera in ipso eculeo elocuti: 'ipsa enim altitudo attonat summa'. Si quaeris in quo libro dixerit, in eo qui Prometheus inscribitur. Hoc voluit dicere, attonita habet summa. Est ergo tanti ulla potentia ut sit tibi tam ebrius sermo? Ingeniosus ille vir fuit, magnum exemplum Romanae eloquentiae daturus nisi illum enervasset felicitas, immo castrasset. Hic te exitus manet nisi iam contrahes vela, nisi, quod ille sero voluit, terram leges.

{{pn|.10|10}}Poteram tecum hac Maecenatis sententia parem facere rationem, sed movebis mihi controversiam, si novi te, nec voles quod debeo &lt;nisi&gt; in aspero et probo accipere. Ut se res habet, ab Epicuro versura facienda est. 'Ante' inquit 'circumspiciendum est cum quibus edas et bibas quam quid edas et bibas; nam sine amico visceratio leonis ac lupi vita est.' {{pn|.11|11}}Hoc non continget tibi nisi secesseris: alioquin habebis convivas quos ex turba salutantium nomenclator digesserit; errat autem qui amicum in atrio quaerit, in convivio probat. Nullum habet maius malum occupatus homo et bonis suis obsessus quam quod amicos sibi putat quibus ipse non est, quod beneficia sua efficacia iudicat ad conciliandos animos, cum quidam quo plus debent magis oderint: leve aes alienum debitorem facit, grave inimicum. {{pn|.12|12}}'Quid ergo? beneficia non parant amicitias?' Parant, si accepturos licuit eligere, si collocata, non sparsa sunt. Itaque dum incipis esse mentis tuae, interim hoc consilio sapientium utere, ut magis ad rem existimes pertinere quis quam quid acceperit. Vale.

==XX.==
{{pn|.1|1}} Si vales et te dignum putas qui aliquando fias tuus, gaudeo; mea enim gloria erit, si te istinc ubi sine spe exeundi fluctuaris extraxero. Illud autem te, mi Lucili, rogo atque hortor, ut philosophiam in praecordia ima demittas et experimentum profectus tui capias non oratione nec scripto, sed animi firmitate, cupiditatum deminutione: verba rebus proba. {{pn|.2|2}} Aliud propositum est declamantibus et assensionem coronae captantibus, aliud his qui iuvenum et otiosorum aures disputatione varia aut volubili detinent: facere docet philosophia, non dicere, et hoc exigit, ut ad legem suam quisque vivat, ne orationi vita dissentiat vel ipsa inter se vita; &lt;ut&gt; unus sit omnium actio[dissentio]num color [sit]. Maximum hoc est et officium sapientiae et indicium, ut verbis opera concordent, ut ipse ubique par sibi idemque sit. 'Quis hoc praestabit?' Pauci, aliqui tamen. Est enim difficile [hoc]; nec hoc dico, sapientem uno semper iturum gradu, sed una via. {{pn|.3|3}} Observa te itaque, numquid vestis tua domusque dissentiant, numquid in te liberalis sis, in tuos sordidus, numquid cenes frugaliter, aedifices luxuriose; unam semel ad quam vivas regulam prende et ad hanc omnem vitam tuam exaequa. Quidam se domi contrahunt, dilatant foris et extendunt: vitium est haec diversitas et signum vacillantis animi ac nondum habentis tenorem suum. {{pn|.4|4}} Etiam nunc dicam unde sit ista inconstantia et dissimilitudo rerum consiliorumque: nemo proponit sibi quid velit, nec si proposuit perseverat in eo, sed transilit; nec tantum mutat sed redit et in ea quae deseruit ac damnavit revolvitur. {{pn|.5|5}} Itaque ut relinquam definitiones sapientiae veteres et totum complectar humanae vitae modum, hoc possum contentus esse: quid est sapientia? semper idem velle atque idem nolle. Licet illam exceptiunculam non adicias, ut rectum sit quod velis; non potest enim cuiquam idem semper placere nisi rectum. {{pn|.6|6}} Nesciunt ergo homines quid velint nisi illo momento quo volunt; in totum nulli velle aut nolle decretum est; variatur cotidie iudicium et in contrarium vertitur ac plerisque agitur vita per lusum. Preme ergo quod coepisti, et fortasse perduceris aut ad summum aut eo quod summum nondum esse solus intellegas.

{{pn|.7|7}}'Quid fiet' inquis 'huic turbae familiarium sine re familiari?' Turba ista cum a te pasci desierit, ipsa se pascet, aut quod tu beneficio tuo non potes scire, paupertatis scies: illa veros certosque amicos retinebit, discedet quisquis non te, sed aliud sequebatur. Non est autem vel ob hoc unum amanda paupertas, quod a quibus ameris ostendet? O quando ille veniet dies quo nemo in honorem tuum mentiatur! {{pn|.8|8}}Huc ergo cogitationes tuae tendant, hoc cura, hoc opta, omnia alia vota deo remissurus, ut contentus sis temet ipso et ex te nascentibus bonis. Quae potest esse felicitas propior? Redige te ad parva ex quibus cadere non possis, idque ut libentius facias, ad hoc pertinebit tributum huius epistulae, quod statim conferam.

{{pn|.9|9}}Invideas licet, etiam nunc libenter pro me dependet Epicurus. 'Magnificentior, mihi crede, sermo tuus in grabatto videbitur et in panno; non enim dicentur tantum illa sed probabuntur.' Ego certe aliter audio quae dicit Demetrius noster, cum illum vidi nudum, quanto minus quam [in] stramentis incubantem: non praeceptor veri sed testis est. {{pn|.10|10}}'Quid ergo? non licet divitias in sinu positas contemnere?' Quidni liceat? Et ille ingentis animi est qui illas circumfusas sibi, multum diuque miratus quod ad se venerint, ridet suasque audit magis esse quam sentit. Multum est non corrumpi divitiarum contubernio; magnus ille qui in divitiis pauper est. {{pn|.11|11}}'Nescio' inquis 'quomodo paupertatem iste laturus sit, si in illam inciderit.' Nec ego, Epicure, an gulus [si] iste pauper contempturus sit divitias, si in illas inciderit; itaque in utroque mens aestimanda est inspiciendumque an ille paupertati indulgeat, an hic divitiis non indulgeat. Alioquin leve argumentum est bonae voluntatis grabattus aut pannus, nisi apparuit aliquem illa non necessitate pati sed malle. {{pn|.12|12}}Ceterum magnae indolis est ad ista non properare tamquam meliora, sed praeparari tamquam ad facilia. Et sunt, Lucili, facilia; cum vero multum ante meditatus accesseris, iucunda quoque; inest enim illis, sine qua nihil est iucundum, securitas. {{pn|.13|13}}Necessarium ergo iudico id quod tibi scripsi magnos viros saepe fecisse, aliquos dies interponere quibus nos imaginaria paupertate exerceamus ad veram; quod eo magis faciendum est quod deliciis permaduimus et omnia dura ac difficilia iudicamus. Potius excitandus e somno et vellicandus est animus admonendusque naturam nobis minimum constituisse. Nemo nascitur dives; quisquis exit in lucem iussus est lacte et panno esse contentus: ab his initiis nos regna non capiunt. Vale.

==XXI.==
{{pn|.1|1}} Cum istis tibi esse negotium iudicas de quibus scripseras? Maximum negotium tecum habes, tu tibi molestus es. Quid velis nescis, melius probas honesta quam sequeris, vides ubi sit posita felicitas sed ad illam pervenire non audes. Quid sit autem quod te impediat, quia parum ipse dispicis, dicam: magna esse haec existimas quae relicturus es, et cum proposuisti tibi illam securitatem ad quam transiturus es, retinet te huius vitae a qua recessurus es fulgor tamquam in sordida et obscura casurum. {{pn|.2|2}} Erras, Lucili: ex hac vita ad illam ascenditur. Quod interest inter splendorem et lucem, cum haec certam originem habeat ac suam, ille niteat alieno, hoc inter hanc vitam et illam: haec fulgore extrinsecus veniente percussa est, crassam illi statim umbram faciet quisquis obstiterit: illa suo lumine illustris est. Studia te tua clarum et nobilem efficient. {{pn|.3|3}} Exemplum Epicuri referam. Cum Idomeneo scriberet et illum a vita speciosa ad fidelem stabilemque gloriam revocaret, regiae tunc potentiae ministrum et magna tractantem, 'si gloria' inquit 'tangeris, notiorem te epistulae meae facient quam omnia ista quae colis et propter quae coleris'. {{pn|.4|4}} Numquid ergo mentitus est? quis Idomenea nosset nisi Epicurus illum litteris suis incidisset? Omnes illos megistanas et satrapas et regem ipsum ex quo Idomenei titulus petebatur oblivio alta suppressit. Nomen Attici perire Ciceronis epistulae non sinunt. Nihil illi profuisset gener Agrippa et Tiberius progener et Drusus Caesar pronepos; inter tam magna nomina taceretur nisi &lt;sibi&gt; Cicero illum applicuisset. {{pn|.5|5}} Profunda super nos altitudo temporis veniet, pauca ingenia caput exserent et in idem quandoque silentium abitura oblivioni resistent ac se diu vindicabunt. Quod Epicurus amico suo potuit promittere, hoc tibi promitto, Lucili: habebo apud posteros gratiam, possum mecum duratura nomina educere. Vergilius noster duobus memoriam aeternam promisit et praestat:

fortunati ambo! si quid mea carmina possunt,
nulla dies umquam memori vos eximet aevo,
dum domus Aeneae Capitoli immobile saxum
accolet imperiumque pater Romanus habebit.

{{pn|.6|6}}Quoscumque in medium fortuna protulit, quicumque membra ac partes alienae potentiae fuerant, horum gratia viguit, domus frequentata est, dum ipsi steterunt: post ipsos cito memoria defecit. Ingeniorum crescit dignatio nec ipsis tantum honor habetur, sed quidquid illorum memoriae adhaesit excipitur.

{{pn|.7|7}}Ne gratis Idomeneus in epistulam meam venerit, ipse eam de suo redimet. Ad hunc Epicurus illam nobilem sententiam scripsit qua hortatur ut Pythoclea locupletem non publica nec ancipiti via faciat. 'Si vis' inquit 'Pythoclea divitem facere, non pecuniae adiciendum sed cupiditati detrahendum est.' {{pn|.8|8}}Et apertior ista sententia est quam &lt;ut&gt; interpretanda sit, et disertior quam ut adiuvanda. Hoc unum te admoneo, ne istud tantum existimes de divit”s dictum: quocumque transtuleris, idem poterit. Si vis Pythoclea honestum facere, non honoribus adiciendum est sed cupiditatibus detrahendum; si vis Pythoclea esse in perpetua voluptate, non voluptatibus adiciendum est sed cupiditatibus detrahendum; si vis Pythoclea senem facere et implere vitam, non annis adiciendum est sed cupiditatibus detrahendum. {{pn|.9|9}}Has voces non est quod Epicuri esse iudices: publicae sunt. Quod fieri in senatu solet faciendum ego in philosophia quoque existimo: cum censuit aliquis quod ex parte mihi placeat, iubeo illum dividere sententiam et sequor quod probo.

Eo libentius Epicuri egregia dicta commemoro, ut istis qui ad illum confugiunt spe mala inducti, qui velamentum ipsos vitiorum suorum habituros existimant, probent quocumque ierint honeste esse vivendum. {{pn|.10|10}}Cum adieris eius hortulos et inscriptum hortulis 'HOSPES HIC BENE MANEBIS, HIC SVMMVM BONVM VOLVPTAS EST' paratus erit istius domicilii custos hospitalis, humanus, et te polenta excipiet et aquam quoque large ministrabit et dicet, 'ecquid bene acceptus es?' 'Non irritant' inquit 'hi hortuli famem sed exstinguunt, nec maiorem ipsis potionibus sitim faciunt, sed naturali et gratuito remedio sedant; in hac voluptate consenui.' {{pn|.11|11}}De his tecum desideriis loquor quae consolationem non recipiunt, quibus dandum est aliquid ut desinant. Nam de illis extraordinariis quae licet differre, licet castigare et opprimere, hoc unum commonefaciam: ista voluptas naturalis est, non necessaria. Huic nihil debes; si quid impendis, voluntarium est. Venter praecepta non audit: poscit, appellat. Non est tamen molestus creditor: parvo dimittitur, si modo das illi quod debes, non quod potes. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber I
|AnteNomen= ../Liber I
|Post= Liber III
|PostNomen= ../Liber III
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>t72zjsyov72qfochz5m97q7v0hqz9o7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2739</id>
    <revision>
      <id>285790</id>
      <parentid>85366</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37945" sha1="hglv0sa0xnx00pfyj8isilh4q90f7yq" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber III
}}
{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= ../Liber II
|Post= Liber IV
|PostNomen= ../Liber IV
}}


==XXII.==
{{pn|.1|1}} Iam intellegis educendum esse te ex istis occupationibus speciosis et malis, sed quomodo id consequi possis quaeris. Quaedam non nisi a praesente monstrantur; non potest medicus per epistulas cibi aut balinei tempus eligere: vena tangenda est. Vetus proverbium est gladiatorem in harena capere consilium: aliquid adversarii vultus, aliquid manus mota, aliquid ipsa inclinatio corporis intuentem monet. {{pn|.2|2}} Quid fieri soleat, quid oporteat, in universum et mandari potest et scribi; tale consilium non tantum absentibus, etiam posteris datur: illud alterum, quando fieri debeat aut quemadmodum, ex longinquo nemo suadebit, cum rebus ipsis deliberandum est. {{pn|.3|3}} Non tantum praesentis sed vigilantis est occasionem observare properantem; itaque hanc circumspice, hanc si videris prende, et toto impetu, totis viribus id age ut te istis officiis exuas. Et quidem quam sententiam feram attende: censeo aut ex ista vita tibi aut e vita exeundum. Sed idem illud existimo, leni eundum via, ut quod male implicuisti solvas potius quam abrumpas, dummodo, si alia solvendi ratio non erit, vel abrumpas. Nemo tam timidus est ut malit semper pendere quam semel cadere. {{pn|.4|4}} Interim, quod primum est, impedire te noli; contentus esto negotiis in quae descendisti, vel, quod videri mavis, incidisti. Non est quod ad ulteriora nitaris, aut perdes excusationem et apparebit te non incidisse. Ista enim quae dici solent falsa sunt: 'non potui aliter. Quid si nollem? necesse erat.' Nulli necesse est felicitatem cursu sequi: est aliquid, etiam si non repugnare, subsistere nec instare fortunae ferenti.

{{pn|.5|5}}Numquid offenderis si in consilium non venio tantum sed advoco, et quidem prudentiores quam ipse sum, ad quos soleo deferre si quid delibero? Epicuri epistulam ad hanc rem pertinentem lege, Idomeneo quae inscribitur, quem rogat ut quantum potest fugiat et properet, antequam aliqua vis maior interveniat et auferat libertatem recedendi. {{pn|.6|6}}Idem tamen subicit nihil esse temptandum nisi cum apte poterit tempestiveque temptari; sed cum illud tempus captatum diu venerit, exsiliendum ait. Dormitare de fuga cogitantem vetat et sperat salutarem etiam ex difficillimis exitum, si nec properemus ante tempus nec cessemus in tempore. {{pn|.7|7}}Puto, nunc et Stoicam sententiam quaeris. Non est quod quisquam illos apud te temeritatis infamet: cautiores quam fortiores sunt. Exspectas forsitan ut tibi haec dicant: 'turpe est cedere oneri; luctare cum officio quod semel recepisti. Non est vir fortis ac strenuus qui laborem fugit, nisi crescit illi animus ipsa rerum difficultate.' {{pn|.8|8}}Dicentur tibi ista, si operae pretium habebit perseverantia, si nihil indignum bono viro faciendum patiendumve erit; alioqui sordido se et contumelioso labore non conteret nec in negotiis erit negotii causa. Ne illud quidem quod existimas facturum eum faciet, ut ambitiosis rebus implicitus semper aestus earum ferat; sed cum viderit gravia in quibus volutatur, incerta, ancipitia, referet pedem, non vertet terga, sed sensim recedet in tutum. {{pn|.9|9}}Facile est autem, mi Lucili, occupationes evadere, si occupationum pretia contempseris; illa sunt quae nos morantur et detinent. 'Quid ergo? tam magnas spes relinquam? ab ipsa messe discedam? nudum erit latus, incomitata lectica, atrium vacuum?' Ab his ergo inviti homines recedunt et mercedem miseriarum amant, ipsas exsecrantur. Sic de ambitione quo modo de amica queruntur, id est, si verum affectum eorum inspicias, non oderunt sed litigant. Excute istos qui quae cupiere deplorant et de earum rerum loquuntur fuga quibus carere non possunt, videbis voluntariam esse illis in eo moram quod aegre ferre ipsos et misere loquuntur. Ita est, Lucili: paucos servitus, plures servitutem tenent. Sed si deponere illam in animo est et libertas bona fide placuit, in hoc autem unum advocationem petis, ut sine perpetua sollicitudine id tibi facere contingat, quidni tota te cohors Stoicorum probatura sit? omnes Zenones et Chrysippi moderata, honesta, tua suadebunt. Sed si propter hoc tergiversaris, ut circumaspicias quantum feras tecum et quam magna pecunia instruas otium, numquam exitum invenies: nemo cum sarcinis enatat. Emerge ad meliorem vitam propitiis diis, sed non sic quomodo istis propitii sunt quibus bono ac benigno vultu mala magnifica tribuerunt, ob hoc unum excusati, quod ista quae urunt, quae excruciant, optantibus data sunt.

{{pn|.13|13}}Iam imprimebam epistulae signum: resolvenda est, ut cum sollemni ad te munusculo veniat et aliquam magnificam vocem ferat secum; et occurrit mihi ecce nescio utrum verior an eloquentior. 'Cuius?' inquis. Epicuri; adhuc enim alienas sarcinas adoro: 'nemo non ita exit e vita tamquam modo intraverit'. Quemcumque vis occupa, adulescentem, senem, medium: invenies aeque timidum mortis, aeque inscium vitae. Nemo quicquam habet facti; in futurum enim nostra distulimus. Nihil me magis in ista voce delectat quam quod exprobratur senibus infantia. 'Nemo' inquit 'aliter quam quomodo natus est exit e vita.' Falsum est: peiores morimur quam nascimur. Nostrum istud, non naturae vitium est. Illa nobiscum queri debet et dicere, 'quid hoc est? sine cupiditatibus vos genui, sine timoribus, sine superstitione, sine perfidia ceterisque pestibus: quales intrastis exite'. Percepit sapientiam, si quis tam securus moritur quam nascitur; nunc vero trepidamus cum periculum accessit, non animus nobis, non color constat, lacrimae nihil profuturae cadunt. Quid est turpius quam in ipso limine securitatis esse sollicitum? Causa autem haec est, quod inanes omnium bonorum sumus, vitae &lt;iactura&gt; laboramus. Non enim apud nos pars eius ulla subsedit: transmissa est et effluxit. Nemo quam bene vivat sed quam diu curat, cum omnibus possit contingere ut bene vivant, ut diu nulli. Vale.

==XXIII.==
{{pn|.1|1}} Putas me tibi scripturum quam humane nobiscum hiemps gerit, quae et remissa fuit et brevis, quam malignum ver sit, quam praeposterum frigus, et alias ineptias verba quaerentium? Ego vero aliquid quod et mihi et tibi prodesse possit scribam. Quid autem id erit nisi ut te exhorter ad bonam mentem? Huius fundamentum quod sit quaeris? ne gaudeas vanis. Fundamentum hoc esse dixi: culmen est. Ad summa pervenit qui scit quo gaudeat, qui felicitatem suam in aliena potestate non posuit; sollicitus est et incertus sui quem spes aliqua proritat, licet ad manum sit, licet non ex difficili petatur, licet numquam illum sperata deceperint. {{pn|.3|3}} Hoc ante omnia fac, mi Lucili: disce gaudere. Existimas nunc me detrahere tibi multas voluptates qui fortuita summoveo, qui spes, dulcissima oblectamenta, devitandas existimo? immo contra nolo tibi umquam deesse laetitiam. Volo illam tibi domi nasci: nascitur si modo intra te ipsum fit. Ceterae hilaritates non implent pectus; frontem remittunt, leves sunt, nisi forte tu iudicas eum gaudere qui ridet: animus esse debet alacer et fidens et supra omnia erectus. {{pn|.4|4}} Mihi crede, verum gaudium res severa est. An tu existimas quemquam soluto vultu et, ut isti delicati loquuntur, hilariculo mortem contemnere, paupertati domum aperire, voluptates tenere sub freno, meditari dolorum patientiam? Haec qui apud se versat in magno gaudio est, sed parum blando. In huius gaudii possessione esse te volo: numquam deficiet, cum semel unde petatur inveneris. {{pn|.5|5}} Levium metallorum fructus in summo est: illa opulentissima sunt quorum in alto latet vena assidue plenius responsura fodienti. Haec quibus delectatur vulgus tenuem habent ac perfusoriam voluptatem, et quodcumque invecticium gaudium est fundamento caret: hoc de quo loquor, ad quod te conor perducere, solidum est et quod plus pateat introrsus. {{pn|.6|6}} Fac, oro te, Lucili carissime, quod unum potest praestare felicem: dissice et conculca ista quae extrinsecus splendent, quae tibi promittuntur ab alio vel ex alio; ad verum bonum specta et de tuo gaude. Quid est autem hoc 'de tuo'? te ipso et tui optima parte. Corpusculum quoque etiam si nihil fieri sine illo potest, magis necessariam rem crede quam magnam; vanas suggerit voluptates, breves, paenitendas ac, nisi magna moderatione, temperentur, in contrarium abituras. Ita dico: In praecipiti voluptas &lt;stat&gt;, ad dolorem vergit, nisi modum tenuit; modum autem tenere in eo difficile est, quod bonu esse credideris: veri boni aviditas tuta est.{{pn|.7|7}} Quod sit istud interrogas, aut unde subeat? Dicam: ex bona conscientia, ex honestis consiliis, ex rectis actionibus, ex contemptu fortuitorum, ex placido vitae et continuo tenore unam prementis viam. Nam illi qui ex aliis propositis in alia transiliunt aut ne transiliunt quidem sed casu quodam transmittuntur, quomodo habere quicquam certum mansurumve possunt suspensi et vagi? {{pn|.8|8}} Pauci sunt qui consilio se suaque disponant: ceteri, eorum more quae fluminibus innatant, non eunt sed feruntur; ex quibus alia lenior unda detinuit ac mollius vexit, alia vehementior rapuit, alia proxima ripae cursu languescente deposuit, alia torrens impetus in mare eiecit. Ideo constituendum est quid velimus et in eo perseverandum.

{{pn|.9|9}}Hic est locus solvendi aeris alieni. Possum enim tibi vocem Epicuri tui reddere et hanc epistulam liberare: 'molestum est semper vitam inchoare'; aut si hoc modo magis sensus potest exprimi, 'male vivunt qui semper vivere incipiunt'. {{pn|.10|10}}'Quare?' inquis; desiderat enim explanationem ista vox. Quia semper illis imperfecta vita est; non potest autem stare paratus ad mortem qui modo incipit vivere. Id agendum est ut satis vixerimus: nemo hoc praestat qui orditur cum maxime vitam. {{pn|.11|11}}Non est quod existimes paucos.esse hos: propemodum omnes sunt. Quidam vero tunc incipiunt cum desinendum est. Si hoc iudicas mirum, adiciam quod magis admireris: quidam ante vivere desierunt quam inciperent. Vale.

==XXIV.==
{{pn|.1|1}} Sollicitum esse te scribis de iudici eventu quod tibi furor inimici denuntiat; existimas me suasurum ut meliora tibi ipse proponas et acquiescas spei blandae. Quid enim necesse est mala accersere, satis cito patienda cum venerint praesumere, ac praesens tempus futuri metu perdere? Est sine dubio stultum, quia quandoque sis futurus miser, esse iam miserum. {{pn|.2|2}} Sed ego alia te ad securitatem via ducam: si vis omnem sollicitudinem exuere, quidquid vereris ne eveniat eventurum utique propone, et quodcumque est illud malum, tecum ipse metire ac timorem tuum taxa: intelleges profecto aut non magnum aut non longum esse quod metuis. {{pn|.3|3}} Nec diu exempla quibus confirmeris colligenda sunt: omnis illa aetas tulit. In quamcumque partem rerum vel civilium vel externarum memoriam miseris, occurrent tibi ingenia aut profectus aut impetus magni. Numquid accidere tibi, si damnaris, potest durius quam ut mittaris in exilium, ut ducaris in carcerem? Numquid ultra quicquam ulli timendum est quam ut uratur, quam ut pereat? Singula ista constitue et contemptores eorum cita, qui non quaerendi sed eligendi sunt. {{pn|.4|4}} Damnationem suam Rutilius sic tulit tamquam nihil illi molestum aliud esset quam quod male iudicaretur. Exilium Metellus fortiter tulit, Rutilius etiam libenter; alter ut rediret rei publicae praestitit, alter reditum suum Sullae negavit, cui nihil tunc negabatur. In carcere Socrates disputavit et exire, cum essent qui promitterent fugam, noluit remansitque, ut duarum rerum gravissimarum hominibus metum demeret, mortis et carceris. {{pn|.5|5}} Mucius ignibus manum imposuit. Acerbum est uri: quanto acerbius si id te faciente patiaris! Vides hominem non eruditum nec ullis praeceptis contra mortem aut dolorem subornatum, militari tantum robore instructum, poenas a se irriti conatus exigentem; spectator destillantis in hostili foculo dexterae stetit nec ante removit nudis ossibus fluentem manum quam ignis illi ab hoste subductus est. Facere aliquid in illis castris felicius potuit, nihil fortius. Vide quanto acrior sit ad occupanda pericula virtus quam crudelitas ad irroganda: facilius Porsina Mucio ignovit quod voluerat occidere quam sibi Mucius quod non occiderat.

{{pn|.6|6}}'Decantatae' inquis 'in omnibus scholis fabulae istae sunt; iam mihi, cum ad contemnendam mortem ventum fuerit, Catonem narrabis.' Quidni ego narrem ultima illa nocte Platonis librum legentem posito ad caput gladio? Duo haec in rebus extremis instrumenta prospexerat, alterum ut vellet mori, alterum ut posset. Compositis ergo rebus, utcumque componi fractae atque ultimae poterant, id agendum existimavit ne cui Catonem aut occidere liceret aut servare contingeret; {{pn|.7|7}}et stricto gladio quem usque in illum diem ab omni caede purum servaverat, 'nihil' inquit 'egisti, fortuna, omnibus conatibus meis obstando. Non pro mea adhuc sed pro patriae libertate pugnavi, nec agebam tanta pertinacia ut liber, sed ut inter liberos, viverem: nunc quoniam deploratae sunt res generis humani, Cato deducatur in tutum.' {{pn|.8|8}}Impressit deinde mortiferum corpori vulnus; quo obligato a medicis cum minus sanguinis haberet, minus virium, animi idem, iam non tantum Caesari sed sibi iratus nudas in vulnus manus egit et generosum illum contemptoremque omnis potentiae spiritum non emisit sed eiecit.

{{pn|.9|9}}Non in hoc exempla nunc congero ut ingenium exerceam, sed ut te adversus id quod maxime terribile videtur exhorter; facilius autem exhortabor, si ostendero non fortes tantum viros hoc momentum efflandae animae contempsisse sed quosdam ad alia ignavos in hac re aequasse animum fortissimorum, sicut illum Cn. Pompei socerum Scipionem, qui contrario in Africam vento relatus cum teneri navem suam vidisset ab hostibus, ferro se transverberavit et quaerentibus ubi imperator esset, 'imperator' inquit 'se bene habet'. {{pn|.10|10}}Vox haec illum parem maioribus fecit et fatalem Scipionibus in Africa gloriam non est interrumpi passa. Multum fuit Carthaginem vincere, sed amplius mortem. 'Imperator' inquit 'se bene habet': an aliter debebat imperator, et quidem Catonis, mori? {{pn|.11|11}}Non revoco te ad historias nec ex omnibus saeculis contemptores mortis, qui sunt plurimi, colligo; respice ad haec nostra tempora, de quorum languore ac delicis querimur: omnis ordinis homines suggerent, omnis fortunae, omnis aetatis, qui mala sua morte praeciderint. Mihi crede, Lucili, adeo mors timenda non est ut beneficio eius nihil timendum sit. {{pn|.12|12}}Securus itaque inimici minas audi; et quamvis conscientia tibi tua fiduciam faciat, tamen, quia multa extra causam valent, et quod aequissimum est spera et ad id te quod est iniquissimum compara. Illud autem ante omnia memento, demere rebus tumultum ac videre quid in quaque re sit: scies nihil esse in istis terribile nisi ipsum timorem. {{pn|.13|13}}Quod vides accidere pueris, hoc nobis quoque maiusculis pueris evenit: illi quos amant, quibus assueverunt, cum quibus ludunt, si personatos vident, expavescunt: non hominibus tantum sed rebus persona demenda est et reddenda facies sua. {{pn|.14|14}}Quid mihi gladios et ignes ostendis et turbam carnificum circa te frementem? Tolle istam pompam sub qua lates et stultos territas: mors es, quam nuper servus meus, quam ancilla contempsit. Quid tu rursus mihi flagella et eculeos magno apparatu explicas? quid singulis articulis singula machinamenta quibus extorqueantur aptata et mille alia instrumenta excarnificandi particulatim hominis? Pone ista quae nos obstupefaciunt; iube conticiscere gemitus et exclamationes et vocum inter lacerationem elisarum acerbitatem: nempe dolor es, quem podagricus ille contemnit, quem stomachicus ille in ipsis delicis perfert, quem in puerperio puella perpetitur. Levis es si ferre possum; brevis es si ferre non possum.

{{pn|.15|15}}Haec in animo voluta, quae saepe audisti, saepe dixisti; sed an vere audieris, an vere dixeris, effectu proba; hoc enim turpissimum est quod nobis obici solet, verba nos philosophiae, non opera tractare. Quid? tu nunc primum tibi mortem imminere scisti, nunc exilium, nunc dolorem? in haec natus es; quidquid fieri potest, quasi futurum cogitemus. {{pn|.16|16}}Quod facere te moneo scio certe fecisse: nunc admoneo ut animum tuum non mergas in istam sollicitudinem; hebetabitur enim et minus habebit vigoris cum exsurgendum erit. Abduc illum a privata causa ad publicam; dic mortale tibi et fragile corpusculum esse, cui non ex iniuria tantum aut ex potentioribus viribus denuntiabitur dolor: ipsae voluptates in tormenta vertuntur, epulae cruditatem afferunt, ebrietates nervorum torporem tremoremque, libidines pedum, manuum, articulorum omnium depravationes. {{pn|.17|17}}Pauper fiam: inter plures ero. Exul fiam: ibi me natum putabo quo mittar. Alligabor: quid enim? nunc solutus sum? ad hoc me natura grave corporis mei pondus adstrinxit. Moriar: hoc dicis, desinam aegrotare posse, desinam alligari posse, desinam mori posse.

{{pn|.18|18}}Non sum tam ineptus ut Epicuream cantilenam hoc loco persequar et dicam vanos esse inferorum metus, nec Ixionem rota volvi nec saxum umeris Sisyphi trudi in adversum nec ullius viscera et renasci posse cotidie et carpi: nemo tam puer est ut Cerberum timeat et tenebras et larvalem habitum nudis ossibus cohaerentium. Mors nos aut consumit aut exuit; emissis meliora restant onere detracto, consumptis nihil restat, bona pariter malaque summota sunt. {{pn|.19|19}}Permitte mihi hoc loco referre versum tuum, si prius admonuero ut te iudices non aliis scripsisse ista sed etiam tibi. Turpe est aliud loqui, aliud sentire: quanto turpius aliud scribere, aliud sentire! Memini te illum locum aliquando tractasse, non repente nos in mortem incidere sed minutatim procedere. {{pn|.20|20}}Cotidie morimur; cotidie enim demitur aliqua pars vitae, et tunc quoque cum crescimus vita decrescit. Infantiam amisimus, deinde pueritiam, deinde adulescentiam. Usque ad hesternum quidquid trans;t temporis perit; hunc ipsum quem agimus diem cum morte dividimus. Quemadmodum clepsydram non extremum stilicidium exhaurit sed quidquid ante defluxit, sic ultima hora qua esse desinimus non sola mortem facit sed sola consummat; tunc ad illam pervenimus, sed diu venimus. {{pn|.21|21}}Haec cum descripsisses quo soles ore, semper quidem magnus, numquam tamen acrior quam ubi veritati commodas verba, dixisti,

mors non una venit, sed quae rapit ultima mors est.

Malo te legas quam epistulam meam; apparebit enim tibi hanc quam timemus mortem extremam esse, non solam.

{{pn|.22|22}}Video quo spectes: quaeris quid huic epistulae infulserim, quod dictum alicuius animosum, quod praeceptum utile. Ex hac ipsa materia quae in manibus fuit mittetur aliquid. Obiurgat Epicurus non minus eos qui mortem concupiscunt quam eos qui timent, et ait: 'ridiculum est currere ad mortem taedio vitae, cum genere vitae ut currendum ad mortem esset effeceris'. {{pn|.23|23}}Item alio loco dicit: 'quid tam ridiculum quam appetere mortem, cum vitam inquietam tibi feceris metu mortis?' His adicias et illud eiusdem notae licet, tantam hominum imprudentiam esse, immo dementiam, ut quidam timore mortis cogantur ad mortem. {{pn|.24|24}}Quidquid horum tractaveris, confirmabis animum vel ad mortis vel ad vitae patientiam; [at] in utrumque enim monendi ac firmandi sumus, et ne nimis amemus vitam et ne nimis oderimus. Etiam cum ratio suadet finire se, non temere nec cum procursu capiendus est impetus. {{pn|.25|25}}Vir fortis ac sapiens non fugere debet e vita sed exire; et ante omnia ille quoque vitetur affectus qui multos occupavit, libido moriendi. Est enim, mi Lucili, ut ad alia, sic etiam ad moriendum inconsulta animi inclinatio, quae saepe generosos atque acerrimae indolis viros corripit, saepe ignavos iacentesque: illi contemnunt vitam, hi gravantur. {{pn|.26|26}}Quosdam subit eadem faciendi videndique satietas et vitae non odium sed fastidium, in quod prolabimur ipsa impellente philosophia, dum dicimus 'quousque eadem? nempe ex pergiscar dormiam, &lt;edam&gt; esuriam, algebo aestuabo. Nullius rei finis est, sed in orbem nexa sunt omnia, fugiunt ac sequuntur; diem nox premit, dies noctem, aestas in autumnum desinit, autumno hiemps instat, quae vere compescitur; omnia sic transeunt ut revertantur. Nihil novi facio, nihil novi video: fit aliquando et huius rei nausia.' Multi sunt qui non acerbum iudicent vivere sed supervacuum. Vale.

==XXV.==
{{pn|.1|1}} Quod ad duos amicos nostros pertinet, diversa via eundum est; alterius enim vitia emendanda, alterius frangenda sunt. Utar libertate tota: non amo illum nisi offendo. 'Quid ergo?' inquis 'quadragenarium pupillum cogitas sub tutela tua continere? Respice aetatem eius iam duram et intractabilem: non potest reformari; tenera finguntur.' {{pn|.2|2}} An profecturus sim nescio: malo successum mihi quam fidem deesse. Nec desperaveris etiam diutinos aegros posse sanari, si contra intemperantiam steteris, si multa invitos et facere coegeris et pati. Ne de altero quidem satis fiduciae habeo, excepto eo quod adhuc peccare erubescit; nutriendus est hic pudor, qui quamdiu in animo eius duraverit, aliquis erit bonae spei locus. Cum hoc veterano parcius agendum puto, ne in desperationem sui veniat; {{pn|.3|3}} nec ullum tempus aggrediendi fuit melius quam hoc, dum interquiescit, dum emendato similis est. Aliis haec intermissio eius imposuit, mihi verba non dat: exspecto cum magno fenore vitia reditura, quae nunc scio cessare, non deesse. Impendam huic rei dies et utrum possit aliquid agi an non possit experiar.

{{pn|.4|4}}Tu nobis te, ut facis, fortem praesta et sarcinas contrahe; nihil ex his quae habemus necessarium est. Ad legem naturae revertamur; divitiae paratae sunt. Aut gratuitum est quo egemus, aut vile: panem et aquam natura desiderat. Nemo ad haec pauper est, intra quae quisquis desiderium suum clusit cum ipso Iove de felicitate contendat, ut ait Epicurus, cuius aliquam vocem huic epistulae involvam. {{pn|.5|5}}'Sic fac' inquit 'omnia tamquam spectet Epicurus.' Prodest sine dubio custodem sibi imposuisse et habere quem respicias, quem interesse cogitationibus tuis iudices. Hoc quidem longe magnificentius est, sic vivere tamquam sub alicuius boni viri ac semper praesentis oculis, sed ego etiam hoc contentus sum, ut sic facias quaecumque facies tamquam spectet aliquis: omnia nobis mala solitudo persuadet. {{pn|.6|6}}Cum iam profeceris tantum ut sit tibi etiam tui reverentia, licebit dimittas paedagogum: interim aliquorum te auctoritate custodi - aut Cato ille sit aut Scipio aut Laelius aut alius cuius interventu perditi quoque homines vitia supprimerent, dum te efficis eum cum quo peccare non audeas. Cum hoc effeceris et aliqua coeperit apud te tui esse dignatio, incipiam tibi permittere quod idem suadet Epicurus: 'tunc praecipue in te ipse secede cum esse cogeris in turba'. {{pn|.7|7}}Dissimilem te fieri multis oportet, dum tibi tutum [non] sit ad te recedere. Circumspice singulos: nemo est cui non satius sit cum quolibet esse quam secum. 'Tunc praecipue in te ipse secede cum esse cogeris in turba' - si bonus vir &lt;es&gt;, si quietus, si temperans. Alioquin in turbam tibi a te recedendum est: istic malo viro propius es. Vale.

==XXVI.==
{{pn|.1|1}} Modo dicebam tibi in conspectu esse me senectutis: iam vereor ne senectutem post me reliquerim. Aliud iam his annis, certe huic corpori, vocabulum convenit, quoniam quidem senectus lassae aetatis, non fractae nomen est: inter decrepitos me numera et extrema tangentis. {{pn|.2|2}} Gratias tamen mihi apud te ago: non sentio in animo aetatis iniuriam, cum sentiam in corpore. Tantum vitia et vitiorum ministeria senuerunt: viget animus et gaudet non multum sibi esse cum corpore; magnam partem oneris sui posuit. Exsultat et mihi facit controversiam de senectute: hunc ait esse florem suum. Credamus illi: bono suo utatur. {{pn|.3|3}} Ire in cogitationem iubet et dispicere quid ex hac tranquillitate ac modestia morum sapientiae debeam, quid aetati, et diligenter excutere quae non possim facere, quae nolim, proinde habiturus atque si nolim quidquid non posse me gaudeo: quae enim querela est, quod incommodum, si quidquid debebat desinere defecit? {{pn|.4|4}} 'Incommodum summum est' inquis 'minui et deperire et, ut proprie dicam, liquescere. Non enim subito impulsi ac prostrati sumus: carpimur, singuli dies aliquid subtrahunt viribus.' Ecquis exitus est melior quam in finem suum natura solvente dilabi? non quia aliquid mali ictus &lt;est&gt; et e vita repentinus excessus, sed quia lenis haec est via, subduci. Ego certe, velut appropinquet experimentum et ille laturus sententiam de omnibus annis meis dies venerit, ita me observo et alloquor: {{pn|.5|5}} 'nihil est' inquam 'adhuc quod aut rebus aut verbis exhibuimus; levia sunt ista et fallacia pignora animi multisque involuta lenociniis: quid profecerim morti crediturus sum. Non timide itaque componor ad illum diem quo remotis strophis ac fucis de me iudicaturus sum, utrum loquar fortia an sentiam, numquid simulatio fuerit et mimus quidquid contra fortunam iactavi verborum contumacium. {{pn|.6|6}} Remove existimationem hominum: dubia semper est et in partem utramque dividitur. Remove studia tota vita tractata: mors de te pronuntiatura est. Ita dico: disputationes et litterata colloquia et ex praeceptis sapientium verba collecta et eruditus sermo non ostendunt verum robur animi; est enim oratio etiam timidissimis audax. Quid egeris tunc apparebit cum animam ages. Accipio condicionem, non reformido iudicium.' {{pn|.7|7}} Haec mecum loquor, sed tecum quoque me locutum puta. Iuvenior es: quid refert? non dinumerantur anni. Incertum est quo loco te mors exspectet; itaque tu illam omni loco exspecta.

{{pn|.8|8}}Desinere iam volebam et manus spectabat ad clausulam, sed conficienda sunt aera et huic epistulae viaticum dandum est. Puta me non dicere unde sumpturus sim mutuum: scis cuius arca utar. Exspecta me pusillum, et de domo fiet numeratio; interim commodabit Epicurus, qui ait 'meditare mortem', vel si commodius sic transire ad nos hic potest sensus: 'egregia res est mortem condiscere'. {{pn|.9|9}}Supervacuum forsitan putas id discere quod semel utendum est. Hoc est ipsum quare meditari debeamus: semper discendum est quod an sciamus experiri non possumus. {{pn|.10|10}}'Meditare mortem': qui hoc dicit meditari libertatem iubet. Qui mori didicit servire dedidicit; supra omnem potentiam est, certe extra omnem. Quid ad illum carcer et custodia et claustra? liberum ostium habet. Una est catena quae nos alligatos tenet, amor vitae, qui ut non est abiciendus, ita minuendus est, ut si quando res exiget, nihil nos detineat nec impediat quominus parati simus quod quandoque faciendum est statim facere. Vale.

==XXVII.==
{{pn|.1|1}} 'Tu me' inquis 'mones? iam enim te ipse monuisti, iam correxisti? ideo aliorum emendationi vacas?' Non sum tam improbus ut curationes aeger obeam, sed, tamquam in eodem valetudinario iaceam, de communi tecum malo colloquor et remedia communico. Sic itaque me audi tamquam mecum loquar; in secretum te meum admitto et te adhibito mecum exigo. {{pn|.2|2}} Clamo mihi ipse, 'numera annos tuos, et pudebit eadem velle quae volueras puer, eadem parare. Hoc denique tibi circa mortis diem praesta: moriantur ante te vitia. Dimitte istas voluptates turbidas, magno luendas: non venturae tantum sed praeteritae nocent. Quemadmodum scelera etiam si non sunt deprehensa cum fierent, sollicitudo non cum ipsis abit, ita improbarum voluptatum etiam post ipsas paenitentia est. Non sunt solidae, non sunt fideles; etiam si non nocent, fugiunt. {{pn|.3|3}} Aliquod potius bonum mansurum circumspice; nullum autem est nisi quod animus ex se sibi invenit. Sola virtus praestat gaudium perpetuum, securum; etiam si quid obstat, nubium modo intervenit, quae infra feruntur nec umquam diem vincunt.' {{pn|.4|4}} Quando ad hoc gaudium pervenire continget? non quidem cessatur adhuc, sed festinetur. Multum restat operis, in quod ipse necesse est vigiliam, ipse laborem tuum impendas, si effici cupis; delegationem res ista non recipit. {{pn|.5|5}} Aliud litterarum genus adiutorium admittit Calvisius Sabinus memoria nostra fuit dives; et patrimonium habebat libertini et ingenium; numquam vidi hominem beatum indecentius. Huic memoria tam mala erat ut illi nomen modo Ulixis excideret, modo Achillis, modo Priami, quos tam bene noverat quam paedagogos nostros novimus. Nemo vetulus nomenclator, qui nomina non reddit sed imponit, tam perperam tribus quam ille Troianos et Achivos persalutabat. {{pn|.6|6}} Nihilominus eruditus volebat videri. Hanc itaque compendiariam excogitavit: magna summa emit servos, unum qui Homerum teneret, alterum qui Hesiodum; novem praeterea lyricis singulos assignavit. Magno emisse illum non est quod mireris: non invenerat, faciendos locavit. Postquam haec familia illi comparata est, coepit convivas suos inquietare. Habebat ad pedes hos, a quibus subinde cum peteret versus quos referret, saepe in medio verbo excidebat. {{pn|.7|7}} Suasit illi Satellius Quadratus, stultorum divitum arrosor et, quod sequitur, arrisor, et, quod duobus his adiunctum est, derisor, ut grammaticos haberet analectas. Cum dixisset Sabinus centenis millibus sibi constare singulos servos, 'minoris' inquit 'totidem scrinia emisses'. Ille tamen in ea opinione erat ut putaret se scire quod quisquam in domo sua sciret. {{pn|.8|8}} Idem Satellius illum hortari coepit ut luctaretur, hominem aegrum, pallidum, gracilem. Cum Sabinus respondisset, 'et quomodo possum? vix vivo', 'noli, obsecro te' inquit 'istuc dicere: non vides quam multos servos valentissimos habeas?' Bona mens nec commodatur nec emitur; et puto, si venalis esset, non haberet emptorem: at mala cotidie emitur.

{{pn|.9|9}}Sed accipe iam quod debeo et vale. 'Divitiae sunt ad legem naturae composita paupertas.' Hoc saepe dicit Epicurus aliter atque aliter, sed numquam nimis dicitur quod num quam satis discitur; quisbusdam remedia monstranda, quibusdam inculcanda sunt. Vale.

==XXVIII.==
{{pn|.1|1}} Hoc tibi soli putas accidisse et admiraris quasi rem novam quod peregrinatione tam longa et tot locorum varietatibus non discussisti tristitiam gravitatemque mentis? Animum debes mutare, non caelum. Licet vastum traieceris mare, licet, ut ait Vergilius noster,

terraeque urbesque recedant,

sequentur te quocumque perveneris vitia. {{pn|.2|2}}Hoc idem querenti cuidam Socrates ait, 'quid miraris nihil tibi peregrinationes prodesse, cum te circumferas? premit te eadem causa quae expulit'. Quid terrarum iuvare novitas potest? quid cognitio urbium aut locorum? in irritum cedit ista iactatio. Quaeris quare te fuga ista non adiuvet? tecum fugis. Onus animi deponendum est: non ante tibi ullus placebit locus. {{pn|.3|3}}Talem nunc esse habitum tuum cogita qualem Vergilius noster vatis inducit iam concitatae et instigatae multumque habentis se spiritus non sui:

bacchatur vates, magnum si pectore possit
excussisse deum.

Vadis huc illuc ut excutias insidens pondus quod ipsa iactatione incommodius fit, sicut in navi onera immota minus urgent, inaequaliter convoluta citius eam partem in quam incubuere demergunt. Quidquid facis, contra te facis et motu ipso noces tibi; aegrum enim concutis. {{pn|.4|4}}At cum istuc exemeris malum, omnis mutatio loci iucunda fiet; in ultimas expellaris terras licebit, in quolibet barbariae angulo colloceris, hospitalis tibi illa qualiscumque sedes erit. Magis quis veneris quam quo interest, et ideo nulli loco addicere debemus animum. Cum hac persuasione vivendum est: 'non sum uni angulo natus, patria mea totus hic mundus est'. {{pn|.5|5}}Quod si liqueret tibi, non admirareris nil adiuvari te regionum varietatibus in quas subinde priorum taedio migras; prima enim quaeque placuisset si omnem tuam crederes. Nunc &lt;non&gt; peregrinaris sed erras et ageris ac locum ex loco mutas, cum illud quod quaeris, bene vivere, omni loco positum sit. {{pn|.6|6}}Num quid tam turbidum fieri potest quam forum? ibi quoque licet quiete vivere, si necesse sit. Sed si liceat disponere se, conspectum quoque et viciniam fori procul fugiam; nam ut loca gravia etiam firmissimam valetudinem temptant, ita bonae quoque menti necdum adhuc perfectae et convalescenti sunt aliqua parum salubria. {{pn|.7|7}}Dissentio ab his qui in fluctus medios eunt et tumultuosam probantes vitam cotidie cum difficultatibus rerum magno animo colluctantur. Sapiens feret ista, non eliget, et malet in pace esse quam in pugna; non multum prodest vitia sua proiecisse, si cum alienis rixandum est. {{pn|.8|8}}'Triginta' inquit 'tyranni Socraten circumsteterunt nec potuerunt animum eius infringere.' Quid interest quot domini sint? servitus una est; hanc qui contempsit in quanta libet turba dominantium liber est.

{{pn|.9|9}}Tempus est desinere, sed si prius portorium solvero. 'Initium est salutis notitia peccati.' Egregie mihi hoc dixisse videtur Epicurus; nam qui peccare se nescit corrigi non vult; deprehendas te oportet antequam emendes. {{pn|.10|10}}Quidam vitiis gloriantur: tu existimas aliquid de remedio cogitare qui mala sua virtutum loco numerant? Ideo quantum potes te ipse coargue, inquire in te; accusatoris primum partibus fungere, deinde iudicis, novissime deprecatoris; aliquando te offende. Vale.

==XXIX.==
{{pn|.1|1}} De Marcellino nostro quaeris et vis scire quid agat. Raro ad nos venit, non ulla alia ex causa quam quod audire verum timet, a quo periculo iam abest; nulli enim nisi audituro dicendum est. Ideo de Diogene nec minus de aliis Cynicis qui libertate promiscua usi sunt et obvios &lt;quosque&gt; monuerunt dubitari solet an hoc facere debuerint. Quid enim, si quis surdos obiurget aut natura morbove mutos? {{pn|.2|2}} 'Quare' inquis 'verbis parcam? gratuita sunt. Non possum scire an ei profuturus sim quem admoneo: illud scio, alicui me profuturum, si multos admonuero. Spargenda manus est: non potest fieri ut non aliquando succedat multa temptanti.' {{pn|.3|3}} Hoc, mi Lucili, non existimo magno viro faciendum: diluitur eius auctoritas nec habet apud eos satis ponderis quos posset minus obsolefacta corrigere. Sagittarius non aliquando ferire debet, sed aliquando deerrare; non est ars quae ad effectum casu venit. Sapientia ars est: certum petat, eligat profecturos, ab iis quos desperavit recedat, non tamen cito relinquat et in ipsa desperatione extrema remedia temptet.

{{pn|.4|4}}Marcellinum nostrum ego nondum despero; etiam nunc servari potest, sed si cito illi manus porrigitur. Est quidem periculum ne porrigentem trahat; magna in illo ingeni vis est, sed iam tendentis in pravum. Nihilominus adibo hoc periculum et audebo illi mala sua ostendere. {{pn|.5|5}}Faciet quod solet: advocabit illas facetias quae risum evocare lugentibus possunt, et in se primum, deinde in nos iocabitur; omnia quae dicturus sum occupabit. Scrutabitur scholas nostras et obiciet philosophis congiaria, amicas, gulam; {{pn|.6|6}}ostendet mihi alium in adulterio, alium in popina, alium in aula; ostendet mihi lepidum philosophum Aristonem, qui in gestatione disserebat - hoc enim ad edendas operas tempus exceperat. De cuius secta cum quaereretur, Scaurus ait 'utique Peripateticus non est'. De eodem cum consuleretur Iulius Graecinus, vir egregius, quid sentiret, 'non possum' inquit Ôtibi dicere; nescio enim quid de gradu faciat', tamquam de essedario interrogaretur. {{pn|.7|7}}Hos mihi circulatores qui philosophiam honestius neglexissent quam vendunt in faciem ingeret. Constitui tamen contumelias perpeti: moveat ille mihi risum, ego fortasse illi lacrimas movebo, aut si ridere perseverabit, gaudebo tamquam in malis quod illi genus insaniae hilare contigerit. Sed non est ista hilaritas longa: observa, videbis eosdem intra exiguum tempus acerrime ridere et acerrime rabere. {{pn|.8|8}}Propositum est aggredi illum et ostendere quanto pluris fuerit cum multis minoris videretur. Vitia eius etiam si non excidero, inhibebo; non desinent, sed intermittent fortasse autem et desinent, si intermittendi consuetudinem fecerint. Non est hoc ipsum fastidiendum, quoniam quidem graviter affectis sanitatis loco est bona remissio.

{{pn|.9|9}}Dum me illi paro, tu interim, qui potes, qui intellegis unde quo evaseris et ex eo suspicaris quousque sis evasurus, compone mores tuos, attolle animum, adversus formidata consiste; numerare eos noli qui tibi metum faciunt. Nonne videatur stultus, si quis multitudinem eo loco timeat per quem transitus singulis est? aeque ad tuam mortem multis aditus non est licet illam multi minentur. Sic istuc natura disposuit: spiritum tibi tam unus eripiet quam unus dedit.

{{pn|.10|10}}Si pudorem haberes, ultimam mihi pensionem remisisses; sed ne ego quidem me sordide geram in finem aeris alieni et tibi quod debeo impingam. ÔNumquam volui populo placere; nam quae ego scio non probat populus, quae probat populus ego nescio.' {{pn|.11|11}}ÔQuis hoc?' inquis, tamquam nescias cui imperem. Epicurus; sed idem hoc omnes tibi ex omni domo conclamabunt, Peripatetici, Academici, Stoici, Cynici. Quis enim placere populo potest cui placet virtus? malis artibus popularis favor quaeritur. Similem te illis facias oportet: non probabunt nisi agnoverint. Multo autem ad rem magis pertinet qualis tibi videaris quam aliis; conciliari nisi turpi ratione amor turpium non potest. {{pn|.12|12}}Quid ergo illa laudata et omnibus praeferenda artibus rebusque philosophia praestabit? scilicet ut malis tibi placere quam populo, ut aestimes iudicia, non numeres, ut sine metu deorum hominumque vivas, ut aut vincas mala aut finias. Ceterum, si te videro celebrem secundis vocibus vulgi, si intrante te clamor et plausus, pantomimica ornamenta, obstrepuerint, si tota civitate te feminae puerique laudaverint, quidni ego tui miserear, cum sciam quae via ad istum favorem ferat? Vale.

{{Liber
|Ante= Liber II
|AnteNomen= ../Liber II
|Post= Liber IV
|PostNomen= ../Liber IV
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>hglv0sa0xnx00pfyj8isilh4q90f7yq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2740</id>
    <revision>
      <id>285788</id>
      <parentid>85363</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:29:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39206" sha1="474eqp8gawcoh8v4viin2ku35fh0hqx" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber IV
}}
{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= ../Liber III
|Post= Liber V
|PostNomen= ../Liber V
}}


==XXX.==
{{pn|.1|1}} Bassum Aufidium, virum optimum, vidi quassum, aetati obluctantem. Sed iam plus illum degravat quam quod possit attolli; magno senectus et universo pondere incubuit. Scis illum semper infirmi corporis et exsucti fuisse; diu illud continuit et, ut verius dicam, concinnavit: subito defecit. Quemadmodum in nave quae sentinam trahit uni rimae aut alteri obsistitur, ubi plurimis locis laxari coepit et cedere, succurri non potest navigio dehiscenti, ita in senili corpore aliquatenus imbecillitas sustineri et fulciri potest. Ubi tamquam in putri aedificio omnis iunctura diducitur, et dum alia excipitur, alia discinditur, circumspiciendum est quomodo exeas. Bassus tamen noster alacer animo est: hoc philosophia praestat, in conspectu mortis hilarem &lt;esse&gt; et in quocumque corporis habitu fortem laetumque nec deficientem quamvis deficiatur. Magnus gubernator et scisso navigat velo et, si exarmavit, tamen reliquias navigii aptat ad cursum. Hoc facit Bassus noster et eo animo vultuque finem suum spectat quo alienum spectare nimis securi putares. Magna res est, Lucili, haec et diu discenda, cum adventat hora illa inevitabilis, aequo animo abire. Alia genera mortis spei mita sunt: desinit morbus, incendium exstinguitur, ruina quos videbatur oppressura deposuit; mare quos hauserat eadem vi qua sorbebat eiecit incolumes; gladium miles ab ipsa perituri cervice re vocavit: nil habet quod speret quem senectus ducit ad mortem; huic uni intercedi non potest. Nullo genere homines mollius moriuntur sed nec diutius. {{pn|.5|5}} Bassus noster videbatur mihi prosequi se et componere et vivere tamquam superstes sibi et sapienter ferre desiderium sui. Nam de morte multa loquitur et id agit sedulo ut nobis persuadeat, si quid incommodi aut metus in hoc negotio est, morientis vitium esse, non mortis; non magis in ipsa quicquam esse molestiae quam post ipsam. {{pn|.6|6}} Tam demens autem est qui timet quod non est passurus quam qui timet quod non est sensurus. An quis quam hoc futurum credit, ut per quam nihil sentiatur, ea sentiatur? 'Ergo' inquit 'mors adeo extra omne malum est ut sit extra omnem malorum metum.' {{pn|.7|7}} Haec ego scio et saepe dicta et saepe dicenda, sed neque cum legerem aeque mihi profuerunt neque cum audirem iis dicentibus qui negabant timenda a quorum metu aberant: hic vero plurimum apud me auctoritatis habuit, cum loqueretur de morte vicina. {{pn|.8|8}} Dicam enim quid sentiam: puto fortiorem esse eum qui in ipsa morte est quam qui circa mortem. Mors enim admota etiam imperitis animum dedit non vitandi inevitabilia; si gladiator tota pugna timidissimus iugulum adversario praestat et errantem gladium sibi attemperat. At illa quae in propinquo est utique ventura desiderat lentam animi firmitatem, quae est rarior nec potest nisi a sapiente praestari. {{pn|.9|9}} Libentissime itaque illum audiebam quasi ferentem de morte: sententiam et qualis esset eius natura velut propius inspectae indicantem. Plus, ut puto, fidei haberet apud te, plus ponderis, si quis revixisset et in morte nihil mali esse narraret expertus: accessus mortis quam perturbationem afferat optime tibi hi dicent qui secundum illam steterunt, qui venientem et viderunt et receperunt. {{pn|.10|10}} Inter hos Bassum licet numeres, qui nos decipi noluit. Is ait tam stultum esse qui mortem timeat quam qui senectutem; nam quemadmodum senectus adulescentiam sequitur, ita mors senectutem. Vivere noluit qui mori non vult; vita enim cum exceptione mortis data est; ad hanc itur. Quam ideo timere dementis est quia certa exspectantur, dubia metuuntur. {{pn|.11|11}} Mors necessitatem habet aequam et invictam: quis queri potest in ea condicione se esse in qua nemo non est? prima autem pars est aequitatis aequalitas. Sed nunc supervacuum est naturae causam agere, quae non aliam voluit legem nostram esse quam suam: quid quid composuit resolvit, et quidquid resolvit componit iterum. {{pn|.12|12}} Iam vero si cui contigit ut illum senectus leviter emitteret, non repente avulsum vitae sed minutatim subductum, o ne ille agere gratias diis omnibus debet quod satiatus ad requiem homini necessariam, lasso gratam perductus est. Vides quosdam optantes mortem, et quidem magis quam rogari solet vita. Nescio utros existimem maiorem nobis animum dare, qui deposcunt mortem an qui hilares eam quietique opperiuntur, quoniam illud ex rabie interdum ac repentina indignatione fit, haec ex iudicio certo tranquillitas est. Venit aliquis ad mortem iratus: mortem venientem nemo hilaris excepit nisi qui se ad illam diu composuerat.

{{pn|.13|13}}Fateor ergo ad hominem mihi carum ex pluribus me causis frequentius venisse, ut scirem an illum totiens eundem invenirem, numquid cum corporis viribus minueretur animi vigor; qui sic crescebat illi quomodo manifestior notari solet agitatorum laetitia cum septimo spatio palmae appropinquat. {{pn|.14|14}}Dicebat quidem ille Epicuri praeceptis obsequens, primum sperare se nullum dolorem esse in illo extremo anhelitu; si tamen esset, habere aliquantum in ipsa brevitate solacii; nullum enim dolorem longum esse qui magnus est. Ceterum succursurum sibi etiam in ipsa distractione animae corporis que, si cum cruciatu id fieret, post illum dolorem se dolere non posse. Non dubitare autem se quin senilis anima in primis labris esset nec magna vi distraheretur a corpore. 'Ignis qui alentem materiam occupavit aqua et interdum ruina exstinguendus est: ille qui alimentis deficitur sua sponte subsidit.' {{pn|.15|15}}Libenter haec, mi Lucili, audio non tamquam nova, sed tamquam in rem praesentem perductus. Quid ergo? non multos spectavi abrumpentes vitam? Ego vero vidi, sed plus momenti apud me habent qui ad mortem veniunt sine odio vitae et admittunt illam, non attrahunt. {{pn|.16|16}}Illud quidem aiebat tormentum nostra nos sentire opera, quod tunc trepidamus cum prope a nobis esse credimus mortem: a quo enim non prope est, parata omnibus locis omnibusque momentis? 'Sed consideremus' inquit 'tunc cum aliqua causa moriendi videtur accedere, quanto aliae propiores sint quae non timentur.' {{pn|.17|17}}Hostis alicui mortem minabatur, hanc cruditas occupavit. Si distinguere voluerimus causas metus nostri, inveniemus alias esse, alias videri. Non mortem timemus sed cogitationem mortis; ab ipsa enim semper tantundem absumus. Ita si timenda mors est, semper timenda est: quod enim morti tempus exemptum est?

{{pn|.18|18}}Sed vereri debeo ne tam longas epistulas peius quam mortem oderis. Itaque finem faciam: tu tamen mortem ut numquam timeas semper cogita. Vale.

==XXXI.==
{{pn|.1|1}} Agnosco Lucilium meum: incipit quem promiserat exhibere. Sequere illum impetum animi quo ad optima quaeque calcatis popularibus bonis ibas: non desidero maiorem melioremque te fieri quam moliebaris. Fundamenta tua multum loci occupaverunt: tantum effice quantum conatus es, et illa quae tecum in animo tulisti tracta. {{pn|.2|2}} Ad summam sapiens eris, si cluseris aures, quibus ceram parum est obdere: firmiore spissamento opus est quam in sociis usum Ulixem ferunt. Illa vox quae timebatur erat blanda, non tamen publica: at haec quae timenda est non ex uno scopulo sed ex omni terrarum parte circumsonat. Praetervehere itaque non unum locum insidiosa voluptate suspectum, sed omnes urbes. Surdum te amantissimis tuis praesta: bono animo mala precantur. Et si esse vis felix, deos ora ne quid tibi ex his quae optantur eveniat. {{pn|.3|3}} Non sunt ista bona quae in te isti volunt congeri: unum bonum est, quod beatae vitae causa et firmamentum est, sibi fidere. Hoc autem contingere non potest, nisi contemptus est labor et in eorum numero habitus quae neque bona sunt neque mala; fieri enim non potest ut una ulla res modo mala sit, modo bona, modo levis et perferenda, modo expavescenda. {{pn|.4|4}} Labor bonum non est: quid ergo est bonum? laboris contemptio. Itaque in vanum operosos culpaverim: rursus ad honesta nitentes, quanto magis incubuerint minus que sibi vinci ac strigare permiserint, admirabor et clamabo, 'tanto melior, surge et inspira et clivum istum uno si potes spiritu exsupera'. {{pn|.5|5}} Generosos animos labor nutrit. Non est ergo quod ex illo &lt;voto&gt; vetere parentum tuorum eligas quid contingere tibi velis, quid optes; et in totum iam per maxima acto viro turpe est etiam nunc deos fatigare. Quid votis opus est? fac te ipse felicem; facies autem, si intellexeris bona esse quibus admixta virtus est, turpia quibus malitia coniuncta est. Quemadmodum sine mixtura lucis nihil splendidum est, nihil atrum nisi quod tenebras habet aut aliquid in se traxit obscuri, quemadmodum sine adiutorio ignis nihil calidum est, nihil sine aere frigidum, ita honesta et turpia virtutis ac malitiae societas efficit. {{pn|.6|6}} Quid ergo est bonum ? rerum scientia. Quid malum est? rerum imperitia. Ille prudens atque artifex pro tempore quaeque repellet aut eliget; sed nec quae repellit timet nec miratur quae eligit, si modo magnus illi et invictus animus est. Summitti te ac deprimi veto. Laborem si non recuses, parum est: posce. {{pn|.7|7}} 'Quid ergo?' inquis 'labor frivolus et supervacuus et quem humiles causae evocaverunt non est malus?' Non magis quam ille qui pulchris rebus impenditur, quoniam animi est ipsa tolerantia quae se ad dura et aspera hortatur ac dicit, 'quid cessas? non est viri timere sudorem'. {{pn|.8|8}} Huc et illud accedat, ut perfecta virtus sit, aequalitas ac tenor vitae per omnia consonans sibi, quod non potest esse nisi rerum scientia contingit et ars per quam humana ac divina noscantur. Hoc est summum bonum; quod si occupas, incipis deorum socius esse, non supplex. {{pn|.9|9}} 'Quomodo' inquis 'isto pervenitur?' Non per Poeninum Graiumve montem nec per deserta Candaviae; nec Syrtes tibi nec Scylla aut Charybdis adeundae sunt, quae tamen omnia transisti procuratiunculae pretio: tutum iter est, iucundum est, ad quod natura te instruxit. Dedit tibi illa quae si non deserueris, par deo surges. {{pn|.10|10}} Parem autem te deo pecunia non faciet: deus nihil habet Praetexta non faciet: deus nudus est. Fama non faciet nec ostentatio tui et in populos nominis dimissa notitia: nemo novit deum, multi de illo male existimant, et impune. Non turba servorum lecticam tuam per itinera urbana ac peregrina portantium: deus ille maximus potentissimusque ipse vehit omnia. Ne forma quidem et vires beatum te facere possunt: nihil horum patitur vetustatem. {{pn|.11|11}} Quaerendum est quod non fiat in dies peius, cui non possit obstari. Quid hoc est? animus, sed hic rectus, bonus, magnus. Quid aliud voces hunc quam deum in corpore humano hospitantem? Hic animus tam in equitem Romanum quam in libertinum, quam in servum potest cadere. Quid est enim eques Romanus aut libertinus aut servus? nomina ex ambitione aut iniuria nata. Subsilire in caelum ex angulo licet: exsurge modo

[...] et te quoque dignum
finge deo.

Finges autem non auro vel argento: non potest ex hac materia imago deo exprimi similis; cogita illos, cum propitii essent, fictiles fuisse. Vale.

==XXXII.==
{{pn|.1|1}} Inquiro de te et ab omnibus sciscitor qui ex ista regione veniunt quid agas, ubi et cum quibus moreris. Verba dare non potes: tecum sum. Sic vive tamquam quid facias auditurus sim, immo tamquam visurus. Quaeris quid me maxime ex iis quae de te audio delectet? quod nihil audio, quod plerique ex iis quos interrogo nesciunt quid agas. {{pn|.2|2}} Hoc est salutare, non conversari dissimilibus et diversa cupientibus. Habeo quidem fiduciam non posse te detorqueri mansurumque in proposito, etiam si sollicitantium turba circumeat. Quid ergo est? non timeo ne mutent te, timeo ne impediant. Multum autem nocet etiam qui moratur, utique in tanta brevitate vitae, quam breviorem inconstantia facimus, aliud eius subinde atque aliud facientes initium; diducimus illam in particulas ac lancinamus. {{pn|.3|3}} Propera ergo, Lucili carissime, et cogita quantum additurus celeritati fueris, si a tergo hostis instaret, si equitem adventare suspicareris ac fugientium premer vestigia. Fit hoc, premeris: accelera et evade, perduc te in tutum et subinde considera quam pulchra res sit consummare vitam ante mortem, deinde exspectare securum reliquam temporis sui partem, nihil sibi, in possessione beatae vitae positum, quae beatior non fit si longior. {{pn|.4|4}} O quando illud videbis tempus quo scies tempus ad te non pertinere, quo tranquillus placidusque eris et crastini neglegens et in summa tui satietate! Vis scire quid sit quod faciat homines avidos futuri? nemo sibi contigit. Optaverunt itaque tibi alia parentes tui; sed ego contra omnium tibi eorum contemptum opto quorum illi copiam. Vota illorum multos compilant ut te locupletent; quidquid ad te transferunt alicui detrahendum est. {{pn|.5|5}} Opto tibi tui facultatem, ut vagis cogitationibus agitata mens tandem resistat et certa sit, ut placeat sibi et intellectis veris bonis, quae simul intellecta sunt possidentur, aetatis adiectione non egeat. Ille demum necessitates supergressus est et exauctoratus ac liber qui vivit vita peracta.

==XXXIII.==
{{pn|.1|1}} Desideras his quoque epistulis sicut prioribus adscribi aliquas voces nostrorum procerum. Non fuerunt circa flosculos occupati: totus contextus illorum virilis est. Inaequalitatem scias esse ubi quae eminent notabilia sunt: non est admirationi una arbor ubi in eandem altitudinem tota silva surrexit. {{pn|.2|2}} Eiusmodi vocibus referta sunt carmina, refertae historiae. Itaque nolo illas Epicuri existimes esse: publicae sunt et maxime nostrae, sed &lt;in&gt; illo magis adnotantur quia rarae interim interveniunt, quia inexspectatae, quia mirum est fortiter aliquid dici ab homine mollitiam professo. Ita enim plerique iudicant: apud me Epicurus est et fortis, licet manuleatus sit; fortitudo et industria et ad bellum prompta mens tam in Persas quam in alte cinctos cadit. {{pn|.3|3}} Non est ergo quod exigas excerpta et repetita: continuum est apud nostros quidquid apud alios excerpitur. Non habemus itaque ista ocliferia nec emptorem decipimus nihil inventurum cum intraverit praeter illa quae in fronte suspensa sunt: ipsis permittimus unde velint sumere exemplar. {{pn|.4|4}} Iam puta nos velle singulares sententias ex turba separare: cui illas assignabimus? Zenoni an Cleanthi an Chrysippo an Panaetio an Posidonio Non sumus sub rege: sibi quisque se vindicat. Apud istos quidquid Hermarchus dixit, quidquid Metrodorus, ad unum refertur; omnia quae quisquam in illo contubernio locutus est unius ductu et auspiciis dicta sunt. Non possumus, inquam, licet temptemus, educere aliquid ex tanta rerum aequalium multitudine:

pauperis est numerare pecus.

Quocumque miseris oculum, id tibi occurret quod eminere posset nisi inter paria legeretur. {{pn|.5|5}}Quare depone istam spem posse te summatim degustare ingenia maximorum virorum: tota tibi inspicienda sunt, tota tractanda. &lt;Continuando&gt; res geritur et per lineamenta sua ingenii opus nectitur ex quo nihil subduci sine ruina potest. Nec recuso quominus singula membra, dummodo in ipso homine, consideres: non est formosa cuius crus laudatur aut brachium, sed illa cuius universa facies admirationem partibus singulis abstulit. {{pn|.6|6}}Si tamen exegeris, non tam mendice tecum agam, sed plena manu fiet; ingens eorum turba est passim iacentium; sumenda erunt, non colligenda. Non enim excidunt sed fluunt; perpetua et inter se contexta sunt. Nec dubito quin multum conferant rudibus adhuc et extrinsecus auscultantibus; facilius enim singula insidunt circumscripta et carminis modo inclusa. {{pn|.7|7}}Ideo pueris et sententias ediscendas damus et has quas Graeci chrias vocant, quia complecti illas puerilis animus potest, qui plus adhuc non capit. Certi profectus viro captare flosculos turpe est et fulcire se notissimis ac paucissimis vocibus et memoria stare: sibi iam innitatur. Dicat ista, non teneat; turpe est enim seni aut prospicienti senectutem ex commentario sapere. 'Hoc Zenon dixit': tu quid? 'Hoc Cleanthes': tu quid? Quousque sub alio moveris? impera et dic quod memoriae tradatur, aliquid et de tuo profer. {{pn|.8|8}}Omnes itaque istos, numquam auctores, semper interpretes, sub aliena umbra latentes, nihil existimo habere generosi, numquam ausos aliquando facere quod diu didicerant. Memoriam in alienis exercuerunt; aliud autem est meminisse, aliud scire. Meminisse est rem commissam memoriae custodire; at contra scire est et sua facere quaeque nec ad exemplar pendere et totiens respicere ad magistrum. {{pn|.9|9}}'Hoc dixit Zenon, hoc Cleanthes.' Aliquid inter te intersit et librum. Quousque disces? iam et praecipe. Quid est quare audiam quod legere possum? 'Multum' inquit 'viva vox facit.' Non quidem haec quae alienis verbis commodatur et actuari vice fungitur. {{pn|.10|10}}Adice nunc quod isti qui numquam tutelae suae fiunt primum in ea re sequuntur priores in qua nemo non a priore descivit; deinde in ea re sequuntur quae adhuc quaeritur. Numquam autem invenietur, si contenti fuerimus inventis. Praeterea qui alium sequitur nihil invenit, immo nec quaerit. {{pn|.11|11}}Quid ergo? non ibo per priorum vestigia? ego vero utar via vetere, sed si propiorem planioremque invenero, hanc muniam. Qui ante nos ista moverunt non domini nostri sed duces sunt. Patet omnibus veritas; nondum est occupata; multum ex illa etiam futuris relictum est. Vale.

==XXXIV.==
{{pn|.1|1}} Cresco et exsulto et discussa senectute recalesco quotiens ex iis quae agis ac scribis intellego quantum te ipse - nam turbam olim reliqueras - superieceris. Si agricolam arbor ad fructum perducta delectat, si pastor ex fetu gregis sui capit voluptatem, si alumnum suum nemo aliter intuetur quam ut adulescentiam illius suam iudicet, quid evenire credis iis qui ingenia educaverunt et quae tenera formaverunt adulta subito vident? {{pn|.2|2}} Assero te mihi; meum opus es. Ego cum vidissem indolem tuam, inieci manum, exhortatus sum, addidi stimulos nec lente ire passus sum sed subinde incitavi; et nunc idem facio, sed iam currentem hortor et invicem hortantem. {{pn|.3|3}} 'Quid illud?' inquis 'adhuc volo.' In hoc plurimum est, non sic quomodo principia totius operis dimidium occupare dicuntur. Ista res animo constat; itaque pars magna bonitatis est velle fieri bonum. Scis quem bonum dicam? perfectum, absolutum, quem malum facere nulla vis, nulla necessitas possit. {{pn|.4|4}} Hunc te prospicio, si perseveraveris et incubueris et id egeris ut omnia facta dictaque tua inter se congruant ac respondeant sibi et una forma percussa sint. Non est huius animus in recto cuius acta discordant. Vale.

==XXXV.==
{{pn|.1|1}} Cum te tam valde rogo ut studeas, meum negotium ago: habere amicum volo, quod contingere mihi, nisi pergis ut coepisti excolere te, non potest. Nunc enim amas me, amicus non es. 'Quid ergo? haec inter se diversa sunt?' immo dissimilia. Qui amicus est amat; qui amat non utique amicus est; itaque amicitia semper prodest, amor aliquando etiam nocet. {{pn|.2|2}} Si nihil aliud, ob hoc profice, ut amare discas. Festina ergo dum mihi proficis, ne istuc alteri didiceris. Ego quidem percipio iam fructum, cum mihi fingo uno nos animo futuros et quidquid aetati meae vigoris abscessit, id ad me et tua, quamquam non multum abest, rediturum; sed tamen re quoque ipsa esse laetus volo. {{pn|.3|3}} Venit ad nos ex iis quos amamus etiam absentibus gaudium, sed id leve et evanidum: conspectus et praesentia et conversatio habet aliquid vivae voluptatis, utique si non tantum quem velis sed qualem velis videas. Affer itaque te mihi, ingens munus, et quo magis instes, cogita te mortalem esse, me senem. {{pn|.4|4}} Propera ad me, sed ad te prius. Profice et ante omnia hoc cura, ut constes tibi. Quotiens experiri voles an aliquid actum sit, observa an eadem hodie velis quae heri: mutatio voluntatis indicat animum natare, aliubi atque aliubi apparere, prout tulit ventus. Non vagatur quod fixum atque fundatum est: istud sapienti perfecto contingit, aliquatenus et proficienti provectoque. Quid ergo interest? hic commovetur quidem, non tamen transit, sed suo loco nutat; ille ne commovetur quidem. Vale.

==XXXVI.==
{{pn|.1|1}} Amicum tuum hortare ut istos magno animo contemnat qui illum obiurgant quod umbram et otium petierit, quod dignitatem suam destituerit et, cum plus consequi posset, praetulerit quietem omnibus; quam utiliter suum negotium gesserit cotidie illis ostentet. Hi quibus invidetur non desinent transire: alii elidentur, alii cadent. Res est inquieta felicitas; ipsa se exagitat. Movet cerebrum non uno genere: alios in aliud irritat, hos in impotentiam, illos in luxuriam; hos inflat, illos mollit et totos resolvit. {{pn|.2|2}} 'At bene aliquis illam fert.' Sic, quomodo vinum. Itaque non est quod tibi isti persuadeant eum esse felicem qui a multis obsidetur: sic ad illum quemadmodum ad lacum concurritur, quem exhauriunt et turbant. 'Nugatorium et inertem vocant.' Scis quosdam perverse loqui et significare contraria. Felicem vocabant: quid ergo? erat? {{pn|.3|3}} Ne illud quidem curo, quod quibusdam nimis horridi animi videtur et tetrici. Ariston aiebat malle se adulescentem tristem quam hilarem et amabilem turbae; vinum enim bonum fieri quod recens durum et asperum visum est; non pati aetatem quod in dolio placuit. Sine eum tristem appellent et inimicum processibus suis: bene se dabit in vetustate ipsa tristitia, perseveret modo colere virtutem, perbibere liberalia studia, non illa quibus perfundi satis est, sed haec quibus tingendus est animus. {{pn|.4|4}} Hoc est discendi tempus. 'Quid ergo? aliquod est quo non sit discendum?' Minime; sed quemadmodum omnibus annis studere honestum est, ita non omnibus institui. Turpis et ridicula res est elementarius senex: iuveni parandum, seni utendum est. Facies ergo rem utilissimam tibi, si illum quam optimum feceris; haec aiunt beneficia esse expetenda tribuendaque, non dubie primae sortis, quae tam dare prodest quam accipere. {{pn|.5|5}} Denique nihil illi iam liberi est, spopondit; minus autem turpe est creditori quam spei bonae decoquere. Ad illud aes alienum solvendum opus est negotianti navigatione prospera, agrum colenti ubertate eius quam colit terrae, caeli favore: ille quod debet sola potest voluntate persolvi. {{pn|.6|6}} In mores fortuna ius non habet. Hos disponat ut quam tranquillissimus ille animus ad perfectum veniat, qui nec ablatum sibi quicquam sentit nec adiectum, sed in eodem habitu est quomodocumque res cedunt; cui sive aggeruntur vulgaria bona, supra res suas eminet, sive aliquid ex istis vel omnia casus excussit, minor non fit.

{{pn|.7|7}}Si in Parthia natus esset, arcum infans statim tenderet; si in Germania, protinus puer tenerum hastile vibraret; si avorum nostrorum temporibus fuisset, equitare et hostem comminus percutere didicisset. Haec singulis disciplina gentis suae suadet atque imperat. {{pn|.8|8}}Quid ergo huic meditandum est? quod adversus omnia tela, quod adversus omne hostium genus bene facit, mortem contemnere, quae quin habeat aliquid in se terribile, ut et animos nostros quos in amorem sui natura formavit offendat, nemo dubitat; nec enim opus esset in id comparari et acui in quod instinctu quodam voluntario iremus, sicut feruntur omnes ad conservationem sui. {{pn|.9|9}}Nemo discit ut si necesse fuerit aequo animo in rosa iaceat, sed in hoc duratur, ut tormentis non summittat fidem, ut si necesse fuerit stans etiam aliquando saucius pro vallo pervigilet et ne pilo quidem incumbat, quia solet obrepere interim somnus in aliquod adminiculum reclinatis. Mors nullum habet incommodum; esse enim debet aliquid cuius sit incommodum. {{pn|.10|10}}Quod si tanta cupiditas te longioris aevi tenet? cogita nihil eorum quae ab oculis abeunt et in rerum naturam, ex qua prodierunt ac mox processura sunt, reconduntur consumi: desinunt ista, non pereunt, et mors, quam pertimescimus ac recusamus, intermittit vitam, non eripit; veniet iterum qui nos in lucem reponat dies, quem multi recusarent nisi oblitos reduceret. {{pn|.11|11}}Sed postea diligentius docebo omnia quae videntur perire mutari. Aequo animo debet rediturus exire. Observa orbem rerum in se remeantium: videbis nihil in hoc mundo exstingui sed vicibus descendere ac surgere. Aestas abit, sed alter illam annus adducet; hiemps cecidit, referent illam sui menses; solem nox obruit, sed ipsam statim dies abiget. Stellarum iste discursus quidquid praeterit repetit; pars caeli levatur assidue, pars mergitur.

{{pn|.12|12}}Denique finem faciam, si hoc unum adiecero, nec infantes [nec] pueros nec mente lapsos timere mortem et esse turpissimum si eam securitatem nobis ratio non praestat ad quam stultitia perducit. Vale.

==XXXVII.==
{{pn|.1|1}} Quod maximum vinculum est ad bonam mentem, promisisti virum bonum, sacramento rogatus es. Deridebit te, si quis tibi dixerit mollem esse militiam et facilem. Nolo te decipi. Eadem honestissimi huius et illius turpissimi auctoramenti verba sunt: 'uri, vinciri ferroque necari'. {{pn|.2|2}} Ab illis qui manus harenae locant et edunt ac bibunt quae per sanguinem reddant cavetur ut ista vel inviti patiantur: a te ut volens libensque patiaris. Illis licet arma summittere, misericordiam populi temptare: tu neque summittes nec vitam rogabis; recta tibi invictoque moriendum est. Quid porro prodest paucos dies aut annos lucrificare? sine missione nascimur. {{pn|.3|3}} 'Quomodo ergo' inquis 'me expediam?' Effugere non potes necessitates, potes vincere.

Fit via &lt;vi&gt;;

et hanc tibi viam dabit philosophia. Ad hanc te confer si vis salvus esse, si securus, si beatus, denique si vis esse, quod est maximum, liber; hoc contingere aliter non potest. {{pn|.4|4}}Humilis res est stultitia, abiecta, sordida, servilis, multis affectibus et sacrissimis subiecta. Hos tam graves dominos, interdum alternis imperantes, interdum pariter, dimittit a te sapientia, quae sola libertas est. Una ad hanc fert via, et quidem recta; non aberrabis; vade certo gradu. Si vis omnia tibi subicere, te subice rationi; multos reges, si ratio te rexerit. Ab illa disces quid et quemadmodum aggredi debeas; non incides rebus. {{pn|.5|5}}Neminem mihi dabis qui sciat quomodo quod vult coeperit velle: non consilio adductus illo sed impetu impactus est. Non minus saepe fortuna in nos incurrit quam nos in illam. Turpe est non ire sed ferri, et subito in medio turbine rerum stupentem quaerere, 'huc ego quemadmodum veni?' Vale.

==XXXVIII.==
{{pn|.1|1}} Merito exigis ut hoc inter nos epistularum commercium frequentemus. Plurimum proficit sermo, quia minutatim irrepit animo: disputationes praeparatae et effusae audiente populo plus habent strepitus, minus familiaritatis. Philosophia bonum consilium est: consilium nemo clare dat. Aliquando utendum est et illis, ut ita dicam, contionibus, ubi qui dubitat impellendus est; ubi vero non hoc agendum est, ut velit discere, sed ut discat, ad haec submissiora verba veniendum est. Facilius intrant et haerent; nec enim multis opus est sed efficacibus. {{pn|.2|2}} Seminis modo spargenda sunt, quod quamvis sit exiguum, cum occupavit idoneum locum, vires suas explicat et ex minimo in maximos auctus diffunditur. Idem facit ratio: non late patet, si aspicias; in opere crescit. Pauca sunt quae dicuntur, sed si illa animus bene excepit, convalescunt et exsurgunt. Eadem est, inquam, praeceptorum condicio quae seminum: multum efficiunt, et angusta sunt. Tantum, ut dixi, idonea mens rapiat illa et in se trahat; multa invicem et ipsa generabit et plus reddet quam acceperit. Vale.

==XXXIX.==
{{pn|.1|1}} Commentarios quos desideras, diligenter ordinatos et in angustum coactos, ego vero componam; sed vide ne plus profutura sit ratio ordinaria quam haec quae nunc vulgo breviarium dicitur, olim cum latine loqueremur summarium vocabatur. Illa res discenti magis necessaria est, haec scienti; illa enim docet, haec admonet. Sed utriusque rei tibi copiam faciam. Tu a me non est quod illum aut illum exigas: qui notorem dat ignotus est. {{pn|.2|2}} Scribam ergo quod vis, sed meo more; interim multos habes quorum scripta nescio an satis ordinentur. Sume in manus indicem philosophorum: haec ipsa res expergisci te coget, si videris quam multi tibi laboraverint. Concupisces et ipse ex illis unus esse; habet enim hoc optimum in se generosus animus, quod concitatur ad honesta. Neminem excelsi ingenii virum humilia delectant et sordida: magnarum rerum species ad se vocat et extollit. {{pn|.3|3}} Quemadmodum flamma surgit in rectum, iacere ac deprimi non potest, non magis quam quiescere, ita noster animus in motu est, eo mobilior et actuosior quo vehementior fuerit. Sed felix qui ad meliora hunc impetum dedit: ponet se extra ius dicionemque fortunae; secunda temperabit, adversa comminuet et aliis admiranda despiciet. {{pn|.4|4}} Magni animi est magna contemnere ac mediocria malle quam nimia; illa enim utilia vitaliaque sunt, at haec eo quod superfluunt nocent. Sic segetem nimia sternit ubertas, sic rami onere franguntur, sic ad maturitatem non pervenit nimia fecunditas. Idem animis quoque evenit quos immoderata felicitas rumpit, qua non tantum in aliorum iniuriam sed etiam in suam utuntur. {{pn|.5|5}} Qui hostis in quemquam tam contumeliosus fuit quam in quosdam voluptates suae sunt? quorum impotentiae atque insanae libidini ob hoc unum possis ignoscere, quod quae fecere patiuntur. Nec immerito hic illos furor vexat; necesse est enim in immensum exeat cupiditas quae naturalem modum transilit. Ille enim habet suum finem, inania et ex libidine orta sine termino sunt. {{pn|.6|6}} Necessaria metitur utilitas: supervacua quo redigis? Voluptatibus itaque se mergunt quibus in consuetudinem adductis carere non possunt, et ob hoc miserrimi sunt, quod eo pervenerunt ut illis quae supervacua fuerant facta sint necessaria. Serviunt itaque voluptatibus, non fruuntur, et mala sua, quod malorum ultimum est, et amant; tunc autem est consummata infelicitas, ubi turpia non solum delectant sed etiam placent, et desinit esse remedio locus ubi quae fuerant vitia mores sunt. Vale.

==XL.==
{{pn|.1|1}} Quod frequenter mihi scribis gratias ago; nam quo uno modo potes te mihi ostendis. Numquam epistulam tuam accipio ut non protinus una simus. Si imagines nobis amicorum absentium iucundae sunt, quae memoriam renovant et desiderium [absentiae] falso atque inani solacio levant, quanto iucundiores sunt litterae, quae vera amici absentis vestigia, veras notas afferunt? Nam quod in conspectu dulcissimum est, id amici manus epistulae impressa praestat, agnoscere.

{{pn|.2|2}}Audisse te scribis Serapionem philosophum, cum istuc applicuisset: 'solet magno cursu verba convellere, quae non effundit ima sed premit et urguet; plura enim veniunt quam quibus vox una sufficiat'. Hoc non probo in philosopho, cuius pronuntiatio quoque, sicut vita, debet esse composita; nihil autem ordinatum est quod praecipitatur et properat. Itaque oratio illa apud Homerum concitata et sine intermissione in morem nivis superveniens oratori data est, lenis et melle dulcior seni profluit. {{pn|.3|3}}Sic itaque habe: [ut] istam vim dicendi rapidam atque abundantem aptiorem esse circulanti quam agenti rem magnam ac seriam docentique. Aeque stillare illum nolo quam currere; nec extendat aures nec obruat. Nam illa quoque inopia et exilitas minus intentum auditorem habet taedio interruptae tarditatis; facilius tamen insidit quod exspectatur quam quod praetervolat. Venique tradere homines discipulis praecepta dicuntur: non traditur quod fugit. {{pn|.4|4}}Adice nunc quod quae veritati operam dat oratio incomposita esse debet et simplex: haec popularis nihil habet veri. Movere vult turbam et inconsultas aures impetu rapere, tractandam se non praebet, aufertur: quomodo autem regere potest quae regi non potest? Quid quod haec oratio quae sanandis mentibus adhibetur descendere in nos debet? remedia non prosunt nisi immorantur. {{pn|.5|5}}Multum praeterea habet inanitatis et vani, plus sonat quam valet. Lenienda sunt quae me exterrent, compescenda quae irritant, discutienda quae fallunt, inhibenda luxuria, corripienda avaritia: quid horum raptim potest fieri? quis medicus aegros in transitu curat? Quid quod ne voluptatem quidem ullam habet talis verborum sine dilectu ruentium strepitus? {{pn|.6|6}}Sed ut pleraque quae fieri posse non crederes cognovisse satis est, ita istos qui verba exercuerunt abunde est semel audisse. Quid enim quis discere, quid imitari velit? quid de eorum animo iudicet quorum oratio perturbata et immissa est nec potest reprimi? {{pn|.7|7}}Quemadmodum per proclive currentium non ubi visum est gradus sistitur, sed incitato corporis ponderi servit ac longius quam voluit effertur, sic ista dicendi celeritas nec in sua potestate est nec satis decora philosophiae, quae ponere debet verba, non proicere, et pedetemptim procedere. {{pn|.8|8}}'Quid ergo? non aliquando et insurget?' Quidni? sed salva dignitate morum, quam violenta ista et nimia vis exuit. Habeat vires magnas, moderatas tamen; perennis sit unda, non torrens. Vix oratori permiserim talem dicendi velocitatem inrevocabilem ac sine lege vadentem: quemadmodum enim iudex subsequi poterit aliquando etiam imperitus et rudis? Tum quoque, cum illum aut ostentatio abstulerit aut affectus impotens sui, tantum festinet atque ingerat quantum aures pati possunt.

{{pn|.9|9}}Recte ergo facies si non audieris istos qui quantum dicant, non quemadmodum quaerunt, et ipse malueris, si necesse est, vel P. Vinicium dicere qui itaque. Cum quaereretur quomodo P. Vinicius diceret, Asellius ait 'tractim'. Nam Geminus Varius ait, 'quomodo istum disertum dicatis nescio: tria verba non potest iungere'. Quidni malis tu sic dicere quomodo Vinicius? {{pn|.10|10}}Aliquis tam insulsus intervenerit quam qui illi singula verba vellenti, tamquam dictaret, non diceret, ait 'dic, numquam dicas?' Nam Q. Hateri cursum, suis temporibus oratoris celeberrimi, longe abesse ab homine sano volo: numquam dubitavit, numquam intermisit; semel incipiebat, semel desinebat.

{{pn|.11|11}}Quaedam tamen et nationibus puto magis aut minus convenire. In Graecis hanc licentiam tuleris: nos etiam cum scribimus interpungere assuevimus. Cicero quoque noster, a quo Romana eloquentia exsiluit, gradarius fuit. Romanus sermo magis se circumspicit et aestimat praebetque aestimandum. {{pn|.12|12}}Fabianus, vir egregius et vita et scientia et, quod post ista est, eloquentia quoque, disputabat expedite magis quam concitate, ut posses dicere facilitatem esse illam, non celeritatem. Hanc ego in viro sapiente recipio, non exigo; ut oratio eius sine impedimento exeat, proferatur tamen malo quam profluat. {{pn|.13|13}}Eo autem magis te deterreo ab isto morbo quod non potest tibi ista res contingere aliter quam si te pudere desierit: perfrices frontem oportet et te ipse non audias; multa enim inobservatus ille cursus feret quae reprendere velis. {{pn|.14|14}}Non potest, inquam, tibi contingere res ista salva verecundia. Praeterea exercitatione opus est cotidiana et a rebus studium transferendum est ad verba. Haec autem etiam si aderunt et poterunt sine ullo tuo labore decurrere, tamen temperanda sunt; nam quemadmodum sapienti viro incessus modestior convenit, ita oratio pressa, non audax. Summa ergo summarum haec erit: tardilocum esse te iubeo. Vale. P&gt;

==XLI.==
{{pn|.1|1}} Facis rem optimam et tibi salutarem si, ut scribis, perseveras ire ad bonam mentem, quam stultum est optare cum possis a te impetrare. Non sunt ad caelum elevandae manus nec exorandus aedituus ut nos ad aurem simulacri, quasi magis exaudiri possimus, admittat: prope est a te deus, tecum est, intus est. {{pn|.2|2}} Ita dico, Lucili: sacer intra nos spiritus sedet, malorum bonorumque nostrorum observator et custos; hic prout a nobis tractatus est, ita nos ipse tractat. Bonus vero vir sine deo nemo est: an potest aliquis supra fortunam nisi ab illo adiutus exsurgere? Ille dat consilia magnifica et erecta. In unoquoque virorum bonorum

[quis deus incertum est] habitat deus.

{{pn|.3|3}}Si tibi occurrerit vetustis arboribus et solitam altitudinem egressis frequens lucus et conspectum caeli &lt;densitate&gt; ramorum aliorum alios protegentium summovens, illa proceritas silvae et secretum loci et admiratio umbrae in aperto tam densae atque continuae fidem tibi numinis faciet. Si quis specus saxis penitus exesis montem suspenderit, non manu factus, sed naturalibus causis in tantam laxitatem excavatus, animum tuum quadam religionis suspicione percutiet. Magnorum fluminum capita veneramur; subita ex abdito vasti amnis eruptio aras habet; coluntur aquarum calentium fontes, et stagna quaedam vel opacitas vel immensa altitudo sacravit. {{pn|.4|4}}Si hominem videris interritum periculis, intactum cupiditatibus, inter adversa felicem, in mediis tempestatibus placidum, ex superiore loco homines videntem, ex aequo deos, non subibit te veneratio eius? non dices, 'ista res maior est altiorque quam ut credi similis huic in quo est corpusculo possit'? {{pn|.5|5}}Vis isto divina descendit; animum excellentem, moderatum, omnia tamquam minora transeuntem, quidquid timemus optamusque ridentem, caelestis potentia agitat. Non potest res tanta sine adminiculo numinis stare; itaque maiore sui parte illic est unde descendit. Quemadmodum radii solis contingunt quidem terram sed ibi sunt unde mittuntur, sic animus magnus ac sacer et in hoc demissus, ut propius [quidem] divina nossemus, conversatur quidem nobiscum sed haeret origini suae; illinc pendet, illuc spectat ac nititur, nostris tamquam melior interest. {{pn|.6|6}}Quis est ergo hic animus? qui nullo bono nisi suo nitet. Quid enim est stultius quam in homine aliena laudare? quid eo dementius qui ea miratur quae ad alium transferri protinus possunt? Non faciunt meliorem equum aurei freni. Aliter leo aurata iuba mittitur, dum contractatur et ad patientiam recipiendi ornamenti cogitur fatigatus, aliter incultus, integri spiritus: hic scilicet impetu acer, qualem illum natura esse voluit, speciosus ex horrido, cuius hic decor est, non sine timore aspici, praefertur illi languido et bratteato. {{pn|.7|7}}Nemo gloriari nisi suo debet. Vitem laudamus si fructu palmites onerat, si ipsa pondere [ad terram] eorum quae tulit adminicula deducit: num quis huic illam praeferret vitem cui aureae uvae, aurea folia dependent? Propria virtus est in vite fertilitas; in homine quoque id laudandum est quod ipsius est. Familiam formonsam habet et domum pulchram, multum serit, multum fenerat: nihil horum in ipso est sed circa ipsum. {{pn|.8|8}}Lauda in illo quod nec eripi potest nec dari, quod proprium hominis est. Quaeris quid sit? animus et ratio in animo perfecta. Rationale enim animal est homo; consummatur itaque bonum eius, si id implevit cui nascitur. Quid est autem quod ab illo ratio haec exigat? rem facillimam, secundum naturam suam vivere. Sed hanc difficilem facit communis insania: in vitia alter alterum trudimus. Quomodo autem revocari ad salutem possunt quos nemo retinet, populus impellit? Vale.

{{Liber
|Ante= Liber III
|AnteNomen= ../Liber III
|Post= Liber V
|PostNomen= ../Liber V
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>474eqp8gawcoh8v4viin2ku35fh0hqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2741</id>
    <revision>
      <id>285791</id>
      <parentid>192347</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44820" sha1="2exhz2rmcm1cc9egoo1qh1gqlvgswnp" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber V
}}
{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= ../Liber IV
|Post= Liber VI
|PostNomen= ../Liber VI
}}


==XLII.==
{{pn|.1|1}} Iam tibi iste persuasit virum se bonum esse? Atqui vir bonus tam cito nec fieri potest nec intellegi. Scis quem nunc virum bonum dicam? hunc secundae notae; nam ille alter fortasse tamquam phoenix semel anno quingentesimo nascitur. Nec est mirum ex intervallo magna generari: mediocria et in turbam nascentia saepe fortuna producit, eximia vero ipsa raritate commendat. {{pn|.2|2}} Sed iste multum adhuc abest ab eo quod profitetur; et si sciret quid esset vir bonus, nondum esse se crederet, fortasse etiam fieri posse desperaret. 'At male existimat de malis.' Hoc etiam mali faciunt, nec ulla maior poena nequitiaest quam quod sibi ac suis displicet. {{pn|.3|3}} 'At odit eos qui subita et magna potentia impotenter utuntur.' Idem faciet cum idem potuerit. Multorum quia imbecilla sunt latent vitia, non minus ausura cum illis vires suae placuerint quam illa quae iam felicitas aperuit. Instrumenta illis explicandae nequitiae desunt. {{pn|.4|4}} Sic tuto serpens etiam pestifera tractatur dum riget frigore: non desunt tunc illi venena sed torpent. Multorum crudelitas et ambitio et luxuria, ut paria pessimis audeat, fortunae favore deficitur. Eadem velle [subaudi si] cognosces: da posse quantum volunt. {{pn|.5|5}} Meministi, cum quendam affirmares esse in tua potestate, dixisse me volaticum esse ac levem et te non pedem eius tenere sed pinnam? Mentitus sum: pluma tenebatur, quam remisit et fugit. Scis quos postea tibi exhibuerit ludos, quam multa in caput suum casura temptaverit. Non videbat se per aliorum pericula in suum ruere non cogitabat quam onerosa essent quae petebat, etiam si supervacua non essent.

{{pn|.6|6}}Hoc itaque in his quae affectamus, ad quae labore magno contendimus, inspicere debemus, aut nihil in illis commodi esse aut plus incommodi: quaedam supervacua sunt, quaedam tanti non sunt. Sed hoc non pervidemus et gratuita nobis videntur quae carissime constant. {{pn|.7|7}}Ex eo licet stupor noster appareat, quod ea sola putamus emi pro quibus pecuniam solvimus, ea gratuita vocamus pro quibus nos ipsos impendimus. Quae emere nollemus si domus nobis nostra pro illis esset danda, si amoenum aliquod fructuosumve praedium, ad ea paratissimi sumus pervenire cum sollicitudine, cum periculo, cum iactura pudoris et libertatis et temporis; adeo nihil est cuique se vilius. {{pn|.8|8}}Idem itaque in omnibus consiliis rebusque faciamus quod solemus facere quotiens ad institorem alicuius mercis accessimus: videamus hoc quod concupiscimus quanti deferatur. Saepe maximum pretium est pro quo nullum datur. Multa possum tibi ostendere quae acquisita acceptaque libertatem nobis extorserint; nostri essemus, si ista nostra non essent. {{pn|.9|9}}Haec ergo tecum ipse versa, non solum ubi de incremento agetur, sed etiam ubi de iactura. 'Hoc periturum est.' Nempe adventicium fuit; tam facile sine isto vives quam vixisti. Si diu illud habuisti, perdis postquam satiatus es; si non diu, perdis antequam assuescas. 'Pecuniam minorem habebis.' Nempe et molestiam. {{pn|.10|10}}'Gratiam minorem.' Nempe et invidiam. Circumspice ista quae nos agunt in insaniam, quae cum plurimis lacrimis amittimus: scies non damnum in iis molestum esse, sed opinionem damni. Nemo illa perisse sentit sed cogitat. Qui se habet nihil perdidit: sed quoto cuique habere se contigit? Vale.

==XLIII.==
{{pn|.1|1}} Quomodo hoc ad me pervenerit quaeris, quis mihi id te cogitare narraverit quod tu nulli narraveras? Is qui scit plurimum, rumor. 'Quid ergo?' inquis 'tantus sum ut possim excitare rumorem?' Non est quod te ad hunc locum respiciens metiaris: ad istum respice in quo moraris. {{pn|.2|2}} Quidquid inter vicina eminet magnum est illic ubi eminet; nam magnitudo non habet modum certum: comparatio illam aut tollit aut deprimit. Navis quae in flumine magna est in mari parvula est; gubernaculum quod alteri navi magnum alteri exiguum est. {{pn|.3|3}} Tu nunc in provincia, licet contemnas ipse te, magnus es. Quid agas, quemadmodum cenes, quemadmodum dormias, quaeritur, scitur: eo tibi diligentius vivendum est. Tunc autem felicem esse te iudica cum poteris in publico vivere, cum te parietes tui tegent, non abscondent, quos plerumque circumdatos nobis iudicamus non ut tutius vivamus, sed ut peccemus occultius. {{pn|.4|4}} Rem dicam ex qua mores aestimes nostros: vix quemquam invenies qui possit aperto ostio vivere. Ianitores conscientia nostra, non superbia opposuit: sic vivimus ut deprendi sit subito aspici. Quid autem prodest recondere se et oculos hominum auresque vitare? {{pn|.5|5}} Bona conscientia turbam advocat, mala etiam in solitudine anxia atque sollicita est. Si honesta sunt quae facis, omnes sciant; si turpia, quid refert neminem scire cum tu scias? O te miserum si contemnis hunc testem! Vale.

==XLIV.==
{{pn|.1|1}} Iterum tu mihi te pusillum facis et dicis malignius tecum egisse naturam prius, deinde fortunam, cum possis eximere te vulgo et ad felicitatem hominum maximam emergere. Si quid est aliud in philosophia boni, hoc est, quod stemma non inspicit; omnes, si ad originem primam revocantur, a dis sunt. {{pn|.2|2}} Eques Romanus es, et ad hunc ordinem tua te perduxit industria; at mehercules multis quattuordecim clausa sunt, non omnes curia admittit, castra quoque quos ad laborem et periculum recipiant fastidiose legunt: bona mens omnibus patet, omnes ad hoc sumus nobiles. Nec reicit quemquam philosophia nec eligit: omnibus lucet. {{pn|.3|3}} Patricius Socrates non fuit; Cleanthes aquam traxit et rigando horto locavit manus; Platonem non accepit nobilem philosophia sed fecit: quid est quare desperes his te posse fieri parem? Omnes hi maiores tui sunt, si te illis geris dignum; geres autem, si hoc protinus tibi ipse persuaseris, a nullo te nobilitate superari. {{pn|.4|4}} Omnibus nobis totidem ante nos sunt; nullius non origo ultra memoriam iacet. Platon ait neminem regem non ex servis esse oriundum, neminem non servum ex regibus. Omnia ista longa varietas miscuit et sursum deorsum fortuna versavit. {{pn|.5|5}} Quis est generosus? ad virtutem bene a natura compositus. Hoc unum intuendum est: alioquin si ad vetera revocas, nemo non inde est ante quod nihil est. A primo mundi ortu usque in hoc tempus perduxit nos ex splendidis sordidisque alternata series. Non facit nobilem atrium plenum fumosis imaginibus; nemo in nostram gloriam vixit nec quod ante nos fuit nostrum est: animus facit nobilem, cui ex quacumque condicione supra fortunam licet surgere. {{pn|.6|6}} Puta itaque te non equitem Romanum esse sed libertinum: potes hoc consequi, ut solus sis liber inter ingenuos. 'Quomodo?' inquis. Si mala bonaque non populo auctore distineris. Intuendum est non unde veniant, sed quo eant. Si quid est quod vitam beatam potest facere, id bonum est suo iure; depravari enim in malum non potest. {{pn|.7|7}} Quid est ergo in quo erratur, cum omnes beatam vitam optent? quod instrumenta eius pro ipsa habent et illam dum petunt fugiunt. Nam cum summa vitae beatae sit solida securitas et eius inconcussa fiducia, sollicitudinis colligunt causas et per insidiosum iter vitae non tantum ferunt sarcinas sed trahunt; ita longius ab effectu eius quod petunt semper abscedunt et quo plus operae impenderunt, hoc se magis impediunt et feruntur retro. Quod evenit in labyrintho properantibus: ipsa illos velocitas implicat. Vale.

==XLV.==
{{pn|.1|1}} Librorum istic inopiam esse quereris. Non refert quam multos sed quam bonos habeas: lectio certa prodest, varia delectat. Qui quo destinavit pervenire vult unam sequatur viam, non per multas vagetur: non ire istuc sed errare est. {{pn|.2|2}} 'Vellem' inquis '&lt;non&gt; magis consilium mihi quam libros dares.' Ego vero quoscumque habeo mittere paratus sum et totum horreum excutere; me quoque isto, si possem, transferrem, et nisi mature te finem officii sperarem impetraturum, hanc senilem expeditionem indixissem mihi nec me Charybdis et Scylla et fabulosum istud fretum deterrere potuissent. Tranassem ista, non solum traiecissem, dummodo te complecti possem et praesens aestimare quantum animo crevisses.

{{pn|.3|3}}Ceterum quod libros meos tibi mitti desideras, non magis ideo me disertum puto quam formonsum putarem si imaginem meam peteres. Indulgentiae scio istud esse, non iudici; et si modo iudici est, indulgentia tibi imposuit. {{pn|.4|4}}Sed qualescumque sunt, tu illos sic lege tamquam verum quaeram adhuc, non sciam, et contumaciter quaeram. Non enim me cuiquam emancipavi, nullius nomen fero; multum magnorum virorum iudicio credo, aliquid et meo vindico. Nam illi quoque non inventa sed quaerenda nobis reliquerunt, et invenissent forsitan necessaria nisi et supervacua quaesissent. {{pn|.5|5}}Multum illis temporis verborum cavillatio eripuit, captiosae disputationes quae acumen irritum exercent. Nectimus nodos et ambiguam significationem verbis illigamus ac deinde dissolvimus: tantum nobis vacat? iam vivere, iam mori scimus? Tota illo mente pergendum est ubi provideri debet ne res nos, non verba decipiant. {{pn|.6|6}}Quid mihi vocum similitudines distinguis, quibus nemo umquam nisi dum disputat captus est? Res fallunt: illas discerne. Pro bonis mala amplectimur; optamus contra id quod optavimus; pugnant vota nostra cum votis, consilia cum consilis. {{pn|.7|7}}Adulatio quam similis est amicitiae! Non imitatur tantum illam sed vincit et praeterit; apertis ac propitiis auribus recipitur et in praecordia ima descendit, eo ipso gratiosa quo laedit: doce quemadmodum hanc similitudinem possim dinoscere. Venit ad me pro amico blandus inimicus; vitia nobis sub virtutum nomine obrepunt: temeritas sub titulo fortitudinis latet, moderatio vocatur ignavia, pro cauto timidus accipitur. In his magno periculo erramus: his certas notas imprime. {{pn|.8|8}}Ceterum qui interrogatur an cornua habeat non est tam stultus ut frontem suam temptet, nec rursus tam ineptus aut hebes ut nesciat &lt;nisi&gt; tu illi subtilissima collectione persuaseris. Sic ista sine noxa decipiunt quomodo praestigiatorum acetabula et calculi, in quibus me fallacia ipsa delectat. Effice ut quomodo fiat intellegam: perdidi lusum. Idem de istis captionibus dico - quo enim nomine potius sophismata appellem? -: nec ignoranti nocent nec scientem iuvant.

{{pn|.9|9}}Si utique vis verborum ambiguitates diducere, hoc nos doce, beatum non eum esse quem vulgus appellat, ad quem pecunia magna confluxit, sed illum cui bonum omne in animo est, erectum et excelsum et mirabilia calcantem, qui neminem videt cum quo se commutatum velit, qui hominem ea sola parte aestimat qua homo est, qui natura magistra utitur, ad illius leges componitur, sic vivit quomodo illa praescripsit; cui bona sua nulla vis excutit, qui mala in bonum vertit, certus iudicii, inconcussus, intrepidus; quem aliqua vis movet, nulla perturbat; quem fortuna, cum quod habuit telum nocentissimum vi maxima intorsit, pungit, non vulnerat, et hoc raro; nam cetera eius tela, quibus genus humanum debellatur, grandinis more dissultant, quae incussa tectis sine ullo habitatoris incommodo crepitat ac solvitur. {{pn|.10|10}}Quid me detines in eo quem tu ipse pseudomenon appellas, de quo tantum librorum compositum est? Ecce tota mihi vita mentitur: hanc coargue, hanc ad verum, si acutus es, redige. Necessaria iudicat quorum magna pars supervacua est; etiam quae non est supervacua nihil in se momenti habet in hoc, ut possit fortunatum beatumque praestare. Non enim statim bonum est, si quid necessarium est: aut proicimus bonum, si hoc nomen pani et polentae damus et ceteris sine quibus vita non ducitur. {{pn|.11|11}}Quod bonum est utique necessarium est: quod necessarium est non utique bonum est, quoniam quidem necessaria sunt quaedam eademque vilissima. Nemo usque eo dignitatem boni ignorat ut illud ad haec in diem utilia demittat. {{pn|.12|12}}Quid ergo? non eo potius curam transferes, ut ostendas omnibus magno temporis impendio quaeri supervacua et multos transisse vitam dum vitae instrumenta conquirunt? Recognosce singulos, considera universos: nullius non vita spectat in crastinum. {{pn|.13|13}}Quid in hoc sit mali quaeris? Infinitum. Non enim vivunt sed victuri sunt: omnia differunt. Etiamsi attenderemus, tamen nos vita praecurreret; nunc vero cunctantes quasi aliena transcurrit et ultimo die finitur, omni perit.

Sed ne epistulae modum excedam, quae non debet sinistram manum legentis implere, in alium diem hanc litem cum dialecticis differam nimium subtilibus et hoc solum curantibus, non et hoc. Vale.

==XLVI.==
{{pn|.1|1}} Librum tuum quem mihi promiseras accepi et tamquam lecturus ex commodo adaperui ac tantum degustare volui; deinde blanditus est ipse ut procederem longius. Qui quam disertus fuerit ex hoc intellegas licet: levis mihi visus est, cum esset nec mei nec tui corporis, sed qui primo aspectu aut Titi Livii aut Epicuri posset videri. Tanta autem dulcedine me tenuit et traxit ut illum sine ulla dilatione perlegerim. Sol me invitabat, fames admonebat, nubes minabantur; tamen exhausi totum. {{pn|.2|2}} Non tantum delectatus sed gavisus sum. Quid ingenii iste habuit, quid animi! Dicerem 'quid impetus!', si interquievisset, si &lt;ex&gt; intervallo surrexisset; nunc non fuit impetus sed tenor. Compositio virilis et sancta; nihilominus interveniebat dulce illud et loco lene. Grandis, erectus es: hoc te volo tenere, sic ire. Fecit aliquid et materia; ideo eligenda est fertilis, quae capiat ingenium, quae incitet.

{{pn|.3|3}}&lt;De&gt; libro plura scribam cum illum retractavero; nunc parum mihi sedet iudicium, tamquam audierim illa, non legerim. Sine me et inquirere. Non est quod verearis: verum audies. O te hominem felicem, quod nihil habes propter quod quisquam tibi tam longe mentiatur! nisi quod iam etiam ubi causa sublata est mentimur consuetudinis causa. Vale.

==XLVII.==
{{pn|.1|1}} Libenter ex iis qui a te veniunt cognovi familiariter te cum servis tuis vivere: hoc prudentiam tuam, hoc eruditionem decet. 'Servi sunt.' Immo homines. 'Servi sunt ' Immo contubernales. 'Servi sunt.' Immo humiles amici. 'Servi sunt.' Immo conservi, si cogitaveris tantundem in utrosque licere fortunae. {{pn|.2|2}} Itaque rideo istos qui turpe existimant cum servo suo cenare: quare, nisi quia superbissima consuetudo cenanti domino stantium servorum turbam circumdedit? Est ille plus quam capit, et ingenti aviditate onerat distentum ventrem ac desuetum iam ventris officio, ut maiore opera omnia egerat quam ingessit. {{pn|.3|3}} At infelicibus servis movere labra ne in hoc quidem ut loquantur, licet; virga murmur omne compescitur, et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt, tussis, sternumenta, singultus; magno malo ulla voce interpellatum silentium luitur; nocte tota ieiuni mutique perstant. {{pn|.4|4}} Sic fit ut isti de domino loquantur quibus coram domino loqui non licet. At illi quibus non tantum coram dominis sed cum ipsis erat sermo, quorum os non consuebatur, parati erant pro domino porrigere cervicem, periculum imminens in caput suum avertere; in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant. {{pn|.5|5}} Deinde eiusdem arrogantiae proverbium iactatur, totidem hostes esse quot servos: non habemus illos hostes sed facimus. Alia interim crudelia, inhumana praetereo, quod ne tamquam hominibus quidem sed tamquam iumentis abutimur. [quod] Cum ad cenandum discubuimus, alius sputa deterget, alius reliquias temulentorum &lt;toro&gt; subditus colligit. {{pn|.6|6}} Alius pretiosas aves scindit; per pectus et clunes certis ductibus circumferens eruditam manum frusta excutit, infelix, qui huic uni rei vivit, ut altilia decenter secet, nisi quod miserior est qui hoc voluptatis causa docet quam qui necessitatis discit. {{pn|.7|7}} Alius vini minister in muliebrem modum ornatus cum aetate luctatur: non potest effugere pueritiam, retrahitur, iamque militari habitu glaber retritis pilis aut penitus evulsis tota nocte pervigilat, quam inter ebrietatem domini ac libidinem dividit et in cubiculo vir, in convivio puer est. {{pn|.8|8}} Alius, cui convivarum censura permissa est, perstat infelix et exspectat quos adulatio et intemperantia aut gulae aut linguae revocet in crastinum. Adice obsonatores quibus dominici palati notitia subtilis est, qui sciunt cuius illum rei sapor excitet, cuius delectet aspectus, cuius novitate nauseabundus erigi possit, quid iam ipsa satietate fastidiat, quid illo die esuriat. Cum his cenare non sustinet et maiestatis suae deminutionem putat ad eandem mensam cum servo suo accedere. Di melius! quot ex istis dominos habet! {{pn|.9|9}} Stare ante limen Callisti dominum suum vidi et eum qui illi impegerat titulum, qui inter reicula manicipia produxerat, aliis intrantibus excludi. Rettulit illi gratiam servus ille in primam decuriam coniectus, in qua vocem praeco experitur: et ipse illum invicem apologavit, et ipse non iudicavit domo sua dignum. Dominus Callistum vendidit: sed domino quam multa Callistus!

{{pn|.10|10}}Vis tu cogitare istum quem servum tuum vocas ex isdem seminibus ortum eodem frui caelo, aeque spirare, aeque vivere, aeque mori! tam tu illum videre ingenuum potes quam ille te servum. Variana clade multos splendidissime natos, senatorium per militiam auspicantes gradum, fortuna depressit: alium ex illis pastorem, alium custodem casae fecit. Contemne nunc eius fortunae hominem in quam transire dum contemnis potes.

{{pn|.11|11}}Nolo in ingentem me locum immittere et de usu servorum disputare, in quos superbissimi, crudelissimi, contumeliosissimi sumus. Haec tamen praecepti mei summa est: sic cum inferiore vivas quemadmodum tecum superiorem velis vivere. Quotiens in mentem venerit quantum tibi in servum &lt;tuum&gt; liceat, veniat in mentem tantundem in te domino tuo licere. {{pn|.12|12}}'At ego' inquis 'nullum habeo dominum.' Bona aetas est: forsitan habebis. Nescis qua aetate Hecuba servire coeperit, qua Croesus, qua Darei mater, qua Platon, qua Diogenes? {{pn|.13|13}}Vive cum servo clementer, comiter quoque, et in sermonem illum admitte et in consilium et in convictum.

Hoc loco acclamabit mihi tota manus delicatorum 'nihil hac re humilius, nihil turpius'. Hos ego eosdem deprehendam alienorum servorum osculantes manum. {{pn|.14|14}}Ne illud quidem videtis, quam omnem invidiam maiores nostri dominis, omnem contumeliam servis detraxerint? Dominum patrem familiae appellaverunt, servos - quod etiam in mimis adhuc durat - familiares; instituerunt diem festum, non quo solo cum servis domini vescerentur, sed quo utique; honores illis in domo gerere, ius dicere permiserunt et domum pusillam rem publicam esse iudicaverunt. {{pn|.15|15}}'Quid ergo? omnes servos admovebo mensae meae?' Non magis quam omnes liberos. Erras si existimas me quosdam quasi sordidioris operae reiecturum, ut puta illum mulionem et illum bubulcum. Non ministeriis illos aestimabo sed moribus: sibi quisque dat mores, ministeria casus assignat. Quidam cenent tecum quia digni sunt, quidam ut sint; si quid enim in illis ex sordida conversatione servile est, honestiorum convictus excutiet. {{pn|.16|16}}Non est, mi Lucili, quod amicum tantum in foro et in curia quaeras: si diligenter attenderis, et domi invenies. Saepe bona materia cessat sine artifice: tempta et experire. Quemadmodum stultus est qui equum empturus non ipsum inspicit sed stratum eius ac frenos, sic stultissimus est qui hominem aut ex veste aut ex condicione, quae vestis modo nobis circumdata est, aestimat. {{pn|.17|17}}'Servus est.' Sed fortasse liber animo. 'Servus est.' Hoc illi nocebit? Ostende quis non sit: alius libidini servit, alius avaritiae, alius ambitioni, &lt;omnes spei&gt;, omnes timori. Dabo consularem aniculae servientem, dabo ancillulae divitem, ostendam nobilissimos iuvenes mancipia pantomimorum: nulla servitus turpior est quam voluntaria. Quare non est quod fastidiosi isti te deterreant quominus servis tuis hilarem te praestes et non superbe superiorem: colant potius te quam timeant.

{{pn|.18|18}}Dicet aliquis nunc me vocare ad pilleum servos et dominos de fastigio suo deicere, quod dixi, 'colant potius dominum quam timeant'. 'Ita' inquit 'prorsus? colant tamquam clientes, tamquam salutatores?' Hoc qui dixerit obliviscetur id dominis parum non esse quod deo sat est. Qui colitur, et amatur: non potest amor cum timore misceri. {{pn|.19|19}}Rectissime ergo facere te iudico quod timeri a servis tuis non vis, quod verborum castigatione uteris: verberibus muta admonentur. Non quidquid nos offendit et laedit; sed ad rabiem cogunt pervenire deliciae, ut quidquid non ex voluntate respondit iram evocet. {{pn|.20|20}}Regum nobis induimus animos; nam illi quoque obliti et suarum virium et imbecillitas alienae sic excandescunt, sic saeviunt, quasi iniuriam acceperint, a cuius rei periculo illos fortunae suae magnitudo tutissimos praestat. Nec hoc ignorant, sed occasionem nocendi captant querendo; acceperunt iniuriam ut facerent.

{{pn|.21|21}}Diutius te morari nolo; non est enim tibi exhortatione opus. Hoc habent inter cetera boni mores: placent sibi, permanent. Levis est malitia, saepe mutatur, non in melius sed in aliud. Vale.

==XLVIII.==
{{pn|.1|1}} Ad epistulam quam mihi ex itinere misisti, tam longam quam ipsum iter fuit, postea rescribam; seducere me debeo et quid suadeam circumspicere. Nam tu quoque, qui consulis, diu an consuleres cogitasti: quanto magis hoc mihi faciendum est, cum longiore mora opus sit ut solvas quaestionem quam ut proponas? utique cum aliud tibi expediat, aliud mihi. {{pn|.2|2}} Iterum ego tamquam Epicureus loquor? mihi vero idem expedit quod tibi: aut non sum amicus, nisi quidquid agitur ad te pertinens meum est. Consortium rerum omnium inter nos facit amicitia; nec secundi quicquam singulis est nec adversi; in commune vivitur. Nec potest quisquam beate degere qui se tantum intuetur, qui omnia ad utilitates suas convertit: alteri vivas oportet, si vis tibi vivere. {{pn|.3|3}} Haec societas diligenter et sancte observata, quae nos homines hominibus miscet et iudicat aliquod esse commune ius generis humani, plurimum ad illam quoque de qua loquebar interiorem societatem amicitiae colendam proficit; omnia enim cum amico communia habebit qui multa cum homine.

{{pn|.4|4}}Hoc, Lucili virorum optime, mihi ab istis subtilibus praecipi malo, quid amico praestare debeam, quid homini, quam quot modis 'amicus' dicatur, et 'homo' quam multa significet. In diversum ecce sapientia et stultitia discedunt! cui accedo? in utram ire partem iubes? Illi homo pro amico est, huic amicus non est pro homine; ille amicum sibi parat, hic se amico: tu mihi verba distorques et syllabas digeris. {{pn|.5|5}}Scilicet nisi interrogationes vaferrimas struxero et conclusione falsa a vero nascens mendacium adstrinxero, non potero a fugiendis petenda secernere. Pudet me: in re tam seria senes ludimus.

{{pn|.6|6}}'Mus syllaba est; mus autem caseum rodit; syllaba ergo caseum rodit.' Puta nunc me istuc non posse solvere: quod mihi ex ista inscientia periculum imminet? quod incommodum? Sine dubio verendum est ne quando in muscipulo syllabas capiam, aut ne quando, si neglegentior fuero, caseum liber comedat. Nisi forte illa acutior est collectio: 'mus syllaba est; syllaba autem caseum non rodit; mus ergo caseum non rodit'. {{pn|.7|7}}O pueriles ineptias! in hoc supercilia subduximus? in hoc barbam demisimus? hoc est quod tristes docemus et pallidi? Vis scire quid philosophia promittat generi humano? consilium. Alium mors vocat, alium paupertas urit, alium divitiae vel alienae torquent vel suae; ille malam fortunam horret, hic se felicitati suae subducere cupit; hunc homines male habent, illum dii. Quid mihi lusoria ista componis? non est iocandi locus: ad miseros advocatus es. Opem laturum te naufragis, captis, aegris, egentibus, intentae securi subiectum praestantibus caput pollicitus es: quo diverteris? quid agis? Hic cum quo ludis timet: succurre, quidquid Ålaqueti respondentium poenisÅ. Omnes undique ad te manus tendunt, perditae vitae perituraeque auxilium aliquod implorant, in te spes opesque sunt; rogant ut ex tanta illos volutatione extrahas, ut disiectis et errantibus clarum veritatis lumen ostendas. {{pn|.9|9}}Dic quid natura necessarium fecerit, quid supervacuum, quam faciles &lt;leges&gt; posuerit, quam iucunda sit vita, quam expedita illas sequentibus, quam acerba et implicita eorum qui opinioni plus quam naturae crediderunt *** si prius docueris quam partem eorum levatura sint. Quid istorum cupiditates demit? quid temperat? Utinam tantum non prodessent! nocent. Hoc tibi cum voles manifestissimum faciam, comminui et debilitari generosam indolem in istas argutias coniectam. {{pn|.10|10}}Pudet dicere contra fortunam militaturis quae porrigant tela, quemadmodum illos subornent. Hac ad summum bonum itur? per istud philosophiae 'sive nive' et turpes infamesque etiam ad album sedentibus exceptiones? Quid enim aliud agitis, cum eum quem interrogatis scientes in fraudem inducitis, quam ut formula cecidisse videatur? Sed quemadmodum illos praetor, sic hos philosophia in integrum restituit. {{pn|.11|11}}Quid disceditis ab ingentibus promissis et grandia locuti, effecturos vos ut non magis auri fulgor quam gladii praestringat oculos meos, ut ingenti constantia et quod omnes optant et quod omnes timent calcem, ad grammaticorum elementa descenditis? Quid dicitis?

sic itur ad astra

Hoc enim est quod mihi philosophia promittit, ut parem deo faciat; ad hoc invitatus sum, ad hoc veni: fidem praesta.

{{pn|.12|12}}Quantum potes ergo, mi Lucili, reduc te ab istis exceptionibus et praescriptionibus philosophorum: aperta decent et simplicia bonitatem. Etiam si multum superesset aetatis, parce dispensandum erat ut sufficeret necessariis: nunc quae dementia est supervacua discere in tanta temporis egestate! Vale.

==XLIX.==
{{pn|.1|1}} Est quidem, mi Lucili, supinus et neglegens qui in amici memoriam ab aliqua regione admonitus reducitur; tamen repositum in animo nostro desiderium loca interdum familiaria evocant, nec exstinctam memoriam reddunt sed quiescentem irritant, sicut dolorem lugentium, etiam si mitigatus est tempore, aut servulus familiaris amisso aut vestis aut domus renovat. Ecce Campania et maxime Neapolis ac Pompeiorum tuorum conspectus incredibile est quam recens desiderium tui fecerint: totus mihi in oculis es. Cum maxime a te discedo; video lacrimas combibentem et affectibus tuis inter ipsam coercitionem exeuntibus non satis resistentem.

{{pn|.2|2}}Modo amisisse te videor; quid enim non 'modo' est, si recorderis? Modo apud Sotionem philosophum puer sedi, modo causas agere coepi, modo desii velle agere, modo desii posse. Infinita est velocitas temporis, quae magis apparet respicientibus. Nam ad praesentia intentos fallit; adeo praecipitis fugae transitus lenis est. {{pn|.3|3}}Causam huius rei quaeris? quidquid temporis transit eodem loco est; pariter aspicitur, una iacet; omnia in idem profundum cadunt. Et alioqui non possunt longa intervalla esse in ea re quae tota brevis est. Punctum est quod vivimus et adhuc puncto minus; sed et hoc minimum specie quadam longioris spatii natura derisit: aliud ex hoc infantiam fecit, aliud pueritiam, aliud adulescentiam, aliud inclinationem quandam ab adulescentia ad senectutem, aliud ipsam senectutem. In quam angusto quodam quot gradus posuit! {{pn|.4|4}}Modo te prosecutus sum; et tamen hoc 'modo' aetatis nostrae bona portio est, cuius brevitatem aliquando defecturam cogitemus. Non solebat mihi tam velox tempus videri: nunc incredibilis cursus apparet, sive quia admoveri lineas sentio, sive quia attendere coepi et computare damnum meum.

Eo magis itaque indignor aliquos ex hoc tempore quod sufficere ne ad necessaria quidem potest, {{pn|.5|5}}etiam si custoditum diligentissime fuerit, in supervacua maiorem partem erogare. Negat Cicero, si duplicetur sibi aetas, habiturum se tempus quo legat lyricos: eodem loco &lt;pono&gt; dialecticos: tristius inepti sunt. Illi ex professo lasciviunt, hi agere ipsos aliquid existimant. {{pn|.6|6}}Nec ego nego prospicienda ista, sed prospicienda tantum et a limine salutanda, in hoc unum, ne verba nobis dentur et aliquid esse in illis magni ac secreti boni iudicemus. Quid te torques et maceras in ea quaestione quam subtilius est contempsisse quam solvere? Securi est et ex commodo migrantis minuta conquirere: cum hostis instat a tergo et movere se iussus est miles, necessitas excutit quidquid pax otiosa collegerat. {{pn|.7|7}}Non vacat mihi verba dubie cadentia consectari et vafritiam in illis meam experiri.

Aspice qui coeant populi, quae moenia clusis
ferrum acuant portis.

Magno mihi animo strepitus iste belli circumsonantis exaudiendus est. {{pn|.8|8}}Demens omnibus merito viderer, si cum saxa in munimentum murorum senes feminaeque congererent, cum iuventus intra portas armata signum eruptionis exspectaret aut posceret, cum hostilia in portis tela vibrarent et ipsum solum suffossionibus et cuniculis tremeret, sederem otiosus et eiusmodi quaestiunculas ponens: 'quod non perdidisti habes; cornua autem non perdidisti; cornua ergo habes' aliaque ad exemplum huius acutae delirationis concinnata. {{pn|.9|9}}Atqui aeque licet tibi demens videar si istis impendero operam: et nunc obsideor. Tunc tamen periculum mihi obsesso externum immineret, murus me ab hoste secerneret: nunc mortifera mecum sunt. Non vaco ad istas ineptias; ingens negotium in manibus est. Quid agam? mors me sequitur, fugit vita. {{pn|.10|10}}Adversus haec me doce aliquid; effice ut ego mortem non fugiam, vita me non effugiat. Exhortare adversus difficilia, [de aequanimitate] adversus inevitabilia; angustias temporis mei laxa. Doce non esse positum bonum vitae in spatio eius sed in usu posse fieri, immo saepissime fieri, ut qui diu vixit parum vixerit. Dic mihi dormituro 'potes non expergisci'; dic experrecto 'potes non dormire amplius'. Dic exeunti 'potes non reverti'; dic redeunti 'potes non exire'. {{pn|.11|11}}Erras si in navigatione tantum existimas minimum esse quo &lt;a&gt; morte vita diducitur: in omni loco aeque tenue intervallum est. Non ubique se mors tam prope ostendit: ubique tam prope est. Has tenebras discute, et facilius ea trades ad quae praeparatus sum. Dociles natura nos edidit, et rationem dedit imperfectam, sed quae perfici posset. {{pn|.12|12}}De iustitia mihi, de pietate disputa, de frugalitate, de pudicitia utraque, et illa cui alieni corporis abstinentia est, et hac cui sui cura. Si me nolueris per devia ducere, facilius ad id quo tendo perveniam; nam, ut ait ille tragicus, 'veritatis simplex oratio est', ideoque illam implicari non oportet; nec enim quicquam minus convenit quam subdola ista calliditas animis magna conantibus. Vale.

==L.==
{{pn|.1|1}} Epistulam tuam accepi post multos menses quam miseras; supervacuum itaque putavi ab eo qui afferebat quid ageres quaerere. Valde enim bonae memoriae est, si meminit; et tamen spero te sic iam vivere ut, ubicumque eris, sciam quid agas. Quid enim aliud agis quam ut meliorem te ipse cotidie facias, ut aliquid ex erroribus ponas, ut intellegas tua vitia esse quae putas rerum? Quaedam enim locis et temporibus adscribimus; at illa, quocumque transierimus, secutura sunt. {{pn|.2|2}} Harpasten, uxoris meae fatuam, scis hereditarium onus in domo mea remansisse. Ipse enim aversissimus ab istis prodigiis sum; si quando fatuo delectari volo, non est mihi longe quaerendus: me rideo. Haec fatua subito desiit videre. Incredibilem rem tibi narro, sed veram: nescit esse sc caecam; subinde paedagogum suum rogat ut migret, ait domum tenebricosam esse. {{pn|.3|3}} Hoc quod in illa ridemus omnibus nobis accidere liqueat tibi: nemo se avarum esse intellegit, nemo cupidum. Caeci tamen ducem quaerunt, nos sine duce erramus et dicimus, 'non ego ambitiosus sum, sed nemo aliter Romae potest vivere; non ego sumptuosus sum, sed urbs ipsa magnas impensas exigit; non est meum vitium quod iracundus sum, quod nondum constitui certum genus vitae: adulescentia haec facit'.

{{pn|.4|4}}Quid nos decipimus? non est extrinsecus malum nostrum: intra nos est, in visceribus ipsis sedet, et ideo difficulter ad sanitatem pervenimus quia nos aegrotare nescimus. Si curari coeperimus, quando tot morborum tantas vires discutiemus? Nunc vero ne quaerimus quidem medicum, qui minus negotii haberet si adhiberetur ad recens vitium; sequerentur teneri et rudes animi recta monstrantem. {{pn|.5|5}}Nemo difficulter ad naturam reducitur nisi qui ab illa defecit: erubescimus discere bonam mentem. At mehercules, &lt;si&gt; turpe est magistrum huius rei quaerere, illud desperandum est, posse nobis casu tantum bonum influere: laborandum est et, ut verum dicam, ne labor quidem magnus est, si modo, ut dixi, ante animum nostrum formare incipimus et recorrigere quam indurescat pravitas eius. {{pn|.6|6}}Sed nec indurata despero: nihil est quod non expugnet pertinax opera et intenta ac diligens cura. Robora in rectum quamvis flexa revocabis; curvatas trabes calor explicat et aliter natae in id finguntur quod usus noster exigit: quanto facilius animus accipit formam, flexibilis et omni umore obsequentior! Quid enim est aliud animus quam quodam modo se habens spiritus? vides autem tanto spiritum esse faciliorem omni alia materia quanto tenuior est. {{pn|.7|7}}Illud, mi Lucili, non est quod te impediat quominus de nobis bene speres, quod malitia nos iam tenet, quod diu in possessione nostri est: ad neminem ante bona mens venit quam mala; omnes praeoccupati sumus; virtutes discere vitia dediscere &lt;est&gt;. {{pn|.8|8}}Sed eo maiore animo ad emendationem nostri debemus accedere quod semel traditi nobis boni perpetua possessio est; non dediscitur virtus. Contraria enim male in alieno haerent, ideo depelli et exturbari possunt; fideliter sedent quae in locum suum veniunt. Virtus secundum naturam est, vitia inimica et infesta sunt. {{pn|.9|9}}Sed quemadmodum virtutes receptae exire non possunt facilisque earum tutela est, ita initium ad illas eundi arduum, quia hoc proprium imbecillae mentis atque aegrae est, formidare inexperta; itaque cogenda est ut incipiat. Deinde non est acerba medicina; protinus enim delectat, dum sanat. Aliorum remediorum post sanitatem voluptas est, philosophia pariter et salutaris et dulcis est. Vale.

==LI.==
{{pn|.1|1}} Quomodo quisque potest, mi Lucili: tu istic habes Aetnam, &lt;et illuc&gt; nobilissimum Siciliae montem - quem quare dixerit Messala unicum, sive Valgius, apud utrumque enim legi, non reperio, cum plurima loca evomant ignem, non tantum edita, quod crebrius evenit, videlicet quia ignis in altissimum effertur, sed etiam iacentia -, nos, utcumque possumus, contenti sumus Bais; quas postero die quam attigeram reliqui, locum ob hoc devitandum, cum habeat quasdam naturales dotes, quia illum sibi celebrandum luxuria desumpsit.

{{pn|.2|2}}'Quid ergo? ulli loco indicendum est odium?' Minime; sed quemadmodum aliqua vestis sapienti ac probo viro magis convenit quam aliqua, nec ullum colorem ille odit sed aliquem parum putat aptum esse frugalitatem professo, sic regio quoque est quam sapiens vir aut ad sapientiam tendens declinet tamquam alienam bonis moribus. {{pn|.3|3}}Itaque de secessu cogitans numquam Canopum eliget, quamvis neminem Canopus esse frugi vetet, ne Baias quidem: deversorium vitiorum esse coeperunt. Illic sibi plurimum luxuria permittit, illic, tamquam aliqua licentia debeatur loco, magis solvitur. {{pn|.4|4}}Non tantum corpori sed etiam moribus salubrem locum eligere debemus; quemadmodum inter tortores habitare nolim, sic ne inter popinas quidem. Videre ebrios per litora errantes et comessationes navigantium et symphoniarum cantibus strepentes lacus et alia quae velut soluta legibus luxuria non tantum peccat sed publicat, quid necesse est? {{pn|.5|5}}Id agere debemus ut irritamenta vitiorum quam longissime profugiamus; indurandus est animus et a blandimentis voluptatum procul abstrahendus. Una Hannibalem hiberna solverunt et indomitum illum nivibus atque Alpibus virum enervaverunt fomenta Campaniae: armis vicit, vitiis victus est. {{pn|.6|6}}Nobis quoque militandum est, et quidem genere militiae quo numquam quies, numquam otium datur: debellandae sunt in primis voluptates, quae, ut vides, saeva quoque ad se ingenia rapuerunt. Si quis sibi proposuerit quantum operis aggressus sit, sciet nihil delicate, nihil molliter esse faciendum. Quid mihi cum istis calentibus stagnis? quid cum sudatoriis, in quae siccus vapor corpora exhausurus includitur? omnis sudor per laborem exeat. {{pn|.7|7}}Si faceremus quod fecit Hannibal, ut interrupto cursu rerum omissoque bello fovendis corporibus operam daremus, nemo non intempestivam desidiam, victori quoque, nedum vincenti, periculosam, merito reprehenderet: minus nobis quam illis Punica signa sequentibus licet, plus periculi restat cedentibus, plus operis etiam perseverantibus. {{pn|.8|8}}Fortuna mecum bellum gerit: non sum imperata facturus; iugum non recipio, immo, quod maiore virtute faciendum est, excutio. Non est emolliendus animus: si voluptati cessero, cedendum est dolori, cedendum est labori, cedendum est paupertati; idem sibi in me iuris esse volet et ambitio et ira; inter tot affectus distrahar, immo discerpar. {{pn|.9|9}}Libertas proposita est; ad hoc praemium laboratur. Quae sit libertas quaeris? Nulli rei servire, nulli necessitati, nullis casibus, fortunam in aequum deducere. Quo die illam intellexero plus posse, nil poterit: ego illam feram, cum in manu mors sit?

{{pn|.10|10}}His cogitationibus intentum loca seria sanctaque eligere oportet; effeminat animos amoenitas nimia, nec dubie aliquid ad corrumpendum vigorem potest regio. Quamlibet viam iumenta patiuntur quorum durata in aspero ungula est: in molli palustrique pascuo saginata cito subteruntur. Et fortior miles ex confragoso venit: segnis est urbanus et verna. Nullum laborem recusant manus quae ad arma ab aratro transferuntur: in primo deficit pulvere ille unctus et nitidus. {{pn|.11|11}}Severior loci disciplina firmat ingenium aptumque magnis conatibus reddit. Literni honestius Scipio quam Bais exulabat: ruina eiusmodi non est tam molliter collocanda. Illi quoque ad quos primos fortuna populi Romani publicas opes transtulit, C. Marius et Cn. Pompeius et Caesar, exstruxerunt quidem villas in regione Baiana, sed illas imposuerunt summis iugis montium: videbatur hoc magis militare, ex edito speculari late longeque subiecta. Aspice quam positionem elegerint, quibus aedificia excitaverint locis et qualia: scies non villas esse sed castra. {{pn|.12|12}}Habitaturum tu putas umquam fuisse illic M. Catonem, ut praenavigantes adulteras dinumeraret et tot genera cumbarum variis coloribus picta et fluvitantem toto lacu rosam, ut audiret canentium nocturna convicia? nonne ille manere intra vallum maluisset, quod in unam noctem manu sua ipse duxisset? Quidni mallet, quisquis vir est, somnum suum classico quam symphonia rumpi?

{{pn|.13|13}}Sed satis diu cum Bais litigavimus, numquam satis cum vitiis, quae, oro te, Lucili, persequere sine modo, sine fine; nam illis quoque nec finis est nec modus. Proice quaecumque cor tuum laniant, quae si aliter extrahi nequirent, cor ipsum cum illis reveliendum erat. Voluptates praecipue exturba et invisissimas habe: latronum more, quos 'philêtas' Aegyptii vocant, in hoc nos amplectuntur, ut strangulent. Vale.

==LII.==
{{pn|.1|1}} Quid est hoc, Lucili, quod nos alio tendentes alio trahit et eo unde recedere cupimus impellit? quid colluctatur cum animo nostro nec permittit nobis quicquam semel velle? Fluctuamur inter varia consilia; nihil libere volumus, nihil absolute, nihil semper. {{pn|.2|2}} 'Stultitia' inquis 'est cui nihil constat, nihil diu placet.' Sed quomodo nos aut quando ab illa revellemus? Nemo per se satis valet ut emergat; oportet manum aliquis porrigat, aliquis educat. {{pn|.3|3}} Quosdam ait Epicurus ad veritatem sine ullius adiutorio exisse, fecisse sibi ipsos viam; hos maxime laudat quibus ex se impetus fuit, qui se ipsi protulerunt: quosdam indigere ope aliena, non ituros si nemo praecesserit, sed bene secuturos. Ex his Metrodorum ait esse; egregium hoc quoque, sed secundae sortis ingenium. Nos ex illa prima nota non sumus; bene nobiscum agitur, si in secundam recipimur. Ne hunc quidem contempseris hominem qui alieno beneficio esse salvus potest; et hoc multum est, velle servari. {{pn|.4|4}} Praeter haec adhuc invenies genus aliud hominum ne ipsum quidem fastidiendum eorum qui cogi ad rectum compellique possunt, quibus non duce tantum opus sit sed adiutore et, ut ita dicam, coactore; hic tertius color est. Si quaeris huius quoque exemplar, Hermarchum ait Epicurus talem fuisse. Itaque alteri magis gratulatur, alterum magis suspicit; quamvis enim ad eundem finem uterque pervenerit, tamen maior est laus idem effecisse in difficiliore materia. {{pn|.5|5}} Puta enim duo aedificia excitata esse, ambo paria, aeque excelsa atque magnifica. Alter puram aream accepit, illic protinus opus crevit; alterum fundamenta lassarunt in mollem et fluvidam humum missa multumque laboris exhaustum est dum pervenitur ad solidum: intuentibus quidquid fecit &lt;alter&gt; *** alterius magna pars et difficilior latet. {{pn|.6|6}} Quaedam ingenia facilia, expedita, quaedam manu, quod aiunt, facienda sunt et in fundamentis suis occupata. Itaque illum ego feliciorem dixerim qui nihil negotii secum habuit, hunc quidem melius de se meruisse qui malignitatem naturae suae vicit et ad sapientiam se non perduxit sed extraxit.

{{pn|.7|7}}Hoc durum ac laboriosum ingenium nobis datum scias licet; imus per obstantia. Itaque pugnemus, aliquorum invocemus auxilium. 'Quem' inquis 'invocabo? Hunc aut illum?' Tu vero etiam ad priores revertere, qui vacant; adiuvare nos possunt non tantum qui sunt, sed qui fuerunt. {{pn|.8|8}}Ex his autem qui sunt eligamus non eos qui verba magna celeritate praecipitant et communes locos volvunt et in privato circulantur, sed eos qui vita docent, qui cum dixerunt quid faciendum sit probant faciendo, qui docent quid vitandum sit nec umquam in eo quod fugiendum dixerunt deprehenduntur; eum elige adiutorem quem magis admireris cum videris quam cum audieris. {{pn|.9|9}}Nec ideo te prohibuerim hos quoque audire quibus admittere populum ac disserere consuetudo est, si modo hoc proposito in turbam prodeunt, ut meliores fiant faciantque meliores, si non ambitionis hoc causa exercent. Quid enim turpius philosophia captante clamores? numquid aeger laudat medicum secantem? {{pn|.10|10}}Tacete, favete et praebete vos curationi; etiam si exclamaveritis, non aliter audiam quam si ad tactum vitiorum vestrorum ingemescatis. Testari vultis attendere vos moverique rerum magnitudine? sane liceat: ut quidem iudicetis et feratis de meliore suffragium, quidni non permittam? Apud Pythagoram discipulis quinque annis tacendum erat: numquid ergo existimas statim illis et loqui et laudare licuisse?

{{pn|.11|11}}Quanta autem dementia eius est quem clamores imperitorum hilarem ex auditorio dimittunt! Quid laetaris quod ab hominibus his laudatus es quos non potes ipse laudare? Disserebat populo Fabianus, sed audiebatur modeste; erumpebat interdum magnus clamor laudantium, sed quem rerum magnitudo evocaverat, non sonus inoffense ac molliter orationis elapsae. {{pn|.12|12}}Intersit aliquid inter clamorem theatri et scholae: est aliqua et laudandi elegantia. Omnia rerum omnium, si observentur, indicia sunt, et argumentum morum ex minimis quoque licet capere: impudicum et incessus ostendit et manus mota et unum interdum responsum et relatus ad caput digitus et flexus oculorum; improbum risus, insanum vultus habitusque demonstrat. Illa enim in apertum per notas exeunt: qualis quisque sit scies, si quemadmodum laudet, quemadmodum laudetur aspexeris. {{pn|.13|13}}Hinc atque illinc philosopho manus auditor intentat et super ipsum caput mirantium turba consistit: non laudatur ille nunc, si intellegis, sed conclamatur. Relinquantur istae voces illis artibus quae propositum habent populo placere: philosophia adoretur. {{pn|.14|14}}Permittendum erit aliquando iuvenibus sequi impetum animi, tunc autem cum hoc ex impetu facient, cum silentium sibi imperare non poterunt; talis laudatio aliquid exhortationis affert ipsis audientibus et animos adulescentium exstimulat. &lt;At&gt; ad rem commoveantur, non ad verba composita; alioquin nocet illis eloquentia, si non rerum cupiditatem facit sed sui.

{{pn|.15|15}}Differam hoc in praesentia; desiderat enim propriam et longam exsecutionem, quemadmodum populo disserendum, quid sibi apud populum permittendum sit, quid populo apud se. Damnum quidem fecisse philosophiam non erit dubium postquam prostituta est; sed potest in penetralibus suis ostendi, si modo non institorem sed antistitem nancta est. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber IV
|AnteNomen= ../Liber IV
|Post= Liber VI
|PostNomen= ../Liber VI
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>2exhz2rmcm1cc9egoo1qh1gqlvgswnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2743</id>
    <revision>
      <id>285799</id>
      <parentid>228284</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:40:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52095" sha1="l9z2jahsy0mlfbm51h7tjk88npf4kem" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber VII
}}
{{Liber
|Ante= Liber VI
|AnteNomen= ../Liber VI
|Post= Liber VIII
|PostNomen= ../Liber VIII
}}
== LXIII.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|63.1|1}} Moleste fero decessisse Flaccum, amicum tuum, plus tamen aequo dolere te nolo. Illud, ut non doleas, vix audebo exigere; et esse melius scio. Sed cui ista firmitas animi continget nisi iam multum supra fortunam elato? illum quoque ista res vellicabit, sed tantum vellicabit. Nobis autem ignosci potest prolapsis ad lacrimas, si non nimiae decucurrerunt, si ipsi illas repressimus. Nec sicci sint oculi amisso amico nec fluant; lacrimandum est, non plorandum. {{pn|63.2|2}} Duram tibi legem videor ponere, cum poetarum Graecorum maximus ius flendi dederit in unum dumtaxat diem, cum dixerit etiam Niobam de cibo cogitasse? Quaeris unde sint lamentationes, unde immodici fletus? per lacrimas argumenta desiderii quaerimus et dolorem non sequimur sed ostendimus; nemo tristis sibi est. O infelicem stultitiam! est aliqua et doloris ambitio. {{pn|63.3|3}} ‘Quid ergo?’ inquis, ‘obliviscar amici?’ Brevem illi apud te memoriam promittis, si cum dolore mansura est: iam istam frontem ad risum quaelibet fortuita res transferet. Non differo in longius tempus quo desiderium omne mulcetur, quo etiam acerrimi luctus residunt: cum primum te observare desieris, imago ista tristitiae discedet. Nunc ipse custodis dolorem tuum; sed custodienti quoque elabitur, eoque citius quo est acrior desinit. {{pn|63.4|4}} Id agamus ut iucunda nobis amissorum fiat recordatio. Nemo libenter ad id redit quod non sine tormento cogitaturus est, sicut illud fieri necesse est, ut cum aliquo nobis morsu amissorum quos amavimus nomen occurrat; sed hic quoque morsus habet suam voluptatem. {{pn|63.5|5}} Nam, ut dicere solebat Attalus noster, ‘sic amicorum defunctorum memoria iucunda est quomodo poma quaedam sunt suaviter aspera, quomodo in vino nimis veteri ipsa nos amaritudo delectat; cum vero intervenit spatium, omne quod angebat exstinguitur et pura ad nos voluptas venit’. {{pn|63.6|6}} Si illi credimus, ‘amicos incolumes cogitare melle ac placenta frui est: eorum qui fuerunt retractatio non sine acerbitate quadam iuvat. Quis autem negaverit haec acria quoque et habentia austeritatis aliquid stomachum excitare?’ {{pn|63.7|7}} Ego non idem sentio: mihi amicorum defunctorum cogitatio dulcis ac blanda est; habui enim illos tamquam amissurus, amisi tamquam habeam.

Fac ergo, mi Lucili, quod aequitatem tuam decet, desine beneficium fortunae male interpretari: abstulit, sed dedit. {{pn|63.8|8}} Ideo amicis avide fruamur quia quamdiu contingere hoc possit incertum est. Cogitemus quam saepe illos reliquerimus in aliquam peregrinationem longinquam exituri, quam saepe eodem morantes loco non viderimus: intellegemus plus nos temporis in vivis perdidisse. {{pn|63.9|9}} Feras autem hos qui neglegentissime amicos habent, miserrime lugent, nec amant quemquam nisi perdiderunt? ideoque tunc effusius maerent quia verentur ne dubium sit an amaverint; sera indicia affectus sui quaerunt. {{pn|63.10|10}} Si habemus alios amicos, male de iis et meremur et existimamus, qui parum valent in unius elati solacium; si non habemus, maiorem iniuriam ipsi nobis fecimus quam a fortuna accepimus: illa unum abstulit, nos quemcumque non fecimus. {{pn|63.11|11}} Deinde ne unum quidem nimis amavit qui plus quam unum amare non potuit. Si quis despoliatus amissa unica tunica complorare se malit quam circumspicere quomodo frigus effugiat et aliquid inveniat quo tegat scapulas, nonne tibi videatur stultissimus? Quem amabas extulisti: quaere quem ames. Satius est amicum reparare quam flere.

{{pn|63.12|12}} Scio pertritum iam hoc esse quod adiecturus sum, non ideo tamen praetermittam quia ab omnibus dictum est: finem dolendi etiam qui consilio non fecerat tempore invenit. Turpissimum autem est in homine prudente remedium maeroris lassitudo maerendi: malo relinquas dolorem quam ab illo relinquaris; et quam primum id facere desiste quod, etiam si voles, diu facere non poteris. {{pn|63.13|13}} Annum feminis ad lugendum constituere maiores, non ut tam diu lugerent, sed ne diutius: viris nullum legitimum tempus est, quia nullum honestum. Quam tamen mihi ex illis mulierculis dabis vix retractis a rogo, vix a cadavere revulsis, cui lacrimae in totum mensem duraverint? Nulla res citius in odium venit quam dolor, qui recens consolatorem invenit et aliquos ad se adducit, inveteratus vero deridetur, nec immerito; aut enim simulatus aut stultus est.

{{pn|63.14|14}} Haec tibi scribo, is qui Annaeum Serenum carissimum mihi tam immodice flevi ut, quod minime velim, inter exempla sim eorum quos dolor vicit. Hodie tamen factum meum damno et intellego maximam mihi causam sic lugendi fuisse quod numquam cogitaveram mori eum ante me posse. Hoc unum mihi occurrebat, minorem esse et multo minorem — tamquam ordinem fata servarent! {{pn|63.15|15}} Itaque assidue cogitemus de nostra quam omnium quos diligimus mortalitate. Tunc ego debui dicere, ‘minor est Serenus meus: quid ad rem pertinet? post me mori debet, sed ante me potest’. Quia non feci, imparatum subito fortuna percussit. Nunc cogito omnia et mortalia esse et incerta lege mortalia; hodie fieri potest quidquid umquam potest. {{pn|63.16|16}} Cogitemus ergo, Lucili carissime, cito nos eo perventuros quo illum pervenisse maeremus; et fortasse, si modo vera sapientium fama est recipitque nos locus aliquis, quem putamus perisse praemissus est. Vale.
== LXIV.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|64.1|1}} Fuisti here nobiscum. Potes queri, si here tantum; ideo adieci ‘nobiscum’; mecum enim semper es. Intervenerant quidam amici propter quos maior fumus fieret, non hic qui erumpere ex lautorum culinis et terrere vigiles solet, sed hic modicus qui hospites venisse significet. {{pn|64.2|2}} Varius nobis fuit sermo, ut in convivio, nullam rem usque ad exitum adducens sed aliunde alio transiliens. Lectus est deinde liber Quinti Sextii patris, magni, si quid mihi credis, viri, et licet neget Stoici. {{pn|64.3|3}} Quantus in illo, di boni, vigor est, quantum animi! Hoc non in omnibus philosophis invenies: quorundam scripta clarum habentium nomen exanguia sunt. Instituunt, disputant, cavillantur, non faciunt animum quia non habent: cum legeris Sextium, dices, ‘vivit, viget, liber es, supra hominem est, dimittit me plenum ingentis fiduciae’. {{pn|64.4|4}} In qua positione mentis sim cum hunc lego fatebor tibi: libet omnis casus provocare, libet exclamare, ‘quid cessas, fortuna? congredere: paratum vides’. Illius animum induo qui quaerit ubi se experiatur, ubi virtutem suam ostendat,
{{block center|&lt;poem&gt;Spumantemque dari pecora inter inertia votis
Optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.&lt;/poem&gt;}}
{{pn|64.5|5}} Libet aliquid habere quod vincam, cuius patientia exercear. Nam hoc quoque egregium Sextius habet, quod et ostendet tibi beatae vitae magnitudinem et desperationem eius non faciet: scies esse illam in excelso, sed volenti penetrabilem. {{pn|64.6|6}} Hoc idem virtus tibi ipsa praestabit, ut illam admireris et tamen speres. Mihi certe multum auferre temporis solet contemplatio ipsa sapientiae; non aliter illam intueor obstupefactus quam ipsum interim mundum, quem saepe tamquam spectator novus video. {{pn|64.7|7}} Veneror itaque inventa sapientiae inventoresque; adire tamquam multorum hereditatem iuvat. Mihi ista acquisita, mihi laborata sunt. Sed agamus bonum patrem familiae, faciamus ampliora quae accepimus; maior ista hereditas a me ad posteros transeat. Multum adhuc restat operis multumque restabit, nec ulli nato post mille saecula praecludetur occasio aliquid adhuc adiciendi. {{pn|64.8|8}} Sed etiam si omnia a veteribus inventa sunt, hoc semper novum erit, usus et inventorum ab aliis scientia ac dispositio. Puta relicta nobis medicamenta quibus sanarentur oculi: non opus est mihi alia quaerere, sed haec tamen morbis et temporibus aptanda sunt. Hoc asperitas oculorum collevatur; hoc palpebrarum crassitudo tenuatur; hoc vis subita et umor avertitur; hoc acuetur visus: teras ista oportet et eligas tempus, adhibeas singulis modum. Animi remedia inventa sunt ab antiquis; quomodo autem admoveantur aut quando nostri operis est quaerere. {{pn|64.9|9}} Multum egerunt qui ante nos fuerunt, sed non peregerunt. Suspiciendi tamen sunt et ritu deorum colendi. Quidni ego magnorum virorum et imagines habeam incitamenta animi et natales celebrem? quidni ego illos honoris causa semper appellem? Quam venerationem praeceptoribus meis debeo, eandem illis praeceptoribus generis humani, a quibus tanti boni initia fluxerunt. {{pn|64.10|10}} Si consulem videro aut praetorem, omnia quibus honor haberi honori solet faciam: equo desiliam, caput adaperiam, semita cedam. Quid ergo? Marcum Catonem utrumque et Laelium Sapientem et Socraten cum Platone et Zenonem Cleanthenque in animum meum sine dignatione summa recipiam ? Ego vero illos veneror et tantis nominibus semper assurgo. Vale.
== LXV.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|65.1|1}} Hesternum diem divisi cum mala valetudine: antemeridianum illa sibi vindicavit, postmeridiano mihi cessit. Itaque lectione primum temptavi animum; deinde, cum hanc recepisset, plus illi imperare ausus sum, immo permittere: aliquid scripsi et quidem intentius quam soleo, dum cum materia difficili contendo et vinci nolo, donec intervenerunt amici qui mihi vim afferrent et tamquam aegrum intemperantem coercerent. {{pn|65.2|2}} In locum stili sermo successit, ex quo eam partem ad te perferam quae in lite est. Te arbitrum addiximus. Plus negotii habes quam existimas: triplex causa est.

Dicunt, ut scis, Stoici nostri duo esse in rerum natura ex quibus omnia fiant, causam et materiam. Materia iacet iners, res ad omnia parata, cessatura si nemo moveat; causa autem, id est ratio, materiam format et quocumque vult versat, ex illa varia opera producit. Esse ergo debet unde fiat aliquid, deinde a quo fiat: hoc causa est, illud materia. {{pn|65.3|3}} Omnis ars naturae imitatio est; itaque quod de universo dicebam ad haec transfer quae ab homine facienda sunt. Statua et materiam habuit quae pateretur artificem, et artificem qui materiae daret faciem; ergo in statua materia aes fuit, causa opifex. Eadem condicio rerum omnium est: ex eo constant quod fit, et ex eo quod facit.

{{pn|65.4|4}} Stoicis placet unam causam esse, id quod facit. Aristoteles putat causam tribus modis dici: ‘prima’ inquit ‘causa est ipsa materia, sine qua nihil potest effici; secunda opifex; tertia est forma, quae unicuique operi imponitur tamquam statuae’. Nam hanc Aristoteles {{Graeca|εἶδος}} vocat. ‘Quarta quoque’ inquit ‘his accedit, propositum totius operis.’ {{pn|65.5|5}} Quid sit hoc aperiam. Aes prima statuae causa est; numquam enim facta esset, nisi fuisset id ex quo funderetur ducereturve. Secunda causa artifex est; non potuisset enim aes illud in habitum statuae figurari, nisi accessissent peritae manus. Tertia causa est forma; neque enim statua ista ‘doryphoros’ aut ‘diadumenos’ vocaretur, nisi haec illi esset impressa facies. Quarta causa est faciendi propositum; nam nisi hoc fuisset, facta non esset. {{pn|65.6|6}} Quid est propositum? quod invitavit artificem, quod ille secutus fecit: vel pecunia est haec, si venditurus fabricavit, vel gloria, si laboravit in nomen, vel religio, si donum templo paravit. Ergo et haec causa est propter quam fit: an non putas inter causas facti operis esse numerandum quo remoto factum non esset?

{{pn|65.7|7}} His quintam Plato adicit exemplar, quam ipse {{Graeca|ἰδέαν}} vocat; hoc est enim ad quod respiciens artifex id quod destinabat effecit. Nihil autem ad rem pertinet utrum foris habeat exemplar ad quod referat oculos an intus, quod ibi ipse concepit et posuit. Haec exemplaria rerum omnium deus intra se habet numerosque universorum quae agenda sunt et modos mente complexus est; plenus his figuris est quas Plato {{Graeca|ἰδέας}} appellat, immortales, immutabiles, infatigabiles. Itaque homines quidem pereunt, ipsa autem humanitas, ad quam homo effingitur, permanet, et hominibus laborantibus, intereuntibus, illa nihil patitur. {{pn|65.8|8}} Quinque ergo causae sunt, ut Plato dicit: id ex quo, id a quo, id in quo, id ad quod, id propter quod; novissime id quod ex his est. Tamquam in statua — quia de hac loqui coepimus — id ex quo aes est, id a quo artifex est, id in quo forma est quae aptatur illi, id ad quod exemplar est quod imitatur is qui facit, id propter quod facientis propositum est, id quod ex istis est ipsa statua &lt;est&gt;. {{pn|65.9|9}} Haec omnia mundus quoque, ut ait Plato, habet: facientem, hic deus est; ex quo fit, haec materia est; formam, haec est habitus et ordo mundi quem videmus; exemplar, scilicet ad quod deus hanc magnitudinem operis pulcherrimi fecit; propositum, propter quod fecit. {{pn|65.10|10}} Quaeris quod sit propositum deo? bonitas. Ita certe Plato ait: ‘quae deo faciendi mundum fuit causa? bonus est; bono nulla cuiusquam boni invidia est; fecit itaque quam optimum potuit’.

{{pn|65.11|11}} Fer ergo iudex sententiam et pronuntia quis tibi videatur verisimillimum dicere, non quis verissimum dicat; id enim tam supra nos est quam ipsa veritas.

Haec quae ab Aristotele et Platone ponitur turba causarum aut nimium multa aut nimium pauca comprendit. Nam si quocumque remoto quid effici non potest, id causam iudicant esse faciendi, pauca dixerunt. Ponant inter causas tempus: nihil sine tempore potest fieri. Ponant locum: si non fuerit ubi fiat aliquid, ne fiet quidem. Ponant motum: nihil sine hoc nec fit nec perit; nulla sine motu ars, nulla mutatio est. {{pn|65.12|12}} Sed nos nunc primam et generalem quaerimus causam. Haec simplex esse debet; nam et materia simplex est. Quaerimus quid sit causa? ratio scilicet faciens, id est deus; ista enim quaecumque rettulistis non sunt multae et singulae causae, sed ex una pendent, ex ea quae facit. {{pn|65.13|13}} Formam dicis causam esse? hanc imponit artifex operi: pars causae est, non causa. Exemplar quoque non est causa, sed instrumentum causae necessarium. Sic necessarium est exemplar artifici quomodo scalprum, quomodo lima: sine his procedere ars non potest, non tamen hae partes artis aut causae sunt. {{pn|65.14|14}} ‘Propositum’ inquit ‘artificis, propter quod ad faciendum aliquid accedit, causa est.’ Ut sit causa, non est efficiens causa, sed superveniens. Hae autem innumerabiles sunt: nos de causa generali quaerimus. Illud vero non pro solita ipsis subtilitate dixerunt, totum mundum et consummatum opus causam esse; multum enim interest inter opus et causam operis.

{{pn|65.15|15}} Aut fer sententiam aut, quod facilius in eiusmodi rebus est, nega tibi liquere et nos reverti iube. ‘Quid te’ inquis ‘delectat tempus inter ista conterere, quae tibi nullum affectum eripiunt, nullam cupiditatem abigunt?’ Ego quidem [peiora] illa ago ac tracto quibus pacatur animus, et me prius scrutor, deinde hunc mundum. {{pn|65.16|16}} Ne nunc quidem tempus, ut existimas, perdo; ista enim omnia, si non concidantur nec in hanc subtilitatem inutilem distrahantur, attollunt et levant animum, qui gravi sarcina pressus explicari cupit et reverti ad illa quorum fuit. Nam corpus hoc animi pondus ac poena est; premente illo urguetur, in vinclis est, nisi accessit philosophia et illum respirare rerum naturae spectaculo iussit et a terrenis ad divina dimisit. Haec libertas eius est, haec evagatio; subducit interim se custodiae in qua tenetur et caelo reficitur. {{pn|65.17|17}} Quemadmodum artifices [ex] alicuius rei subtilioris quae intentione oculos defetigat, si malignum habent et precarium lumen, in publicum prodeunt et in aliqua regione ad populi otium dedicata oculos libera luce delectant, sic animus in hoc tristi et obscuro domicilio clusus, quotiens potest, apertum petit et in rerum naturae contemplatione requiescit. {{pn|65.18|18}} Sapiens assectatorque sapientiae adhaeret quidem in corpore suo, sed optima sui parte abest et cogitationes suas ad sublimia intendit. Velut sacramento rogatus hoc quod vivit stipendium putat; et ita formatus est ut illi nec amor vitae nec odium sit, patiturque mortalia quamvis sciat ampliora superesse. {{pn|65.19|19}} Interdicis mihi inspectione rerum naturae, a toto abductum redigis in partem? Ego non quaeram quae sint initia universorum? quis rerum formator? quis omnia in uno mersa et materia inerti convoluta discreverit? Non quaeram quis sit istius artifex mundi? qua ratione tanta magnitudo in legem et ordinem venerit? quis sparsa collegerit, confusa distinxerit, in una deformitate iacentibus faciem diviserit? unde lux tanta fundatur? ignis sit, an aliquid igne lucidius? {{pn|65.20|20}} Ego ista non quaeram? ego nesciam unde descenderim? semel haec mihi videnda sint, an saepe nascendum? quo hinc iturus sim? quae sedes exspectet animam solutam legibus servitutis humanae? Vetas me caelo interesse, id est iubes me vivere capite demisso? {{pn|65.21|21}} Maior sum et ad maiora genitus quam ut mancipium sim mei corporis, quod equidem non aliter aspicio quam vinclum aliquod libertati meae circumdatum; hoc itaque oppono fortunae, in quo resistat, nec per illud ad me ullum transire vulnus sino. Quidquid in me potest iniuriam pati hoc est in hoc obnoxio domicilio animus liber habitat. {{pn|65.22|22}} Numquam me caro ista compellet ad metum, numquam ad indignam bono simulationem; numquam in honorem huius corpusculi mentiar. Cum visum erit, distraham cum illo societatem; et nunc tamen, dum haeremus, non erimus aequis partibus socii: animus ad se omne ius ducet. Contemptus corporis sui certa libertas est.

{{pn|65.23|23}} Ut ad propositum revertar, huic libertati multum conferet et illa de qua modo loquebamur inspectio; nempe universa ex materia et ex deo constant. Deus ista temperat quae circumfusa rectorem sequuntur et ducem. Potentius autem est ac pretiosius quod facit, quod est deus, quam materia patiens dei. {{pn|65.24|24}} Quem in hoc mundo locum deus obtinet, hunc in homine animus; quod est illic materia, id in nobis corpus est. Serviant ergo deteriora melioribus; fortes simus adversus fortuita; non contremescamus iniurias, non vulnera, non vincula, non egestatem. Mors quid est? aut finis aut transitus. Nec desinere timeo — idem est enim quod non coepisse —, nec transire, quia nusquam tam anguste ero. Vale.
== LXVI.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|66.1|1}} Claranum condiscipulum meum vidi post multos annos: non, puto, exspectas ut adiciam senem, sed mehercules viridem animo ac vigentem et cum corpusculo suo colluctantem. Inique enim se natura gessit et talem animum male collocavit; aut fortasse voluit hoc ipsum nobis ostendere, posse ingenium fortissimum ac beatissimum sub qualibet cute latere. Vicit tamen omnia impedimenta et ad cetera contemnenda a contemptu sui venit. {{pn|66.2|2}} Errare mihi visus est qui dixit:
:''Gratior et pulchro veniens e corpore virtus.''
Non enim ullo honestamento eget: ipsa magnum sui decus est et corpus suum consecrat. Aliter certe Claranum nostrum coepi intueri: formosus mihi videtur et tam rectus corpore quam est animo. {{pn|66.3|3}} Potest ex casa vir magnus exire, potest et ex deformi humilique corpusculo formosus animus ac magnus. Quosdam itaque mihi videtur in hoc tales natura generare, ut approbet virtutem omni loco nasci. Si posset per se nudos edere animos, fecisset; nunc quod amplius est facit: quosdam enim edit corporibus impeditos, sed nihilominus perrumpentis obstantia. {{pn|66.4|4}} Claranus mihi videtur in exemplar editus, ut scire possemus non deformitate corporis foedari animum, sed pulchritudine animi corpus ornari. Quamvis autem paucissimos una fecerimus dies, tamen multi nobis sermones fuerunt, quos subinde egeram et ad te permittam. {{pn|66.5|5}} Hoc primo die quaesitum est, quomodo possint paria bona esse, si triplex eorum condicio est. Quaedam, ut nostris videtur, prima bona sunt, tamquam gaudium, pax, salus patriae; quaedam secunda, in materia infelici expressa, tamquam tormentorum patientia et in morbo gravi temperantia. Illa bona derecto optabimus nobis, haec, si necesse erit. Sunt adhuc tertia, tamquam modestus incessus et compositus ac probus vultus et conveniens prudenti viro gestus. {{pn|66.6|6}} Quomodo ista inter se paria esse possunt, cum alia optanda sint, alia aversanda?

Si volumus ista distinguere, ad primum bonum revertamur et consideremus id quale sit. Animus intuens vera, peritus fugiendorum ac petendorum, non ex opinione sed ex natura pretia rebus imponens, toti se inserens mundo et in omnis eius actus contemplationem suam mittens, cogitationibus actionibusque intentus ex aequo, magnus ac vehemens, asperis blandisque pariter invictus, neutri se fortunae summittens, supra omnia quae contingunt acciduntque eminens, pulcherrimus, ordinatissimus cum decore tum viribus, sanus ac siccus, imperturbatus intrepidus, quem nulla vis frangat, quem nec attollant fortuita nec deprimant — talis animus virtus est. {{pn|66.7|7}} Haec eius est facies, si sub unum veniat aspectum et semel tota se ostendat. Ceterum multae eius species sunt, quae pro vitae varietate et pro actionibus explicantur: nec minor fit aut maior ipsa. Decrescere enim summum bonum non potest nec virtuti ire retro licet; sed in alias atque alias qualitates convertitur, ad rerum quas actura est habitum figurata. {{pn|66.8|8}} Quidquid attigit in similitudinem sui adducit et tinguit; actiones, amicitias, interdum domos totas quas intravit disposuitque condecorat; quidquid tractavit, id amabile, conspicuum, mirabile facit. Itaque vis eius et magnitudo ultra non potest surgere, quando incrementum maximo non est: nihil invenies rectius recto, non magis quam verius vero, quam temperato temperatius. {{pn|66.9|9}} Omnis in modo est virtus; modo certa mensura est; constantia non habet quo procedat, non magis quam fiducia aut veritas aut fides. Quid accedere perfecto potest? nihil, aut perfectum non erat cui accessit; ergo ne virtuti quidem, cui si quid adici potest, defuit. Honestum quoque nullam accessionem recipit; honestum est enim propter ista quae rettuli. Quid porro? decorum et iustum et legitimum non eiusdem esse formae putas, certis terminis comprehensum? Crescere posse imperfectae rei signum est. {{pn|66.10|10}} Bonum omne in easdem cadit leges: iuncta est privata et publica utilitas, tam mehercules quam inseparabile est laudandum petendumque. Ergo virtutes inter se pares sunt et opera virtutis et omnes homines quibus illae contigere. {{pn|66.11|11}} Satorum vero animaliumque virtutes, cum mortales sint, fragiles quoque caducaeque sunt et incertae; exsiliunt residuntque et ideo non eodem pretio aestimantur. Una inducitur humanis virtutibus regula; una enim est ratio recta simplexque. Nihil est divino divinius, caelesti caelestius. {{pn|66.12|12}} Mortalia minuuntur cadunt, deteruntur crescunt, exhauriuntur implentur; itaque illis in tam incerta sorte inaequalitas est: divinorum una natura est. Ratio autem nihil aliud est quam in corpus humanum pars divini spiritus mersa; si ratio divina est, nullum autem bonum sine ratione est, bonum omne divinum est. Nullum porro inter divina discrimen est; ergo nec inter bona. Paria itaque sunt et gaudium et fortis atque obstinata tormentorum perpessio; in utroque enim eadem est animi magnitudo, in altero remissa et laxa, in altero pugnat et intenta. {{pn|66.13|13}} Quid? tu non putas parem esse virtutem eius qui fortiter hostium moenia expugnat, et eius qui obsidionem patientissime sustinet? [et] Magnus Scipio, qui Numantiam cludit et comprimit cogitque invictas manus in exitium ipsas suum verti, magnus ille obsessorum animus, qui scit non esse clusum cui mors aperta est, et in complexu libertatis exspirat. Aeque reliqua quoque inter se paria sunt, tranquillitas, simplicitas, liberalitas, constantia, aequanimitas, tolerantia; omnibus enim istis una virtus subest, quae animum rectum et indeclinabilem praestat.

{{pn|66.14|14}} ‘Quid ergo? nihil interest inter gaudium et dolorum inflexibilem patientiam?’ Nihil, quantum ad ipsas virtutes: plurimum inter illa in quibus virtus utraque ostenditur; in altero enim naturalis est animi remissio ac laxitas, in altero contra naturam dolor. Itaque media sunt haec quae plurimum intervalli recipiunt: virtus in utroque par est. {{pn|66.15|15}} Virtutem materia non mutat: nec peiorem facit dura ac difficilis nec meliorem hilaris et laeta; necessest ergo par sit. In utraque enim quod fit aeque recte fit, aeque prudenter, aeque honeste; ergo aequalia sunt bona, ultra quae nec hic potest se melius in hoc gaudio gerere nec ille melius in illis cruciatibus; duo autem quibus nihil fieri melius potest paria sunt. {{pn|66.16|16}} Nam si quae extra virtutem posita sunt aut minuere illam aut augere possunt, desinit unum bonum esse quod honestum. Si hoc concesseris, omne honestum per;t. Quare ? dicam: quia nihil honestum est quod ab invito, quod a coacto fit; omne honestum voluntarium est. Admisce illi pigritiam, querelam, tergiversationem, metum: quod habet in se optimum perdidit, sibi placere. Non potest honestum esse quod non est liberum; nam quod timet servit. {{pn|66.17|17}} Honestum omne securum est, tranquillum est: si recusat aliquid, si complorat, si malum iudicat, perturbationem recepit et in magna discordia volutatur; hinc enim species recti vocat, illinc suspicio mali retrahit. Itaque qui honeste aliquid facturus est, quidquid opponitur, id etiam si incommodum putat, malum non putet, velit, libens faciat. Omne honestum iniussum incoactumque est, sincerum et nulli malo mixtum.

{{pn|66.18|18}} Scio quid mihi responderi hoc loco possit: ‘hoc nobis persuadere conaris, nihil interesse utrum aliquis in gaudio sit an in eculeo iaceat ac tortorem suum lasset?’. Poteram respondere: Epicurus quoque ait sapientem, si in Phalaridis tauro peruratur, exclamaturum, ‘dulce est et ad me nihil pertinet’. Quid miraris si ego paria bona dico &lt;alterius in convivio iacentis, alterius inter tormenta fortissime stantis, cum quod incredibilius est dicat Epicurus, dulce esse torreri? {{pn|66.19|19}} Sed hoc respondeo, plurimum interesse inter gaudium et dolorem; si quaeratur electio, alterum petam, alterum vitabo: illud secundum naturam est, hoc contra. Quamdiu sic aestimantur, magno inter se dissident spatio: cum ad virtutem ventum est, utraque par est, et quae per laeta procedit et quae per tristia. {{pn|66.20|20}} Nullum habet momentum vexatio et dolor et quidquid aliud incommodi est; virtute enim obruitur. Quemadmodum minuta lumina claritas solis obscurat, sic dolores, molestias, iniurias virtus magnitudine sua elidit atque opprimit; et quocumque affulsit, ibi quidquid sine illa apparet exstinguitur, nec magis ullam portionem habent incommoda, cum in virtutem inciderunt, quam in mari nimbus. {{pn|66.21|21}} Hoc ut scias ita esse, ad omne pulchrum vir bonus sine ulla cunctatione procurret: stet illic licet carnifex, stet tortor atque ignis, perseverabit nec quid passurus sed quid facturus sit aspiciet, et se honestae rei tamquam bono viro credet; utilem illam sibi iudicabit, tutam, prosperam. Eundem locum habebit apud illum honesta res, sed tristis atque aspera, quem vir bonus pauper aut exul &lt;aut exilis&gt; ac pallidus. {{pn|66.22|22}} Agedum pone ex alia parte virum bonum divitiis abundantem, ex altera nihil habentem, sed in se omnia: uterque aeque vir bonus erit, etiam si fortuna dispari utetur. Idem, ut dixi, in rebus iudicium est quod in hominibus: aeque laudabilis virtus est in corpore valido ac libero posita quam in morbido ac vincto. {{pn|66.23|23}} Ergo tuam quoque virtutem non magis laudabis si corpus illi tuum integrum fortuna praestiterit quam si ex aliqua parte mutilatum: alioqui hoc erit ex servorum habitu dominum aestimare. Omnia enim ista in quae dominium casus exercet serva sunt, pecunia et corpus et honores, imbecilla, fluida, mortalia, possessionis incertae: illa rursus libera et invicta opera virtutis, quae non ideo magis appetenda sunt si benignius a fortuna tractantur, nec minus si aliqua iniquitate rerum premuntur. {{pn|66.24|24}} Quod amicitia in hominibus est, hoc in rebus appetitio. Non, puto, magis amares virum bonum locupletem quam pauperem, nec robustum et lacertosum quam gracilem et languidi corporis; ergo ne rem quidem magis appetes aut amabis hilarem ac pacatam quam distractam et operosam. {{pn|66.25|25}} Aut si hoc est, magis diliges ex duobus aeque bonis viris nitidum et unctum quam pulverulentum et horrentem; deinde hoc usque pervenies ut magis diligas integrum omnibus membris et illaesum quam debilem aut luscum; paulatim fastidium tuum illo usque procedet ut ex duobus aeque iustis ac prudentibus comatum et crispulum malis. Ubi par in utroque virtus est, non comparet aliarum rerum inaequalitas; omnia enim alia non partes sed accessiones sunt. {{pn|66.26|26}} Num quis tam iniquam censuram inter, suos agit ut sanum filium quam aegrum magis diligat, procerumve et excelsum quam brevem aut modicum? Fetus suos non distinguunt ferae et se in alimentum pariter omnium sternunt; aves ex aequo partiuntur cibos. Ulixes ad Ithacae suae saxa sic properat quemadmodum Agamemnon ad Mycenarum nobiles muros; nemo enim patriam quia magna est amat, sed quia sua. {{pn|66.27|27}} Quorsus haec pertinent? ut scias; virtutem omnia opera velut fetus suos isdem oculis intueri, aeque indulgere omnibus, et quidem impensius laborantibus, quoniam quidem etiam parentium amor magis in ea quorum miseretur inclinat. Virtus quoque opera sua quae videt affici et premi non magis amat, sed parentium bonorum more magis complectitur ac fovet.

{{pn|66.28|28}} Quare non est ullum bonum altero maius? quia non est quicquam apto aptius, quia plano nihil est planius. Non potes dicere hoc magis par esse alicui quam illud; ergo nec honesto honestius quicquam est. {{pn|66.29|29}} Quod si par omnium virtutum natura est, tria genera bonorum in aequo sunt. Ita dico: in aequo est moderate gaudere et moderate dolere. Laetitia illa non vincit hanc animi firmitatem sub tortore gemitus devorantem: illa bona optabilia, haec mirabilia sunt, utraque nihilominus paria, quia quidquid incommodi est vi tanto maioris boni tegitur. {{pn|66.30|30}} Quisquis haec imparia iudicat ab ipsis virtutibus avertit oculos et exteriora circumspicit. Bona vera idem pendent, idem patent: illa falsa multum habent vani; itaque speciosa et magna contra visentibus, cum ad pondus revocata sunt, fallunt. {{pn|66.31|31}} Ita est, mi Lucili: quidquid vera ratio commendat solidum et aeternum est, firmat animum attollitque semper futurum in excelso. illa quae temere laudantur et vulgi sententia bona sunt inflant inanibus laetos; rursus ea quae timentur tamquam mala iniciunt formidinem mentibus et illas non aliter quam animalia specie periculi agitant. {{pn|66.32|32}} Utraque ergo res sine causa animum et diffundit et mordet: nec illa gaudio nec haec metu digna est. Sola ratio immutabilis et iudicii tenax est; non enim servit sed imperat sensibus. Ratio rationi par est, sicut rectum recto; ergo et virtus virtuti; nihil enim aliud est virtus quam recta ratio. Omnes virtutes rationes sunt; rationes sunt, si rectae sunt; si rectae sunt, et pares sunt. {{pn|66.33|33}} Qualis ratio est, tales et actiones sunt; ergo omnes pares sunt; nam cum similes rationi sint, similes et inter se sunt. Pares autem actiones inter se esse dico qua honestae rectaeque sunt; ceterum magna habebunt discrimina variante materia, quae modo latior est, modo angustior, modo illustris, modo ignobilis, modo ad multos pertinens, modo ad paucos. In omnibus tamen istis id quod optimum est par est: honestae sunt. {{pn|66.34|34}} Tamquam viri boni omnes pares sunt qua boni sunt, sed habent differentias aetatis: alius senior est, alius iunior; habent corporis: alius formosus, alius deformis est; habent fortunae: ille dives, hic pauper est, ille gratiosus, potens, urbibus notus et populis, hic ignotus plerisque et obscurus. Sed per illud quo boni sunt pares sunt.

{{pn|66.35|35}} De bonis ac malis sensus non iudicat; quid utile sit, quid inutile, ignorat. Non potest ferre sententiam nisi in rem praesentem perductus est; nec futuri providus est nec praeteriti memor; quid sit consequens nescit. Ex hoc autem rerum ordo seriesque contexitur et unitas vitae per rectum iturae. Ratio ergo arbitra est bonorum ac malorum; aliena et externa pro vilibus habet, et ea quae neque bona sunt neque mala accessiones minimas ac levissimas iudicat; omne enim illi bonum in animo est. {{pn|66.36|36}} Ceterum bona quaedam prima existimat, ad quae ex proposito venit, tamquam victoriam, bonos liberos, salutem patriae; quaedam secunda, quae non apparent nisi in rebus adversis, tamquam aequo animo pati morbum, ignem, exsilium; quaedam media, quae nihilo magis secundum naturam sunt quam contra naturam, tamquam prudenter ambulare, composite sedere. Non enim minus secundum naturam est sedere quam stare aut ambulare. {{pn|66.37|37}} Duo illa bona superiora diversa sunt: prima enim secundum naturam sunt, gaudere liberorum pietate, patriae incolumitate; secunda contra naturam sunt, fortiter obstare tormentis et sitim perpeti morbo urente praecordia. {{pn|66.38|38}} ‘Quid ergo? aliquid contra naturam bonum est?’ Minime; sed id aliquando contra naturam est in quo bonum illud exsistit. Vulnerari enim et subiecto igne tabescere et adversa valetudine affligi contra naturam est, sed inter ista servare animum infatigabilem secundum naturam est. {{pn|66.39|39}} Et ut quod volo exprimam breviter, materia boni aliquando contra naturam est bonum numquam, quoniam bonum sine ratione nullum est, sequitur autem ratio naturam. ‘Quid est ergo ratio?’ Naturae imitatio. ‘Quod est summum hominis bonum?’ Ex naturae voluntate se gerere.

{{pn|66.40|40}} ‘Non est’ inquit ‘dubium quin felicior pax sit numquam lacessita quam multo reparata sanguine. Non est dubium’ inquit ‘quin felicior res sit inconcussa valetudo quam ex gravibus morbis et extrema minitantibus in tutum vi quadam et patientia educta. Eodem modo non erit dubium quin maius bonum sit gaudium quam obnixus animus ad perpetiendos cruciatus vulnerum aut ignium.’ {{pn|66.41|41}} Minime; illa enim quae fortuita sunt plurimum discriminis recipiunt; aestimantur enim utilitate sumentium. Bonorum unum propositum est consentire naturae; hoc [contingere] in omnibus par est. Cum alicuius in senatu sententiam sequimur, non potest dici: ille magis assentitur quam ille. Ab omnibus in eandem sententiam itur. Idem de virtutibus dico: omnes naturae assentiuntur. Idem de bonis dico: omnia naturae assentiuntur. {{pn|66.42|42}} Alter adulescens decessit, alter senex, aliquis protinus infans, cui nihil amplius contigit quam prospicere vitam: omnes hi aeque fuere mortales, etiam si mors aliorum longius vitam passa est procedere, aliorum in medio flore praecidit, aliorum interrupit ipsa principia. {{pn|66.43|43}} Alius inter cenandum solutus est; alterius continuata mors somno est; aliquem concubitus exstinxit. His oppone ferro transfossos aut exanimatos serpentium morsu aut fractos ruina aut per longam nervorum contractionem extortos minutatim. Aliquorum melior dici, aliquorum peior potest exitus: mors quidem omnium par est. Per quae veniunt diversa sunt; in [id] quod desinunt unum est. Mors nulla maior aut minor est; habet enim eundem in omnibus modum, finisse vitam. {{pn|66.44|44}} Idem tibi de bonis dico: hoc bonum inter meras voluptates, hoc est inter tristia et acerba; illud fortunae indulgentiam rexit, hoc violentiam domuit: utrumque aeque bonum est, quamvis illud plana et molli via ierit, hoc aspera. Idem enim finis omnium est: bona sunt, laudanda sunt, virtutem rationemque comitantur; virtus aequat inter se quidquid agnoscit.

{{pn|66.45|45}} Nec est quare hoc inter nostra placita mireris: apud Epicurum duo bona sunt, ex quibus summum illud beatumque componitur, ut corpus sine dolore sit, animus sine perturbatione. Haec bona non crescunt si plena sunt: quo enim crescet quod plenum est? Dolore corpus caret: quid ad hanc accedere indolentiam potest? Animus constat sibi et placidus est: quid accedere ad hanc tranquillitatem potest? {{pn|66.46|46}} Quemadmodum serenitas caeli non recipit maiorem adhuc claritatem in sincerissimum nitorem repurgata, sic hominis corpus animumque curantis et bonum suum ex utroque nectentis perfectus est status, et summam voti sui invenit si nec aestus animo est nec dolor corpori. Si qua extra blandimenta contingunt, non augent summum bonum, sed, ut ita dicam, condiunt et oblectant; absolutum enim illud humanae naturae bonum corporis et animi pace contentum est.

{{pn|66.47|47}} Dabo apud Epicurum tibi etiam nunc simillimam huic nostrae divisionem bonorum. Alia enim sunt apud illum quae malit contingere sibi, ut corporis quietem ab omni incommodo liberam et animi remissionem bonorum suorum contemplatione gaudentis; alia sunt quae, quamvis nolit accidere, nihilominus laudat et comprobat, tamquam illam quam paulo ante dicebam malae valetudinis et dolorum gravissimorum perpessionem, in qua Epicurus fuit illo summo ac fortunatissimo die suo. Ait enim se vesicae et exulcerati ventris tormenta tolerare ulteriorem doloris accessionem non recipientia, esse nihilominus sibi illum beatum diem. Beatum autem diem agere nisi qui est in summo bono non potest. {{pn|66.48|48}} Ergo et apud Epicurum sunt haec bona, quae malles non experiri, sed, quia ita res tulit, et amplexanda et laudanda et exaequanda summis sunt. Non potest dici hoc non esse par maximis bonum quod beatae vitae clausulam imposuit, cui Epicurus extrema voce gratias egit.

{{pn|66.49|49}} Permitte mihi, Lucili virorum optime, aliquid audacius dicere: si ulla bona maiora esse aliis possent, haec ego quae tristia videntur mollibus illis et delicatis praetulissem, haec maiora dixissem. Maius est enim difficilia perfringere quam laeta moderari. {{pn|66.50|50}} Eadem ratione fit, scio, ut aliquis felicitatem bene et ut calamitatem fortiter ferat. Aeque esse fortis potest qui pro vallo securus excubuit nullis hostibus castra temptantibus et qui succisis poplitibus in genua se excepit nec arma dimisit: ‘macte virtute esto’ sanguinulentis et ex acie redeuntibus dicitur. Itaque haec magis laudaverim bona exercitata et fortia et cum fortuna rixata. {{pn|66.51|51}} Ego dubitem quin magis laudem truncam illam et retorridam manum Mucii quam cuiuslibet fortissimi salvam? Stetit hostium flammarumque contemptor et manum suam in hostili foculo destillantem perspectavit, donec Porsina cuius poenae favebat gloriae invidit et ignem invito eripi iussit. {{pn|66.52|52}} Hoc bonum quidni inter prima numerem tantoque maius putem quam illa secura et intemptata fortunae quanto rarius est hostem amissa manu vicisse quam armata? ‘Quid ergo?’ inquis ‘hoc bonum tibi optabis?’ Quidni? hoc enim nisi qui potest et optare, non potest facere. {{pn|66.53|53}} An potius optem ut malaxandos articulos exoletis meis porrigam? ut muliercula aut aliquis in mulierculam ex viro versus digitulos meos ducat? Quidni ego feliciorem putem Mucium, quod sic tractavit ignem quasi illam manum tractatori praestitisset? In integrum restituit quidquid erraverat: confecit bellum inermis ac mancus et illa manu trunca reges duos vicit. Vale.
== LXVII.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|67.1|1}} Ut a communibus initium faciam, ver aperire se coepit, sed iam inclinatum in aestatem, quo tempore calere debebat, intepuit nec adhuc illi fides est; saepe enim in hiemem revolvitur. Vis scire quam dubium adhuc sit? nondum me committo frigidae verae, adhuc rigorem eius infringo. ‘Hoc est’ inquis ‘nec calidum nec frigidum pati.’ Ita est, mi Lucili: iam aetas mea contenta est suo frigore; vix media regelatur aestate. Itaque maior pars in vestimentis degitur. {{pn|67.2|2}} Ago gratias senectuti quod me lectulo affixit: quidni gratias illi hoc nomine agam? Quidquid debebam nolle, non possum. Cum libellis mihi plurimus sermo est. Si quando intervenerunt epistulae tuae, tecum esse mihi videor et sic afficior animo tamquam tibi non rescribam sed respondeam. Itaque et de hoc quod quaeris, quasi colloquar tecum, quale sit una scrutabimur.

{{pn|67.3|3}} Quaeris an omne bonum optabile sit. ‘Si bonum est’ inquis ‘fortiter torqueri et magno animo uri et patienter aegrotare, sequitur ut ista optabilia sint; nihil autem video ex istis voto dignum. Neminem certe adhuc scio eo nomine votum solvisse quod flagellis caesus esset aut podagra distortus aut eculeo longior factus.’ {{pn|67.4|4}} Distingue, mi Lucili, ista, et intelleges esse in iis aliquid optandum. Tormenta abesse a me velim; sed si sustinenda fuerint, ut me in illis fortiter, honeste, animose geram optabo. Quidni ego malim non incidere bellum? sed si inciderit, ut vulnera, ut famem et omnia quae bellorum necessitas affert generose feram optabo. Ton sum tam demens ut aegrotare cupiam; sed si aegrotandum fuerit, ut nihil intemperanter, nihil effeminate faciam optabo. Ita non incommoda optabilia sunt, sed virtus qua perferuntur incommoda.

{{pn|67.5|5}} Quidam ex nostris existimant omnium istorum fortem tolerantiam non esse optabilem, sed ne abominandam quidem, quia voto purum bonum peti debet et tranquillum et extra molestiam positum. Ego dissentio. Quare? primum quia fieri non potest ut aliqua res bona quidem sit sed optabilis non sit; deinde si virtus optabilis est, nullum autem sine virtute bonum, et omne bonum optabile est; deinde etiam si *** tormentorum fortis patientia optabilis est. {{pn|67.6|6}} Etiam nunc interrogo: nempe fortitudo optabilis est? Atqui pericula contemnit et provocat; pulcherrima pars eius maximeque mirabilis illa est, non cedere ignibus, obviam ire vulneribus, interdum tela ne vitare quidem sed pectore excipere. Si fortitudo optabilis est, et tormenta patienter ferre optabile est; hoc enim fortitudinis pars est. Sed separa ista, ut dixi: nihil erit quod tibi faciat errorem. Non enim pati tormenta optabile est, sed pati fortiter: illud opto ‘fortiter’, quod est virtus. {{pn|67.7|7}} ‘Quis tamen umquam hoc sibi optavit?’ Quaedam vota aperta et professa sunt, cum particulatim fiunt; quaedam latent, cum uno voto multa comprensa sunt. Tamquam opto mihi vitam honestam; vita autem honesta actionibus variis constat: in hac es Reguli arca, Catonis scissum manu sua vulnus, Rutili exsilium, calix venenatus qui Socraten transtulit e carcere in caelum. Ita cum optavi mihi vitam honestam, et haec optavi sine quibus interdum honesta non potest esse. {{pn|67.8|8}}
{{block center|&lt;poem&gt;:::O terque quaterque beati,
quis ante ora patrum Troiae sub moenibus altis
contigit oppetere!&lt;/poem&gt;}}
Quid interest, optes hoc alicui an optabile fuisse fatearis? {{pn|67.9|9}} Decius se pro re publica devovit et in medios hostes concitato equo mortem petens irruit. Alter post hunc, paternae virtutis aemulus, conceptis sollemnibus ac iam familiaribus verbis in aciem confertissimam incucurrit, de hoc sollicitus tantum, ut litaret, optabilem rem putans bonam mortem. Dubitas ergo an optimum sit memorabilem mori et in aliquo opere virtutis? {{pn|67.10|10}} Cum aliquis tormenta fortiter patitur, omnibus virtutibus utitur. Fortasse una in promptu sit et maxime appareat, patientia; ceterum illic est fortitudo, cuius patientia et perpessio et tolerantia rami sunt; illic est prudentia, sine qua nullum initur consilium, quae suadet quod effugere non possis quam fortissime ferre; illic est constantia, quae deici loco non potest et propositum nulla vi extorquente dimittit; illic est individuus ille comitatus virtutum. Quidquid honeste fit una virtus facit, sed ex consilii sententia; quod autem ab omnibus virtutibus comprobatur, etiam si ab una fieri videtur, optabile est.

{{pn|67.11|11}} Quid? tu existimas ea tantum optabilia esse quae per voluptatem et otium veniunt, quae excipiuntur foribus ornatis? Sunt quaedam tristis vultus bona; sunt quaedam vota quae non gratulantium coetu, sed adorantium venerantiumque celebrantur. {{pn|67.12|12}} Ita tu non putas Regulum optasse ut ad Poenos perveniret? Indue magni viri animum et ab opinionibus vulgi secede paulisper; cape, quantam debes, virtutis pulcherrimae ac magnificentissimae speciem, quae nobis non ture nec sertis, sed sudore ct sanguine colenda est. {{pn|67.13|13}} Aspice M. Catonem sacro illi pectori purissimas manus admoventem et vulnera parum alte demissa laxantem. Utrum tandem illi dicturus es ‘vellem quae velles’ et ‘moleste fero’ an ‘feliciter quod agis’? {{pn|67.14|14}} Hoc loco mihi Demetrius noster occurrit, qui vitam securam et sine ullis fortunae incursionibus mare mortuum vocat. Nihil habere ad quod exciteris, ad quod te concites, cuius denuntiatione et incursu firmitatem animi tui temptes, sed in otio inconcusso iacere non est tranquillitas: malacia est. {{pn|67.15|15}} Attalus Stoicus dicere solebat, ‘malo me fortuna in castris suis quam in deliciis habeat. Torqueor, sed fortiter: bene est. Occidor, sed fortiter: bene est.’ Audi Epicurum, dicet et ‘dulce est’. Ego tam honestae rei ac severae numquam molle nomen imponam. {{pn|67.16|16}} Uror, sed invictus: quidni hoc optabile sit? — non quod urit me ignis, sed quod non vincit. Nihil est virtute praestantius, nihil pulchrius; et bonum est et optabile quidquid ex huius geritur imperio. Vale.
== LXVIII.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|68.1|1}} Consilio tuo accedo: absconde te in otio, sed et ipsum otium absconde. Hoc te facturum Stoicorum etiam si non praecepto, at exemplo licet scias; sed ex praecepto quoque facies: et tibi et cui voles approbaris. {{pn|68.2|2}} Nec ad omnem rem publicam mittimus nec semper nec sine ullo fine; praeterea, cum sapienti rem publicam ipso dignam dedimus, id est mundum, non est extra rem publicam etiam si recesserit, immo fortasse relicto uno angulo in maiora atque ampliora transit et caelo impositus intellegit, cum sellam aut tribunal ascenderet, quam humili loco sederit. Depone hoc apud te, numquam plus agere sapientem quam cum in conspectum eius divina atque humana venerunt.

{{pn|68.3|3}} Nunc ad illud revertor quod suadere tibi coeperam, ut otium tuum ignotum sit. Non est quod inscribas tibi philosophiam ac quietem: aliud proposito tuo nomen impone, valetudinem et imbecillitatem vocato et desidiam. Gloriari otio iners ambitio est. {{pn|68.4|4}} Animalia quaedam, ne inveniri possint, vestigia sua circa ipsum cubile confundunt: idem tibi faciendum est, alioqui non deerunt qui persequantur. Multi aperta transeunt, condita et abstrusa rimantur; furem signata sollicitant. Vile videtur quidquid patet; aperta effractarius praeterit. Hos mores habet populus, hos imperitissimus quisque: in secreta irrumpere cupit. {{pn|68.5|5}} Optimum itaque est non iactare otium suum; iactandi autem genus est nimis latere et a conspectu hominum secedere. Ille Tarentum se abdidit, ille Neapoli inclusus est, ille multis annis non transit domus suae limen: convocat turbam quisquis otio suo aliquam fabulam imposuit.

{{pn|68.6|6}} Cum secesseris, non est hoc agendum, ut de te homines loquantur, sed ut ipse tecum loquaris. Quid autem loqueris? quod homines de aliis libentissime faciunt, de te apud te male existima: assuesces et dicere verum et audire. Id autem maxime tracta quod in te esse infirmissimum senties. {{pn|68.7|7}} Nota habet sui quisque corporis vitia. Itaque alius vomitu levat stomachum, alius frequenti cibo fulcit, alius interposito ieiunio corpus exhaurit et purgat; ii quorum pedes dolor repetit aut vino aut balineo abstinent: in cetera neglegentes huic a quo saepe infestantur occurrunt. Sic in animo nostro sunt quaedam quasi causariae partes quibus adhibenda curatio est. {{pn|68.8|8}} Quid in otio facio? ulcus meum curo. Si ostenderem tibi pedem turgidum, lividam manum, aut contracti cruris aridos nervos, permitteres mihi uno loco iacere et fovere morbum meum: maius malum est hoc, quod non possum tibi ostendere: in pectore ipso collectio et vomica est. Nolo nolo laudes, nolo dicas, ‘o magnum virum! contempsit omnia et damnatis humanae vitae furoribus fugit’. Nihil damnavi nisi me. {{pn|68.9|9}} Non est quod proficiendi causa venire ad me velis. Erras, qui hinc aliquid auxili speras: non medicus sed aeger hic habitat. Malo illa, cum discesseris, dicas: ‘ego istum beatum hominem putabam et eruditum, erexeram aures: destitutus sum, nihil vidi, nihil audivi quod concupiscerem, ad quod reverterer’. Si hoc sentis, si hoc loqueris, aliquid profectum est: malo ignoscas otio meo quam invideas.

{{pn|68.10|10}} ‘Otium’ inquis ‘Seneca, commendas mihi? ad Epicureas voces delaberis?’ Otium tibi commendo, in quo maiora agas et pulchriora quam quae reliquisti: pulsare superbas potentiorum fores, digerere in litteram senes orbos, plurimum in foro posse invidiosa potentia ac brevis est et, si verum aestimes, sordida. {{pn|68.11|11}} Ille me gratia forensi longe antecedet, ille stipendiis militaribus et quaesita per hoc dignitate, ille clientium turba. [cui in turba] Par esse non possum, plus habent gratiae: est tanti ab omnibus vinci, dum a me fortuna vincatur. {{pn|68.12|12}} Utinam quidem hoc propositum sequi olim fuisset animus tibi! utinam de vita beata non in conspectu mortis ageremus! Sed nunc quoque non moramur; multa enim quae supervacua esse et inimica credituri fuimus rationi, nunc experientiae credimus. {{pn|68.13|13}} Quod facere solent qui serius exierunt et volunt tempus celeritate reparare, calcar addamus. Haec aetas optime facit ad haec studia: iam despumavit, iam vitia primo fervore adulescentiae indomita lassavit; non multum superest ut exstinguat. {{pn|68.14|14}} ‘Et quando’ inquis ‘tibi proderit istud quod in exitu discis, aut in quam rem?’ In hanc, ut exeam melior. Non est tamen quod existimes ullam aetatem aptiorem esse ad bonam mentem quam quae se multis experimentis, longa ac frequenti rerum paenitentia domuit, quae ad salutaria mitigatis affectibus venit. Hoc est huius boni tempus: quisquis senex ad sapientiam pervenit, annis pervenit. Vale.
== LXIX.==
Seneca Lucilio suo salutem.

{{pn|69.1|1}} Mutare te loca et aliunde alio transilire nolo, primum quia tam frequens migratio instabilis animi est: coalescere otio non potest nisi desit circumspicere et errare. Ut animum possis continere, primum corporis tui fugam siste. {{pn|69.2|2}} Deinde plurimum remedia continuata proficiunt: interrumpenda non est quies et vitae prioris oblivio; sine dediscere oculos tuos, sine aures assuescere sanioribus verbis. Quotiens processeris, in ipso transitu aliqua quae renovent cupiditates tuas tibi occurrent. {{pn|69.3|3}} Quemadmodum ei qui amorem exuere conatur evitanda est omnis admonitio dilecti corporis — nihil enim facilius quam amor recrudescit —, ita qui deponere vult desideria rerum omnium quarum cupiditate flagravit et oculos et aures ab iis quae reliquit avertat. {{pn|69.4|4}} Cito rebellat affectus. Quocumque se verterit, pretium aliquod praesens occupationis suae aspiciet. Nullum sine auctoramento malum est: avaritia pecuniam promittit, luxuria multas ac varias voluptates, ambitio purpuram et plausum et ex hoc potentiam et quidquid &lt;potest&gt; potentia. {{pn|69.5|5}} Mercede te vitia sollicitant: hic tibi gratis vivendum est. Vix effici toto saeculo potest ut vitia tam longa licentia tumida subigantur et iugum accipiant, nedum si tam breve tempus intervallis discindimus; unam quamlibet rem vix ad perfectum perducit assidua vigilia et intentio. {{pn|69.6|6}} Si me quidem velis audire, hoc meditare et exerce, ut mortem et excipias et, si ita res suadebit, accersas: interest nihil, illa ad nos veniat an ad illam nos. Illud imperitissimi cuiusque verbum falsum esse tibi ipse persuade: ‘bella res est mori sua morte’. Nemo moritur nisi sua morte. Illud praeterea tecum licet cogites: nemo nisi suo die moritur. Nihil perdis ex tuo tempore; nam quod relinquis alienum est. Vale.
{{Liber
|Ante= Liber VI
|AnteNomen= ../Liber VI
|Post= Liber VIII
|PostNomen= ../Liber VIII
}}</text>
      <sha1>l9z2jahsy0mlfbm51h7tjk88npf4kem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2749</id>
    <revision>
      <id>285787</id>
      <parentid>85370</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:29:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49183" sha1="4h7on3nqkx99g2hday9jfiojgs2gxzx" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber VIII
}}
{{Liber
|Ante= Liber VII
|AnteNomen= ../Liber VII
|Post= Liber IX
|PostNomen= ../Liber IX
}}


==LXX.==

{{pn|.1|1}} Post longum intervallum Pompeios tuos vidi. In conspectum adulescentiae meae reductus sum; quidquid illic iuvenis feceram videbar mihi facere adhuc posse et paulo ante fecisse. {{pn|.2|2}} Praenavigavimus, Lucili, vitam et quemadmodum in mari, ut ait Vergilius noster,

terraeque urbesque recedunt,

sic in hoc cursu rapidissimi temporis primum pueritiam abscondimus, deinde adulescentiam, deinde quidquid est illud inter iuvenem et senem medium, in utriusque confinio positum, deinde ipsius senectutis optimos annos; novissime incipit ostendi publicus finis generis humani. {{pn|.3|3}}Scopulum esse illum putamus dementissimi: portus est, aliquando petendus, numquam recusandus, in quem si quis intra primos annos delatus est, non magis queri debet quam qui cito navigavit. Alium enim, ut scis, venti segnes ludunt ac detinent et tranquillitatis lentissimae taedio lassant, alium pertinax flatus celerrime perfert. {{pn|.4|4}}Idem evenire nobis puta: alios vita velocissime adduxit quo veniendum erat etiam cunctantibus, alios maceravit et coxit. Quae, ut scis, non semper retinenda est; non enim vivere bonum est, sed bene vivere.

Itaque sapiens vivet quantum debet, non quantum potest. {{pn|.5|5}}Videbit ubi victurus sit, cum quibus, quomodo, quid acturus. Cogitat semper qualia vita, non quanta sit. [sit] Si multa occurrunt molesta et tranquillitatem turbantia, emittit se; nec hoc tantum in necessitate ultima facit, sed cum primum illi coepit suspecta esse fortuna, diligenter circumspicit numquid illic desinendum sit. Nihil existimat sua referre, faciat finem an accipiat, tardius fiat an citius: non tamquam de magno detrimento timet; nemo multum ex stilicidio potest perdere. {{pn|.6|6}}Citius mori aut tardius ad rem non pertinet, bene mori aut male ad rem pertinet; bene autem mori est effugere male vivendi periculum. Itaque effeminatissimam vocem illius Rhodii existimo, qui cum in caveam coniectus esset a tyranno et tamquam ferum aliquod animal aleretur, suadenti cuidam ut abstineret cibo, 'omnia' inquit 'homini, dum vivit, speranda sunt'. {{pn|.7|7}}Ut sit hoc verum, non omni pretio vita emenda est. Quaedam licet magna, licet certa sint, tamen ad illa turpi infirmitatis confessione non veniam: ego cogitem in eo qui vivit omnia posse fortunam, potius quam cogitem in eo qui scit mori nil posse fortunam?

{{pn|.8|8}}Aliquando tamen, etiam si certa mors instabit et destinatum sibi supplicium sciet, non commodabit poenae suae manum: sibi commodaret. Stultitia est timore mortis mori: venit qui occidat, exspecta. Quid occupas? quare suscipis alienae crudelitatis procurationem? utrum invides carnifici tuo an parcis? {{pn|.9|9}}Socrates potuit abstinentia finire vitam et inedia potius quam veneno mori; triginta tamen dies in carcere et in exspectatione mortis exegit, non hoc animo tamquam omnia fieri possent, tamquam multas spes tam longum tempus reciperet, sed ut praeberet se legibus, ut fruendum amicis extremum Socraten daret. Quid erat stultius quam mortem contemnere, venenum timere? {{pn|.10|10}}Scribonia, gravis femina, amita Drusi Libonis fuit, adulescentis tam stolidi quam nobilis, maiora sperantis quam illo saeculo quisquam sperare poterat aut ipse ullo. Cum aeger a senatu in lectica relatus esset non sane frequentibus exsequis - omnes enim necessarii deseruerant impie iam non reum sed funus -, habere coepit consilium utrum conscisceret mortem an exspectaret. Cui Scribonia 'quid te' inquit 'delectat alienum negotium agere?' Non persuasit illi: manus sibi attulit, nec sine causa. Nam post diem tertium aut quartum inimici moriturus arbitrio si vivit, alienum negotium agit.

{{pn|.11|11}}Non possis itaque de re in universum pronuntiare, cum mortem vis externa denuntiat, occupanda sit an exspectanda; multa enim sunt quae in utramque partem trahere possunt. Si altera mors cum tormento, altera simplex et facilis est, quidni huic inicienda sit manus? Quemadmodum navem eligam navigaturus et domum habitaturus, sic mortem exiturus e vita. {{pn|.12|12}}Praeterea quemadmodum non utique melior est longior vita, sic peior est utique mors longior. In nulla re magis quam in morte morem animo gerere debemus. Exeat qua impetum cepit: sive ferrum appetit sive laqueum sive aliquam potionem venas occupantem, pergat et vincula servitutis abrumpat. Vitam et aliis approbare quisque debet, mortem sibi: optima est quae placet. {{pn|.13|13}}Stulte haec cogitantur: 'aliquis dicet me parum fortiter fecisse, aliquis nimis temere, aliquis fuisse aliquod genus mortis animosius'. Vis tu cogitare id in manibus esse consilium ad quod fama non pertinet! Hoc unum intuere, ut te fortunae quam celerrime eripias; alioquin aderunt qui de facto tuo male existiment.

{{pn|.14|14}}Invenies etiam professos sapientiam qui vim afferendam vitae suae negent et nefas iudicent ipsum interemptorem sui fieri: exspectandum esse exitum quem natura decrevit. Hoc qui dicit non videt se libertatis viam cludere: nihil melius aeterna lex fecit quam quod unum introitum nobis ad vitam dedit, exitus multos. {{pn|.15|15}}Ego exspectem vel morbi crudelitatem vel hominis, cum possim per media exire tormenta et adversa discutere ? Hoc est unum cur de vita non possimus queri: neminem tenet. Bono loco res humanae sunt, quod nemo nisi vitio suo miser est. Placet? vive: non placet? licet eo reverti unde venisti. {{pn|.16|16}}Ut dolorem capitis levares, sanguinem saepe misisti; ad extenuandum corpus vena percutitur. Non opus est vasto vulnere dividere praecordia: scalpello aperitur ad illam magnam libertatem via et puncto securitas constat. Quid ergo est quod nos facit pigros inertesque? Nemo nostrum cogitat quandoque sibi ex hoc domicilio exeundum; sic veteres inquilinos indulgentia loci et consuetudo etiam inter iniurias detinet. {{pn|.17|17}}Vis adversus hoc corpus liber esse? tamquam migraturus habita. Propone tibi quandoque hoc contubernio carendum: fortior eris ad necessitatem exeundi. Sed quemadmodum suus finis veniet in mentem omnia sine fine concupiscentibus? {{pn|.18|18}}Nullius rei meditatio tam necessaria est; alia enim fortasse exercentur in supervacuum. Adversus paupertatem praeparatus est animus: permansere divitiae. Ad contemptum nos doloris armavimus: numquam a nobis exegit huius virtutis experimentum integri ac sani felicitas corporis. Ut fortiter amissorum desideria pateremur praecepimus nobis: omnis quos amabamus superstites fortuna servavit. {{pn|.19|19}}Huius unius rei usum qui exigat dies veniet. Non est quod existimes magnis tantum viris hoc robur fuisse quo servitutis humanae claustra perrumperent; non est quod iudices hoc fieri nisi a Catone non posse, qui quam ferro non emiserat animam manu extraxit: vilissimae sortis homines ingenti impetu in tutum evaserunt, cumque e commodo mori non licuisset nec ad arbitrium suum instrumenta mortis eligere, obvia quaeque rapuerunt et quae natura non erant noxia vi sua tela fecerunt. {{pn|.20|20}}Nuper in ludo bestiariorum unus e Germanis, cum ad matutina spectacula pararetur, secessit ad exonerandum corpus - nullum aliud illi dabatur sine custode secretum; ibi lignum id quod ad emundanda obscena adhaerente spongia positum est totum in gulam farsit et interclusis faucibus spiritum elisit. Hoc fuit morti contumeliam facere. Ita prorsus, parum munde et parum decenter: quid est stultius quam fastidiose mori? {{pn|.21|21}}O virum fortem, o dignum cui fati daretur electio! Quam fortiter ille gladio usus esset, quam animose in profundam se altitudinem maris aut abscisae rupis immisisset! Undique destitutus invenit quemadmodum et mortem sibi deberet et telum, ut scias ad moriendum nihil aliud in mora esse quam velle. Existimetur de facto hominis acerrimi ut cuique visum erit, dum hoc constet, praeferendam esse spurcissimam mortem servituti mundissimae.

{{pn|.22|22}}Quoniam coepi sordidis exemplis uti, perseverabo; plus enim a se quisque exiget, si viderit hanc rem etiam a contemptissimis posse contemni. Catones Scipionesque et alios quos audire cum admiratione consuevimus supra imitationem positos putamus: iam ego istam virtutem habere tam multa exempla in ludo bestiario quam in ducibus belli civilis ostendam. {{pn|.23|23}}Cum adveheretur nuper inter custodias quidam ad matutinum spectaculum missus, tamquam somno premente nutaret, caput usque eo demisit donec radiis insereret, et tamdiu se in sedili suo tenuit donec cervicem circumactu rotae frangeret; eodem vehiculo quo ad poenam ferebatur effugit. {{pn|.24|24}}Nihil obstat erumpere et exire cupienti: in aperto nos natura custodit. Cui permittit necessitas sua, circumspiciat exitum mollem; cui ad manum plura sunt per quae sese asserat, is dilectum agat et qua potissimum liberetur consideret: cui difficilis occasio est, is proximam quamque pro optima arripiat, sit licet inaudita, sit nova. Non deerit ad mortem ingenium cui non defuerit animus. {{pn|.25|25}}Vides quemadmodum extrema quoque mancipia, ubi illis stimulos adegit dolor, excitentur et intentissimas custodias fallant? Ille vir magnus est qui mortem sibi non tantum imperavit sed invenit. Ex eodem tibi munere plura exempla promisi. {{pn|.26|26}}Secundo naumachiae spectaculo unus e barbaris lanceam quam in adversarios acceperat totam iugulo suo mersit. 'Quare, quare' inquit 'non omne tormentum, omne ludibrium iamdudum effugio? quare ego mortem armatus exspecto?' Tanto hoc speciosius spectaculum fuit quanto honestius mori discunt homines quam occidere. {{pn|.27|27}}Quid ergo? quod animi perditi quoque noxiosi habent non habebunt illi quos adversus hos casus instruxit longa meditatio et magistra rerum omnium ratio? Illa nos docet fati varios esse accessus, finem eundem, nihil autem interesse unde incipiat quod venit. {{pn|.28|28}}Eadem illa ratio monet ut si licet moriaris &lt;quemadmodum placet, si minus&gt; quemadmodum potes, et quidquid obvenerit ad vim afferendam tibi invadas. Iniuriosum est rapto vivere, at contra pulcherrimum mori rapto. Vale.

==LXXI.==

{{pn|.1|1}} Subinde me de rebus singulis consulis, oblitus vasto nos mari dividi. Cum magna pars consilii sit in tempore, necesse est evenire ut de quibusdam rebus tunc ad te perferatur sententia mea cum iam contraria potior est. Consilia enim rebus aptantur; res nostrae feruntur, immo volvuntur; ergo consilium nasci sub diem debet. Et hoc quoque nimis tardum est: sub manu, quod aiunt, nascatur. Quemadmodum autem inveniatur ostendam. {{pn|.2|2}} Quotiens quid fugiendum sit aut quid petendum voles scire, ad summum bonum, propositum totius vitae tuae, respice. Illi enim consentire debet quidquid agimus: non disponet singula, nisi cui iam vitae suae summa proposita est. Nemo, quamvis paratos habeat colores, similitudinem reddet, nisi iam constat quid velit pingere. Ideo peccamus quia de partibus vitae omnes deliberamus, de tota nemo deliberat. {{pn|.3|3}} Scire debet quid petat ille qui sagittam vult mittere, et tunc derigere ac moderari manu telum: errant consilia nostra, quia non habent quo derigantur; ignoranti quem portum petat nullus suus ventus est. Necesse est multum in vita nostra casus possit, quia vivimus casu. {{pn|.4|4}} Quibusdam autem evenit ut quaedam scire se nesciant; quemadmodum quaerimus saepe eos cum quibus stamus, ita plerumque finem summi boni ignoramus appositum. Nec multis verbis nec circumitu longo quod sit summum bonum colliges: digito, ut ita dicam, demonstrandum est nec in multa spargendum. Quid enim ad rem pertinet in particulas illud diducere? cum possis dicere 'summum bonum est quod honestum est' et, quod magis admireris, 'unum bonum est quod honestum est, cetera falsa et adulterina bona sunt'. {{pn|.5|5}} Hoc si persuaseris tibi et virtutem adamaveris - amare enim parum est -, quidquid illa contigerit, id tibi, qualecumque aliis videbitur, faustum felixque erit. Et torqueri, si modo iacueris ipso torquente securior, et aegrotare, si non male dixeris fortunae, si non cesseris morbo, omnia denique quae ceteris videntur mala et mansuescent et in bonum abibunt, si super illa eminueris. Hoc liqueat, nihil esse bonum nisi honestum: et omnia incommoda suo iure bona vocabuntur quae modo virtus honestaverit. {{pn|.6|6}} Multis videmur maiora promittere quam recipit humana condicio, non immerito; ad corpus enim respiciunt. Revertantur ad animum: iam hominem deo metientur.

Erige te, Lucili virorum optime, et relinque istum ludum litterarium philosophorum qui rem magnificentissimam ad syllabas vocant, qui animum minuta docendo demittunt et conterunt: fies similis illis qui invenerunt ista, non qui docent et id agunt ut philosophia potius difficilis quam magna videatur. {{pn|.7|7}}Socrates, qui totam philosophiam revocavit ad mores et hanc summam dixit esse sapientiam, bona malaque distinguere, 'sequere' inquit 'illos, si quid apud te habeo auctoritatis, ut sis beatus, et te alicui stultum videri sine. Quisquis volet tibi contumeliam faciat et iniuriam, tu tamen nihil patieris, si modo tecum erit virtus. Si vis inquit 'beatus esse, si fide bona vir bonus, sine contemnat te aliquis.' Hoc nemo praestabit nisi qui omnia prior ipse contempserit, nisi qui omnia bona exaequaverit, quia nec bonum sine honesto est et honestum in omnibus par est.

{{pn|.8|8}}'Quid ergo? nihil interest inter praeturam Catonis et repulsam? nihil interest utrum Pharsalica acie Cato vincatur an vincat? hoc eius bonum, quo victis partibus non potest vinci, par erat illi bono quo victor rediret in patriam et componeret pacem?' Quidni par sit? eadem enim virtute et mala fortuna vincitur et ordinatur bona; virtus autem non potest maior aut minor fieri: unius staturae est. {{pn|.9|9}}'Sed Cn. Pompeius amittet exercitum, sed illud pulcherrimum rei publicae praetextum, optimates, et prima acies Pompeianarum partium, senatus ferens arma, uno proelio profligabuntur et tam magni ruina imperii in totum dissiliet orbem: aliqua pars eius in Aegypto, aliqua in Africa, aliqua in Hispania cadet. Ne hoc quidem miserae rei publicae continget, semel ruere.' {{pn|.10|10}}Omnia licet fiant: Iubam in regno suo non locorum notitia adiuvet, non popularium pro rege suo virtus obstinatissima, Uticensium quoque fides malis fracta deficiat et Scipionem in Africa nominis sui fortuna destituat: olim provisum est ne quid Cato detrimenti caperet. {{pn|.11|11}}'Victus est tamen.' Et hoc numera inter repulsas Catonis: tam magno animo feret aliquid sibi ad victoriam quam ad praeturam obstitisse. Quo die repulsus est lusit, qua nocte periturus fuit legit; eodem loco habuit praetura et vita excidere; omnia quae acciderent ferenda esse persuaserat sibi.

{{pn|.12|12}}Quidni ille mutationem rei publicae forti et aequo pateretur animo? quid enim mutationis periculo exceptum? non terra, non caelum, non totus hic rerum omnium contextus, quamvis deo agente ducatur; non semper tenebit hunc ordinem, sed illum ex hoc cursu aliquis dies deiciet. {{pn|.13|13}}Certis eunt cuncta temporibus: nasci debent, crescere, exstingui. Quaecumque supra nos vides currere et haec quibus innixi atque impositi sumus veluti solidissimis carpentur ac desinent; nulli non senectus sua est. Inaequalibus ista spatiis eodem natura dimittit: quidquid est non erit, nec peribit sed resolvetur. {{pn|.14|14}}Nobis solvi perire est; proxima enim intuemur, ad ulteriora non prospicit mens hebes et quae se corpori addixerit; alioqui fortius finem sui suorumque pateretur, si speraret, &lt;ut&gt; omnia illa, sic vitam mortemque per vices ire et composita dissolvi, dissoluta componi, in hoc opere aeternam artem cuncta temperantis dei verti. {{pn|.15|15}}Itaque ut M. Cato, cum aevum animo percucurrerit, dicet, 'omne humanum genus, quodque est quodque erit, morte damnatum est; omnes quae usquam rerum potiuntur urbes quaeque alienorum imperiorum magna sunt decora, ubi fuerint aliquando quaeretur et vario exitii genere tollentur: alias destruent bella, alias desidia paxque ad inertiam versa consumet et magnis opibus exitiosa res, luxus. Omnes hos fertiles campos repentini maris inundatio abscondet aut in subitam cavernam considentis soli lapsus abducet. Quid est ergo quare indigner aut doleam, si exiguo momento publica fata praecedo?' {{pn|.16|16}}Magnus animus deo pareat et quidquid lex universi iubet sine cunctatione patiatur: aut in meliorem emittitur vitam lucidius tranquilliusque inter divina mansurus aut certe sine ullo futurus incommodo, si naturae remiscebitur et revertetur in totum. Non est ergo M. Catonis maius bonum honesta vita quam mors honesta, quoniam non intenditur virtus. Idem esse dicebat Socrates veritatem et virtutem. Quomodo illa non crescit, sic ne virtus quidem: habet numeros suos, plena est.

{{pn|.17|17}}Non est itaque quod mireris paria esse bona, et quae ex proposito sumenda sunt et quae si ita res tulit. Nam si hanc inaequalitatem receperis ut fortiter torqueri in minoribus bonis numeres, numerabis etiam in malis, et infelicem Socraten dices in carcere, infelicem Catonem vulnera sua animosius quam fecerat retractantem, calamitosissimum omnium Regulum fidei poenas etiam hostibus servatae pendentem. Atqui nemo hoc dicere, ne ex mollissimis quidem, ausus est; negant enim illum esse beatum, sed tamen negant miserum. {{pn|.18|18}}Academici veteres beatum quidem esse etiam inter hos cruciatus fatentur, sed non ad perfectum nec ad plenum, quod nullo modo potest recipi: nisi beatus est, in summo bono non est. Quod summum bonum est supra se gradum non habet, si modo illi virtus inest, si illam adversa non minuunt, si manet etiam comminuto corpore incolumis: manet autem. Virtutem enim intellego animosam et excelsam, quam incitat quidquid infestat. {{pn|.19|19}}Hunc animum, quem saepe induunt generosae indolis iuvenes quos alicuius honestae rei pulchritudo percussit, ut omnia fortuita contemnant, profecto sapientia [non] infundet et tradet; persuadebit unum bonum esse quod honestum, hoc nec remitti nec intendi posse, non magis quam regulam qua rectum probari solet flectes. Quidquid ex illa mutaveris iniuria est recti. {{pn|.20|20}}Idem ergo de virtute dicemus: et haec recta est, flexuram non recipit; [rigidari quidem amplius intendi potest]. Haec de omnibus rebus iudicat, de hac nulla. Si rectior ipsa non potest fieri, ne quae ab illa quidem fiunt alia aliis rectiora sunt; huic enim necesse est respondeant; ita paria sunt.

{{pn|.21|21}}'Quid ergo?' inquis 'iacere in convivio et torqueri paria sunt?' Hoc mirum videtur tibi? illud licet magis admireris: iacere in convivio malum est, iacere in eculeo bonum est, si illud turpiter, hoc honeste fit. Bona ista aut mala non efficit materia sed virtus; haec ubicumque apparuit, omnia eiusdem mensurae ac pretii sunt. {{pn|.22|22}}In oculos nunc mihi manus intentat ille qui omnium animum aestimat ex suo, quod dicam paria bona esse honeste iudicantis &lt;et honeste periclitantis,&gt; quod dicam paria bona esse eius qui triumphat et eius qui ante currum vehitur invictus animo. Non putant enim fieri quidquid facere non possunt; ex infirmitate sua ferunt de virtute sententiam. {{pn|.23|23}}Quid miraris si uri, vulnerari, occidi, alligari iuvat, aliquando etiam libet? Luxurioso frugalitas poena est, pigro supplicii loco labor est, delicatus miseretur industrii, desidioso studere torqueri est: eodem modo haec ad quae omnes imbecilli sumus dura atque intoleranda credimus, obliti quam multis tormentum sit vino carere aut prima luce excitari. Non ista difficilia sunt natura, sed nos fluvidi et enerves. {{pn|.24|24}}Magno animo de rebus magnis iudicandum est; alioqui videbitur illarum vitium esse quod nostrum est. Sic quaedam rectissima, cum in aquam demissa sunt, speciem curvi praefractique visentibus reddunt. Non tantum quid videas, sed quemadmodum, refert: animus noster ad vera perspicienda caligat. {{pn|.25|25}}Da mihi adulescentem incorruptum et ingenio vegetum: dicet fortunatiorem sibi videri qui omnia rerum adversarum onera rigida cervice sustollat, qui supra fortunam exstet. Non est mirum in tranquillitate non concuti: illud mirare, ibi extolli aliquem ubi omnes deprimuntur, ibi stare ubi omnes iacent. {{pn|.26|26}}Quid est in tormentis, quid est in aliis quae adversa appellamus mali? hoc, ut opinor, succidere mentem et incurvari et succumbere. Quorum nihil sapienti viro potest evenire: stat rectus sub quolibet pondere. Nulla illum res minorem facit; nihil illi eorum quae ferenda sunt displicet. Nam quidquid cadere in hominem potest in se cecidisse non queritur. Vires suas novit; scit se esse oneri ferendo. {{pn|.27|27}}Non educo sapientem ex hominum numero nec dolores ab illo sicut ab aliqua rupe nullum sensum admittente summoveo. Memini ex duabus illum partibus esse compositum: altera est irrationalis, haec mordetur, uritur, dolet; altera rationalis, haec inconcussas opiniones habet, intrepida est et indomita. In hac positum est summum illud hominis bonum. Antequam impleatur, incerta mentis volutatio est; cum vero perfectum est, immota illi stabilitas est. {{pn|.28|28}}Itaque inchoatus et ad summa procedens cultorque virtutis, etiam si appropinquat perfecto bono sed ei nondum summam manum imposuit, ibit interim cessim et remittet aliquid ex intentione mentis; nondum enim incerta transgressus est, etiam nunc versatur in lubrico. Beatus vero et virtutis exactae tunc se maxime amat cum fortissime expertus est, et metuenda ceteris, si alicuius honesti officii pretia sunt, non tantum fert sed amplexatur multoque audire mavult 'tanto melior' quam 'tanto felicior'.

{{pn|.29|29}}Venio nunc illo quo me vocat exspectatio tua. Ne extra rerum naturam vagari virtus nostra videatur, et tremet sapiens et dolebit et expallescet; hi enim omnes corporis sensus sunt. Ubi ergo calamitas, ubi illud malum verum est? illic scilicet, si ista animum detrahunt, si ad confessionem servitutis adducunt, si illi paenitentiam sui faciunt. {{pn|.30|30}}Sapiens quidem vincit virtute fortunam, at multi professi sapientiam levissimis nonnumquam minis exterriti sunt. Hoc loco nostrum vitium est, qui idem a sapiente exigimus et a proficiente. Suadeo adhuc mihi ista quae laudo, nondum persuadeo; etiam si persuasissem, nondum tam parata haberem aut tam exercitata ut ad omnes casus procurrerent. {{pn|.31|31}}Quemadmodum lana quosdam colores semel ducit, quosdam nisi saepius macerata et recocta non perbibit, sic alias disciplinas ingenia, cum accepere, protinus praestant: haec, nisi alte descendit et diu sedit et animum non coloravit sed infecit, nihil ex iis quae promiserat praestat. {{pn|.32|32}}Cito hoc potest tradi et paucissimis verbis: unum bonum esse virtutem, nullum certe sine virtute, et ipsam virtutem in parte nostri meliore, id est rationali, positam. Quid erit haec virtus? iudicium verum et immotum; ab hoc enim impetus venient mentis, ab hoc omnis species quae impetum movet redigetur ad liquidum. {{pn|.33|33}}Huic iudicio consentaneum erit omnia quae virtute contacta sunt et bona iudicare et inter se paria. Corporum autem bona corporibus quidem bona sunt, sed in totum non sunt bona; his pretium quidem erit aliquod, ceterum dignitas non erit; magnis inter se intervallis distabunt: alia minora, alia maiora erunt. {{pn|.34|34}}Et in ipsis sapientiam sectantibus magna discrimina esse fateamur necesse est: alius iam in tantum profecit ut contra fortunam audeat attollere oculos, sed non pertinaciter - cadunt enim nimio splendore praestricti -, alius in tantum ut possit cum illa conferre vultum, nisi iam pervenit ad summum et fiduciae plenus est. {{pn|.35|35}}Imperfecta necesse est labent et modo prodeant, modo sublabantur aut succidant. Sublabentur autem, nisi ire et niti perseveraverint; si quicquam ex studio et fideli intentione laxaverint, retro eundum est. Nemo profectum ibi invenit ubi reliquerat.

{{pn|.36|36}}Instemus itaque et perseveremus; plus quam profligavimus restat, sed magna pars est profectus velle proficere. Huius rei conscius mihi sum: volo et mente tota volo. Te quoque instinctum esse et magno ad pulcherrima properare impetu video. Properemus: ita demum vita beneficium erit; alioquin mora est, et quidem turpis inter foeda versantibus. Id agamus ut nostrum omne tempus sit; non erit autem, nisi prius nos nostri esse coeperimus. {{pn|.37|37}}Quando continget contemnere utramque fortunam, quando continget omnibus oppressis affectibus et sub arbitrium suum adductis hanc vocem emittere 'vici'? Quem vicerim quaeris? Non Persas nec extrema Medorum nec si quid ultra Dahas bellicosum iacet, sed avaritiam, sed ambitionem, sed metum mortis, qui victores gentium vicit. Vale.

==LXXII.==

{{pn|.1|1}} Quod quaeris a me liquebat mihi - sic rem edidiceram - per se; sed diu non retemptavi memoriam meam, itaque non facile me sequitur. Quod evenit libris situ cohaerentibus, hoc evenisse mihi sentio: explicandus est animus et quaecumque apud illum deposita sunt subinde excuti debent, ut parata sint quotiens usus exegerit. Ergo hoc in praesentia differamus; multum enim operae, multum diligentiae poscit. Cum primum longiorem eodem loco speravero moram, tunc istud in manus sumam. {{pn|.2|2}} Quaedam enim sunt quae possis et in cisio scribere, quaedam lectum et otium et secretum desiderant. Nihilominus his quoque occupatis diebus agatur aliquid et quidem totis. Numquam enim non succedent occupationes novae: serimus illas, itaque ex una exeunt plures. Deinde ipsi nobis dilationem damus: 'cum hoc peregero, toto animo incumbam' et 'si hanc rem molestam composuero, studio me dabo'. {{pn|.3|3}} Non cum vacaveris philosophandum est, sed ut philosopheris vacandum est; omnia alia neglegenda ut huic assideamus, cui nullum tempus satis magnum est, etiam si a pueritia usque ad longissimos humani aevi terminos vita producitur. Non multum refert utrum omittas philosophiam an intermittas; non enim ubi interrupta est manet, sed eorum more quae intenta dissiliunt usque ad initia sua recurrit, quod a continuatione discessit. Resistendum est occupationibus, nec explicandae sed summovendae sunt. Tempus quidem nullum est parum idoneum studio salutari; atqui multi inter illa non student propter quae studendum est. {{pn|.4|4}} 'Incidet aliquid quod impediat.' Non quidem eum cuius animus in omni negotio laetus atque alacer est: imperfectis adhuc interscinditur laetitia, sapientis vero contexitur gaudium, nulla causa rumpitur, nulla fortuna; semper et ubique tranquillus est. Non enim ex alieno pendet nec favorem fortunae aut hominis exspectat. Domestica illi felicitas est; exiret ex animo si intraret: ibi nascitur. {{pn|.5|5}} Aliquando extrinsecus quo admoneatur mortalitatis intervenit, sed id leve et quod summam cutem stringat. Aliquo, inquam, incommodo afflatur; maximum autem illud bonum fixum est. Ita dico, extrinsecus aliqua sunt incommoda, velut in corpore interdum robusto solidoque eruptiones quaedam pustularum et ulcuscula, nullum in alto malum est. {{pn|.6|6}} Hoc, inquam, interest inter consummatae sapientiae virum et alium procedentis quod inter sanum et ex morbo gravi ac diutino emergentem, cui sanitatis loco est levior accessio: hic nisi attendit, subinde gravatur et in eadem revolvitur, sapiens recidere non potest, ne incidere quidem amplius. Corpori enim ad tempus bona valetudo est, quam medicus, etiam si reddidit, non praestat - saepe ad eundem qui advocaverat excitatur: &lt;animus&gt; semel in totum sanatur. {{pn|.7|7}} Dicam quomodo intellegas sanum: si se ipse contentus est, si confidit sibi, si scit omnia vota mortalium, omnia beneficia quae dantur petunturque, nullum in beata vita habere momentum. Nam cui aliquid accedere potest, id imperfectum est; cui aliquid abscedere potest, id imperpetuum est: cuius perpetua futura laetitia est, is suo gaudeat. Omnia autem quibus vulgus inhiat ultro citroque fluunt: nihil dat fortuna mancipio. Sed haec quoque fortuita tunc delectant cum illa ratio temperavit ac miscuit haec est quae etiam externa commendet, quorum avidis usus ingratus est. {{pn|.8|8}} Solebat Attalus hac imagine uti: 'vidisti aliquando canem missa a domino frusta panis aut carnis aperto ore captantem? quidquid excepit protinus integrum devorat et semper ad spem venturi hiat. Idem evenit nobis: quidquid exspectantibus fortuna proiecit, id sine ulla voluptate demittimus statim, ad rapinam alterius erecti et attoniti.' Hoc sapienti non evenit: plenus est; etiam si quid obvenit, secure excipit ac reponit; laetitia fruitur maxima, continua, sua. {{pn|.9|9}} Habet aliquis bonam voluntatem, habet profectum, sed cui multum desit a summo: hic deprimitur alternis et extollitur ac modo in caelum allevatur, modo defertur ad terram. Imperitis ac rudibus nullus praecipitationis finis est; in Epicureum illud chaos decidunt, inane sine termino. {{pn|.10|10}} Est adhuc genus tertium eorum qui sapientiae alludunt, quam non quidem contigerunt, in conspectu tamen et, ut ita dicam, sub ictu habent: hi non concutiuntur, ne defluunt quidem; nondum in sicco, iam in portu sunt. {{pn|.11|11}} Ergo cum tam magna sint inter summos imosque discrimina, cum medios quoque sequatur fluctus suus, sequatur ingens periculum ad deteriora redeundi, non debemus occupationibus indulgere. Excludendae sunt: si semel intraverint, in locum suum alias substituent. Principiis illarum obstemus: melius non incipient quam desinent. Vale.

==LXXIII.==

{{pn|.1|1}} Errare mihi videntur qui existimant philosophiae fideliter deditos contumaces esse ac refractarios, contemptores magistratuum aut regum eorumve per quos publica administrantur. Ex contrario enim nulli adversus illos gratiores sunt, nec immerito; nullis enim plus praestant quam quibus frui tranquillo otio licet. {{pn|.2|2}} Itaque ii quibus multum ad propositum bene vivendi confert securitas publica necesse est auctorem huius boni ut parentem colant, multo quidem magis quam illi inquieti et in medio positi, qui multa principibus debent sed multa et imputant, quibus numquam tam plene occurrere ulla liberalitas potest ut cupiditates illorum, quae crescunt dum implentur, exsatiet. Quisquis autem de accipiendo cogitat oblitus accepti est, nec ullum habet malum cupiditas maius quam quod ingrata est. {{pn|.3|3}} Adice nunc quod nemo eorum qui in re publica versantur quot vincat, sed a quibus vincatur, aspicit; et illis non tam iucundum est multos post se videre quam grave aliquem ante se. Habet hoc vitium omnis ambitio: non respicit. Nec ambitio tantum instabilis est, verum cupiditas omnis, quia incipit semper a fine. {{pn|.4|4}} At ille vir sincerus ac purus, qui reliquit et curiam et forum et omnem administrationem rei publicae ut ad ampliora secederet, diligit eos per quos hoc ei facere tuto licet solusque illis gratuitum testimonium reddit et magnam rem nescientibus debet. Quemadmodum praeceptores suos veneratur ac suspicit quorum beneficio illis inviis exit, sic et hos sub quorum tutela positus exercet artes bonas.

{{pn|.5|5}}'Verum alios quoque rex viribus suis protegit.' Quis negat? Sed quemadmodum Neptuno plus debere se iudicat ex iis qui eadem tranquillitate usi sunt qui plura et pretiosiora illo mari vexit, animosius a mercatore quam a vectore solvitur votum et ex ipsis mercatoribus effusius ratus est qui odores ac purpuras et auro pensanda portabat quam qui vilissima quaeque et saburrae loco futura congesserat, sic huius pacis beneficium ad omnis pertinentis altius ad eos pervenit qui illa bene utuntur. {{pn|.6|6}}Multi enim sunt ex his togatis quibus pax operosior bello est: an idem existimas pro pace debere eos qui illam ebrietati aut libidini impendunt aut aliis vitiis quae vel bello rumpenda sunt? Nisi forte tam iniquum putas esse sapientem ut nihil viritim se debere pro communibus bonis iudicet. Soli lunaeque plurimum debeo, et non uni mihi oriuntur; anno temperantique annum deo privatim obligatus sum, quamvis nihil in meum honorem *** discripta sint. {{pn|.7|7}}Stulta avaritia mortalium possessionem proprietatemque discernit nec quicquam suum credit esse quod publicum est; at ille sapiens nihil magis suum iudicat quam cuius illi cum humano genere consortium est. Nec enim essent ista communia, nisi pars illorum pertineret ad singulos; socium efficit etiam quod ex minima portione commune est.

{{pn|.8|8}}Adice nunc quod magna et vera bona non sic dividuntur ut exiguum in singulos cadat: ad unumquemque tota perveniunt. E congiario tantum ferunt homines quantum in capita promissum est; epulum et visceratio et quidquid aliud manu capitur discedit in partes: at haec individua bona, pax et libertas, ea tam omnium tota quam singulorum sunt. {{pn|.9|9}}Cogitat itaque per quem sibi horum usus fructusque contingat, per quem non ad arma illum nec ad servandas vigilias nec ad tuenda moenia et multiplex belli tributum publica necessitas vocet, agitque gubernatori suo gratias. Hoc docet philosophia praecipue, bene debere beneficia, bene solvere; interdum autem solutio est ipsa confessio. {{pn|.10|10}}Confitebitur ergo multum se debere ei cuius administratione ac providentia contingit illi pingue otium et arbitrium sui temporis et imperturbata publicis occupationibus quies.

O Meliboee, deus nobis haec otia fecit;
namque erit ille mihi semper deus.

{{pn|.11|11}}Si illa quoque otia multum auctori suo debent quorum munus hoc maximum est,

ille meas errare boves, ut cernis, et ipsum
ludere quae vellem calamo permisit agresti,

quanti aestimamus hoc otium quod inter deos agitur, quod deos facit?

{{pn|.12|12}}Ita dico, Lucili, et te in caelum compendiario voco. Solebat Sextius dicere Iovem plus non posse quam bonum virum. Plura Iuppiter habet quae praestet hominibus, sed inter duos bonos non est melior qui locupletior, non magis quam inter duos quibus par scientia regendi gubernaculum est meliorem dixeris cui maius speciosiusque navigium est. {{pn|.13|13}}Iuppiter quo antecedit virum bonum? diutius bonus est: sapiens nihilo se minoris aestimat quod virtutes eius spatio breviore cluduntur. Quemadmodum ex duobus sapientibus qui senior decessit non est beatior eo cuius intra pauciores annos terminata virtus est, sic deus non vincit sapientem felicitate, etiam si vincit aetate; non est virtus maior quae longior. {{pn|.14|14}}Iuppiter omnia habet, sed nempe aliis tradidit habenda: ad ipsum hic unus usus pertinet, quod utendi omnibus causa est: sapiens tam aequo animo omnia apud alios videt contemnitque quam Iuppiter et hoc se magis suspicit quod Iuppiter uti illis non potest, sapiens non vult. {{pn|.15|15}}Credamus itaque Sextio monstranti pulcherrimum iter et clamanti 'hac

itur ad astra,

hac secundum frugalitatem, hac secundum temperantiam, hac secundum fortitudinem'. Non sunt dii fastidiosi, non invidi: admittunt et ascendentibus manum porrigunt. {{pn|.16|16}}Miraris hominem ad deos ire? Deus ad homines venit, immo quod est propius, in homines venit: nulla sine deo mens bona est. Semina in corporibus humanis divina dispersa sunt, quae si bonus cultor excipit, similia origini prodeunt et paria iis ex quibus orta sunt surgunt: si malus, non aliter quam humus sterilis ac palustris necat ac deinde creat purgamenta pro frugibus. Vale.

==LXXIV.==

{{pn|.1|1}} Epistula tua delectavit me et marcentem excitavit; memoriam quoque meam, quae iam mihi segnis ac lenta est, evocavit. Quidni tu, mi Lucili, maximum putes instrumentum vitae beatae hanc persuasionem unum bonum esse quod honestum est? Nam qui alia bona iudicat in fortunae venit potestatem, alieni arbitrii fit: qui omne bonum honesto circumscripsit intra se felix &lt;est&gt;. {{pn|.2|2}} Hic amissis liberis maestus, hic sollicitus aegris, hic turpibus et aliqua sparsis infamia tristis; illum videbis alienae uxoris amore cruciari, illum suae; non deerit quem repulsa distorqueat; erunt quos ipse honor vexet. {{pn|.3|3}} Illa vero maxima ex omni mortalium populo turba miserorum quam exspectatio mortis exagitat undique impendens; nihil enim est unde non subeat. Itaque, ut in hostili regione versantibus, huc et illuc circumspiciendum est et ad omnem strepitum circumagenda cervix; nisi hic timor e pectore eiectus est, palpitantibus praecordiis vivitur. {{pn|.4|4}} Occurrent acti in exsilium et evoluti bonis; occurrent, quod genus egestatis gravissimum est, in divitis inopes; occurrent naufragi similiave naufragis passi, quos aut popularis ira aut invidia, perniciosum optimis telum, inopinantis securosque disiecit procellae more quae in ipsa sereni fiducia solet emergere, aut fulminis subiti ad cuius ictum etiam vicina tremuerunt. Nam ut illic quisquis ab igne propior stetit percusso similis obstipuit, sic in his per aliquam vim accidentibus unum calamitas opprimit, ceteros metus, paremque passis tristitiam facit pati posse. {{pn|.5|5}} Omnium animos mala aliena ac repentina sollicitant. Quemadmodum aves etiam inanis fundae sonus territat, ita nos non ad ictum tantum exagitamur sed ad crepitum. Non potest ergo quisquam beatus esse qui huic se opinioni credidit. Non enim beatum est nisi quod intrepidum; inter suspecta male vivitur. {{pn|.6|6}} Quisquis se multum fortuitis dedit ingentem sibi materiam perturbationis et inexplicabilem fecit: una haec via est ad tuta vadenti, externa despicere et honesto esse contentum. Nam qui aliquid virtute melius putat aut ullum praeter illam bonum, ad haec quae a fortuna sparguntur sinum expandit et sollicitus missilia eius exspectat. {{pn|.7|7}} Hanc enim imaginem animo tuo propone, ludos facere fortunam et in hunc mortalium coetum honores, divitias, gratiam excutere, quorum alia inter diripientium manus scissa sunt, alia infida societate divisa, alia magno detrimento eorum in quos devenerant prensa. Ex quibus quaedam aliud agentibus inciderunt, quaedam, quia nimis captabantur, amissa et dum avide rapiuntur expulsa sunt: nulli vero, etiam cui rapina feliciter cessit, gaudium rapti duravit in posterum. Itaque prudentissimus quisque, cum primum induci videt munuscula, a theatro fugit et scit magno parva constare. Nemo manum conserit cum recedente, nemo exeuntem ferit: circa praemium rixa est. {{pn|.8|8}} Idem in his evenit quae fortuna desuper iactat: aestuamus miseri, distringimur, multas habere cupimus manus, modo in hanc partem, modo in illam respicimus; nimis tarde nobis mitti videntur quae cupiditates nostras irritant, ad paucos perventura, exspectata omnibus; {{pn|.9|9}} ire obviam cadentibus cupimus; gaudemus si quid invasimus invadendique aliquos spes vana delusit; vilem praedam magno aliquo incommodo luimus aut [de] fallimur. Secedamus itaque ab istis ludis et demus raptoribus locum; illi spectent bona ista pendentia et ipsi magis pendeant.

{{pn|.10|10}}Quicumque beatus esse constituet, unum esse bonum putet quod honestum est; nam si ullum aliud existimat, primum male de providentia iudicat, quia multa incommoda iustis viris accidunt, et quia quidquid nobis dedit breve est et exiguum si compares mundi totius aevo. {{pn|.11|11}}Ex hac deploratione nascitur ut ingrati divinorum interpretes simus: querimur quod non semper, quod et pauca nobis et incerta et abitura contingant. Inde est quod nec vivere nec mori volumus: vitae nos odium tenet, timor mortis. Natat omne consilium nec implere nos ulla felicitas potest. Causa autem est quod non pervenimus ad illud bonum immensum et insuperabile ubi necesse est resistat voluntas nostra quia ultra summum non est locus. {{pn|.12|12}}Quaeris quare virtus nullo egeat? Praesentibus gaudet, non concupiscit absentia; nihil non illi magnum est quod satis. Ab hoc discede iudicio: non pietas constabit, non fides, multa enim utramque praestare cupienti patienda sunt ex iis quae mala vocantur, multa impendenda ex iis quibus indulgemus tamquam bonis. {{pn|.13|13}}Perit fortitudo, quae periculum facere debet sui; perit magnanimitas, quae non potest eminere nisi omnia velut minuta contempsit quae pro maximis vulgus optat; perit gratia et relatio gratiae si timemus laborem, si quicquam pretiosius fide novimus, si non optima spectamus.

{{pn|.14|14}}Sed ut illa praeteream, aut ista bona non sunt quae vocantur aut homo felicior deo est, quoniam quidem quae cara nobis sunt non habet in usu deus; nec enim libido ad illum nec epularum lautitia nec opes nec quicquam ex his hominem inescantibus et vili voluptate ducentibus pertinet. Ergo aut credibile est bona deo deesse aut hoc ipsum argumentum est bona non esse, quod deo desunt. {{pn|.15|15}}Adice quod multa quae bona videri volunt animalibus quam homini pleniora contingunt. Illa cibo avidius utuntur, venere non aeque fatigantur; virium illis maior est et aequabilior firmitas: sequitur ut multo feliciora sint homine. Nam sine nequitia, sine fraudibus degunt; fruuntur voluptatibus, quas et magis capiunt et ex facili, sine ullo pudoris aut paenitentiae metu. {{pn|.16|16}}Considera tu itaque an id bonum vocandum sit quo deus ab homine, &lt;homo ab animalibus&gt; vincitur. Summum bonum in animo contineamus: obsolescit si ab optima nostri parte ad pessimam transit et transfertur ad sensus, qui agiliores sunt animalibus mutis. Non est summa felicitatis nostrae in carne ponenda: bona illa sunt vera quae ratio dat, solida ac sempiterna, quae cadere non possunt, ne decrescere quidem ac minui. {{pn|.17|17}}Cetera opinione bona sunt et nomen quidem habent commune cum veris, proprietas [quidem] in illis boni non est; itaque commoda vocentur et, ut nostra lingua loquar, producta. Ceterum sciamus mancipia nostra esse, non partes, et sint apud nos, sed ita ut meminerimus extra nos esse; etiam si apud nos sint, inter subiecta et humilia numerentur propter quae nemo se attollere debeat. Quid enim stultius quam aliquem eo sibi placere quod ipse non fecit? {{pn|.18|18}}Omnia ista nobis accedant, non haereant, ut si abducentur, sine ulla nostri laceratione discedant. Utamur illis, non gloriemur, et utamur parce tamquam depositis apud nos et abituris. Quisquis illa sine ratione possedit non diu tenuit; ipsa enim se felicitas, nisi temperatur, premit. Si fugacissimis bonis credidit, cito deseritur, et, ut deseratur, affligitur. Paucis deponere felicitatem molliter licuit: ceteri cum iis inter quae eminuere labuntur, et illos degravant ipsa quae extulerant. {{pn|.19|19}}Ideo adhibebitur prudentia, quae modum illis ac parsimoniam imponat, quoniam quidem licentia opes suas praecipitat atque urget, nec umquam immodica durarunt nisi illa moderatrix ratio compescuit. Hoc multarum tibi urbium ostendet eventus, quarum in ipso flore luxuriosa imperia ceciderunt, et quidquid virtute partum erat intemperantia corruit. Adversus hos casus muniendi sumus. Nullus autem contra fortunam inexpugnabilis murus est: intus instruamur; si illa pars tuta est, pulsari homo potest, capi non potest. Quod sit hoc instrumentum scire desideras? {{pn|.20|20}}Nihil indignetur sibi accidere sciatque illa ipsa quibus laedi videtur ad conservationem universi pertinere et ex iis esse quae cursum mundi officiumque consummant; placeat homini quidquid deo placuit; ob hoc ipsum &lt;se&gt; suaque miretur, quod non potest vinci, quod mala ipsa sub se tenet, quod ratione, qua valentius nihil est, casum doloremque et iniuriam subigit. {{pn|.21|21}}Ama rationem! huius te amor contra durissima armabit. Feras catulorum amor in venabula impingit feritasque et inconsultus impetus praestat indomitas; iuvenilia nonnumquam ingenia cupido gloriae in contemptum tam ferri quam ignium misit; species quosdam atque umbra virtutis in mortem voluntariam trudit: quanto his omnibus fortior ratio est, quanto constantior, tanto vehementius per metus ipsos et pericula exibit.

{{pn|.22|22}}'Nihil agitis' inquit 'quod negatis ullum esse aliud honesto bonum. non faciet vos haec munitio tutos a fortuna et immunes. Dicitis enim inter bona esse liberos pios et bene moratam patriam et parentes bonos. Horum pericula non potestis spectare securi: perturbabit vos obsidio patriae, liberorum mors, parentum servitus.'

{{pn|.23|23}}Quid adversus hos pro nobis responderi soleat ponam; deinde tunc adiciam quid praeterea respondendum putem. Alia condicio est in iis quae ablata in locum suum aliquid incommodi substituunt: tamquam bona valetudo vitiata in malam transfert; acies oculorum exstincta caecitate nos afficit; non tantum velocitas perit poplitibus incisis, sed debilitas pro illa subit. Hoc non est periculum in iis quae paulo ante rettulimus. Quare? si amicum bonum amisi, non est mihi pro illo perfidia patienda, nec si bonos liberos extuli, in illorum locum impietas succedit. {{pn|.24|24}}Deinde non amicorum illic aut liberorum interitus sed corporum est. Bonum autem uno modo perit, si in malum transit; quod natura non patitur, quia omnis virtus et opus omne virtutis incorruptum manet. Deinde etiam si amici perierunt, etiam si probati respondentesque voto patris liberi, est quod illorum expleat locum. Quid sit quaeris? quod illos quoque bonos fecerat, virtus. {{pn|.25|25}}Haec nihil vacare patitur loci, totum animum tenet, desiderium omnium tollit, sola satis est; omnium enim bonorum vis et origo in ipsa est. Quid refert an aqua decurrens intercipiatur atque abeat, si fons ex quo fluxerat salvus est? Non dices vitam iustiorem salvis liberis quam amissis nec ordinatiorem nec prudentiorem nec honestiorem; ergo ne meliorem quidem. Non facit adiectio amicorum sapientiorem, non facit stultiorem detractio; ergo nec beatiorem aut miseriorem. Quamdiu virtus salva fuerit, non senties quidquid abscesserit.

{{pn|.26|26}}'Quid ergo? non est beatior et amicorum et liberorum turba succinctus?' Quidni non sit? Summum enim bonum nec infringitur nec augetur; in suo modo permanet, utcumque fortuna se gessit. Sive illi senectus longa contigit sive citra senectutem finitus est, eadem mensura summi boni est, quamvis aetatis diversa sit. {{pn|.27|27}}Utrum maiorem an minorem circulum scribas ad spatium eius pertinet, non ad formam: licet alter diu manserit, alterum statim obduxeris et in eum in quo scriptus est pulverem solveris, in eadem uterque forma fuit. Quod rectum est nec magnitudine aestimatur nec numero nec tempore; non magis produci quam contrahi potest. Honestam vitam ex centum annorum numero in quantum voles corripe et in unum diem coge: aeque honesta est. {{pn|.28|28}}Modo latius virtus funditur, regna urbes provincias temperat, fert leges, colit amicitias, inter propinquos liberosque dispensat officia, modo arto fine circumdatur paupertatis exsilii orbitatis; non tamen minor est si ex altiore fastigio in humile subducitur, in privatum ex regio, ex publico et spatioso iure in angustias domus vel anguli coit. {{pn|.29|29}}Aeque magna est, etiam si in se recessit undique exclusa; nihilominus enim magni spiritus est et erecti, exactae prudentiae, indeclinabilis iustitiae. Ergo aeque beata est; beatum enim illud uno loco positum est, in ipsa mente, stabile, grande, tranquillum, quod sine scientia divinorum humanorumque non potest effici.

{{pn|.30|30}}Sequitur illud quod me responsurum esse dicebam. Non affligitur sapiens liberorum amissione, non amicorum; eodem enim animo fert illorum mortem quo suam exspectat; non magis hanc timet quam illam dolet. Virtus enim convenientia constat: omnia opera eius cum ipsa concordant et congruunt. Haec concordia perit si animus, quem excelsum esse oportet, luctu aut desiderio summittitur. Inhonesta est omnis trepidatio et sollicitudo, in ullo actu pigritia; honestum enim securum et expeditum est, interritum est, in procinctu stat. {{pn|.31|31}}'Quid ergo? non aliquid perturbationi simile patietur? non et color eius mutabitur et vultus agitabitur et artus refrigescent? et quidquid aliud non ex imperio animi, sed inconsulto quodam naturae impetu geritur?' Fateor; sed manebit illi persuasio eadem, nihil illorum malum esse nec dignum ad quod mens sana deficiat. {{pn|.32|32}}Omnia quae facienda erunt audaciter faciet et prompte. Hoc enim stultitiae proprium quis dixerit, ignave et contumaciter facere quae faciat, et alio corpus impellere, alio animum, distrahique inter diversissimos motus. Nam propter illa ipsa quibus extollit se miraturque contempta est, et ne illa quidem quibus gloriatur libenter facit. Si vero aliquod timetur malum, eo proinde, dum exspectat, quasi venisset urguetur, et quidquid ne patiatur timet iam metu patitur. {{pn|.33|33}}Quemadmodum in corporibus infirmis languorem signa praecurrunt - quaedam enim segnitia enervis est et sine labore ullo lassitudo et oscitatio et horror membra percurrens - sic infirmus animus multo ante quam opprimatur malis quatitur; praesumit illa et ante tempus cadit. Quid autem dementius quam angi futuris nec se tormento reservare, sed arcessere sibi miserias et admovere? quas optimum est differre, si discutere non possis. {{pn|.34|34}}Vis scire futuro neminem debere torqueri? Quicumque audierit post quinquagesimum annum sibi patienda supplicia, non perturbatur nisi si medium spatium transiluerit et se in illam saeculo post futuram sollicitudinem immiserit: eodem modo fit ut animos libenter aegros et captantes causas doloris vetera atque obliterata contristent. Et quae praeterierunt et quae futura sunt absunt: neutra sentimus. Non est autem nisi ex eo quod sentias dolor. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber VII
|AnteNomen= ../Liber VII
|Post= Liber IX
|PostNomen= ../Liber IX
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>4h7on3nqkx99g2hday9jfiojgs2gxzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2750</id>
    <revision>
      <id>285795</id>
      <parentid>194687</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49536" sha1="papi1vf19c1jpg7k0dzwnhhe1mmwug5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber IX
}}
{{Liber
|Ante= Liber VIII
|AnteNomen= ../Liber VIII
|Post= Liber X
|PostNomen= ../Liber X
}}

==LXXV.==

{{pn|.1|1}} Minus tibi accuratas a me epistulas mitti quereris. Quis enim accurate loquitur nisi qui vult putide loqui? Qualis sermo meus esset si una desideremus aut ambularemus, inlaboratus et facilis, tales esse epistulas meas volo, quae nihil habent accersitum nec fictum. {{pn|.2|2}} Si fieri posset, quid sentiam ostendere quam loqui mallem. Etiam si disputarem, nec supploderem pedem nec manum iactarem nec attollerem vocem, sed ista oratoribus reliquissem, contentus sensus meos ad te pertulisse, quos nec exornassem nec abiecissem. {{pn|.3|3}} Hoc unum plane tibi adprobare vellem, omnia me illa sentire quae dicerem, nec tantum sentire sed amare. Aliter homines amicam, aliter liberos osculantur; tamen in hoc quoque amplexu tam sancto et moderato satis apparet adfectus. Non mehercules ieiuna esse et arida volo quae de rebus tam magnis dicentur (neque enim philosophia ingenio renuntiat), multum tamen operae inpendi verbis non oportet. {{pn|.4|4}} Haec sit propositi nostri summa: quod sentimus loquamur, quod loquimur sentiamus; concordet sermo cum vita. Ille promissum suum implevit qui et cum videas illum et cum audias idem est. Videbimus qualis sit, quantus sit: unus est. {{pn|.5|5}} Non delectent verba nostra sed prosint. Si tamen contingere eloquentia non sollicito potest, si aut parata est aut parvo constat, adsit et res pulcherrimas prosequatur: sit talis ut res potius quam se ostendat. Aliae artes ad ingenium totae pertinent, hic animi negotium agitur. {{pn|.6|6}} Non quaerit aeger medicum eloquentem, sed si ita competit ut idem ille qui sanare potest compte de iis quae facienda sunt disserat, boni consulet. Non tamen erit quare gratuletur sibi quod inciderit in medicum etiam disertum; hoc enim tale est quale si peritus gubernator etiam formosus est. {{pn|.7|7}} Quid aures meas scabis? quid oblectas? aliud agitur: urendus, secandus, abstinendus sum. Ad haec adhibitus es; curare debes morbum veterem, gravem, publicum; tantum negotii habes quantum in pestilentia medicus. Circa verba occupatus es? iamdudum gaude si sufficis rebus. Quando tam multa disces? quando quae didiceris adfiges tibi ita ut excidere non possint? quando illa experieris? Non enim, ut cetera, memoriae tradidisse satis est: in opere temptanda sunt; non est beatus qui scit illa, sed &lt;qui&gt; facit.

{{pn|.8|8}}'Quid ergo? infra illum nulli gradus sunt? statim a sapientia praeceps est?' Non, ut existimo; nam qui proficit in numero quidem stultorum est, magno tamen intervallo ab illis diducitur. Inter ipsos quoque proficientes sunt magna discrimina: in tres classes, ut quibusdam placet, dividuntur.

{{pn|.9|9}}Primi sunt qui sapientiam nondum habent sed iam in vicinia eius constiterunt; tamen etiam quod prope est extra est. Qui sint hi quaeris? qui omnes iam adfectus ac vitia posuerunt, quae erant conplectenda didicerunt, sed illis adhuc inexperta fiducia est. Bonum suum nondum in usu habent, iam tamen in illa quae fugerunt decidere non possunt; iam ibi sunt unde non est retro lapsus, sed hoc illis de se nondum liquet: quod in quadam epistula scripsisse me memini, 'scire se nesciunt'. Iam contigit illis bono suo frui, nondum confidere. {{pn|.10|10}}Quidam hoc proficientium genus de quo locutus sum ita conplectuntur ut illos dicant iam effugisse morbos animi, adfectus nondum, et adhuc in lubrico stare, quia nemo sit extra periculum malitiae nisi qui totam eam excussit; nemo autem illam excussit nisi qui pro illa sapientiam adsumpsit. {{pn|.11|11}}Quid inter morbos animi intersit et adfectus saepe iam dixi. Nunc quoque te admonebo: morbi sunt inveterata vitia et dura, ut avaritia, ut ambitio; nimio artius haec animum inplicuerunt et perpetua eius mala esse coeperunt. Ut breviter finiam, morbus est iudicium in pravo pertinax, tamquam valde expetenda sint quae leviter expetenda sunt; vel, si mavis, ita finiamus: nimis inminere leviter petendis vel ex toto non petendis, aut in magno pretio habere in aliquo habenda vel in nullo. {{pn|.12|12}}Adfectus sunt motus animi inprobabiles, subiti et concitati, qui frequentes neglectique fecere morbum, sicut destillatio una nec adhuc in morem adducta tussim facit, adsidua et vetus pthisin. Itaque qui plurimum profecere extra morbos sunt, adfectus adhuc sentiunt perfecto proximi.

{{pn|.13|13}}Secundum genus est eorum qui et maxima animi mala et adfectus deposuerunt, sed ita ut non sit illis securitatis suae certa possessio; possunt enim in eadem relabi.

{{pn|.14|14}}Tertium illud genus extra multa et magna vitia est, sed non extra omnia. Effugit avaritiam sed iram adhuc sentit; iam non sollicitatur libidine, etiamnunc ambitione; iam non concupiscit, sed adhuc timet, et in ipso metu ad quaedam satis firmus est, quibusdam cedit: mortem contemnit, dolorem reformidat.

{{pn|.15|15}}De hoc loco aliquid cogitemus: bene nobiscum agetur, si in hunc admittimur numerum. Magna felicitate naturae magnaque et adsidua intentione studii secundus occupatur gradus; sed ne hic quidem contemnendus est color tertius. Cogita quantum circa te videas malorum; aspice quam nullum sit nefas sine exemplo, quantum cotidie nequitia proficiat, quantum publice privatimque peccetur: intelleges satis nos consequi, si inter pessimos non sumus. {{pn|.16|16}}'Ego vero' inquis 'spero me posse et amplioris ordinis fieri.' Optaverim hoc nobis magis quam promiserim: praeoccupati sumus, ad virtutem contendimus inter vitia districti. Pudet dicere: honesta colimus quantum vacat. At quam grande praemium expectat, si occupationes nostras et mala tenacissima abrumpimus! {{pn|.17|17}}Non cupiditas nos, non timor pellet; inagitati terroribus, incorrupti voluptatibus, nec mortem horrebimus nec deos; sciemus mortem malum non esse, deos malo non esse. Tam inbecillum est quod nocet quam cui nocetur: optima vi noxia carent. {{pn|.18|18}}Expectant nos, &lt;si&gt; ex hac aliquando faece in illud evadimus sublime et excelsum, tranquillitas animi et expulsis erroribus absoluta libertas. Quaeris quae sit ista? Non homines timere, non deos; nec turpia velle nec nimia; in se ipsum habere maximam potestatem: inaestimabile bonum est suum fieri. Vale.

==LXXVI.==

{{pn|.1|1}} Inimicitias mihi denuntias si quicquam ex iis quae cotidie facio ignoraveris. Vide quam simpliciter tecum vivam: hoc quoque tibi committam. Philosophum audio et quidem quintum iam diem habeo ex quo in scholam eo et ab octava disputantem audio. 'Bona' inquis 'aetate.' Quidni bona? quid autem stultius est quam quia diu non didiceris non discere? {{pn|.2|2}} 'Quid ergo? idem faciam quod trossuli et iuvenes?' Bene mecum agitur si hoc unum senectutem meam dedecet: omnis aetatis homines haec schola admittit. 'In hoc senescamus, ut iuvenes sequamur?' In theatrum senex ibo et in circum deferar et nullum par sine me depugnabit: ad philosophum ire erubescam? {{pn|.3|3}} Tamdiu discendum est quamdiu nescias; si proverbio credimus, quamdiu vivas. Nec ulli hoc rei magis convenit quam huic: tamdiu discendum est quemadmodum vivas quamdiu vivas. Ego tamen illic aliquid et doceo. Quaeris quid doceam? etiam seni esse discendum. {{pn|.4|4}} Pudet autem me generis humani quotiens scholam intravi. Praeter ipsum theatrum Neapolitanorum, ut scis, transeundum est Metronactis petenti domum. Illud quidem fartum est, et ingenti studio quis sit pythaules bonus iudicatur; habet tubicen quoque Graecus et praeco concursum: at in illo loco in quo vir bonus quaeritur, in quo vir bonus discitur, paucissimi sedent, et hi plerisque videntur nihil boni negotii habere quod agant; inepti et inertes vocantur. Mihi contingat iste derisus: aequo animo audienda sunt inperitorum convicia et ad honesta vadenti contemnendus est ipse contemptus.

{{pn|.5|5}}Perge, Lucili, et propera, ne tibi accidat quod mihi, ut senex discas; immo ideo magis propera quoniam id nunc adgressus es quod perdiscere vix senex possis. 'Quantum' inquis 'proficiam?' Quantum temptaveris. {{pn|.6|6}}Quid expectas? nulli sapere casu obtigit. Pecunia veniet ultro, honor offeretur, gratia ac dignitas fortasse ingerentur tibi: virtus in te non incidet. Ne levi quidem opera aut parvo labore cognoscitur; sed est tanti laborare omnia bona semel occupaturo. Unum est enim bonum quod honestum: in illis nihil invenies veri, nihil certi, quaecumque famae placent. {{pn|.7|7}}Quare autem unum sit bonum quod honestum dicam, quoniam parum me exsecutum priore epistula iudicas magisque hanc rem tibi laudatam quam probatam putas, et in artum quae dicta sunt contraham.

{{pn|.8|8}}Omnia suo bono constant. Vitem fertilitas commendat et sapor vini, velocitas cervum; quam fortia dorso iumenta sint quaeris, quorum hic unus est usus, sarcinam ferre; in cane sagacitas prima est, si investigare debet feras, cursus, si consequi, audacia, si mordere et invadere: id in quoque optimum esse debet cui nascitur, quo censetur. {{pn|.9|9}}In homine quid est optimum? ratio: hac antecedit animalia, deos sequitur. Ratio ergo perfecta proprium bonum est, cetera illi cum animalibus satisque communia sunt. Valet: et leones. Formonsus est: et pavones. Velox est: et equi. Non dico, in his omnibus vincitur; non quaero quid in se maximum habeat, sed quid suum. Corpus habet: et arbores. Habet impetum ac motum voluntarium: et bestiae et vermes. Habet vocem: sed quanto clariorem canes, acutiorem aquilae, graviorem tauri, dulciorem mobilioremque luscinii? {{pn|.10|10}}Quid est in homine proprium? ratio: haec recta et consummata felicitatem hominis implevit. Ergo si omnis res, cum bonum suum perfecit, laudabilis est et ad finem naturae suae pervenit, homini autem suum bonum ratio est, si hanc perfecit laudabilis est et finem naturae suae tetigit. Haec ratio perfecta virtus vocatur eademque honestum est. {{pn|.11|11}}Id itaque unum bonum est in homine quod unum hominis est; nunc enim non quaerimus quid sit bonum, sed quid sit hominis bonum. Si nullum aliud est hominis quam ratio, haec erit unum eius bonum, sed pensandum cum omnibus. Si sit aliquis malus, puto inprobabitur; si bonus, puto probabitur. Id ergo in homine primum solumque est quo et probatur et inprobatur.

{{pn|.12|12}}Non dubitas an hoc sit bonum; dubitas an solum bonum sit. Si quis omnia alia habeat, valetudinem, divitias, imagines multas, frequens atrium, sed malus ex confesso sit, inprobabis illum; item si quis nihil quidem eorum quae rettuli habeat, deficiatur pecunia, clientium turba, nobilitate et avorum proavorumque serie, sed ex confesso bonus sit, probabis illum. Ergo hoc unum est bonum hominis, quod qui habet, etiam si aliis destituitur, laudandus est, quod qui non habet in omnium aliorum copia damnatur ac reicitur. {{pn|.13|13}}Quae condicio rerum, eadem hominum est: navis bona dicitur non quae pretiosis coloribus picta est nec cui argenteum aut aureum rostrum est nec cuius tutela ebore caelata est nec quae fiscis atque opibus regiis pressa est, sed stabilis et firma et iuncturis aquam excludentibus spissa, ad ferendum incursum maris solida, gubernaculo parens, velox et non sentiens ventum; {{pn|.14|14}}gladium bonum dices non cui auratus est balteus nec cuius vagina gemmis distinguitur, sed cui et ad secandum subtilis acies est et mucro munimentum omne rupturus; regula non quam formosa, sed quam recta sit quaeritur: eo quidque laudatur cui comparatur, quod illi proprium est. {{pn|.15|15}}Ergo in homine quoque nihil ad rem pertinet quantum aret, quantum feneret, a quam multis salutetur, quam pretioso incumbat lecto, quam perlucido poculo bibat, sed quam bonus sit. Bonus autem est si ratio eius explicita et recta est et ad naturae suae voluntatem accommodata. {{pn|.16|16}}Haec vocatur virtus, hoc est honestum et unicum hominis bonum. Nam cum sola ratio perficiat hominem, sola ratio perfecte beatum facit; hoc autem unum bonum est quo uno beatus efficitur. Dicimus et illa bona esse quae a virtute profecta contractaque sunt, id est opera eius omnia; sed ideo unum ipsa bonum est quia nullum sine illa est. {{pn|.17|17}}Si omne in animo bonum est, quidquid illum confirmat, extollit, amplificat, bonum est; validiorem autem animum et excelsiorem et ampliorem facit virtus. Nam cetera quae cupiditates nostras inritant deprimunt quoque animum et labefaciunt et cum videntur attollere inflant ac multa vanitate deludunt. Ergo id unum bonum est quo melior animus efficitur. {{pn|.18|18}}Omnes actiones totius vitae honesti ac turpis respectu temperantur; ad haec faciendi et non faciendi ratio derigitur. Quid sit hoc dicam: vir bonus quod honeste se facturum putaverit faciet etiam [sine pecunia] si laboriosum erit, faciet etiam si damnosum erit, faciet etiam si periculosum erit; rursus quod turpe erit non faciet, etiam si pecuniam adferet, etiam si voluptatem, etiam si potentiam; ab honesto nulla re deterrebitur, ad turpia nulla invitabitur. {{pn|.19|19}}Ergo si honestum utique secuturus est, turpe utique vitaturus, et in omni actu vitae spectaturus haec duo, &lt;nec aliud bonum quam honestum&gt; nec aliud malum quam turpe, si una indepravata virtus est et sola permanet tenoris sui, unum est bonum virtus, cui iam accidere ne sit bonum non potest. Mutationis periculum effugit: stultitia ad sapientiam erepit, sapientia in stultitiam non revolvitur.

{{pn|.20|20}}Dixi, si forte meministi, et concupita vulgo et formidata inconsulto impetu plerosque calcasse: inventus est qui divitias proiceret, inventus est qui flammis manum inponeret, cuius risum non interrumperet tortor, qui in funere liberorum lacrimam non mitteret, qui morti non trepidus occurreret; amor enim, ira, cupiditas pericula depoposcerunt. Quod potest brevis obstinatio animi, aliquo stimulo excitata, quanto magis virtus, quae non ex impetu nec subito sed aequaliter valet, cui perpetuum robur est? {{pn|.21|21}}Sequitur ut quae ab inconsultis saepe contemnuntur, a sapientibus semper, ea nec bona sint nec mala. Unum ergo bonum ipsa virtus est, quae inter hanc fortunam et illam superba incedit cum magno utriusque contemptu.

{{pn|.22|22}}Si hanc opinionem receperis, aliquid bonum esse praeter honestum, nulla non virtus laborabit; nulla enim obtineri poterit si quicquam extra se respexerit. Quod si est, rationi repugnat, ex qua virtutes sunt, et veritati, quae sine ratione non est; quaecumque autem opinio veritati repugnat falsa est. {{pn|.23|23}}Virum bonum concedas necesse est summae pietatis erga deos esse. Itaque quidquid illi accidit aequo animo sustinebit; sciet enim id accidisse lege divina qua universa procedunt. Quod si est, unum illi bonum erit quod honestum; in hoc enim positum &lt;est&gt; et parere diis nec excandescere ad subita nec deplorare sortem suam, sed patienter excipere fatum et facere imperata. {{pn|.24|24}}Si ullum aliud est bonum quam honestum, sequetur nos aviditas vitae, aviditas rerum vitam instruentium, quod est intolerabile, infinitum, vagum. Solum ergo bonum est honestum, cui modus est.

{{pn|.25|25}}Diximus futuram hominum feliciorem vitam quam deorum, si ea bona sunt quorum nullus diis usus est, tamquam pecunia, honores. Adice nunc quod, si modo solutae corporibus animae manent, felicior illis status restat quam est dum versantur in corpore. Atqui si ista bona sunt quibus per corpora utimur, emissis erit peius, quod contra fidem est, feliciores esse liberis et in universum datis clusas et obsessas. {{pn|.26|26}}Illud quoque dixeram, si bona sunt ea quae tam homini contingunt quam mutis animalibus, et muta animalia beatam vitam actura; quod fieri nullo modo potest. Omnia pro honesto patienda sunt; quod non erat faciendum si esset ullum aliud bonum quam honestum.

Haec quamvis latius exsecutus essem priore epistula, constrinxi et breviter percucurri. {{pn|.27|27}}Numquam autem vera tibi opinio talis videbitur, nisi animum adleves et te ipse interroges, si res exegerit ut pro patria moriaris et salutem omnium civium tua redimas, an porrecturus sis cervicem non tantum patienter sed etiam libenter. Si hoc facturus es, nullum aliud bonum est; omnia enim relinquis ut hoc habeas. Vide quanta vis honesti sit: pro re publica morieris, etiam si statim facturus hoc eris cum scieris tibi esse faciendum. {{pn|.28|28}}Interdum ex re pulcherrima magnum gaudium etiam exiguo tempore ac brevi capitur, et quamvis fructus operis peracti nullus ad defunctum exemptumque rebus humanis pertineat, ipsa tamen contemplatio futuri operis iuvat, et vir fortis ac iustus, cum mortis suae pretia ante se posuit, libertatem patriae, salutem omnium pro quibus dependit animam, in summa voluptate est et periculo suo fruitur. {{pn|.29|29}}Sed ille quoque cui etiam hoc gaudium eripitur quod tractatio operis maximi et ultimi praestat, nihil cunctatus desiliet in mortem, facere recte pieque contentus. Oppone etiamnunc illi multa quae dehortentur, dic, 'factum tuum matura sequetur oblivio et parum grata existimatio civium'. Respondebit tibi, 'ista omnia extra opus meum sunt, ego ipsum contemplor; hoc esse honestum scio; itaque quocumque ducit ac vocat venio'.

{{pn|.30|30}}Hoc ergo unum bonum est, quod non tantum perfectus animus sed generosus quoque et indolis bonae sentit: cetera levia sunt, mutabilia. Itaque sollicite possidentur; etiam si favente fortuna in unum congesta sunt, dominis suis incubant gravia et illos semper premunt, aliquando et inludunt. {{pn|.31|31}}Nemo ex istis quos purpuratos vides felix est, non magis quam ex illis quibus sceptrum et chlamydem in scaena fabulae adsignant: cum praesente populo lati incesserunt et coturnati, simul exierunt, excalceantur et ad staturam suam redeunt. Nemo istorum quos divitiae honoresque in altiore fastigio ponunt magnus est. Quare ergo magnus videtur? cum basi illum sua metiris. Non est magnus pumilio licet in monte constiterit; colossus magnitudinem suam servabit etiam si steterit in puteo. {{pn|.32|32}}Hoc laboramus errore, sic nobis inponitur, quod neminem aestimamus eo quod est, sed adicimus illi et ea quibus adornatus est. Atqui cum voles veram hominis aestimationem inire et scire qualis sit, nudum inspice; ponat patrimonium, ponat honores et alia fortunae mendacia, corpus ipsum exuat: animum intuere, qualis quantusque sit, alieno an suo magnus. {{pn|.33|33}}Si rectis oculis gladios micantes videt et si scit sua nihil interesse utrum anima per os an per iugulum exeat, beatum voca; si cum illi denuntiata sunt corporis tormenta et quae casu veniunt et quae potentioris iniuria, si vincula et exilia et vanas humanarum formidines mentium securus audit et dicit:

    'non ulla laborum, 
    o virgo, nova mi facies inopinave surgit; 
    omnia praecepi atque animo mecum ipse peregi. 

Tu hodie ista denuntias: ego semper denuntiavi mihi et hominem paravi ad humana.' {{pn|.34|34}}Praecogitati mali mollis ictus venit. At stultis et fortunae credentibus omnis videtur nova rerum et inopinata facies; magna autem pars est apud inperitos mali novitas. Hoc ut scias, ea quae putaverant aspera fortius, cum adsuevere, patiuntur. {{pn|.35|35}}Ideo sapiens adsuescit futuris malis, et quae alii diu patiendo levia faciunt hic levia facit diu cogitando. Audimus aliquando voces inperitorum dicentium 'sciebam hoc mihi restare': sapiens scit sibi omnia restare; quidquid factum est, dicit 'sciebam'. Vale.

==LXXVII.==

{{pn|.1|1}} Subito nobis hodie Alexandrinae naves apparuerunt, quae praemitti solent et nuntiare secuturae classis adventum: tabellarias vocant. Gratus illarum Campaniae aspectus est: omnis in pilis Puteolorum turba consistit et ex ipso genere velorum Alexandrinas quamvis in magna turba navium intellegit; solis enim licet siparum intendere, quod in alto omnes habent naves. {{pn|.2|2}} Nulla enim res aeque adiuvat cursum quam summa pars veli; illinc maxime navis urgetur. Itaque quotiens ventus increbruit maiorque est quam expedit, antemna summittitur: minus habet virium flatus ex humili. Cum intravere Capreas et promunturium ex quo

    alta procelloso speculatur vertice Pallas, 

ceterae velo iubentur esse contentae: siparum Alexandrinarum insigne [indicium] est.

{{pn|.3|3}}In hoc omnium discursu properantium ad litus magnam ex pigritia mea sensi voluptatem, quod epistulas meorum accepturus non properavi scire quis illic esset rerum mearum status, quid adferrent: olim iam nec perit quicquam mihi nec adquiritur. Hoc, etiam si senex non essem, fuerat sentiendum, nunc vero multo magis: quantulumcumque haberem, tamen plus iam mihi superesset viatici quam viae, praesertim cum eam viam simus ingressi quam peragere non est necesse. {{pn|.4|4}}Iter inperfectum erit si in media parte aut citra petitum locum steteris: vita non est inperfecta si honesta est; ubicumque desines, si bene desines, tota est. Saepe autem et fortiter desinendum est et non ex maximis causis; nam nec eae maximae sunt quae nos tenent.

{{pn|.5|5}}Tullius Marcellinus, quem optime noveras, adulescens quietus et cito senex, morbo et non insanabili correptus sed longo et molesto et multa imperante, coepit deliberare de morte. Convocavit complures amicos. Unusquisque aut, quia timidus erat, id illi suadebat quod sibi suasisset, aut, quia adulator et blandus, id consilium dabat quod deliberanti gratius fore suspicabatur. {{pn|.6|6}}Amicus noster Stoicus, homo egregius et, ut verbis illum quibus laudari dignus est laudem, vir fortis ac strenuus, videtur mihi optime illum cohortatus. Sic enim coepit: 'noli, mi Marcelline, torqueri tamquam de re magna deliberes. Non est res magna vivere: omnes servi tui vivunt, omnia animalia: magnum est honeste mori, prudenter, fortiter. Cogita quamdiu iam idem facias: cibus, somnus, libido -- per hunc circulum curritur; mori velle non tantum prudens aut fortis aut miser, etiam fastidiosus potest.' {{pn|.7|7}}Non opus erat suasore illi sed adiutore: servi parere nolebant. Primum detraxit illis metum et indicavit tunc familiam periculum adire cum incertum esset an mors domini voluntaria fuisset; alioqui tam mali exempli esse occidere dominum quam prohibere. {{pn|.8|8}}Deinde ipsum Marcellinum admonuit non esse inhumanum, quemadmodum cena peracta reliquiae circumstantibus dividantur, sic peracta vita aliquid porrigi iis qui totius vitae ministri fuissent. Erat Marcellinus facilis animi et liberalis etiam cum de suo fieret; minutas itaque summulas distribuit flentibus servis et illos ultro consolatus est. {{pn|.9|9}}Non fuit illi opus ferro, non sanguine: triduo abstinuit et in ipso cubiculo poni tabernaculum iussit. Solium deinde inlatum est, in quo diu iacuit et calda subinde suffusa paulatim defecit, ut aiebat, non sine quadam voluptate, quam adferre solet lenis dissolutio non inexperta nobis, quos aliquando liquit animus.

{{pn|.10|10}}In fabellam excessi non ingratam tibi; exitum enim amici tui cognosces non difficilem nec miserum. Quamvis enim mortem sibi consciverit, tamen mollissime excessit et vita elapsus est. Sed ne inutilis quidem haec fabella fuerit; saepe enim talia exempla necessitas exigit. Saepe debemus mori nec volumus, morimur nec volumus. {{pn|.11|11}}Nemo tam inperitus est ut nesciat quandoque moriendum; tamen cum prope accessit, tergiversatur, tremit, plorat. Nonne tibi videtur stultissimus omnium qui flevit quod ante annos mille non vixerat? aeque stultus est qui flet quod post annos mille non vivet. Haec paria sunt: non eris nec fuisti; utrumque tempus alienum est. {{pn|.12|12}}In hoc punctum coniectus es, quod ut extendas, quousque extendes? Quid fles? quid optas? perdis operam.

    Desine fata deum flecti sperare precando. 

Rata et fixa sunt et magna atque aeterna necessitate ducuntur: eo ibis quo omnia eunt. Quid tibi novi est? Ad hanc legem natus es; hoc patri tuo accidit, hoc matri, hoc maioribus, hoc omnibus ante te, hoc omnibus post te. Series invicta et nulla mutabilis ope inligavit ac trahit cuncta. {{pn|.13|13}}Quantus te populus moriturorum sequetur, quantus comitabitur! Fortior, ut opinor, esses, si multa milia tibi commorerentur; atqui multa milia et hominum et animalium hoc ipso momento quo tu mori dubitas animam variis generibus emittunt. Tu autem non putabas te aliquando ad id perventurum ad quod semper ibas? Nullum sine exitu iter est.

{{pn|.14|14}}Exempla nunc magnorum virorum me tibi iudicas relaturum? puerorum referam. Lacon ille memoriae traditur, inpubis adhuc, qui captus clamabat 'non serviam' sua illa Dorica lingua, et verbis fidem inposuit: ut primum iussus est fungi servili et contumelioso ministerio (adferre enim vas obscenum iubebatur), inlisum parieti caput rupit. {{pn|.15|15}}Tam prope libertas est: et servit aliquis? Ita non sic perire filium tuum malles quam per inertiam senem fieri? Quid ergo est cur perturberis, si mori fortiter etiam puerile est? Puta nolle te sequi: duceris. Fac tui iuris quod alieni est. Non sumes pueri spiritum, ut dicas 'non servio'? Infelix, servis hominibus, servis rebus, servis vitae; nam vita, si moriendi virtus abest, servitus est. {{pn|.16|16}}Ecquid habes propter quod expectes? voluptates ipsas quae te morantur ac retinent consumpsisti: nulla tibi nova est, nulla non iam odiosa ipsa satietate. Quis sit vini, quis mulsi sapor scis: nihil interest centum per vesicam tuam an mille amphorae transeant: saccus es. Quid sapiat ostreum, quid mullus optime nosti: nihil tibi luxuria tua in futuros annos intactum reservavit. Atqui haec sunt a quibus invitus divelleris. {{pn|.17|17}}Quid est aliud quod tibi eripi doleas? Amicos? Scis enim amicus esse? Patriam? tanti enim illam putas ut tardius cenes? Solem? quem, si posses, extingueres: quid enim umquam fecisti luce dignum? Confitere non curiae te, non fori, non ipsius rerum naturae desiderio tardiorem ad moriendum fieri: invitus relinquis macellum, in quo nihil reliquisti. {{pn|.18|18}}Mortem times: at quomodo illam media boletatione contemnis! Vivere vis: scis enim? Mori times: quid porro? ista vita non mors est? C. Caesar, cum illum transeuntem per Latinam viam unus ex custodiarum agmine demissa usque in pectus vetere barba rogaret mortem, 'nunc enim' inquit 'vivis?' Hoc istis respondendum est quibus succursura mors est: 'mori times: nunc enim vivis?' {{pn|.19|19}}'Sed ego' inquit 'vivere volo, qui multa honeste facio; invitus relinquo officia vitae, quibus fideliter et industrie fungor.' Quid? tu nescis unum esse ex vitae officiis et mori? Nullum officium relinquis; non enim certus numerus quem debeas explere finitur. {{pn|.20|20}}Nulla vita est non brevis; nam si ad naturam rerum respexeris, etiam Nestoris et Sattiae brevis est, quae inscribi monumento suo iussit annis se nonaginta novem vixisse. Vides aliquem gloriari senectute longa: quis illam ferre potuisset si contigisset centesimum implere? Quomodo fabula, sic vita: non quam diu, sed quam bene acta sit, refert. Nihil ad rem pertinet quo loco desinas. Quocumque voles desine: tantum bonam clausulam inpone. Vale.

==LXXVIII.==

{{pn|.1|1}} Vexari te destillationibus crebris ac febriculis, quae longas destillationes et in consuetudinem adductas sequuntur, eo molestius mihi est quia expertus sum hoc genus valetudinis, quod inter initia contempsi -- poterat adhuc adulescentia iniurias ferre et se adversus morbos contumaciter gerere -- deinde succubui et eo perductus sum ut ipse destillarem, ad summam maciem deductus. {{pn|.2|2}} Saepe impetum cepi abrumpendae vitae: patris me indulgentissimi senectus retinuit. Cogitavi enim non quam fortiter ego mori possem, sed quam ille fortiter desiderare non posset. Itaque imperavi mihi ut viverem; aliquando enim et vivere fortiter facere est.

{{pn|.3|3}}Quae mihi tunc fuerint solacio dicam, si prius hoc dixero, haec ipsa quibus adquiescebam medicinae vim habuisse; in remedium cedunt honesta solacia, et quidquid animum erexit etiam corpori prodest. Studia mihi nostra saluti fuerunt; philosophiae acceptum fero quod surrexi, quod convalui; illi vitam debeo et nihil illi minus debeo. {{pn|.4|4}}Multum autem mihi contulerunt ad bonam valetudinem &lt;et&gt; amici, quorum adhortationibus, vigiliis, sermonibus adlevabar. Nihil aeque, Lucili, virorum optime, aegrum reficit atque adiuvat quam amicorum adfectus, nihil aeque expectationem mortis ac metum subripit: non iudicabam me, cum illos superstites relinquerem, mori. Putabam, inquam, me victurum non cum illis, sed per illos; non effundere mihi spiritum videbar, sed tradere. Haec mihi dederunt voluntatem adiuvandi me et patiendi omne tormentum; alioqui miserrimum est, cum animum moriendi proieceris, non habere vivendi.

{{pn|.5|5}}Ad haec ergo remedia te confer. Medicus tibi quantum ambules, quantum exercearis monstrabit; ne indulgeas otio, ad quod vergit iners valetudo; ut legas clarius et spiritum, cuius iter ac receptaculum laborat, exerceas; ut naviges et viscera molli iactatione concutias; quibus cibis utaris, vinum quando virium causa advoces, quando intermittas ne inritet et exasperet tussim. Ego tibi illud praecipio quod non tantum huius morbi sed totius vitae remedium est: contemne mortem. Nihil triste est cum huius metum effugimus.

{{pn|.6|6}}Tria haec in omni morbo gravia sunt: metus mortis, dolor corporis, intermissio voluptatum. De morte satis dictum est: hoc unum dicam, non morbi hunc esse sed naturae metum. Multorum mortem distulit morbus et saluti illis fuit videri perire. Morieris, non quia aegrotas, sed quia vivis. Ista te res et sanatum manet; cum convalueris, non mortem sed valetudinem effugeris.

{{pn|.7|7}}Ad illud nunc proprium incommodum revertamur: magnos cruciatus habet morbus, sed hos tolerabiles intervalla faciunt. Nam summi doloris intentio invenit finem; nemo potest valde dolere et diu; sic nos amantissima nostri natura disposuit ut dolorem aut tolerabilem aut brevem faceret. {{pn|.8|8}}Maximi dolores consistunt in macerrimis corporis partibus: nervi articulique et quidquid aliud exile est acerrime saevit cum in arto vitia concepit. Sed cito hae partes obstupescunt et ipso dolore sensum doloris amittunt, sive quia spiritus naturali prohibitus cursu et mutatus in peius vim suam qua viget admonetque nos perdit, sive quia corruptus umor, cum desiit habere quo confluat, ipse se elidit et iis quae nimis implevit excutit sensum. {{pn|.9|9}}Sic podagra et cheragra et omnis vertebrarum dolor nervorumque interquiescit cum illa quae torquebat hebetavit; omnium istorum prima verminatio vexat, impetus mora extinguitur et finis dolendi est optorpuisse. Dentium, oculorum, aurium dolor ob hoc ipsum acutissimus est quod inter angusta corporis nascitur, non minus, mehercule, quam capitis ipsius; sed si incitatior est, in alienationem soporemque convertitur. {{pn|.10|10}}Hoc itaque solacium vasti doloris est, quod necesse est desinas illum sentire si nimis senseris. Illud autem est quod inperitos in vexatione corporis male habet: non adsueverunt animo esse contenti; multum illis cum corpore fuit. Ideo vir magnus ac prudens animum diducit a corpore et multum cum meliore ac divina parte versatur, cum hac querula et fragili quantum necesse est. {{pn|.11|11}}'Sed molestum est' inquit 'carere adsuetis voluptatibus, abstinere cibo, sitire, esurire.' Haec prima abstinentia gravia sunt, deinde cupiditas relanguescit ipsis per [se] quae cupimus fatigatis ac deficientibus; inde morosus est stomachus, inde quibus fuit aviditas cibi odium est. Desideria ipsa moriuntur; non est autem acerbum carere eo quod cupere desieris. {{pn|.12|12}}Adice quod nullus non intermittitur dolor aut certe remittitur. Adice quod licet cavere venturum et obsistere inminenti remediis; nullus enim non signa praemittit, utique qui ex solito revertitur. Tolerabilis est morbi patientia, si contempseris id quod extremum minatur.

{{pn|.13|13}}Noli mala tua facere tibi ipse graviora et te querelis onerare: levis est dolor si nihil illi opinio adiecerit. Contra si exhortari te coeperis ac dicere 'nihil est aut certe exiguum est; duremus; iam desinet', levem illum, dum putas, facies. Omnia ex opinione suspensa sunt; non ambitio tantum ad illam respicit et luxuria et avaritia: ad opinionem dolemus. {{pn|.14|14}}Tam miser est quisque quam credidit. Detrahendas praeteritorum dolorum conquestiones puto et illa verba: 'nulli umquam fuit peius. Quos cruciatus, quanta mala pertuli! Nemo me surrecturum putavit. Quotiens deploratus sum a meis, quotiens a medicis relictus! In eculeum inpositi non sic distrahuntur.' Etiam si sunt vera ista, transierunt: quid iuvat praeteritos dolores retractare et miserum esse quia fueris? Quid quod nemo non multum malis suis adicit et sibi ipse mentitur? Deinde quod acerbum fuit ferre, tulisse iucundum est: naturale est mali sui fine gaudere. Circumcidenda ergo duo sunt, et futuri timor et veteris incommodi memoria: hoc ad me iam non pertinet, illud nondum. {{pn|.15|15}}In ipsis positus difficultatibus dicat,

    forsan et haec olim meminisse iuvabit. 

Toto contra ille pugnet animo; vincetur si cesserit, vincet si se contra dolorem suum intenderit: nunc hoc plerique faciunt, adtrahunt in se ruinam cui obstandum est. Istud quod premit, quod inpendet, quod urguet, si subducere te coeperis, sequetur et gravius incumbet; si contra steteris et obniti volueris, repelletur. {{pn|.16|16}}Athletae quantum plagarum ore, quantum toto corpore excipiunt! ferunt tamen omne tormentum gloriae cupiditate nec tantum quia pugnant ista patiuntur, sed ut pugnent: exercitatio ipsa tormentum est. Nos quoque evincamus omnia, quorum praemium non corona nec palma est nec tubicen praedicationi nominis nostri silentium faciens, sed virtus et firmitas animi et pax in ceterum parta, si semel in aliquo certamine debellata fortuna est. 'Dolorem gravem sentio.' {{pn|.17|17}}Quid ergo? non sentis si illum muliebriter tuleris? Quemadmodum perniciosior est hostis fugientibus, sic omne fortuitum incommodum magis instat cedenti et averso. 'Sed grave est.' Quid? nos ad hoc fortes sumus, ut levia portemus? Utrum vis longum esse morbum an concitatum et brevem? Si longus est, habet intercapedinem, dat refectioni locum, multum temporis donat, necesse est, ut exsurgat, et desinat: brevis morbus ac praeceps alterutrum faciet, aut extinguetur aut extinguet. Quid autem interest, non sit an non sim? in utroque finis dolendi est.

{{pn|.18|18}}Illud quoque proderit, ad alias cogitationes avertere animum et a dolore discedere. Cogita quid honeste, quid fortiter feceris; bonas partes tecum ipse tracta; memoriam in ea quae maxime miratus es sparge; tunc tibi fortissimus quisque et victor doloris occurrat: ille qui dum varices exsecandas praeberet legere librum perseveravit, ille qui non desiit ridere cum hoc ipsum irati tortores omnia instrumenta crudelitatis suae experirentur. Non vincetur dolor ratione, qui victus est risu? {{pn|.19|19}}Quidquid vis nunc licet dicas, destillationes et vim continuae tussis egerentem viscerum partes et febrem praecordia ipsa torrentem et sitim et artus in diversum articulis exeuntibus tortos: plus est flamma et eculeus et lamina et vulneribus ipsis intumescentibus quod illa renovaret et altius urgueret inpressum. Inter haec tamen aliquis non gemuit. Parum est: non rogavit. Parum est: non respondit. Parum est: risit et quidem ex animo. Vis tu post hoc dolorem deridere?

{{pn|.20|20}}'Sed nihil' inquit 'agere sinit morbus, qui me omnibus abduxit officiis.' Corpus tuum valetudo tenet, non et animum. Itaque cursoris moratur pedes, sutoris aut fabri manus inpedit: si animus tibi esse in usu solet, suadebis docebis, audies disces, quaeres recordaberis. Quid porro? nihil agere te credis si temperans aeger sis? ostendes morbum posse superari vel certe sustineri. {{pn|.21|21}}Est, mihi crede, virtuti etiam in lectulo locus. Non tantum arma et acies dant argumenta alacris animi indomitique terroribus: et in vestimentis vir fortis apparet. Habes quod agas: bene luctare cum morbo. Si nihil te coegerit, si nihil exoraverit, insigne prodis exemplum. O quam magna erat gloriae materia, si spectaremur aegri! ipse te specta, ipse te lauda.

{{pn|.22|22}}Praeterea duo genera sunt voluptatum. Corporales morbus inhibet, non tamen tollit; immo, si verum aestimes, incitat. Magis iuvat bibere sitientem, gratior est esurienti cibus; quidquid ex abstinentia contingit avidius excipitur. Illas vero animi voluptates, quae maiores certioresque sunt, nemo medicus aegro negat. Has quisquis sequitur et bene intellegit omnia sensuum blandimenta contemnit. {{pn|.23|23}}'O infelicem aegrum!' Quare? quia non vino nivem diluit? quia non rigorem potionis suae, quam capaci scypho miscuit, renovat fracta insuper glacie? quia non ostrea illi Lucrina in ipsa mensa aperiuntur? quia non circa cenationem eius tumultus cocorum est ipsos cum opsoniis focos transferentium? Hoc enim iam luxuria commenta est: ne quis intepescat cibus, ne quid palato iam calloso parum ferveat, cenam culina prosequitur. {{pn|.24|24}}'O infelicem aegrum!' Edet quantum concoquat; non iacebit in conspectu aper ut vilis caro a mensa relegatus, nec in repositorio eius pectora avium (totas enim videre fastidium est) congesta ponentur. Quid tibi mali factum est? cenabis tamquam aeger, immo aliquando tamquam sanus.

{{pn|.25|25}}Sed omnia ista facile perferemus, sorbitionem, aquam calidam, et quidquid aliud intolerabile videtur delicatis et luxu fluentibus magisque animo quam corpore morbidis: tantum mortem desinamus horrere. Desinemus autem, si fines bonorum ac malorum cognoverimus; ita demum nec vita taedio erit nec mors timori. {{pn|.26|26}}Vitam enim occupare satietas sui non potest tot res varias, magnas, divinas percensentem: in odium illam sui adducere solet iners otium. Rerum naturam peragranti numquam in fastidium veritas veniet: falsa satiabunt. {{pn|.27|27}}Rursus si mors accedit et vocat, licet inmatura sit, licet mediam praecidat aetatem, perceptus longissimae fructus est. Cognita est illi ex magna parte natura; scit tempore honesta non crescere: iis necesse est videri omnem vitam brevem qui illam voluptatibus vanis et ideo infinitis metiuntur.

{{pn|.28|28}}His te cogitationibus recrea et interim epistulis nostris vaca. Veniet aliquando tempus quod nos iterum iungat ac misceat; quantulumlibet sit illud, longum faciet scientia utendi. Nam, ut Posidonius ait, 'unus dies hominum eruditorum plus patet quam inperitis longissima aetas'. {{pn|.29|29}}Interim hoc tene, hoc morde: adversis non succumbere, laetis non credere, omnem fortunae licentiam in oculis habere, tamquam quidquid potest facere factura sit. Quidquid expectatum est diu, levius accedit. Vale.

==LXXIX.==

{{pn|.1|1}} Expecto epistulas tuas quibus mihi indices circuitus Siciliae totius quid tibi novi ostenderit, et omnia de ipsa Charybdi certiora. Nam Scyllam saxum esse et quidem non terribile navigantibus optime scio: Charybdis an respondeat fabulis perscribi mihi desidero et, si forte observaveris (dignum est autem quod observes), fac nos certiores utrum uno tantum vento agatur in vertices an omnis tempestas aeque mare illud contorqueat, et an verum sit quidquid illo freti turbine abreptum est per multa milia trahi conditum et circa Tauromenitanum litus emergere. {{pn|.2|2}} Si haec mihi perscripseris, tunc tibi audebo mandare ut in honorem meum Aetnam quoque ascendas, quam consumi et sensim subsidere ex hoc colligunt quidam, quod aliquanto longius navigantibus solebat ostendi. Potest hoc accidere non quia montis altitudo descendit, sed quia ignis evanuit et minus vehemens ac largus effertur, ob eandem causam fumo quoque per diem segniore. Neutrum autem incredibile est, nec montem qui devoretur cotidie minui, nec manere eundem, quia non ipsum &lt;ignis&gt; exest sed in aliqua inferna valle conceptus exaestuat et aliis pascitur, in ipso monte non alimentum habet sed viam. {{pn|.3|3}} In Lycia regio notissima est (Hephaestion incolae vocant), foratum pluribus locis solum, quod sine ullo nascentium damno ignis innoxius circumit. Laeta itaque regio est et herbida, nihil flammis adurentibus sed tantum vi remissa ac languida refulgentibus.

{{pn|.4|4}}Sed reservemus ista, tunc quaesituri cum tu mihi scripseris quantum ab ipso ore montis nives absint, quas ne aestas quidem solvit; adeo tutae sunt ab igne vicino. Non est autem quod istam curam inputes mihi; morbo enim tuo daturus eras, etiam si nemo mandaret. {{pn|.5|5}}Quid tibi do ne Aetnam describas in tuo carmine, ne hunc sollemnem omnibus poetis locum adtingas? Quem quominus Ovidius tractaret, nihil obstitit quod iam Vergilius impleverat; ne Severum quidem Cornelium uterque deterruit. Omnibus praeterea feliciter hic locus se dedit, et qui praecesserant non praeripuisse mihi videntur quae dici poterant, sed aperuisse. {{pn|.6|6}}[Sed] Multum interest utrum ad consumptam materiam an ad subactam accedas: crescit in dies, et inventuris inventa non obstant. Praeterea condicio optima est ultimi: parata verba invenit, quae aliter instructa novam faciem habent. Nec illis manus inicit tamquam alienis; sunt enim publica. [Iurisconsulti negant quicquam publicum usu capi.] {{pn|.7|7}}Aut ego te non novi aut Aetna tibi salivam movet; iam cupis grande aliquid et par prioribus scribere. Plus enim sperare modestia tibi tua non permittit, quae tanta in te est ut videaris mihi retracturus ingenii tui vires, si vincendi periculum sit: tanta tibi priorum reverentia est.

{{pn|.8|8}}Inter cetera hoc habet boni sapientia: nemo ab altero potest vinci nisi dum ascenditur. Cum ad summum perveneris, paria sunt; non est incremento locus, statur. Numquid sol magnitudini suae adicit? numquid ultra quam solet luna procedit? Maria non crescunt; mundus eundem habitum ac modum servat. {{pn|.9|9}}Extollere se quae iustam magnitudinem implevere non possunt: quicumque fuerint sapientes, pares erunt et aequales. Habebit unusquisque ex iis proprias dotes: alius erit affabilior, alius expeditior, alius promptior in eloquendo, alius facundior: illud de quo agitur, quod beatum facit, aequalest in omnibus. {{pn|.10|10}}An Aetna tua possit sublabi et in se ruere, an hoc excelsum cacumen et conspicuum per vasti maris spatia detrahat adsidua vis ignium, nescio: virtutem non flamma, non ruina inferius adducet; haec una maiestas deprimi nescit. Nec proferri ultra nec referri potest; sic huius, ut caelestium, stata magnitudo est. Ad hanc nos conemur educere. {{pn|.11|11}}Iam multum operis effecti est; immo, si verum fateri volo, non multum. Nec enim bonitas est pessimis esse meliorem: quis oculis glorietur qui suspicetur diem? Cui sol per caliginem splendet, licet contentus interim sit effugisse tenebras, adhuc non fruitur bono lucis. {{pn|.12|12}}Tunc animus noster habebit quod gratuletur sibi cum emissus his tenebris in quibus volutatur non tenui visu clara prospexerit, sed totum diem admiserit et redditus caelo suo fuerit, cum receperit locum quem occupavit sorte nascendi. Sursum illum vocant initia sua; erit autem illic etiam antequam hac custodia exsolvatur, cum vitia disiecerit purusque ac levis in cogitationes divinas emicuerit.

{{pn|.13|13}}Hoc nos agere, Lucili carissime, in hoc ire impetu toto, licet pauci sciant, licet nemo, iuvat. Gloria umbra virtutis est: etiam invitam comitabitur. Sed quemadmodum aliquando umbra antecedit, aliquando sequitur vel a tergo est, ita gloria aliquando ante nos est visendamque se praebet, aliquando in averso est maiorque quo serior, ubi invidia secessit. {{pn|.14|14}}Quamdiu videbatur furere Democritus! Vix recepit Socraten fama. Quamdiu Catonem civitas ignoravit! respuit nec intellexit nisi cum perdidit. Rutili innocentia ac virtus lateret, nisi accepisset iniuriam: dum violatur, effulsit. Numquid non sorti suae gratias egit et exilium suum complexus est? De his loquor quos inlustravit fortuna dum vexat: quam multorum profectus in notitiam evasere post ipsos! quam multos fama non excepit sed eruit! {{pn|.15|15}}Vides Epicurum quantopere non tantum eruditiores sed haec quoque inperitorum turba miretur: hic ignotus ipsis Athenis fuit, circa quas delituerat. Multis itaque iam annis Metrodoro suo superstes in quadam epistula, cum amicitiam suam et Metrodori grata commemoratione cecinisset, hoc novissime adiecit, nihil sibi et Metrodoro inter bona tanta nocuisse quod ipsos illa nobilis Graecia non ignotos solum habuisset sed paene inauditos. {{pn|.16|16}}Numquid ergo non postea quam esse desierat inventus est? numquid non opinio eius enituit? Hoc Metrodorus quoque in quadam epistula confitetur, se et Epicurum non satis enotuisse; sed post se et Epicurum magnum paratumque nomen habituros qui voluissent per eadem ire vestigia. {{pn|.17|17}}Nulla virtus latet, et latuisse non ipsius est damnum: veniet qui conditam et saeculi sui malignitate conpressam dies publicet. Paucis natus est qui populum aetatis suae cogitat. Multa annorum milia, multa populorum supervenient: ad illa respice. Etiam si omnibus tecum viventibus silentium livor indixerit, venient qui sine offensa, sine gratia iudicent. Si quod est pretium virtutis ex fama, nec hoc interit. Ad nos quidem nihil pertinebit posterorum sermo; tamen etiam non sentientes colet ac frequentabit. {{pn|.18|18}}Nulli non virtus et vivo et mortuo rettulit gratiam, si modo illam bona secutus est fide, si se non exornavit et pinxit, sed idem fuit sive ex denuntiato videbatur sive inparatus ac subito. Nihil simulatio proficit; paucis inponit leviter extrinsecus inducta facies: veritas in omnem partem sui eadem est. Quae decipiunt nihil habent solidi. Tenue est mendacium: perlucet si diligenter inspexeris. Vale.

==LXXX.==

{{pn|.1|1}} Hodierno die non tantum meo beneficio mihi vaco sed spectaculi, quod omnes molestos ad sphaeromachian avocavit. Nemo inrumpet, nemo cogitationem meam inpediet, quae hac ipsa fiducia procedit audacius. Non crepabit subinde ostium, non adlevabitur velum: licebit tuto vadere, quod magis necessarium est per se eunti et suam sequenti viam. Non ergo sequor priores? facio, sed permitto mihi et invenire aliquid et mutare et relinquere; non servio illis, sed assentior.

{{pn|.2|2}}Magnum tamen verbum dixi, qui mihi silentium promittebam et sine interpellatore secretum: ecce ingens clamor ex stadio perfertur et me non excutit mihi, sed in huius ipsius rei contemplationem transfert. Cogito mecum quam multi corpora exerceant, ingenia quam pauci; quantus ad spectaculum non fidele et lusorium fiat concursus, quanta sit circa artes bonas solitudo; quam inbecilli animo sint quorum lacertos umerosque miramur. {{pn|.3|3}}Illud maxime revolvo mecum: si corpus perduci exercitatione ad hanc patientiam potest qua et pugnos pariter et calces non unius hominis ferat, qua solem ardentissimum in ferventissimo pulvere sustinens aliquis et sanguine suo madens diem ducat, quanto facilius animus conroborari possit ut fortunae ictus invictus excipiat, ut proiectus, ut conculcatus exsurgat. Corpus enim multis eget rebus ut valeat: animus ex se crescit, se ipse alit, se exercet. Illis multo cibo, multa potione opus est, multo oleo, longa denique opera: tibi continget virtus sine apparatu, sine inpensa. Quidquid facere te potest bonum tecum est. {{pn|.4|4}}Quid tibi opus est ut sis bonus? velle. Quid autem melius potes velle quam eripere te huic servituti quae omnes premit, quam mancipia quoque condicionis extremae et in his sordibus nata omni modo exuere conantur? Peculium suum, quod comparaverunt ventre fraudato, pro capite numerant: tu non concupisces quanticumque ad libertatem pervenire, qui te in illa putas natum? {{pn|.5|5}}Quid ad arcam tuam respicis? emi non potest. Itaque in tabellas vanum coicitur nomen libertatis, quam nec qui emerunt habent nec qui vendiderunt: tibi des oportet istud bonum, a te petas. Libera te primum metu mortis (illa nobis iugum inponit), deinde metu paupertatis. {{pn|.6|6}}Si vis scire quam nihil in illa mali sit, compara inter se pauperum et divitum vultus: saepius pauper et fidelius ridet; nulla sollicitudo in alto est; etiam si qua incidit cura, velut nubes levis transit: horum qui felices vocantur hilaritas ficta est aut gravis et suppurata tristitia, eo quidem gravior quia interdum non licet palam esse miseros, sed inter aerumnas cor ipsum exedentes necesse est agere felicem. {{pn|.7|7}}Saepius hoc exemplo mihi utendum est, nec enim ullo efficacius exprimitur hic humanae vitae mimus, qui nobis partes quas male agamus adsignat. Ille qui in scaena latus incedit et haec resupinus dicit,

    en impero Argis; regna mihi liquit Pelops, 
    qua ponto ab Helles atque ab Ionio mari 
    urguetur Isthmos, 

servus est, quinque modios accipit et quinque denarios. {{pn|.8|8}}Ille qui superbus atque inpotens et fiducia virium tumidus ait,

    quod nisi quieris, Menelae, hac dextra occides, 

diurnum accipit, in centunculo dormit. Idem de istis licet omnibus dicas quos supra capita hominum supraque turbam delicatos lectica suspendit: omnium istorum personata felicitas est. Contemnes illos si despoliaveris. {{pn|.9|9}}Equum empturus solvi iubes stratum, detrahis vestimenta venalibus ne qua vitia corporis lateant: hominem involutum aestimas? Mangones quidquid est quod displiceat, id aliquo lenocinio abscondunt, itaque ementibus ornamenta ipsa suspecta sunt: sive crus alligatum sive brachium aspiceres, nudari iuberes et ipsum tibi corpus ostendi. {{pn|.10|10}}Vides illum Scythiae Sarmatiaeve regem insigni capitis decorum? Si vis illum aestimare totumque scire qualis sit, fasciam solve: multum mali sub illa latet. Quid de aliis loquor? si perpendere te voles, sepone pecuniam, domum, dignitatem, intus te ipse considera: nunc qualis sis aliis credis. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber VIII
|AnteNomen= ../Liber VIII
|Post= Liber X
|PostNomen= ../Liber X
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>papi1vf19c1jpg7k0dzwnhhe1mmwug5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2751</id>
    <revision>
      <id>285793</id>
      <parentid>194688</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35040" sha1="sljl0a9lmjx2adjb27hif6fcqocy596" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber X
}}
{{Liber
|Ante= Liber IX
|AnteNomen= ../Liber IX
|Post= Liber XI - XIII
|PostNomen= ../Liber XI - XIII
}}


==LXXXI.==

{{pn|.1|1}} Quereris incidisse te in hominem ingratum: si hoc nunc primum, age aut fortunae aut diligentiae tuae gratias. Sed nihil facere hoc loco diligentia potest nisi te malignum; nam si hoc periculum vitare volueris, non dabis beneficia; ita ne apud alium pereant, apud te peribunt. Non respondeant potius quam non dentur: et post malam segetem serendum est. Saepe quidquid perierat adsidua infelicis soli sterilitate unius anni restituit ubertas. {{pn|.2|2}} Est tanti, ut gratum invenias, experiri et ingratos. Nemo habet tam certam in beneficiis manum ut non saepe fallatur: aberrent, ut aliquando haereant. Post naufragium maria temptantur; feneratorem non fugat a foro coctor. Cito inerti otio vita torpebit, si relinquendum est quidquid offendit. Te vero benigniorem haec ipsa res faciat; nam cuius rei eventus incertus est, id ut aliquando procedat saepe temptandum est.

{{pn|.3|3}}Sed de isto satis multa in iis libris locuti sumus qui de beneficiis inscribuntur: illud magis quaerendum videtur, quod non satis, ut existimo, explicatum est, an is qui profuit nobis, si postea nocuit, paria fecerit et nos debito solverit. Adice, si vis, et illud: multo plus postea nocuit quam ante profuerat. {{pn|.4|4}}Si rectam illam rigidi iudicis sententiam quaeris, alterum ab altero absolvet et dicet, 'quamvis iniuriae praeponderent, tamen beneficiis donetur quod ex iniuria superest'. Plus nocuit, sed prius profuit; itaque habeatur et temporis ratio. {{pn|.5|5}}Iam illa manifestiora sunt quam ut admoneri debeas quaerendum esse quam libenter profuerit, quam invitus nocuerit, quoniam animo et beneficia et iniuriae constant. 'Nolui beneficium dare; victus sum aut verecundia aut instantis pertinacia aut spe.' {{pn|.6|6}}Eo animo quidque debetur quo datur, nec quantum sit sed a quali profectum voluntate perpenditur. Nunc coniectura tollatur: et illud beneficium fuit et hoc, quod modum beneficii prioris excessit, iniuria est. Vir bonus utrosque calculos sic ponit ut se ipse circumscribat: beneficio adicit, iniuriae demit. Alter ille remissior iudex, quem esse me malo, iniuriae oblivisci iubebit, officii meminisse. {{pn|.7|7}}'Hoc certe' inquis 'iustitiae convenit, suum cuique reddere, beneficio gratiam, iniuriae talionem aut certe malam gratiam.' Verum erit istud cum alius iniuriam fecerit, alius beneficium dederit; nam si idem est, beneficio vis iniuriae extinguitur. Nam cui, etiam si merita non antecessissent, oportebat ignosci, post beneficia laedenti plus quam venia debetur. {{pn|.8|8}}Non pono utrique par pretium: pluris aestimo beneficium quam iniuriam. Non omnes esse grati sciunt: debere beneficium potest etiam inprudens et rudis et unus e turba, utique dum prope est ab accepto, ignorat autem quantum pro eo debeat. Uni sapienti notum est quanti res quaeque taxanda sit. Nam ille de quo loquebar modo stultus, etiam si bonae voluntatis est, aut minus quam debet aut &lt;alio quam debet&gt; tempore aut quo non debet loco reddit; id quod referendum est effundit atque abicit.

{{pn|.9|9}}Mira in quibusdam rebus verborum proprietas est, et consuetudo sermonis antiqui quaedam efficacissimis et officia docentibus notis signat. Sic certe solemus loqui: 'ille illi gratiam rettulit'. Referre est ultro quod debeas adferre. Non dicimus 'gratiam reddidit'; reddunt enim et qui reposcuntur et qui inviti et qui ubilibet et qui per alium. Non dicimus 'reposuit beneficium' aut 'solvit': nullum nobis placuit quod aeri alieno convenit verbum. {{pn|.10|10}}Referre est ad eum a quo acceperis rem ferre. Haec vox significat voluntariam relationem: qui rettulit, ipse se appellavit. Sapiens omnia examinabit secum, quantum acceperit, a quo, &lt;quare,&gt; quando, ubi, quemadmodum. Itaque negamus quemquam scire gratiam referre nisi sapientem, non magis quam beneficium dare quisquam scit nisi sapiens -- hic scilicet qui magis dato gaudet quam alius accepto. {{pn|.11|11}}Hoc aliquis inter illa numerat quae videmur inopinata omnibus dicere (paradoxa Graeci vocant) et ait, 'nemo ergo scit praeter sapientem referre gratiam? ergo nec quod debet creditori suo reponere quisquam scit alius nec, cum emit aliquam rem, pretium venditori persolvere?' &lt;Ne&gt; nobis fiat invidia, scito idem dicere Epicurum. Metrodorus certe ait solum sapientem referre gratiam scire. {{pn|.12|12}}Deinde idem admiratur cum dicimus, 'solus sapiens scit amare, solus sapiens amicus est'. Atqui et amoris et amicitiae pars est referre gratiam, immo hoc magis vulgare est et in plures cadit quam vera amicitia. Deinde idem admiratur quod dicimus fidem nisi in sapiente non esse, tamquam non ipse idem dicat. An tibi videtur fidem habere qui referre gratiam nescit? {{pn|.13|13}}Desinant itaque infamare nos tamquam incredibilia iactantes et sciant apud sapientem esse ipsa honesta, apud vulgum simulacra rerum honestarum et effigies. Nemo referre gratiam scit nisi sapiens. Stultus quoque, utcumque scit et quemadmodum potest, referat; scientia illi potius quam voluntas desit: velle non discitur. {{pn|.14|14}}Sapiens omnia inter se comparabit; maius enim aut minus fit, quamvis idem sit, tempore, loco, causa. Saepe enim hoc &lt;non&gt; potuere divitiae in domum infusae quod opportune dati mille denarii. Multum enim interest donaveris an succurreris, servaverit illum tua liberalitas an instruxerit; saepe quod datur exiguum est, quod sequitur ex eo magnum. Quantum autem existimas interesse utrum aliquis quod daret a se [quod praestabat] sumpserit an beneficium acceperit ut daret?

{{pn|.15|15}}Sed ne in eadem quae satis scrutati sumus revolvamur, in hac comparatione beneficii et iniuriae vir bonus iudicabit quidem quod erit aequissimum, sed beneficio favebit; in hanc erit partem proclivior. {{pn|.16|16}}Plurimum autem momenti persona solet adferre in rebus eiusmodi: 'dedisti mihi beneficium in servo, iniuriam fecisti in patre; servasti mihi filium, sed patrem abstulisti'. Alia deinceps per quae procedit omnis conlatio prosequetur, et si pusillum erit quod intersit, dissimulabit; etiam si multum fuerit, sed si id donari salva pietate ac fide poterit, remittet, id est si ad ipsum tota pertinebit iniuria. {{pn|.17|17}}Summa rei haec est: facilis erit in commutando; patietur plus inputari sibi; invitus beneficium per compensationem iniuriae solvet; in hanc partem inclinabit, huc verget, ut cupiat debere gratiam, cupiat referre. Errat enim si quis beneficium accipit libentius quam reddit: quanto hilarior est qui solvit quam qui mutuatur, tanto debet laetior esse qui se maximo aere alieno accepti benefici exonerat quam qui cum maxime obligatur. {{pn|.18|18}}Nam in hoc quoque falluntur ingrati, quod creditori quidem praeter sortem extra ordinem numerant, beneficiorum autem usum esse gratuitum putant: et illa crescunt mora tantoque plus solvendum est quanto tardius. Ingratus est qui beneficium reddit sine usura; itaque huius quoque rei habebitur ratio, cum conferentur accepta et expensa.

{{pn|.19|19}}Omnia facienda sunt ut quam gratissimi simus. Nostrum enim hoc bonum est, quemadmodum iustitia non est (ut vulgo creditur) ad alios pertinens: magna pars eius in se redit. Nemo non, cum alteri prodest, sibi profuit, non eo nomine dico, quod volet adiuvare adiutus, protegere defensus, quod bonum exemplum circuitu ad facientem revertitur (sicut mala exempla recidunt in auctores nec ulla miseratio contingit iis qui patiuntur iniurias quas posse fieri faciendo docuerunt), sed quod virtutum omnium pretium in ipsis est. Non enim exercentur ad praemium: recte facti fecisse merces est. {{pn|.20|20}}Gratus sum non ut alius mihi libentius praestet priori inritatus exemplo, sed ut rem iucundissimam ac pulcherrimam faciam; gratus sum non quia expedit, sed quia iuvat. Hoc ut scias ita esse, si gratum esse non licebit nisi ut videar ingratus, si reddere beneficium non aliter quam per speciem iniuriae potero, aequissimo animo ad honestum consilium per mediam infamiam tendam. Nemo mihi videtur pluris aestimare virtutem, nemo illi magis esse devotus quam qui boni viri famam perdidit ne conscientiam perderet. {{pn|.21|21}}Itaque, ut dixi, maiore tuo quam alterius bono gratus es; illi enim vulgaris et cotidiana res contigit, recipere quod dederat, tibi magna et ex beatissimo animi statu profecta, gratum fuisse. Nam si malitia miseros facit, virtus beatos, gratum autem esse virtus est, rem usitatam reddidisti, inaestimabilem consecutus es, conscientiam grati, quae nisi in animum divinum fortunatumque non pervenit.

[In] Contrarium autem huic adfectum summa infelicitas urget: nemo sibi gratus est qui alteri non fuit. Hoc me putas dicere, qui ingratus est miser erit? non differo illum: statim miser est. {{pn|.22|22}}Itaque ingrati esse vitemus non aliena causa sed nostra. Minimum ex nequitia levissimumque ad alios redundat: quod pessimum ex illa est et, ut ita dicam, spississimum, domi remanet et premit habentem, quemadmodum Attalus noster dicere solebat, 'malitia ipsa maximam partem veneni sui bibit'. Illud venenum quod serpentes in alienam perniciem proferunt, sine sua continent, non est huic simile: hoc habentibus pessimum est. {{pn|.23|23}}Torquet se ingratus et macerat; odit quae accepit, quia redditurus est, et extenuat, iniurias vero dilatat atque auget. Quid autem eo miserius cui beneficia excidunt, haerent iniuriae? At contra sapientia exornat omne beneficium ac sibi ipsa commendat et se adsidua eius commemoratione delectat. {{pn|.24|24}}Malis una voluptas est et haec brevis, dum accipiunt beneficia, ex quibus sapienti longum gaudium manet ac perenne. Non enim illum accipere sed accepisse delectat, quod inmortale est et adsiduum. Illa contemnit quibus laesus est, nec obliviscitur per neglegentiam sed volens. {{pn|.25|25}}Non vertit omnia in peius nec quaerit cui inputet casum, et peccata hominum ad fortunam potius refert. Non calumniatur verba nec vultus; quidquid accidit benigne interpretando levat. Non offensae potius quam offici meminit; quantum potest in priore ac meliore se memoria detinet, nec mutat animum adversus bene meritos nisi multum male facta praecedunt et manifestum etiam coniventi discrimen est; tunc quoque in hoc dumtaxat, ut talis sit post maiorem iniuriam qualis ante beneficium. Nam cum beneficio par est iniuria, aliquid in animo benivolentiae remanet. {{pn|.26|26}}Quemadmodum reus sententiis paribus absolvitur et semper quidquid dubium est humanitas inclinat in melius, sic animus sapientis, ubi paria maleficiis merita sunt, desinit quidem debere, sed non desinit velle debere, et hoc facit quod qui post tabulas novas solvunt.

{{pn|.27|27}}Nemo autem esse gratus potest nisi contempsit ista propter quae vulgus insanit: si referre vis gratiam, et in exilium eundum est et effundendus sanguis et suscipienda egestas et ipsa innocentia saepe maculanda indignisque obicienda rumoribus. Non parvo sibi constat homo gratus. {{pn|.28|28}}Nihil carius aestimamus quam beneficium quamdiu petimus, nihil vilius cum accepimus. Quaeris quid sit quod oblivionem nobis acceptorum faciat? cupiditas accipiendorum; cogitamus non quid inpetratum sed quid petendum sit. Abstrahunt a recto divitiae, honores, potentia et cetera quae opinione nostra cara sunt, pretio suo vilia. {{pn|.29|29}}Nescimus aestimare res, de quibus non cum fama sed cum rerum natura deliberandum est; nihil habent ista magnificum quo mentes in se nostras trahant praeter hoc, quod mirari illa consuevimus. Non enim quia concupiscenda sunt laudantur, sed concupiscuntur quia laudata sunt, et cum singulorum error publicum fecerit, singulorum errorem facit publicus. {{pn|.30|30}}Sed quemadmodum illa credidimus, sic et hoc eidem populo credamus, nihil esse grato animo honestius; omnes hoc urbes, omnes etiam ex barbaris regionibus gentes conclamabunt; in hoc bonis malisque conveniet. {{pn|.31|31}}Erunt qui voluptates laudent, erunt qui labores malint; erunt qui dolorem maximum malum dicant, erunt qui ne malum quidem appellent; divitias aliquis ad summum bonum admittet, alius illas dicet malo vitae humanae repertas, nihil esse eo locupletius cui quod donet fortuna non invenit: in tanta iudiciorum diversitate referendam bene merentibus gratiam omnes tibi uno, quod aiunt, ore adfirmabunt. In hoc tam discors turba consentiet, cum interim iniurias pro beneficiis reddimus, et prima causa est cur quis ingratus sit si satis gratus esse non potuit. {{pn|.32|32}}Eo perductus est furor ut periculosissima res sit beneficia in aliquem magna conferre; nam quia putat turpe non reddere, non vult esse cui reddat. Tibi habe quod accepisti; non repeto, non exigo: profuisse tutum sit. Nullum est odium perniciosius quam e beneficii violati pudore. Vale.

==LXXXII.==

{{pn|.1|1}} Desii iam de te esse sollicitus. 'Quem' inquis 'deorum sponsorem accepisti?' Eum scilicet qui neminem fallit, animum recti ac boni amatorem. In tuto pars tui melior est. Potest fortuna tibi iniuriam facere: quod ad rem magis pertinet, non timeo ne tu facias tibi. I qua ire coepisti et in isto te vitae habitu compone placide, non molliter. {{pn|.2|2}} Male mihi esse malo quam molliter -- &lt;'male'&gt; nunc sic excipe quemadmodum a populo solet dici: dure, aspere, laboriose. Audire solemus sic quorundam vitam laudari quibus invidetur: 'molliter vivit'; hoc dicunt, 'mollis est'. Paulatim enim effeminatur animus atque in similitudinem otii sui et pigritiae in qua iacet solvitur. Quid ergo? viro non vel obrigescere satius est? * * * deinde idem delicati timent, [morti] cui vitam suam fecere similem. Multum interest inter otium et conditivum. {{pn|.3|3}} 'Quid ergo?' inquis 'non satius est vel sic iacere quam in istis officiorum verticibus volutari?' Utraque res detestabilis est, et contractio et torpor. Puto, aeque qui in odoribus iacet mortuus est quam qui rapitur unco; otium sine litteris mors est et hominis vivi sepultura. {{pn|.4|4}} Quid deinde prodest secessisse? tamquam non trans maria nos sollicitudinum causae persequantur. Quae latebra est in quam non intret metus mortis? quae tam emunita et in altum subducta vitae quies quam non dolor territet? quacumque te abdideris, mala humana circumstrepent. Multa extra sunt quae circumeunt nos quo aut fallant aut urgeant, multa intus quae in media solitudine exaestuant. {{pn|.5|5}} Philosophia circumdanda est, inexpugnabilis murus, quem fortuna multis machinis lacessitum non transit. In insuperabili loco stat animus qui externa deseruit et arce se sua vindicat; infra illum omne telum cadit. Non habet, ut putamus, fortuna longas manus: neminem occupat nisi haerentem sibi. {{pn|.6|6}} Itaque quantum possumus ab illa resiliamus; quod sola praestabit sui naturaeque cognitio. Sciat quo iturus sit, unde ortus, quod illi bonum, quod malum sit, quid petat, quid evitet, quae sit illa ratio quae adpetenda ac fugienda discernat, qua cupiditatum mansuescit insania, timorum saexitia conpescitur. {{pn|.7|7}} Haec quidam putant ipsos etiam sine philosophia repressisse; sed cum securos aliquis casus expertus est, exprimitur sera confessio; magna verba excidunt cum tortor poposcit manum, cum mors propius accessit. Possis illi dicere, 'facile provocabas mala absentia: ecce dolor, quem tolerabilem esse dicebas, ecce mors, quam contra multa animose locutus es; sonant flagella, gladius micat;

    nunc animis opus, Aenea, nunc pectore firmo'. 

{{pn|.8|8}}Faciet autem illud firmum adsidua meditatio, si non verba exercueris sed animum, si contra mortem te praeparaveris, adversus quam non exhortabitur nec attollet qui cavillationibus tibi persuadere temptaverit mortem malum non esse. Libet enim, Lucili, virorum optime, ridere ineptias Graecas, quas nondum, quamvis mirer, excussi. {{pn|.9|9}}Zenon noster hac conlectione utitur: 'nullum malum gloriosum est; mors autem gloriosa est; mors ergo non est malum'. Profecisti! liberatus sum metu; post hoc non dubitabo porrigere cervicem. Non vis severius loqui nec morituro risum movere? Non mehercules facile tibi dixerim utrum ineptior fuerit qui se hac interrogatione iudicavit mortis metum extinguere, an qui hoc, tamquam ad rem pertineret, conatus est solvere. {{pn|.10|10}}Nam et ipse interrogationem contrariam opposuit ex eo natam quod mortem inter indifferentia ponimus, quae adiaphora Graeci vocant. 'Nihil' inquit 'indifferens gloriosum est; mors autem gloriosum est; ergo mors non est indifferens.' Haec interrogatio vides ubi obrepat: mors non est gloriosa, sed fortiter mori gloriosum est. Et cum dicis 'indifferens nihil gloriosum est', concedo tibi ita ut dicam nihil gloriosum esse nisi circa indifferentia; tamquam indifferentia esse dico (id est nec bona nec mala) morbum, dolorem, paupertatem, exilium, mortem. {{pn|.11|11}}Nihil horum per se gloriosum est, nihil tamen sine his. Laudatur enim non paupertas, sed ille quem paupertas non summittit nec incurvat; laudatur non exilium, sed ille [Rutilius] qui fortiore vultu in exilium iit quam misisset; laudatur non dolor, sed ille quem nihil coegit dolor; nemo mortem laudat, sed eum cuius mors ante abstulit animum quam conturbavit. {{pn|.12|12}}Omnia ista per se non sunt honesta nec gloriosa, sed quidquid ex illis virtus adiit tractavitque honestum et gloriosum facit: illa in medio posita sunt. Interest utrum malitia illis an virtus manum admoverit; mors enim illa quae in Catone gloriosa est in Bruto statim turpis est et erubescenda. Hic est enim Brutus qui, cum periturus mortis moras quaereret, ad exonerandum ventrem secessit et evocatus ad mortem iussusque praebere cervicem, 'praebebo', inquit 'ita vivam'. Quae dementia est fugere cum retro ire non possis! 'Praebebo', inquit 'ita vivam'. Paene adiecit 'vel sub Antonio'. O hominem dignum qui vitae dederetur!

{{pn|.13|13}}Sed, ut coeperam dicere, vides ipsam mortem nec malum esse nec bonum: Cato illa honestissime usus est, turpissime Brutus. Omnis res quod non habuit decus virtute addita sumit. Cubiculum lucidum dicimus, hoc idem obscurissimum est nocte; {{pn|.14|14}}dies illi lucem infundit, nox eripit: sic istis quae a nobis indifferentia ac media dicuntur, divitiis, viribus, formae, honoribus, regno, et contra morti, exilio, malae valetudini, doloribus quaeque alia aut minus aut magis pertimuimus, aut malitia aut virtus dat boni vel mali nomen. Massa per se nec calida nec frigida est: in fornacem coniecta concaluit, in aquam demissa refrixit. Mors honesta est per illud quod honestum est, id &lt;est&gt; virtus et animus externa contemnens.

{{pn|.15|15}}Est et horum, Lucili, quae appellamus media grande discrimen. Non enim sic mors indifferens est quomodo utrum capillos pares &lt;an inpares&gt; habeas: mors inter illa est quae mala quidem non sunt, tamen habent mali speciem: sui amor est et permanendi conservandique se insita voluntas atque aspernatio dissolutionis, * * * quia videtur multa nobis bona eripere et nos ex hac cui adsuevimus rerum copia educere. Illa quoque res morti nos alienat, quod haec iam novimus, illa ad quae transituri sumus nescimus qualia sint, et horremus ignota. Naturalis praeterea tenebrarum metus est, in quas adductura mors creditur. {{pn|.16|16}}Itaque etiam si indifferens mors est, non tamen ea est quae facile neglegi possit: magna exercitatione durandus est animus ut conspectum eius accessumque patiatur. Mors contemni debet magis quam solet; multa enim de illa credidimus; multorum ingeniis certatum est ad augendam eius infamiam; descriptus est carcer infernus et perpetua nocte oppressa regio, in qua

    ingens ianitor Orci 
    ossa super recubans antro semesa cruento 
    aeternum latrans exsangues terreat umbras. 

Etiam cum persuaseris istas fabulas esse nec quicquam defunctis superesse quod timeant, subit alius metus: aeque enim timent ne apud inferos sint quam ne nusquam. {{pn|.17|17}}His adversantibus quae nobis offundit longa persuasio, fortiter pati mortem quidni gloriosum sit et inter maxima opera mentis humanae? Quae numquam ad virtutem exsurget si mortem malum esse crediderit: exsurget si putabit indifferens esse. Non recipit rerum natura ut aliquis magno animo accedat ad id quod malum iudicat: pigre veniet et cunctanter. Non est autem gloriosum quod ab invito et tergiversante fit; nihil facit virtus quia necesse est. {{pn|.18|18}}Adice nunc quod nihil honeste fit nisi cui totus animus incubuit atque adfuit, cui nulla parte sui repugnavit. Ubi autem ad malum acceditur aut peiorum metu, aut spe bonorum ad quae pervenire tanti sit devorata unius mali patientia, dissident inter se iudicia facientis: hinc est quod iubeat proposita perficere, illinc quod retrahat et ab re suspecta ac periculosa fugiat; igitur in diversa distrahitur. Si hoc est, perit gloria; virtus enim concordi animo decreta peragit, non timet quod facit.

    Tu ne cede malis, sed contra audentior ito 
    quam tua te fortuna sinet. 

{{pn|.19|19}}Non ibis audentior si mala illa esse credideris. Eximendum hoc e pectore est; alioqui haesitabit impetum moratura suspicio; trudetur in id quod invadendum est.

    Nostri quidem videri volunt Zenonis interrogationem 

veram esse, fallacem autem alteram et falsam quae illi opponitur. Ego non redigo ista ad legem dialecticam et ad illos artificii veternosissimi nodos: totum genus istuc exturbandum iudico quo circumscribi se qui interrogatur existimat et ad confessionem perductus aliud respondet, aliud putat. Pro veritate simplicius agendum est, contra metum fortius. {{pn|.20|20}}Haec ipsa quae involvuntur ab illis solvere malim et expandere, ut persuadeam, non ut inponam. In aciem educturus exercitum pro coniugibus ac liberis mortem obiturum quomodo exhortabitur? Do tibi Fabios totum rei publicae bellum in unam transferentes domum. Laconas tibi ostendo in ipsis Thermopylarum angustiis positos: nec victoriam sperant nec reditum; ille locus illis sepulchrum futurus est. {{pn|.21|21}}Quemadmodum exhortaris ut totius gentis ruinam obiectis corporibus excipiant et vita potius quam loco cedant? Dices 'quod malum est gloriosum non est; mors gloriosa est; mors ergo non malum'? O efficacem contionem! Quis post hanc dubitet se infestis ingerere mucronibus et stans mori? At ille Leonidas quam fortiter illos adlocutus est! 'Sic', inquit 'conmilitones, prandete tamquam apud inferos cenaturi.' Non in ore crevit cibus, non haesit in faucibus, non elapsus est manibus: alacres et ad prandium illi promiserunt et ad cenam.

{{pn|.22|22}}Quid? dux ille Romanus, qui ad occupandum locum milites missos, cum per ingentem hostium exercitum ituri essent, sic adlocutus est: 'ire, conmilitones, illo necesse est unde redire non est necesse'. Vides quam simplex et imperiosa virtus sit: quem mortalium circumscriptiones vestrae fortiorem facere, quem erectiorem possunt? frangunt animum, qui numquam minus contrahendus est et in minuta ac spinosa cogendus quam cum &lt;ad&gt; aliquid grande conponitur. {{pn|.23|23}}Non trecentis, sed omnibus mortalibus mortis timor detrahi debet. Quomodo illos doces malum non esse? quomodo opiniones totius aevi, quibus protinus infantia inbuitur, evincis? quod auxilium invenis [quid dicis] inbecillitati humanae? quid dicis quo inflammati in media pericula inruant? qua oratione hunc timendi consensum, quibus ingenii viribus obnixam contra te persuasionem humani generis avertis? verba mihi captiosa componis et interrogatiunculas nectis? Magnis telis magna portenta feriuntur. {{pn|.24|24}}Serpentem illam in Africa saevam et Romanis legionibus bello ipso terribiliorem frustra sagittis fundisque petierunt: ne Pythio quidem vulnerabilis erat. Cum ingens magnitudo pro vastitate corporis solida ferrum et quidquid humanae torserant manus reiceret, molaribus demum fracta saxis est. Et adversus mortem tu tam minuta iacularis? subula leonem excipis? Acuta sunt ista quae dicis: nihil est acutius arista; quaedam inutilia et inefficacia ipsa subtilitas reddit. Vale.

==LXXXIII.==

{{pn|.1|1}} Singulos dies tibi meos et quidem totos indicari iubes:bene de me iudicas si nihil esse in illis putas quod abscondam. Sic certe vivendum est tamquam in conspectu vivamus, sic cogitandum tamquam aliquis in pectus intimum introspicere possit: et potest. Quid enim prodest ab homine aliquid esse secretum? nihil deo clusum est; interest animis nostris et cogitationibus medius intervenit -- sic 'intervenit' dico tamquam aliquando discedat. {{pn|.2|2}} Faciam ergo quod iubes, et quid agam et quo ordine libenter tibi scribam. Observabo me protinus et, quod est utilissimum, diem meum recognoscam. Hoc nos pessimos facit, quod nemo vitam suam respicit; quid facturi simus cogitamus, et id raro, quid fecerimus non cogitamus; atqui consilium futuri ex praeterito venit.

{{pn|.3|3}}Hodiernus dies solidus est, nemo ex illo quicquam mihi eripuit; totus inter stratum lectionemque divisus est; minimum exercitationi corporis datum, et hoc nomine ago gratias senectuti: non magno mihi constat. Cum me movi, lassus sum; hic autem est exercitationis etiam fortissimis finis. {{pn|.4|4}}Progymnastas meos quaeris? unus mihi sufficit Pharius, puer, ut scis, amabilis, sed mutabitur: iam aliquem teneriorem quaero. Hic quidem ait nos eandem crisin habere, quia utrique dentes cadunt. Sed iam vix illum adsequor currentem et intra paucissimos dies non potero: vide quid exercitatio cotidiana proficiat. Cito magnum intervallum fit inter duos in diversum euntes: eodem tempore ille ascendit, ego descendo, nec ignoras quanto ex his velocius alterum fiat. Mentitus sum; iam enim aetas nostra non descendit sed cadit. {{pn|.5|5}}Quomodo tamen hodiernum certamen nobis cesserit quaeris? quod raro cursoribus evenit, hieran fecimus. Ab hac fatigatione magis quam exercitatione in frigidam descendi: hoc apud me vocatur parum calda. Ille tantus psychrolutes, qui kalendis Ianuariis euripum salutabam, qui anno novo quemadmodum legere, scribere, dicere aliquid, sic auspicabar in Virginem desilire, primum ad Tiberim transtuli castra, deinde ad hoc solium quod, cum fortissimus sum et omnia bona fide fiunt, sol temperat: non multum mihi ad balneum superest. {{pn|.6|6}}Panis deinde siccus et sine mensa prandium, post quod non sunt lavandae manus. Dormio minimum. Consuetudinem meam nosti: brevissimo somno utor et quasi interiungo; satis est mihi vigilare desisse; aliquando dormisse me scio, aliquando suspicor. {{pn|.7|7}}Ecce circensium obstrepit clamor; subita aliqua et universa voce feriuntur aures meae, nec cogitationem meam excutiunt, ne interrumpunt quidem. Fremitum patientissime fero; multae voces et in unum confusae pro fluctu mihi sunt aut vento silvam verberante et ceteris sine intellectu sonantibus.

{{pn|.8|8}}Quid ergo est nunc cui animum adiecerim? dicam. Superest ex hesterno mihi cogitatio quid sibi voluerint prudentissimi viri qui rerum maximarum probationes levissimas et perplexas fecerint, quae ut sint verae, tamen mendacio similes sunt. {{pn|.9|9}}Vult nos ab ebrietate deterrere Zenon, vir maximus, huius sectae fortissimae ac sanctissimae conditor. Audi ergo quemadmodum colligat virum bonum non futurum ebrium: 'ebrio secretum sermonem nemo committit, viro autem bono committit; ergo vir bonus ebrius non erit'. Quemadmodum opposita interrogatione simili derideatur adtende (satis enim est unam ponere ex multis): 'dormienti nemo secretum sermonem committit, viro autem bono committit; vir bonus ergo non dormit'. {{pn|.10|10}}Quo uno modo potest Posidonius Zenonis nostri causam agit, sed ne sic quidem, ut existimo, agi potest. Ait enim 'ebrium' duobus modis dici, altero cum aliquis vino gravis est et inpos sui, altero si solet ebrius fieri et huic obnoxius vitio est; hunc a Zenone dici qui soleat fieri ebrius, non qui sit; huic autem neminem commissurum arcana quae per vinum eloqui possit. {{pn|.11|11}}Quod est falsum; prima enim illa interrogatio conplectitur eum qui est ebrius, non eum qui futurus est. Plurimum enim interesse concedes et inter ebrium et ebriosum: potest et qui ebrius est tunc primum esse nec habere hoc vitium, et qui ebriosus est saepe extra ebrietatem esse; itaque id intellego quod significari verbo isto solet, praesertim cum ab homine diligentiam professo ponatur et verba examinante. Adice nunc quod, si hoc intellexit Zenon et nos intellegere noluit, ambiguitate verbi quaesiit locum fraudi, quod faciendum non est ubi veritas quaeritur. {{pn|.12|12}}Sed sane hoc senserit: quod sequitur falsum est, ei qui soleat ebrius fieri non committi sermonem secretum. Cogita enim quam multis militibus non semper sobriis et imperator et tribunus et centurio tacenda mandaverint. De illa C. Caesaris caede, illius dico qui superato Pompeio rem publicam tenuit, tam creditum est Tillio Cimbro quam C. Cassio. Cassius tota vita aquam bibit, Tillius Cimber et nimius erat in vino et scordalus. In hanc rem iocatus est ipse: 'ego' inquit 'quemquam feram, qui vinum ferre non possum?'.

{{pn|.13|13}}Sibi quisque nunc nominet eos quibus scit et vinum male credi et sermonem bene; unum tamen exemplum quod occurrit mihi referam, ne intercidat. Instruenda est enim vita exemplis inlustribus, nec semper confugiamus ad vetera. {{pn|.14|14}}L. Piso, urbis custos, ebrius ex quo semel factus est fuit. Maiorem noctis partem in convivio exigebat; usque in horam sextam fere dormiebat: hoc eius erat matutinum. Officium tamen suum, quo tutela urbis continebatur, diligentissime administravit. Huic et divus Augustus dedit secreta mandata, cum illum praeponeret Thraciae, quam perdomuit, et Tiberius proficiscens in Campaniam, cum multa in urbe et suspecta relinqueret et invisa. {{pn|.15|15}}Puto, quia bene illi cesserat Pisonis ebrietas, postea Cossum fecit urbis praefectum, virum gravem, moderatum, sed mersum vino et madentem, adeo ut ex senatu aliquando, in quem e convivio venerat, oppressus inexcitabili somno tolleretur. Huic tamen Tiberius multa sua manu scripsit quae committenda ne ministris quidem suis iudicabat: nullum Cosso aut privatum secretum aut publicum elapsum est.

{{pn|.16|16}}Itaque declamationes istas de medio removeamus: 'non est animus in sua potestate ebrietate devinctus: quemadmodum musto dolia ipsa rumpuntur et omne quod in imo iacet in summam partem vis caloris eiectat, sic vino exaestuante quidquid in imo iacet abditum effertur et prodit in medium. Onerati mero quemadmodum non continent cibum vino redundante, ita ne secretum quidem; quod suum alienumque est pariter effundunt.' {{pn|.17|17}}Sed quamvis hoc soleat accidere, ita et illud solet, ut cum iis quos sciamus libentius bibere de rebus necessariis deliberemus; falsum ergo est hoc quod patrocinii loco ponitur, ei qui soleat ebrius fieri non dari tacitum.

Quanto satius est aperte accusare ebrietatem et vitia eius exponere, quae etiam tolerabilis homo vitaverit, nedum perfectus ac sapiens, cui satis est sitim extinguere, qui, etiam si quando hortata est hilaritas aliena causa producta longius, tamen citra ebrietatem resistit. {{pn|.18|18}}Nam de illo videbimus, an sapientis animus nimio vino turbetur et faciat ebriis solita: interim, si hoc colligere vis, virum bonum non debere ebrium fieri, cur syllogismis agis? Dic quam turpe sit plus sibi ingerere quam capiat et stomachi sui non nosse mensuram, quam multa ebrii faciant quibus sobrii erubescant, nihil aliud esse ebrietatem quam voluntariam insaniam. Extende in plures dies illum ebrii habitum: numquid de furore dubitabis? nunc quoque non est minor sed brevior. {{pn|.19|19}}Refer Alexandri Macedonis exemplum, qui Clitum carissimum sibi ac fidelissimum inter epulas transfodit et intellecto facinore mori voluit, certe debuit. Omne vitium ebrietas et incendit et detegit, obstantem malis conatibus verecundiam removet; plures enim pudore peccandi quam bona voluntate prohibitis abstinent. {{pn|.20|20}}Ubi possedit animum nimia vis vini, quidquid mali latebat emergit. Non facit ebrietas vitia sed protrahit: tunc libidinosus ne cubiculum quidem expectat, sed cupiditatibus suis quantum petierunt sine dilatione permittit; tunc inpudicus morbum profitetur ac publicat; tunc petulans non linguam, non manum continet. Crescit insolenti superbia, crudelitas saevo, malignitas livido; omne vitium laxatur et prodit. {{pn|.21|21}}Adice illam ignorationem sui, dubia et parum explanata verba, incertos oculos, gradum errantem, vertiginem capitis, tecta ipsa mobilia velut aliquo turbine circumagente totam domum, stomachi tormenta cum effervescit merum ac viscera ipsa distendit. Tunc tamen utcumque tolerabile est, dum illi vis sua est: quid cum somno vitiatur et quae ebrietas fuit cruditas facta est? {{pn|.22|22}}Cogita quas clades ediderit publica ebrietas: haec acerrimas gentes bellicosasque hostibus tradidit, haec multorum annorum pertinaci bello defensa moenia patefecit, haec contumacissimos et iugum recusantes in alienum egit arbitrium, haec invictos acie mero domuit. {{pn|.23|23}}Alexandrum, cuius modo feci mentionem, tot itinera, tot proelia, tot hiemes per quas victa temporum locorumque difficultate transierat, tot flumina ex ignoto cadentia, tot maria tutum dimiserunt: intemperantia bibendi et ille Herculaneus ac fatalis scyphus condidit. {{pn|.24|24}}Quae gloria est capere multum? cum penes te palma fuerit et propinationes tuas strati somno ac vomitantes recusaverint, cum superstes toti convivio fueris, cum omnes viceris virtute magnifica et nemo vini tam capax fuerit, vinceris a dolio. {{pn|.25|25}}M. Antonium, magnum virum et ingeni nobilis, quae alia res perdidit et in externos mores ac vitia non Romana traiecit quam ebrietas nec minor vino Cleopatrae amor? Haec illum res hostem rei publicae, haec hostibus suis inparem reddidit; haec crudelem fecit, cum capita principum civitatis cenanti referrentur, cum inter apparatissimas epulas luxusque regales ora ac manus proscriptorum recognosceret, cum vino gravis sitiret tamen sanguinem. Intolerabile erat quod ebrius fiebat cum haec faceret: quanto intolerabilius quod haec in ipsa ebrietate faciebat! {{pn|.26|26}}Fere vinolentiam crudelitas sequitur; vitiatur enim exasperaturque sanitas mentis. Quemadmodum &lt;morosos&gt; difficilesque faciunt diutini morbi et ad minimam rabidos offensionem, ita ebrietates continuae efferant animos; nam cum saepe apud se non sint, consuetudo insaniae durat et vitia vino concepta etiam sine illo valent.

{{pn|.27|27}}Dic ergo quare sapiens non debeat ebrius fieri; deformitatem rei et inportunitatem ostende rebus, non verbis. Quod facillimum est, proba istas quae voluptates vocantur, ubi transcenderunt modum, poenas esse. Nam si illud argumentaberis, sapientem multo vino non inebriari et retinere rectum tenorem etiam si temulentus sit, licet colligas nec veneno poto moriturum nec sopore sumpto dormiturum nec elleboro accepto quidquid in visceribus haerebit eiecturum deiecturumque. Sed si temptantur pedes, lingua non constat, quid est quare illum existimes in parte sobrium esse, in parte ebrium? Vale.

{{Liber
|Ante= Liber IX
|AnteNomen= ../Liber IX
|Post= Liber XI - XIII
|PostNomen= ../Liber XI - XIII
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>sljl0a9lmjx2adjb27hif6fcqocy596</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XI - XIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2752</id>
    <revision>
      <id>285789</id>
      <parentid>194689</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63112" sha1="ojr1txqi915i8eiupiumorootgjv71a" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XI - XIII
}}
{{Liber
|Ante= Liber X
|AnteNomen= ../Liber X
|Post= Liber XIV - XV
|PostNomen= ../Liber XIV - XV
}}


==LXXXIV.==

{{pn|.1|1}} Itinera ista quae segnitiam mihi excutiunt et valetudini meae prodesse iudico et studiis. Quare valetudinem adiuvent vides: cum pigrum me et neglegentem corporis litterarum amor faciat, aliena opera exerceor. Studio quare prosint indicabo: a lectionibus &lt;non&gt; recessi. Sunt autem, ut existimo, necessariae, primum ne sim me uno contentus, deinde ut, cum ab aliis quaesita cognovero, tum et de inventis iudicem et cogitem de inveniendis. Alit lectio ingenium et studio fatigatum, non sine studio tamen, reficit. {{pn|.2|2}} Nec scribere tantum nec tantum legere debemus: altera res contristabit vires et exhauriet (de stilo dico), altera solvet ac diluet. Invicem hoc et illo commeandum est et alterum altero temperandum, ut quidquid lectione collectum est stilus redigat in corpus. {{pn|.3|3}} Apes, ut aiunt, debemus imitari, quae vagantur et flores ad mel faciendum idoneos carpunt, deinde quidquid attulere disponunt ac per favos digerunt et, ut Vergilius noster ait,

    liquentia mella 
    stipant et dulci distendunt nectare cellas. 

{{pn|.4|4}}De illis non satis constat utrum sucum ex floribus ducant qui protinus mel sit, an quae collegerunt in hunc saporem mixtura quadam et proprietate spiritus sui mutent. Quibusdam enim placet non faciendi mellis scientiam esse illis sed colligendi. Aiunt inveniri apud Indos mel in arundinum foliis, quod aut ros illius caeli aut ipsius arundinis umor dulcis et pinguior gignat; in nostris quoque herbis vim eandem sed minus manifestam et notabilem poni, quam persequatur et contrahat animal huic rei genitum. Quidam existimant conditura et dispositione in hanc qualitatem verti quae ex tenerrimis virentium florentiumque decerpserint, non sine quodam, ut ita dicam, fermento, quo in unum diversa coalescunt.

{{pn|.5|5}}Sed ne ad aliud quam de quo agitur abducar, nos quoquehas apes debemus imitari et quaecumque ex diversa lectione congessimus separare (melius enim distincta servantur), deinde adhibita ingenii nostri cura et facultate in unum saporem varia illa libamenta confundere, ut etiam si apparuerit unde sumptum sit, aliud tamen esse quam unde sumptum est appareat. Quod in corpore nostro videmus sine ulla opera nostra facere naturam {{pn|.6|6}}(alimenta quae accepimus, quamdiu in sua qualitate perdurant et solida innatant stomacho, onera sunt; at cum ex eo quod erant mutata sunt, tunc demum in vires et in sanguinem transeunt), idem in his quibus aluntur ingenia praestemus, ut quaecumque hausimus non patiamur integra esse, ne aliena sint. {{pn|.7|7}}Concoquamus illa; alioqui in memoriam ibunt, non in ingenium. Adsentiamur illis fideliter et nostra faciamus, ut unum quiddam fiat ex multis, sicut unus numerus fit ex singulis cum minores summas et dissidentes conputatio una conprendit. Hoc faciat animus noster: omnia quibus est adiutus abscondat, ipsum tantum ostendat quod effecit. {{pn|.8|8}}Etiam si cuius in te comparebit similitudo quem admiratio tibi altius fixerit, similem esse te volo quomodo filium, non quomodo imaginem: imago res mortua est. 'Quid ergo? non intellegetur cuius imiteris orationem? cuius argumentationem? cuius sententias?' Puto aliquando ne intellegi quidem posse, si magni vir ingenii omnibus quae ex quo voluit exemplari traxit formam suam inpressit, ut in unitatem illa conpetant. {{pn|.9|9}}Non vides quam multorum vocibus chorus constet? unus tamen ex omnibus redditur. Aliqua illic acuta est, aliqua gravis, aliqua media; accedunt viris feminae, interponuntur tibiae: singulorum illic latent voces, omnium apparent. {{pn|.10|10}}De choro dico quem veteres philosophi noverant: in commissionibus nostris plus cantorum est quam in theatris olim spectatorum fuit. Cum omnes vias ordo canentium implevit et cavea aeneatoribus cincta est et ex pulpito omne tibiarum genus organorumque consonuit, fit concentus ex dissonis. Talem animum esse nostrum volo: multae in illo artes, multa praecepta sint, multarum aetatum exempla, sed in unum conspirata.

{{pn|.11|11}}'Quomodo' inquis 'hoc effici poterit?' Adsidua intentione:si nihil egerimus nisi ratione suadente, nihil vitaverimus nisi ratione suadente. Hanc si audire volueris, dicet tibi: relinque ista iamdudum ad quae discurritur; relinque divitias, aut periculum possidentium aut onus; relinque corporis atque animi voluptates, molliunt et enervant; relinque ambitum, tumida res est, vana, ventosa, nullum habet terminum, tam sollicita est ne quem ante se videat quam ne secum, laborat invidia et quidem duplici. Vides autem quam miser sit si is cui invidetur et invidet. {{pn|.12|12}}Intueris illas potentium domos, illa tumultuosa rixa salutantium limina? multum habent contumeliarum ut intres, plus cum intraveris. Praeteri istos gradus divitum et magno adgestu suspensa vestibula: non in praerupto tantum istic stabis sed in lubrico. Huc potius te ad sapientiam derige, tranquillissimasque res eius et simul amplissimas pete. {{pn|.13|13}}Quaecumque videntur eminere in rebus humanis, quamvis pusilla sint et comparatione humillimorum exstent, per difficiles tamen et arduos tramites adeuntur. Confragosa in fastigium dignitatis via est; at si conscendere hunc verticem libet, cui se fortuna summisit, omnia quidem sub te quae pro excelsissimis habentur aspicies, sed tamen venies ad summa per planum. Vale.

==LXXXV.==

{{pn|.1|1}} Peperceram tibi et quidquid nodosi adhuc supererat praeterieram, contentus quasi gustum tibi dare eorum quae a nostris dicuntur ut probetur virtus ad explendam beatam vitam sola satis efficax. Iubes me quidquid est interrogationum aut nostrarum aut ad traductionem nostram excogitatarum conprendere: quod si facere voluero, non erit epistula sed liber. Illud totiens testor, hoc me argumentorum genere non delectari; pudet in aciem descendere pro dis hominibusque susceptam subula armatum.

{{pn|.2|2}}'Qui prudens est et temperans est; qui temperans est, et constans; qui constans est inperturbatus est; qui inperturbatus est sine tristitia est; qui sine tristitia est beatus est; ergo prudens beatus est, et prudentia ad beatam vitam satis est.'

{{pn|.3|3}}Huic collectioni hoc modo Peripatetici quidam respondent, ut inperturbatum et constantem et sine tristitia sic interpretentur tamquam inperturbatus dicatur qui raro perturbatur et modice, non qui numquam. Item sine tristitia eum dici aiunt qui non est obnoxius tristitiae nec frequens nimiusve in hoc vitio; illud enim humanam naturam negare, alicuius animum inmunem esse tristitia; sapientem non vinci maerore, ceterum tangi; et cetera in hunc modum sectae suae respondentia. Non his tollunt adfectus sed temperant. {{pn|.4|4}}Quantulum autem sapienti damus, si inbecillissimis fortior est et maestissimis laetior et effrenatissimis moderatior et humillimis maior! Quid si miretur velocitatem suam Ladas ad claudos debilesque respiciens?

    Illa vel intactae segetis per summa volaret 
    gramina nec cursu teneras laesisset aristas, 
    vel mare per medium fluctu suspensa tumenti 
    ferret iter, celeres nec tingueret aequore plantas. 

Haec est pernicitas per se aestimata, non quae tardissimorum conlatione laudatur. Quid si sanum voces leviter febricitantem? non est bona valetudo mediocritas morbi. {{pn|.5|5}}'Sic' inquit 'sapiens inperturbatus dicitur quomodo apyrina dicuntur non quibus nulla inest duritia granorum sed quibus minor.' Falsum est. Non enim deminutionem malorum in bono viro intellego sed vacationem; nulla debent esse, non parva; nam si ulla sunt, crescent et interim inpedient. Quomodo oculos maior et perfecta suffusio excaecat, sic modica turbat. {{pn|.6|6}}Si das aliquos adfectus sapienti, inpar illis erit ratio et velut torrente quodam auferetur, praesertim cum illi non unum adfectum des cum quo conluctetur sed omnis. Plus potest quamvis mediocrium turba quam posset unius magni violentia. {{pn|.7|7}}Habet pecuniae cupiditatem, sed modicam; habet ambitionem, sed non concitatam; habet iracundiam, sed placabilem; habet inconstantiam, sed minus vagam ac mobilem; habet libidinem, sed non insanam. Melius cum illo ageretur qui unum vitium integrum haberet quam cum eo qui leviora quidem, sed omnia. {{pn|.8|8}}Deinde nihil interest quam magnus sit adfectus: quantuscumque est, parere nescit, consilium non accipit. Quemadmodum rationi nullum animal optemperat, non ferum, non domesticum et mite (natura enim illorum est surda suadenti), sic non sequuntur, non audiunt adfectus, quantulicumque sunt. Tigres leonesque numquam feritatem exuunt, aliquando summittunt, et cum minime expectaveris exasperatur torvitas mitigata. Numquam bona fide vitia mansuescunt. {{pn|.9|9}}Deinde, si ratio proficit, ne incipient quidem adfectus; si invita ratione coeperint, invita perseverabunt. Facilius est enim initia illorum prohibere quam impetum regere.

Falsa est itaque ista mediocritas et inutilis, eodem loco habenda quo si quis diceret modice insaniendum, modiceaegrotandum. {{pn|.10|10}}Sola virtus habet, non recipiunt animi mala temperamentum; facilius sustuleris illa quam rexeris. Numquid dubium est quin vitia mentis humanae inveterata et dura, quae morbos vocamus, inmoderata sint, ut avaritia, ut crudelitas, ut inpotentia [impietas]? Ergo inmoderati sunt et adfectus; ab his enim ad illa transitur. {{pn|.11|11}}Deinde, si das aliquid iuris tristitiae, timori, cupiditati, ceteris motibus pravis, non erunt in nostra potestate. Quare? quia extra nos sunt quibus inritantur; itaque crescent prout magnas habuerint minoresve causas quibus concitentur. Maior erit timor, si plus quo exterreatur aut propius aspexerit, acrior cupiditas quo illam amplioris rei spes evocaverit. {{pn|.12|12}}Si in nostra potestate non est an sint adfectus, ne illud quidem est, quanti sint: si ipsis permisisti incipere, cum causis suis crescent tantique erunt quanti fient. Adice nunc quod ista, quamvis exigua sint, in maius excedunt; numquam perniciosa servant modum; quamvis levia initia morborum serpunt et aegra corpora minima interdum mergit accessio. {{pn|.13|13}}Illud vero cuius dementiae est, credere quarum rerum extra nostrum arbitrium posita principia sunt, earum nostri esse arbitri terminos! Quomodo ad id finiendum satis valeo ad quod prohibendum parum valui, cum facilius sit excludere quam admissa conprimere?

{{pn|.14|14}}Quidam ita distinxerunt ut dicerent, 'temperans ac prudens positione quidem mentis et habitu tranquillus est, eventu non est. Nam, quantum ad habitum mentis suae, non perturbatur nec contristatur nec timet, sed multae extrinsecus causae incidunt quae illi perturbationem adferant.' {{pn|.15|15}}Tale est quod volunt dicere: iracundum quidem illum non esse, irasci tamen aliquando; et timidum quidem non esse, timere tamen aliquando, id est vitio timoris carere, adfectu non carere. Quod si recipitur, usu frequenti timor transibit in vitium, et ira in animum admissa habitum illum ira carentis animi retexet. {{pn|.16|16}}Praeterea si non contemnit venientes extrinsecus causas et aliquid timet, cum fortiter eundum erit adversus tela, ignes, pro patria, legibus, libertate, cunctanter exibit et animo recedente. Non cadit autem in sapientem haec diversitas mentis. {{pn|.17|17}}Illud praeterea iudico observandum, ne duo quae separatim probanda sunt misceamus; per se enim colligitur unum bonum esse quod honestum, per se rursus ad vitam beatam satis esse virtutem. Si unum bonum est quod honestum, omnes concedunt ad beate vivendum sufficere virtutem; e contrario non remittetur, si beatum sola virtus facit, unum bonum esse quod honestum est. {{pn|.18|18}}Xenocrates et Speusippus putant beatum vel sola virtute fieri posse, non tamen unum bonum esse quod honestum est. Epicurus quoque iudicat, cum virtutem habeat, beatum esse, sed ipsam virtutem non satis esse ad beatam vitam, quia beatum efficiat voluptas quae ex virtute est, non ipsa virtus. Inepta distinctio: idem enim negat umquam virtutem esse sine voluptate. Ita si ei iuncta semper est atque inseparabilis, et sola satis est; habet enim secum voluptatem, sine qua non est etiam cum sola est. {{pn|.19|19}}Illud autem absurdum est, quod dicitur beatum quidem futurum vel sola virtute, non futurum autem perfecte beatum; quod quemadmodum fieri possit non reperio. Beata enim vita bonum in se perfectum habet, inexsuperabile; quod si est, perfecte beata est. Si deorum vita nihil habet maius aut melius, beata autem vita divina est, nihil habet in quod amplius possit attolli. {{pn|.20|20}}Praeterea, si beata vita nullius est indigens, omnis beata vita perfecta est eademque est et beata et beatissima. Numquid dubitas quin beata vita summum bonum sit? ergo si summum bonum habet, summe beata est. Quemadmodum summum bonum adiectionem non recipit (quid enim supra summum erit?), ita ne beata quidem vita, quae sine summo bono non est. Quod si aliquem 'magis' beatum induxeris, induces et 'multo magis'; innumerabilia discrimina summi boni facies, cum summum bonum intellegam quod supra se gradum non habet. {{pn|.21|21}}Si est aliquis minus beatus quam alius, sequitur ut hic alterius vitam beatioris magis concupiscat quam suam; beatus autem nihil suae praefert. Utrumlibet ex his incredibile est, aut aliquid beato restare quod esse quam quod est malit, aut id illum non malle quod illo melius est. Utique enim quo prudentior est, hoc magis se ad id quod est optimum extendet et id omni modo consequi cupiet. Quomodo autem beatus est qui cupere etiamnunc potest, immo qui debet?

{{pn|.22|22}}Dicam quid sit ex quo veniat hic error: nesciunt beatam vitam unam esse. In optimo illam statu ponit qualitas sua, non magnitudo; itaque in aequo est longa et brevis, diffusa et angustior, in multa loca multasque partes distributa et in unum coacta. Qui illam numero aestimat et mensura et partibus, id illi quod habet eximium eripit. Quid autem est in beata vita eximium? quod plena est. {{pn|.23|23}}Finis, ut puto, edendi bibendique satietas est. Hic plus edit, ille minus: quid refert? uterque iam satur est. Hic plus bibit, ille minus: quid refert? uterque non sitit. Hic pluribus annis vixit, hic paucioribus: nihil interest si tam illum multi anni beatum fecerunt quam hunc pauci. Ille quem tu minus beatum vocas non est beatus: non potest hoc nomen inminui.

{{pn|.24|24}}'Qui fortis est sine timore est; qui sine timore est sine tristitia est; qui sine tristitia est beatus est.'

Nostrorum haec interrogatio est. Adversus hanc sic respondere conantur: falsam nos rem et controversiosam pro confessa vindicare, eum qui fortis est sine timore esse. 'Quid ergo?' inquit 'fortis inminentia mala non timebit? istuc dementis alienatique, non fortis est. Ille vero' inquit 'moderatissime timet, sed in totum extra metum non est.' {{pn|.25|25}}Qui hoc dicunt rursus in idem revolvuntur, ut illis virtutum loco sint minora vitia; nam qui timet quidem, sed rarius et minus, non caret malitia, sed leviore vexatur. 'At enim dementem puto qui mala inminentia non extimescit.' Verum est quod dicis, si mala sunt; sed si scit mala illa non esse et unam tantum turpitudinem malum iudicat, debebit secure pericula aspicere et aliis timenda contemnere. Aut si stulti et amentis est mala non timere, quo quis prudentior est, hoc timebit magis. {{pn|.26|26}}'Ut vobis' inquit 'videtur, praebebit se periculis fortis.' Minime: non timebit illa sed vitabit; cautio illum decet, timor non decet. 'Quid ergo?' inquit 'mortem, vincula, ignes, alia tela fortunae non timebit?' Non; scit enim illa non esse mala sed videri; omnia ista humanae vitae formidines putat. {{pn|.27|27}}Describe captivitatem, verbera, catenas, egestatem et membrorum lacerationes vel per morbum vel per iniuriam et quidquid aliud adtuleris: inter lymphatos metus numerat. Ista timidis timenda sunt. An id existimas malum ad quod aliquando nobis nostra sponte veniendum est? {{pn|.28|28}}Quaeris quid sit malum?cedere iis quae mala vocantur et illis libertatem suam dedere, pro qua cuncta patienda sunt: perit libertas nisi illa contemnimus quae nobis iugum inponunt. Non dubitarent quid conveniret forti viro si scirent quid esset fortitudo. Non est enim inconsulta temeritas nec periculorum amor nec formidabilium adpetitio: scientia est distinguendi quid sit malum et quid non sit. Diligentissima in tutela sui fortitudo est et eadem patientissima eorum quibus falsa species malorum est. {{pn|.29|29}}'Quid ergo? si ferrum intentatur cervicibus viri fortis, si pars subinde alia atque alia suffoditur, si viscera sua in sinu suo vidit, si ex intervallo, quo magis tormenta sentiat, repetitur et per adsiccata vulnera recens demittitur sanguis, non timet? istum tu dices nec dolere?' Iste vero dolet (sensum enim hominis nulla exuit virtus), sed non timet: invictus ex alto dolores suos spectat. Quaeris quis tunc animus illi sit? qui aegrum amicum adhortantibus.

{{pn|.30|30}}'Quod malum est nocet; quod nocet deteriorem facit; dolor et paupertas deteriorem non faciunt; ergo mala non sunt.'

'Falsum est' inquit 'quod proponitis; non enim, si quid nocet, etiam deteriorem facit. Tempestas et procella nocet gubernatori, non tamen illum deteriorem facit.' {{pn|.31|31}}Quidam e Stoicis ita adversus hoc respondent: deteriorem fieri gubernatorem tempestate ac procella, quia non possit id quod proposuit efficere nec tenere cursum suum; deteriorem illum in arte sua non fieri, in opere fieri. Quibus Peripateticus 'ergo' inquit 'et sapientem deteriorem faciet paupertas, dolor, et quidquid aliud tale fuerit; virtutem enim illi non eripiet, sed opera eius inpediet'. {{pn|.32|32}}Hoc recte diceretur nisi dissimilis esset gubernatoris condicio et sapientis. Huic enim propositum est in vita agenda non utique quod temptat efficere, sed omnia recte facere: gubernatori propositum est utique navem in portum perducere. Artes ministrae sunt, praestare debent quod promittunt, sapientia domina rectrixque est; artes serviunt vitae, sapientia imperat.

{{pn|.33|33}}Ego aliter respondendum iudico: nec artem gubernatoris deteriorem ulla tempestate fieri nec ipsam administrationem artis. Gubernator tibi non felicitatem promisit sed utilem operam et navis regendae scientiam; haec eo magis apparet quo illi magis aliqua fortuita vis obstitit. Qui hoc potuit dicere, 'Neptune, numquam hanc navem nisi rectam', arti satis fecit: tempestas non opus gubernatoris inpedit sed successum. {{pn|.34|34}}'Quid ergo?' inquit 'non nocet gubernatori ea res quae illum tenere portum vetat, quae conatus eius inritos efficit, quae aut refert illum aut detinet et exarmat?' Non tamquam gubernatori, sed tamquam naviganti nocet: alioqui &lt;gubernator ille non est.&gt; Gubernatoris artem adeo non inpedit ut ostendat; tranquillo enim, ut aiunt, quilibet gubernator est. Navigio ista obsunt, non rectori eius, qua rector est. {{pn|.35|35}}Duas personas habet gubernator, alteram communem cum omnibus qui eandem conscenderunt navem: ipse quoque vector est; alteram propriam: gubernator est. Tempestas tamquam vectori nocet, non tamquam gubernatori. {{pn|.36|36}}Deinde gubernatoris ars alienum bonum est: ad eos quos vehit pertinet, quomodo medici ad eos quos curat: &lt;sapientis&gt; commune bonum est: &lt;est&gt; et eorum cum quibus vivit et proprium ipsius. Itaque gubernatori fortasse noceatur cuius ministerium aliis promissum tempestate inpeditur: {{pn|.37|37}}sapienti non nocetur a paupertate, non a dolore, non ab aliis tempestatibus vitae. Non enim prohibentur opera eius omnia, sed tantum ad alios pertinentia: ipse semper in actu est, in effectu tunc maximus cum illi fortuna se opposuit; tunc enim ipsius sapientiae negotium agit, quam diximus et alienum bonum esse et suum.

{{pn|.38|38}}Praeterea ne aliis quidem tunc prodesse prohibetur cum illum aliquae necessitates premunt. Propter paupertatem prohibetur docere quemadmodum tractanda res publica sit, at illud docet, quemadmodum sit tractanda paupertas. Per totam vitam opus eius extenditur. Ita nulla fortuna, nulla res actus sapientis excludit; id enim ipsum agit quo alia agere prohibetur. Ad utrosque casus aptatus est: bonorum rector est, malorum victor. {{pn|.39|39}}Sic, inquam, se exercuit ut virtutem tam in secundis quam in adversis exhiberet nec materiam eius sed ipsam intueretur; itaque nec paupertas illum nec dolor nec quidquid aliud inperitos avertit et praecipites agit prohibet. {{pn|.40|40}}Tu illum premi putas malis? utitur. Non ex ebore tantum Phidias sciebat facere simulacra; faciebat ex aere. Si marmor illi, si adhuc viliorem materiam obtulisses, fecisset quale ex illa fieri optimum posset. Sic sapiens virtutem, si licebit, in divitiis explicabit, si minus, in paupertate; si poterit, in patria, si minus, in exilio; si poterit, imperator, si minus, miles; si poterit, integer, si minus, debilis. Quamcumque fortunam acceperit, aliquid ex illa memorabile efficiet. {{pn|.41|41}}Certi sunt domitores ferarum qui saevissima animalia et ad occursum expavescenda hominem pati subigunt nec asperitatem excussisse contenti usque in contubernium mitigant: leonis faucibus magister manum insertat, osculatur tigrim suus custos, elephantum minimus Aethiops iubet subsidere in genua et ambulare per funem. Sic sapiens artifex est domandi mala: dolor, egestas, ignominia, carcer, exilium ubique horrenda, cum ad hunc pervenere, mansueta sunt. Vale.

==LXXXVI.==

{{pn|.1|1}} In ipsa Scipionis Africani villa iacens haec tibi scribo, adoratis manibus eius et ara, quam sepulchrum esse tanti viri suspicor. Animum quidem eius in caelum ex quo erat redisse persuadeo mihi, non quia magnos exercitus duxit (hos enim et Cambyses furiosus ac furore feliciter usus habuit), sed ob egregiam moderationem pietatemque, quam magis in illo admirabilem iudico cum reliquit patriam quam cum defendit. Aut Scipio Romae esse debebat aut Roma in libertate. {{pn|.2|2}} 'Nihil' inquit 'volo derogare legibus, nihil institutis; aequum inter omnes cives ius sit. Utere sine me beneficio meo, patria. Causa tibi libertatis fui, ero et argumentum: exeo, si plus quam tibi expedit crevi.' {{pn|.3|3}} Quidni ego admirer hanc magnitudinem animi, qua in exilium voluntarium secessit et civitatem exoneravit? Eo perducta res erat ut aut libertas Scipioni aut Scipio libertati faceret iniuriam. Neutrum fas erat; itaque locum dedit legibus et se Liternum recepit tam suum exilium rei publicae inputaturus quam Hannibalis.

{{pn|.4|4}}Vidi villam extructam lapide quadrato, murum circumdatum silvae, turres quoque in propugnaculum villae utrimque subrectas, cisternam aedificiis ac viridibus subditam quae sufficere in usum vel exercitus posset, balneolum angustum, tenebricosum ex consuetudine antiqua: non videbatur maioribus nostris caldum nisi obscurum. {{pn|.5|5}}Magna ergo me voluptas subiit contemplantem mores Scipionis ac nostros: in hoc angulo ille 'Carthaginis horror', cui Roma debet quod tantum semel capta est, abluebat corpus laboribus rusticis fessum. Exercebat enim opere se terramque (ut mos fuit priscis) ipse subigebat. Sub hoc ille tecto tam sordido stetit, hoc illum pavimentum tam vile sustinuit: at nunc quis est qui sic lavari sustineat? {{pn|.6|6}}Pauper sibi videtur ac sordidus nisi parietes magnis et pretiosis orbibus refulserunt, nisi Alexandrina marmora Numidicis crustis distincta sunt, nisi illis undique operosa et in picturae modum variata circumlitio praetexitur, nisi vitro absconditur camera, nisi Thasius lapis, quondam rarum in aliquo spectaculum templo, piscinas nostras circumdedit, in quas multa sudatione corpora exsaniata demittimus, nisi aquam argentea epitonia fuderunt. {{pn|.7|7}}Et adhuc plebeias fistulas loquor: quid cum ad balnea libertinorum pervenero? Quantum statuarum, quantum columnarum est nihil sustinentium sed in ornamentum positarum impensae causa! quantum aquarum per gradus cum fragore labentium! Eo deliciarum pervenimus ut nisi gemmas calcare nolimus.

{{pn|.8|8}}In hoc balneo Scipionis minimae sunt rimae magis quam fenestrae muro lapideo exsectae, ut sine iniuria munimenti lumen admitterent; at nunc blattaria vocant balnea, si qua non ita aptata sunt ut totius diei solem fenestris amplissimis recipiant, nisi et lavantur simul et colorantur, nisi ex solio agros ac maria prospiciunt. Itaque quae concursum et admirationem habuerant cum dedicarentur, ea in antiquorum numerum reiciuntur cum aliquid novi luxuria commenta est quo ipsa se obrueret. {{pn|.9|9}}At olim et pauca erant balnea nec ullo cultu exornata: cur enim exornaretur res quadrantaria et in usum, non in oblectamentum reperta? Non suffundebatur aqua nec recens semper velut ex calido fonte currebat, nec referre credebant in quam perlucida sordes deponerent. {{pn|.10|10}}Sed, di boni, quam iuvat illa balinea intrare obscura et gregali tectorio inducta, quae scires Catonem tibi aedilem aut Fabium Maximum aut ex Corneliis aliquem manu sua temperasse! Nam hoc quoque nobilissimi aediles fungebantur officio intrandi ea loca quae populum receptabant exigendique munditias et utilem ac salubrem temperaturam, non hanc quae nuper inventa est similis incendio, adeo quidem ut convictum in aliquo scelere servum vivum lavari oporteat. Nihil mihi videtur iam interesse, ardeat balineum an caleat. {{pn|.11|11}}Quantae nunc aliqui rusticitatis damnant Scipionem quod non in caldarium suum latis specularibus diem admiserat, quod non in multa luce decoquebatur et expectabat ut in balneo concoqueret! O hominem calamitosum! nesciit vivere. Non saccata aqua lavabatur sed saepe turbida et, cum plueret vehementius, paene lutulenta. Nec multum eius intererat an sic lavaretur; veniebat enim ut sudorem illic ablueret, non ut unguentum. {{pn|.12|12}}Quas nunc quorundam voces futuras credis? 'Non invideo Scipioni: vere in exilio vixit qui sic lavabatur.' Immo, si scias, non cotidie lavabatur; nam, ut aiunt qui priscos mores urbis tradiderunt, brachia et crura cotidie abluebant, quae scilicet sordes opere collegerant, ceterum toti nundinis lavabantur. Hoc loco dicet aliquis: 'liquet mihi inmundissimos fuisse'. Quid putas illos oluisse? militiam, laborem, virum. Postquam munda balnea inventa sunt, spurciores sunt. {{pn|.13|13}}Descripturus infamem et nimiis notabilem deliciis Horatius Flaccus quid ait?

    Pastillos Buccillus olet. 

Dares nunc Buccillum: proinde esset ac si hircum oleret, Gargonii loco esset, quem idem Horatius Buccillo opposuit. Parum est sumere unguentum nisi bis die terque renovatur, ne evanescat in corpore. Quid quod hoc odore tamquam suo gloriantur?

{{pn|.14|14}}Haec si tibi nimium tristia videbuntur, villae inputabis, in qua didici ab Aegialo, diligentissimo patre familiae (is enim nunc huius agri possessor est) quamvis vetus arbustum posse transferri. Hoc nobis senibus discere necessarium est, quorum nemo non olivetum alteri ponit, ~quod vidi illud arborum trimum et quadrimum fastidiendi fructus aut deponere.~ {{pn|.15|15}}Te quoque proteget illa quae

    tarda venit seris factura nepotibus umbram, 

ut ait Vergilius noster, qui non quid verissime sed quid decentissime diceretur aspexit, nec agricolas docere voluit sed legentes delectare. {{pn|.16|16}}Nam, ut alia omnia transeam, hoc quod mihi hodie necesse fuit deprehendere, adscribam:

    vere fabis satio est; tunc te quoque, Medica, putres 
    accipiunt sulci, et milio venit annua cura. 

An uno tempore ista ponenda sint et an utriusque verna sit satio, hinc aestimes licet: Iunius mensis est quo tibi scribo, iam proclivis in Iulium: eodem die vidi fabam metentes, milium serentes.

{{pn|.17|17}}Ad olivetum revertar, quod vidi duobus modis positum: magnarum arborum truncos circumcisis ramis et ad unum redactis pedem cum rapo suo transtulit, amputatis radicibus, relicto tantum capite ipso ex quo illae pependerant. Hoc fimo tinctum in scrobem demisit, deinde terram non adgessit tantum, sed calcavit et pressit. {{pn|.18|18}}Negat quicquam esse hac, ut ait, pisatione efficacius. Videlicet frigus excludit et ventum; minus praeterea movetur et ob hoc nascentes radices prodire patitur ac solum adprendere, quas necesse est cereas adhuc et precario haerentes levis quoque revellat agitatio. Rapum autem arboris antequam obruat radit; ex omni enim materia quae nudata est, ut ait, radices exeunt novae. Non plures autem super terram eminere debet truncus quam tres aut quattuor pedes; statim enim ab imo vestietur nec magna pars eius quemadmodum in olivetis veteribus arida et retorrida erit. {{pn|.19|19}}Alter ponendi modus hic fuit: ramos fortes nec corticis duri, quales esse novellarum arborum solent, eodem genere deposuit. Hi paulo tardius surgunt, sed cum tamquam a planta processerint, nihil habent in se abhorridum aut triste. {{pn|.20|20}}Illud etiamnunc vidi, vitem ex arbusto suo annosam transferri; huius capillamenta quoque, si fieri potest, colligenda sunt, deinde liberalius sternenda vitis, ut etiam ex corpore radicescat. Et vidi non tantum mense Februario positas sed etiam Martio exacto; tenent et conplexae sunt non suas ulmos. {{pn|.21|21}}Omnes autem istas arbores quae, ut ita dicam, grandiscapiae sunt, ait aqua adiuvandas cisternina; quae si prodest, habemus pluviam in nostra potestate.

Plura te docere non cogito, ne quemadmodum Aegialus me sibi adversarium paravit, sic ego parem te mihi. Vale.

==LXXXVII.==

{{pn|.1|1}} Naufragium antequam navem ascenderem feci: quomodo acciderit non adicio, ne et hoc putes inter Stoica paradoxa ponendum, quorum nullum esse falsum nec tam mirabile quam prima facie videtur, cum volueris, adprobabo, immo etiam si nolueris.

Interim hoc me iter docuit quam multa haberemus supervacua et quam facile iudicio possemus deponere quae, si quando necessitas abstulit, non sentimus ablata. {{pn|.2|2}}Cum paucissimis servis, quos unum capere vehiculum potuit, sine ullis rebus nisi quae corpore nostro continebantur, ego et Maximus meus biduum iam beatissimum agimus. Culcita in terra iacet, ego in culcita; ex duabus paenulis altera stragulum, altera opertorium facta est. {{pn|.3|3}}De prandio nihil detrahi potuit; paratum fuit ~non magis hora~, nusquam sine caricis, numquam sine pugillaribus; illae, si panem habeo, pro pulmentario sunt, si non habeo, pro pane. Cotidie mihi annum novum faciunt, quem ego faustum et felicem reddo bonis cogitationibus et animi magnitudine, qui numquam maior est quam ubi aliena seposuit et fecit sibi pacem nihil timendo, fecit sibi divitias nihil concupiscendo. {{pn|.4|4}}Vehiculum in quod inpositus sum rusticum est; mulae vivere se ambulando testantur; mulio excalceatus, non propter aestatem. Vix a me obtineo ut hoc vehiculum velim videri meum: durat adhuc perversa recti verecundia, et quotiens in aliquem comitatum lautiorem incidimus invitus erubesco, quod argumentum est ista quae probo, quae laudo, nondum habere certam sedem et immobilem. Qui sordido vehiculo erubescit pretioso gloriabitur. {{pn|.5|5}}Parum adhuc profeci: nondum audeo frugalitatem palam ferre; etiamnunc curo opiniones viatorum.

Contra totius generis humani opiniones mittenda vox erat: 'insanitis, erratis, stupetis ad supervacua, neminem aestimatis suo. Cum ad patrimonium ventum est, diligentissimi conputatores sic rationem ponitis singulorum quibus aut pecuniam credituri estis aut beneficia (nam haec quoque iam expensa fertis): {{pn|.6|6}}late possidet, sed multum debet; habet domum formosam, sed alienis nummis paratam; familiam nemo cito speciosiorem producet, sed nominibus non respondet; si creditoribus solverit, nihil illi supererit. Idem in reliquis quoque facere debebitis et excutere quantum proprii quisque habeat.' {{pn|.7|7}}Divitem illum putas quia aurea supellex etiam in via sequitur, quia in omnibus provinciis arat, quia magnus kalendari liber volvitur, quia tantum suburbani agri possidet quantum invidiose in desertis Apuliae possideret: cum omnia dixeris, pauper est. Quare? quia debet. 'Quantum?' inquis. Omnia; nisi forte iudicas interesse utrum aliquis ab homine an a fortuna mutuum sumpserit. {{pn|.8|8}}Quid ad rem pertinent mulae saginatae unius omnes coloris? quid ista vehicula caelata?

    Instratos ostro alipedes pictisque tapetis: 
    aurea pectoribus demissa monilia pendent, 
    tecti auro fulvum mandunt sub dentibus aurum. 

Ista nec dominum meliorem possunt facere nec mulam. {{pn|.9|9}}M. Cato Censorius, quem tam e re publica fuit nasci quam Scipionem (alter enim cum hostibus nostris bellum, alter cum moribus gessit), cantherio vehebatur et hippoperis quidem inpositis, ut secum utilia portaret. O quam cuperem illi nunc occurrere aliquem ex his trossulis, in via divitibus, cursores et Numidas et multum ante se pulveris agentem! Hic sine dubio cultior comitatiorque quam M. Cato videretur, hic qui inter illos apparatus delicatos cum maxime dubitat utrum se ad gladium locet an ad cultrum. {{pn|.10|10}}O quantum erat saeculi decus, imperatorem, triumphalem, censorium, quod super omnia haec est, Catonem, uno caballo esse contentum et ne toto quidem; partem enim sarcinae ab utroque latere dependentes occupabant. Ita non omnibus obesis mannis et asturconibus et tolutariis praeferres unicum illum equum ab ipso Catone defrictum?

{{pn|.11|11}}Video non futurum finem in ista materia ullum nisi quem ipse mihi fecero. Hic itaque conticiscam, quantum ad ista quae sine dubio talia divinavit futura qualia nunc sunt qui primus appellavit 'inpedimenta'. Nunc volo paucissimas adhuc interrogationes nostrorum tibi reddere ad virtutem pertinentes, quam satisfacere vitae beatae contendimus.

{{pn|.12|12}}'Quod bonum est bonos facit (nam et in arte musica quod bonum est facit musicum); fortuita bonum non faciunt; ergo non sunt bona.'

Adversus hoc sic respondent Peripatetici ut quod primum proponimus falsum esse dicant. 'Ab eo' inquiunt 'quod est bonum non utique fiunt boni. In musica est aliquid bonum tamquam tibia aut chorda aut organum aliquod aptatum ad usus canendi; nihil tamen horum facit musicum.' {{pn|.13|13}}His respondebimus, 'non intellegitis quomodo posuerimus quod bonum est in musica. Non enim id dicimus quod instruit musicum, sed quod facit: tu ad supellectilem artis, non ad artem venis. Si quid autem in ipsa arte musica bonum est, id utique musicum faciet.' {{pn|.14|14}}Etiamnunc facere istuc planius volo. Bonum in arte musica duobus modis dicitur, alterum quo effectus musici adiuvatur, alterum quo ars: ad effectum pertinent instrumenta, tibiae et organa et chordae, ad artem ipsam non pertinent. Est enim artifex etiam sine istis: uti forsitan non potest arte. Hoc non est aeque duplex in homine; idem enim est bonum et hominis et vitae.

{{pn|.15|15}}'Quod contemptissimo cuique contingere ac turpissimo potest bonum non est; opes autem et lenoni et lanistae contingunt; ergo non sunt bona.'

'Falsum est' inquiunt 'quod proponitis; nam et in grammatice et in arte medendi aut gubernandi videmus bona humillimis quibusque contingere.' {{pn|.16|16}}Sed istae artes non sunt magnitudinem animi professae, non consurgunt in altum nec fortuita fastidiunt: virtus extollit hominem et super cara mortalibus conlocat; nec ea quae bona nec ea quae mala vocantur aut cupit nimis aut expavescit. Chelidon, unus ex Cleopatrae mollibus, atrimonium grande possedit. Nuper Natalis, tam inprobae linguae quam inpurae, in cuius ore feminae purgabantur, et multorum heres fuit et multos habuit heredes. Quid ergo? utrum illum pecunia inpurum effecit an ipse pecuniam inspurcavit? quae sic in quosdam homines quomodo denarius in cloacam cadit. {{pn|.17|17}}Virtus super ista consistit; suo aere censetur; nihil ex istis quolibet incurrentibus bonum iudicat. Medicina et gubernatio non interdicit sibi ac suis admiratione talium rerum; qui non est vir bonus potest nihilominus medicus esse, potest gubernator, potest grammaticus tam mehercules quam cocus. Cui contingit habere rem non quamlibet, hunc non quemlibet dixeris; qualia quisque habet, talis est. {{pn|.18|18}}Fiscus tanti est quantum habet; immo in accessionem eius venit quod habet. Quis pleno sacculo ullum pretium ponit nisi quod pecuniae in eo conditae numerus effecit? Idem evenit magnorum dominis patrimoniorum: accessiones illorum et appendices sunt. Quare ergo sapiens magnus est? quia magnum animum habet. Verum est ergo quod contemptissimo cuique contingit bonum non esse. {{pn|.19|19}}Itaque indolentiam numquam bonum dicam:habet illam cicada, habet pulex. Ne quietem quidem et molestia vacare bonum dicam: quid est otiosius verme? Quaeris quae res sapientem faciat? quae deum. Des oportet illi divinum aliquid, caeleste, magnificum: non in omnes bonum cadit nec quemlibet possessorem patitur. {{pn|.20|20}}Vide

    et quid quaeque ferat regio et quid quaeque recuset: 
    hic segetes, illic veniunt felicius uvae, 
    arborei fetus alibi atque iniussa virescunt 
    gramina. Nonne vides, croceos ut Tmolus odores, 
    India mittit ebur, molles sua tura Sabaei, 
    at Chalybes nudi ferrum? 

{{pn|.21|21}}Ista in regiones discripta sunt, ut necessarium mortalibus esset inter ipsos commercium, si invicem alius aliquid ab alio peteret. Summum illud bonum habet et ipsum suam sedem; non nascitur ubi ebur, nec ubi ferrum. Quis sit summi boni locus quaeris? animus. Hic nisi purus ac sanctus est, deum non capit.

{{pn|.22|22}}'Bonum ex malo non fit; divitiae [autem fiunt] fiunt autem ex avaritia; divitiae ergo non sunt bonum.'
'Non est' inquit 'verum, bonum ex malo non nasci; ex sacrilegio enim et furto pecunia nascitur. Itaque malum quidem est sacrilegium et furtum, sed ideo quia plura mala facit quam bona; dat enim lucrum, sed cum metu, sollicitudine, tormentis et animi et corporis.' {{pn|.23|23}}Quisquis hoc dicit, necesse est recipiat sacrilegium, sicut malum sit quia multa mala facit, ita bonum quoque ex aliqua parte esse, quia aliquid boni facit: quo quid fieri portentuosius potest? Quamquam sacrilegium, furtum, adulterium inter bona haberi prorsus persuasimus. Quam multi furto non erubescunt, quam multi adulterio gloriantur! nam sacrilegia minuta puniuntur, magna in triumphis feruntur. {{pn|.24|24}}Adice nunc quod sacrilegium, si omnino ex aliqua parte bonum est, etiam honestum erit et recte factum vocabitur, ~nostra enim actio est~ quod nullius mortalium cogitatio recipit. Ergo bona nasci ex malo non possunt. Nam si, ut dicitis, ob hoc unum sacrilegium malum est, quia multum mali adfert, si remiseris illi supplicia, si securitatem spoponderis, ex toto bonum erit. Atqui maximum scelerum supplicium in ipsis est. {{pn|.25|25}}Erras, inquam, si illa ad carnificem aut carcerem differs: statim puniuntur cum facta sunt, immo dum fiunt. Non nascitur itaque ex malo bonum, non magis quam ficus ex olea: ad semen nata respondent, bona degenerare non possunt. Quemadmodum ex turpi honestum non nascitur, ita ne ex malo quidem bonum; nam idem est honestum et bonum.

{{pn|.26|26}}Quidam ex nostris adversus hoc sic respondent: 'putemus pecuniam bonum esse undecumque sumptam; non tamen ideo ex sacrilegio pecunia est, etiam si ex sacrilegio sumitur. Hoc sic intellege. In eadem urna et aurum est et vipera: si aurum ex urna sustuleris, non ideo sustuleris quia illic et vipera est; non ideo, inquam, mihi urna aurum dat quia viperam habet, sed aurum dat, cum et viperam habeat. Eodem modo ex sacrilegio lucrum fit, non quia turpe et sceleratum est sacrilegium, sed quia et lucrum habet. Quemadmodum in illa urna vipera malum est, non aurum quod cum vipera iacet, sic in sacrilegio malum est scelus, non lucrum.' {{pn|.27|27}}A quibus &lt;dissentio&gt;; dissimillima enim utriusquerei condicio est. Illic aurum possum sine vipera tollere, hic lucrum sine sacrilegio facere non possum; lucrum istud non est adpositum sceleri sed inmixtum.

{{pn|.28|28}}'Quod dum consequi volumus in multa mala incidimus, id bonum non est; dum divitias autem consequi volumus, in multa mala incidimus; ergo divitiae bonum non sunt.'

'Duas' inquit 'significationes habet propositio vestra: unam, dum divitias consequi volumus, in multa nos mala incidere. In multa autem mala incidimus et dum virtutem consequi volumus: aliquis dum navigat studii causa, naufragium fecit, aliquis captus est. {{pn|.29|29}}Altera significatio talis est: per quod in mala incidimus bonum non est. Huic propositioni non erit consequens per divitias nos aut per voluptates in mala incidere; aut si per divitias in multa mala incidimus, non tantum bonum non sunt divitiae sed malum sunt; vos autem illas dicitis tantum bonum non esse. Praeterea' inquit 'conceditis divitias habere aliquid usus: inter commoda illas numeratis. Atqui eadem ratione &lt;ne&gt; commodum quidem erunt; per illas enim multa nobis incommoda eveniunt.' {{pn|.30|30}}His quidam hoc respondent: 'erratis, qui incommoda divitis inputatis. Illae neminem laedunt: aut sua nocet cuique stultitia aut aliena nequitia, sic quemadmodum gladius neminem occidit: occidentis telum est. Non ideo divitiae tibi nocent si propter divitias tibi nocetur.' {{pn|.31|31}}Posidonius, ut ego existimo, melius, qui ait divitias esse causam malorum, non quia ipsae faciunt aliquid, sed quia facturos inritant. Alia est enim causa efficiens, quae protinus necessest noceat, alia praecedens. Hanc praecedentem causam divitiae habent: inflant animos, superbiam pariunt, invidiam contrahunt, et usque eo mentem alienant ut fama pecuniae nos etiam nocitura delectet. {{pn|.32|32}}Bona autem omnia carere culpa decet; pura sunt, non corrumpunt animos, non sollicitant; extollunt quidem et dilatant, sed sine tumore. Quae bona sunt fiduciam faciunt, divitiae audaciam; quae bona sunt magnitudinem animi dant, divitiae insolentiam. Nihil autem aliud est insolentia quam species magnitudinis falsa. {{pn|.33|33}}'Isto modo' inquit 'etiam malum sunt divitiae, non tantum bonum non sunt.' Essent malum si ipsae nocerent, si, ut dixi, haberent efficientem causam: nunc praecedentem habent et quidem non inritantem tantum animos sed adtrahentem; speciem enim boni offundunt veri similem ac plerisque credibilem. {{pn|.34|34}}Habet virtus quoque praecedentem causam ad invidiam; multis enim propter sapientiam, multis propter iustitiam invidetur. Sed nec ex se hanc causam habet nec veri similem; contra enim veri similior illa species hominum animis obicitur a virtute, quae illos in amorem et admirationem vocet.

{{pn|.35|35}}Posidonius sic interrogandum ait: 'quae neque magnitudinem animo dant nec fiduciam nec securitatem non sunt bona; divitiae autem et bona valetudo et similia his nihil horum faciunt; ergo non sunt bona'. Hanc interrogationem magis etiamnunc hoc modo intendit: 'quae neque magnitudinem animo dant nec fiduciam nec securitatem, contra autem insolentiam, tumorem, arrogantiam creant, mala sunt; a fortuitis autem in haec inpellimur; ergo non sunt bona'.

{{pn|.36|36}}'Hac' inquit 'ratione ne commoda quidem ista erunt.' Alia est commodorum condicio, alia bonorum: commodum est quod plus usus habet quam molestiae; bonum sincerum esse debet et ab omni parte innoxium. Non est id bonum quod plus prodest, sed quod tantum prodest. {{pn|.37|37}}Praeterea commodumet ad animalia pertinet et ad inperfectos homines et ad stultos. Itaque potest ei esse incommodum mixtum, sed commodum dicitur a maiore sui parte aestimatum: bonum ad unum sapientem pertinet; inviolatum esse oportet.

{{pn|.38|38}}Bonum animum habe: unus tibi nodus, sed Herculaneus restat: 'ex malis bonum non fit; ex multis paupertatibus divitiae fiunt; ergo divitiae bonum non sunt'.

Hanc interrogationem nostri non agnoscunt, Peripatetici et fingunt illam et solvunt. Ait autem Posidonius hoc sophisma, per omnes dialecticorum scholas iactatum, sic ab Antipatro refelli: {{pn|.39|39}}'paupertas non per possessionem dicitur, sed per detractionem' (vel, ut antiqui dixerunt, orbationem; Graeci kata steresin dicunt); 'non quod habeat dicit, sed quod non habeat. Itaque ex multis inanibus nihil impleri potest: divitias multae res faciunt, non multae inopiae. Aliter' inquit 'quam debes paupertatem intellegis. Paupertas enim est non quae pauca possidet, sed quae multa non possidet; ita non ab eo dicitur quod habet, sed ab eo quod ei deest.'

{{pn|.40|40}}Facilius quod volo exprimerem, si Latinum verbum esset quo anuparxia significaretur. Hanc paupertati Antipater adsignat: ego non video quid aliud sit paupertas quam parvi possessio. De isto videbimus, si quando valde vacabit, quae sit divitiarum, quae paupertatis substantia; sed tunc quoque considerabimus numquid satius sit paupertatem permulcere, divitiis demere supercilium quam litigare de verbis, quasi iam de rebus iudicatum sit. {{pn|.41|41}}Putemus nos ad contionem vocatos: lex de abolendis divitis fertur. His interrogationibus suasuri aut dissuasuri sumus? his effecturi ut populus Romanus paupertatem, fundamentum et causam imperii sui, requirat ac laudet, divitias autem suas timeat, ut cogitet has se apud victos repperisse, hinc ambitum et largitiones et tumultus in urbem sanctissimam temperatissimam inrupisse, nimis luxuriose ostentari gentium spolia, quod unus populus eripuerit omnibus facilius ab omnibus uni eripi posse? Haec satius est suadere, et expugnare adfectus, non circumscribere. Si possumus, fortius loquamur; si minus, apertius. Vale.

==LXXXVIII.==

{{pn|.1|1}} De liberalibus studiis quid sentiam scire desideras: nullum suspicio, nullum in bonis numero quod ad aes exit. Meritoria artificia sunt, hactenus utilia si praeparant ingenium, non detinent. Tamdiu enim istis inmorandum est quamdiu nihil animus agere maius potest; rudimenta sunt nostra, non opera. {{pn|.2|2}} Quare liberalia studia dicta sint vides: quia homine libero digna sunt. Ceterum unum studium vere liberale est quod liberum facit, hoc est sapientiae, sublime, forte, magnanimum: cetera pusilla et puerilia sunt. An tu quicquam in istis esse credis boni quorum professores turpissimos omnium ac flagitiosissimos cernis? Non discere debemus ista, sed didicisse.

Quidam illud de liberalibus studiis quaerendum iudicaverunt, an virum bonum facerent: ne promittunt quidem nec huius rei scientiam adfectant. {{pn|.3|3}}Grammatice circa curam sermonis versatur et, si latius evagari vult, circa historias, iam ut longissime fines suos proferat, circa carmina. Quid horum ad virtutem viam sternit? Syllabarum enarratio et verborum diligentia et fabularum memoria et versuum lex ac modificatio -- quid ex his metum demit, cupiditatem eximit, libidinem frenat? {{pn|.4|4}}Ad geometriam transeamus et ad musicen: nihil apud illas invenies quod vetet timere, vetet cupere. Quae quisquis ignorat, alia frustra scit.

* * * utrum doceant isti virtutem an non: si non docent, ne tradunt quidem; si docent, philosophi sunt. Vis scire quam non ad docendam virtutem consederint? aspice quam dissimilia inter se omnium studia sint: atqui similitudo esset idem docentium. {{pn|.5|5}}Nisi forte tibi Homerum philosophum fuisse persuadent, cum his ipsis quibus colligunt negent; nam modo Stoicum illum faciunt, virtutem solam probantem et voluptates refugientem et ab honesto ne inmortalitatis quidem pretio recedentem, modo Epicureum, laudantem statum quietae civitatis et inter convivia cantusque vitam exigentis, modo Peripateticum, tria bonorum genera inducentem, modo Academicum, omnia incerta dicentem. Apparet nihil horum esse in illo, quia omnia sunt; ista enim inter se dissident. Demus illis Homerum philosophum fuisse: nempe sapiens factus est antequam carmina ulla cognosceret; ergo illa discamus quae Homerum fecere sapientem. {{pn|.6|6}}Hoc quidem me quaerere, uter maioraetate fuerit, Homerus an Hesiodus, non magis ad rem pertinet quam scire, cum minor Hecuba fuerit quam Helena, quare tam male tulerit aetatem. Quid, inquam, annos Patrocli et Achillis inquirere ad rem existimas pertinere? {{pn|.7|7}}Quaeris Ulixes ubi erraverit potius quam efficias ne nos semper erremus? Non vacat audire utrum inter Italiam et Siciliam iactatus sit an extra notum nobis orbem (neque enim potuit in tam angusto error esse tam longus): tempestates nos animi cotidie iactant et nequitia in omnia Ulixis mala inpellit. Non deest forma quae sollicitet oculos, non hostis; hinc monstra effera et humano cruore gaudentia, hinc insidiosa blandimenta aurium, hinc naufragia et tot varietates malorum. Hoc me doce, quomodo patriam amem, quomodo uxorem, quomodo patrem, quomodo ad haec tam honesta vel naufragus navigem. {{pn|.8|8}}Quid inquiris an Penelopa inpudica fuerit, an verba saeculo suo dederit? an Ulixem illum esse quem videbat, antequam sciret, suspicata sit? Doce me quid sit pudicitia et quantum in ea bonum, in corpore an in animo posita sit.

{{pn|.9|9}}Ad musicum transeo. Doces me quomodo inter se acutae ac graves consonent, quomodo nervorum disparem reddentium sonum fiat concordia: fac potius quomodo animus secum meus consonet nec consilia mea discrepent. Monstras mihi qui sint modi flebiles: monstra potius quomodo inter adversa non emittam flebilem vocem.

{{pn|.10|10}}Metiri me geometres docet latifundia potius quam doceat quomodo metiar quantum homini satis sit; numerare docet me et avaritiae commodat digitos potius quam doceat nihil ad rem pertinere istas conputationes, non esse feliciorem cuius patrimonium tabularios lassat, immo quam supervacua possideat qui infelicissimus futurus est si quantum habeat per se conputare cogetur. {{pn|.11|11}}Quid mihi prodest scire agellum in partes dividere, si nescio cum fratre dividere? Quid prodest colligere subtiliter pedes iugeri et conprendere etiam si quid decempedam effugit, si tristem me facit vicinus inpotens et aliquid ex meo abradens? Docet quomodo nihil perdam ex finibus meis: at ego discere volo quomodo totos hilaris amittam. 'Paterno agro et avito' inquit 'expellor.' {{pn|.12|12}}Quid? ante avum tuum quis istum agrum tenuit? cuius, non dico hominis, sed populi fuerit potes expedire? Non dominus isto, sed colonus intrasti. Cuius colonus es? si bene tecum agitur, heredis. Negant iurisconsulti quicquam usu capi publicum: hoc quod tenes, quod tuum dicis, publicum est et quidem generis humani. {{pn|.13|13}}O egregiam artem! scis rotunda metiri, in quadratum redigis quamcumque acceperis formam, intervalla siderum dicis, nihil est quod in mensuram tuam non cadat: si artifex es, metire hominis animum, dic quam magnus sit, dic quam pusillus sit. Scis quae recta sit linea: quid tibi prodest, si quid in vita rectum sit ignoras?

{{pn|.14|14}}Venio nunc ad illum qui caelestium notitia gloriatur:

    frigida Saturni sese quo stella receptet, 
    quos ignis caeli Cyllenius erret in orbes. 

Hoc scire quid proderit? ut sollicitus sim cum Saturnus et Mars ex contrario stabunt aut cum Mercurius vespertinum faciet occasum vidente Saturno, potius quam hoc discam, ubicumque sunt ista, propitia esse nec posse mutari? {{pn|.15|15}}Agit illa continuus ordo fatorum et inevitabilis cursus; per statas vices remeant et effectus rerum omnium aut movent aut notant. Sed sive quidquid evenit faciunt, quid inmutabilis rei notitia proficiet? sive significant, quid refert providere quod effugere non possis? Scias ista, nescias: fient.

[16]

    Si vero solem ad rapidum stellasque sequentes 
    ordine respicies, numquam te crastina fallet 
    hora, nec insidiis noctis capiere serenae. 

Satis abundeque provisum est ut ab insidiis tutus essem. {{pn|.17|17}}'Numquid me crastina non fallit hora? fallit enim quod nescienti evenit.' Ego quid futurum sit nescio: quid fieri possit scio. Ex hoc nihil deprecabor, totum expecto: si quid remittitur, boni consulo. Fallit me hora si parcit, sed ne sic quidem fallit. Nam quemadmodum scio omnia accidere posse, sic scio et non utique casura; itaque secunda expecto, malis paratus sum.

{{pn|.18|18}}In illo feras me necesse est non per praescriptum euntem; non enim adducor ut in numerum liberalium artium pictores recipiam, non magis quam statuarios aut marmorarios aut ceteros luxuriae ministros. Aeque luctatores et totam oleo ac luto constantem scientiam expello ex his studiis liberalibus; aut et unguentarios recipiam et cocos et ceteros voluptatibus nostris ingenia accommodantes sua. {{pn|.19|19}}Quid enim, oro te, liberale habent isti ieiuni vomitores, quorum corpora in sagina, animi in macie et veterno sunt? An liberale studium istuc esse iuventuti nostrae credimus, quam maiores nostri rectam exercuerunt hastilia iacere, sudem torquere, equum agitare, arma tractare? Nihil liberos suos docebant quod discendum esset iacentibus. Sed nec hae nec illae docent aluntve virtutem; quid enim prodest equum regere et cursum eius freno temperare, adfectibus effrenatissimis abstrahi? quid prodest multos vincere luctatione vel caestu, ab iracundia vinci?

{{pn|.20|20}}'Quid ergo? nihil nobis liberalia conferunt studia?' Ad alia multum, ad virtutem nihil; nam et hae viles ex professo artes quae manu constant ad instrumenta vitae plurimum conferunt, tamen ad virtutem non pertinent. 'Quare ergo liberalibus studiis filios erudimus?' Non quia virtutem dare possunt, sed quia animum ad accipiendam virtutem praeparant. Quemadmodum prima illa, ut antiqui vocabant, litteratura, per quam pueris elementa traduntur, non docet liberales artes sed mox percipiendis locum parat, sic liberales artes non perducunt animum ad virtutem sed expediunt.

{{pn|.21|21}}Quattuor ait esse artium Posidonius genera: sunt vulgares et sordidae, sunt ludicrae, sunt pueriles, sunt liberales. Vulgares opificum, quae manu constant et ad instruendam vitam occupatae sunt, in quibus nulla decoris, nulla honesti simulatio est. {{pn|.22|22}}Ludicrae sunt quae ad voluptatem oculorum atque aurium tendunt; his adnumeres licet machinatores qui pegmata per se surgentia excogitant et tabulata tacite in sublime crescentia et alias ex inopinato varietates, aut dehiscentibus quae cohaerebant aut his quae distabant sua sponte coeuntibus aut his quae eminebant paulatim in se residentibus. His inperitorum feriuntur oculi, omnia subita quia causas non novere mirantium. {{pn|.23|23}}Pueriles sunt et aliquid habentes liberalibus simile hae artes quas egkuklious Graeci, nostri autem liberales vocant. Solae autem liberales sunt, immo, ut dicam verius, liberae, quibus curae virtus est.

{{pn|.24|24}}'Quemadmodum' inquit 'est aliqua pars philosophiae naturalis, est aliqua moralis, est aliqua rationalis, sic et haec quoque liberalium artium turba locum sibi in philosophia vindicat. Cum ventum est ad naturales quaestiones, geometriae testimonio statur; ergo eius quam adiuvat pars est.' {{pn|.25|25}}Multa adiuvant nos nec ideo partes nostri sunt; immo si partes essent, non adiuvarent. Cibus adiutorium corporis nec tamen pars est. Aliquod nobis praestat geometria ministerium: sic philosophiae necessaria est quomodo ipsi faber, sed nec hic geometriae pars est nec illa philosophiae. {{pn|.26|26}}Praeterea utraque fines suos habet; sapiens enim causas naturalium et quaerit et novit, quorum numeros mensurasque geometres persequitur et supputat. Qua ratione constent caelestia, quae illis sit vis quaeve natura sapiens scit: cursus et recursus et quasdam obversationes per quas descendunt et adlevantur ac speciem interdum stantium praebent, cum caelestibus stare non liceat, colligit mathematicus. {{pn|.27|27}}Quae causa in speculo imagines exprimat sciet sapiens: illud tibi geometres potest dicere, quantum abesse debeat corpus ab imagine et qualis forma speculi quales imagines reddat. Magnum esse solem philosophus probabit, quantus sit mathematicus, qui usu quodam et exercitatione procedit. Sed ut procedat, inpetranda illi quaedam principia sunt; non est autem ars sui iuris cui precarium fundamentum est. {{pn|.28|28}}Philosophia nil ab alio petit, totum opus a solo excitat: mathematice, ut ita dicam, superficiaria est, in alieno aedificat; accipit prima, quorum beneficio ad ulteriora perveniat. Si per se iret ad verum, si totius mundi naturam posset conprendere, dicerem multum conlaturam mentibus nostris, quae tractatu caelestium crescunt trahuntque aliquid ex alto.

Una re consummatur animus, scientia bonorum ac malorum inmutabili; nihil autem ulla ars alia de bonis ac malis quaerit. Singulas lubet circumire virtutes. {{pn|.29|29}}Fortitudo contemptrix timendorum est; terribilia et sub iugum libertatem nostram mittentia despicit, provocat, frangit: numquid ergo hanc liberalia studia corroborant? Fides sanctissimum humani pectoris bonum est, nulla necessitate ad fallendum cogitur, nullo corrumpitur praemio: 'ure', inquit 'caede, occide: non prodam, sed quo magis secreta quaeret dolor, hoc illa altius condam'. Numquid liberalia studia hos animos facere possunt? Temperantia voluptatibus imperat, alias odit atque abigit, alias dispensat et ad sanum modum redigit nec umquam ad illas propter ipsas venit; scit optimum esse modum cupitorum non quantum velis, sed quantum debeas sumere. {{pn|.30|30}}Humanitas vetat superbum esse adversus socios, vetat amarum; verbis, rebus, adfectibus comem se facilemque omnibus praestat; nullum alienum malum putat, bonum autem suum ideo maxime quod alicui bono futurum est amat. Numquid liberalia studia hos mores praecipiunt? non magis quam simplicitatem, quam modestiam ac moderationem, non magis quam frugalitatem ac parsimoniam, non magis quam clementiam, quae alieno sanguini tamquam suo parcit et scit homini non esse homine prodige utendum.

{{pn|.31|31}}'Cum dicatis' inquit 'sine liberalibus studiis ad virtutem non perveniri, quemadmodum negatis illa nihil conferre virtuti?' Quia nec sine cibo ad virtutem pervenitur, cibus tamen ad virtutem non pertinet; ligna navi nihil conferunt, quamvis non fiat navis nisi ex lignis: non est, inquam, cur aliquid putes eius adiutorio fieri sine quo non potest fieri. {{pn|.32|32}}Potest quidem etiam illud dici, sine liberalibus studiis veniri ad sapientiam posse; quamvis enim virtus discenda sit, tamen non per haec discitur. Quid est autem quare existimem non futurum sapientem eum qui litteras nescit, cum sapientia non sit in litteris? Res tradit, non verba, et nescio an certior memoria sit quae nullum extra se subsidium habet. {{pn|.33|33}}Magna et spatiosa res est sapientia; vacuo illi loco opus est; de divinis humanisque discendum est, de praeteritis de futuris, de caducis de aeternis, de tempore. De quo uno vide quam multa quaerantur: primum an per se sit aliquid; deinde an aliquid ante tempus sit sine tempore; cum mundo coeperit an etiam ante mundum quia fuerit aliquid, fuerit et tempus. {{pn|.34|34}}Innumerabiles quaestiones sunt de animo tantum: unde sit, qualis sit, quando esse incipiat, quamdiu sit, aliunde alio transeat et domicilia mutet in alias animalium formas aliasque coniectus, an non amplius quam semel serviat et emissus vagetur in toto; utrum corpus sit an non sit; quid sit facturus cum per nos aliquid facere desierit, quomodo libertate sua usurus cum ex hac effugerit cavea; an obliviscatur priorum et illinc nosse se incipiat unde corpori abductus in sublime secessit. {{pn|.35|35}}Quamcumque partem rerum humanarum divinarumque conprenderis, ingenti copia quaerendorum ac discendorum fatigaberis. Haec tam multa, tam magna ut habere possint liberum hospitium, supervacua ex animo tollenda sunt. Non dabit se in has angustias virtus; laxum spatium res magna desiderat. Expellantur omnia, totum pectus illi vacet.

{{pn|.36|36}}'At enim delectat artium notitia multarum.' Tantum itaque ex illis retineamus quantum necessarium est. An tu existimas reprendendum qui supervacua usibus comparat et pretiosarum rerum pompam in domo explicat, non putas eum qui occupatus est in supervacua litterarum supellectile? Plus scire velle quam sit satis intemperantiae genus est. {{pn|.37|37}}Quid quod ista liberalium artium consectatio molestos, verbosos, intempestivos, sibi placentes facit et ideo non discentes necessaria quia supervacua didicerunt? Quattuor milia librorum Didymus grammaticus scripsit: misererer si tam multa supervacua legisset. In his libris de patria Homeri quaeritur, in his de Aeneae matre vera, in his libidinosior Anacreon an ebriosior vixerit, in his an Sappho publica fuerit, et alia quae erant dediscenda si scires. I nunc et longam esse vitam nega!

{{pn|.38|38}}Sed ad nostros quoque cum perveneris, ostendam multa securibus recidenda. Magno inpendio temporum, magna alienarum aurium molestia laudatio haec constat: 'o hominem litteratum!' Simus hoc titulo rusticiore contenti: 'o virum bonum!' {{pn|.39|39}}Itane est? annales evolvam omnium gentium et quis primus carmina scripserit quaeram? quantum temporis inter Orphea intersit et Homerum, cum fastos non habeam, conputabo? et Aristarchi notas quibus aliena carmina conpunxit recognoscam, et aetatem in syllabis conteram? Itane in geometriae pulvere haerebo? adeo mihi praeceptum illud salutare excidit: 'tempori parce'? Haec sciam? et quid ignorem? {{pn|.40|40}}Apion grammaticus, qui sub C. Caesare tota circulatus est Graecia et in nomen Homeri ab omnibus civitatibus adoptatus, aiebat Homerum utraque materia consummata, et Odyssia et Iliade, principium adiecisse operi suo quo bellum Troianum conplexus est. Huius rei argumentum adferebat quod duas litteras in primo versu posuisset ex industria librorum suorum numerum continentes. {{pn|.41|41}}Talia sciat oportet qui multa vult scire.
Non vis cogitare quantum temporis tibi auferat mala valetudo, quantum occupatio publica, quantum occupatio privata, quantum occupatio cotidiana, quantum somnus? Metire aetatem tuam: tam multa non capit. {{pn|.42|42}}De liberalibus studiis loquor: philosophi quantum habent supervacui, quantum ab usu recedentis! Ipsi quoque ad syllabarum distinctiones et coniunctionum ac praepositionum proprietates descenderunt et invidere grammaticis, invidere geometris; quidquid in illorum artibus supervacuum erat transtulere in suam. Sic effectum est ut diligentius loqui scirent quam vivere. {{pn|.43|43}}Audi quantum mali faciat nimia subtilitas et quam infesta veritati sit. Protagoras ait de omni re in utramque partem disputari posse ex aequo et de hac ipsa, an omnis res in utramque partem disputabilis sit. Nausiphanes ait ex his quae videntur esse nihil magis esse quam non esse. {{pn|.44|44}}Parmenides ait ex his quae videntur nihil esse ~universo~. Zenon Eleates omnia negotia de negotio deiecit: ait nihil esse. Circa eadem fere Pyrrhonei versantur et Megarici et Eretrici et Academici, qui novam induxerunt scientiam, nihil scire. {{pn|.45|45}}Haec omnia in illum supervacuum studiorum liberalium gregem coice; illi mihi non profuturam scientiam tradunt, hi spem omnis scientiae eripiunt. Satius est supervacua scire quam nihil. Illi non praeferunt lumen per quod acies derigatur ad verum, hi oculos mihi effodiunt. Si Protagorae credo, nihil in rerum natura est nisi dubium; si Nausiphani, hoc unum certum est, nihil esse certi; si Parmenidi, nihil est praeter unum; si Zenoni, ne unum quidem. {{pn|.46|46}}Quid ergo nos sumus? quid ista quae nos circumstant, alunt, sustinent? Tota rerum natura umbra est aut inanis aut fallax. Non facile dixerim utris magis irascar, illis qui nos nihil scire voluerunt, an illis qui ne hoc quidem nobis reliquerunt, nihil scire. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber X
|AnteNomen= ../Liber X
|Post= Liber XIV - XV
|PostNomen= ../Liber XIV - XV
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>ojr1txqi915i8eiupiumorootgjv71a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIV - XV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2753</id>
    <revision>
      <id>285796</id>
      <parentid>194690</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:33:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119216" sha1="ciurd3jbydmsypx8uj1u68njbqkbfm5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XIV - XV
}}
{{Liber
|Ante= Liber XI - XIII
|AnteNomen= ../Liber XI - XIII
|Post= Liber XVI
|PostNomen= ../Liber XVI
}}


==LXXXIX.==

{{pn|.1|1}} Rem utilem desideras et ad sapientiam properanti necessariam, dividi philosophiam et ingens corpus eius in membra disponi; facilius enim per partes in cognitionem totius adducimur. Utinam quidem quemadmodum universa mundi facies in conspectum venit, ita philosophia tota nobis posset occurrere, simillimum mundo spectaculum! Profecto enim omnes mortales in admirationem sui raperet, relictis iis quae nunc magna magnorum ignorantia credimus. Sed quia contingere hoc non potest, est sic nobis aspicienda quemadmodum mundi secreta cernuntur. {{pn|.2|2}} Sapientis quidem animus totam molem eius amplectitur nec minus illam velociter obit quam caelum acies nostra; nobis autem, quibus perrumpenda caligo est et quorum visus in proximo deficit, singula quaeque ostendi facilius possunt, universi nondum capacibus. Faciam ergo quod exigis et philosophiam in partes, non in frusta dividam. Dividi enim illam, non concidi, utile est; nam conprehendere quemadmodum maxima ita minima difficile est. {{pn|.3|3}} Discribitur in tribus populus, in centurias exercitus; quidquid in maius crevit facilius agnoscitur si discessit in partes, quas, ut dixi, innumerabiles esse et parvulas non oportet. Idem enim vitii habet nimia quod nulla divisio: simile confuso est quidquid usque in pulverem sectum est.

{{pn|.4|4}}Primum itaque, si [ut] videtur tibi, dicam inter sapientiam et philosophiam quid intersit. Sapientia perfectum bonum est mentis humanae; philosophia sapientiae amor est et adfectatio: haec eo tendit quo illa pervenit. Philosophia unde dicta sit apparet; ipso enim nomine fatetur quid amet. {{pn|.5|5}}Sapientiam quidam ita finierunt ut dicerent divinorum et humanorum scientiam; quidam ita: sapientia est nosse divina et humana et horum causas. Supervacua mihi haec videtur adiectio, quia causae divinorum humanorumque pars divinorum sunt. Philosophiam quoque fuerunt qui aliter atque aliter finirent: alii studium illam virtutis esse dixerunt, alii studium corrigendae mentis; a quibusdam dicta est adpetitio rectae rationis. {{pn|.6|6}}Illud quasi constitit, aliquid inter philosophiam et sapientiam interesse; neque enim fieri potest ut idem sit quod adfectatur et quod adfectat. Quomodo multum inter avaritiam et pecuniam interest, cum illa cupiat, haec concupiscatur, sic inter philosophiam et sapientiam. Haec enim illius effectus ac praemium est; illa venit, ad hanc itur. {{pn|.7|7}}Sapientia est quam Graeci sophian vocant. Hoc verbo Romani quoque utebantur, sicut philosophia nunc quoque utuntur; quod et togatae tibi antiquae probabunt et inscriptus Dossenni monumento titulus:

    hospes resiste et sophian Dossenni lege. 

{{pn|.8|8}}Quidam ex nostris, quamvis philosophia studium virtutis esset et haec peteretur, illa peteret, tamen non putaverunt illas distrahi posse; nam nec philosophia sine virtute est nec sine philosophia virtus. Philosophia studium virtutis est, sed per ipsam virtutem; nec virtus autem esse sine studio sui potest nec virtutis studium sine ipsa. Non enim quemadmodum in iis qui aliquid ex distanti loco ferire conantur alibi est qui petit, alibi quod petitur; nec quemadmodum itinera quae ad urbes perducunt &lt;extra urbes sunt, sic viae ad virtutem&gt; extra ipsam: ad virtutem venitur per ipsam, cohaerent inter se philosophia virtusque.

{{pn|.9|9}}Philosophiae tres partes esse dixerunt et maximi et plurimi auctores: moralem, naturalem, rationalem. Prima componit animum; secunda rerum naturam scrutatur; tertia proprietates verborum exigit et structuram et argumentationes, ne pro vero falsa subrepant. Ceterum inventi sunt et qui in pauciora philosophiam et qui in plura diducerent. {{pn|.10|10}}Quidam ex Peripateticis quartam partem adiecerunt civilem, quia propriam quandam exercitationem desideret et circa aliam materiam occupata sit; quidam adiecerunt his partem quam oikonomiken vocant, administrandae familiaris rei scientiam; quidam et de generibus vitae locum separaverunt. Nihil autem horum non in illa parte morali reperietur. {{pn|.11|11}}Epicurei duas partes philosophiae putaverunt esse, naturalem atque moralem: rationalem removerunt. Deinde cum ipsis rebus cogerentur ambigua secernere, falsa sub specie veri latentia coarguere, ipsi quoque locum quem 'de iudicio et regula' appellant -- alio nomine rationalem -- induxerunt, sed eum accessionem esse naturalis partis existimant. {{pn|.12|12}}Cyrenaici naturalia cum rationalibus sustulerunt et contenti fuerunt moralibus, sed hi quoque quae removent aliter inducunt; in quinque enim partes moralia dividunt, ut una sit de fugiendis et petendis, altera de adfectibus, tertia de actionibus, quarta de causis, quinta de argumentis. Causae rerum ex naturali parte sunt, argumenta ex rationali. {{pn|.13|13}}Ariston Chius non tantum supervacuas esse dixit naturalem et rationalem sed etiam contrarias; moralem quoque, quam solam reliquerat, circumcidit. Nam eum locum qui monitiones continet sustulit et paedagogi esse dixit, non philosophi, tamquam quidquam aliud sit sapiens quam generis humani paedagogus.

{{pn|.14|14}}Ergo cum tripertita sit philosophia, moralem eius partem primum incipiamus disponere. Quam in tria rursus dividi placuit, ut prima esset inspectio suum cuique distribuens et aestimans quanto quidque dignum sit, maxime utilis -- quid enim est tam necessarium quam pretia rebus inponere? -- secunda de impetu, de actionibus tertia. Primum enim est ut quanti quidque sit iudices, secundum ut impetum ad illa capias ordinatum temperatumque, tertium ut inter impetum tuum actionemque conveniat, ut in omnibus istis tibi ipse consentias. {{pn|.15|15}}Quidquid ex tribus defuit turbat et cetera. Quid enim prodest inter &lt;se&gt; aestimata habere omnia, si sis in impetu nimius? quid prodest impetus repressisse et habere cupiditates in sua potestate, si in ipsa rerum actione tempora ignores nec scias quando quidque et ubi et quemadmodum agi debeat? Aliud est enim dignitates et pretia rerum nosse, aliud articulos, aliud impetus refrenare et ad agenda ire, non ruere. Tunc ergo vita concors sibi est ubi actio non destituit impetum, impetus ex dignitate rei cuiusque concipitur, proinde remissus &lt;aut&gt; acrior prout illa digna est peti.

{{pn|.16|16}}Naturalis pars philosophiae in duo scinditur, corporalia et incorporalia; utraque dividuntur in suos, ut ita dicam, gradus. Corporum locus in hos primum, in ea quae faciunt et quae ex his gignuntur -- gignuntur autem elementa. Ipse &lt;de&gt; elementis locus, ut quidam putant, simplex est, ut quidam, in materiam et causam omnia moventem et elementa dividitur.

{{pn|.17|17}}Superest ut rationalem partem philosophiae dividam. Omnis oratio aut continua est aut inter respondentem et interrogantem discissa; hanc dialektiken, illam rhetoriken placuit vocari. Rhetorike verba curat et sensus et ordinem; dialektike in duas partes dividitur, in verba et significationes, id est in res quae dicuntur et vocabula quibus dicuntur. Ingens deinde sequitur utriusque divisio. Itaque hoc loco finem faciam et

    summa sequar fastigia rerum; 

alioqui, si voluero facere partium partes, quaestionum liber fiet.

{{pn|.18|18}}Haec, Lucili virorum optime, quominus legas non deterreo, dummodo quidquid legeris ad mores statim referas. Illos conpesce, marcentia in te excita, soluta constringe, contumacia doma, cupiditates tuas publicasque quantum potes vexa; et istis dicentibus 'quousque eadem?' responde:

{{pn|.19|19}}'Ego debebam dicere &quot;quousque eadem peccabitis?&quot; Remedia ante vultis quam vitia desinere? Ego vero eo magis dicam, et quia recusatis perseverabo; tunc incipit medicina proficere ubi in corpore alienato dolorem tactus expressit. Dicam etiam invitis profutura. Aliquando aliqua ad vos non blanda vox veniat, et quia verum singuli audire non vultis, publice audite.

{{pn|.20|20}}'Quousque fines possessionum propagabitis? Ager uni domino qui populum cepit angustus est? Quousque arationes vestras porrigetis, ne provinciarum quidem spatio contenti circumscribere praediorum modum? Inlustrium fluminum per privatum decursus est et amnes magni magnarumque gentium termini usque ad ostium a fonte vestri sunt. Hoc quoque parum est nisi latifundiis vestris maria cinxistis, nisi trans Hadriam et Ionium Aegaeumque vester vilicus regnat, nisi insulae, ducum domicilia magnorum, inter vilissima rerum numerantur. Quam vultis late possidete, sit fundus quod aliquando imperium vocabatur, facite vestrum quidquid potestis, dum plus sit alieni.

{{pn|.21|21}}'Nunc vobiscum loquor quorum aeque spatiose luxuria quam illorum avaritia diffunditur. Vobis dico: quousque nullus erit lacus cui non villarum vestrarum fastigia inmineant? nullum flumen cuius non ripas aedificia vestra praetexant? Ubicumque scatebunt aquarum calentium venae, ibi nova deversoria luxuriae excitabuntur. Ubicumque in aliquem sinum litus curvabitur, vos protinus fundamenta iacietis, nec contenti solo nisi quod manu feceritis, mare agetis introrsus. Omnibus licet locis tecta vestra resplendeant, aliubi inposita montibus in vastum terrarum marisque prospectum, aliubi ex plano in altitudinem montium educta, cum multa aedificaveritis, cum ingentia, tamen et singula corpora estis et parvola. Quid prosunt multa cubicula? in uno iacetis. Non est vestrum ubicumque non estis.

{{pn|.22|22}}'Ad vos deinde transeo quorum profunda et insatiabilis gula hinc maria scrutatur, hinc terras, alia hamis, alia laqueis, alia retium variis generibus cum magno labore persequitur: nullis animalibus nisi ex fastidio pax est. Quantulum [est] ex istis epulis [quae] per tot comparatis manus fesso voluptatibus ore libatis? quantulum ex ista fera periculose capta dominus crudus ac nauseans gustat? quantulum ex tot conchyliis tam longe advectis per istum stomachum inexplebilem labitur? Infelices, ecquid intellegitis maiorem vos famem habere quam ventrem?'

{{pn|.23|23}}Haec aliis dic, ut dum dicis audias ipse, scribe, ut dum scribis legas, omnia ad mores et ad sedandam rabiem adfectuum referens. Stude, non ut plus aliquid scias, sed ut melius. Vale.

==XC.==

{{pn|.1|1}} Quis dubitare, mi Lucili, potest quin deorum inmortalium munus sit quod vivimus, philosophiae quod bene vivimus? Itaque tanto plus huic nos debere quam dis quanto maius beneficium est bona vita quam vita pro certo haberetur, nisi ipsam philosophiam di tribuissent; cuius scientiam nulli dederunt, facultatem omnibus. {{pn|.2|2}} Nam si hanc quoque bonum vulgare fecissent et prudentes nasceremur, sapientia quod in se optimum habet perdidisset, inter fortuita non esse. Nunc enim hoc in illa pretiosum atque magnificum est, quod non obvenit, quod illam sibi quisque debet, quod non ab alio petitur. Quid haberes quod in philosophia suspiceres si beneficiaria res esset? {{pn|.3|3}} Huius opus unum est de divinis humanisque verum invenire; ab hac numquam recedit religio, pietas, iustitia et omnis alius comitatus virtutum consertarum et inter se cohaerentium. Haec docuit colere divina, humana diligere, et penes deos imperium esse, inter homines consortium. Quod aliquamdiu inviolatum mansit, antequam societatem avaritia distraxit et paupertatis causa etiam iis quos fecit locupletissimos fuit; desierunt enim omnia possidere, dum volunt propria. {{pn|.4|4}} Sed primi mortalium quique ex his geniti naturam incorrupti sequebantur eundem habebant et ducem et legem, commissi melioris arbitrio; natura est enim potioribus deteriora summittere. Mutis quidem gregibus aut maxima corpora praesunt aut vehementissima: non praecedit armenta degener taurus, sed qui magnitudine ac toris ceteros mares vicit; elephantorum gregem excelsissimus ducit: inter homines pro maximo est optimum. Animo itaque rector eligebatur, ideoque summa felicitas erat gentium in quibus non poterat potentior esse nisi melior; tuto enim quantum vult potest qui se nisi quod debet non putat posse.

{{pn|.5|5}}Illo ergo saeculo quod aureum perhibent penes sapientes fuisse regnum Posidonius iudicat. Hi continebant manus et infirmiorem a validioribus tuebantur, suadebant dissuadebantque et utilia atque inutilia monstrabant; horum prudentia ne quid deesset suis providebat, fortitudo pericula arcebat, beneficentia augebat ornabatque subiectos. Officium erat imperare, non regnum. Nemo quantum posset adversus eos experiebatur per quos coeperat posse, nec erat cuiquam aut animus in iniuriam aut causa, cum bene imperanti bene pareretur, nihilque rex maius minari male parentibus posset quam ut abiret e regno. {{pn|.6|6}}Sed postquam subrepentibus vitiis in tyrannidem regna conversa sunt, opus esse legibus coepit, quas et ipsas inter initia tulere sapientes. Solon, qui Athenas aequo iure fundavit, inter septem fuit sapientia notos; Lycurgum si eadem aetas tulisset, sacro illi numero accessisset octavus. Zaleuci leges Charondaeque laudantur; hi non in foro nec in consultorum atrio, sed in Pythagorae tacito illo sanctoque secessu didicerunt iura quae florenti tunc Siciliae et per Italiam Graeciae ponerent.

{{pn|.7|7}}Hactenus Posidonio adsentior: artes quidem a philosophia inventas quibus in cotidiano vita utitur non concesserim, nec illi fabricae adseram gloriam. 'Illa' inquit 'sparsos et aut casis tectos aut aliqua rupe suffossa aut exesae arboris trunco docuit tecta moliri.' Ego vero philosophiam iudico non magis excogitasse has machinationes tectorum supra tecta surgentium et urbium urbes prementium quam vivaria piscium in hoc clausa ut tempestatum periculum non adiret gula et quamvis acerrime pelago saeviente haberet luxuria portus suos in quibus distinctos piscium greges saginaret. {{pn|.8|8}}Quid ais? philosophia homines docuit habere clavem et seram? Quid aliud erat avaritiae signum dare? Philosophia haec cum tanto habitantium periculo inminentia tecta suspendit? Parum enim erat fortuitis tegi et sine arte et sine difficultate naturale invenire sibi aliquod receptaculum. {{pn|.9|9}}Mihi crede, felix illud saeculum ante architectos fuit, ante tectores. Ista nata sunt iam nascente luxuria, in quadratum tigna decidere et serra per designata currente certa manu trabem scindere;

    nam primi cuneis scindebant fissile lignum. 

Non enim tecta cenationi epulum recepturae parabantur, nec in hunc usum pinus aut abies deferebatur longo vehiculorum ordine vicis intrementibus, ut ex illa lacunaria auro gravia penderent. {{pn|.10|10}}Furcae utrimque suspensae fulciebant casam; spissatis ramalibus ac fronde congesta et in proclive disposita decursus imbribus quamvis magnis erat. Sub his tectis habitavere [sed] securi: culmus liberos texit, sub marmore atque auro servitus habitat.

{{pn|.11|11}}In illo quoque dissentio a Posidonio, quod ferramenta fabrilia excogitata a sapientibus viris iudicat; isto enim modo dicat licet sapientes fuisse per quos

    tunc laqueis captare feras et fallere visco 
    inventum et magnos canibus circumdare saltus. 

Omnia enim ista sagacitas hominum, non sapientia invenit. {{pn|.12|12}}In hoc quoque dissentio, sapientes fuisse qui ferri metalla et aeris invenerint, cum incendio silvarum adusta tellus in summo venas iacentis liquefacta fudisset: ista tales inveniunt quales colunt. {{pn|.13|13}}Ne illa quidem tam subtilis mihi quaestio videtur quam Posidonio, utrum malleus in usu esse prius an forcipes coeperint. Utraque invenit aliquis excitati ingenii, acuti, non magni nec elati, et quidquid aliud corpore incurvato et animo humum spectante quaerendum est. Sapiens facilis victu fuit. Quidni? cum hoc quoque saeculo esse quam expeditissimus cupiat. {{pn|.14|14}}Quomodo, oro te, convenit ut et Diogenen mireris et Daedalum? Uter ex his sapiens tibi videtur? qui serram commentus est, an ille qui, cum vidisset puerum cava manu bibentem aquam, fregit protinus exemptum e perula calicem &lt;cum&gt; hac obiurgatione sui: 'quamdiu homo stultus supervacuas sarcinas habui!', qui se conplicuit in dolio et in eo cubitavit? {{pn|.15|15}}Hodie utrum tandem sapientiorem putas qui invenit quemadmodum in immensam altitudinem crocum latentibus fistulis exprimat, qui euripos subito aquarum impetu implet aut siccat et versatilia cenationum laquearia ita coagmentat ut subinde alia facies atque alia succedat et totiens tecta quotiens fericula mutentur, an eum qui et aliis et sibi hoc monstrat, quam nihil nobis natura durum ac difficile imperaverit, posse nos habitare sine marmorario ac fabro, posse nos vestitos esse sine commercio sericorum, posse nos habere usibus nostris necessaria si contenti fuerimus iis quae terra posuit in summo? Quem si audire humanum genus voluerit, tam supervacuum sciet sibi cocum esse quam militem.

{{pn|.16|16}}Illi sapientes fuerunt aut certe sapientibus similes quibus expedita erat tutela corporis. Simplici cura constant necessaria: in delicias laboratur. Non desiderabis artifices: sequere naturam. Illa noluit esse districtos; ad quaecumque nos cogebat instruxit. 'Frigus intolerabilest corpori nudo.' Quid ergo? non pelles ferarum et aliorum animalium a frigore satis abundeque defendere queunt? non corticibus arborum pleraeque gentes tegunt corpora? non avium plumae in usum vestis conseruntur? non hodieque magna Scytharum pars tergis vulpium induitur ac murum, quae tactu mollia et inpenetrabilia ventis sunt? Quid ergo? non quilibet virgeam cratem texuerunt manu et vili obliverunt luto, deinde [de] stipula aliisque silvestribus operuere fastigium et pluviis per devexa labentibus hiemem transiere securi? {{pn|.17|17}}'Opus est tamen calorem solis aestivi umbra crassiore propellere.' Quid ergo? non vetustas multa abdidit loca quae vel iniuria temporis vel alio quolibet casu excavata in specum recesserunt? Quid ergo? non in defosso latent Syrticae gentes quibusque propter nimios solis ardores nullum tegimentum satis repellendis caloribus solidum est nisi ipsa arens humus? {{pn|.18|18}}Non fuit tam iniqua natura ut, cum omnibus aliis animalibus facilem actum vitae daret, homo solus non posset sine tot artibus vivere; nihil durum ab illa nobis imperatum est, nihil aegre quaerendum, ut possit vita produci. Ad parata nati sumus: nos omnia nobis difficilia facilium fastidio fecimus. Tecta tegimentaque et fomenta corporum et cibi et quae nunc ingens negotium facta sunt obvia erant et gratuita et opera levi parabilia; modus enim omnium prout necessitas erat: nos ista pretiosa, nos mira, nos magnis multisque conquirenda artibus fecimus. {{pn|.19|19}}Sufficit ad id natura quod poscit. A natura luxuria descivit, quae cotidie se ipsa incitat et tot saeculis crescit et ingenio adiuvat vitia. Primo supervacua coepit concupiscere, inde contraria, novissime animum corpori addixit et illius deservire libidini iussit. Omnes istae artes quibus aut circitatur civitas aut strepit corpori negotium gerunt, cui omnia olim tamquam servo praestabantur, nunc tamquam domino parantur. Itaque hinc textorum, hinc fabrorum officinae sunt, hinc odores coquentium, hinc molles corporis motus docentium mollesque cantus et infractos. Recessit enim ille naturalis modus desideria ope necessaria finiens; iam rusticitatis et miseriae est velle quantum sat est.

{{pn|.20|20}}Incredibilest, mi Lucili, quam facile etiam magnos viros dulcedo orationis abducat a vero. Ecce Posidonius, ut mea fert opinio, ex iis qui plurimum philosophiae contulerunt, dum vult describere primum quemadmodum alia torqueantur fila, alia ex molli solutoque ducantur, deinde quemadmodum tela suspensis ponderibus rectum stamen extendat, quemadmodum subtemen insertum, quod duritiam utrimque conprimentis tramae remolliat, spatha coire cogatur et iungi, textrini quoque artem a sapientibus dixit inventam, oblitus postea repertum hoc subtilius genus in quo

    tela iugo vincta est, stamen secernit harundo, 
    inseritur medium radiis subtemen acutis, 
    quod lato paviunt insecti pectine dentes. 

Quid si contigisset illi videre has nostri temporis telas, in quibus vestis nihil celatura conficitur, in qua non dico nullum corpori auxilium, sed nullum pudori est? {{pn|.21|21}}Transit deinde ad agricolas nec minus facunde describit proscissum aratro solum et iteratum quo solutior terra facilius pateat radicibus, tunc sparsa semina et collectas manu herbas ne quid fortuitum et agreste succrescat quod necet segetem. Hoc quoque opus ait esse sapientium, tamquam non nunc quoque plurima cultores agrorum nova inveniant per quae fertilitas augeatur. {{pn|.22|22}}Deinde non est contentus his artibus, sed in pistrinum sapientem summittit; narrat enim quemadmodum rerum naturam imitatus panem coeperit facere. 'Receptas' inquit 'in os fruges concurrens inter se duritia dentium frangit, et quidquid excidit ad eosdem dentes lingua refertur; tunc umore miscetur ut facilius per fauces lubricas transeat; cum pervenit in ventrem, aqualiculi fervore concoquitur; tunc demum corpori accedit. {{pn|.23|23}}Hoc aliquis secutus exemplar lapidem asperum aspero inposuit ad similitudinem dentium, quorum pars immobilis motum alterius expectat; deinde utriusque adtritu grana franguntur et saepius regeruntur donec ad minutiam frequenter trita redigantur; tum farinam aqua sparsit et adsidua tractatione perdomuit finxitque panem, quem primo cinis calidus et fervens testa percoxit, deinde furni paulatim reperti et alia genera quorum fervor serviret arbitrio.' Non multum afuit quin sutrinum quoque inventum a sapientibus diceret.

{{pn|.24|24}}Omnia ista ratio quidem, sed non recta ratio commenta est. Hominis enim, non sapientis inventa sunt, tam mehercules quam navigia quibus amnes quibusque maria transimus, aptatis ad excipiendum ventorum impetum velis et additis a tergo gubernaculis quae huc atque illuc cursum navigii torqueant. Exemplum a piscibus tractum est, qui cauda reguntur et levi eius in utrumque momento velocitatem suam flectunt. {{pn|.25|25}}'Omnia' inquit 'haec sapiens quidem invenit, sed minora quam ut ipse tractaret sordidioribus ministris dedit.' Immo non aliis excogitata ista sunt quam quibus hodieque curantur. Quaedam nostra demum prodisse memoria scimus, ut speculariorum usum perlucente testa clarum transmittentium lumen, ut suspensuras balneorum et inpressos parietibus tubos per quos circumfunderetur calor qui ima simul ac summa foveret aequaliter. Quid loquar marmora quibus templa, quibus domus fulgent? quid lapideas moles in rotundum ac leve formatas quibus porticus et capacia populorum tecta suscipimus? quid verborum notas quibus quamvis citata excipitur oratio et celeritatem linguae manus sequitur? Vilissimorum mancipiorum ista commenta sunt: {{pn|.26|26}}sapientia altius sedet nec manus edocet: animorum magistra est. Vis scire quid illa eruerit, quid effecerit? Non decoros corporis motus nec varios per tubam ac tibiam cantus, quibus exceptus spiritus aut in exitu aut in transitu formatur in vocem. Non arma nec muros nec bello utilia molitur: paci favet et genus humanum ad concordiam vocat. {{pn|.27|27}}Non est, inquam, instrumentorum ad usus necessarios opifex. Quid illi tam parvola adsignas? artificem vides vitae. Alias quidem artes sub dominio habet; nam cui vita, illi vitae quoque ornantia serviunt: ceterum ad beatum statum tendit, illo ducit, illo vias aperit. {{pn|.28|28}}Quae sint mala, quae videantur ostendit; vanitatem exuit mentibus, dat magnitudinem solidam, inflatam vero et ex inani speciosam reprimit, nec ignorari sinit inter magna quid intersit et tumida; totius naturae notitiam ac sui tradit. Quid sint di qualesque declarat, quid inferi, quid lares et genii, quid in secundam numinum formam animae perpetitae, ubi consistant, quid agant, quid possint, quid velint. Haec eius initiamenta sunt, per quae non municipale sacrum sed ingens deorum omnium templum, mundus ipse, reseratur, cuius vera simulacra verasque facies cernendas mentibus protulit; nam ad spectacula tam magna hebes visus est. {{pn|.29|29}}Ad initia deinde rerum redit aeternamque rationem toti inditam et vim omnium seminum singula proprie figurantem. Tum de animo coepit inquirere, unde esset, ubi, quamdiu, in quot membra divisus. Deinde a corporibus se ad incorporalia transtulit veritatemque et argumenta eius excussit; post haec quemadmodum discernerentur vitae aut vocis ambigua; in utraque enim falsa veris inmixta sunt.

{{pn|.30|30}}Non abduxit, inquam, se (ut Posidonio videtur) ab istis artibus sapiens, sed ad illas omnino non venit. Nihil enim dignum inventu iudicasset quod non erat dignum perpetuo usu iudicaturus; ponenda non sumeret. {{pn|.31|31}}'Anacharsis' inquit 'invenit rotam figuli, cuius circuitu vasa formantur.' Deinde quia apud Homerum invenitur figuli rota, maluit videri versus falsos esse quam fabulam. Ego nec Anacharsim auctorem huius rei fuisse contendo et, si fuit, sapiens quidem hoc invenit, sed non tamquam sapiens, sicut multa sapientes faciunt qua homines sunt, non qua sapientes. Puta velocissimum esse sapientem: cursu omnis anteibit qua velox est, non qua sapiens. Cuperem Posidonio aliquem vitrearium ostendere, qui spiritu vitrum in habitus plurimos format qui vix diligenti manu effingerentur. Haec inventa sunt postquam sapientem invenire desimus. {{pn|.32|32}}'Democritus' inquit 'invenisse dicitur fornicem, ut lapidum curvatura paulatim inclinatorum medio saxo alligaretur.' Hoc dicam falsum esse; necesse est enim ante Democritum et pontes et portas fuisse, quarum fere summa curvantur. {{pn|.33|33}}Excidit porro vobis eundem Democritum invenisse quemadmodum ebur molliretur, quemadmodum decoctus calculus in zmaragdum converteretur, qua hodieque coctura inventi lapides &lt;in&gt; hoc utiles colorantur. Ista sapiens licet invenerit, non qua sapiens erat invenit; multa enim facit quae ab inprudentissimis aut aeque fieri videmus aut peritius atque exercitatius.

{{pn|.34|34}}Quid sapiens investigaverit, quid in lucem protraxerit quaeris? Primum verum naturamque, quam non ut cetera animalia oculis secutus est, tardis ad divina; deinde vitae legem, quam universa derexit, nec nosse tantum sed sequi deos docuit et accidentia non aliter excipere quam imperata. Vetuit parere opinionibus falsis et quanti quidque esset vera aestimatione perpendit; damnavit mixtas paenitentia voluptates et bona semper placitura laudavit et palam fecit felicissimum esse cui felicitate non opus est, potentissimum esse qui se habet in potestate. {{pn|.35|35}}Non de ea philosophia loquor quae civem extra patriam posuit, extra mundum deos, quae virtutem donavit voluptati, sed &lt;de&gt; illa quae nullum bonum putat nisi quod honestum est, quae nec hominis nec fortunae muneribus deleniri potest, cuius hoc pretium est, non posse pretio capi.

Hanc philosophiam fuisse illo rudi saeculo quo adhuc artificia deerant et ipso usu discebantur utilia non credo. {{pn|.36|36}}~Sicut aut~ fortunata tempora, cum in medio iacerent beneficia naturae promiscue utenda, antequam avaritia atque luxuria dissociavere mortales et ad rapinam ex consortio &lt;docuere&gt; discurrere: non erant illi sapientes viri, etiam si faciebant facienda sapientibus. {{pn|.37|37}}Statum quidem generis humani non alium quisquam suspexerit magis, nec si cui permittat deus terrena formare et dare gentibus mores, aliud probaverit quam quod apud illos fuisse memoratur apud quos

    nulli subigebant arva coloni; 
    ne signare quidem aut partiri limite campum 
    fas erat: in medium quaerebant, ipsaque tellus 
    omnia liberius nullo poscente ferebat. 

{{pn|.38|38}}Quid hominum illo genere felicius? In commune rerum natura fruebantur; sufficiebat illa ut parens in tutelam omnium; haec erat publicarum opum secura possessio. Quidni ego illud locupletissimum mortalium genus dixerim in quo pauperem invenire non posses? Inrupit in res optime positas avaritia et, dum seducere aliquid cupit atque in suum vertere, omnia fecit aliena et in angustum se ex inmenso redegit. Avaritia paupertatem intulit et multa concupiscendo omnia amisit. {{pn|.39|39}}Licet itaque nunc conetur reparare quod perdidit, licet agros agris adiciat vicinum vel pretio pellens vel iniuria, licet in provinciarum spatium rura dilatet et possessionem vocet per sua longam peregrinationem: nulla nos finium propagatio eo reducet unde discessimus. Cum omnia fecerimus, multum habebimus: universum habebamus. {{pn|.40|40}}Terra ipsa fertilior erat inlaborata et in usus populorum non diripientium larga. Quidquid natura protulerat, id non minus invenisse quam inventum monstrare alteri voluptas erat; nec ulli aut superesse poterat aut deesse: inter concordes dividebatur. Nondum valentior inposuerat infirmiori manum, nondum avarus abscondendo quod sibi iaceret alium necessariis quoque excluserat: par erat alterius ac sui cura. {{pn|.41|41}}Arma cessabant incruentaeque humano sanguine manus odium omne in feras verterant. Illi quos aliquod nemus densum a sole protexerat, qui adversus saevitiam hiemis aut imbris vili receptaculo tuti sub fronde vivebant, placidas transigebant sine suspirio noctes. Sollicitudo nos in nostra purpura versat et acerrimis excitat stimulis: at quam mollem somnum illis dura tellus dabat! {{pn|.42|42}}Non inpendebant caelata laquearia, sed in aperto iacentis sidera superlabebantur et, insigne spectaculum noctium, mundus in praeceps agebatur, silentio tantum opus ducens. Tam interdiu illis quam nocte patebant prospectus huius pulcherrimae domus; libebat intueri signa ex media caeli parte vergentia, rursus ex occulto alia surgentia. {{pn|.43|43}}Quidni iuvaret vagari inter tam late sparsa miracula? At vos ad omnem tectorum pavetis sonum et inter picturas vestras, si quid increpuit, fugitis attoniti. Non habebant domos instar urbium: spiritus ac liber inter aperta perflatus et levis umbra rupis aut arboris et perlucidi fontes rivique non opere nec fistula nec ullo coacto itinere obsolefacti sed sponte currentes et prata sine arte formosa, inter haec agreste domicilium rustica politum manu -- haec erat secundum naturam domus, in qua libebat habitare nec ipsam nec pro ipsa timentem: nunc magna pars nostri metus tecta sunt.

{{pn|.44|44}}Sed quamvis egregia illis vita fuerit et carens fraude, non fuere sapientes, quando hoc iam in opere maximo nomen est. Non tamen negaverim fuisse alti spiritus viros et, ut ita dicam, a dis recentes; neque enim dubium est quin meliora mundus nondum effetus ediderit. Quemadmodum autem omnibus indoles fortior fuit et ad labores paratior, ita non erant ingenia omnibus consummata. Non enim dat natura virtutem: ars est bonum fieri. {{pn|.45|45}}Illi quidem non aurum nec argentum nec perlucidos &lt;lapides in&gt; ima terrarum faece quaerebant parcebantque adhuc etiam mutis animalibus: tantum aberat ut homo hominem non iratus, non timens, tantum spectaturus occideret. Nondum vestis illis erat picta, nondum texebatur aurum, adhuc nec eruebatur. {{pn|.46|46}}Quid ergo &lt;est&gt;? Ignorantia rerum innocentes erant; multum autem interest utrum peccare aliquis nolit an nesciat. Deerat illis iustitia, deerat prudentia, deerat temperantia ac fortitudo. Omnibus his virtutibus habebat similia quaedam rudis vita: virtus non contingit animo nisi instituto et edocto et ad summum adsidua exercitatione perducto. Ad hoc quidem, sed sine hoc nascimur, et in optimis quoque, antequam erudias, virtutis materia, non virtus est. Vale.

==XCI.==

{{pn|.1|1}} Liberalis noster nunc tristis est nuntiato incendio quo Lugdunensis colonia exusta est; movere hic casus quemlibet posset, nedum hominem patriae suae amantissimum. Quae res effecit ut firmitatem animi sui quaerat, quam videlicet ad ea quae timeri posse putabat exercuit. Hoc vero tam inopinatum malum et paene inauditum non miror si sine metu fuit, cum esset sine exemplo; multas enim civitates incendium vexavit, nullam abstulit. Nam etiam ubi hostili manu in tecta ignis inmissus est, multis locis deficit, et quamvis subinde excitetur, raro tamen sic cuncta depascitur ut nihil ferro relinquat. Terrarum quoque vix umquam tam gravis et perniciosus fuit motus ut tota oppida everteret. Numquam denique tam infestum ulli exarsit incendium ut nihil alteri superesset incendio. {{pn|.2|2}} Tot pulcherrima opera, quae singula inlustrare urbes singulas possent, una nox stravit, et in tanta pace quantum ne bello quidem timeri potest accidit. Quis hoc credat? ubique armis quiescentibus, cum toto orbe terrarum diffusa securitas sit, Lugudunum, quod ostendebatur in Gallia, quaeritur. Omnibus fortuna quos publice adflixit quod passuri erant timere permisit; nulla res magna non aliquod habuit ruinae suae spatium: in hac una nox interfuit inter urbem maximam et nullam. Denique diutius illam tibi perisse quam perit narro.

{{pn|.3|3}}Haec omnia Liberalis nostri adfectum inclinant, adversus sua firmum et erectum. Nec sine causa concussus est: inexpectata plus adgravant; novitas adicit calamitatibus pondus, nec quisquam mortalium non magis quod etiam miratus est doluit. {{pn|.4|4}}Ideo nihil nobis inprovisum esse debet; in omnia praemittendus animus cogitandumque non quidquid solet sed quidquid potest fieri. Quid enim est quod non fortuna, cum voluit, ex florentissimo detrahat? quod non eo magis adgrediatur et quatiat quo speciosius fulget? Quid illi arduum quidve difficile est? {{pn|.5|5}}Non una via semper, ne trita quidem incurrit: modo nostras in nos manus advocat, modo suis contenta viribus invenit pericula sine auctore. Nullum tempus exceptum est: in ipsis voluptatibus causae doloris oriuntur. Bellum in media pace consurgit et auxilia securitatis in metum transeunt: ex amico &lt;fit&gt; inimicus, hostis ex socio. In subitas tempestates hibernisque maiores agitur aestiva tranquillitas. Sine hoste patimur hostilia, et cladis causas, si alia deficiunt, nimia sibi felicitas invenit. Invadit temperantissimos morbus, validissimos pthisis, innocentissimos poena, secretissimos tumultus; eligit aliquid novi casus per quod velut oblitis vires suas ingerat. {{pn|.6|6}}Quidquid longa series multis laboribus, multa deum indulgentia struxit, id unus dies spargit ac dissipat. Longam moram dedit malis properantibus qui diem dixit: hora momentumque temporis evertendis imperis sufficit. Esset aliquod inbecillitatis nostrae solacium rerumque nostrarum si tam tarde perirent cuncta quam fiunt: nunc incrementa lente exeunt, festinatur in damnum. {{pn|.7|7}}Nihil privatim, nihil publice stabile est; tam hominum quam urbium fata volvuntur. Inter placidissima terror existit nihilque extra tumultuantibus causis mala unde minime expectabantur erumpunt. Quae domesticis bellis steterant regna, quae externis, inpellente nullo ruunt: quota quaeque felicitatem civitas pertulit! Cogitanda ergo sunt omnia et animus adversus ea quae possunt evenire firmandus. {{pn|.8|8}}Exilia, tormenta [morbi], bella, naufragia meditare. Potest te patriae, potest patriam tibi casus eripere, potest te in solitudines abigere, potest hoc ipsum in quo turba suffocatur fieri solitudo. Tota ante oculos sortis humanae condicio ponatur, nec quantum frequenter evenit sed quantum plurimum potest evenire praesumamus animo, si nolumus opprimi nec illis inusitatis velut novis obstupefieri; in plenum cogitanda fortuna est. {{pn|.9|9}}Quotiens Asiae, quotiens Achaiae urbes uno tremore ceciderunt! Quot oppida in Syria, quot in Macedonia devorata sunt! Cypron quotiens vastavit haec clades! Quotiens in se Paphus corruit! Frequenter nobis nuntiati sunt totarum urbium interitus, et nos inter quos ista frequenter nuntiantur, quota pars omnium sumus! Consurgamus itaque adversus fortuita et quidquid inciderit sciamus non esse tam magnum quam rumore iactetur. {{pn|.10|10}}Civitas arsit opulenta ornamentumque provinciarum quibus et inserta erat et excepta, uni tamen inposita et huic non latissimo monti: omnium istarum civitatium quas nunc magnificas ac nobiles audis vestigia quoque tempus eradet. Non vides quemadmodum in Achaia clarissimarum urbium iam fundamenta consumpta sint nec quicquam extet ex quo appareat illas saltem fuisse? {{pn|.11|11}}Non tantum manu facta labuntur, nec tantum humana arte atque industria posita vertit dies: iuga montium diffluunt, totae desedere regiones, operta sunt fluctibus quae procul a conspectu maris stabant; vasta vis ignium colles per quos relucebat erosit et quondam altissimos vertices, solacia navigantium ac speculas, ad humile deduxit. Ipsius naturae opera vexantur et ideo aequo animo ferre debemus urbium excidia. {{pn|.12|12}}Casurae stant; omnis hic exitus manet, sive &lt;ventorum&gt; interna vis flatusque per clusa violenti pondus sub quo tenentur excusserint, sive torrentium &lt;impetus&gt; in abdito vastior obstantia effregerit, sive flammarum violentia conpaginem soli ruperit, sive vetustas, a qua nihil tutum est, expugnaverit minutatim, sive gravitas caeli egesserit populos et situs deserta corruperit. Enumerare omnes fatorum vias longum est. Hoc unum scio: omnia mortalium opera mortalitate damnata sunt, inter peritura vivimus.

{{pn|.13|13}}Haec ergo atque eiusmodi solacia admoveo Liberali nostro incredibili quodam patriae suae amore flagranti, quae fortasse consumpta est ut in melius excitaretur. Saepe maiori fortunae locum fecit iniuria: multa ceciderunt ut altius surgerent. Timagenes, felicitati urbis inimicus, aiebat Romae sibi incendia ob hoc unum dolori esse, quod sciret meliora surrectura quam arsissent. {{pn|.14|14}}In hac quoque urbe veri simile est certaturos omnes ut maiora celsioraque quam amisere restituant. Sint utinam diuturna et melioribus auspiciis in aevum longius condita! Nam huic coloniae ab origine sua centensimus annus est, aetas ne homini quidem extrema. A Planco deducta in hanc frequentiam loci opportunitate convaluit: quot tamen gravissimos casus intra spatium humanae &lt;pertulit&gt; senectutis! {{pn|.15|15}}Itaque formetur animus ad intellectum patientiamque sortis suae et sciat nihil inausum esse fortunae, adversus imperia illam idem habere iuris quod adversus imperantis, adversus urbes idem posse quod adversus homines. Nihil horum indignandum est: in eum intravimus mundum in quo his legibus vivitur. Placet: pare. Non placet: quacumque vis exi. Indignare si quid in te iniqui proprie constitutum est; sed si haec summos imosque necessitas alligat, in gratiam cum fato revertere, a quo omnia resolvuntur. {{pn|.16|16}}Non est quod nos tumulis metiaris et his monumentis quae viam disparia praetexunt: aequat omnis cinis. Inpares nascimur, pares morimur. Idem de urbibus quod de urbium incolis dico: tam Ardea capta quam Roma est. Conditor ille iuris humani non natalibus nos nec nominum claritate distinxit, nisi dum sumus: ubi vero ad finem mortalium ventum est, 'discede' inquit 'ambitio: omnium quae terram premunt siremps lex esto'. Ad omnia patienda pares sumus; nemo altero fragilior est, nemo in crastinum sui certior.

{{pn|.17|17}}Alexander Macedonum rex discere geometriam coeperat, infelix, sciturus quam pusilla terra esset, ex qua minimum occupaverat. Ita dico: 'infelix' ob hoc quod intellegere debebat falsum se gerere cognomen: quis enim esse magnus in pusillo potest? Erant illa quae tradebantur subtilia et diligenti intentione discenda, non quae perciperet vesanus homo et trans oceanum cogitationes suas mittens. 'Facilia' inquit 'me doce'. Cui praeceptor 'ista' inquit 'omnibus eadem sunt, aeque difficilia'. {{pn|.18|18}}Hoc puta rerum naturam dicere: 'ista de quibus quereris omnibus eadem sunt; nulli dare faciliora possum, sed quisquis volet sibi ipse illa reddet faciliora'. Quomodo? aequanimitate. Et doleas oportet et sitias et esurias et senescas (si tibi longior contigerit inter homines mora) et aegrotes et perdas aliquid et pereas. {{pn|.19|19}}Non est tamen quod istis qui te circumstrepunt credas: nihil horum malum est, nihil intolerabile aut durum. Ex consensu istis metus est. Sic mortem times quomodo famam: quid autem stultius homine verba metuente? Eleganter Demetrius noster solet dicere eodem loco sibi esse voces inperitorum quo ventre redditos crepitus. 'Quid enim' inquit 'mea, susum isti an deosum sonent?' {{pn|.20|20}}Quanta dementia est vereri ne infameris ab infamibus! Quemadmodum famam extimuisti sine causa, sic et illa quae numquam timeres nisi fama iussisset. Num quid detrimenti faceret vir bonus iniquis rumoribus sparsus? {{pn|.21|21}}Ne morti quidem hoc apud nos noceat: et haec malam opinionem habet. Nemo eorum qui illam accusat expertus est: interim temeritas est damnare quod nescias. At illud scis, quam multis utilis sit, quam multos liberet tormentis, egestate, querellis, supplicis, taedio. Non sumus in ullius potestate, cum mors in nostra potestate sit. Vale.

==XCII.==

{{pn|.1|1}} Puto, inter me teque conveniet externa corpori adquiri, corpus in honorem animi coli, in animo esse partes ministras, per quas movemur alimurque, propter ipsum principale nobis datas. In hoc principali est aliquid inrationale, est et rationale; illud huic servit, hoc unum est quod alio non refertur sed omnia ad se refert. Nam illa quoque divina ratio omnibus praeposita est, ipsa sub nullo est; et haec autem nostra eadem est, quae ex illa est.

{{pn|.2|2}}Si de hoc inter nos convenit, sequitur ut de illo quoque conveniat, in hoc uno positam esse beatam vitam, ut in nobis ratio perfecta sit. Haec enim sola non summittit animum, stat contra fortunam; in quolibet rerum habitu ~servitus~ servat. Id autem unum bonum est quod numquam defringitur. Is est, inquam, beatus quem nulla res minorem facit; tenet summa, et ne ulli quidem nisi sibi innixus; nam qui aliquo auxilio sustinetur potest cadere. Si aliter est, incipient multum in nobis valere non nostra. Quis autem vult constare fortuna aut quis se prudens ob aliena miratur? {{pn|.3|3}}Quid est beata vita? securitas et perpetua tranquillitas. Hanc dabit animi magnitudo, dabit constantia bene iudicati tenax. Ad haec quomodo pervenitur? si veritas tota perspecta est; si servatus est in rebus agendis ordo, modus, decor, innoxia voluntas ac benigna, intenta rationi nec umquam ab illa recedens, amabilis simul mirabilisque. Denique ut breviter tibi formulam scribam, talis animus esse sapientis viri debet qualis deum deceat. {{pn|.4|4}}Quid potest desiderare is cui omnia honesta contingunt? Nam si possunt aliquid non honesta conferre ad optimum statum, in his erit beata vita sine quibus non est. Et quid turpius stultiusve quam bonum rationalis animi ex inrationalibus nectere?

{{pn|.5|5}}Quidam tamen augeri summum bonum iudicant, quia parum plenum sit fortuitis repugnantibus. Antipater quoque inter magnos sectae huius auctores aliquid se tribuere dicit externis, sed exiguum admodum. Vides autem quale sit die non esse contentum nisi aliquis igniculus adluxerit: quod potest in hac claritate solis habere scintilla momentum? {{pn|.6|6}}Si non es sola honestate contentus, necesse est aut quietem adici velis, quam Graeci aochlesian vocant, aut voluptatem. Horum alterum utcumque recipi potest; vacat enim animus molestia liber ad inspectum universi, nihilque illum avocat a contemplatione naturae. Alterum illud, voluptas, bonum pecoris est: adicimus rationali inrationale, honesto inhonestum, magno * * * vitam facit titillatio corporis? {{pn|.7|7}}Quid ergo dubitatis dicere bene esse homini, si palato bene est? Et hunc tu, non dico inter viros numeras, sed inter homines, cuius summum bonum saporibus et coloribus et sonis constat? Excedat ex hoc animalium numero pulcherrimo ac dis secundo; mutis adgregetur animal pabulo laetum. {{pn|.8|8}}Inrationalis pars animi duas habet partes, alteram animosam, ambitiosam, inpotentem, positam in adfectionibus, alteram humilem, languidam, voluptatibus deditam: illam effrenatam, meliorem tamen, certe fortiorem ac digniorem viro, reliquerunt, hanc necessariam beatae vitae putaverunt, enervem et abiectam. {{pn|.9|9}}Huic rationem servire iusserunt, et fecerunt animalis generosissimi summum bonum demissum et ignobile, praeterea mixtum portentosumque et ex diversis ac male congruentibus membris. Nam ut ait Vergilius noster in Scylla,

    prima hominis facies et pulchro pectore virgo 
    pube tenus, postrema inmani corpore pistrix 
    delphinum caudas utero commissa luporum. 

Huic tamen Scyllae fera animalia adiuncta sunt, horrenda, velocia: at isti sapientiam ex quibus composuere portentis? {{pn|.10|10}}Prima pars hominis est ipsa virtus; huic committitur inutilis caro et fluida, receptandis tantum cibis habilis, ut ait Posidonius. Virtus illa divina in lubricum desinit et superioribus eius partibus venerandis atque caelestibus animal iners ac marcidum adtexitur. Illa utcumque altera quies nihil quidem ipsa praestabat animo, sed inpedimenta removebat: voluptas ultro dissolvit et omne robur emollit. Quae invenietur tam discors inter se iunctura corporum? Fortissimae rei inertissima adstruitur, severissimae parum seria, sanctissimae intemperans usque ad incesta.

{{pn|.11|11}}'Quid ergo?' inquit 'si virtutem nihil inpeditura sit bona valetudo et quies et dolorum vacatio, non petes illas?' Quidni petam? non quia bona sunt, sed quia secundum naturam sunt, et quia bono a me iudicio sumentur. Quid erit tunc in illis bonum? hoc unum, bene eligi. Nam cum vestem qualem decet sumo, cum ambulo ut oportet, cum ceno quemadmodum debeo, non cena aut ambulatio aut vestis bona sunt, sed meum in iis propositum servantis in quaque re rationi convenientem modum. {{pn|.12|12}}Etiamnunc adiciam: mundae vestis electio adpetenda est homini; natura enim homo mundum et elegans animal est. Itaque non est bonum per se munda vestis sed mundae vestis electio, quia non in re bonum est sed in electione quali; actiones nostrae honestae sunt, non ipsa quae aguntur. {{pn|.13|13}}Quod de veste dixi, idem me dicere de corpore existima. Nam hoc quoque natura ut quandam vestem animo circumdedit; velamentum eius est. Quis autem umquam vestimenta aestimavit arcula? nec bonum nec malum vagina gladium facit. Ergo de corpore quoque idem tibi respondeo: sumpturum quidem me, si detur electio, et sanitatem et vires, bonum autem futurum iudicium de illis meum, non ipsa.

{{pn|.14|14}}'Est quidem' inquit 'sapiens beatus; summum tamen illud bonum non consequitur nisi illi et naturalia instrumenta respondeant. Ita miser quidem esse qui virtutem habet non potest, beatissimus autem non est qui naturalibus bonis destituitur, ut valetudine, ut membrorum integritate.' {{pn|.15|15}}Quod incredibilius videtur, id concedis, aliquem in maximis et continuis doloribus non esse miserum, esse etiam beatum: quod levius est negas, beatissimum esse. Atqui si potest virtus efficere ne miser aliquis sit, facilius efficiet ut beatissimus sit; minus enim intervalli a beato ad beatissimum restat quam a misero ad beatum. An quae res tantum valet ut ereptum calamitatibus inter beatos locet non potest adicere quod superest, ut beatissimum faciat? in summo deficit clivo? {{pn|.16|16}}Commoda sunt in vita et incommoda, utraque extra nos. Si non est miser vir bonus quamvis omnibus prematur incommodis, quomodo non est beatissimus si aliquibus commodis deficitur? Nam quemadmodum incommodorum onere usque ad miserum non deprimitur, sic commodorum inopia non deducitur a beatissimo, sed tam sine commodis beatissimus est quam non est sub incommodis miser; aut potest illi eripi bonum suum, si potest minui. {{pn|.17|17}}Paulo ante dicebam igniculum nihil conferre lumini solis; claritate enim eius quidquid sine illo luceret absconditur. 'Sed quaedam' inquit 'soli quoque opstant.' At sol integer est etiam inter opposita, et quamvis aliquid interiacet quod nos prohibeat eius aspectu, in opere est, cursu suo fertur; quotiens inter nubila eluxit, non est sereno minor, ne tardior quidem, quoniam multum interest utrum aliquid obstet tantum an inpediat. {{pn|.18|18}}Eodem modo virtuti opposita nihil detrahunt: non est minor, sed minus fulget. Nobis forsitan non aeque apparet ac nitet, sibi eadem est et more solis obscuri in occulto vim suam exercet. Hoc itaque adversus virtutem possunt calamitates et damna et iniuriae quod adversus solem potest nebula.

{{pn|.19|19}}Invenitur qui dicat sapientem corpore parum prospero usum nec miserum esse nec beatum. Hic quoque fallitur; exaequat enim fortuita virtutibus et tantundem tribuit honestis quantum honestate carentibus. Quid autem foedius, quid indignius quam comparari veneranda contemptis? Veneranda enim sunt iustitia, pietas, fides, fortitudo, prudentia: e contrario vilia sunt quae saepe contingunt pleniora vilissimis, crus solidum et lacertus et dentes et horum sanitas firmitasque. {{pn|.20|20}}Deinde si sapiens cui corpus molestum est nec miser habebitur nec beatus, sed &lt;in&gt; medio relinquetur, vita quoque eius nec adpetenda erit nec fugienda. Quid autem tam absurdum quam sapientis vitam adpetendam non esse? aut quid tam extra fidem quam esse aliquam vitam nec adpetendam nec fugiendam? Deinde si damna corporis miserum non faciunt, beatum esse patiuntur; nam quibus potentia non est in peiorem transferendi statum, ne interpellandi quidem optimum.

{{pn|.21|21}}'Frigidum' inquit 'aliquid et calidum novimus, inter utrumque tepidum est; sic aliquis beatus est, aliquis miser, aliquis nec beatus nec miser.' Volo hanc contra nos positam imaginem excutere. Si tepido illi plus frigidi ingessero, fiet frigidum; si plus calidi adfudero, fiet novissime calidum. At huic nec misero nec beato quantumcumque ad miserias adiecero, miser non erit, quemadmodum dicitis; ergo imago ista dissimilis est. {{pn|.22|22}}Deinde trado tibi hominem nec miserum nec beatum. Huic adicio caecitatem: non fit miser; adicio debilitatem: non fit miser; adicio dolores continuos et graves: miser non fit. Quem tam multa mala in miseram vitam non transferunt ne ex beata quidem educunt. {{pn|.23|23}}Si non potest, ut dicitis, sapiens ex beato in miserum decidere, non potest in non beatum. Quare enim qui labi coepit alicubi subsistat? quae res illum non patitur ad imum devolvi retinet in summo. Quidni non possit beata vita rescindi? ne remitti quidem potest, et ideo virtus ad illam per se ipsa satis est.

{{pn|.24|24}}'Quid ergo?' inquit 'sapiens non est beatior qui diutius vixit, quem nullus avocavit dolor, quam ille qui cum mala fortuna semper luctatus est?' Responde mihi: numquid et melior est et honestior? Si haec non sunt, ne beatior quidem est. Rectius vivat oportet ut beatius vivat: si rectius non potest, ne beatius quidem. Non intenditur virtus, ergo ne beata quidem vita, quae ex virtute est. Virtus enim tantum bonum est ut istas accessiones minutas non sentiat, brevitatem aevi et dolorem et corporum varias offensiones; nam voluptas non est digna ad quam respiciat. {{pn|.25|25}}Quid est in virtute praecipuum? futuro non indigere nec dies suos conputare. In quantulo libet tempore bona aeterna consummat. Incredibilia nobis haec videntur et supra humanam naturam excurrentia; maiestatem enim eius ex nostra inbecillitate metimur et vitiis nostris nomen virtutis inponimus. Quid porro? non aeque incredibile videtur aliquem in summis cruciatibus positum dicere 'beatus sum'? Atqui haec vox in ipsa officina voluptatis audita est. 'Beatissimum' inquit 'hunc et ultimum diem ago' Epicurus, cum illum hinc urinae difficultas torqueret, hinc insanabilis exulcerati dolor ventris. {{pn|.26|26}}Quare ergo incredibilia ista sint apud eos qui virtutem colunt, cum apud eos quoque reperiantur apud quos voluptas imperavit? Hi quoque degeneres et humillimae mentis aiunt in summis doloribus, in summis calamitatibus sapientem nec miserum futurum nec beatum. Atqui hoc quoque incredibile est, immo incredibilius; non video enim quomodo non in imum agatur e fastigio suo deiecta virtus. Aut beatum praestare debet aut, si ab hoc depulsa est, non prohibebit fieri miserum. Stans non potest mitti: aut vincatur oportet aut vincat.

{{pn|.27|27}}'Dis' inquit 'inmortalibus solis et virtus et beata vita contigit, nobis umbra quaedam illorum bonorum et similitudo; accedimus ad illa, non pervenimus.' Ratio vero dis hominibusque communis est: haec in illis consummata est, in nobis consummabilis. {{pn|.28|28}}Sed ad desperationem nos vitia nostra perducunt. Nam ille alter secundus est ut aliquis parum constans ad custodienda optima, cuius iudicium labat etiamnunc et incertum est. Desideret oculorum atque aurium sensum, bonam valetudinem et non foedum aspectum corporis et habitu manente suo aetatis praeterea longius spatium. {{pn|.29|29}}Per haec potest non paenitenda agi vita, at inperfecto viro huic malitiae vis quaedam inest, quia animum habet mobilem ad prava, illa ~aitarens malitia et ea agitata~ abest [de bono]. Non est adhuc bonus, sed in bonum fingitur; cuicumque autem deest aliquid ad bonum, malus est. {{pn|.30|30}}Sed

    si cui virtus animusque in corpore praesens, 

hic deos aequat, illo tendit originis suae memor. Nemo inprobe eo conatur ascendere unde descenderat. Quid est autem cur non existimes in eo divini aliquid existere qui dei pars est? Totum hoc quo continemur et unum est et deus; et socii sumus eius et membra. Capax est noster animus, perfertur illo si vitia non deprimant. Quemadmodum corporum nostrorum habitus erigitur et spectat in caelum, ita animus, cui in quantum vult licet porrigi, in hoc a natura rerum formatus est, ut paria dis vellet; et si utatur suis viribus ac se in spatium suum extendat, non aliena via ad summa nititur. {{pn|.31|31}}Magnus erat labor ire in caelum: redit. Cum hoc iter nactus est, vadit audaciter contemptor omnium nec ad pecuniam respicit aurumque et argentum, illis in quibus iacuere tenebris dignissima, non ab hoc aestimat splendore quo inperitorum verberant oculos, sed a vetere caeno ex quo illa secrevit cupiditas nostra et effodit. Scit, inquam, aliubi positas esse divitias quam quo congeruntur; animum impleri debere, non arcam. {{pn|.32|32}}Hunc inponere dominio rerum omnium licet, hunc in possessionem rerum naturae inducere, ut sua orientis occidentisque terminis finiat, deorumque ritu cuncta possideat, cum opibus suis divites superne despiciat, quorum nemo tam suo laetus est quam tristis alieno. {{pn|.33|33}}Cum se in hanc sublimitatem tulit, corporis quoque ut oneris necessarii non amator sed procurator est, nec se illi cui inpositus est subicit. Nemo liber est qui corpori servit; nam ut alios dominos quos nimia pro illo sollicitudo invenit transeas, ipsius morosum imperium delicatumque est. {{pn|.34|34}}Ab hoc modo aequo animo exit, modo magno prosilit, nec quis deinde relicti eius futurus sit exitus quaerit; sed ut ex barba capilloque tonsa neglegimus, ita ille divinus animus egressurus hominem, quo receptaculum suum conferatur, ignis illud ~excludat~ an terra contegat an ferae distrahant, non magis ad se iudicat pertinere quam secundas ad editum infantem. Utrum proiectum aves differant an consumatur

    canibus data praeda marinis, 

quid ad illum qui nullus &lt;est&gt;? {{pn|.35|35}}Sed tunc quoque cum inter homines est, &lt;non&gt; timet ullas post mortem minas eorum quibus usque ad mortem timeri parum est. 'Non conterret' inquit 'me nec uncus nec proiecti ad contumeliam cadaveris laceratio foeda visuris. Neminem de supremo officio rogo, nulli reliquias meas commendo. Ne quis insepultus esset rerum natura prospexit: quem saevitia proiecerit dies condet.' Diserte Maecenas ait,

    nec tumulum curo: sepelit natura relictos. 

Alte cinctum putes dixisse; habuit enim ingenium et grande et virile, nisi illud secunda discinxissent. Vale.

==XCIII.==

{{pn|.1|1}} In epistula qua de morte Metronactis philosophi querebaris, tamquam et potuisset diutius vivere et debuisset, aequitatem tuam desideravi, quae tibi in omni persona, in omni negotio superest, in una re deest, in qua omnibus: multos inveni aequos adversus homines, adversus deos neminem. Obiurgamus cotidie fatum: 'quare ille in medio cursu raptus est? quare ille non rapitur? quare senectutem et sibi et aliis gravem extendit?' {{pn|.2|2}} Utrum, obsecro te, aequius iudicas, te naturae an tibi parere naturam? quid autem interest quam cito exeas unde utique exeundum est? Non ut diu vivamus curandum est, sed ut satis; nam ut diu vivas fato opus est, ut satis, animo. Longa est vita si plena est; impletur autem cum animus sibi bonum suum reddidit et ad se potestatem sui transtulit. {{pn|.3|3}} Quid illum octoginta anni iuvant per inertiam exacti? non vixit iste sed in vita moratus est, nec sero mortuus est, sed diu. 'Octoginta annis vixit.' Interest mortem eius ex quo die numeres. 'At ille obiit viridis.' {{pn|.4|4}} Sed officia boni civis, boni amici, boni filii executus est; in nulla parte cessavit; licet aetas eius inperfecta sit, vita perfecta est. 'Octoginta annis vixit.' Immo octoginta annis fuit, nisi forte sic vixisse eum dicis quomodo dicuntur arbores vivere. Obsecro te, Lucili, hoc agamus ut quemadmodum pretiosa rerum sic vita nostra non multum pateat sed multum pendeat; actu illam metiamur, non tempore. Vis scire quid inter hunc intersit vegetum contemptoremque fortunae functum omnibus vitae humanae stipendiis atque in summum bonum eius evectum et illum cui multi anni transmissi sunt? alter post mortem quoque est, alter ante mortem perit. {{pn|.5|5}} Laudemus itaque et in numero felicium reponamus eum cui quantulumcumque temporis contigit bene conlocatum est. Vidit enim veram lucem; non fuit unus e multis; et vixit et viguit. Aliquando sereno usus est, aliquando, ut solet, validi sideris fulgor per nubila emicuit. Quid quaeris quamdiu vixerit? vivit: ad posteros usque transiluit et se in memoriam dedit. {{pn|.6|6}} Nec ideo mihi plures annos accedere recusaverim; nihil tamen mihi ad beatam vitam defuisse dicam si spatium eius inciditur; non enim ad eum diem me aptavi quem ultimum mihi spes avida promiserat, sed nullum non tamquam ultimum aspexi. Quid me interrogas quando natus sim, an inter iuniores adhuc censear? habeo meum. {{pn|.7|7}} Quemadmodum in minore corporis habitu potest homo esse perfectus, sic et in minore temporis modo potest vita esse perfecta. Aetas inter externa est. Quamdiu sim alienum est: quamdiu ero, &lt;vere&gt; ut sim, meum est. Hoc a me exige, ne velut per tenebras aevum ignobile emetiar, ut agam vitam, non ut praetervehar. {{pn|.8|8}} Quaeris quod sit amplissimum vitae spatium? usque ad sapientiam vivere; qui ad illam pervenit attigit non longissimum finem, sed maximum. Ille vero glorietur audacter et dis agat gratias interque eos sibi, et rerum naturae inputet quod fuit. Merito enim inputabit: meliorem illi vitam reddidit quam accepit. Exemplar boni viri posuit, qualis quantusque esset ostendit; si quid adiecisset, fuisset simile praeterito. {{pn|.9|9}} Et tamen quousque vivimus? Omnium rerum cognitione fruiti sumus: scimus a quibus principiis natura se attollat, quemadmodum ordinet mundum, per quas annum vices revocet, quemadmodum omnia quae usquam erunt cluserit et se ipsam finem sui fecerit; scimus sidera impetu suo vadere, praeter terram nihil stare, cetera continua velocitate decurrere; scimus quemadmodum solem luna praetereat, quare tardior velociorem post se relinquat, quomodo lumen accipiat aut perdat, quae causa inducat noctem, quae reducat diem: illuc eundum est ubi ista propius aspicias. {{pn|.10|10}} 'Nec hac spe' inquit sapiens ille 'fortius exeo, quod patere mihi ad deos meos iter iudico. Merui quidem admitti et iam inter illos fui animumque illo meum misi et ad me illi suum miserant. Sed tolli me de medio puta et post mortem nihil ex homine restare: aeque magnum animum habeo, etiam si nusquam transiturus excedo.' Non tam multis vixit annis quam potuit. {{pn|.11|11}} Et paucorum versuum liber est et quidem laudandus atque utilis: annales Tanusii scis quam ponderosi sint et quid vocentur. Hoc est vita quorundam longa, et quod Tanusii sequitur annales. {{pn|.12|12}} Numquid feliciorem iudicas eum qui summo die muneris quam eum qui medio occiditur? numquid aliquem tam stulte cupidum esse vitae putas ut iugulari in spoliario quam in harena malit? Non maiore spatio alter alterum praecedimus. Mors per omnis it; qui occidit consequitur occisum. Minimum est de quo sollicitissime agitur. Quid autem ad rem pertinet quam diu vites quod evitare non possis? Vale.

==XCIV.==

{{pn|.1|1}} Eam partem philosophiae quae dat propria cuique personae praecepta nec in universum componit hominem sed marito suadet quomodo se gerat adversus uxorem, patri quomodo educet liberos, domino quomodo servos regat, quidam solam receperunt, ceteras quasi extra utilitatem nostram vagantis reliquerunt, tamquam quis posset de parte suadere nisi qui summam prius totius vitae conplexus esset. {{pn|.2|2}} Ariston Stoicus e contrario hanc partem levem existimat et quae non descendat in pectus usque, anilia habentem praecepta; plurimum ait proficere ipsa decreta philosophiae constitutionemque summi boni; 'quam qui bene intellexit ac didicit quid in quaque re faciendum sit sibi ipse praecipit.' {{pn|.3|3}} Quemadmodum qui iaculari discit destinatum locum captat et manum format ad derigenda quae mittit, cum hanc vim ex disciplina et exercitatione percepit, quocumque vult illa utitur (didicit enim non hoc aut illud ferire sed quodcumque voluerit), sic qui se ad totam vitam instruxit non desiderat particulatim admoneri, doctus in totum, non enim quomodo cum uxore aut cum filio viveret sed quomodo bene viveret: in hoc est et quomodo cum uxore ac liberis vivat. {{pn|.4|4}} Cleanthes utilem quidem iudicat et hanc partem, sed inbecillam nisi ab universo fluit, nisi decreta ipsa philosophiae et capita cognovit.

In duas ergo quaestiones locus iste dividitur: utrum utilis an inutilis sit, et an solus virum bonum possit efficere, id est utrum supervacuus sit an omnis faciat supervacuos. {{pn|.5|5}}Qui hanc partem videri volunt supervacuam hoc aiunt: si quid oculis oppositum moratur aciem, removendum est; illo quidem obiecto operam perdit qui praecipit 'sic ambulabis, illo manum porriges'. Eodem modo ubi aliqua res occaecat animum et ad officiorum dispiciendum ordinem inpedit, nihil agit qui praecipit 'sic vives cum patre, sic cum uxore'. Nihil enim proficient praecepta quamdiu menti error offusus est: si ille discutitur, apparebit quid cuique debeatur officio. Alioqui doces illum quid sano faciendum sit, non efficis sanum. {{pn|.6|6}}Pauperi ut agat divitem monstras: hoc quomodo manente paupertate fieri potest? Ostendis esurienti quid tamquam satur faciat: fixam potius medullis famem detrahe. Idem tibi de omnibus vitiis dico: ipsa removenda sunt, non praecipiendum quod fieri illis manentibus non potest. Nisi opiniones falsas quibus laboramus expuleris, nec avarus quomodo pecunia utendum sit exaudiet nec timidus quomodo periculosa contemnat. {{pn|.7|7}}Efficias oportet ut sciat pecuniam nec bonum nec malum esse; ostendas illi miserrimos divites; efficias ut quidquid publice expavimus sciat non esse tam timendum quam fama circumfert, nec &lt;diu&gt; dolere quemquam nec mori saepe: in morte, quam pati lex est, magnum esse solacium quod ad neminem redit; in dolore pro remedio futuram obstinationem animi, qui levius sibi facit quidquid contumaciter passus est; optimam doloris esse naturam, quod non potest nec qui extenditur magnus esse nec qui est magnus extendi; omnia fortiter excipienda quae nobis mundi necessitas imperat. {{pn|.8|8}}His decretis cum illum in conspectum suae condicionis adduxeris et cognoverit beatam esse vitam non quae secundum voluptatem est sed secundum naturam, cum virtutem unicum bonum hominis adamaverit, turpitudinem solum malum fugerit, reliqua omnia -- divitias, honores, bonam valetudinem, vires, imperia -- scierit esse mediam partem nec bonis adnumerandam nec malis, monitorem non desiderabit ad singula qui dicat 'sic incede, sic cena; hoc viro, hoc feminae, hoc marito, hoc caelibi convenit'. {{pn|.9|9}}Ista enim qui diligentissime monent ipsi facere non possunt; haec paedagogus puero, haec avia nepoti praecipit, et irascendum non esse magister iracundissimus disputat. Si ludum litterarium intraveris, scies ista quae ingenti supercilio philosophi iactant in puerili esse praescripto.

{{pn|.10|10}}Utrum deinde manifesta an dubia praecipies? Non desiderant manifesta monitorem, praecipienti dubia non creditur; supervacuum est ergo praecipere. Id adeo sic disce: si id mones quod obscurum est et ambiguum, probationibus adiuvandum erit; si probaturus es, illa per quae probas plus valent satisque per se sunt. {{pn|.11|11}}'Sic amico utere, sic cive, sic socio.' 'Quare?' 'Quia iustum est.' Omnia ista mihi de iustitia locus tradit: illic invenio aequitatem per se expetendam, nec metu nos ad illam cogi nec mercede conduci, non esse iustum cui quidquam in hac virtute placet praeter ipsam. Hoc cum persuasi mihi et perbibi, quid ista praecepta proficiunt quae eruditum docent? praecepta dare scienti supervacuum est, nescienti parum; audire enim debet non tantum quid sibi praecipiatur sed etiam quare. {{pn|.12|12}}Utrum, inquam, veras opiniones habenti de bonis malisque sunt necessaria an non habenti? Qui non habet nihil a te adiuvabitur, aures eius contraria monitionibus tuis fama possedit; qui habet exactum iudicium de fugiendis petendisque scit &lt;quid&gt; sibi faciendum sit etiam te tacente. Tota ergo pars ista philosophiae summoveri potest.

{{pn|.13|13}}Duo sunt propter quae delinquimus: aut inest animo pravis opinionibus malitia contracta aut, etiam si non est falsis occupatus, ad falsa proclivis est et cito specie quo non oportet trahente corrumpitur. Itaque debemus aut percurare mentem aegram et vitiis liberare aut vacantem quidem sed ad peiora pronam praeoccupare. Utrumque decreta philosophiae faciunt; ergo tale praecipiendi genus nil agit. {{pn|.14|14}}Praeterea si praecepta singulis damus, inconprehensibile opus est; alia enim dare debemus feneranti, alia colenti agrum, alia negotianti, alia regum amicitias sequenti, alia pares, alia inferiores amaturo. {{pn|.15|15}}In matrimonio praecipies quomodo vivat cum uxore aliquis quam virginem duxit, quomodo cum ea quae alicuius ante matrimonium experta est, quemadmodum cum locuplete, quemadmodum cum indotata. An non putas aliquid esse discriminis inter sterilem et fecundam, inter provectiorem et puellam, inter matrem et novercam? Omnis species conplecti non possumus: atqui singulae propria exigunt, leges autem philosophiae breves sunt et omnia alligant. {{pn|.16|16}}Adice nunc quod sapientiae praecepta finita debent esse et certa; si qua finiri non possunt, extra sapientiam sunt; sapientia rerum terminos novit. Ergo ista praeceptiva pars summovenda est, quia quod paucis promittit praestare omnibus non potest; sapientia autem omnis tenet. {{pn|.17|17}}Inter insaniam publicam et hanc quae medicis traditur nihil interest nisi quod haec morbo laborat, illa opinionibus falsis; altera causas furoris traxit ex valetudine, altera animi mala valetudo est. Si quis furioso praecepta det quomodo loqui debeat, quomodo procedere, quomodo in publico se gerere, quomodo in privato, erit ipso quem monebit insanior: [si] bilis nigra curanda est et ipsa furoris causa removenda. Idem in hoc alio animi furore faciendum est: ipse discuti debet; alioqui abibunt in vanum monentium verba.

{{pn|.18|18}}Haec ab Aristone dicuntur; cui respondebimus ad singula. Primum adversus illud quod ait, si quid obstat oculo et inpedit visum, debere removeri, fateor huic non opus esse praeceptis ad videndum, sed remedio quo purgetur acies et officientem sibi moram effugiat; natura enim videmus, cui usum sui reddit qui removit obstantia; quid autem cuique debeatur officio natura non docet. {{pn|.19|19}}Deinde cuius curata suffusio est, is non protinus cum visum recepit aliis quoque potest reddere: malitia liberatus et liberat. Non opus est exhortatione, ne consilio quidem, ut colorum proprietates oculus intellegat; a nigro album etiam nullo monente distinguet. Multis contra praeceptis eget animus ut videat quid agendum sit in vita. Quamquam oculis quoque aegros medicus non tantum curat sed etiam monet. {{pn|.20|20}}'Non est' inquit 'quod protinus inbecillam aciem committas inprobo lumini; a tenebris primum ad umbrosa procede, deinde plus aude et paulatim claram lucem pati adsuesce. Non est quod post cibum studeas, non est quod plenis oculis ac tumentibus imperes; adflatum et vim frigoris in os occurrentis evita' -- alia eiusmodi, quae non minus quam medicamenta proficiunt. Adicit remediis medicina consilium.

{{pn|.21|21}}'Error' inquit 'est causa peccandi: hunc nobis praecepta non detrahunt nec expugnant opiniones de bonis ac malis falsas.' Concedo per se efficacia praecepta non esse ad evertendam pravam animi persuasionem; sed non ideo &lt;non&gt; aliis quidem adiecta proficiunt. Primum memoriam renovant; deinde quae in universo confusius videbantur in partes divisa diligentius considerantur. Aut [in] isto modo licet et consolationes dicas supervacuas et exhortationes: atqui non sunt supervacuae; ergo ne monitiones quidem. {{pn|.22|22}}'Stultum est' inquit 'praecipere aegro quid facere tamquam sanus debeat, cum restituenda sanitas sit, sine qua inrita sunt praecepta.' Quid quod habent aegri quaedam sanique communia de quibus admonendi sunt? tamquam ne avide cibos adpetant, ut lassitudinem vitent. Habent quaedam praecepta communia pauper et dives. {{pn|.23|23}}'Sana' inquit 'avaritiam, et nihil habebis quod admoneas aut pauperem aut divitem, si cupiditas utriusque consedit.' Quid quod aliud est non concupiscere pecuniam, aliud uti pecunia scire? cuius avari modum ignorant, etiam non avari usum. 'Tolle' inquit 'errores: supervacua praecepta sunt.' Falsum est. Puta enim avaritiam relaxatam, puta adstrictam esse luxuriam, temeritati frenos iniectos, ignaviae subditum calcar: etiam remotis vitiis, quid et quemadmodum debeamus facere discendum est. {{pn|.24|24}}'Nihil' inquit 'efficient monitiones admotae gravibus vitiis.' Ne medicina quidem morbos insanabiles vincit, tamen adhibetur aliis in remedium, aliis in levamentum. Ne ipsa quidem universae philosophiae vis, licet totas in hoc vires suas advocet, duram iam et veterem animis extrahet pestem; sed non ideo nihil sanat quia non omnia.

{{pn|.25|25}}'Quid prodest' inquit 'aperta monstrare?' Plurimum; interdum enim scimus nec adtendimus. Non docet admonitio sed advertit, sed excitat, sed memoriam continet nec patitur elabi. Pleraque ante oculos posita transimus: admonere genus adhortandi est. Saepe animus etiam aperta dissimulat; ingerenda est itaque illi notitia rerum notissimarum. Illa hoc loco in Vatinium Calvi repetenda sententia est: 'factum esse ambitum scitis, et hoc vos scire omnes sciunt'. {{pn|.26|26}}Scis amicitias sancte colendas esse, sed non facis. Scis inprobum esse qui ab uxore pudicitiam exigit, ipse alienarum corruptor uxorum; scis ut illi nil cum adultero, sic tibi nil esse debere cum paelice, et non facis. Itaque subinde ad memoriam reducendus es; non enim reposita illa esse oportet sed in promptu. Quaecumque salutaria sunt saepe agitari debent, saepe versari, ut non tantum nota sint nobis sed etiam parata. Adice nunc quod aperta quoque apertiora fieri solent.

{{pn|.27|27}}'Si dubia sunt' inquit 'quae praecipis, probationes adicere debebis; ergo illae, non praecepta proficient.' Quid quod etiam sine probationibus ipsa monentis auctoritas prodest? sic quomodo iurisconsultorum valent responsa, etiam si ratio non redditur. Praeterea ipsa quae praecipiuntur per se multum habent ponderis, utique si aut carmini intexta sunt aut prosa oratione in sententiam coartata, sicut illa Catoniana: 'emas non quod opus est, sed quod necesse est; quod non opus est asse carum est', qualia sunt illa aut reddita oraculo aut similia: {{pn|.28|28}}'tempori parce', 'te nosce'. Numquid rationem exiges cum tibi aliquis hos dixerit versus?

    Iniuriarum remedium est oblivio. 
    Audentis fortuna iuvat, piger ipse sibi opstat. 

Advocatum ista non quaerunt: adfectus ipsos tangunt et natura vim suam exercente proficiunt. {{pn|.29|29}}Omnium honestarum rerum semina animi gerunt, quae admonitione excitantur non aliter quam scintilla flatu levi adiuta ignem suum explicat; erigitur virtus cum tacta est et inpulsa. Praeterea quaedam sunt quidem in animo, sed parum prompta, quae incipiunt in expedito esse cum dicta sunt; quaedam diversis locis iacent sparsa, quae contrahere inexercitata mens non potest. Itaque in unum conferenda sunt et iungenda, ut plus valeant animumque magis adlevent. {{pn|.30|30}}Aut si praecepta nihil adiuvant, omnis institutio tollenda est; ipsa natura contenti esse debemus. Hoc qui dicunt non vident alium esse ingenii mobilis et erecti, alium tardi et hebetis, utique alium alio ingeniosiorem. Ingenii vis praeceptis alitur et crescit novasque persuasiones adicit innatis et depravata corrigit.

{{pn|.31|31}}'Si quis' inquit 'non habet recta decreta, quid illum admonitiones iuvabunt vitiosis obligatum?' Hoc scilicet, ut illis liberetur; non enim extincta in illo indoles naturalis est sed obscurata et oppressa. Sic quoque temptat resurgere et contra prava nititur, nacta vero praesidium et adiuta praeceptis evalescit, si tamen illam diutina pestis non infecit nec enecuit; hanc enim ne disciplina quidem philosophiae toto impetu suo conisa restituet. Quid enim interest inter decreta philosophiae et praecepta nisi quod illa generalia praecepta sunt, haec specialia? Utraque res praecipit, sed altera in totum, particulatim altera.

{{pn|.32|32}}'Si quis' inquit 'recta habet et honesta decreta, hic ex supervacuo monetur.' Minime; nam hic quoque doctus quidem est facere quae debet, sed haec non satis perspicit. Non enim tantum adfectibus inpedimur quominus probanda faciamus sed inperitia inveniendi quid quaeque res exigat. Habemus interdum compositum animum, sed residem et inexercitatum ad inveniendam officiorum viam, quam admonitio demonstrat.

{{pn|.33|33}}'Expelle' inquit 'falsas opiniones de bonis et malis, in locum autem earum veras repone, et nihil habebit admonitio quod agat.' Ordinatur sine dubio ista ratione animus, sed non ista tantum; nam quamvis argumentis collectum sit quae bona malaque sint, nihilominus habent praecepta partes suas. Et prudentia et iustitia officiis constat: officia praeceptis disponuntur. {{pn|.34|34}}Praeterea ipsum de malis bonisque iudicium confirmatur officiorum exsecutione, ad quam praecepta perducunt. Utraque enim inter se consentiunt: nec illa possunt praecedere ut non haec sequantur, et haec ordinem sequuntur suum; unde apparet illa praecedere.

{{pn|.35|35}}'Infinita' inquit 'praecepta sunt.' Falsum est; nam de maximis ac necessariis rebus non sunt infinita; tenues autem differentias habent quas exigunt tempora, loca, personae, sed his quoque dantur praecepta generalia.

{{pn|.36|36}}'Nemo', inquit, 'praeceptis curat insaniam; ergo ne malitiam quidem.' Dissimile est; nam si insaniam sustuleris, sanitas reddita est; si falsas opiniones exclusimus, non statim sequitur dispectus rerum agendarum; ut sequatur, tamen admonitio conroborabit rectam de bonis malisque sententiam. Illud quoque falsum est, nihil apud insanos proficere praecepta. Nam quemadmodum sola non prosunt, sic curationem adiuvant; et denuntiatio et castigatio insanos coercuit -- de illis nunc insanis loquor quibus mens mota est, non erepta.

{{pn|.37|37}}'Leges' inquit 'ut faciamus quod oportet non efficiunt, et quid aliud sunt quam minis mixta praecepta?' Primum omnium ob hoc illae non persuadent quia minantur, at haec non cogunt sed exorant; deinde leges a scelere deterrent, praecepta in officium adhortantur. His adice quod leges quoque proficiunt ad bonos mores, utique si non tantum imperant sed docent. {{pn|.38|38}}In hac re dissentio a Posidonio, qui &lt;'improbo' inquit&gt; 'quod Platonis legibus adiecta principia sunt. Legem enim brevem esse oportet, quo facilius ab inperitis teneatur. Velut emissa divinitus vox sit: iubeat, non disputet. Nihil videtur mihi frigidius, nihil ineptius quam lex cum prologo. Mone, dic quid me velis fecisse: non disco sed pareo.' Proficiunt vero; itaque malis moribus uti videbis civitates usas malis legibus. {{pn|.39|39}}'At non apud omnis proficiunt.' Ne philosophia quidem; nec ideo inutilis et formandis animis inefficax est. Quid autem? philosophia non vitae lex est? Sed putemus non proficere leges: non ideo sequitur ut ne monitiones quidem proficiant. Aut sic et consolationes nega proficere dissuasionesque et adhortationes et obiurgationes et laudationes. Omnia ista monitionum genera sunt; per ista ad perfectum animi statum pervenitur. {{pn|.40|40}}Nulla res magis animis honesta induit dubiosque et in pravum inclinabiles revocat ad rectum quam bonorum virorum conversatio; paulatim enim descendit in pectora et vim praeceptorum obtinet frequenter aspici, frequenter audiri. Occursus mehercules ipse sapientium iuvat, et est aliquid quod ex magno viro vel tacente proficias. {{pn|.41|41}}Nec tibi facile dixerim quemadmodum prosit, sicut illud intellegam profuisse. 'Minuta quaedam' ut ait Phaedon 'animalia cum mordent non sentiuntur, adeo tenuis illis et fallens in periculum vis est; tumor indicat morsum et in ipso tumore nullum vulnus apparet.' Idem tibi in conversatione virorum sapientium eveniet: non deprehendes quemadmodum aut quando tibi prosit, profuisse deprendes.

{{pn|.42|42}}'Quorsus' inquis 'hoc pertinet?' Aeque praecepta bona, si saepe tecum sint, profutura quam bona exempla. Pythagoras ait alium animum fieri intrantibus templum deorumque simulacra ex vicino cernentibus et alicuius oraculi opperientibus vocem. {{pn|.43|43}}Quis autem negabit feriri quibusdam praeceptis efficaciter etiam inperitissimos? velut his brevissimis vocibus, sed multum habentibus ponderis:

    Nil nimis. 
    Avarus animus nullo satiatur lucro. 
    Ab alio expectes alteri quod feceris. 

Haec cum ictu quodam audimus, nec ulli licet dubitare aut interrogare 'quare?'; adeo etiam sine ratione ipsa veritas lucet. {{pn|.44|44}}Si reverentia frenat animos ac vitia conpescit, cur non et admonitio idem possit? Si inponit pudorem castigatio, cur admonitio non faciat, etiam si nudis praeceptis utitur? Illa vero efficacior est et altius penetrat quae adiuvat ratione quod praecipit, quae adicit quare quidque faciendum sit et quis facientem oboedientemque praeceptis fructus expectet. Si imperio proficitur, et admonitione; atqui proficitur imperio; ergo et admonitione. {{pn|.45|45}}In duas partes virtus dividitur, in contemplationem veri et actionem: contemplationem institutio tradit, actionem admonitio. Virtutem et exercet et ostendit recta actio. Acturo autem si prodest qui suadet, et qui monet proderit. Ergo si recta actio virtuti necessaria est, rectas autem actiones admonitio demonstrat, et admonitio necessaria est. {{pn|.46|46}}Duae res plurimum roboris animo dant, fides veri et fiducia: utramque admonitio facit. Nam et creditur illi et, cum creditum est, magnos animus spiritus concipit ac fiducia impletur; ergo admonitio non est supervacua. M. Agrippa, vir ingentis animi, qui solus ex iis quos civilia bella claros potentesque fecerunt felix in publicum fuit, dicere solebat multum se huic debere sententiae: 'nam concordia parvae res crescunt, discordia maximae dilabuntur'. {{pn|.47|47}}Hac se aiebat et fratrem et amicum optimum factum. Si eiusmodi sententiae familiariter in animum receptae formant eum, cur non haec pars philosophiae quae talibus sententiis constat idem possit? Pars virtutis disciplina constat, pars exercitatione; et discas oportet et quod didicisti agendo confirmes. Quod si est, non tantum scita sapientiae prosunt sed etiam praecepta, quae adfectus nostros velut edicto coercent et ablegant.

{{pn|.48|48}}'Philosophia' inquit 'dividitur in haec, scientiam et habitum animi; nam qui didicit et facienda ac vitanda percepit nondum sapiens est nisi in ea quae didicit animus eius transfiguratus est. Tertia ista pars praecipiendi ex utroque est, et ex decretis et ex habitu; itaque supervacua est ad implendam virtutem, cui duo illa sufficiunt.' {{pn|.49|49}}Isto ergo modo et consolatio supervacua est (nam haec quoque ex utroque est) et adhortatio et suasio et ipsa argumentatio; nam et haec ab habitu animi compositi validique proficiscitur. Sed quamvis ista ex optimo habitu animi veniant, optimus animi habitus ex his est; et facit illa et ex illis ipse fit. {{pn|.50|50}}Deinde istud quod dicis iam perfecti viri est ac summam consecuti felicitatis humanae. Ad haec autem tarde pervenitur; interim etiam inperfecto sed proficienti demonstranda est in rebus agendis via. Hanc forsitan etiam sine admonitione dabit sibi ipsa sapientia, quae iam eo perduxit animum ut moveri nequeat nisi in rectum. Inbecillioribus quidem ingeniis necessarium est aliquem praeire: 'hoc vitabis, hoc facies'. {{pn|.51|51}}Praeterea si expectat tempus quo per se sciat quid optimum factu sit, interim errabit et errando inpedietur quominus ad illud perveniat quo possit se esse contentus; regi ergo debet dum incipit posse se regere. Pueri ad praescriptum discunt; digiti illorum tenentur et aliena manu per litterarum simulacra ducuntur, deinde imitari iubentur proposita et ad illa reformare chirographum: sic animus noster, dum eruditur ad praescriptum, iuvatur.

{{pn|.52|52}}Haec sunt per quae probatur hanc philosophiae partem supervacuam non esse. Quaeritur deinde an ad faciendum sapientem sola sufficiat. Huic quaestioni suum diem dabimus: interim omissis argumentis nonne apparet opus esse nobis aliquo advocato qui contra populi praecepta praecipiat? {{pn|.53|53}}Nulla ad aures nostras vox inpune perfertur: nocent qui optant, nocent qui execrantur. Nam et horum inprecatio falsos nobis metus inserit et illorum amor male docet bene optando; mittit enim nos ad longinqua bona et incerta et errantia, cum possimus felicitatem domo promere. {{pn|.54|54}}Non licet, inquam, ire recta via; trahunt in pravum parentes, trahunt servi. Nemo errat uni sibi, sed dementiam spargit in proximos accipitque invicem. Et ideo in singulis vitia populorum sunt quia illa populus dedit. Dum facit quisque peiorem, factus est; didicit deteriora, dein docuit, effectaque est ingens illa nequitia congesto in unum quod cuique pessimum scitur. {{pn|.55|55}}Sit ergo aliquis custos et aurem subinde pervellat abigatque rumores et reclamet populis laudantibus. Erras enim si existimas nobiscum vitia nasci: supervenerunt, ingesta sunt. Itaque monitionibus crebris opiniones quae nos circumsonant repellantur. {{pn|.56|56}}Nulli nos vitio natura conciliat: illa integros ac liberos genuit. Nihil quo avaritiam nostram inritaret posuit in aperto: pedibus aurum argentumque subiecit calcandumque ac premendum dedit quidquid est propter quod calcamur ac premimur. Illa vultus nostros erexit ad caelum et quidquid magnificum mirumque fecerat videri a suspicientibus voluit: ortus occasusque et properantis mundi volubilem cursum, interdiu terrena aperientem, nocte caelestia, tardos siderum incessus si compares toti, citatissimos autem si cogites quanta spatia numquam intermissa velocitate circumeant, defectus solis ac lunae invicem obstantium, alia deinceps digna miratu, sive per ordinem subeunt sive subitis causis mota prosiliunt, ut nocturnos ignium tractus et sine ullo ictu sonituque fulgores caeli patescentis columnasque ac trabes et varia simulacra flammarum. {{pn|.57|57}}Haec supra nos natura disposuit, aurum quidem et argentum et propter ista numquam pacem agens ferrum, quasi male nobis committerentur, abscondit. Nos in lucem propter quae pugnaremus extulimus, nos et causas periculorum nostrorum et instrumenta disiecto terrarum pondere eruimus, nos fortunae mala nostra tradidimus nec erubescimus summa apud nos haberi quae fuerant ima terrarum. {{pn|.58|58}}Vis scire quam falsus oculos tuos deceperit fulgor? nihil est istis quamdiu mersa et involuta caeno suo iacent foedius, nihil obscurius, quidni? quae per longissimorum cuniculorum tenebras extrahuntur; nihil est illis dum fiunt et a faece sua separantur informius. Denique ipsos opifices intuere per quorum manus sterile terrae genus et infernum perpurgatur: videbis quanta fuligine oblinantur. {{pn|.59|59}}Atqui ista magis inquinant animos quam corpora, et in possessore eorum quam in artifice plus sordium est. Necessarium itaque admoneri est, habere aliquem advocatum bonae mentis et in tanto fremitu tumultuque falsorum unam denique audire vocem. Quae erit illa vox? ea scilicet quae tibi tantis clamoribus ambitionis exsurdato salubria insusurret verba, quae dicat: {{pn|.60|60}}non est quod invideas istis quos magnos felicesque populus vocat, non est quod tibi compositae mentis habitum et sanitatem plausus excutiat, non est quod tibi tranquillitatis tuae fastidium faciat ille sub illis fascibus purpura cultus, non est quod feliciorem eum iudices cui summovetur quam te quem lictor semita deicit. Si vis exercere tibi utile, nulli autem grave imperium, summove vitia. {{pn|.61|61}}Multi inveniuntur qui ignem inferant urbibus, qui inexpugnabilia saeculis et per aliquot aetates tuta prosternant, qui aequum arcibus aggerem attollant et muros in miram altitudinem eductos arietibus ac machinis quassent. Multi sunt qui ante se agant agmina et tergis hostium [et] graves instent et ad mare magnum perfusi caede gentium veniant, sed hi quoque, ut vincerent hostem, cupiditate victi sunt. Nemo illis venientibus restitit, sed nec ipsi ambitioni crudelitatique restiterant; tunc cum agere alios visi sunt, agebantur. {{pn|.62|62}}Agebat infelicem Alexandrum furor aliena vastandi et ad ignota mittebat. An tu putas sanum qui a Graeciae primum cladibus, in qua eruditus est, incipit? qui quod cuique optimum est eripit, Lacedaemona servire iubet, Athenas tacere? Non contentus tot civitatium strage, quas aut vicerat Philippus aut emerat, alias alio loco proicit et toto orbe arma circumfert; nec subsistit usquam lassa crudelitas inmanium ferarum modo quae plus quam exigit fames mordent. {{pn|.63|63}}Iam in unum regnum multa regna coniecit, iam Graeci Persaeque eundem timent, iam etiam a Dareo liberae nationes iugum accipiunt; it tamen ultra oceanum solemque, indignatur ab Herculis Liberique vestigiis victoriam flectere, ipsi naturae vim parat. Non ille ire vult, sed non potest stare, non aliter quam in praeceps deiecta pondera, quibus eundi finis est iacuisse. {{pn|.64|64}}Ne Gnaeo quidem Pompeio externa bella ac domestica virtus aut ratio suadebat, sed insanus amor magnitudinis falsae. Modo in Hispaniam et Sertoriana arma, modo ad colligandos piratas ac maria pacanda vadebat: hae praetexebantur causae ad continuandam potentiam. {{pn|.65|65}}Quid illum in Africam, quid in septentrionem, quid in Mithridaten et Armeniam et omnis Asiae angulos traxit? infinita scilicet cupido crescendi, cum sibi uni parum magnus videretur. Quid C. Caesarem in sua fata pariter ac publica inmisit? gloria et ambitio et nullus supra ceteros eminendi modus. Unum ante se ferre non potuit, cum res publica supra se duos ferret. {{pn|.66|66}}Quid, tu C. Marium semel consulem (unum enim consulatum accepit, ceteros rapuit), cum Teutonos Cimbrosque concideret, cum Iugurtham per Africae deserta sequeretur, tot pericula putas adpetisse virtutis instinctu? Marius exercitus, Marium ambitio ducebat. {{pn|.67|67}}Isti cum omnia concuterent, concutiebantur turbinum more, qui rapta convolvunt sed ipsi ante volvuntur et ob hoc maiore impetu incurrunt quia nullum illis sui regimen est, ideoque, cum multis fuerunt malo, pestiferam illam vim qua plerisque nocuerunt ipsi quoque sentiunt. Non est quod credas quemquam fieri aliena infelicitate felicem.

{{pn|.68|68}}Omnia ista exempla quae oculis atque auribus nostris ingeruntur retexenda sunt, et plenum malis sermonibus pectus exhauriendum; inducenda in occupatum locum virtus, quae mendacia et contra verum placentia exstirpet, quae nos a populo cui nimis credimus separet ac sinceris opinionibus reddat. Hoc est enim sapientia, in naturam converti et eo restitui unde publicus error expulerit. {{pn|.69|69}}Magna pars sanitatis est hortatores insaniae reliquisse et ex isto coitu invicem noxio procul abisse. Hoc ut esse verum scias, aspice quanto aliter unusquisque populo vivat, aliter sibi. Non est per se magistra innocentiae solitudo nec frugalitatem docent rura, sed ubi testis ac spectator abscessit, vitia subsidunt, quorum monstrari et conspici fructus est. {{pn|.70|70}}Quis eam quam nulli ostenderet induit purpuram? quis posuit secretam in auro dapem? quis sub alicuius arboris rusticae proiectus umbra luxuriae suae pompam solus explicuit? Nemo oculis suis lautus est, ne paucorum quidem aut familiarium, sed apparatum vitiorum suorum pro modo turbae spectantis expandit. {{pn|.71|71}}Ita est: inritamentum est omnium in quae insanimus admirator et conscius. Ne concupiscamus efficies si ne ostendamus effeceris. Ambitio et luxuria et inpotentia scaenam desiderant: sanabis ista si absconderis. {{pn|.72|72}}Itaque si in medio urbium fremitu conlocati sumus, stet ad latus monitor et contra laudatores ingentium patrimoniorum laudet parvo divitem et usu opes metientem. Contra illos qui gratiam ac potentiam attollunt otium ipse suspiciat traditum litteris et animum ab externis ad sua reversum. {{pn|.73|73}}Ostendat ex constitutione vulgi beatos in illo invidioso fastigio suo trementis et attonitos longeque aliam de se opinionem habentis quam ab aliis habetur; nam quae aliis excelsa videntur ipsis praerupta sunt. Itaque exanimantur et trepidant quotiens despexerunt in illud magnitudinis suae praeceps; cogitant enim varios casus et in sublimi maxime lubricos. {{pn|.74|74}}Tunc adpetita formidant et quae illos graves aliis reddit gravior ipsis felicitas incubat. Tunc laudant otium lene et sui iuris, odio est fulgor et fuga a rebus adhuc stantibus quaeritur. Tunc demum videas philosophantis metu et aegrae fortunae sana consilia. Nam quasi ista inter se contraria sint, bona fortuna et mens bona, ita melius in malis sapimus: secunda rectum auferunt. Vale.

==XCV.==

{{pn|.1|1}} Petis a me ut id quod in diem suum dixeram debere differri repraesentem et scribam tibi an haec pars philosophiae quam Graeci paraeneticen vocant, nos praeceptivam dicimus, satis sit ad consummandam sapientiam. Scio te in bonam partem accepturum si negavero. Eo magis promitto et verbum publicum perire non patior: 'postea noli rogare quod inpetrare nolueris'. {{pn|.2|2}} Interdum enim enixe petimus id quod recusaremus si quis offerret. Haec sive levitas est sive vernilitas punienda est promittendi facilitate. Multa videri volumus velle sed nolumus. Recitator historiam ingentem attulit minutissime scriptam, artissime plictam, et magna parte perlecta 'desinam' inquit 'si vultis': adclamatur 'recita, recita' ab iis qui illum ommutescere illic cupiunt. Saepe aliud volumus, aliud optamus, et verum ne dis quidem dicimus, sed dii aut non exaudiunt aut miserentur. {{pn|.3|3}} Ego me omissa misericordia vindicabo et tibi ingentem epistulam inpingam, quam tu si invitus leges, dicito 'ego mihi hoc contraxi', teque inter illos numera quos uxor magno ducta ambitu torquet, inter illos quos divitiae per summum adquisitae sudorem male habent, inter illos quos honores nulla non arte atque opera petiti discruciant, et ceteros malorum suorum compotes.

{{pn|.4|4}}Sed ut omisso principio rem ipsam adgrediar, 'beata' inquiunt 'vita constat ex actionibus rectis; ad actiones rectas praecepta perducunt; ergo ad beatam vitam praecepta sufficiunt'. Non semper ad actiones rectas praecepta perducunt, sed cum obsequens ingenium est; aliquando frustra admoventur, si animum opiniones obsident pravae. {{pn|.5|5}}Deinde etiam si recte faciunt, nesciunt facere se recte. Non potest enim quisquam nisi ab initio formatus et tota ratione compositus omnis exsequi numeros ut sciat quando oporteat et in quantum et cum quo et quemadmodum et quare. Non potest toto animo ad honesta conari, ne constanter quidem aut libenter, sed respiciet, sed haesitabit.

{{pn|.6|6}}'Si honesta' inquit 'actio ex praeceptis venit, ad beatam vitam praecepta abunde sunt: atqui est illud, ergo et hoc.' His respondebimus actiones honestas et praeceptis fieri, non tantum praeceptis.

{{pn|.7|7}}'Si aliae' inquit 'artes contentae sunt praeceptis, contenta erit et sapientia; nam et haec ars vitae est. Atqui gubernatorem facit ille qui praecipit &quot;sic move gubernaculum, sic vela summitte, sic secundo vento utere, sic adverso resiste, sic dubium communemque tibi vindica&quot;. Alios quoque artifices praecepta conformant; ergo in hoc idem poterunt artifice vivendi.' {{pn|.8|8}}Omnes istae artes circa instrumenta vitae occupatae sunt, non circa totam vitam; itaque multa illas inhibent extrinsecus et inpediunt, spes, cupiditas, timor. At haec quae artem vitae professa est nulla re quominus se exerceat vetari potest; discutit enim inpedimenta et iactat obstantia. Vis scire quam dissimilis sit aliarum artium condicio et huius? in illis excusatius est voluntate peccare quam casu, in hac maxima culpa est sponte delinquere. {{pn|.9|9}}Quod dico tale est. Grammaticus non erubescet soloecismo si sciens fecit, erubescet si nesciens; medicus si deficere aegrum non intellegit, quantum ad artem magis peccat quam si se intellegere dissimulat: at in hac arte vivendi turpior volentium culpa est. Adice nunc quod artes quoque pleraeque -- immo ex omnibus liberalissimae -- habent decreta sua, non tantum praecepta, sicut medicina; itaque alia est Hippocratis secta, alia Asclepiadis, alia Themisonis. {{pn|.10|10}}Praeterea nulla ars contemplativa sine decretis suis est, quae Graeci vocant dogmata, nobis vel decreta licet appellare vel scita vel placita; quae et in geometria et in astronomia invenies. Philosophia autem et contemplativa est et activa: spectat simul agitque. Erras enim si tibi illam putas tantum terrestres operas promittere: altius spirat. 'Totum' inquit 'mundum scrutor nec me intra contubernium mortale contineo, suadere vobis aut dissuadere contenta: magna me vocant supraque vos posita.

[11]

    Nam tibi de summa caeli ratione deumque 
    disserere incipiam et rerum primordia pandam, 
    unde omnis natura creet res, auctet alatque, 
    quoque eadem rursus natura perempta resolvat, 

ut ait Lucretius.' Sequitur ergo ut, cum contemplativa sit, habeat decreta sua. {{pn|.12|12}}Quid quod facienda quoque nemo rite obibit nisi is cui ratio erit tradita qua in quaque re omnis officiorum numeros exsequi possit? quos non servabit qui in rem praecepta acceperit, non in omne. Inbecilla sunt per se et, ut ita dicam, sine radice quae partibus dantur. Decreta sunt quae muniant, quae securitatem nostram tranquillitatemque tueantur, quae totam vitam totamque rerum naturam simul contineant. Hoc interest inter decreta philosophiae et praecepta quod inter elementa et membra: haec ex illis dependent, illa et horum causae sunt et omnium.

{{pn|.13|13}}'Antiqua' inquit 'sapientia nihil aliud quam facienda ac vitanda praecepit, et tunc longe meliores erant viri: postquam docti prodierunt, boni desunt; simplex enim illa et aperta virtus in obscuram et sollertem scientiam versa est docemurque disputare, non vivere.' {{pn|.14|14}}Fuit sine dubio, ut dicitis, vetus illa sapientia cum maxime nascens rudis non minus quam ceterae artes quarum in processu subtilitas crevit. Sed ne opus quidem adhuc erat remediis diligentibus. Nondum in tantum nequitia surrexerat nec tam late se sparserat: poterant vitiis simplicibus obstare remedia simplicia. Nunc necesse est tanto operosiora esse munimenta quanto vehementiora sunt quibus petimur.

{{pn|.15|15}}Medicina quondam paucarum fuit scientia herbarum quibus sisteretur fluens sanguis, vulnera coirent; paulatim deinde in hanc pervenit tam multiplicem varietatem. Nec est mirum tunc illam minus negotii habuisse firmis adhuc solidisque corporibus et facili cibo nec per artem voluptatemque corrupto: qui postquam coepit non ad tollendam sed ad inritandam famem quaeri et inventae sunt mille conditurae quibus aviditas excitaretur, quae desiderantibus alimenta erant onera sunt plenis. {{pn|.16|16}}Inde pallor et nervorum vino madentium tremor et miserabilior ex cruditatibus quam ex fame macies; inde incerti labantium pedes et semper qualis in ipsa ebrietate titubatio; inde in totam cutem umor admissus distentusque venter dum male adsuescit plus capere quam poterat; inde suffusio luridae bilis et decolor vultus tabesque ~in se~ putrescentium et retorridi digiti articulis obrigescentibus nervorumque sine sensu iacentium torpor aut palpitatio [corporum] sine intermissione vibrantium. {{pn|.17|17}}Quid capitis vertigines dicam? quid oculorum auriumque tormenta et cerebri exaestuantis verminationes et omnia per quae exoneramur internis ulceribus adfecta? Innumerabilia praeterea febrium genera, aliarum impetu saevientium, aliarum tenui peste repentium, aliarum cum horrore et multa membrorum quassatione venientium? {{pn|.18|18}}Quid alios referam innumerabiles morbos, supplicia luxuriae? Immunes erant ab istis malis qui nondum se delicis solverant, qui sibi imperabant, sibi ministrabant. Corpora opere ac vero labore durabant, aut cursu defatigati aut venatu aut tellure versanda; excipiebat illos cibus qui nisi esurientibus placere non posset. Itaque nihil opus erat tam magna medicorum supellectile nec tot ferramentis atque puxidibus. Simplex erat ex causa simplici valetudo: multos morbos multa fericula fecerunt. {{pn|.19|19}}Vide quantum rerum per unam gulam transiturarum permisceat luxuria, terrarum marisque vastatrix. Necesse est itaque inter se tam diversa dissideant et hausta male digerantur aliis alio nitentibus. Nec mirum quod inconstans variusque ex discordi cibo morbus est et illa ex contrariis naturae partibus in eundem conpulsa &lt;ventrem&gt; redundant. Inde tam novo aegrotamus genere quam vivimus.

{{pn|.20|20}}Maximus ille medicorum et huius scientiae conditor feminis nec capillos defluere dixit nec pedes laborare: atqui et capillis destituuntur et pedibus aegrae sunt. Non mutata feminarum natura sed victa est; nam cum virorum licentiam aequaverint, corporum quoque virilium incommoda aequarunt. {{pn|.21|21}}Non minus pervigilant, non minus potant, et oleo et mero viros provocant; aeque invitis ingesta visceribus per os reddunt et vinum omne vomitu remetiuntur; aeque nivem rodunt, solacium stomachi aestuantis. Libidine vero ne maribus quidem cedunt: pati natae (di illas deaeque male perdant!) adeo perversum commentae genus inpudicitiae viros ineunt. Quid ergo mirandum est maximum medicorum ac naturae peritissimum in mendacio prendi, cum tot feminae podagricae calvaeque sint? Beneficium sexus sui vitiis perdiderunt et, quia feminam exuerant, damnatae sunt morbis virilibus.

{{pn|.22|22}}Antiqui medici nesciebant dare cibum saepius et vino fulcire venas cadentis, nesciebant sanguinem mittere et diutinam aegrotationem balneo sudoribusque laxare, nesciebant crurum vinculo brachiorumque latentem vim et in medio sedentem ad extrema revocare. Non erat necesse circumspicere multa auxiliorum genera, cum essent periculorum paucissima. {{pn|.23|23}}Nunc vero quam longe processerunt mala valetudinis! Has usuras voluptatium pendimus ultra modum fasque concupitarum. Innumerabiles esse morbos non miraberis: cocos numera. Cessat omne studium et liberalia professi sine ulla frequentia desertis angulis praesident; in rhetorum ac philosophorum scholis solitudo est: at quam celebres culinae sunt, quanta circa nepotum focos &lt;se&gt; iuventus premit! {{pn|.24|24}}Transeo puerorum infelicium greges quos post transacta convivia aliae cubiculi contumeliae expectant; transeo agmina exoletorum per nationes coloresque discripta ut eadem omnibus levitas sit, eadem primae mensura lanuginis, eadem species capillorum, ne quis cui rectior est coma crispulis misceatur; transeo pistorum turbam, transeo ministratorum per quos signo dato ad inferendam cenam discurritur. Di boni, quantum hominum unus venter exercet! {{pn|.25|25}}Quid? tu illos boletos, voluptarium venenum, nihil occulti operis iudicas facere, etiam si praesentanei non fuerunt? Quid? tu illam aestivam nivem non putas callum iocineribus obducere? Quid? illa ostrea, inertissimam carnem caeno saginatam, nihil existimas limosae gravitatis inferre? Quid? illud sociorum garum, pretiosam malorum piscium saniem, non credis urere salsa tabe praecordia? Quid? illa purulenta et quae tantum non ex ipso igne in os transferuntur iudicas sine noxa in ipsis visceribus extingui? Quam foedi itaque pestilentesque ructus sunt, quantum fastidium sui exhalantibus crapulam veterem! scias putrescere sumpta, non concoqui. {{pn|.26|26}}Memini fuisse quondam in sermone nobilem patinam in quam quidquid apud lautos solet diem ducere properans in damnum suum popina congesserat: veneriae spondylique et ostrea eatenus circumcisa qua eduntur intervenientibus distinguebantur ~echini totam destructique~ sine ullis ossibus mulli constraverant. {{pn|.27|27}}Piget esse iam singula: coguntur in unum sapores. In cena fit quod fieri debebat in ventre: expecto iam ut manducata ponantur. Quantulo autem hoc minus est, testas excerpere atque ossa et dentium opera cocum fungi? 'Gravest luxuriari per singula: omnia semel et in eundem saporem versa ponantur. Quare ego ad unam rem manum porrigam? plura veniant simul, multorum ferculorum ornamenta coeant et cohaereant. {{pn|.28|28}}Sciant protinus hi qui iactationem ex istis peti et gloriam aiebant non ostendi ista sed conscientiae dari. Pariter sint quae disponi solent, uno iure perfusa; nihil intersit; ostrea, echini, spondyli, mulli perturbati concoctique ponantur.' Non esset confusior vomentium cibus. {{pn|.29|29}}Quomodo ista perplexa sunt, sic ex istis non singulares morbi nascuntur sed inexplicabiles, diversi, multiformes, adversus quos et medicina armare se coepit multis generibus, multis observationibus.

Idem tibi de philosophia dico. Fuit aliquando simplicior inter minora peccantis et levi quoque cura remediabiles: adversus tantam morum eversionem omnia conanda sunt. Et utinam sic denique lues ista vincatur! {{pn|.30|30}}Non privatim solum sed publice furimus. Homicidia conpescimus et singulas caedes: quid bella et occisarum gentium gloriosum scelus? Non avaritia, non crudelitas modum novit. Et ista quamdiu furtim et a singulis fiunt minus noxia minusque monstrosa sunt: ex senatus consultis plebisque scitis saeva exercentur et publice iubentur vetata privatim. {{pn|.31|31}}Quae clam commissa capite luerent, tum quia paludati fecere laudamus. Non pudet homines, mitissimum genus, gaudere sanguine alterno et bella gerere gerendaque liberis tradere, cum inter se etiam mutis ac feris pax sit. {{pn|.32|32}}Adversus tam potentem explicitumque late furorem operosior philosophia facta est et tantum sibi virium sumpsit quantum iis adversus quae parabatur accesserat. Expeditum erat obiurgare indulgentis mero et petentis delicatiorem cibum, non erat animus ad frugalitatem magna vi reducendus a qua paullum discesserat:

[33]

    nunc manibus rapidis opus est, nunc arte magistra. 

Voluptas ex omni quaeritur. Nullum intra se manet vitium: in avaritiam luxuria praeceps est. Honesti oblivio invasit; nihil turpest cuius placet pretium. Homo, sacra res homini, iam per lusum ac iocum occiditur et quem erudiri ad inferenda accipiendaque vulnera nefas erat, is iam nudus inermisque producitur satisque spectaculi ex homine mors est. {{pn|.34|34}}In hac ergo morum perversitate desideratur solito vehementius aliquid quod mala inveterata discutiat: decretis agendum est ut revellatur penitus falsorum recepta persuasio. His si adiunxerimus praecepta, consolationes, adhortationes, poterunt valere: per se inefficaces sunt. {{pn|.35|35}}Si volumus habere obligatos et malis quibus iam tenentur avellere, discant quid malum, quid bonum sit, sciant omnia praeter virtutem mutare nomen, modo mala fieri, modo bona. Quemadmodum primum militiae vinculum est religio et signorum amor et deserendi nefas, tunc deinde facile cetera exiguntur mandanturque iusiurandum adactis, ita in iis quos velis ad beatam vitam perducere prima fundamenta iacienda sunt et insinuanda virtus. Huius quadam superstitione teneantur, hanc ament; cum hac vivere velint, sine hac nolint.

{{pn|.36|36}}'Quid ergo? non quidam sine institutione subtili evaserunt probi magnosque profectus adsecuti sunt dum nudis tantum praeceptis obsequuntur?' Fateor, sed felix illis ingenium fuit et salutaria in transitu rapuit. Nam ut dii immortales nullam didicere virtutem cum omni editi et pars naturae eorum est bonos esse, ita quidam ex hominibus egregiam sortiti indolem in ea quae tradi solent perveniunt sine longo magisterio et honesta conplexi sunt cum primum audiere; unde ista tam rapacia virtutis ingenia vel ex se fertilia. At illis aut hebetibus et obtusis aut mala consuetudine obsessis diu robigo animorum effricanda est. {{pn|.37|37}}Ceterum, ut illos in bonum pronos citius educit ad summa, et hos inbecilliores adiuvabit malisque opinionibus extrahet qui illis philosophiae placita tradiderit; quae quam sint necessaria sic licet videas. Quaedam insident nobis quae nos ad alia pigros, ad alia temerarios faciunt; nec haec audacia reprimi potest nec illa inertia suscitari nisi causae eorum eximuntur, falsa admiratio et falsa formido. Haec nos quamdiu possident, dicas licet 'hoc patri praestare debes, hoc liberis, hoc amicis, hoc hospitibus': temptantem avaritia retinebit. Sciet pro patria pugnandum esse, dissuadebit timor; sciet pro amicis desudandum esse ad extremum usque sudorem, sed deliciae vetabunt; sciet in uxore gravissimum esse genus iniuriae paelicem, sed illum libido in contraria inpinget. {{pn|.38|38}}Nihil ergo proderit dare praecepta nisi prius amoveris obstatura praeceptis, non magis quam proderit arma in conspectu posuisse propiusque admovisse nisi usurae manus expediuntur. Ut ad praecepta quae damus possit animus ire, solvendus est. {{pn|.39|39}}Putemus aliquem facere quod oportet: non faciet adsidue, non faciet aequaliter; nesciet enim quare faciat. Aliqua vel casu vel exercitatione exibunt recta, sed non erit in manu regula ad quam exigantur, cui credat recta esse quae fecit. Non promittet se talem in perpetuum qui bonus casu est.

{{pn|.40|40}}Deinde praestabunt tibi fortasse praecepta ut quod oportet faciat, non praestabunt ut quemadmodum oportet; si hoc non praestant, ad virtutem non perducunt. Faciet quod oportet monitus, concedo; sed id parum est, quoniam quidem non in facto laus est sed in eo quemadmodum fiat. {{pn|.41|41}}Quid est cena sumptuosa flagitiosius et equestrem censum consumente? quid tam dignum censoria nota, si quis, ut isti ganeones loquuntur, sibi hoc et genio suo praestet? et deciens tamen sestertio aditiales cenae frugalissimis viris constiterunt. Eadem res, si gulae datur, turpis est, si honori, reprensionem effugit; non enim luxuria sed inpensa sollemnis est. {{pn|.42|42}}Mullum ingentis formae -- quare autem non pondus adicio et aliquorum gulam inrito? quattuor pondo et selibram fuisse aiebant -- Tiberius Caesar missum sibi cum in macellum deferri et venire iussisset, 'amici,' inquit 'omnia me fallunt nisi istum mullum aut Apicius emerit aut P. Octavius'. Ultra spem illi coniectura processit: liciti sunt, vicit Octavius et ingentem consecutus est inter suos gloriam, cum quinque sestertiis emisset piscem quem Caesar vendiderat, ne Apicius quidem emerat. Numerare tantum Octavio fuit turpe, non illi qui emerat ut Tiberio mitteret, quamquam illum quoque reprenderim: admiratus est rem qua putavit Caesarem dignum. Amico aliquis aegro adsidet: probamus. {{pn|.43|43}}At hoc hereditatis causa facit: vultur est, cadaver expectat. Eadem aut turpia sunt aut honesta: refert quare aut quemadmodum fiant. Omnia autem honeste fient si honesto nos addixerimus idque unum in rebus humanis bonum iudicarimus quaeque ex eo sunt; cetera in diem bona sunt. {{pn|.44|44}}Ergo infigi debet persuasio ad totam pertinens vitam: hoc est quod decretum voco. Qualis haec persuasio fuerit, talia erunt quae agentur, quae cogitabuntur; qualia autem haec fuerint, talis vita erit. In particulas suasisse totum ordinanti parum est. {{pn|.45|45}}M. Brutus in eo libro quem peri kathekontos inscripsit dat multa praecepta et parentibus et liberis et fratribus: haec nemo faciet quemadmodum debet nisi habuerit quo referat. Proponamus oportet finem summi boni ad quem nitamur, ad quem omne factum nostrum dictumque respiciat; veluti navigantibus ad aliquod sidus derigendus est cursus. {{pn|.46|46}}Vita sine proposito vaga est; quod si utique proponendum est, incipiunt necessaria esse decreta. Illud, ut puto, concedes, nihil esse turpius dubio et incerto ac timide pedem referente. Hoc in omnibus rebus accidet nobis nisi eximuntur quae reprendunt animos et detinent et ire conarique totos vetant.

{{pn|.47|47}}Quomodo sint dii colendi solet praecipi. Accendere aliquem lucernas sabbatis prohibeamus, quoniam nec lumine dii egent et ne homines quidem delectantur fuligine. Vetemus salutationibus matutinis fungi et foribus adsidere templorum: humana ambitio istis officiis capitur, deum colit qui novit. Vetemus lintea et strigiles Iovi ferre et speculum tenere Iunoni: non quaerit ministros deus. Quidni? ipse humano generi ministrat, ubique et omnibus praesto est. {{pn|.48|48}}Audiat licet quem modum servare in sacrificiis debeat, quam procul resilire a molestis superstitionibus, numquam satis profectum erit nisi qualem debet deum mente conceperit, omnia habentem, omnia tribuentem, beneficum gratis. {{pn|.49|49}}Quae causa est dis bene faciendi? natura. Errat si quis illos putat nocere nolle: non possunt. Nec accipere iniuriam queunt nec facere; laedere etenim laedique coniunctum est. Summa illa ac pulcherrima omnium natura quos periculo exemit ne periculosos quidem fecit. {{pn|.50|50}}Primus est deorum cultus deos credere; deinde reddere illis maiestatem suam, reddere bonitatem sine qua nulla maiestas est; scire illos esse qui praesident mundo, qui universa vi sua temperant, qui humani generis tutelam gerunt interdum incuriosi singulorum. Hi nec dant malum nec habent; ceterum castigant quosdam et coercent et inrogant poenas et aliquando specie boni puniunt. Vis deos propitiare? bonus esto. Satis illos coluit quisquis imitatus est.

{{pn|.51|51}}Ecce altera quaestio, quomodo hominibus sit utendum. Quid agimus? quae damus praecepta? Ut parcamus sanguini humano? quantulum est ei non nocere cui debeas prodesse! Magna scilicet laus est si homo mansuetus homini est. Praecipiemus ut naufrago manum porrigat, erranti viam monstret, cum esuriente panem suum dividat? Quare omnia quae praestanda ac vitanda sunt dicam? cum possim breviter hanc illi formulam humani offici tradere: {{pn|.52|52}}omne hoc quod vides, quo divina atque humana conclusa sunt, unum est; membra sumus corporis magni. Natura nos cognatos edidit, cum ex isdem et in eadem gigneret; haec nobis amorem indidit mutuum et sociabiles fecit. Illa aequum iustumque composuit; ex illius constitutione miserius est nocere quam laedi; ex illius imperio paratae sint iuvandis manus. {{pn|.53|53}}Ille versus et in pectore et in ore sit:

    homo sum, humani nihil a me alienum puto. 

Habeamus in commune: &lt;in commune&gt; nati sumus. Societas nostra lapidum fornicationi simillima est, quae, casura nisi in vicem obstarent, hoc ipso sustinetur.

{{pn|.54|54}}Post deos hominesque dispiciamus quomodo rebus sit utendum. In supervacuum praecepta iactabimus nisi illud praecesserit, qualem de quacumque re habere debeamus opinionem, de paupertate, de divitiis, de gloria, de ignominia, de patria, de exilio. Aestimemus singula fama remota et quaeramus quid sint, non quid vocentur.

{{pn|.55|55}}Ad virtutes transeamus. Praecipiet aliquis ut prudentiam magni aestimemus, ut fortitudinem conplectamur, iustitiam, si fieri potest, propius etiam quam ceteras nobis adplicemus; sed nil aget si ignoramus quid sit virtus, una sit an plures, separatae an innexae, an qui unam habet et ceteras habeat, quo inter se differant. {{pn|.56|56}}Non est necesse fabro de fabrica quaerere quod eius initium, quis usus sit, non magis quam pantomimo de arte saltandi: omnes istae artes se sciunt, nihil deest; non enim ad totam pertinent vitam. Virtus et aliorum scientia est et sui; discendum de ipsa est ut ipsa discatur. {{pn|.57|57}}Actio recta non erit nisi recta fuerit voluntas; ab hac enim est actio. Rursus voluntas non erit recta nisi habitus animi rectus fuerit; ab hoc enim est voluntas. Habitus porro animi non erit in optimo nisi totius vitae leges perceperit et quid de quoque iudicandum sit exegerit, nisi res ad verum redegerit. Non contingit tranquillitas nisi inmutabile certumque iudicium adeptis: ceteri decidunt subinde et reponuntur et inter missa adpetitaque alternis fluctuantur. {{pn|.58|58}}Causa his quae iactationis est? quod nihil liquet incertissimo regimine utentibus, fama. Si vis eadem semper velle, vera oportet velis. Ad verum sine decretis non pervenitur: continent vitam. Bona et mala, honesta et turpia, iusta et iniusta, pia et impia, virtutes ususque virtutum, rerum commodarum possessio, existimatio ac dignitas, valetudo, vires, forma, sagacitas sensuum -- haec omnia aestimatorem desiderant. Scire liceat quanti quidque in censum deferendum sit. {{pn|.59|59}}Falleris enim et pluris quaedam quam sunt putas, adeoque falleris ut quae maxima inter nos habentur -- divitiae, gratia, potentia -- sestertio nummo aestimanda sint. Hoc nescies nisi constitutionem ipsam qua ista inter se aestimantur inspexeris. Quemadmodum folia per se virere non possunt, ramum desiderant cui inhaereant, ex quo trahant sucum, sic ista praecepta, si sola sunt, marcent; infigi volunt sectae.

{{pn|.60|60}}Praeterea non intellegunt hi qui decreta tollunt eo ipso confirmari illa quo tolluntur. Quid enim dicunt? praeceptis vitam satis explicari, supervacua esse decreta sapientiae [id est dogmata]. Atqui hoc ipsum quod dicunt decretum est tam mehercules quam si nunc ego dicerem recedendum a praeceptis velut supervacuis, utendum esse decretis, in haec sola studium conferendum; hoc ipso quo negarem curanda esse praecepta praeciperem. {{pn|.61|61}}Quaedam admonitionem in philosophia desiderant, quaedam probationem et quidem multam, quia involuta sunt vixque summa diligentia ac summa subtilitate aperiuntur. Si probationes &lt;necessariae sunt&gt;, necessaria sunt et decreta quae veritatem argumentis colligunt. Quaedam aperta sunt, quaedam obscura: aperta quae sensu conprehenduntur, quae memoria; obscura quae extra haec sunt. Ratio autem non impletur manifestis: maior eius pars pulchriorque in occultis est. Occulta probationem exigunt, probatio non sine decretis est; necessaria ergo decreta sunt. {{pn|.62|62}}Quae res communem sensum facit, eadem perfectum, certa rerum persuasio; sine qua si omnia in animo natant, necessaria sunt decreta quae dant animis inflexibile iudicium. {{pn|.63|63}}Denique cum monemus aliquem ut amicum eodem habeat loco quo se, ut ex inimico cogitet fieri posse amicum, in illo amorem incitet, in hoc odium moderetur, adicimus 'iustum est, honestum'. Iustum autem honestumque decretorum nostrorum continet ratio; ergo haec necessaria est, sine qua nec illa sunt. {{pn|.64|64}}Sed utrumque iungamus; namque et sine radice inutiles rami sunt et ipsae radices iis quae genuere adiuvantur. Quantum utilitatis manus habeant nescire nulli licet, aperte iuvant: cor illud, quo manus vivunt, ex quo impetum sumunt, quo moventur, latet. Idem dicere de praeceptis possum: aperta sunt, decreta vero sapientiae in abdito. Sicut sanctiora sacrorum tantum initiati sciunt, ita in philosophia arcana illa admissis receptisque in sacra ostenduntur; at praecepta et alia eiusmodi profanis quoque nota sunt.

{{pn|.65|65}}Posidonius non tantum praeceptionem (nihil enim nos hoc verbo uti prohibet) sed etiam suasionem et consolationem et exhortationem necessariam iudicat; his adicit causarum inquisitionem, aetiologian quam quare nos dicere non audeamus, cum grammatici, custodes Latini sermonis, suo iure ita appellent, non video. Ait utilem futuram et descriptionem cuiusque virtutis; hanc Posidonius 'ethologian' vocat, quidam 'characterismon' appellant, signa cuiusque virtutis ac vitii et notas reddentem, quibus inter se similia discriminentur. {{pn|.66|66}}Haec res eandem vim habet quam praecipere; nam qui praecipit dicit 'illa facies si voles temperans esse', qui describit ait 'temperans est qui illa facit, qui illis abstinet'. Quaeris quid intersit? alter praecepta virtutis dat, alter exemplar. Descriptiones has et, ut publicanorum utar verbo, iconismos ex usu esse confiteor: proponamus laudanda, invenietur imitator. {{pn|.67|67}}Putas utile dari tibi argumenta per quae intellegas nobilem equum, ne fallaris empturus, ne operam perdas in ignavo? Quanto hoc utilius est excellentis animi notas nosse, quas ex alio in se transferre permittitur.

[68]

    Continuo pecoris generosi pullus in arvis 
    altius ingreditur et mollia crura reponit; 
    primus et ire viam et fluvios temptare minantis 
    audet et ignoto sese committere ponti, 
    nec vanos horret strepitus. Illi ardua cervix 
    argutumque caput, brevis alvus obesaque terga, 
    luxuriatque toris animosum pectus . . . 
    . . . Tum, si qua sonum procul arma dederunt, 
    stare loco nescit, micat auribus et tremit artus, 
    conlectumque premens volvit sub naribus ignem. 

{{pn|.69|69}}Dum aliud agit, Vergilius noster descripsit virum fortem: ego certe non aliam imaginem magno viro dederim. Si mihi M. Cato exprimendus &lt;sit&gt; inter fragores bellorum civilium inpavidus et primus incessens admotos iam exercitus Alpibus civilique se bello ferens obvium, non alium illi adsignaverim vultum, non alium habitum. {{pn|.70|70}}Altius certe nemo ingredi potuit quam qui simul contra Caesarem Pompeiumque se sustulit et aliis Caesareanas opes, aliis Pompeianas [tibi] foventibus utrumque provocavit ostenditque aliquas esse et rei publicae partes. Nam parum est in Catone dicere 'nec vanos horret strepitus'. Quidni? cum veros vicinosque non horreat, cum contra decem legiones et Gallica auxilia et mixta barbarica arma civilibus vocem liberam mittat et rem publicam hortetur ne pro libertate decidat, sed omnia experiatur, honestius in servitutem casura quam itura. {{pn|.71|71}}Quantum in illo vigoris ac spiritus, quantum in publica trepidatione fiduciaest! Scit se unum esse de cuius statu non agatur; non enim quaeri an liber Cato, sed an inter liberos sit: inde periculorum gladiorumque contemptus. Libet admirantem invictam constantiam viri inter publicas ruinas non labantis dicere 'luxuriatque toris animosum pectus'.

{{pn|.72|72}}Proderit non tantum quales esse soleant boni viri dicere formamque eorum et liniamenta deducere sed quales fuerint narrare et exponere, Catonis illud ultimum ac fortissimum vulnus per quod libertas emisit animam, Laeli sapientiam et cum suo Scipione concordiam, alterius Catonis domi forisque egregia facta, Tuberonis ligneos lectos, cum in publicum sterneret, haedinasque pro stragulis pelles et ante ipsius Iovis cellam adposita conviviis vasa fictilia. Quid aliud paupertatem in Capitolio consecrare? Ut nullum aliud factum eius habeam quo illum Catonibus inseram, hoc parum credimus? censura fuit illa, non cena. {{pn|.73|73}}O quam ignorant homines cupidi gloriae quid illa sit aut quemadmodum petenda! Illo die populus Romanus multorum supellectilem spectavit, unius miratus est. Omnium illorum aurum argentumque fractum est et [in] milliens conflatum, at omnibus saeculis Tuberonis fictilia durabunt. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber XI - XIII
|AnteNomen= ../Liber XI - XIII
|Post= Liber XVI
|PostNomen= ../Liber XVI
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>ciurd3jbydmsypx8uj1u68njbqkbfm5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2754</id>
    <revision>
      <id>285785</id>
      <parentid>194691</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32662" sha1="pfivjqjc3gpb8ovdqyxf3o0iabw198j" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XVI
}}
{{Liber
|Ante= Liber XIV - XV
|AnteNomen= Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIV - XV
|Post= Liber XVI - XVIII
|PostNomen= Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVII - XVIII
}}

==XCVI.==

{{pn|.1|1}}Tamen tu indignaris aliquid aut quereris et non intellegis nihil esse in istis mali nisi hoc unum quod indignaris et quereris? Si me interrogas, nihil puto viro miserum nisi aliquid esse in rerum natura quod putet miserum. Non feram me quo die aliquid ferre non potero. Male valeo: pars fati est. Familia decubuit, fenus offendit, domus crepuit, damna, vulnera, labores, metus incucurrerunt: solet fieri. Hoc parum est: debuit fieri. {{pn|.2|2}}Decernuntur ista, non accidunt. Si quid credis mihi, intimos adfectus meos tibi cum maxime detego: in omnibus quae adversa videntur et dura sic formatus sum: non pareo deo sed adsentior; ex animo illum, non quia necesse est, sequor. Nihil umquam mihi incidet quod tristis excipiam, quod malo vultu; nullum tributum invitus conferam. Omnia autem ad quae gemimus, quae expavescimus, tributa vitae sunt: horum, mi Lucili, nec speraveris immunitatem nec petieris. {{pn|.3|3}}Vesicae te dolor inquietavit, epistulae venerunt parum dulces, detrimenta continua -- propius accedam, de capite timuisti. Quid, tu nesciebas haec te optare cum optares senectutem? Omnia ista in longa vita sunt, quomodo in longa via et pulvis et lutum et pluvia. {{pn|.4|4}} 'Sed volebam vivere, carere tamen incommodis omnibus.' Tam effeminata vox virum dedecet. Videris quemadmodum hoc votum meum excipias; ego illud magno animo, non tantum bono facio: neque di neque deae faciant ut te fortuna in delicis habeat. {{pn|.5|5}} Ipse te interroga, si quis potestatem tibi deus faciat, utrum velis vivere in macello an in castris. Atqui vivere, Lucili, militare est. Itaque hi qui iactantur et per operosa atque ardua sursum ac deorsum eunt et expeditiones periculosissimas obeunt fortes viri sunt primoresque castrorum; isti quos putida quies aliis laborantibus molliter habet turturillae sunt, tuti contumeliae causa. Vale.

==XCVII.==

{{pn|.1|1}}Erras, mi Lucili, si existimas nostri saeculi esse vitium luxuriam et neglegentiam boni moris et alia quae obiecit suis quisque temporibus: hominum sunt ista, non temporum. Nulla aetas vacavit a culpa; et si aestimare licentiam cuiusque saeculi incipias, pudet dicere, numquam apertius quam coram Catone peccatum est. {{pn|.2|2}}Credat aliquis pecuniam esse versatam in eo iudicio in quo reus erat P. Clodius ob id adulterium quod cum Caesaris uxore in operto commiserat, violatis religionibus eius sacrificii quod 'pro populo' fieri dicitur, sic summotis extra consaeptum omnibus viris ut picturae quoque masculorum animalium contegantur? Atqui dati iudicibus nummi sunt et, quod hac etiamnunc pactione turpius est, stupra insuper matronarum et adulescentulorum nobilium stilari loco exacta sunt. {{pn|.3|3}}Minus crimine quam absolutione peccatum est: adulterii reus adulteria divisit nec ante fuit de salute securus quam similes sui iudices suos reddidit. Haec in eo iudicio facta sunt in quo, si nihil aliud, Cato testimonium dixerat. Ipsa ponam verba Ciceronis, quia res fidem excedit. [Ciceronis epistvlarum ad Atticvm liber primvs] {{pn|.4|4}}'Accersivit ad se, promisit, intercessit, dedit. Iam vero (o di boni, rem perditam!) etiam noctes certarum mulierum atque adulescentulorum nobilium introductiones nonnullis iudicibus pro mercedis cumulo fuerunt.' {{pn|.5|5}}Non vacat de pretio queri, plus in accessionibus fuit. 'Vis severi illius uxorem? dabo illam. Vis divitis huius? tibi praestabo concubitum. Adulterium nisi feceris, damna. Illa formonsa quam desideras veniet. Illius tibi noctem promitto nec differo; intra comperendinationem fides promissi mei extabit.' Plus est distribuere adulteria quam facere; hoc vero matribus familiae denuntiare est. {{pn|.6|6}} Hi iudices Clodiani a senatu petierant praesidium, quod non erat nisi damnaturis necessarium, et inpetraverant; itaque eleganter illis Catulus absoluto reo 'quid vos' inquit 'praesidium a nobis petebatis? an ne nummi vobis eriperentur?' Inter hos tamen iocos inpune tulit ante iudicium adulter, in iudicio leno, qui damnationem peius effugit quam meruit. {{pn|.7|7}} Quicquam fuisse corruptius illis moribus credis quibus libido non sacris inhiberi, non iudicis poterat, quibus in ea ipsa quaestione quae extra ordinem senatusconsulto exercebatur plus quam quaerebatur admissum est? Quaerebatur an post adulterium aliquis posset tutus esse: apparuit sine adulterio tutum esse non posse.

{{pn|.8|8}}Hoc inter Pompeium et Caesarem, inter Ciceronem Catonemque commissum est, Catonem inquam illum quo sedente populus negatur permisisse sibi postulare Florales iocos nudandarum meretricum, si credis spectasse tunc severius homines quam iudicasse. Et fient et facta sunt ista, et licentia urbium aliquando disciplina metuque, numquam sponte considet. {{pn|.9|9}}Non est itaque quod credas nos plurimum libidini permisisse, legibus minimum; longe enim frugalior haec iuventus est quam illa, cum reus adulterium apud iudices negaret, iudices apud reum confiterentur, cum stuprum committeretur rei iudicandae causa, cum Clodius, isdem vitiis gratiosus quibus nocens, conciliaturas exerceret in ipsa causae dictione. Credat hoc quisquam? qui damnabatur uno adulterio absolutus est multis.

{{pn|.10|10}}Omne tempus Clodios, non omne Catones feret. Ad deteriora faciles sumus, quia nec dux potest nec comes deesse, et res ipsa etiam sine duce, sine comite procedit. Non pronum est tantum ad vitia sed praeceps, et, quod plerosque inemendabiles facit, omnium aliarum artium peccata artificibus pudori sunt offenduntque deerrantem, vitae peccata delectant. {{pn|.11|11}}Non gaudet navigio gubernator everso, non gaudet aegro medicus elato, non gaudet orator si patroni culpa reus cecidit, at contra omnibus crimen suum voluptati est: laetatur ille adulterio in quod inritatus est ipsa difficultate; laetatur ille circumscriptione furtoque, nec ante illi culpa quam culpae fortuna displicuit. Id prava consuetudine evenit. {{pn|.12|12}}Alioquin, ut scias subesse animis etiam in pessima abductis boni sensum nec ignorari turpe sed neglegi, omnes peccata dissimulant et, quamvis feliciter cesserint, fructu illorum utuntur, ipsa subducunt. At bona conscientia prodire vult et conspici: ipsas nequitia tenebras timet. {{pn|.13|13}}Eleganter itaque ab Epicuro dictum puto: 'potest nocenti contingere ut lateat, latendi fides non potest', aut si hoc modo melius hunc explicari posse iudicas sensum: 'ideo non prodest latere peccantibus quia latendi etiam si felicitatem habent, fiduciam non habent'. Ita est, tuta scelera esse possunt, &lt;secura esse non possunt&gt;. {{pn|.14|14}}Hoc ego repugnare sectae nostrae si sic expediatur non iudico. Quare? quia prima illa et maxima peccantium est poena peccasse, nec ullum scelus, licet illud fortuna exornet muneribus suis, licet tueatur ac vindicet, inpunitum est, quoniam sceleris in scelere supplicium est. Sed nihilominus et hae illam secundae poenae premunt ac sequuntur, timere semper et expavescere et securitati diffidere. Quare ego hoc supplicio nequitiam liberem? quare non semper illam in suspenso relinquam? {{pn|.15|15}}Illic dissentiamus cum Epicuro ubi dicit nihil iustum esse natura et crimina vitanda esse quia vitari metus non posse: hic consentiamus, mala facinora conscientia flagellari et plurimum illi tormentorum esse eo quod perpetua illam sollicitudo urget ac verberat, quod sponsoribus securitatis suae non potest credere. Hoc enim ipsum argumentum est, Epicure, natura nos a scelere abhorrere, quod nulli non etiam inter tuta timor est. {{pn|.16|16}}Multos fortuna liberat poena, metu neminem. Quare nisi quia infixa nobis eius rei aversatio est quam natura damnavit? Ideo numquam fides latendi fit etiam latentibus quia coarguit illos conscientia et ipsos sibi ostendit. Proprium autem est nocentium trepidare. Male de nobis actum erat, quod multa scelera legem et vindicem effugiunt et scripta supplicia, nisi illa naturalia et gravia de praesentibus solverent et in locum patientiae timor cederet. Vale.

==XCVIII.==

{{pn|.1|1}}Numquam credideris felicem quemquam ex felicitate suspensum. Fragilibus innititur qui adventicio laetus est: exibit gaudium quod intravit. At illud ex se ortum fidele firmumque est et crescit et ad extremum usque prosequitur: cetera quorum admiratio est vulgo in diem bona sunt. 'Quid ergo? non usui ac voluptati esse possunt?' Quis negat? sed ita si illa ex nobis pendent, non ex illis nos. {{pn|.2|2}}Omnia quae fortuna intuetur ita fructifera ac iucunda fiunt si qui habet illa se quoque habet nec in rerum suarum potestate est. Errant enim, Lucili, qui aut boni aliquid nobis aut mali iudicant tribuere fortunam: materiam dat bonorum ac malorum et initia rerum apud nos in malum bonumve exiturarum. Valentior enim omni fortuna animus est et in utramque partem ipse res suas ducit beataeque ac miserae vitae sibi causa est. {{pn|.3|3}} Malus omnia in malum vertit, etiam quae cum specie optimi venerant: rectus atque integer corrigit prava fortunae et dura atque aspera ferendi scientia mollit, idemque et secunda grate excipit modesteque et adversa constanter ac fortiter. Qui licet prudens sit, licet exacto faciat cuncta iudicio, licet nihil supra vires suas temptet, non continget illi bonum illud integrum et extra minas positum nisi certus adversus incerta est. {{pn|.4|4}} Sive alios observare volueris (liberius enim inter aliena iudicium est) sive te ipsum favore seposito, et senties hoc et confiteberis, nihil ex his optabilibus et caris utile esse nisi te contra levitatem casus rerumque casum sequentium instruxeris, nisi illud frequenter et sine querella inter singula damna dixeris:

    dis aliter visum est. 

{{pn|.5|5}}Immo mehercules, ut carmen fortius ac iustius petam quo animum tuum magis fulcias, hoc dicito quotiens aliquid aliter quam cogitabas evenerit: 'di melius'. Sic composito nihil accidet. Sic autem componetur si quid humanarum rerum varietas possit cogitaverit antequam senserit, si et liberos et coniugem et patrimonium sic habuerit tamquam non utique semper habiturus et tamquam non futurus ob hoc miserior si habere desierit. {{pn|.6|6}}Calamitosus est animus futuri anxius et ante miserias miser, qui sollicitus est ut ea quibus delectatur ad extremum usque permaneant; nullo enim tempore conquiescet et expectatione venturi praesentia, quibus frui poterat, amittet. In aequo est autem amissae rei &lt;dolor&gt; et timor amittendae. {{pn|.7|7}}Nec ideo praecipio tibi neglegentiam. Tu vero metuenda declina; quidquid consilio prospici potest prospice; quodcumque laesurum est multo ante quam accidat speculare et averte. In hoc ipsum tibi plurimum conferet fiducia et ad tolerandum omne obfirmata mens. Potest fortunam cavere qui potest ferre; certe in tranquillo non tumultuatur. Nihil est nec miserius nec stultius quam praetimere: quae ista dementia est malum suum antecedere? {{pn|.8|8}}Denique, ut breviter includam quod sentio et istos satagios ac sibi molestos describam tibi, tam intemperantes in ipsis miseriis sunt quam ante illas. Plus dolet quam necesse est qui ante dolet quam necesse est; eadem enim infirmitate dolorem non aestimat qua non expectat; eadem intemperantia fingit sibi perpetuam felicitatem suam, fingit crescere debere quaecumque contigerunt, non tantum durare, et oblitus huius petauri quo humana iactantur sibi uni fortuitorum constantiam spondet. {{pn|.9|9}}Egregie itaque videtur mihi Metrodorus dixisse in ea epistula qua sororem amisso optimae indolis filio adloquitur: 'mortale est omne mortalium bonum'. De his loquitur bonis ad quae concurritur; nam illud verum bonum non moritur, certum est sempiternumque, sapientia et virtus; hoc unum contingit inmortale mortalibus. {{pn|.10|10}}Ceterum tam inprobi sunt tamque obliti quo eant, quo illos singuli dies trudant, ut mirentur aliquid ipsos amittere, amissuri uno die omnia. Quidquid est cui dominus inscriberis apud te est, tuum non est; nihil firmum infirmo, nihil fragili aeternum et invictum est. Tam necesse est perire quam perdere et hoc ipsum, si intellegimus, solacium est. Aequo animo perde: pereundum est.

{{pn|.11|11}}Quid ergo adversus has amissiones auxili invenimus? hoc, ut memoria teneamus amissa nec cum ipsis fructum excidere patiamur quem ex illis percepimus. Habere eripitur, habuisse numquam. Peringratus est qui, cum amisit, pro accepto nihil debet. Rem nobis eripit casus, usum fructumque apud nos relinquit, quem nos iniquitate desiderii perdidimus. {{pn|.12|12}}Dic tibi ex istis quae terribilia videntur nihil est invictum'. Singula vicere iam multi, ignem Mucius, crucem Regulus, venenum Socrates, exilium Rutilius, mortem ferro adactam Cato: et nos vincamus aliquid. {{pn|.13|13}}Rursus ista quae ut speciosa et felicia trahunt vulgum a multis et saepe contempta sunt. Fabricius divitias imperator reiecit, censor notavit; Tubero paupertatem et se dignam et Capitolio iudicavit, cum fictilibus in publica cena usus ostendit debere iis hominem esse contentum quibus di etiamnunc uterentur. Honores reppulit pater Sextius, qui ita natus ut rem publicam deberet capessere, latum clavum divo Iulio dante non recepit; intellegebat enim quod dari posset et eripi posse. Nos quoque aliquid et ipsi faciamus animose; simus inter exempla. {{pn|.14|14}}Quare defecimus? quare desperamus? Quidquid fieri potuit potest, nos modo purgemus animum sequamurque naturam, a qua aberranti cupiendum timendumque est et fortuitis serviendum. Licet reverti in viam, licet in integrum restitui: restituamur, ut possimus dolores quocumque modo corpus invaserint perferre et fortunae dicere 'cum viro tibi negotium est: quaere quem vincas'.

{{pn|.15|15}}* * * His sermonibus et his similibus lenitur illa vis ulceris, quam opto mehercules mitigari et aut sanari aut stare et cum ipso senescere. Sed securus de illo sum: de nostro damno agitur, quibus senex egregius eripitur. Nam ipse vitae plenus est, cui adici nihil desiderat sua causa sed eorum quibus utilis est. {{pn|.16|16}}Liberaliter facit quod vivit. Alius iam hos cruciatus finisset: hic tam turpe putat mortem fugere quam ad mortem confugere. 'Quid ergo? non si suadebit res exibit?' Quidni exeat, si nemo iam uti eo poterit, si nihil aliud quam dolori operam dabit? {{pn|.17|17}}Hoc est, mi Lucili, philosophiam in opere discere et ad verum exerceri, videre quid homo prudens animi habeat contra mortem, contra dolorem, cum illa accedat, hic premat; quid faciendum sit a faciente discendum est. {{pn|.18|18}}Adhuc argumentis actum est an posset aliqui dolori resistere, an mors magnos quoque animos admota summittere. Quid opus est verbis? in rem praesentem eamus: nec mors illum contra dolorem facit fortiorem nec dolor contra mortem. Contra utrumque sibi fidit nec spe mortis patienter dolet nec taedio doloris libenter moritur: hunc fert, illam expectat. Vale.

==XCIX.==

{{pn|.1|1}} Epistulam quam scripsi Marullo cum filium parvulum amisisset et diceretur molliter ferre misi tibi, in qua non sum solitum morem secutus nec putavi leniter illum debere tractari, cum obiurgatione esset quam solacio dignior. Adflicto enim et magnum vulnus male ferenti paulisper cedendum est; exsatiet se aut certe primum impetum effundat: {{pn|.2|2}} hi qui sibi lugere sumpserunt protinus castigentur et discant quasdam etiam lacrimarum ineptias esse.

'Solacia expectas? convicia accipe. Tam molliter tu fers mortem filii? quid faceres si amicum perdidisses? Decessit filius incertae spei, parvulus; pusillum temporis perit. {{pn|.3|3}}Causas doloris conquirimus et de fortuna etiam inique queri volumus, quasi non sit iustas querendi causas praebitura: at mehercules satis mihi iam videbaris animi habere etiam adversus solida mala, nedum ad istas umbras malorum quibus ingemescunt homines moris causa. Quod damnorum omnium maximum est, si amicum perdidisses, danda opera erat ut magis gauderes quod habueras quam maereres quod amiseras. {{pn|.4|4}}Sed plerique non conputant quanta perceperint, quantum gavisi sint. Hoc habet inter reliqua mali dolor iste: non supervacuus tantum sed ingratus est. Ergo quod habuisti talem amicum, perit opera? Tot annis, tanta coniunctione vitae, tam familiari studiorum societate nil actum est? Cum amico effers amicitiam? Et quid doles amisisse, si habuisse non prodest? Mihi crede, magna pars ex iis quos amavimus, licet ipsos casus abstulerit, apud nos manet; nostrum est quod praeterit tempus nec quicquam est loco tutiore quam quod fuit. {{pn|.5|5}}Ingrati adversus percepta spe futuri sumus, quasi non quod futurum est, si modo successerit nobis, cito in praeterita transiturum sit. Anguste fructus rerum determinat qui tantum praesentibus laetus est: et futura et praeterita delectant, haec expectatione, illa memoria, sed alterum pendet et non fieri potest, alterum non potest non fuisse. Quis ergo furor est certissimo excidere? Adquiescamus iis quae iam hausimus, si modo non perforato animo hauriebamus et transmittente quidquid acceperat.

{{pn|.6|6}}'Innumerabilia sunt exempla eorum qui liberos iuvenes sine lacrimis extulerint, qui in senatum aut in aliquod publicum officium a rogo redierint et statim aliud egerint. Nec inmerito; nam primum supervacuum est dolere si nihil dolendo proficias; deinde iniquum est queri de eo quod uni accidit, omnibus restat; deinde desiderii stulta conquestio est, ubi minimum interest inter amissum et desiderantem. Eo itaque aequiore animo esse debemus quod quos amisimus sequimur. {{pn|.7|7}}Respice celeritatem rapidissimi temporis, cogita brevitatem huius spatii per quod citatissimi currimus, observa hunc comitatum generis humani eodem tendentis, minimis intervallis distinctum etiam ubi maxima videntur: quem putas perisse praemissus est. Quid autem dementius quam, cum idem tibi iter emetiendum sit, flere eum qui antecessit? {{pn|.8|8}}Flet aliquis factum quod non ignoravit futurum? Aut si mortem in homine non cogitavit, sibi inposuit. Flet aliquis factum quod aiebat non posse non fieri? quisquis aliquem queritur mortuum esse, queritur hominem fuisse. Omnis eadem condicio devinxit: cui nasci contigit mori restat. {{pn|.9|9}}Intervallis distinguimur, exitu aequamur. Hoc quod inter primum diem et ultimum iacet varium incertumque est: si molestias aestimes, etiam puero longum, si velocitatem, etiam seni angustum. Nihil non lubricum et fallax et omni tempestate mobilius; iactantur cuncta et in contrarium transeunt iubente fortuna, et in tanta volutatione rerum humanarum nihil cuiquam nisi mors certum est; tamen de eo queruntur omnes in quo uno nemo decipitur.

{{pn|.10|10}}'&quot;Sed puer decessit.&quot; Nondum dico melius agi cum eo qui &lt;cito&gt; vita defungitur: ad eum transeamus qui consenuit: quantulo vincit infantem! Propone temporis profundi vastitatem et universum conplectere, deinde hoc quod aetatem vocamus humanam compara immenso: videbis quam exiguum sit quod optamus, quod extendimus. {{pn|.11|11}}Ex hoc quantum lacrimae, quantum sollicitudines occupant? quantum mors antequam veniat optata, quantum valetudo, quantum timor? quantum tenent aut rudes aut inutiles anni? dimidium ex hoc edormitur. Adice labores, luctus, pericula, et intelleges etiam in longissima vita minimum esse quod vivitur. {{pn|.12|12}}Sed quis tibi concedit non melius se habere eum cui cito reverti licet, cui ante lassitudinem peractum est iter? Vita nec bonum nec malum est: boni ac mali locus est. Ita nihil ille perdidit nisi aleam in damnum certiorem. Potuit evadere modestus et prudens, potuit sub cura tua in meliora formari, sed, quod iustius timetur, potuit fieri pluribus similis. {{pn|.13|13}}Aspice illos iuvenes quos ex nobilissimis domibus in harenam luxuria proiecit; aspice illos qui suam alienamque libidinem exercent mutuo inpudici, quorum nullus sine ebrietate, nullus sine aliquo insigni flagitio dies exit: plus timeri quam sperari potuisse manifestum erit. Non debes itaque causas doloris accersere nec levia incommoda indignando cumulare. {{pn|.14|14}}Non hortor ut nitaris et surgas; non tam male de te iudico ut tibi adversus hoc totam putem virtutem advocandam. Non est dolor iste sed morsus: tu illum dolorem facis. Sine dubio multum philosophia profecit, si puerum nutrici adhuc quam patri notiorem animo forti desideras.

{{pn|.15|15}}'Quid? nunc ego duritiam suadeo et in funere ipso rigere vultum volo et animum ne contrahi quidem patior? Minime. Inhumanitas est ista, non virtus, funera suorum isdem oculis quibus ipsos videre nec commoveri ad primam familiarium divulsionem. Puta autem me vetare: quaedam sunt sui iuris; excidunt etiam retinentibus lacrimae et animum profusae levant. {{pn|.16|16}}Quid ergo est? permittamus illis cadere, non imperemus; fluat quantum adfectus eiecerit, non quantum poscet imitatio. Nihil vero maerori adiciamus nec illum ad alienum augeamus exemplum. Plus ostentatio doloris exigit quam dolor: quotus quisque sibi tristis est? Clarius cum audiuntur gemunt, et taciti quietique dum secretum est, cum aliquos videre, in fletus novos excitantur; tunc capiti suo manus ingerunt (quod potuerant facere nullo prohibente liberius), tunc mortem comprecantur sibi, tunc lectulo devolvuntur: sine spectatore cessat dolor. {{pn|.17|17}}Sequitur nos, ut in aliis rebus, ita in hac quoque hoc vitium, ad plurium exempla componi nec quid oporteat sed quid soleat aspicere. A natura discedimus, populo nos damus nullius rei bono auctori et in hac re sicut in his omnibus inconstantissimo. Videt aliquem fortem in luctu suo, impium vocat et efferatum; videt aliquem conlabentem et corpori adfusum, effeminatum ait et enervem. {{pn|.18|18}}Omnia itaque ad rationem revocanda sunt. Stultius vero nihil est quam famam captare tristitiae et lacrimas adprobare, quas iudico sapienti viro alias permissas cadere, alias vi sua latas. Dicam quid intersit. Cum primus nos nuntius acerbi funeris perculit, cum tenemus corpus e complexu nostro in ignem transiturum, lacrimas naturalis necessitas exprimit et spiritus ictu doloris inpulsus quemadmodum totum corpus quatit, ita oculos, quibus adiacentem umorem perpremit et expellit. {{pn|.19|19}}Hae lacrimae per elisionem cadunt nolentibus nobis: aliae sunt quibus exitum damus cum memoria eorum quos amisimus retractatur, et inest quiddam dulce tristitiae cum occurrunt sermones eorum iucundi, conversatio hilaris, officiosa pietas; tunc oculi velut in gaudio relaxantur. His indulgemus, illis vincimur. {{pn|.20|20}}Non est itaque quod lacrimas propter circumstantem adsidentemque aut contineas aut exprimas: nec cessant nec fluunt umquam tam turpiter quam finguntur: eant sua sponte. Ire autem possunt placidis atque compositis; saepe salva sapientis auctoritate fluxerunt tanto temperamento ut illis nec humanitas nec dignitas deesset. {{pn|.21|21}}Licet, inquam, naturae obsequi gravitate servata. Vidi ego in funere suorum verendos, in quorum ore amor eminebat remota omni lugentium scaena; nihil erat nisi quod veris dabatur adfectibus. Est aliquis et dolendi decor; hic sapienti servandus est et quemadmodum in ceteris rebus, ita etiam in lacrimis aliquid sat est: inprudentium ut gaudia sic dolores exundavere.

{{pn|.22|22}}'Aequo animo excipe necessaria. Quid incredibile, quid novum evenit? quam multis cum maxime funus locatur, quam multis vitalia emuntur, quam multi post luctum tuum lugent! Quotiens cogitaveris puerum fuisse, cogita et hominem, cui nihil certi promittitur, quem fortuna non utique perducit ad senectutem: unde visum est dimittit. {{pn|.23|23}}Ceterum frequenter de illo loquere et memoriam eius quantum potes celebra; quae ad te saepius revertetur si erit sine acerbitate ventura; nemo enim libenter tristi conversatur, nedum tristitiae. Si quos sermones eius, si quos quamvis parvoli iocos cum voluptate audieras, saepius repete; potuisse illum implere spes tuas, quas paterna mente conceperas, audacter adfirma. {{pn|.24|24}}Oblivisci quidem suorum ac memoriam cum corporibus efferre et effusissime flere, meminisse parcissime, inhumani animi est. Sic aves, sic ferae suos diligunt, quarum [contria] concitatus [actus] est amor et paene rabidus, sed cum amissis totus extinguitur. Hoc prudentem virum non decet: meminisse perseveret, lugere desinat.

{{pn|.25|25}}'Illud nullo modo probo quod ait Metrodorus, esse aliquam cognatam tristitiae voluptatem, hanc esse captandam in eiusmodi tempore. Ipsa Metrodori verba subscripsi. Metrodoron epistolon pros ten adelphen. estin gar tis hedone lupe suggenes, hen chre thereuein kata touton ton kairon. {{pn|.26|26}}De quibus non dubito quid sis sensurus; quid enim est turpius quam captare in ipso luctu voluptatem, immo per luctum, et inter lacrimas quoque quod iuvet quaerere? Hi sunt qui nobis obiciunt nimium rigorem et infamant praecepta nostra duritiae, quod dicamus dolorem aut admittendum in animum non esse aut cito expellendum. Utrum tandem est aut incredibilius aut inhumanius, non sentire amisso amico dolorem an voluptatem in ipso dolore aucupari? {{pn|.27|27}}Nos quod praecipimus honestum est: cum aliquid lacrimarum adfectus effuderit et, ut ita dicam, despumaverit, non esse tradendum animum dolori. Quid, tu dicis miscendam ipsi dolori voluptatem? sic consolamur crustulo pueros, sic infantium fletum infuso lacte conpescimus. Ne illo quidem tempore quo filius ardet aut amicus expirat cessare pateris voluptatem, sed ipsum vis titillare maerorem? Utrum honestius dolor ab animo summovetur an voluptas ad dolorem quoque admittitur? &quot;Admittitur&quot; dico? Captatur, et quidem ex ipso. {{pn|.28|28}}&quot;Est aliqua&quot; inquit &quot;voluptas cognata tristitiae.&quot; Istuc nobis licet dicere, vobis quidem non licet. Unum bonum nostis, voluptatem, unum malum, dolorem: quae potest inter bonum et malum esse cognatio? Sed puta esse: nunc potissimum eruitur? Et ipsum dolorem scrutamur, an aliquid habeat iucundum circa se et voluptarium? {{pn|.29|29}}Quaedam remedia aliis partibus corporis salutaria velut foeda et indecora adhiberi aliis nequeunt, et quod aliubi prodesset sine damno verecundiae, id fit inhonestum loco vulneris: non te pudet luctum voluptate sanare? Severius ista plaga curanda est. Illud potius admone, nullum mali sensum ad eum qui perit pervenire; nam si pervenit, non perit. {{pn|.30|30}}Nulla, inquam, res eum laedit qui nullus est: vivit si laeditur. Utrum putas illi male esse quod nullus est an quod est adhuc aliquis? Atqui nec ex eo potest ei tormentum esse quod non est (quis enim nullius sensus est?) nec ex eo quod est; effugit enim maximum mortis incommodum, non esse. {{pn|.31|31}}Illud quoque dicamus ei qui deflet ac desiderat in aetate prima raptum: omnes, quantum ad brevitatem aevi, si universo compares, et iuvenes et senes, in aequo sumus. Minus enim ad nos ex aetate omni venit quam quod minimum esse quis dixerit, quoniam quidem minimum aliqua pars est: hoc quod vivimus proximum nihilo est; et tamen, o dementiam nostram, late disponitur.

{{pn|.32|32}}'Haec tibi scripsi, non tamquam expectaturus esses remedium a me tam serum (liquet enim mihi te locutum tecum quidquid lecturus es) sed ut castigarem exiguam illam moram qua a te recessisti, et in reliquum adhortarer contra fortunam tolleres animos et omnia eius tela non tamquam possent venire sed tamquam utique essent ventura prospiceres. Vale.'

==C.==

{{pn|.1|1}}Fabiani Papiri libros qui inscribuntur civilium legisse te cupidissime scribis, et non respondisse expectationi tuae; deinde oblitus de philosopho agi compositionem eius accusas. Puta esse quod dicis et effundi verba, non figi. Primum habet ista res suam gratiam et est decor proprius orationis leniter lapsae; multum enim interesse existimo utrum exciderit an fluxerit. &lt;Adice&gt; nunc quod in hoc quoque quod dicturus sum ingens differentia est: {{pn|.2|2}}Fabianus mihi non effundere videtur orationem sed fundere; adeo larga est et sine perturbatione, non sine cursu tamen veniens. Illud plane fatetur et praefert, non esse tractatam nec diu tortam. Sed ita, ut vis, esse credamus: mores ille, non verba composuit et animis scripsit ista, non auribus. {{pn|.3|3}}Praeterea ipso dicente non vacasset tibi partes intueri, adeo te summa rapuisset; et fere quae impetu placent minus praestant ad manum relata; sed illud quoque multum est, primo aspectu oculos occupasse, etiam si contemplatio diligens inventura est quod arguat. {{pn|.4|4}}Si me interrogas, maior ille est qui iudicium abstulit quam qui meruit; et scio hunc tutiorem esse, scio audacius sibi de futuro promittere. Oratio sollicita philosophum non decet: ubi tandem erit fortis et constans, ubi periculum sui faciet qui timet verbis? {{pn|.5|5}} Fabianus non erat neglegens in oratione sed securus. Itaque nihil invenies sordidum: electa verba sunt, non captata, nec huius saeculi more contra naturam suam posita et inversa, splendida tamen quamvis sumantur e medio. Sensus honestos et magnificos habes, non coactos in sententiam sed latius dictos. Videbimus quid parum recisum sit, quid parum structum, quid non huius recentis politurae: cum circumspexeris omnia, nullas videbis angustias inanis. {{pn|.6|6}} Desit sane varietas marmorum et concisura aquarum cubiculis interfluentium et pauperis cella et quidquid aliud luxuria non contenta decore simplici miscet: quod dici solet, domus recta est.

Adice nunc quod de compositione non constat: quidam illam volunt esse ex horrido comptam, quidam usque eo aspera gaudent ut etiam quae mollius casus explicuit ex industria dissipent et clausulas abrumpant ne ad expectatum respondeant. {{pn|.7|7}}Lege Ciceronem: compositio eius una est, pedem curvat lenta et sine infamia mollis. At contra Pollionis Asinii salebrosa et exiliens et ubi minime expectes relictura. Denique omnia apud Ciceronem desinunt, apud Pollionem cadunt, exceptis paucissimis quae ad certum modum et ad unum exemplar adstricta sunt.

{{pn|.8|8}}Humilia praeterea tibi videri dicis omnia et parum erecta: quo vitio carere eum iudico. Non sunt enim illa humilia sed placida et ad animi tenorem quietum compositumque formata, nec depressa sed plana. Deest illis oratorius vigor stimulique quos quaeris et subiti ictus sententiarum; sed totum corpus, videris quam sit comptum, honestum est. Non habet oratio eius sed dabit dignitatem. {{pn|.9|9}}Adfer quem Fabiano possis praeponere. Dic Ciceronem, cuius libri ad philosophiam pertinentes paene totidem sunt quot Fabiani: cedam, sed non statim pusillum est si quid maximo minus est. Dic Asinium Pollionem: cedam, et respondeamus: in re tanta eminere est post duos esse. Nomina adhuc T. Livium; scripsit enim et dialogos, quos non magis philosophiae adnumerare possis quam historiae, et ex professo philosophiam continentis libros: huic quoque dabo locum. Vide tamen quam multos antecedat qui a tribus vincitur et tribus eloquentissimis.

{{pn|.10|10}}Sed non praestat omnia: non est fortis oratio eius, quamvis elata sit; non est violenta nec torrens, quamvis effusa sit; non est perspicua sed pura. 'Desideres' inquis 'contra vitia aliquid aspere dici, contra pericula animose, contra fortunam superbe, contra ambitionem contumeliose. Volo luxuriam obiurgari, libidinem traduci, inpotentiam frangi. Sit aliquid oratorie acre, tragice grande, comice exile.' Vis illum adsidere pusillae rei, verbis: ille rerum se magnitudini addixit, eloquentiam velut umbram non hoc agens trahit. {{pn|.11|11}}Non erunt sine dubio singula circumspecta nec in se collecta nec omne verbum excitabit ac punget, fateor; exibunt multa nec ferient et interdum otiosa praeterlabetur oratio, sed multum erit in omnibus lucis, sed ingens sine taedio spatium. Denique illud praestabit, ut liqueat tibi illum sensisse quae scripsit. Intelleges hoc actum ut tu scires quid illi placeret, non ut ille placeret tibi. Ad profectum omnia tendunt, ad bonam mentem: non quaeritur plausus.

{{pn|.12|12}}Talia esse scripta eius non dubito, etiam si magis reminiscor quam teneo haeretque mihi color eorum non ex recenti conversatione familiariter sed summatim, ut solet ex vetere notitia; cum audirem certe illum, talia mihi videbantur, non solida sed plena, quae adulescentem indolis bonae attollerent et ad imitationem sui evocarent sine desperatione vincendi, quae mihi adhortatio videtur efficacissima. Deterret enim qui imitandi cupiditatem fecit, spem abstulit. Ceterum verbis abundabat, sine commendatione partium singularum in universum magnificus. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber XIV - XV
|AnteNomen= Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIV - XV
|Post= Liber XVII - XVIII
|PostNomen= Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVII - XVIII
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>pfivjqjc3gpb8ovdqyxf3o0iabw198j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XVII - XVIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2755</id>
    <revision>
      <id>285792</id>
      <parentid>194692</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65051" sha1="fmt47uymz1p9tuf0drsyt8zxxskwllv" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XVII - XVIII
}}
{{Liber
|Ante= Liber XVI
|AnteNomen= ../Liber XVI
|Post= Liber XIX
|PostNomen= ../Liber XIX
}}


==CI.==

{{pn|.1|1}} Omnis dies, omnis hora quam nihil simus ostendit et aliquo argumento recenti admonet fragilitatis oblitos; tum aeterna meditatos respicere cogit ad mortem. Quid sibi istud principium velit quaeris? Senecionem Cornelium, equitem Romanum splendidum et officiosum, noveras: ex tenui principio se ipse promoverat et iam illi declivis erat cursus ad cetera; facilius enim crescit dignitas quam incipit. {{pn|.2|2}} Pecunia quoque circa paupertatem plurimum morae habet; dum ex illa erepat haeret. Iam Senecio divitis inminebat, ad quas illum duae res ducebant efficacissimae, et quaerendi et custodiendi scientia, quarum vel altera locupletem facere potuisset. {{pn|.3|3}} Hic homo summae frugalitatis, non minus patrimonii quam corporis diligens, cum me ex consuetudine mane vidisset, cum per totum diem amico graviter adfecto et sine spe iacenti usque in noctem adsedisset, cum hilaris cenasset, genere valetudinis praecipiti arreptus, angina, vix conpressum artatis faucibus spiritum traxit in lucem. Intra paucissimas ergo horas quam omnibus erat sani ac valentis officiis functus decessit. {{pn|.4|4}} Ille qui et mari et terra pecuniam agitabat, qui ad publica quoque nullum relinquens inexpertum genus quaestus accesserat, in ipso actu bene cedentium rerum, in ipso procurrentis pecuniae impetu raptus est.

    Insere nunc, Meliboee, piros, pone [in] ordine vites.

Quam stultum est aetatem disponere ne crastini quidem dominum! o quantadementia est spes longas inchoantium: emam, aedificabo, credam, exigam,honores geram, tum deinde lassam et plenam senectutem in otium referam.{{pn|.5|5}}Omnia, mihi crede, etiam felicibus dubia sunt; nihil sibi quisquamde futuro debet promittere; id quoque quod tenetur per manus exit et ipsamquam premimus horam casus incidit. Volvitur tempus rata quidem lege, sedper obscurum: quid autem ad me an naturae certum sit quod mihi incertumest? {{pn|.6|6}}Navigationes longas et pererratis litoribus alienis seros in patriamreditus proponimus, militiam et castrensium laborum tarda manipretia, procurationesofficiorumque per officia processus, cum interim ad latus mors est, quaequoniam numquam cogitatur nisi aliena, subinde nobis ingeruntur mortalitatisexempla non diutius quam dum miramur haesura. {{pn|.7|7}}Quid autem stultius quammirari id ullo die factum quod omni potest fieri? Stat quidem terminusnobis ubi illum inexorabilis fatorum necessitas fixit, sed nemo scit nostrumquam prope versetur a termino; sic itaque formemus animum tamquam ad extremaventum sit. Nihil differamus; cotidie cum vita paria faciamus. {{pn|.8|8}}Maximumvitae vitium est quod inperfecta semper est, quod [in] aliquid ex illadiffertur. Qui cotidie vitae suae summam manum inposuit non indiget tempore;ex hac autem indigentia timor nascitur et cupiditas futuri exedens animum.Nihil est miserius dubitatione venientium quorsus evadant; quantum sitillud quod restat aut quale sollicita mens inexplicabili formidine agitatur.{{pn|.9|9}}Quo modo effugiemus hanc volutationem? Uno: si vita nostra non prominebit,si in se colligitur; ille enim ex futuro suspenditur cui inritum est praesens.Ubi vero quidquid mihi debui redditum est, ubi stabilita mens scit nihilinteresse inter diem et saeculum, quidquid deinceps dierum rerumque venturumest ex alto prospicit et cum multo risu seriem temporum cogitat. Quid enimvarietas mobilitasque casuum perturbabit, si certus sis adversus incerta?{{pn|.10|10}}Ideo propera, Lucili mi, vivere, et singulos dies singulas vitas puta.Qui hoc modo se aptavit, cui vita sua cotidie fuit tota, securus est: inspem viventibus proximum quodque tempus elabitur, subitque aviditas etmiserrimus ac miserrima omnia efficiens metus mortis. Inde illud Maecenatisturpissimum votum quo et debilitatem non recusat et deformitatem et novissimeacutam crucem, dummodo inter haec mala spiritus prorogetur:
[11]

    debilem facito manu,
    debilem pede coxo,
    tuber adstrue gibberum,
    lubricos quate dentes:
    vita dum superest, benest;
    hanc mihi, vel acuta
    si sedeam cruce, sustine.

{{pn|.12|12}}Quod miserrimum erat si incidisset optatur, et tamquam vita petitursupplici mora. Contemptissimum putarem si vivere vellet usque ad crucem:'tu vero' inquit 'me debilites licet, dum spiritus in corpore fracto etinutili maneat; depraves licet, dum monstroso et distorto temporis aliquidaccedat; suffigas licet et acutam sessuro crucem subdas': est tanti vulnussuum premere et patibulo pendere districtum, dum differat id quod est inmalis optimum, supplici finem? est tanti habere animam ut agam? {{pn|.13|13}}Quidhuic optes nisi deos faciles? quid sibi vult ista carminis effeminati turpitudo?quid timoris dementissimi pactio? quid tam foeda vitae mendicatio? Huicputes umquam recitasse Vergilium:

    usque adeone mori miserum est?

Optat ultima malorum et quae pati gravissimum est extendi ac sustinericupit: qua mercede? scilicet vitae longioris. Quod autem vivere est diumori? {{pn|.14|14}}Invenitur aliquis qui velit inter supplicia tabescere et periremembratim et totiens per stilicidia emittere animam quam semel exhalare?Invenitur qui velit adactus ad illud infelix lignum, iam debilis, iam pravuset in foedum scapularum ac pectoris tuber elisus, cui multae moriendi causaeetiam citra crucem fuerant, trahere animam tot tormenta tracturam? Neganunc magnum beneficium esse naturae quod necesse est mori. {{pn|.15|15}}Multi peioraadhuc pacisci parati sunt: etiam amicum prodere, ut diutius vivant, etliberos ad stuprum manu sua tradere, ut contingat lucem videre tot consciamscelerum. Excutienda vitae cupido est discendumque nihil interesse quandopatiaris quod quandoque patiendum est; quam bene vivas referre, non quamdiu; saepe autem in hoc esse bene, ne diu. Vale.

==CII.==

{{pn|.1|1}} Quomodo molestus est iucundum somnium videnti qui excitat (aufertenim voluptatem etiam si falsam, effectum tamen verae habentem) sic epistulatua mihi fecit iniuriam; revocavit enim me cogitationi aptae traditum etiturum, si licuisset, ulterius. {{pn|.2|2}} Iuvabat de aeternitate animarum quaerere,immo mehercules credere; praebebam enim me facilem opinionibus magnorumvirorum rem gratissimam promittentium magis quam probantium. Dabam me speitantae, iam eram fastidio mihi, iam reliquias aetatis infractae contemnebamin immensum illud tempus et in possessionem omnis aevi transiturus, cumsubito experrectus sum epistula tua accepta et tam bellum somnium perdidi.Quod repetam, si te dimisero, et redimam.

{{pn|.3|3}}Negas me epistula prima totam quaestionem explicuisse in qua probareconabar id quod nostris placet, claritatem quae post mortem contingit bonumesse. Id enim me non solvisse quod opponitur nobis: 'nullum' inquiunt 'bonumex distantibus; hoc autem ex distantibus constat'. {{pn|.4|4}}Quod interrogas,mi Lucili, eiusdem quaestionis est loci alterius, et ideo non id tantumsed alia quoque eodem pertinentia distuleram; quaedam enim, ut scis, moralibusrationalia inmixta sunt. Itaque illam partem rectam et ad mores pertinentemtractavi, numquid stultum sit ac supervacuum ultra extremum diem curastransmittere, an cadant bona nostra nobiscum nihilque sit eius qui nullusest, an ex eo quod, cum erit, sensuri non sumus, antequam sit aliquis fructuspercipi aut peti possit. {{pn|.5|5}}Haec omnia ad mores spectant; itaque suo locoposita sunt. At quae a dialecticis contra hanc opinionem dicuntur segregandafuerunt et ideo seposita sunt. Nunc, quia omnia exigis, omnia quae dicuntpersequar, deinde singulis occurram.

{{pn|.6|6}}Nisi aliquid praedixero, intellegi non poterunt quae refellentur.Quid est quod praedicere velim? quaedam continua corpora esse, ut hominem;quaedam esse composita, ut navem, domum, omnia denique quorum diversaepartes iunctura in unum coactae sunt; quaedam ex distantibus, quorum adhucmembra separata sunt, tamquam exercitus, populus, senatus. Illi enim perquos ista corpora efficiuntur iure aut officio cohaerent, natura diductiet singuli sunt. Quid est quod etiamnunc praedicere velim? {{pn|.7|7}}nullum bonumputamus esse quod ex distantibus constat; uno enim spiritu unum bonum contineriac regi debet, unum esse unius boni principale. Hoc si quando desideraverisper se probatur: interim ponendum fuit, quia in &lt;nos&gt; nostra tela mittuntur.

{{pn|.8|8}}'Dicitis' inquit 'nullum bonum ex distantibus esse; claritas autemista bonorum virorum secunda opinio est. Nam quomodo fama non est uniussermo nec infamia unius mala existimatio, sic nec claritas uni bono placuisse;consentire in hoc plures insignes et spectabiles viri debent, ut claritassit. Haec autem ex iudiciis plurium efficitur, id est distantium; ergonon est bonum.

{{pn|.9|9}}'Claritas' inquit 'laus est a bonis bono reddita; laus oratio,vox est aliquid significans; vox est autem, licet virorum sit &lt;bonorum,non&gt; bonum. Nec enim quidquid vir bonus facit bonum est; nam et plauditet sibilat, sed nec plausum quisquam nec sibilum, licet omnia eius admireturet laudet, bonum dicit, non magis quam sternumentum aut tussim. Ergo claritasbonum non est.

{{pn|.10|10}}'Ad summam dicite nobis utrum laudantis an laudati bonum sit:si laudati bonum esse dicitis, tam ridiculam rem facitis quam si adfirmetismeum esse quod alius bene valeat. Sed laudare dignos honesta actio est;ita laudantis bonum est cuius actio est, non nostrum qui laudamur: atquihoc quaerebatur.'
{{pn|.11|11}}Respondebo nunc singulis cursim. Primum an sit aliquod ex distantibusbonum etiamnunc quaeritur et pars utraque sententias habet. Deinde claritasdesiderat multa suffragia? potest et unius boni viri iudicio esse contenta:nos bonus bonos iudicat. {{pn|.12|12}}'Quid ergo?' inquit 'et fama erit unius hominisexistimatio et infamia unius malignus sermo? Gloriam quoque' inquit 'latiusfusam intellego; consensum enim multorum exigit.' Diversa horum condicioest et illius. Quare? quia si de me bene vir bonus sentit, eodem loco sumquo si omnes boni idem sentirent; omnes enim, si me cognoverint, idem sentient.Par illis idemque iudicium est, aeque vero inficiscitur. Dissidere nonpossunt; ita pro eo est ac si omnes idem sentiant, quia aliud sentire nonpossunt. {{pn|.13|13}}Ad gloriam aut famam non est satis unius opinio. Illic idempotest una sententia quod omnium, quia omnium, si perrogetur, una erit:hic diversa dissimilium iudicia sunt. Difficiles adsensus, dubia omniainvenies, levia, suspecta. Putas tu posse unam omnium esse sententiam?non est unius una sententia. Illic placet verum, veritatis una vis, unafacies est: apud hos falsa sunt quibus adsentiuntur. Numquam autem falsisconstantia est; variantur et dissident.

{{pn|.14|14}}'Sed laus' inquit 'nihil aliud quam vox est, vox autem bonum nonest.' Cum dicunt claritatem esse laudem bonorum a bonis redditam, non advocem referunt sed ad sententiam. Licet enim vir bonus taceat sed aliquemiudicet dignum laude esse, laudatus est. {{pn|.15|15}}Praeterea aliud est laus,aliud laudatio, haec et vocem exigit; itaque nemo dicit laudem funebremsed laudationem, cuius officium oratione constat. Cum dicimus aliquem laudedignum, non verba illi benigna hominum sed iudicia promittimus. Ergo lausetiam taciti est bene sentientis ac bonum virum apud se laudantis. [16]Deinde, ut dixi, ad animum refertur laus, non ad verba, quae conceptamlaudem egerunt et in notitiam plurium emittunt. Laudat qui laudandum esseiudicat. Cum tragicus ille apud nos ait magnificum esse 'laudari a laudatoviro', laude digno ait. Et cum aeque antiquus poeta ait 'laus alit artis',non laudationem dicit, quae corrumpit artes; nihil enim aeque et eloquentiamet omne aliud studium auribus deditum vitiavit quam popularis adsensio.{{pn|.17|17}}Fama vocem utique desiderat, claritas potest etiam citra vocem contingerecontenta iudicio; plena est non tantum inter tacentis sed etiam inter reclamantis.Quid intersit inter claritatem et gloriam dicam: gloria multorum iudicisconstat, claritas bonorum.

{{pn|.18|18}}'Cuius' inquit 'bonum est claritas, id est laus bono a bonis reddita?utrum laudati an laudantis?' Utriusque. Meum, qui laudor; quia natura meamantem omnium genuit, et bene fecisse gaudeo et gratos me invenisse virtutuminterpretes laetor. Hoc plurium bonum est quod grati sunt, sed et meum;ita enim animo compositus sum ut aliorum bonum meum iudicem, utique eorumquibus ipse sum boni causa. {{pn|.19|19}}Est istud laudantium bonum; virtute enimgeritur; omnis autem virtutis actio bonum est. Hoc contingere illis nonpotuisset nisi ego talis essem. Itaque utriusque bonum est merito laudari,tam mehercules quam bene iudicasse iudicantis bonum est et eius secundumquem iudicatum est. Numquid dubitas quin iustitia et habentis bonum sitet autem sit eius cui debitum solvit? Merentem laudare iustitia est; ergoutriusque bonum est.

{{pn|.20|20}}Cavillatoribus istis abunde responderimus. Sed non debet hoc nobisesse propositum, arguta disserere et philosophiam in has angustias ex suamaiestate detrahere: quanto satius est ire aperta via et recta quam sibiipsum flexus disponere quos cum magna molestia debeas relegere? Neque enimquicquam aliud istae disputationes sunt quam inter se perite captantiumlusus. {{pn|.21|21}}Dic potius quam naturale sit in immensum mentem suam extendere.Magna et generosa res est humanus animus; nullos sibi poni nisi communeset cum deo terminos patitur. Primum humilem non accipit patriam, Ephesumaut Alexandriam aut si quod est etiamnunc frequentius accolis laetiusvetectis solum: patria est illi quodcumque suprema et universa circuitu suocingit, hoc omne convexum intra quod iacent maria cum terris, intra quodaer humanis divina secernens etiam coniungit, in quo disposita tot numinain actus suos excubant. {{pn|.22|22}}Deinde artam aetatem sibi dari non sinit:'omnes' inquit 'anni mei sunt; nullum saeculum magnis ingeniis clusum est,nullum non cogitationi pervium tempus. Cum venerit dies ille qui mixtumhoc divini humanique secernat, corpus hic ubi inveni relinquam, ipse mediis reddam. Nec nunc sine illis sum, sed gravi terrenoque detineor.' [23]Per has mortalis aevi moras illi meliori vitae longiorique proluditur.Quemadmodum decem mensibus tenet nos maternus uterus et praeparat non sibised illi loco in quem videmur emitti iam idonei spiritum trahere et inaperto durare, sic per hoc spatium quod ab infantia patet in senectutemin alium maturescimus partum. Alia origo nos expectat, alius rerum status.{{pn|.24|24}}Nondum caelum nisi ex intervallo pati possumus. Proinde intrepidushoram illam decretoriam prospice: non est animo suprema, sed corpori. Quidquidcirca te iacet rerum tamquam hospitalis loci sarcinas specta: transeundumest. Excutit redeuntem natura sicut intrantem. {{pn|.25|25}}Non licet plus efferrequam intuleris, immo etiam ex eo quod ad vitam adtulisti pars magna ponendaest: detrahetur tibi haec circumiecta, novissimum velamentum tui, cutis;detrahetur caro et suffusus sanguis discurrensque per totum; detrahenturossa nervique, firmamenta fluidorum ac labentium. {{pn|.26|26}}Dies iste quem tamquamextremum reformidas aeterni natalis est. Depone onus: quid cunctaris, tamquamnon prius quoque relicto in quo latebas corpore exieris? Haeres, reluctaris:tum quoque magno nisu matris expulsus es. Gemis, ploras: et hoc ipsum flerenascentis est, sed tunc debebat ignosci: rudis et inperitus omnium veneras.Ex maternorum viscerum calido mollique fomento emissum adflavit aura liberior,deinde offendit durae manus tactus, tenerque adhuc et nullius rei gnarusobstipuisti inter ignota: {{pn|.27|27}}nunc tibi non est novum separari ab eo cuiusante pars fueris; aequo animo membra iam supervacua dimitte et istuc corpusinhabitatum diu pone. Scindetur, obruetur, abolebitur: quid contristaris?ita solet fieri: pereunt semper velamenta nascentium. Quid ista sic diligisquasi tua? Istis opertus es: veniet qui te revellat dies et ex contuberniofoedi atque olidi ventris educat. {{pn|.28|28}}Huic nunc quoque tu quantum potessub&lt;duc te&gt; voluptatique nisi quae * * * necessariisque cohaerebitalienus iam hinc altius aliquid sublimiusque meditare: aliquando naturaetibi arcana retegentur, discutietur ista caligo et lux undique clara percutiet.Imaginare tecum quantus ille sit fulgor tot sideribus inter se lumen miscentibus.Nulla serenum umbra turbabit; aequaliter splendebit omne caeli latus: dieset nox aeris infimi vices sunt. Tunc in tenebris vixisse te dices cum totamlucem et totus aspexeris, quam nunc per angustissimas oculorum vias obscureintueris, et tamen admiraris illam iam procul: quid tibi videbitur divinalux cum illam suo loco videris? {{pn|.29|29}}Haec cogitatio nihil sordidum animosubsidere sinit, nihil humile, nihil crudele. Deos rerum omnium esse testesait; illis nos adprobari, illis in futurum parari iubet et aeternitatemproponere. Quam qui mente concepit nullos horret exercitus, non terreturtuba, nullis ad timorem minis agitur. {{pn|.30|30}}Quidni non timeat qui mori sperat?is quoque qui animum tamdiu iudicat manere quamdiu retinetur corporis vinculo,solutum statim spargi, id agit ut etiam post mortem utilis esse possit.Quamvis enim ipse ereptus sit oculis, tamen

    multa viri virtus animo multusque recursat
    gentis honos.

Cogita quantum nobis exempla bona prosint: scies magnorum virorum non minuspraesentiam esse utilem quam memoriam. Vale.

==CIII.==

{{pn|.1|1}} Quid ista circumspicis quae tibi possunt fortasse evenire sed possuntet non evenire? Incendium dico, ruinam, alia quae nobis incidunt, non insidiantur:illa potius vide, illa [vide] vita [illa] quae nos observant, quae captant.Rari sunt casus, etiamsi graves, naufragium facere, vehiculo everti: abhomine homini cotidianum periculum. Adversus hoc te expedi, hoc intentisoculis intuere; nullum est malum frequentius, nullum pertinacius, nullumblandius. {{pn|.2|2}} Tempestas minatur antequam surgat, crepant aedificia antequamcorruant, praenuntiat fumus incendium: subita est ex homine pernicies [est],et eo diligentius tegitur quo propius accedit. Erras si istorum tibi quioccurrunt vultibus credis: hominum effigies habent, animos ferarum, nisiquod illarum perniciosus est primus incursus: quos transiere non quaerunt.Numquam enim illas ad nocendum nisi necessitas incitat; [hae] aut fameaut timore coguntur ad pugnam: homini perdere hominem libet. {{pn|.3|3}} Tu tamenita cogita quod ex homine periculum sit ut cogites quod sit hominis officium;alterum intuere ne laedaris, alterum ne laedas. Commodis omnium laeteris,movearis incommodis, et memineris quae praestare debeas, quae cavere. {{pn|.4|4}}Sic vivendo quid consequaris? non te ne noceant, sed ne fallant. Quantumpotes autem in philosophiam recede: illa te sinu suo proteget, in huiussacrario eris aut tutus aut tutior. Non arietant inter se nisi in eademambulantes via. {{pn|.5|5}} Ipsam autem philosophiam non debebis iactare; multisfuit periculi causa insolenter tractata et contumaciter: tibi vitia detrahat,non aliis exprobret. Non abhorreat a publicis moribus nec hoc agat ut quidquidnon facit damnare videatur. Licet sapere sine pompa, sine invidia. Vale.

==CIV.==

{{pn|.1|1}} In Nomentanum meum fugi -- quid putas? urbem? immo febrem et quidemsubrepentem; iam manum mihi iniecerat. Medicus initia esse dicebat motisvenis et incertis et naturalem turbantibus modum. Protinus itaque pararivehiculum iussi; Paulina mea retinente exire perseveravi. Illud mihi inore erat domini mei Gallionis, qui cum in Achaia febrem habere coepisset,protinus navem escendit clamitans non corporis esse sed loci morbum. {{pn|.2|2}}Hoc ego Paulinae meae dixi, quae mihi valetudinem meam commendat. Nam cumsciam spiritum illius in meo verti, incipio, ut illi consulam, mihi consulere.Et cum me fortiorem senectus ad multa reddiderit, hoc beneficium aetatisamitto; venit enim mihi in mentem in hoc sene et adulescentem esse cuiparcitur. Itaque quoniam ego ab illa non inpetro ut me fortius amet, &lt;ame&gt; inpetrat illa ut me diligentius amem. {{pn|.3|3}} Indulgendum est enim honestisadfectibus; et interdum, etiam si premunt causae, spiritus in honorem suorumvel cum tormento revocandus et in ipso ore retinendus est, cum bono virovivendum sit non quamdiu iuvat sed quamdiu oportet: ille qui non uxorem,non amicum tanti putat ut diutius in vita commoretur, qui perseverabitmori, delicatus est. Hoc quoque imperet sibi animus, ubi utilitas suorumexigit, nec tantum si vult mori, sed si coepit, intermittat et &lt;se&gt;suis commodet. {{pn|.4|4}} Ingentis animi est aliena causa ad vitam reverti, quodmagni viri saepe fecerunt; sed hoc quoque summae humanitatis existimo,senectutem suam, cuius maximus fructus est securior sui tutela et vitaeusus animosior, attentius &lt;curare&gt;, si scias alicui id tuorum esse dulce,utile, optabile. {{pn|.5|5}} Habet praeterea in se non mediocre ista res gaudiumet mercedem; quid enim iucundius quam uxori tam carum esse ut propter hoctibi carior fias? Potest itaque Paulina mea non tantum suum mihi timoreminputare sed etiam meum.

{{pn|.6|6}}Quaeris ergo quomodo mihi consilium profectionis cesserit? Ut primumgravitatem urbis excessi et illum odorem culinarum fumantium quae motaequidquid pestiferi vaporis sorbuerunt cum pulvere effundunt, protinus mutatamvaletudinem sensi. Quantum deinde adiectum putas viribus postquam vineasattigi? in pascuum emissus cibum meum invasi. Repetivi ergo iam me; nonpermansit marcor ille corporis dubii et male cogitantis. Incipio toto animostudere. {{pn|.7|7}}Non multum ad hoc locus confert nisi se sibi praestat animus,qui secretum in occupationibus mediis si volet habebit: at ille qui regioneseligit et otium captat ubique quo distringatur inveniet. Nam Socraten querenticuidam quod nihil sibi peregrinationes profuissent respondisse ferunt,'non inmerito hoc tibi evenit; tecum enim peregrinabaris'. {{pn|.8|8}}O quam benecum quibusdam ageretur, si a se aberrarent! Nunc premunt se ipsi, sollicitant,corrumpunt, territant. Quid prodest mare traicere et urbes mutare? si visista quibus urgueris effugere, non aliubi sis oportet sed alius. Puta venissete Athenas, puta Rhodon; elige arbitrio tuo civitatem: quid ad rem pertinetquos illa mores habeat? tuos adferes. {{pn|.9|9}}Divitias iudicabis bonum: torquebitte paupertas, quod est miserrimum, falsa. Quamvis enim multum possideas,tamen, quia aliquis plus habet, tanto tibi videris defici quanto vinceris.Honores iudicabis bonum: male te habebit ille consul factus, ille etiamrefectus; invidebis quotiens aliquem in fastis saepius legeris. Tantuserit ambitionis furor ut nemo tibi post te videatur si aliquis ante tefuerit. {{pn|.10|10}}Maximum malum iudicabis mortem, cum &lt;in&gt; illa nihil sitmali nisi quod ante ipsam est, timeri. Exterrebunt te non tantum periculased suspiciones; vanis semper agitaberis. Quid enim proderit

    evasisse tot urbes
    Argolicas mediosque fugam tenuisse per hostis?

Ipsa pax timores sumministrabit; ne tutis quidem habebitur fides consternatasemel mente, quae ubi consuetudinem pavoris inprovidi fecit, etiam ad tutelamsalutis suae inhabilis est. Non enim vitat sed fugit; magis autem periculispatemus aversi. {{pn|.11|11}}Gravissimum iudicabis malum aliquem ex his quos amabisamittere, cum interim hoc tam ineptum erit quam flere quod arboribus amoeniset domum tuam ornantibus decidant folia. Quidquid te delectat aeque vide+ut videres+: dum virent, utere. Alium alio die casus excutiet, sed quemadmodumfrondium iactura facilis est quia renascuntur, sic istorum quos amas quosqueoblectamenta vitae putas esse damnum, quia reparantur etiam si non renascuntur.{{pn|.12|12}}'Sed non erunt idem.' Ne tu quidem idem eris. Omnis dies, omnis horate mutat; sed in aliis rapina facilius apparet, hic latet, quia non exaperto fit. Alii auferuntur, at ipsi nobis furto subducimur. Horum nihilcogitabis nec remedia vulneribus oppones, sed ipse tibi seres sollicitudinumcausas alia sperando, alia desperando? Si sapis, alterum alteri misce:nec speraveris sine desperatione nec desperaveris sine spe.

{{pn|.13|13}}Quid per se peregrinatio prodesse cuiquam potuit? Non voluptatesilla temperavit, non cupiditates refrenavit, non iras repressit, non indomitosamoris impetus fregit, nulla denique animo mala eduxit. Non iudicium dedit,non discussit errorem, sed ut puerum ignota mirantem ad breve tempus rerumaliqua novitate detinuit. {{pn|.14|14}}Ceterum inconstantiam mentis, quae maximeaegra est, lacessit, mobiliorem levioremque reddit ipsa iactatio. Itaquequae petierant cupidissime loca cupidius deserunt et avium modo transvolantcitiusque quam venerant abeunt. {{pn|.15|15}}Peregrinatio notitiam dabit gentium,novas tibi montium formas ostendet, invisitata spatia camporum et inriguasperennibus aquis valles; alicuius fluminis &lt;singularem ponet&gt; sub observationenaturam, sive ut Nilus aestivo incremento tumet, sive ut Tigris eripiturex oculis et acto per occulta cursu integrae magnitudinis redditur, siveut Maeander, poetarum omnium exercitatio et ludus, implicatur crebris anfractibuset saepe in vicinum alveo suo admotus, antequam sibi influat, flectitur:ceterum neque meliorem faciet neque saniorem. {{pn|.16|16}}Inter studia versandumest et inter auctores sapientiae ut quaesita discamus, nondum inventa quaeramus;sic eximendus animus ex miserrima servitute in libertatem adseritur. Quamdiuquidem nescieris quid fugiendum, quid petendum, quid necessarium, quidsupervacuum, quid iustum, quid iniustum, quid honestum, quid inhonestumsit, non erit hoc peregrinari sed errare. {{pn|.17|17}}Nullam tibi opem feret istediscursus; peregrinaris enim cum adfectibus tuis et mala te tua sequuntur.Utinam quidem sequerentur! Longius abessent: nunc fers illa, non ducis.Itaque ubique te premunt et paribus incommodis urunt. Medicina aegro, nonregio quaerenda est. {{pn|.18|18}}Fregit aliquis crus aut extorsit articulum: nonvehiculum navemque conscendit, sed advocat medicum ut fracta pars iungatur,ut luxata in locum reponatur. Quid ergo? animum tot locis fractum et extortumcredis locorum mutatione posse sanari? Maius est istud malum quam ut gestationecuretur. {{pn|.19|19}}Peregrinatio non facit medicum, non oratorem; nulla ars locodiscitur: quid ergo? sapientia, ars omnium maxima, in itinere colligitur?Nullum est, mihi crede, iter quod te extra cupiditates, extra iras, extrametus sistat; aut si quod esset, agmine facto gens illuc humana pergeret.Tamdiu ista urguebunt mala macerabuntque per terras ac maria vagum quamdiumalorum gestaveris causas. {{pn|.20|20}}Fugam tibi non prodesse miraris? tecumsunt quae fugis. Te igitur emenda, onera tibi detrahe et [emenda] desideriaintra salutarem modum contine; omnem ex animo erade nequitiam. Si vis peregrinationeshabere iucundas, comitem tuum sana. Haerebit tibi avaritia quamdiu avarosordidoque convixeris; haerebit tumor quamdiu superbo conversaberis; numquamsaevitiam in tortoris contubernio pones; incendent libidines tuas adulterorumsodalicia. {{pn|.21|21}}Si velis vitiis exui, longe a vitiorum exemplis recedendumest. Avarus, corruptor, saevus, fraudulentus, multum nocituri si propea te fuissent, intra te sunt. Ad meliores transi: cum Catonibus vive, cumLaelio, cum Tuberone. Quod si convivere etiam Graecis iuvat, cum Socrate,cum Zenone versare: alter te docebit mori si necesse erit, alter antequamnecesse erit. {{pn|.22|22}}Vive cum Chrysippo, cum Posidonio: hi tibi tradent humanorumdivinorumque notitiam, hi iubebunt in opere esse nec tantum scite loquiet in oblectationem audientium verba iactare, sed animum indurare et adversusminas erigere. Unus est enim huius vitae fluctuantis et turbidae portuseventura contemnere, stare fidenter ac paratum tela fortunae adverso pectoreexcipere, non latitantem nec tergiversantem. {{pn|.23|23}}Magnanimos nos naturaproduxit, et ut quibusdam animalibus ferum dedit, quibusdam subdolum, quibusdampavidum, ita nobis gloriosum et excelsum spiritum quaerentem ubi honestissime,non ubi tutissime vivat, simillimum mundo, quem quantum mortalium passibuslicet sequitur aemulaturque; profert se, laudari et aspici credit. [24]&lt;Dominus&gt; omnium est, supra omnia est;itaque nulli se rei summittat,nihil illi videatur grave, nihil quod virum incurvet.

    Terribiles visu formae, Letumque Labosque:

minime quidem, si quis rectis oculis intueri illa possit et tenebras perrumpere;multa per noctem habita terrori dies vertit ad risum.

    Terribiles visu formae, Letumque Labosque:

egregie Vergilius noster non re dixit terribiles esse sed visu, id estvideri, non esse. {{pn|.25|25}}Quid, inquam, in istis est tam formidabile quamfama vulgavit? quid est, obsecro te, Lucili, cur timeat laborem vir, mortemhomo? Totiens mihi occurrunt isti qui non putant fieri posse quidquid facerenon possunt, et aiunt nos loqui maiora quam quae humana natura sustineat.{{pn|.26|26}}At quanto ego de illis melius existimo! ipsi quoque haec possunt facere,sed nolunt. Denique quem umquam ista destituere temptantem? cui non facilioraapparuere in actu? Non quia difficilia sunt non audemus, sed quia non audemusdifficilia sunt.

{{pn|.27|27}}Si tamen exemplum desideratis, accipite Socraten, perpessiciumsenem, per omnia aspera iactatum, invictum tamen et paupertate, quam gravioremilli domestica onera faciebant, et laboribus, quos militares quoque pertulit.Quibus ille domi exercitus, sive uxorem eius moribus feram, lingua petulantem,sive liberos indociles et matri quam patri similiores +sivere+ aut in bellofuit aut in tyrannide aut in libertate bellis ac tyrannis saeviore. [28]Viginti et septem annis pugnatum est; post finita arma triginta tyrannisnoxae dedita est civitas, ex quibus plerique inimici erant. Novissime damnatioest sub gravissimis nominibus impleta: obiecta est et religionum violatioet iuventutis corruptela, quam inmittere in deos, in patres, in rem publicamdictus est. Post haec carcer et venenum. Haec usque eo animum Socratisnon moverant ut ne vultum quidem moverint. &lt;O&gt; illam mirabilem laudemet singularem! usque ad extremum nec hilariorem quisquam nec tristioremSocraten vidit; aequalis fuit in tanta inaequalitate fortunae.

{{pn|.29|29}}Vis alterum exemplum? accipe hunc M. Catonem recentiorem, cumquo et infestius fortuna egit et pertinacius. Cui cum omnibus locis obstitisset,novissime et in morte, ostendit tamen virum fortem posse invita fortunavivere, invita mori. Tota illi aetas aut in armis est exacta civilibusaut +intacta+ concipiente iam civile bellum; et hunc licet dicas non minusquam Socraten +inseruisse dixisse+ nisi forte Cn. Pompeium et Caesaremet Crassum putas libertatis socios fuisse. {{pn|.30|30}}Nemo mutatum Catonem totiensmutata re publica vidit; eundem se in omni statu praestitit, in praetura,in repulsa, in accusatione, in provincia, in contione, in exercitu, inmorte. Denique in illa rei publicae trepidatione, cum illinc Caesar essetdecem legionibus pugnacissimis subnixus, totis exterarum gentium praesidiis,hinc Cn. Pompeius, satis unus adversus omnia, cum alii ad Caesarem inclinarent,alii ad Pompeium, solus Cato fecit aliquas et rei publicae partes. [31]Si animo conplecti volueris illius imaginem temporis, videbis illinc plebemet omnem erectum ad res novas vulgum, hinc optumates et equestrem ordinem,quidquid erat in civitate sancti et electi, duos in medio relictos, rempublicam et Catonem. Miraberis, inquam, cum animadverteris

    Atriden Priamumque et saevom ambobus Achillen;

utrumque enim inprobat, utrumque exarmat. {{pn|.32|32}}Hanc fert de utroque sententiam:ait se, si Caesar vicerit, moriturum, si Pompeius, exulaturum. Quid habebatquod timeret qui ipse sibi et victo et victori constituerat quae constitutaesse ab hostibus iratissimis poterant? Perit itaque ex decreto suo. [33]Vides posse homines laborem pati: per medias Africae solitudines pedesduxit exercitum. Vides posse tolerari sitim: in collibus arentibus sineullis inpedimentis victi exercitus reliquias trahens inopiam umoris loricatustulit et, quotiens aquae fuerat occasio, novissimus bibit. Vides honoremet notam posse contemni: eodem quo repulsus est die in comitio pila lusit.Vides posse non timeri potentiam superiorum: et Pompeium et Caesarem, quorumnemo alterum offendere audebat nisi ut alterum demereretur, simul provocavit.Vides tam mortem posse contemni quam exilium: et exilium sibi indixit etmortem et interim bellum. {{pn|.34|34}}Possumus itaque adversus ista tantum habereanimi, libeat modo subducere iugo collum. In primis autem respuendae voluptates:enervant et effeminant et multum petunt, multum autem a fortuna petendumest. Deinde spernendae opes: auctoramenta sunt servitutum. Aurum et argentumet quidquid aliud felices domos onerat relinquatur: non potest gratis constarelibertas. Hanc si magno aestimas, omnia parvo aestimanda sunt. Vale.

==CV.==

{{pn|.1|1}} Quae observanda tibi sint ut tutior vivas dicam. Tu tamen sic audiascenseo ista praecepta quomodo si tibi praeciperem qua ratione bonam valetudinemin Ardeatino tuereris. Considera quae sint quae hominem in perniciem hominisinstigent: invenies spem, invidiam, odium, metum, contemptum. {{pn|.2|2}} Ex omnibusistis adeo levissimum est contemptus ut multi in illo remedii causa delituerint. Quem quis contemnit, calcat sine dubio sed transit; nemo homini contemptopertinaciter, nemo diligenter nocet; etiam in acie iacens praeteritur,cum stante pugnatur.

{{pn|.3|3}}Spem inproborum vitabis si nihil habueris quod cupiditatem alienamet inprobam inritet, si nihil insigne possederis; concupiscuntur enim etiam+pars innotarum sunt sic raro+. Invidiam effugies si te non ingesserisoculis, si bona tua non iactaveris, si scieris in sinu gaudere. Odium autest ex offensa (hoc vitabis neminem lacessendo) aut gratuitum, a quo tesensus communis tuebitur. Fuit hoc multis periculosum: quidam odium habueruntnec inimicum. {{pn|.4|4}}Illud, ne timearis, praestabit tibi et fortunae mediocritaset ingeni lenitas: eum esse te homines sciant quem offendere sine periculopossint; reconciliatio tua et facilis sit et certa. Timeri autem tam domimolestum est quam foris, tam a servis quam a liberis: nulli non ad nocendumsatis virium est. Adice nunc quod qui timetur timet: nemo potuit terribilisesse secure. {{pn|.5|5}}Contemptus superest, cuius modum in sua potestate habetqui illum sibi adiunxit, qui contemnitur quia voluit, non quia debuit.Huius incommodum et artes bonae discutiunt et amicitiae eorum qui apudaliquem potentem potentes sunt, quibus adplicari expediet, non inplicari,ne pluris remedium quam periculum constet.

{{pn|.6|6}}Nihil tamen aeque proderit quam quiescere et minimum cum aliisloqui, plurimum secum. Est quaedam dulcedo sermonis quae inrepit et eblandituret non aliter quam ebrietas aut amor secreta producit. Nemo quod audierittacebit, nemo quantum audierit loquetur; qui rem non tacuerit non tacebitauctorem. Habet unusquisque aliquem cui tantum credat quantum ipsi creditumest; ut garrulitatem suam custodiat et contentus sit unius auribus, populumfaciet; sic quod modo secretum erat rumor est.

{{pn|.7|7}}Securitatis magna portio est nihil inique facere: confusam vitamet perturbatam inpotentes agunt; tantum metuunt quantum nocent, nec ullotempore vacant. Trepidant enim cum fecerunt, haerent; conscientia aliudagere non patitur ac subinde respondere ad se cogit. Dat poenas quisquisexpectat; quisquis autem meruit expectat. {{pn|.8|8}}Tutum aliqua res in malaconscientia praestat, nulla securum; putat enim se, etiam si non deprenditur,posse deprendi, et inter somnos movetur et, quotiens alicuius scelus loquitur,de suo cogitat; non satis illi oblitteratum videtur, non satis tectum.Nocens habuit aliquando latendi fortunam, numquam fiduciam. Vale.

==CVI.==

{{pn|.1|1}} Tardius rescribo ad epistulas tuas, non quia districtus occupationibussum. Hanc excusationem cave audias: vaco, et omnes vacant qui volunt. Neminemres sequuntur: ipsi illas amplexantur et argumentum esse felicitatis occupationemputant. Quid ergo fuit quare non protinus rescriberem? id de quo quaerebasveniebat in contextum operis mei; {{pn|.2|2}} scis enim me moralem philosophiamvelle conplecti et omnes ad eam pertinentis quaestiones explicare. Itaquedubitavi utrum differrem te donec suus isti rei veniret locus, an ius tibiextra ordinem dicerem: humanius visum est tam longe venientem non detinere.{{pn|.3|3}} Itaque et hoc ex illa serie rerum cohaerentium excerpam et, si quaerunt eiusmodi, non quaerenti tibi ultro mittam.
Quae sint haec interrogas? Quae scire magis iuvat quam prodest, sicuthoc de quo quaeris: bonum an corpus sit? {{pn|.4|4}}Bonum facit; prodest enim;quod facit corpus est. Bonum agitat animum et quodam modo format et continet,quae [ergo] propria sunt corporis. Quae corporis bona sunt corpora sunt;ergo et quae animi sunt; nam et hoc corpus est. {{pn|.5|5}}Bonum hominis necesseest corpus sit, cum ipse sit corporalis. Mentior, nisi et quae alunt illumet quae valetudinem eius vel custodiunt vel restituunt corpora sunt; ergoet bonum eius corpus est. Non puto te dubitaturum an adfectus corpora sint(ut aliud quoque de quo non quaeris infulciam), tamquam ira, amor, tristitia,nisi dubitas an vultum nobis mutent, an frontem adstringant, an faciemdiffundant, an ruborem evocent, an fugent sanguinem. Quid ergo? tam manifestasnotas corporis credis inprimi nisi a corpore? {{pn|.6|6}}Si adfectus corpora sunt,et morbi animorum, ut avaritia, crudelitas, indurata vitia et in statuminemendabilem adducta; ergo et malitia et species eius omnes, malignitas,invidia, superbia; {{pn|.7|7}}ergo et bona, primum quia contraria istis sunt,deinde quia eadem tibi indicia praestabunt. An non vides quantum oculisdet vigorem fortitudo? quantam intentionem prudentia? quantam modestiamet quietem reverentia? quantam serenitatem laetitia? quantum rigorem severitas?quantam remissionem lenitas? Corpora ergo sunt quae colorem habitumquecorporum mutant, quae in illis regnum suum exercent. Omnes autem quas rettulivirtutes bona sunt, et quidquid ex illis est. {{pn|.8|8}}Numquid est dubium anid quo quid tangi potest corpus sit?
Tangere enim et tangi nisi corpus nulla potest res, ut ait Lucretius.Omnia autem ista quae dixi non mutarent corpus nisi tangerent; ergo corporasunt. {{pn|.9|9}}Etiam nunc cui tanta vis est ut inpellat et cogat et retineatet inhibeat corpus est. Quid ergo? non timor retinet? non audacia inpellit?non fortitudo inmittit et impetum dat? non moderatio refrenat ac revocat?non gaudium extollit? non tristitia deducit? {{pn|.10|10}}Denique quidquid facimusaut malitiae aut virtutis gerimus imperio: quod imperat corpori corpusest, quod vim corpori adfert, corpus. Bonum corporis corporale est, bonumhominis et corporis bonum est; itaque corporale est.

{{pn|.11|11}}Quoniam, ut voluisti, morem gessi tibi, nunc ipse dicam mihi quoddicturum esse te video: latrunculis ludimus. In supervacuis subtilitasteritur: non faciunt bonos ista sed doctos. {{pn|.12|12}}Apertior res est sapere,immo simplicior: paucis &lt;satis&gt; est ad mentem bonam uti litteris, sednos ut cetera in supervacuum diffundimus, ita philosophiam ipsam. Quemadmodumomnium rerum, sic litterarum quoque intemperantia laboramus: non vitae sed scholae discimus. Vale.

==CVII.==

{{pn|.1|1}} Ubi illa prudentia tua? ubi in dispiciendis rebus subtilitas? ubimagnitudo? Tam pusilla &lt;te res&gt; tangit? Servi occupationes tuas occasionemfugae putaverunt. Si amici deciperent (habeant enim sane nomen quod illisnoster error inposuit, et vocentur quo turpius non sint) * * * omnibus rebus tuis desunt illi qui et operam tuam conterebant et te aliis molestumesse credebant. {{pn|.2|2}} Nihil horum insolitum, nihil inexpectatum est; offendirebus istis tam ridiculum est quam queri quod spargaris &lt;in balneo autvexeris&gt; in publico aut inquineris in luto. Eadem vitae condicio est quaebalnei, turbae, itineris: quaedam in te mittentur, quaedam incident. Nonest delicata res vivere. Longam viam ingressus es: et labaris oportet etarietes et cadas et lasseris et exclames 'o mors!', id est mentiaris. Alioloco comitem relinques, alio efferes, alio timebis: per eiusmodi offensasemetiendum est confragosum hoc iter. {{pn|.3|3}} Mori vult? praeparetur animuscontra omnia; sciat se venisse ubi tonat fulmen; sciat se venisse ubi

    Luctus et ultrices posuere cubilia Curae

pallentesque habitant Morbi tristisque Senectus.In hoc contubernio vita degenda est. Effugere ista non potes, comtemnerepotes; contemnes autem si saepe cogitaveris et futura praesumpseris. [4]Nemo non fortius ad id cui se diu composuerat accessit et duris quoque,si praemeditata erant, obstitit: at contra inparatus etiam levissima expavit.Id agendum est ne quid nobis inopinatum sit; et quia omnia novitate graviorasunt, hoc cogitatio adsidua praestabit, ut nulli sis malo tiro.

{{pn|.5|5}}'Servi me reliquerunt.' Alium compilaverunt, alium accusaverunt,alium occiderunt, alium prodiderunt, alium mulcaverunt, alium veneno, aliumcriminatione petierunt: quidquid dixeris multis accidit * * * deincepsquae multa et varia sunt in nos deriguntur. Quaedam in nos fixa sunt, quaedamvibrant et cum maxime veniunt, quaedam in alios perventura nos stringunt.{{pn|.6|6}}Nihil miremur eorum ad quae nati sumus, quae ideo nulli querenda quiaparia sunt omnibus. Ita dico, paria sunt; nam etiam quod effugit aliquispati potuit. Aequum autem ius est non quo omnes usi sunt sed quod omnibuslatum est. Imperetur aequitas animo et sine querella mortalitatis tributapendamus. {{pn|.7|7}}Hiems frigora adducit: algendum est. Aestas calores refert:aestuandum est. Intemperies caeli valetudinem temptat: aegrotandum est.Et fera nobis aliquo loco occurret et homo perniciosior feris omnibus.Aliud aqua, aliud ignis eripiet. Hanc rerum condicionem mutare non possumus:illud possumus, magnum sumere animum et viro bono dignum, quo fortiterfortuita patiamur et naturae consentiamus. {{pn|.8|8}}Natura autem hoc quod videsregnum mutationibus temperat: nubilo serena succedunt; turbantur mariacum quieverunt; flant in vicem venti; noctem dies sequitur; pars caeliconsurgit, pars mergitur: contrariis rerum aeternitas constat. {{pn|.9|9}}Ad hanclegem animus noster aptandus est; hanc sequatur, huic pareat; et quaecumquefiunt debuisse fieri putet nec velit obiurgare naturam. Optimum est patiquod emendare non possis, et deum quo auctore cuncta proveniunt sine murmurationecomitari: malus miles est qui imperatorem gemens sequitur. {{pn|.10|10}}Quare inpigriatque alacres excipiamus imperia nec deseramus hunc operis pulcherrimicursum, cui quidquid patiemur intextum est; et sic adloquamur Iovem, cuiusgubernaculo moles ista derigitur, quemadmodum Cleanthes noster versibusdisertissimis adloquitur, quos mihi in nostrum sermonem mutare permittiturCiceronis, disertissimi viri, exemplo. Si placuerint, boni consules; sidisplicuerint, scies me in hoc secutum Ciceronis exemplum.

[11]

    Duc, o parens celsique dominator poli,
    quocumque placuit: nulla parendi mora est;
    adsum inpiger. Fac nolle, comitabor gemens
    malusque patiar facere quod licuit bono.
    Ducunt volentem fata, nolentem trahunt.

{{pn|.12|12}}Sic vivamus, sic loquamur; paratos nos inveniat atque inpigros fatum.Hic est magnus animus qui se ei tradidit: at contra ille pusillus et degenerqui obluctatur et de ordine mundi male existimat et emendare mavult deosquam se. Vale.

==CVIII.==

{{pn|.1|1}} Id de quo quaeris ex iis est quae scire tantum eo, ut scias, pertinet.Sed nihilominus, quia pertinet, properas nec vis expectare libros quoscum maxime ordino continentis totam moralem philosophiae partem. Statimexpediam; illud tamen prius scribam, quemadmodum tibi ista cupiditas discendi,qua flagrare te video, digerenda sit, ne ipsa se inpediat. {{pn|.2|2}} Nec passimcarpenda sunt nec avide invadenda universa: per partes pervenietur ad totum.Aptari onus viribus debet nec plus occupari quam cui sufficere possimus.Non quantum vis sed quantum capis hauriendum est. Bonum tantum habe animum:capies quantum voles. Quo plus recipit animus, hoc se magis laxat.

{{pn|.3|3}}Haec nobis praecipere Attalum memini, cum scholam eius obsideremuset primi veniremus et novissimi exiremus, ambulantem quoque illum ad aliquasdisputationes evocaremus, non tantum paratum discentibus sed obvium. 'Idem'inquit 'et docenti et discenti debet esse propositum, ut ille prodessevelit, hic proficere.' {{pn|.4|4}}Qui ad philosophum venit cotidie aliquid secumboni ferat: aut sanior domum redeat aut sanabilior. Redibit autem: ea philosophiaevis est ut non studentis sed etiam conversantis iuvet. Qui in solem venit,licet non in hoc venerit, colorabitur; qui in unguentaria taberna resederuntet paullo diutius commorati sunt odorem secum loci ferunt; et qui ad philosophumfuerunt traxerint aliquid necesse est quod prodesset etiam neglegentibus.Attende quid dicam: neglegentibus, non repugnantibus.

{{pn|.5|5}}'Quid ergo? non novimus quosdam qui multis apud philosophum annispersederint et ne colorem quidem duxerint?' Quidni noverim? pertinacissimosquidem et adsiduos, quos ego non discipulos philosophorum sed inquilinosvoco. {{pn|.6|6}}Quidam veniunt ut audiant, non ut discant, sicut in theatrumvoluptatis causa ad delectandas aures oratione vel voce vel fabulis ducimur.Magnam hanc auditorum partem videbis cui philosophi schola deversoriumotii sit. Non id agunt ut aliqua illo vitia deponant, ut aliquam legemvitae accipiant qua mores suos exigant, sed ut oblectamento aurium perfruantur.Aliqui tamen et cum pugillaribus veniunt, non ut res excipiant, sed utverba, quae tam sine profectu alieno dicant quam sine suo audiunt. [7]Quidam ad magnificas voces excitantur et transeunt in adfectum dicentiumalacres vultu et animo, nec aliter concitantur quam solent Phrygii tibicinissono semiviri et ex imperio furentes. Rapit illos instigatque rerum pulchritudo,non verborum inanium sonitus. Si quid acriter contra mortem dictum est,si quid contra fortunam contumaciter, iuvat protinus quae audias facere.Adficiuntur illis et sunt quales iubentur, si illa animo forma permaneat,si non impetum insignem protinus populus, honesti dissuasor, excipiat:pauci illam quam conceperant mentem domum perferre potuerunt. {{pn|.8|8}}Facileest auditorem concitare ad cupidinem recti; omnibus enim natura fundamentadedit semenque virtutum. Omnes ad omnia ista nati sumus: cum inritatoraccessit, tunc illa animi bona veluti sopita excitantur. Non vides quemadmodumtheatra consonent quotiens aliqua dicta sunt quae publice adgnoscimus etconsensu vera esse testamur?

[9]

    Desunt inopiae multa, avaritiae omnia.
    In nullum avarus bonus est, in se pessimus.

Ad hos versus ille sordidissimus plaudit et vitiis suis fieri conviciumgaudet: quanto magis hoc iudicas evenire cum a philosopho ista dicuntur,cum salutaribus praeceptis versus inseruntur, efficacius eadem illa demissuriin animum inperitorum? {{pn|.10|10}}Nam ut dicebat Cleanthes, 'quemadmodum spiritusnoster clariorem sonum reddit cum illum tuba per longi canalis angustiastractum patentiore novissime exitu effudit, sic sensus nostros clariorescarminis arta necessitas efficit.' Eadem neglegentius audiuntur minusquepercutiunt quamdiu soluta oratione dicuntur: ubi accessere numeri et egregiumsensum adstrinxere certi pedes, eadem illa sententia velut lacerto excussioretorquetur. {{pn|.11|11}}De contemptu pecuniae multa dicuntur et longissimis orationibushoc praecipitur, ut homines in animo, non in patrimonio putent esse divitias,eum esse locupletem qui paupertati suae aptatus est et parvo se divitemfecit; magis tamen feriuntur animi cum carmina eiusmodi dicta sunt:

    Is minimo eget mortalis qui minimum cupit.
    Quod vult habet qui velle quod satis est potest.

{{pn|.12|12}}Cum haec atque eiusmodi audimus, ad confessionem veritatis adducimur;illi enim quibus nihil satis est admirantur, adclamant, odium pecuniaeindicunt. Hunc illorum adfectum cum videris, urge, hoc preme, hoc onera,relictis ambiguitatibus et syllogismis et cavillationibus et ceteris acuminisinriti ludicris. Dic in avaritiam, dic in luxuriam; cum profecisse te videriset animos audientium adfeceris, insta vehementius: veri simile non estquantum proficiat talis oratio remedio intenta et tota in bonum audientiumversa. Facillime enim tenera conciliantur ingenia ad honesti rectique amorem,et adhuc docilibus leviterque corruptis inicit manum veritas si advocatumidoneum nacta est. {{pn|.13|13}}Ego certe cum Attalum audirem in vitia, in errores,in mala vitae perorantem, saepe miseritus sum generis humani et illum sublimemaltioremque humano fastigio credidi. Ipse regem se esse dicebat, sed plusquam regnare mihi videbatur cui liceret censuram agere regnantium. [14]Cum vero commendare paupertatem coeperat et ostendere quam quidquid usumexcederet pondus esset supervacuum et grave ferenti, saepe exire e scholapauperi libuit. Cum coeperat voluptates nostras traducere, laudare castumcorpus, sobriam mensam, puram mentem non tantum ab inlicitis voluptatibussed etiam supervacuis, libebat circumscribere gulam ac ventrem. {{pn|.15|15}}Indemihi quaedam permansere, Lucili; magno enim in omnia impetu veneram, deindead civitatis vitam reductus ex bene coeptis pauca servavi. Inde ostreisboletisque in omnem vitam renuntiatum est; nec enim cibi sed oblectamentasunt ad edendum saturos cogentia (quod gratissimum est edacibus et se ultraquam capiunt farcientibus), facile descensura, facile reditura. {{pn|.16|16}}Indein omnem vitam unguento abstinemus, quoniam optimus odor in corpore estnullus. Inde vino carens stomachus. Inde in omnem vitam balneum fugimus;decoquere corpus atque exinanire sudoribus inutile simul delicatumque credidimus.Cetera proiecta redierunt, ita tamen ut quorum abstinentiam interrupi modumservem et quidem abstinentiae proximiorem, nescio an difficiliorem, quoniamquaedam absciduntur facilius animo quam temperantur.

{{pn|.17|17}}Quoniam coepi tibi exponere quanto maiore impetu ad philosophiam iuvenis accesserim quam senex pergam, non pudebit fateri quem mihi amorem Pythagoras iniecerit. Sotion dicebat quare ille animalibus abstinuisset, quare postea Sextius. Dissimilis utrique causa erat, sed utrique magnifica.

{{pn|.18|18}}Hic homini satis alimentorum citra sanguinem esse credebat et crudelitatis consuetudinem fieri ubi in voluptatem esset adducta laceratio. Adiciebat contrahendam materiam esse luxuriae; colligebat bonae valetudini contraria esse alimenta varia et nostris aliena corporibus. {{pn|.19|19}}At Pythagoras omnium inter omnia cognationem esse dicebat et animorum commercium in alias atque alias formas transeuntium. Nulla, si illi credas, anima interit, ne cessat quidem nisi tempore exiguo, dum in aliud corpus transfunditur. Videbimus per quas temporum vices et quando per erratis pluribus domiciliis in hominem revertatur: interim sceleris hominibus ac parricidii metum fecit, cum possent in parentis animam inscii incurrere et ferro morsuve violare, si in quo &lt;corpore&gt; cognatus aliqui spiritus hospitaretur. {{pn|.20|20}}Haec cum exposuisset Sotion et implesset argumentis suis, 'non credis' inquit 'animas in alia corpora atque alia discribi et migrationem esse quod dicimus mortem? Non credis in his pecudibus ferisve, aut aqua mersis, illum quondam hominis animum morari? Non credis nihil perire in hoc mundo, sed mutare regionem? nectantum caelestia per certos circuitus verti, sed animalia quoque per vices ire et animos per orbem agi? Magni ista crediderunt viri. {{pn|.21|21}}Itaque iudicium quidem tuum sustine, ceterum omnia tibi in integro serva. Si vera suntista, abstinuisse animalibus innocentia est; si falsa, frugalitas est. Quod istic credulitatis tuae damnum est? alimenta tibi leonum et vulturum eripio.' {{pn|.22|22}}His ego instinctus abstinere animalibus coepi, et anno peractonon tantum facilis erat mihi consuetudo sed dulcis. Agitatiorem mihi animum esse credebam nec tibi hodie adfirmaverim an fuerit. Quaeris quomodo desierim? In primum Tiberii Caesaris principatum iuventae tempus inciderat: alienigenatum sacra movebantur et inter argumenta superstitionis ponebatur quorundam animalium abstinentia. Patre itaque meo rogante, qui non calumniam timebat sed philosophiam oderat, ad pristinam consuetudinem redii; nec difficulter mihi ut inciperem melius cenare persuasit. {{pn|.23|23}}Laudare solebat Attalus culcitam quae resisteret corpori: tali utor etiam senex, in qua vestigium apparere non possit.
Haec rettuli ut probarem tibi quam vehementes haberent tirunculi impetus primos ad optima quaeque, si quis exhortaretur illos, si quis inpelleret. Sed aliquid praecipientium vitio peccatur, qui nos docent disputare, nonvivere, aliquid discentium, qui propositum adferunt ad praeceptores suosnon animum excolendi sed ingenium. Itaque quae philosophia fuit facta philologia est. {{pn|.24|24}}Multum autem ad rem pertinet quo proposito ad quamquam rem accedas. Qui grammaticus futurus Vergilium scrutatur non hoc animo legit illud egregium

    fugit inreparabile tempus:

'vigilandum est; nisi properamus relinquemur; agit nos agiturque veloxdies; inscii rapimur; omnia in futurum disponimus et inter praecipitialenti sumus': sed ut observet, quotiens Vergilius de celeritate temporum dicit, hoc uti verbo illum 'fugit'.

    Optima quaeque dies miseris mortalibus aevi
    prima fugit; subeunt morbi tristisque senectus
    et labor, et durae rapit inclementia mortis.

{{pn|.25|25}}Ille qui ad philosophiam spectat haec eadem quo debet adducit. 'Numquam Vergilius' inquit 'dies dicit ire, sed fugere, quod currendi genus concitatissimum est, et optimos quosque primos rapi: quid ergo cessamus nos ipsi concitare, ut velocitatem rapidissimae rei possimus aequare? Meliora praetervolant, deteriora succedunt.' {{pn|.26|26}}Quemadmodum ex amphora primum quod est sincerissimum effluit, gravissimum quodque turbidumque subsidit, sic in aetate nostra quod est optimum in primo est. Id exhauriri [in] aliis potius patimur, ut nobis faecem reservemus? Inhaereat istud animo et tamquam missum oraculo placeat:

    optima quaeque dies miseris mortalibus aevi
    prima fugit.

{{pn|.27|27}}Quare optima? quia quod restat incertum est. Quare optima? quia iuvenes possumus discere, possumus facilem animum et adhuc tractabilem ad meliora convertere; quia hoc tempus idoneum est laboribus, idoneum agitandis perstudia ingeniis [est] et exercendis per opera corporibus: quod superest segnius et languidius est et propius a fine. Itaque toto hoc agamus animoet omissis ad quae devertimur in rem unam laboremus, ne hanc temporis pernicissimi celeritatem, quam retinere non possumus, relicti demum intellegamus. Primus quisque tamquam optimus dies placeat et redigatur in nostrum. {{pn|.28|28}}Quod fugit occupandum est. Haec non cogitat ille qui grammatici oculis carmen istud legit, ideo optimum quemque primum esse diem quia subeunt morbi, quia senectus premit et adhuc adulescentiam cogitantibus supra caput est, sed ait Vergilium semper una ponere morbos et senectutem -- non me hercules inmerito; senectus enim insanabilis morbus est. {{pn|.29|29}}'Praeterea' inquit' hoc senectuti cognomen inposuit, &quot;tristem&quot; illam vocat:

    subeunt morbi tristisque senectus.
    Alio loco dicit
    pallentesque habitant Morbi tristisque Senectus.'

Non est quod mireris ex eadem materia suis quemque studiis apta colligere: in eodem prato bos herbam quaerit, canis leporem, ciconia lacertam.

{{pn|.30|30}}Cum Ciceronis librum de re publica prendit hinc philologus aliquis, hinc grammaticus, hinc philosophiae deditus, alius alio curam suam mittit. Philosophus admiratur contra iustitiam dici tam multa potuisse. Cum adhanc eandem lectionem philologus accessit, hoc subnotat: duos Romanos reges esse quorum alter patrem non habet, alter matrem. Nam de Servi matre dubitatur; Anci pater nullus, Numae nepos dicitur. {{pn|.31|31}}Praeter ea notat eum quem nos dictatorem dicimus et in historiis ita nominari legimus apud antiquos magistrum populi' vocatum. Hodieque id extat in auguralibus libris, et testimonium est quod qui ab illo nominatur 'magister equitum' est. Aeque notat Romulum perisse solis defectione; provocationem ad populum etiam a regibus fuisse; id ita in pontificalibus libris +et aliqui qui+ putant et Fenestella. {{pn|.32|32}}Eosdem libros cum grammaticus explicuit, primum [verba expresse] 'reapse' dici a Cicerone, id est 're ipsa', in commentarium refert, nec minus 'sepse', id est 'se ipse'. Deinde transit ad ea quae consuetudo saeculi mutavit, tamquam ait Cicero 'quoniam sumus ab ipsa calce eius interpellatione revocati.' Hanc quam nunc in circo 'cretam' vocamus 'calcem' antiqui dicebant. {{pn|.33|33}}Deinde Ennianos colligit versus et in primis illos de Africano scriptos:

    cui nemo civis neque hostis
    quibit pro factis reddere opis pretium.

Ex eo se ait intellegere &lt;opem&gt; apud antiquos non tantum auxilium significasse sed operam. Ait [opera] enim Ennius neminem potuisse Scipioni neque civem neque hostem reddere operae pretium. {{pn|.34|34}}Felicem deinde se putat quod invenerit unde visum sit Vergilio dicere

    quem super ingens
    porta tonat caeli.

Ennium hoc ait Homero [se] subripuisse, Ennio Vergilium; esse enim apud Ciceronem in his ipsis de re publica hoc epigramma Enni:

    si fas endo plagas caelestum ascendere cuiquam est,
    mi soli caeli maxima porta patet.

{{pn|.35|35}}Sed ne et ipse, dum aliud ago, in philologum aut grammaticum delabar, illud admoneo, auditionem philosophorum lectionemque ad propositum beatae vitae trahendam, non ut verba prisca aut ficta captemus et translationes inprobas figurasque dicendi, sed ut pro futura praecepta et magnificas voces et animosas quae mox in rem transferantur. Sic ista ediscamus ut quae fuerint verba sint opera. {{pn|.36|36}}Nullos autem peius mereri de omnibus mortalibus iudico quam qui philosophiam velut aliquod artificium venale didicerunt, qui aliter vivunt quam vivendum esse praecipiunt. Exempla enim se ipsos inutilis disciplinae circumferunt, nulli non vitio quod insequuntur obnoxii.

{{pn|.37|37}}Non magis mihi potest quisquam talis prodesse praeceptor quam gubernator in tempestate nauseabundus. Tenendum rapiente fluctu gubernaculum, luctandum cum ipso mari, eripienda sunt vento vela: quid me potest adiuvare rector navigii attonitus et vomitans? Quanto maiore putas vitam tempestate iactari quam ullam ratem? Non est loquendum sed gubernandum. {{pn|.38|38}}Omnia quae dicunt, quae turba audiente iactant, aliena sunt: dixit illa Platon, dixit Zenon, dixit Chrysippus et Posidonius et ingens agmen nominum tot ac talium. Quomodo probare possint sua esse monstrabo: faciant quae dixerint.

{{pn|.39|39}}Quoniam quae volueram ad te perferre iam dixi, nunc desiderio tuo satisfaciam et in alteram epistulam integrum quod exegeras transferam, ne ad rem spinosam et auribus erectis curiosisque audiendam lassus accedas. Vale.

==CIX.==

{{pn|.1|1}} An sapiens sapienti prosit scire desideras. Dicimus plenum omnibono esse sapientem et summa adeptum: quomodo prodesse aliqui possit summumhabenti bonum quaeritur. Prosunt inter se boni. Exercent enim virtuteset sapientiam in suo statu continent; desiderat uterque aliquem cum quoconferat, cum quo quaerat. {{pn|.2|2}} Peritos luctandi usus exercet; musicum quiparia didicit movet. Opus est et sapienti agitatione virtutum; ita quemadmodumipse se movet, sic movetur ab alio sapiente. {{pn|.3|3}} Quid sapiens sapientiproderit?Impetum illi dabit, occasiones actionum honestarum commonstrabit.Praeter haec aliquas cogitationes suas exprimet; docebit quae invenerit.Semper enim etiam sapienti restabit quod inveniat et quo animus eius excurrat.{{pn|.4|4}} Malus malo nocet facitque peiorem, iram eius incitando, tristitiaeadsentiendo, voluptates laudando; et tunc maxime laborant mali ubi plurimumvitia miscuere et in unum conlata nequitia est. Ergo ex contrario bonusbono proderit. 'Quomodo?' inquis. {{pn|.5|5}} Gaudium illi adferet, fiduciam confirmabit;ex conspectu mutuae tranquillitatis crescet utriusque laetitia. Praetereaquarumdam illi rerum scientiam tradet; non enim omnia sapiens scit; etiamsi sciret, breviores vias rerum aliqui excogitare posset et has indicareper quas facilius totum opus circumfertur. {{pn|.6|6}} Proderit sapienti sapiens,non scilicet tantum suis viribus sed ipsius quem adiuvabit. Potest quidemille etiam relictus sibi explicare partes suas: utetur propria velocitate,sed nihilominus adiuvat etiam currentem hortator.
'Non prodest sapienti sapiens sed sibi ipse. Hoc &lt;ut&gt; scias, detraheilli vim propriam et ille nihil aget.' {{pn|.7|7}}Isto modo dicas licet non essein melle dulcedinem; nam ipse ille qui esse debeat &lt;nisi&gt; ita aptatuslingua palatoque est ad eiusmodi gustum ut illum talis sapor capiat, offendetur;sunt enim quidam quibus morbi vitio mel amarum videatur. Oportet utrumquevalere ut et ille prodesse possit et hic profuturo idonea materia sit.

{{pn|.8|8}}'&lt;Ut&gt; in summum' inquit 'perducto calorem calefieri supervacuumest, et in summum perducto bonum supervacuum est &lt;si&gt; qui prosit. Numquidinstructus omnibus rebus agricola ab alio instrui quaerit? numquid armatusmiles quantum in aciem exituro satis est ulla amplius arma desiderat? Ergonec sapiens; satis enim vitae instructus, satis armatus est.' {{pn|.9|9}}Ad haecrespondeo: et qui in summum &lt;perductus est calorem&gt; opus est caloreadiecto ut summum teneat. 'Sed ipse se' inquit 'calor continet.' Primummultum interest inter ista quae comparas. Calor enim unus est, prodessevarium est. Deinde calor non adiuvatur adiectione caloris ut caleat: sapiensnon potest in habitu mentis suae stare nisi amicos aliquos similes suiadmisit cum quibus virtutes suas communicet. {{pn|.10|10}}Adice nunc quod omnibusinter se virtutibus amicitia est; itaque prodest qui virtutes alicuiusparis sui amat amandasque invicem praestat. Similia delectant, utique ubihonesta sunt et probare ac probari sciunt. {{pn|.11|11}}Etiamnunc sapientis animumperite movere nemo alius potest quam sapiens, sicut hominem movere rationaliternon potest nisi homo. Quomodo ergo ad rationem movendam ratione opus est,sic ut moveatur ratio perfecta opus est ratione perfecta. {{pn|.12|12}}Prodessedicuntur et qui media nobis largiuntur, pecuniam, gratiam, incolumitatem,alia in usus vitae cara aut necessaria; in his dicetur etiam stultus prodessesapienti. Prodesse autem est animum secundum naturam movere virtute sua.Ut eius qui movebitur, hoc non sine ipsius quoque qui proderit bono fiet;necessest enim alienam virtutem exercendo exerceat et suam. {{pn|.13|13}}Sed utremoveas ista quae aut summa bona sunt aut summorum efficientia, nihilominusprodesse inter se sapientes possunt. Invenire enim sapientem sapienti perse res expetenda est, quia natura bonum omne carum est bono et sic quisqueconciliatur bono quemadmodum sibi.

{{pn|.14|14}}Necesse est ex hac quaestione argumenti causa in alteram transeam.Quaeritur enim an deliberaturus sit sapiens, an in consilium aliquem advocaturus.Quod facere illi necessarium est cum ad haec civilia et domestica venituret, ut ita dicam, mortalia; in his sic illi opus est alieno consilio quomodomedico, quomodo gubernatori, quomodo advocato et litis ordinatori. Proderitergo sapiens aliquando sapienti; suadebit enim. Sed in illis quoque magnisac divinis, ut diximus, communiter honesta tractando et animos cogitationesquemiscendo utilis erit. {{pn|.15|15}}Praeterea secundum naturam est et amicos conplectiet amicorum auctu ut suo proprioque laetari; nam nisi hoc fecerimus, nevirtus quidem nobis permanebit, quae exercendo sensu valet. Virtus autemsuadet praesentia bene conlocare, in futurum consulere, deliberare et intendereanimum: facilius intendet explicabitque qui aliquem sibi adsumpserit. Quaeretitaque aut perfectum virum aut proficientem vicinumque perfecto. Proderitautem ille perfectus, si consilium communi prudentia iuverit. {{pn|.16|16}}Aiunthomines plus in alieno negotio videre +initio+. Hoc illis evenit quos amorsui excaecat quibusque dispectum utilitatis timor in periculis excutit:incipiet sapere securior et extra metum positus. Sed nihilominus quaedamsunt quae etiam sapientes in alio quam in se diligentius vident. Praetereaillud dulcissimum et honestissimum 'idem velle atque idem nolle' sapienssapienti praestabit; egregium opus pari iugo ducet.

{{pn|.17|17}}Persolvi quod exegeras, quamquam in ordine rerum erat quas moralisphilosophiae voluminibus conplectimur. Cogita quod soleo frequenter tibidicere, in istis nos nihil aliud quam acumen exercere. Totiens enim illorevertor: quid ista me res iuvat? fortiorem fac me, iustiorem, temperantiorem.Nondum exerceri vacat: adhuc medico mihi opus est. {{pn|.18|18}}Quid me poscisscientiam inutilem? Magna promisisti: exhibe fidem. Dicebas intrepidumfore etiam si circa me gladii micarent, etiam si mucro tangeret iugulum;dicebas securum fore etiam si circa me flagrarent incendia, etiam si subitusturbo toto navem meam mari raperet: hanc mihi praesta curam, ut voluptatem,ut gloriam contemnam. Postea docebis inplicta solvere, ambigua distinguere,obscura perspicere: nunc doce quod necesse est. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber XVI
|AnteNomen= ../Liber XVI
|Post= Liber XIX
|PostNomen= ../Liber XIX
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>fmt47uymz1p9tuf0drsyt8zxxskwllv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XIX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2756</id>
    <revision>
      <id>285797</id>
      <parentid>194693</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:35:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59905" sha1="lht51jocjald2kj0ed3wgc637lxvsxl" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XIX
}}
{{Liber
|Ante= Liber XVII - XVIII
|AnteNomen= ../Liber XVII - XVIII
|Post= Liber XX
|PostNomen= ../Liber XX
}}


==CX.==

{{pn|.1|1}} Ex Nomentano meo te saluto et iubeo habere mentem bonam, hoc est propitios deos omnis, quos habet placatos et faventes quisquis sibi se propitiavit. Sepone in praesentia quae quibusdam placent, unicuique nostrum paedagogum dari deum, non quidem ordinarium, sed hunc inferioris notae ex eorum numero quos Ovidius ait 'de plebe deos'. Ita tamen hoc seponas volo ut memineris maiores nostros qui crediderunt Stoicos fuisse; singulis enim et Genium et Iunonem dederunt. {{pn|.2|2}} Postea videbimus an tantum dis vacet ut privatorum negotia procurent: interim illud scito, sive adsignati sumus sive neglecti et fortunae dati, nulli te posse inprecari quicquam gravius quam si inprecatus fueris ut se habeat iratum. Sed non est quare cuiquam quem poena putaveris dignum optes ut infestos deos habeat: habet, inquam, etiam si videtur eorum favore produci. {{pn|.3|3}} Adhibe diligentiam tuam et intuere quid sint res nostrae, non quid vocentur, et scies plura mala contingere nobis quam accidere. Quotiens enim felicitatis et causa et initium fuit quod calamitas vocabatur! quotiens magna gratulatione excepta res gradum sibi struxit in praeceps et aliquem iam eminentem adlevavit etiamnunc, tamquam adhuc ibi staret unde tuto cadunt! {{pn|.4|4}} Sed ipsum illud cadere non habet in se mali quicquam si exitum spectes, ultra quem natura neminem deiecit. Prope est rerum omnium terminus, prope est, inquam, et illud unde felix eicitur et illud unde infelix emittitur: nos utraque extendimus et longa spe ac metu facimus. Sed, si sapis, omnia humana condicione metire; simul et quod gaudes et quod times contrahe. Est autem tanti nihil diu gaudere ne quid diu timeas.

{{pn|.5|5}}Sed quare istuc malum adstringo? Non est quod quicquam timendum putes: vana sunt ista quae nos movent, quae attonitos habent. Nemo nostrum quid veri esset excussit, sed metum alter alteri tradidit; nemo ausus est ad id quo perturbabatur accedere et naturam ac bonum timoris sui nosse. Itaque res falsa et inanis habet adhuc fidem quia non coarguitur. {{pn|.6|6}}Tanti putemus oculos intendere: iam apparebit quam brevia, quam incerta, quam tuta timeantur. Talis est animorum nostrorum confusio qualis Lucretio visa est:

    nam veluti pueri trepidant atque omnia caecis 
    in tenebris metuunt, ita nos in luce timemus. 

Quid ergo? non omni puero stultiores sumus qui in luce timemus? {{pn|.7|7}}Sed falsum est, Lucreti, non timemus in luce: omnia nobis fecimus tenebras. Nihil videmus, nec quid noceat nec quid expediat; tota vita incursitamus nec ob hoc resistimus aut circumspectius pedem ponimus. Vides autem quam sit furiosa res in tenebris impetus. At mehercules id agimus ut longius revocandi simus, et cum ignoremus quo feramur, velociter tamen illo quo intendimus perseveramus. {{pn|.8|8}}Sed lucescere, si velimus, potest. Uno autem modo potest, si quis hanc humanorum divinorumque notitiam [scientia] acceperit, si illa se non perfuderit sed infecerit, si eadem, quamvis sciat, retractaverit et ad se saepe rettulerit, si quaesierit quae sint bona, quae mala, quibus hoc falso sit nomen adscriptum, si quaesierit de honestis et turpibus, de providentia. {{pn|.9|9}}Nec intra haec humani ingenii sagacitas sistitur: prospicere et ultra mundum libet, quo feratur, unde surrexerit, in quem exitum tanta rerum velocitas properet. Ab hac divina contemplatione abductum animum in sordida et humilia pertraximus, ut avaritiae serviret, ut relicto mundo terminisque eius et dominis cuncta versantibus terram rimaretur et quaereret quid ex illa mali effoderet, non contentus oblatis. {{pn|.10|10}}Quidquid nobis bono futurum erat deus et parens noster in proximo posuit; non expectavit inquisitionem nostram et ultro dedit: nocitura altissime pressit. Nihil nisi de nobis queri possumus: ea quibus periremus nolente rerum natura et abscondente protulimus. Addiximus animum voluptati, cui indulgere initium omnium malorum est, tradidimus ambitioni et famae, ceteris aeque vanis et inanibus.

{{pn|.11|11}}Quid ergo nunc te hortor ut facias? nihil novi -- nec enim novis malis remedia quaeruntur - sed hoc primum, ut tecum ipse dispicias quid sit necessarium, quid supervacuum. Necessaria tibi ubique occurrent: supervacua et semper et toto animo quaerenda sunt. {{pn|.12|12}}Non est autem quod te nimis laudes si contempseris aureos lectos et gemmeam supellectilem; quae est enim virtus supervacua contemnere? Tunc te admirare cum contempseris necessaria. Non magnam rem facis quod vivere sine regio apparatu potes, quod non desideras milliarios apros nec linguas phoenicopterorum et alia portenta luxuriae iam tota animalia fastidientis et certa membra ex singulis eligentis: tunc te admirabor si contempseris etiam sordidum panem, si tibi persuaseris herbam, ubi necesse est, non pecori tantum sed homini nasci, si scieris cacumina arborum explementum esse ventris in quem sic pretiosa congerimus tamquam recepta servantem. Sine fastidio implendus est; quid enim ad rem pertinet quid accipiat, perditurus quidquid acceperit? {{pn|.13|13}}Delectant te disposita quae terra marique capiuntur, alia eo gratiora si recentia perferuntur ad mensam, alia si diu pasta et coacta pinguescere fluunt ac vix saginam continent suam; delectat te nitor horum arte quaesitus. At mehercules ista sollicite scrutata varieque condita, cum subierint ventrem, una atque eadem foeditas occupabit. Vis ciborum voluptatem contemnere? exitum specta.

{{pn|.14|14}}Attalum memini cum magna admiratione omnium haec dicere: 'diu' inquit 'mihi inposuere divitiae. Stupebam ubi aliquid ex illis alio atque alio loco fulserat; existimabam similia esse quae laterent his quae ostenderentur. Sed in quodam apparatu vidi totas opes urbis, caelata et auro et argento et iis quae pretium auri argentique vicerunt, exquisitos colores et vestes ultra non tantum nostrum sed ultra finem hostium advectas; hinc puerorum perspicuos cultu atque forma greges, hinc feminarum, et alia quae res suas recognoscens summi imperii fortuna protulerat. {{pn|.15|15}}&quot;Quid hoc est&quot; inquam &quot;aliud inritare cupiditates hominum per se incitatas? quid sibi vult ista pecuniae pompa? ad discendam avaritiam convenimus?&quot; At mehercules minus cupiditatis istinc effero quam adtuleram. Contempsi divitias, non quia supervacuae sed quia pusillae sunt. {{pn|.16|16}}Vidistine quam intra paucas horas ille ordo quamvis lentus dispositusque transierit? Hoc totam vitam nostram occupabit quod totum diem occupare non potuit? Accessit illud quoque: tam supervacuae mihi visae sunt habentibus quam fuerunt spectantibus. {{pn|.17|17}}Hoc itaque ipse mihi dico quotiens tale aliquid praestrinxerit oculos meos, quotiens occurrit domus splendida, cohors culta servorum, lectica formonsis inposita calonibus: &quot;quid miraris? quid stupes? pompa est. Ostenduntur istae res, non possidentur, et dum placent transeunt&quot;. {{pn|.18|18}}Ad veras potius te converte divitias; disce parvo esse contentus et illam vocem magnus atque animosus exclama: habemus aquam, habemus polentam; Iovi ipsi controversiam de felicitate faciamus. Faciamus, oro te, etiam si ista defuerint; turpe est beatam vitam in auro et argento reponere, aeque turpe in aqua et polenta. &quot;Quid ergo faciam si ista non fuerint?&quot; {{pn|.19|19}}Quaeris quod sit remedium inopiae? Famem fames finit: alioquin quid interest magna sint an exigua quae servire te cogant? quid refert quantulum sit quod tibi possit negare fortuna? {{pn|.20|20}}Haec ipsa aqua et polenta in alienum arbitrium cadit; liber est autem non in quem parum licet fortunae, sed in quem nihil. Ita est: nihil desideres oportet si vis Iovem provocare nihil desiderantem.'

Haec nobis Attalus dixit, natura omnibus dixit; quae si voles frequenter cogitare, id ages ut sis felix, non ut videaris, et ut tibi videaris, non aliis. Vale.

==CXI.==

{{pn|.1|1}} Quid vocentur Latine sophismata quaesisti a me. Multi temptaverunt illis nomen inponere, nullum haesit; videlicet, quia res ipsa non recipiebatur a nobis nec in usu erat, nomini quoque repugnatum est. Aptissimum tamen videtur mihi quo Cicero usus est: 'cavillationes' vocat. {{pn|.2|2}} Quibus quisquis se tradidit quaestiunculas quidem vafras nectit, ceterum ad vitam nihil proficit: neque fortior fit neque temperantior neque elatior. At ille qui philosophiam in remedium suum exercuit ingens fit animo, plenus fiduciae, inexsuperabilis et maior adeunti. {{pn|.3|3}} Quod in magnis evenit montibus, quorum proceritas minus apparet longe intuentibus: cum accesseris, tunc manifestum fit quam in arduo summa sint. Talis est, mi Lucili, verus et rebus, non artificiis philosophus. In edito stat, admirabilis, celsus, magnitudinis verae; non exsurgit in plantas nec summis ambulat digitis eorum more qui mendacio staturam adiuvant longioresque quam sunt videri volunt; contentus est magnitudine sua. {{pn|.4|4}} Quidni contentus sit eo usque crevisse quo manus fortuna non porrigit? Ergo et supra humana est et par sibi in omni statu rerum, sive secundo cursu vita procedit, sive fluctuatur et &lt;it&gt; per adversa ac difficilia: hanc constantiam cavillationes istae de quibus paulo ante loquebar praestare non possunt. Ludit istis animus, non proficit, et philosophiam a fastigio suo deducit in planum. {{pn|.5|5}} Nec te prohibuerim aliquando ista agere, sed tunc cum voles nihil agere. Hoc tamen habent in se pessimum: dulcedinem quandam sui faciunt et animum specie subtilitatis inductum tenent ac morantur, cum tanta rerum moles vocet, cum vix tota vita sufficiat ut hoc unum discas, vitam contemnere. 'Quid regere?' inquis. Secundum opus est; nam nemo illam bene rexit nisi qui contempserat. Vale.

==CXII.==

{{pn|.1|1}} Cupio mehercules amicum tuum formari ut desideras etinstitui, sed valde durus capitur; immo, quod est molestius, valde mollis capitur et consuetudine mala ac diutina fractus. Volo tibi ex nostro artificio exemplum referre. {{pn|.2|2}} Non quaelibet insitionem vitis patitur: si vetus et exesa est, si infirma gracilisque, aut non recipiet surculum aut non alet nec adplicabit sibi nec in qualitatem eius naturamque transibit. Itaque solemus supra terram praecidere ut, si non respondit, temptari possit secunda fortuna et iterum repetita infra terram inseratur. {{pn|.3|3}} Hic de quo scribis et mandas non habet vires: indulsit vitiis. Simul et emarcuit et induruit; non potest recipere rationem, non potest nutrire. 'At cupit ipse.' Noli credere. Non dico illum mentiri tibi: putat se cupere. Stomachum illi fecit luxuria: cito cum illa redibit in gratiam. {{pn|.4|4}} 'Sed dicit se offendi vita sua.' Non negaverim; quis enim non offenditur? Homines vitia sua et amant simul et oderunt. Tunc itaque de illo feremus sententiam cum fidem nobis fecerit invisam iam sibi esse luxuriam: nunc illis male convenit. Vale.

==CXIII.==

{{pn|.1|1}} Desideras tibi scribi a me quid sentiam de hac quaestione iactata apud nostros, an iustitia, fortitudo, prudentia ceteraeque virtutes animalia sint. Hac subtilitate effecimus, Lucili carissime, ut exercere ingenium inter inrita videremur et disputationibus nihil profuturis otium terere. Faciam quod desideras et quid nostris videatur exponam; sed me in alia esse sententia profiteor: puto quaedam esse quae deceant phaecasiatum palliatumque. Quae sint ergo quae antiquos moverint vel quae sint quae antiqui moverint dicam.

{{pn|.2|2}}Animum constat animal esse, cum ipse efficiat ut simus animalia, cum ab illo animalia nomen hoc traxerint; virtus autem nihil aliud est quam animus quodam modo se habens; ergo animal est. Deinde virtus agit aliquid; agi autem nihil sine impetu potest; si impetum habet, qui nulli est nisi animali, animal est. {{pn|.3|3}}'Si animal est' inquit 'virtus, habet ipsa virtutem.' Quidni habeat se ipsam? quomodo sapiens omnia per virtutem gerit, sic virtus per se. 'Ergo' inquit 'et omnes artes animalia sunt et omnia quae cogitamus quaeque mente conplectimur. Sequitur ut multa millia animalium habitent in his angustiis pectoris, et singuli multa simus animalia aut multa habeamus animalia.' Quaeris quid adversus istud respondeatur? Unaquaeque ex istis res animal erit: multa animalia non erunt. Quare? dicam, si mihi accommodaveris subtilitatem et intentionem tuam. {{pn|.4|4}}Singula animalia singulas habere debent substantias; ista omnia unum animum habent; itaque singula esse possunt, multa esse non possunt. Ego et animal sum et homo, non tamen duos esse nos dices. Quare? quia separati debent esse. Ita dico: alter ab altero debet esse diductus ut duo sint. Quidquid in uno multiplex est sub unam naturam cadit; itaque unum est. {{pn|.5|5}}Et animus meus animal est et ego animal sum, duo tamen non sumus. Quare? quia animus mei pars est. Tunc aliquid per se numerabitur cum per se stabit; ubi vero alterius membrum erit, non poterit videri aliud. Quare? dicam: quia quod aliud est suum oportet esse et proprium et totum et intra se absolutum.

{{pn|.6|6}}Ego in alia esse me sententia professus sum; non enim tantum virtutes animalia erunt, si hoc recipitur, sed opposita quoque illis vitia et adfectus, tamquam ira, timor, luctus, suspicio. Ultra res ista procedet: omnes sententiae, omnes cogitationes animalia erunt. Quod nullo modo recipiendum est; non enim quidquid ab homine fit homo est. {{pn|.7|7}}'Iustitia quid est?' inquit. Animus quodam modo se habens. 'Itaque si animus animal est, et iustitia.' Minime; haec enim habitus animi est et quaedam vis. Idem animus in varias figuras convertitur et non totiens animal aliud est quotiens aliud facit; nec illud quod fit ab animo animal est. {{pn|.8|8}}&lt;Si&gt; iustitia animal est, &lt;si&gt; fortitudo, si ceterae virtutes, utrum desinunt esse animalia subinde aut rursus incipiunt, an semper sunt? desinere virtutes non possunt. Ergo multa animalia, immo innumerabilia, in hoc animo versantur. {{pn|.9|9}}'Non sunt' inquit 'multa, quia ex uno religata sunt et partes unius ac membra sunt.' Talem ergo faciem animi nobis proponimus qualis est hydrae multa habentis capita, quorum unumquodque per se pugnat, per se nocet. Atqui nullum ex illis capitibus animal est, sed animalis caput: ceterum ipsa unum animal est. Nemo in Chimaera leonem animal esse dixit aut draconem: hae partes erant eius; partes autem non sunt animalia. {{pn|.10|10}}Quid est quo colligas iustitiam animal esse? 'Agit' inquit 'aliquid et prodest; quod autem agit et prodest impetum habet; &lt;quod autem impetum habet&gt; animal est.' Verum est si suum impetum habet; &lt;suum autem non habet&gt; sed animi. {{pn|.11|11}}Omne animal donec moriatur id est quod coepit: homo donec moriatur homo est, equus equus, canis canis; transire in aliud non potest. Iustitia, id est animus quodam modo se habens, animal est. Credamus: deinde animal est fortitudo, id est animus quodam modo se habens. Quis animus? ille qui modo iustitia erat? Tenetur in priore animali, in aliud animal transire ei non licet; in eo illi in quo primum esse coepit perseverandum est. {{pn|.12|12}}Praeterea unus animus duorum esse animalium non potest, multo minus plurium. Si iustitia, fortitudo, temperantia ceteraeque virtutes animalia sunt, quomodo unum animum habebunt? singulos habeant oportet, aut non sunt animalia. {{pn|.13|13}}Non potest unum corpus plurium animalium esse. Hoc et ipsi fatentur. Iustitiae quod est corpus? 'Animus'. Quid? fortitudinis quod est corpus? 'Idem animus'. Atqui unum corpus esse duorum animalium non potest. {{pn|.14|14}}'Sed idem animus' inquit 'iustitiae habitum induit et fortitudinis et temperantiae.' Hoc fieri posset si quo tempore iustitia esset fortitudo non esset, quo tempore fortitudo esset temperantia non esset; nunc vero omnes virtutes simul sunt. Ita quomodo singulae erunt animalia, cum unus animus sit, qui plus quam unum animal non potest facere? {{pn|.15|15}}Denique nullum animal pars est alterius animalis; iustitia autem pars est animi; non est ergo animal.

Videor mihi in re confessa perdere operam; magis enim indignandum de isto quam disputandum est. Nullum animal alteri par est. Circumspice omnium corpora: nulli non et color proprius est et figura sua et magnitudo. {{pn|.16|16}}Inter cetera propter quae mirabile divini artificis ingenium est hoc quoque existimo esse, quod in tanta copia rerum numquam in idem incidit; etiam quae similia videntur, cum contuleris, diversa sunt. Tot fecit genera foliorum: nullum non sua proprietate signatum; tot animalia: nullius magnitudo cum altero convenit, utique aliquid interest. Exegit a se ut quae alia erant et dissimilia essent et inparia. Virtutes omnes, ut dicitis, pares sunt; ergo non sunt animalia. {{pn|.17|17}}Nullum non animal per se agit; virtus autem per se nihil agit, sed cum homine. Omnia animalia aut rationalia sunt, ut homines, ut dii, &lt;aut inrationalia, ut ferae, ut pecora&gt;; virtutes utique rationales sunt; atqui nec homines sunt nec dii; ergo non sunt animalia. {{pn|.18|18}}Omne rationale animal nihil agit nisi primum specie alicuius rei inritatum est, deinde impetum cepit, deinde adsensio confirmavit hunc impetum. Quid sit adsensio dicam. Oportet me ambulare: tunc demum ambulo cum hoc mihi dixi et adprobavi hanc opinionem meam; oportet me sedere: tunc demum sedeo. Haec adsensio in virtute non est. {{pn|.19|19}}Puta enim prudentiam esse: quomodo adsentietur 'oportet me ambulare'? Hoc natura non recipit. Prudentia enim ei cuius est prospicit, non sibi; nam nec ambulare potest nec sedere. Ergo adsensionem non habet; quod adsensionem non habet rationale animal non est. Virtus si animal est, rationale est; rationale autem non est; ergo nec animal. {{pn|.20|20}}Si virtus animal est, virtus autem bonum omnest, omne bonum animal est. Hoc nostri fatentur. Patrem servare bonum est, et sententiam prudenter in senatu dicere bonum est, et iuste decernere bonum est; ergo et patrem servare animal est et prudenter sententiam dicere animal est. Eo usque res ~exegit~ ut risum tenere non possis: prudenter tacere bonum est, &lt;* * * cenare bonum est&gt;; ita et tacere et cenare animal est.

{{pn|.21|21}}Ego mehercules titillare non desinam et ludos mihi ex istis subtilibus ineptiis facere. Iustitia et fortitudo, si animalia sunt, certe terrestria sunt; omne animal terrestre alget, esurit, sitit; ergo iustitia alget, fortitudo esurit, clementia sitit. {{pn|.22|22}}Quid porro? non interrogabo illos quam figuram habeant ista animalia? hominis an equi an ferae? Si rotundam illis qualem deo dederint, quaeram an et avaritia et luxuria et dementia aeque rotundae sint; sunt enim et ipsae animalia. Si has quoque conrotundaverint, etiamnunc interrogabo an prudens ambulatio animal sit. Necesse est confiteantur, deinde dicant ambulationem animal esse et quidem rotundum.

{{pn|.23|23}}Ne putes autem primum &lt;me&gt; ex nostris non ex praescripto loqui sed meae sententiae esse, inter Cleanthen et discipulum eius Chrysippum non convenit quid sit ambulatio. Cleanthes ait spiritum esse a principali usque in pedes permissum, Chrysippus ipsum principale. Quid est ergo cur non ipsius Chrysippi exemplo sibi quisque se vindicet et ista tot animalia quot mundus ipse non potest capere derideat?

{{pn|.24|24}}'Non sunt' inquit 'virtutes multa animalia, et tamen animalia sunt. Nam quemadmodum aliquis et poeta est et orator, et tamen unus, sic virtutes istae animalia sunt sed multa non sunt. Idem est animus et animus et iustus et prudens et fortis, ad singulas virtutes quodam modo se habens.' {{pn|.25|25}}Sublata * * * convenit nobis. Nam et ego interim fateor animum animal esse, postea visurus quam de ista re sententiam feram: actiones eius animalia esse nego. Alioqui et omnia verba erunt animalia et omnes versus. Nam si prudens sermo bonum est, bonum autem omne animal est, &lt;sermo animal est&gt;. Prudens versus bonum est, bonum autem omne animal est; versus ergo animal est. Ita

    arma virumque cano 

animal est, quod non possunt rotundum dicere cum sex pedes habeat. {{pn|.26|26}}'Textorium' inquis 'totum mehercules istud quod cum maxime agitur.' Dissilio risu cum mihi propono soloecismum animal esse et barbarismum et syllogismum et aptas illis facies tamquam pictor adsigno. Haec disputamus attractis superciliis, fronte rugosa? Non possum hoc loco dicere illud Caelianum: 'o tristes ineptias!' Ridiculae sunt.

Quin itaque potius aliquid utile nobis ac salutare tractamus et quaerimus quomodo ad virtutes pervenire possimus, quae nos ad illas via adducat? {{pn|.27|27}}Doce me non an fortitudo animal sit, sed nullum animal felix esse sine fortitudine, nisi contra fortuita convaluit et omnis casus antequam exciperet meditando praedomuit. Quid est fortitudo? Munimentum humanae imbecillitatis inexpugnabile, quod qui circumdedit sibi securus in hac vitae obsidione perdurat; utitur enim suis viribus, suis telis. {{pn|.28|28}}Hoc loco tibi Posidonii nostri referre sententiam volo: 'non est quod umquam fortunae armis putes esse te tutum: tuis pugna. Contra ipsam fortuna non armat; itaque contra hostes instructi, contra ipsam inermes sunt.' {{pn|.29|29}}Alexander Persas quidem et Hyrcanos et Indos et quidquid gentium usque in oceanum extendit oriens vastabat fugabatque, sed ipse modo occiso amico, modo amisso, iacebat in tenebris, alias scelus, alias desiderium suum maerens, victor tot regum atque populorum irae tristitiaeque succumbens; id enim egerat ut omnia potius haberet in potestate quam adfectus. {{pn|.30|30}}O quam magnis homines tenentur erroribus qui ius dominandi trans maria cupiunt permittere felicissimosque se iudicant si multas [pro] milite provincias obtinent et novas veteribus adiungunt, ignari quod sit illud ingens parque dis regnum: imperare sibi maximum imperium est. {{pn|.31|31}}Doceat me quam sacra res sit iustitia alienum bonum spectans, nihil ex se petens nisi usum sui. Nihil sit illi cum ambitione famaque: sibi placeat. Hoc ante omnia sibi quisque persuadeat: me iustum esse gratis oportet. Parum est. Adhuc illud persuadeat sibi: me in hanc pulcherrimam virtutem ultro etiam inpendere iuvet; tota cogitatio a privatis commodis quam longissime aversa sit. Non est quod spectes quod sit iustae rei praemium: maius in iusto est. {{pn|.32|32}}Illud adhuc tibi adfige quod paulo ante dicebam, nihil ad rem pertinere quam multi aequitatem tuam noverint. Qui virtutem suam publicari vult non virtuti laborat sed gloriae. Non vis esse iustus sine gloria? at mehercules saepe iustus esse debebis cum infamia, et tunc, si sapis, mala opinio bene parta delectet. Vale.

==CXIV.==

{{pn|.1|1}} Quare quibusdam temporibus provenerit corrupti generis oratio quaeris et quomodo in quaedam vitia inclinatio ingeniorum facta sit, ut aliquando inflata explicatio vigeret, aliquando infracta et in morem cantici ducta; quare alias sensus audaces et fidem egressi placuerint, alias abruptae sententiae et suspiciosae, in quibus plus intellegendum esset quam audiendum; quare aliqua aetas fuerit quae translationis iure uteretur inverecunde. Hoc quod audire vulgo soles, quod apud Graecos in proverbium cessit: talis hominibus fuit oratio qualis vita. {{pn|.2|2}} Quemadmodum autem uniuscuiusque actio ~dicendi~ similis est, sic genus dicendi aliquando imitatur publicos mores, si disciplina civitatis laboravit et se in delicias dedit. Argumentum est luxuriae publicae orationis lascivia, si modo non in uno aut in altero fuit, sed adprobata est et recepta. {{pn|.3|3}} Non potest alius esse ingenio, alius animo color. Si ille sanus est, si compositus, gravis, temperans, ingenium quoque siccum ac sobrium est: illo vitiato hoc quoque adflatur. Non vides, si animus elanguit, trahi membra et pigre moveri pedes? si ille effeminatus est, in ipso incessu apparere mollitiam? si ille acer est et ferox, concitari gradum? si furit aut, quod furori simile est, irascitur, turbatum esse corporis motum nec ire sed ferri? Quanto hoc magis accidere ingenio putas, quod totum animo permixtum est, ab illo fingitur, illi paret, inde legem petit?

{{pn|.4|4}}Quomodo Maecenas vixerit notius est quam ut narrari nunc debeat quomodo ambulaverit, quam delicatus fuerit, quam cupierit videri, quam vitia sua latere noluerit. Quid ergo? non oratio eius aeque soluta est quam ipse discinctus? non tam insignita illius verba sunt quam cultus, quam comitatus, quam domus, quam uxor? Magni vir ingenii fuerat si illud egisset via rectiore, si non vitasset intellegi, si non etiam in oratione difflueret. Videbis itaque eloquentiam ebrii hominis involutam et errantem et licentiae plenam. [Maecenas de cultu suo.] {{pn|.5|5}}Quid turpius 'amne silvisque ripa comantibus'? Vide ut 'alveum lyntribus arent versoque vado remittant hortos'. Quid? si quis 'feminae cinno crispat et labris columbatur incipitque suspirans, ut cervice lassa fanantur nemoris tyranni'. 'Inremediabilis factio rimantur epulis lagonaque temptant domos et spe mortem exigunt.' 'Genium festo vix suo testem.' 'Tenuisve cerei fila et crepacem molam.' 'Focum mater aut uxor investiunt.' {{pn|.6|6}}Non statim cum haec legeris hoc tibi occurret, hunc esse qui solutis tunicis in urbe semper incesserit (nam etiam cum absentis Caesaris partibus fungeretur, signum a discincto petebatur); hunc esse qui &lt;in&gt; tribunali, in rostris, in omni publico coetu sic apparuerit ut pallio velaretur caput exclusis utrimque auribus, non aliter quam in mimo fugitivi divitis solent; hunc esse cui tunc maxime civilibus bellis strepentibus et sollicita urbe et armata comitatus hic fuerit in publico, spadones duo, magis tamen viri quam ipse; hunc esse qui uxorem milliens duxit, cum unam habuerit? {{pn|.7|7}}Haec verba tam inprobe structa, tam neglegenter abiecta, tam contra consuetudinem omnium posita ostendunt mores quoque non minus novos et pravos et singulares fuisse. Maxima laus illi tribuitur mansuetudinis: pepercit gladio, sanguine abstinuit, nec ulla alia re quid posset quam licentia ostendit. Hanc ipsam laudem suam corrupit istis orationis portentosissimae delicis; apparet enim mollem fuisse, non mitem. {{pn|.8|8}}Hoc istae ambages compositionis, hoc verba transversa, hoc sensus miri, magni quidem saepe sed enervati dum exeunt, cuivis manifestum facient: motum illi felicitate nimia caput. Quod vitium hominis esse interdum, interdum temporis solet. {{pn|.9|9}}Ubi luxuriam late felicitas fudit, cultus primum corporum esse diligentior incipit; deinde supellectili laboratur; deinde in ipsas domos inpenditur cura ut in laxitatem ruris excurrant, ut parietes advectis trans maria marmoribus fulgeant, ut tecta varientur auro, ut lacunaribus pavimentorum respondeat nitor; deinde ad cenas lautitia transfertur et illic commendatio ex novitate et soliti ordinis commutatione captatur, ut ea quae includere solent cenam prima ponantur, ut quae advenientibus dabantur exeuntibus dentur. {{pn|.10|10}}Cum adsuevit animus fastidire quae ex more sunt et illi pro sordidis solita sunt, etiam in oratione quod novum est quaerit et modo antiqua verba atque exoleta revocat ac profert, modo fingit ~et ignota ac~ deflectit, modo, id quod nuper increbruit, pro cultu habetur audax translatio ac frequens. {{pn|.11|11}}Sunt qui sensus praecidant et hoc gratiam sperent, si sententia pependerit et audienti suspicionem sui fecerit; sunt qui illos detineant et porrigant; sunt qui non usque ad vitium accedant (necesse est enim hoc facere aliquid grande temptanti) sed qui ipsum vitium ament.

Itaque ubicumque videris orationem corruptam placere, ibi mores quoque a recto descivisse non erit dubium. Quomodo conviviorum luxuria, quomodo vestium aegrae civitatis indicia sunt, sic orationis licentia, si modo frequens est, ostendit animos quoque a quibus verba exeunt procidisse. {{pn|.12|12}}Mirari quidem non debes corrupta excipi non tantum a corona sordidiore sed ab hac quoque turba cultiore; togis enim inter se isti, non iudicis distant. Hoc magis mirari potes, quod non tantum vitiosa sed vitia laudentur. Nam illud semper factum est: nullum sine venia placuit ingenium. Da mihi quemcumque vis magni nominis virum: dicam quid illi aetas sua ignoverit, quid in illo sciens dissimulaverit. Multos tibi dabo quibus vitia non nocuerint, quosdam quibus profuerint. Dabo, inquam, maximae famae et inter admiranda propositos, quos si quis corrigit, delet; sic enim vitia virtutibus inmixta sunt ut illas secum tractura sint.

{{pn|.13|13}}Adice nunc quod oratio certam regulam non habet: consuetudo illam civitatis, quae numquam in eodem diu stetit, versat. Multi ex alieno saeculo petunt verba, duodecim tabulas loquuntur; Gracchus illis et Crassus et Curio nimis culti et recentes sunt, ad Appium usque et Coruncanium redeunt. Quidam contra, dum nihil nisi tritum et usitatum volunt, in sordes incidunt. {{pn|.14|14}}Utrumque diverso genere corruptum est, tam mehercules quam nolle nisi splendidis uti ac sonantibus et poeticis, necessaria atque in usu posita vitare. Tam hunc dicam peccare quam illum: alter se plus iusto colit, alter plus iusto neglegit; ille et crura, hic ne alas quidem vellit.

{{pn|.15|15}}Ad compositionem transeamus. Quot genera tibi in hac dabo quibus peccetur? Quidam praefractam et asperam probant; disturbant de industria si quid placidius effluxit; nolunt sine salebra esse iuncturam; virilem putant et fortem quae aurem inaequalitate percutiat. Quorundam non est compositio, modulatio est; adeo blanditur et molliter labitur. {{pn|.16|16}}Quid de illa loquar in qua verba differuntur et diu expectata vix ad clausulas redeunt? Quid illa in exitu lenta, qualis Ciceronis est, devexa et molliter detinens nec aliter quam solet ad morem suum pedemque respondens?

Non tantum * * * in genere sententiarum vitium est, si aut pusillae sunt et pueriles aut inprobae et plus ausae quam pudore salvo licet, si floridae sunt et nimis dulces, si in vanum exeunt et sine effectu nihil amplius quam sonant.

{{pn|.17|17}}Haec vitia unus aliquis inducit, sub quo tunc eloquentia est, ceteri imitantur et alter alteri tradunt. Sic Sallustio vigente anputatae sententiae et verba ante expectatum cadentia et obscura brevitas fuere pro cultu. L. Arruntius, vir rarae frugalitatis, qui historias belli Punici scripsit, fuit Sallustianus et in illud genus nitens. Est apud Sallustium 'exercitum argento fecit', id est, pecunia paravit. Hoc Arruntius amare coepit; posuit illud omnibus paginis. Dicit quodam loco 'fugam nostris fecere', alio loco 'Hiero rex Syracusanorum bellum fecit', et alio loco 'quae audita Panhormitanos dedere Romanis fecere'. {{pn|.18|18}}Gustum tibi dare volui: totus his contexitur liber. Quae apud Sallustium rara fuerunt apud hunc crebra sunt et paene continua, nec sine causa; ille enim in haec incidebat, at hic illa quaerebat. Vides autem quid sequatur ubi alicui vitium pro exemplo est. {{pn|.19|19}}Dixit Sallustius 'aquis hiemantibus'. Arruntius in primo libro belli Punici ait 'repente hiemavit tempestas', et alio loco cum dicere vellet frigidum annum fuisse ait 'totus hiemavit annus', et alio loco 'inde sexaginta onerarias leves praeter militem et necessarios nautarum hiemante aquilone misit'. Non desinit omnibus locis hoc verbum infulcire. Quodam loco dicit Sallustius 'dum inter arma civilia aequi bonique famas petit'. Arruntius non temperavit quominus primo statim libro poneret ingentes esse 'famas' de Regulo. {{pn|.20|20}}Haec ergo et eiusmodi vitia, quae alicui inpressit imitatio, non sunt indicia luxuriae nec animi corrupti; propria enim esse debent et ex ipso nata ex quibus tu aestimes alicuius adfectus: iracundi hominis iracunda oratio est, commoti nimis incitata, delicati tenera et fluxa. {{pn|.21|21}}Quod vides istos sequi qui aut vellunt barbam aut intervellunt, qui labra pressius tondent et adradunt servata et summissa cetera parte, qui lacernas coloris inprobi sumunt, qui perlucentem togam, qui nolunt facere quicquam quod hominum oculis transire liceat: inritant illos et in se avertunt, volunt vel reprehendi dum conspici. Talis est oratio Maecenatis omniumque aliorum qui non casu errant sed scientes volentesque. {{pn|.22|22}}Hoc a magno animi malo oritur: quomodo in vino non ante lingua titubat quam mens cessit oneri et inclinata vel prodita est, ita ista orationis quid aliud quam ebrietas nulli molesta est nisi animus labat. Ideo ille curetur: ab illo sensus, ab illo verba exeunt, ab illo nobis est habitus, vultus, incessus. Illo sano ac valente oratio quoque robusta, fortis, virilis est: si ille procubuit, et cetera ruinam sequuntur.

[23]

    Rege incolumi mens omnibus una est: 
    amisso rupere fidem. 

Rex noster est animus; hoc incolumi cetera manent in officio, parent, obtemperant: cum ille paulum vacillavit, simul dubitant. Cum vero cessit voluptati, artes quoque eius actusque marcent et omnis ex languido fluidoque conatus est.

{{pn|.24|24}}Quoniam hac similitudine usus sum, perseverabo. Animus noster modo rex est, modo tyrannus: rex cum honesta intuetur, salutem commissi sibi corporis curat et illi nihil imperat turpe, nihil sordidum; ubi vero inpotens, cupidus, delicatus est, transit in nomen detestabile ac dirum et fit tyrannus. Tunc illum excipiunt adfectus inpotentes et instant; qui initio quidem gaudet, ut solet populus largitione nocitura frustra plenus et quae non potest haurire contrectans; {{pn|.25|25}}cum vero magis ac magis vires morbus exedit et in medullas nervosque descendere deliciae, conspectu eorum quibus se nimia aviditate inutilem reddidit laetus, pro suis voluptatibus habet alienarum spectaculum, sumministrator libidinum testisque, quarum usum sibi ingerendo abstulit. Nec illi tam gratum est abundare iucundis quam acerbum quod non omnem illum apparatum per gulam ventremque transmittit, quod non cum omni exoletorum feminarumque turba convolutatur, maeretque quod magna pars suae felicitatis exclusa corporis angustiis cessat. {{pn|.26|26}}Numquid enim, mi Lucili, &lt;non&gt; in hoc furor est, quod nemo nostrum mortalem se cogitat, quod nemo inbecillum? immo quod nemo nostrum unum esse se cogitat? Aspice culinas nostras et concursantis inter tot ignes cocos: unum videri putas ventrem cui tanto tumultu comparatur cibus? Aspice veteraria nostra et plena multorum saeculorum vindemiis horrea: unum putas videri ventrem cui tot consulum regionumque vina cluduntur? Aspice quot locis terra vertatur, quot millia colonorum arent, fodiant: unum videri putas ventrem cui et in Sicilia et in Africa seritur? {{pn|.27|27}}Sani erimus et modica concupiscemus si unusquisque se numeret, metiatur simul corpus, sciat quam nec multum capere nec diu possit. Nihil tamen aeque tibi profuerit ad temperantiam omnium rerum quam frequens cogitatio brevis aevi et huius incerti: quidquid facies, respice ad mortem. Vale.

==CXV.==

{{pn|.1|1}} Nimis anxium esse te circa verba et compositionem, mi Lucili, nolo: habeo maiora quae cures. Quaere quid scribas, non quemadmodum; et hoc ipsum non ut scribas sed ut sentias, ut illa quae senseris magis adplices tibi et velut signes. {{pn|.2|2}} Cuiuscumque orationem videris sollicitam et politam, scito animum quoque non minus esse pusillis occupatum. Magnus ille remissius loquitur et securius; quaecumque dicit plus habent fiduciae quam curae. Nosti comptulos iuvenes, barba et coma nitidos, de capsula totos: nihil ab illis speraveris forte, nihil solidum. Oratio cultus animi est: si circumtonsa est et fucata et manu facta, ostendit illum quoque non esse sincerum et habere aliquid fracti. Non est ornamentum virile concinnitas. {{pn|.3|3}} Si nobis animum boni viri liceret inspicere, o quam pulchram faciem, quam sanctam, quam ex magnifico placidoque fulgentem videremus, hinc iustitia, illinc fortitudine, hinc temperantia prudentiaque lucentibus! Praeter has frugalitas et continentia et tolerantia et liberalitas comitasque et (quis credat?) in homine rarum humanitas bonum splendorem illi suum adfunderent. Tunc providentia cum elegantia et ex istis magnanimitas eminentissima quantum, di boni, decoris illi, quantum ponderis gravitatisque adderent! quanta esset cum gratia auctoritas! Nemo illam amabilem qui non simul venerabilem diceret. {{pn|.4|4}} Si quis viderit hanc faciem altiorem fulgentioremque quam cerni inter humana consuevit, nonne velut numinis occursu obstupefactus resistat et ut fas sit vidisse tacitus precetur, tum evocante ipsa vultus benignitate productus adoret ac supplicet, et diu contemplatus multum extantem superque mensuram solitorum inter nos aspici elatam, oculis mite quiddam sed nihilominus vivido igne flagrantibus, tunc deinde illam Vergili nostri vocem verens atque attonitus emittat?

[5]

    O quam te memorem, virgo? namque haut tibi vultus 
    mortalis nec vox hominem sonat . . 
    sis felix nostrumque leves quaecumque laborem. 

Aderit levabitque, si colere eam voluerimus. Colitur autem non taurorum opimis corporibus contrucidatis nec auro argentoque suspenso nec in thensauros stipe infusa, sed pia et recta voluntate. {{pn|.6|6}}Nemo, inquam, non amore eius arderet si nobis illam videre contingeret; nunc enim multa obstrigillant et aciem nostram aut splendore nimio repercutiunt aut obscuritate retinent. Sed si, quemadmodum visus oculorum quibusdam medicamentis acui solet et repurgari, sic nos aciem animi liberare inpedimentis voluerimus, poterimus perspicere virtutem etiam obrutam corpore, etiam paupertate opposita, etiam humilitate et infamia obiacentibus; cernemus, inquam, pulchritudinem illam quamvis sordido obtectam. {{pn|.7|7}}Rursus aeque malitiam et aerumnosi animi veternum perspiciemus, quamvis multus circa divitiarum radiantium splendor inpediat et intuentem hinc honorum, illinc magnarum potestatium falsa lux verberet. {{pn|.8|8}}Tunc intellegere nobis licebit quam contemnenda miremur, simillimi pueris, quibus omne ludicrum in pretio est; parentibus quippe nec minus fratribus praeferunt parvo aere empta monilia. Quid ergo inter nos et illos interest, ut Ariston ait, nisi quod nos circa tabulas et statuas insanimus, carius inepti? Illos reperti in litore calculi leves et aliquid habentes varietatis delectant, nos ingentium maculae columnarum, sive ex Aegyptiis harenis sive ex Africae solitudinibus advectae porticum aliquam vel capacem populi cenationem ferunt. {{pn|.9|9}}Miramur parietes tenui marmore inductos, cum sciamus quale sit quod absconditur. Oculis nostris inponimus, et cum auro tecta perfudimus, quid aliud quam mendacio gaudemus? Scimus enim sub illo auro foeda ligna latitare. Nec tantum parietibus aut lacunaribus ornamentum tenue praetenditur: omnium istorum quos incedere altos vides bratteata felicitas est. Inspice, et scies sub ista tenui membrana dignitatis quantum mali iaceat. {{pn|.10|10}}Haec ipsa res quae tot magistratus, tot iudices detinet, quae et magistratus et iudices facit, pecunia, ex quo in honore esse coepit, verus rerum honor cecidit, mercatoresque et venales in vicem facti quaerimus non quale sit quidque sed quanti; ad mercedem pii sumus, ad mercedem impii, et honesta quamdiu aliqua illis spes inest sequimur, in contrarium transituri si plus scelera promittent. {{pn|.11|11}}Admirationem nobis parentes auri argentique fecerunt, et teneris infusa cupiditas altius sedit crevitque nobiscum. Deinde totus populus in alia discors in hoc convenit: hoc suspiciunt, hoc suis optant, hoc dis velut rerum humanarum maximum, cum grati videri volunt, consecrant. Denique eo mores redacti sunt ut paupertas maledicto probroque sit, contempta divitibus, invisa pauperibus. {{pn|.12|12}}Accedunt deinde carmina poetarum, quae adfectibus nostris facem subdant, quibus divitiae velut unicum vitae decus ornamentumque laudantur. Nihil illis melius nec dare videntur di inmortales posse nec habere.

[13]

    Regia Solis erat sublimibus alta columnis, 
    clara micante auro. 

Eiusdem currum aspice:

    Aureus axis erat, temo aureus, aurea summae 
    curvatura rotae, radiorum argenteus ordo. 

Denique quod optimum videri volunt saeculum aureum appellant. {{pn|.14|14}}Nec apud Graecos tragicos desunt qui lucro innocentiam, salutem, opinionem bonam mutent.

    Sine me vocari pessimum, [simul] ut dives vocer. 
    An dives omnes quaerimus, nemo an bonus. 
    Non quare et unde, quid habeas tantum rogant. 
    Ubique tanti quisque, quantum habuit, fuit. 
    Quid habere nobis turpe sit quaeris? nihil. 
    Aut dives opto vivere aut pauper mori. 
    Bene moritur quisquis moritur dum lucrum facit. 
    Pecunia, ingens generis humani bonum, 
    cui non voluptas matris aut blandae potest 
    par esse prolis, non sacer meritis parens; 
    tam dulce si quid Veneris in vultu micat, 
    merito illa amores caelitum atque hominum movet. 

{{pn|.15|15}}Cum hi novissimi versus in tragoedia Euripidis pronuntiati essent, totus populus ad eiciendum et actorem et carmen consurrexit uno impetu, donec Euripides in medium ipse prosilivit petens ut expectarent viderentque quem admirator auri exitum faceret. Dabat in illa fabula poenas Bellerophontes quas in sua quisque dat. {{pn|.16|16}}Nulla enim avaritia sine poena est, quamvis satis sit ipsa poenarum. O quantum lacrimarum, quantum laborum exigit! quam misera desideratis, quam misera partis est! Adice cotidianas sollicitudines quae pro modo habendi quemque discruciant. Maiore tormento pecunia possidetur quam quaeritur. Quantum damnis ingemescunt, quae et magna incidunt et videntur maiora. Denique ut illis fortuna nihil detrahat, quidquid non adquiritur damnum est. {{pn|.17|17}}'At felicem illum homines et divitem vocant et consequi optant quantum ille possidet.' Fateor. Quid ergo? tu ullos esse condicionis peioris existimas quam qui habent et miseriam et invidiam? Utinam qui divitias optaturi essent cum divitibus deliberarent; utinam honores petituri cum ambitiosis et summum adeptis dignitatis statum! Profecto vota mutassent, cum interim illi nova suscipiunt cum priora damnaverint. Nemo enim est cui felicitas sua, etiam si cursu venit, satis faciat; queruntur et de consiliis et de processibus suis maluntque semper quae reliquerunt. {{pn|.18|18}}Itaque hoc tibi philosophia praestabit, quo equidem nihil maius existimo: numquam te paenitebit tui. Ad hanc tam solidam felicitatem, quam tempestas nulla concutiat, non perducent te apte verba contexta et oratio fluens leniter: eant ut volent, dum animo compositio sua constet, dum sit magnus et opinionum securus et ob ipsa quae aliis displicent sibi placens, qui profectum suum vita aestimet et tantum scire se iudicet quantum non cupit, quantum non timet. Vale.

==CXVI.==

{{pn|.1|1}} Utrum satius sit modicos habere adfectus an nullos saepe quaesitum est. Nostri illos expellunt, Peripatetici temperant. Ego non video quomodo salubris esse aut utilis possit ulla mediocritas morbi. Noli timere: nihil eorum quae tibi non vis negari eripio. Facilem me indulgentemque praebebo rebus ad quas tendis et quas aut necessarias vitae aut utiles aut iucundas putas: detraham vitium. Nam cum tibi cupere interdixero, velle permittam, ut eadem illa intrepidus facias, ut certiore consilio, ut voluptates ipsas magis sentias: quidni ad te magis perventurae sint si illis imperabis quam si servies? {{pn|.2|2}} 'Sed naturale est' inquis 'ut desiderio amici torquear: da ius lacrimis tam iuste cadentibus. Naturale est opinionibus hominum tangi et adversis contristari: quare mihi non permittas hunc tam honestum malae opinionis metum?' Nullum est vitium sine patrocinio; nulli non initium verecundum est et exorabile, sed ab hoc latius funditur. Non obtinebis ut desinat si incipere permiseris. {{pn|.3|3}} Inbecillus est primo omnis adfectus; deinde ipse se concitat et vires dum procedit parat: excluditur facilius quam expellitur. Quis negat omnis adfectus a quodam quasi naturali fluere principio? Curam nobis nostri natura mandavit, sed huic ubi nimium indulseris, vitium est. Voluptatem natura necessariis rebus admiscuit, non ut illam peteremus, sed ut ea sine quibus non possumus vivere gratiora nobis illius faceret accessio: suo veniat iure, luxuria est. Ergo intrantibus resistamus, quia facilius, ut dixi, non recipiuntur quam exeunt. {{pn|.4|4}} 'Aliquatenus' inquis 'dolere, aliquatenus timere permitte.' Sed illud 'aliquatenus' longe producitur nec ubi vis accipit finem. Sapienti non sollicite custodire se tutum est, et lacrimas suas et voluptates ubi volet sistet: nobis, quia non est regredi facile, optimum est omnino non progredi. {{pn|.5|5}} Eleganter mihi videtur Panaetius respondisse adulescentulo cuidam quaerenti an sapiens amaturus esset. 'De sapiente' inquit 'videbimus: mihi et tibi, qui adhuc a sapiente longe absumus, non est committendum ut incidamus in rem commotam, inpotentem, alteri emancupatam, vilem sibi. Sive enim nos respicit, humanitate eius inritamur, sive contempsit, superbia accendimur. Aeque facilitas amoris quam difficultas nocet: facilitate capimur, cum difficultate certamus. Itaque conscii nobis inbecillitatis nostrae quiescamus; nec vino infirmum animum committamus nec formae nec adulationi nec ullis rebus blande trahentibus.' {{pn|.6|6}} Quod Panaetius de amore quaerenti respondit, hoc ego de omnibus adfectibus dico: quantum possumus nos a lubrico recedamus; in sicco quoque parum fortiter stamus.

{{pn|.7|7}}Occurres hoc loco mihi illa publica contra Stoicos voce: 'nimis magna promittitis, nimis dura praecipitis. Nos homunciones sumus; omnia nobis negare non possumus. Dolebimus, sed parum; concupiscemus, sed temperate; irascemur, sed placabimur.' {{pn|.8|8}}Scis quare non possimus ista? quia nos posse non credimus. Immo mehercules aliud est in re: vitia nostra quia amamus defendimus et malumus excusare illa quam excutere. Satis natura homini dedit roboris si illo utamur, si vires nostras colligamus ac totas pro nobis, certe non contra nos concitemus. Nolle in causa est, non posse praetenditur. Vale.

==CXVII.==

{{pn|.1|1}} Multum mihi negotii concinnabis et, dum nescis, in magnam me litem ac molestiam inpinges, qui mihi tales quaestiunculas ponis, in quibus ego nec dissentire a nostris salva gratia nec consentire salva conscientia possum. Quaeris an verum sit quod Stoicis placet, sapientiam bonum esse, sapere bonum non esse. Primum exponam quid Stoicis videatur; deinde tunc dicere sententiam audebo.

{{pn|.2|2}}Placet nostris quod bonum est corpus esse, quia quod bonum est facit, quidquid facit corpus est. Quod bonum est prodest; faciat autem aliquid oportet ut prosit; si facit, corpus est. Sapientiam bonum esse dicunt; sequitur ut necesse sit illam corporalem quoque dicere. {{pn|.3|3}}At sapere non putant eiusdem condicionis esse. Incorporale est et accidens alteri, id est sapientiae; itaque nec facit quicquam nec prodest. 'Quid ergo?' inquit 'non dicimus: bonum est sapere?' Dicimus referentes ad id ex quo pendet, id est ad ipsam sapientiam.

{{pn|.4|4}}Adversus hos quid ab aliis respondeatur audi, antequam ego incipio secedere et in alia parte considere. 'Isto modo' inquiunt 'nec beate vivere bonum est. Velint nolint, respondendum est beatam vitam bonum esse, beate vivere bonum non esse.' {{pn|.5|5}}Etiamnunc nostris illud quoque opponitur: 'vultis sapere; ergo expetenda res est sapere; si expetenda res est, bona est'. Coguntur nostri verba torquere et unam syllabam expetendo interponere quam sermo noster inseri non sinit. Ego illam, si pateris, adiungam. 'Expetendum est' inquiunt 'quod bonum est, expetibile quod nobis contingit cum bonum consecuti sumus. Non petitur tamquam bonum, sed petito bono accedit.'

{{pn|.6|6}}Ego non idem sentio et nostros iudico in hoc descendere quia iam primo vinculo tenentur et mutare illis formulam non licet. Multum dare solemus praesumptioni omnium hominum et apud nos veritatis argumentum est aliquid omnibus videri; tamquam deos esse inter alia hoc colligimus, quod omnibus insita de dis opinio est nec ulla gens usquam est adeo extra leges moresque proiecta ut non aliquos deos credat. Cum de animarum aeternitate disserimus, non leve momentum apud nos habet consensus hominum aut timentium inferos aut colentium. Utor hac publica persuasione: neminem invenies qui non putet et sapientiam bonum et sapere.

{{pn|.7|7}}Non faciam quod victi solent, ut provocem ad populum: nostris incipiamus armis confligere. Quod accidit alicui, utrum extra id cui accidit est an in eo cui accidit? Si in eo est cui accidit, tam corpus est quam illud cui accidit. Nihil enim accidere sine tactu potest; quod tangit corpus est: nihil accidere sine actu potest; quod agit corpus est. Si extra est, postea quam acciderat recessit; quod recessit motum habet; quod motum habet corpus est. {{pn|.8|8}}Speras me dicturum non esse aliud cursum, aliud currere, nec aliud calorem, aliud calere, nec aliud lucem, aliud lucere: concedo ista alia esse, sed non sortis alterius. Si valetudo indifferens est, &lt;et&gt; bene valere indifferens est; si forma indifferens est, et formonsum esse. Si iustitia bonum est, et iustum esse; si turpitudo malum est, et turpem esse malum est, tam mehercules quam si lippitudo malum est, lippire quoque malum est. Hoc ut scias, neutrum esse sine altero potest: qui sapit sapiens est; qui sapiens est sapit. Adeo non potest dubitari an quale illud sit, tale hoc sit, ut quibusdam utrumque unum videatur atque idem. {{pn|.9|9}}Sed illud libenter quaesierim, cum omnia aut mala sint aut bona aut indifferentia, sapere in quo numero sit? Bonum negant esse; malum utique non est; sequitur ut medium sit. Id autem medium atque indifferens vocamus quod tam malo contingere quam bono possit, tamquam pecunia, forma, nobilitas. Hoc, ut sapiat, contingere nisi bono non potest; ergo indifferens non est. Atqui ne malum quidem est, quod contingere malo non potest; ergo bonum est. Quod nisi bonus non habet bonum est; sapere non nisi bonus habet; ergo bonum est. {{pn|.10|10}}Accidens est' inquit 'sapientiae.' Hoc ergo quod vocas sapere, utrum facit sapientiam an patitur? Sive facit illud sive patitur, utroque modo corpus est; nam et quod fit et quod facit corpus est. Si corpus est, bonum est; unum enim illi deerat quominus bonum esset, quod incorporale erat.

{{pn|.11|11}}Peripateticis placet nihil interesse inter sapientiam et sapere, cum in utrolibet eorum et alterum sit. Numquid enim quemquam existimas sapere nisi qui sapientiam habet? numquid quemquam qui sapit non putas habere sapientiam? {{pn|.12|12}}Dialectici veteres ista distinguunt; ab illis divisio usque ad Stoicos venit. Qualis sit haec dicam. Aliud est ager, aliud agrum habere, quidni? cum habere agrum ad habentem, non ad agrum pertineat. Sic aliud est sapientia, aliud sapere. Puto, concedes duo esse haec, id quod habetur et eum qui habet: habetur sapientia, habet qui sapit. Sapientia est mens perfecta vel ad summum optimumque perducta; ars enim vitae est. Sapere quid est? non possum dicere 'mens perfecta', sed id quod contingit perfectam mentem habenti; ita alterum est mens bona, alterum quasi habere mentem bonam.

{{pn|.13|13}}'Sunt' inquit 'naturae corporum, tamquam hic homo est, hic equus; has deinde sequuntur motus animorum enuntiativi corporum. Hi habent proprium quiddam et a corporibus seductum, tamquam video Catonem ambulantem: hoc sensus ostendit, animus credidit. Corpus est quod video, cui et oculos intendi et animum. Dico deinde: Cato ambulat. Non corpus' inquit 'est quod nunc loquor, sed enuntiativum quiddam de corpore, quod alii effatum vocant, alii enuntiatum, alii dictum. Sic cum dicimus &quot;sapientiam&quot;, corporale quiddam intellegimus; cum dicimus &quot;sapit&quot;, de corpore loquimur. Plurimum autem interest utrum illud dicas an de illo.'

{{pn|.14|14}}Putemus in praesentia ista duo esse (nondum enim quid mihi videatur pronuntio): quid prohibet quominus aliud quidem &lt;sit&gt; sed nihilominus bonum? Dicebam paulo ante aliud esse agrum, aliud habere agrum. Quidni? in alia enim natura est qui habet, in alia quod habetur: illa terra est, hic homo est. At in hoc de quo agitur eiusdem naturae sunt utraque, et qui habet sapientiam et ipsa. {{pn|.15|15}}Praeterea illic aliud est quod habetur, alius qui habet: hic in eodem est et quod habetur et qui habet. Ager iure possidetur, sapientia natura; ille abalienari potest et alteri tradi, haec non discedit a domino. Non est itaque quod compares inter se dissimilia.

Coeperam dicere posse ista duo esse et tamen utraque bona esse, tamquam sapientia et sapiens duo sunt et utrumque bonum esse concedis. Quomodo nihil obstat quominus et sapientia bonum sit et habens sapientiam, sic nihil obstat quominus et sapientia bonum sit et habere sapientiam, id est sapere. {{pn|.16|16}}Ego in hoc volo sapiens esse, ut sapiam. Quid ergo? non est id bonum sine quo nec illud bonum est? Vos certe dicitis sapientiam, si sine usu detur, accipiendam non esse. Quid est usus sapientiae? sapere: hoc est in illa pretiosissimum, quo detracto supervacua fit. Si tormenta mala sunt, torqueri malum est, adeo quidem ut illa non sint mala si quod sequitur detraxeris. Sapientia habitus perfectae mentis est, sapere usus perfectae mentis: quomodo potest usus eius bonum non esse quae sine usu bonum non est? {{pn|.17|17}}Interrogo te an sapientia expetenda sit: fateris. Interrogo an usus sapientiae expetendus sit: fateris. Negas enim te illam recepturum si uti ea prohibearis. Quod expetendum est bonum est. Sapere sapientiae usus est, quomodo eloquentiae eloqui, quomodo oculorum videre. Ergo sapere sapientiae usus est, usus autem sapientiae expetendus est; sapere ergo expetendum est; si expetendum est, bonum est.

{{pn|.18|18}}Olim ipse me damno qui illos imitor dum accuso et verba apertae rei inpendo. Cui enim dubium potest esse quin, si aestus malum est, et aestuare malum sit? si algor malum est, malum sit algere? si vita bonum est, et vivere bonum sit? Omnia ista circa sapientiam, non in ipsa sunt; at nobis in ipsa commorandum est. {{pn|.19|19}}Etiam si quid evagari libet, amplos habet illa spatiososque secessus: de deorum natura quaeramus, de siderum alimento, de his tam variis stellarum discursibus, an ad illarum motus nostra moveantur, an corporibus omnium animisque illinc impetus veniat, an et haec quae fortuita dicuntur certa lege constricta sint nihilque in hoc mundo repentinum aut expers ordinis volutetur. Ista iam a formatione morum recesserunt, sed levant animum et ad ipsarum quas tractat rerum magnitudinem attollunt; haec vero de quibus paulo ante dicebam minuunt et deprimunt nec, ut putatis, exacuunt, sed extenuant. {{pn|.20|20}}Obsecro vos, tam necessariam curam maioribus melioribusque debitam in re nescio an falsa, certe inutili terimus? Quid mihi profuturum est scire an aliud sit sapientia, aliud sapere? Quid mihi profuturum est scire illud bonum esse, &lt;hoc non esse&gt;? Temere me geram, subibo huius voti aleam: tibi sapientia, mihi sapere contingat. Pares erimus. {{pn|.21|21}}Potius id age ut mihi viam monstres qua ad ista perveniam. Dic quid vitare debeam, quid adpetere, quibus animum labantem studiis firmem, quemadmodum quae me ex transverso feriunt aguntque procul a me repellam, quomodo par esse tot malis possim, quomodo istas calamitates removeam quae ad me inruperunt, quomodo illas ad quas ego inrupi. Doce quomodo feram aerumnam sine gemitu meo, felicitatem sine alieno, quomodo ultimum ac necessarium non expectem sed ipsemet, cum visum erit, profugiam. {{pn|.22|22}}Nihil mihi videtur turpius quam optare mortem. Nam si vis vivere, quid optas mori? sive non vis, quid deos rogas quod tibi nascenti dederunt? Nam ut quandoque moriaris etiam invito positum est, ut cum voles in tua manu est; alterum tibi necesse est, alterum licet. {{pn|.23|23}}Turpissimum his diebus principium diserti mehercules viri legi: 'ita[que]' inquit 'quam primum moriar'. Homo demens, optas rem tuam. 'Ita quam primum moriar.' Fortasse inter has voces senex factus es; alioqui quid in mora est? Nemo te tenet: evade qua visum est; elige quamlibet rerum naturae partem, quam tibi praebere exitum iubeas. Haec nempe sunt et elementa quibus hic mundus administratur; aqua, terra, spiritus, omnia ista tam causae vivendi sunt quam viae mortis. {{pn|.24|24}}'Ita quam primum moriar': 'quam primum' istud quid esse vis? quem illi diem ponis? citius fieri quam optas potest. Inbecillae mentis ista sunt verba et hac detestatione misericordiam captantis: non vult mori qui optat. Deos vitam et salutem roga: si mori placuit, hic mortis est fructus, optare desinere.

{{pn|.25|25}}Haec, mi Lucili, tractemus, his formemus animum. Hoc est sapientia, hoc est sapere, non disputatiunculis inanibus subtilitatem vanissimam agitare. Tot quaestiones fortuna tibi posuit, nondum illas solvisti: iam cavillaris? Quam stultum est, cum signum pugnae acceperis, ventilare. Remove ista lusoria arma: decretoriis opus est. Dic qua ratione nulla animum tristitia, nulla formido perturbet, qua ratione hoc secretarum cupiditatium pondus effundam. Agatur aliquid. {{pn|.26|26}}'Sapientia bonum est, sapere non est bonum': sic fit &lt;ut&gt; negemur sapere, ut hoc totum studium derideatur tamquam operatum supervacuis.

Quid si scires etiam illud quaeri, an bonum sit futura sapientia? Quid enim dubi est, oro te, an nec messem futuram iam sentiant horrea nec futuram adulescentiam pueritia viribus aut ullo robore intellegat? Aegro interim nil ventura sanitas prodest, non magis quam currentem luctantemque post multos secuturum menses otium reficit. {{pn|.27|27}}Quis nescit hoc ipso non esse bonum id quod futurum est, quia futurum est? Nam quod bonum est utique prodest; nisi praesentia prodesse non possunt. Si non prodest, bonum non est; si prodest, iam est. Futurus sum sapiens; hoc bonum erit cum fuero: interim non est. Prius aliquid esse debet, deinde quale esse. {{pn|.28|28}}Quomodo, oro te, quod adhuc nihil est iam bonum est? Quomodo autem tibi magis vis probari non esse aliquid quam si dixero 'futurum est'? nondum enim venisse apparet quod veniet. Ver secuturum est: scio nunc hiemem esse. Aestas secutura est: scio aestatem non esse. Maximum argumentum habeo nondum praesentis futurum esse. {{pn|.29|29}}Sapiam, spero, sed interim non sapio; si illud bonum haberem, iam hoc carerem malo. Futurum est ut sapiam: ex hoc licet nondum sapere me intellegas. Non possum simul et in illo bono et in hoc malo esse; duo ista non coeunt nec apud eundem sunt una malum et bonum.

{{pn|.30|30}}Transcurramus sollertissimas nugas et ad illa quae nobis aliquam opem sunt latura properemus. Nemo qui obstetricem parturienti filiae sollicitus accersit edictum et ludorum ordinem perlegit; nemo qui ad incendium domus suae currit tabulam latrunculariam prospicit ut sciat quomodo alligatus exeat calculus. {{pn|.31|31}}At mehercule omnia tibi undique nuntiantur, et incendium domus et periculum liberorum et obsidio patriae et bonorum direptio; adice isto naufragia motusque terrarum et quidquid aliud timeri potest: inter ista districtus rebus nihil aliud quam animum oblectantibus vacas? Quid inter sapientiam et sapere intersit inquiris? nodos nectis ac solvis tanta mole inpendente capiti tuo? {{pn|.32|32}}Non tam benignum ac liberale tempus natura nobis dedit ut aliquid ex illo vacet perdere. Et vide quam multa etiam diligentissimis pereant: aliud valetudo sua cuique abstulit, aliud suorum; aliud necessaria negotia, aliud publica occupaverunt; vitam nobiscum dividit somnus. Ex hoc tempore tam angusto et rapido et nos auferente quid iuvat maiorem partem mittere in vanum? {{pn|.33|33}}Adice nunc quod adsuescit animus delectare se potius quam sanare et philosophiam oblectamentum facere cum remedium sit. Inter sapientiam et sapere quid intersit nescio: scio mea non interesse sciam ista an nesciam. Dic mihi: cum quid inter sapientiam et sapere intersit didicero, sapiam? Cur ergo potius inter vocabula me sapientiae detines quam inter opera? Fac me fortiorem, fac securiorem, fac fortunae parem, fac superiorem. Possum autem superior esse si derexero &lt;eo&gt; omne quod disco. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber XVII - XVIII
|AnteNomen= ../Liber XVII - XVIII
|Post= Liber XX
|PostNomen= ../Liber XX
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>lht51jocjald2kj0ed3wgc637lxvsxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epistulae morales ad Lucilium/Liber XX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2757</id>
    <revision>
      <id>285798</id>
      <parentid>238065</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T17:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>assisted using [[Project:AWB|AWB]]</comment>
      <origin>285798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55243" sha1="kvmeo4fohxdmbeoxeg7dpx9058scc52" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Lucius Annaeus Seneca
|OperaeTitulus= Epistulae morales ad Lucilium
|OperaeWikiPagina= Epistulae morales ad Lucilium
|Annus= &lt;!-- Annus/Saeculum --&gt;
|SubTitulus= Liber XX
}}
{{Liber
|Ante= Liber XIX
|AnteNomen= ../Liber XIX
|Post= Liber XXII - Excerpta Gellii
|PostNomen= ../Liber XXII - Excerpta Gellii
}}


==CXVIII.==

{{pn|.1|1}} Exigis a me frequentiores epistulas. Rationes conferamus: soluendonon eris. Conuenerat quidem ut tua priora essent: tu scriberes, ego rescriberem. Sed non ero difficilis: bene credi tibi scio. Itaque in anticessum dabonec faciam quod Cicero, uir disertissimus, facere Atticum iubet, ut etiam'si rem nullam habebit, quod in buccam uenerit scribat'. {{pn|.2|2}} Numquam potest deesse quod scribam, ut omnia illa quae Ciceronis implent epistulas transeam: quis candidatus laboret; quis alienis, quis suis uiribus pugnet; quis consulatum fiducia Caesaris, quis Pompei, quis arcae petat; quam durus sit fenerator Caecilius, a quo minoris centesimis propinqui nummum mouere non possint. Sua satius est mala quam aliena tractare, se excutere et uidere quam multarum rerum candidatus sit, et non suffragari. {{pn|.3|3}} Hoc est, mi Lucili, egregium,hoc securum ac liberum, nihil petere et tota fortunae comitia transire. Quam putas esse iucundum tribubus uocatis, cum candidati in templis suis pendeant et alius nummos pronuntiet, alius per sequestrem agat, alius eorum manus osculis conterat quibus designatus contingendam manum negaturus est, omnes attoniti uocem praeconis expectent, stare otiosum et spectare illas nundinas nec ementem quicquam nec uendentem? {{pn|.4|4}} Quanto hic maiore gaudio fruitur qui non praetoria aut consularia comitia securus intuetur, sed magna illa in quibus alii honores anniuersarios petunt, alii perpetuas potestates, alii bellorum euentus prosperos triumphosque, alii diuitias,alii matrimonia ac liberos, alii salutem suam suorumque! Quanti animi res est solum nihil petere, nulli supplicare, et dicere, 'nihil mihi tecum, fortuna; non facio mei tibi copiam. Scio apud te Catones repelli, Vatiniosfieri. Nihil rogo.' Hoc est priuatam facere fortunam. {{pn|.5|5}} Licet ergo haec in uicem scribere et hanc semper integram egerere materiam circumspicientibus tot milia hominum inquieta, qui ut aliquid pestiferi consequantur per mala nituntur in malum petuntque mox fugienda aut etiam fastidienda. {{pn|.6|6}} Cui enim adsecuto satis fuit quod optanti nimium uidebatur? Non est, ut existimant homines, auida felicitas sed pusilla; itaque neminem satiat. Tu ista credis excelsa quia longe ab illis iaces; ei uero qui ad illa peruenit humilia sunt. Mentior nisi adhuc quaerit escendere: istud quod tu summum putas gradus est. {{pn|.7|7}} Omnes autem male habet ignorantia ueri. Tamquam ad bona feruntur decepti rumoribus, deinde mala esse aut inania aut minora quam sperauerint adepti ac multa passi uident; maiorque pars miratur ex interuallo fallentia, et uulgo bona pro magnis sunt.

{{pn|.8|8}}Hoc ne nobis quoque eueniat, quaeramus quid sit bonum. Varia eiusinterpretatio fuit, alius illud aliter expressit. Quidam ita finiunt: 'bonumest quod inuitat animos, quod ad se uocat'. Huic statim opponitur: quidsi inuitat quidem sed in perniciem? scis quam multa mala blanda sint. Verum et ueri simile inter se differunt. Ita quod bonum est uero iungitur; nonest enim bonum nisi uerum est. At quod inuitat ad se et adlicefacit uerisimile est: subrepit, sollicitat, adtrahit. {{pn|.9|9}}Quidam ita finierunt: 'bonum est quod adpetitionem sui mouet, uel quod impetum animi tendentis ad semouet. ' Et huic idem opponitur; multa enim impetum animi mouent quae petantur petentium malo. Melius illi qui ita finierunt: 'bonum est quod ad se impetum animi secundum naturam mouet et ita demum petendum est cum coepit esse expetendum'. Iam et honestum est; hoc enim est perfecte petendum. {{pn|.10|10}}Locus ipse me admonet ut quid intersit inter bonum honestumque dicam. Aliquid inter se mixtum habent et inseparabile: nec potest bonum esse nisi cui aliquid honesti inest, et honestum utique bonum est. Quid ergo inter duo interest? Honestum est perfectum bonum, quo beata uita completur, cuius contactu alia quoque bona fiunt. {{pn|.11|11}}Quod dico talest: sunt quaedam neque bona neque mala, tamquam militia, legatio, iurisdictio. Haec cum honeste administrata sunt, bona esse incipiunt et ex dubio in bonum transeunt. Bonum societate honesti fit, honestum per se bonum est; bonum ex honesto fluit, honestum ex se est. Quod bonum est malum esse potuit; quod honestum est nisi bonum esse non potuit.

{{pn|.12|12}}Hanc quidam finitionem reddiderunt: 'bonum est quod secundum naturam est'. Adtende quid dicam: quod bonum, est secundum naturam: non protinus quod secundum naturam est etiam bonum est. Multa naturae quidem consentiunt, sed tam pusilla sunt ut non conueniat illis boni nomen; leuia enim sunt,contemnenda. Nullum est minimum contemnendum bonum; nam quamdiu exiguum est bonum non est: cum bonum esse coepit, non est exiguum. Unde adcognoscitur bonum? si perfecte secundum naturam est. {{pn|.13|13}}'Fateris' inquis 'quod bonum est secundum naturam esse; haec eius proprietas est. Fateris et alia secundum naturam quidem esse sed bona non esse. Quomodo ergo illud bonum est cum haec non sint? quomodo ad aliam proprietatem peruenit cum utrique praecipuum illud commune sit, secundum naturam esse?'

{{pn|.14|14}}Ipsa scilicet magnitudine. Nec hoc nouum est, quaedam crescendo mutari. Infans fuit; factus est pubes:alia eius proprietas fit; ille enim inrationalis est, hic rationalis. Quaedam incremento non tantum in maius exeunt sed in aliud. {{pn|.15|15}}'Non fit' inquit'aliud quod maius fit. Utrum lagonam an dolium impleas uino, nihil refert: in utroque proprietas uini est. Et exiguum mellis pondus et magnum sapore non differt. 'Diuersa ponis exempla; in istis enim eadem qualitas est; quamuis augeantur, manet. {{pn|.16|16}}Quaedam amplificata in suo genere et in sua proprietate perdurant; quaedam post multa incrementa ultima demum uertit adiectio et nouam illis aliamque quam in qua fuerunt condicionem inprimit. Unus lapis facit fornicem, ille qui latera inclinata cuneauit et interuent usuo uinxit. Summa adiectio quare plurimum facit uel exigua? quia non auget sed implet. {{pn|.17|17}}Quaedam processu priorem exuunt formam et in nouam transeunt. Ubi aliquid animus diu protulit et magnitudinem eius sequendo lassatus est, infinitum coepit uocari; quod longe aliud factum est quam fuit cum magnum uideretur sed finitum. Eodem modo aliquid difficulter secari cogitauimus: nouissime crescente hac difficultate insecabile inuentum est. Sic ab eo quod uix et aegre mouebatur processimus ad inmobile. Eadem ratione aliquid secundum naturam fuit: hoc in aliam proprietatem magnitudo sua transtulit et bonum fecit. Vale.

==CXIX.==

{{pn|.1|1}} Quotiens aliquid inueni, non expecto donec dicas 'in commune': ipsemihi dico. Quid sit quod inuenerim quaeris? Sinum laxa, merum lucrum est. Docebo quomodo fieri diues celerrime possis. Quam ualde cupis audire! necinmerito: ad maximas te diuitias conpendiaria ducam. Opus erit tamen tibicreditore: ut negotiari possis, aes alienum facias oportet, sed nolo perintercessorem mutueris, nolo proxenetae nomen tuum iactent. {{pn|.2|2}} Paratumtibi creditorem dabo Catonianum illum, a te mutuum sumes. Quantulumcumqueest, satis erit si, quidquid deerit, id a nobis petierimus. Nihil enim,mi Lucili, interest utrum non desideres an habeas. Summa rei in utroqueeadem est: non torqueberis. Nec illud praecipio, ut aliquid naturae neges-- contumax est, non potest uinci, suum poscit -- sed ut quidquid naturamexcedit scias precarium esse, non necessarium.

{{pn|.3|3}}Esurio: edendum est. Utrum hic panis sit plebeius an siligineus ad naturam nihil pertinet: illauentrem non delectari uult sed impleri. Sitio: utrum haec aqua sit quamex lacu proximo excepero an ea quam multa niue clusero, ut rigore refrigereturalieno, ad naturam nihil pertinet. Illa hoc unum iubet, sitim extingui;utrum sit aureum poculum an crustallinum an murreum an Tiburtinus calixan manus concaua, nihil refert. {{pn|.4|4}}Finem omnium rerum specta, et superuacuadimittes. Fames me appellat: ad proxima quaeque porrigatur manus; ipsamihi commendabit quodcumque conprendero. Nihil contemnit esuriens. {{pn|.5|5}}Quid sit ergo quod me delectauerit quaeris? Videtur mihi egregiedictum, 'sapiens diuitiarum naturalium est quaesitor acerrimus'. 'Inanime' inquis 'lance muneras. Quid est istud? Ego iam paraueram fiscos; circumspiciebamin quod me mare negotiaturus inmitterem, quod publicum agitarem, quas arcesseremmerces.

Decipere est istud, docere paupertatem cum diuitias promiseris. 'Ita tu pauperem iudicas cui nihil deest? 'Suo' inquis 'et patientiae suaebeneficio, non fortunae. ' Ideo ergo illum non iudicas diuitem quia diuitiaeeius desinere non possunt? {{pn|.6|6}}Utrum mauis habere multum an satis? Quimultum habet plus cupit, quod est argumentum nondum illum satis habere;qui satis habet consecutus est quod numquam diuiti contigit, finem. Anhas ideo non putas esse diuitias quia propter illas nemo proscriptus est?quia propter illas nulli uenenum filius, nulli uxor inpegit? quia in bellotutae sunt? quia in pace otiosae? quia nec habere illas periculosum estnec operosum disponere?

{{pn|.7|7}}'At parum habet qui tantum non alget, non esurit, non sitit. ' PlusIuppiter non habet. Numquam parum est quod satis est, et numquam multumest quod satis non est. Post Dareum et Indos pauper est Alexander. Mentior?Quaerit quod suum faciat, scrutatur maria ignota, in oceanum classes nouasmittit et ipsa, ut ita dicam, mundi claust perrumpit. Quod naturae satisest homini non est. {{pn|.8|8}}Inuentus est qui concupisceret aliquid post omnia:tanta est caecitas mentium et tanta initiorum suorum unicuique, cum processit,obliuio. Ille modo ignobilis anguli non sine controuersia dominus tactofine terrarum per suum rediturus orbem tristis est. {{pn|.9|9}}Neminem pecuniadiuitem fecit, immo contra nulli non maiorem sui cupidinem incussit. Quaerisquae sit huius rei causa? plus incipit habere posse qui plus habet. Adsummam quem uoles mihi ex his quorum nomina cum Crasso Licinoque numeranturin medium licet protrahas; adferat censum et quidquid habet et quidquidsperat simul conputet: iste, si mihi credis, pauper est, si tibi, potestesse. {{pn|.10|10}}At hic qui se ad quod exigit natura composuit non tantum extrasensum est paupertatis sed extra metum. Sed ut scias quam difficile sitres suas ad naturalem modum coartare, hic ipse quem circumcidimus, quemtu uocas pauperem, habet aliquid et superuacui. {{pn|.11|11}}At excaecant populumet in se conuertunt opes, si numerati multum ex aliqua domo effertur, simultum auri tecto quoque eius inlinitur, si familia aut corporibus electaaut spectabilis cultu est. Omnium istorum felicitas in publicum spectat:ille quem nos et populo et fortunae subduximus beatus introsum est. (12)Nam quod ad illos pertinet apud quos falso diuitiarum nomen inuasit occupatapaupertas, sic diuitias habent quomodo habere dicimur febrem, cum illanos habeat. E contrario dicere solemus 'febris illum tenet': eodem mododicendum est 'diuitiae illum tenent'. Nihil ergo monuisse te malim quam hoc, quod nemo monetur satis, utomnia naturalibus desideriis metiaris, quibus aut gratis satis fiat autparuo: tantum miscere uitia desideriis noli. {{pn|.13|13}}Quaeris quali mensa,quali argento, quam paribus ministeriis et leuibus adferatur cibus? nihilpraeter cibum natura desiderat.

Num, tibi cum fauces urit sitis, aurea quaeris
pocula? num esuriens fastidis omnia praeter
pauonem rhombumque?

{{pn|.14|14}}Ambitiosa non est fames, contenta desinere est; quo desinat non nimiscurat. Infelicis luxuriae ista tormenta sunt: quaerit quemadmodum postsaturitatem quoque esuriat, quemadmodum non impleat uentrem sed farciat,quemadmodum sitim prima potione sedatam reuocet. Egregie itaque Horatiusnegat ad sitim pertinere quo poculo (aquae) aut quam eleganti manu ministretur. Nam si pertinere ad te iudicas quam crinitus puer et quam perlucidum tibipoculum porrigat, non sitis.

{{pn|.15|15}}Inter reliqua hoc nobis praestitit naturapraecipuum, quod necessitati fastidium excussit. Recipiunt superuacua dilectum:'hoc parum decens, illud parum lautum, oculos hoc meos laedit'. Id actumest ab illo mundi conditore, qui nobis uiuendi iura discripsit, ut saluiessemus, non ut delicati: ad salutem omnia parata sunt et in promptu, delicisomnia misere ac sollicite comparantur. {{pn|.16|16}}Utamur ergo hoc naturae beneficiointer magna numerando et cogitemus nullo nomine melius illam meruisse denobis quam quia quidquid ex necessitate desideratur sine fastidio sumitur. Vale.

==CXX.==

{{pn|.1|1}} Epistula tua per plures quaestiunculas uagata est sed in una constititet hanc expediri desiderat, quomodo ad nos boni honestique notitia peruenerit. Haec duo apud alios diuersa sunt, apud nos tantum diuisa. {{pn|.2|2}} Quid sithoc dicam. Bonum putant esse aliqui id quod utile est. Itaque hoc et diuitiiset equo et uino et calceo nomen inponunt; tanta fit apud illos boni uilitaset adeo in sordida usque descendit. Honestum putant cui ratio recti officiiconstat, tamquam pie curatam patris senectutem, adiutam amici paupertatem,fortem expeditionem, prudentem moderatamque sententiam. {{pn|.3|3}} &lt;nos&gt; istaduo quidem facimus, sed ex uno.

Nihil est bonum nisi quod honestum est;quod honestum, est utique bonum. Superuacuum iudico adicere quid interista discriminis sit, cum saepe dixerim. Hoc unum dicam, nihil nobis uideri&lt;bonum&gt; quo quis et male uti potest; uides autem diuitiis, nobilitate,uiribus quam multi male utantur. Nunc ergo ad id reuertor de quo desideras dici, quomodo ad nos primaboni honestique notitia peruenerit. {{pn|.4|4}}Hoc nos natura docere non potuit:semina nobis scientiae dedit, scientiam non dedit. Quidam aiunt nos innotitiam incidisse, quod est incredibile, uirtutis alicui speciem casuoccucurrisse. Nobis uidetur obseruatio collegisse et rerum saepe factaruminter se conlatio; per analogian nostri intellectum et honestum et bonumiudicant. Hoc uerbum cum Latini grammatici ciuitate donauerint, ego damnandumnon puto, &lt;immo&gt; in ciuitatem suam redigendum. Utar ergo illo non tantumtamquam recepto sed tamquam usitato. Quae sit haec analogia dicam. (5)Noueramus corporis sanitatem: ex hac cogitauimus esse aliquam et animi. Noueramus uires corporis: ex his collegimus esse et animi robur. Aliquabenigna facta, aliqua humana, aliqua fortia nos obstupefecerant: haec coepimustamquam perfecta mirari. Suberant illis multa uitia quae species conspicuialicuius facti fulgorque celabat: haec dissimulauimus. Natura iubet augere laudanda, nemo non gloriam ultra uerum tulit: ex his ergo speciem ingentis boni traximus. {{pn|.6|6}}Fabricius Pyrrhi regis aurum reppulit maiusque regno iudicauit regias opes posse contemnere. Idem medico Pyrrhi promittente uenenum se regi daturum monuit Pyrrhum caueret insidias.

Eiusdem animi fuit auro non uinci, ueneno non uincere. Admirati sumus ingentem uirum quem non regis, non contra regem promissa flexissent, boni exempli tenacem,quod difficillimum est, in bello innocentem, qui aliquod esse crederetetiam in hostes nefas, qui in summa paupertate quam sibi decus feceratnon aliter refugit diuitias quam uenenum. 'Viue' inquit 'beneficio meo,Pyrrhe, et gaude quod adhuc dolebas, Fabricium non posse corrumpi. ' (7)Horatius Cocles solus impleuit pontis angustias adimique a tergo sibi reditum,dummodo iter hosti auferretur, iussit et tam diu prementibus restitit donecreuulsa ingenti ruina tigna sonuerunt. Postquam respexit et extra periculumesse patriam periculo suo sensit, 'ueniat, si quis uult' inquit 'sic euntemsequi' iecitque se in praeceps et non minus sollicitus in illo rapido alueofluminis ut armatus quam ut saluus exiret, retento armorum uictricium decoretam tutus redit quam si ponte uenisset. {{pn|.8|8}}Haec et eiusmodi facta imaginemnobis ostendere uirtutis.

Adiciam quod mirum fortasse uideatur: mala interdum speciem honestiobtulere et optimum ex contrario enituit. Sunt enim, ut scis, uirtutibusuitia confinia, et perditis quoque ac turpibus recti similitudo est: sicmentitur prodigus liberalem, cum plurimum intersit utrum quis dare sciatan seruare nesciat. Multi, inquam, sunt, Lucili, qui non donant sed proiciunt:non uoco ego liberalem pecuniae suae iratum. Imitatur neglegentia facilitatem,temeritas fortitudinem. {{pn|.9|9}}Haec nos similitudo coegit adtendere et distinguerespecie quidem uicina, re autem plurimum inter se dissidentia. Dum obseruamuseos quos insignes egregium opus fecerat, coepimus adnotare quis rem aliquamgeneroso animo fecisset et magno impetu, sed semel. Hunc uidimus in bellofortem, in foro timidum, animose paupertatem ferentem, humiliter infamiam:factum laudauimus, contempsimus uirum.

{{pn|.10|10}}Alium uidimus aduersus amicosbenignum, aduersus inimicos temperatum, et publica et priuata sancte acreligiose administrantem; non deesse ei in iis quae toleranda erant patientiam,in iis quae agenda prudentiam. Vidimus ubi tribuendum esset plena manudantem, ubi laborandum, pertinacem et obnixum et lassitudinem corporisanimo subleuantem. Praeterea idem erat semper et in omni actu par sibi,iam non consilio bonus, sed more eo perductus ut non tantum recte facereposset, sed nisi recte facere non posset. {{pn|.11|11}}Intelleximus in illo perfectamesse uirtutem. Hanc in partes diuisimus: oportebat cupiditates refrenari,metus conprimi, facienda prouideri, reddenda distribui: conprehendimustemperantiam, fortitudinem, prudentiam, iustitiam et suum cuique dedimusofficium. Ex quo ergo uirtutem intelleximus? ostendit illam nobis ordoeius et decor et constantia et omnium inter se actionum concordia et magnitudosuper omnia efferens sese. Hinc intellecta est illa beata uita secundodefluens cursu, arbitrii sui tota. {{pn|.12|12}}Quomodo ergo hoc ipsum nobis apparuit?dicam. Numquam uir ille perfectus adeptusque uirtutem fortunae maledixit,numquam accidentia tristis excepit, ciuem esse se uniuersi et militem credenslabores uelut imperatos subit. Quidquid inciderat non tamquam malum aspernatusest et in se casu delatum, sed quasi delegatum sibi. 'Hoc qualecumque est'inquit 'meum est; asperum est, durum est, in hoc ipso nauemus operam. '{{pn|.13|13}}Necessario itaque magnus apparuit qui numquam malis ingemuit, numquamde fato suo questus est; fecit multis intellectum sui et non aliter quamin tenebris lumen effulsit aduertitque in se omnium animos, cum esset placiduset lenis, humanis diuinisque rebus pariter aequus. {{pn|.14|14}}Habebat perfectumanimum et ad summam sui adductum, supra quam nihil est nisi mens dei, exquo pars et in hoc pectus mortale defluxit; quod numquam magis diuinumest quam ubi mortalitatem suam cogitat et scit in hoc natum hominem, utuita defungeretur, nec domum esse hoc corpus sed hospitium, et quidem breuehospitium, quod relinquendum est ubi te grauem esse hospiti uideas.

{{pn|.15|15}}Maximum, inquam, mi Lucili, argumentum est animi ab altiore sedeuenientis, si haec in quibus uersatur humilia iudicat et angusta, si exirenon metuit; scit enim quo exiturus sit qui unde uenerit meminit. Non uidemusquam multa nos incommoda exagitent, quam male nobis conueniat hoc corpus?{{pn|.16|16}}Nunc de capite, nunc de uentre, nunc de pectore ac faucibus querimur;alias nerui nos, alias pedes uexant, nunc deiectio, nunc destillatio; aliquandosuperest sanguis, aliquando deest: hinc atque illinc temptamur et expellimur. Hoc euenire solet in alieno habitantibus. {{pn|.17|17}}At nos corpus tam putresortiti nihilominus aeterna proponimus et in quantum potest aetas humanaprotendi, tantum spe occupamus, nulla contenti pecunia, nulla potentia. Quid hac re fieri inpudentius, quid stultius potest? Nihil satis est morituris,immo morientibus; cotidie enim propius ab ultimo stamus, et illo unde nobiscadendum est hora nos omnis inpellit. {{pn|.18|18}}Vide in quanta caecitate mensnostra sit: hoc quod futurum dico cum maxime fit, et pars eius magna iamfacta est; nam quod uiximus tempus eo loco est quo erat antequam uiximus. Erramus autem qui ultimum timemus diem, cum tantumdem in mortem singuliconferant. Non ille gradus lassitudinem facit in quo deficimus, sed illeprofitetur; ad mortem dies extremus peruenit, accedit omnis; carpit nosilla, non corripit. Ideo magnus animus conscius sibi melioris naturae datquidem operam ut in hac statione qua positus est honeste se atque industriegerat, ceterum nihil horum quae circa sunt suum iudicat, sed ut commodatisutitur, peregrinus et properans.

{{pn|.19|19}}Cum aliquem huius uideremus constantiae, quidni subiret nos speciesnon usitatae indolis? utique si hanc, ut dixi, magnitudinem ueram esseostendebat aequalitas. Vero tenor permanet, falsa non durant. Quidam alternisVatinii, alternis Catones sunt; et modo parum illis seuerus est Curius,parum pauper Fabricius, parum frugi et contentus uilibus Tubero, modo Licinumdiuitis, Apicium cenis, Maecenatem delicis prouocant. {{pn|.20|20}}Maximum indiciumest malae mentis fluctuatio et inter simulationem uirtutum amoremque uitiorumadsidua iactatio. (is)

Habebat saepe ducentos,
saepe decem seruos; modo reges atque tetrarchas,
omnia magna loquens, modo 'sit mihi mensa tripes et
concha salis puri, toga quae defendere frigus
quamuis crassa queat'. Decies centena dedisses
huic parco, paucis contento: quinque diebus
nil erat.

{{pn|.21|21}}Homines multi tales sunt qualem hunc describit Horatius Flaccus, numquameundem, ne similem quidem sibi; adeo in diuersum aberrat. Multos dixi?prope est ut omnes sint. Nemo non cotidie et consilium mutat et uotum:modo uxorem uult habere, modo amicam, modo regnare uult, modo id agit nequis sit officiosior seruus, modo dilatat se usque ad inuidiam, modo subsiditet contrahitur infra humilitatem uere iacentium, nunc pecuniam spargit,nunc rapit. {{pn|.22|22}}Sic maxime coarguitur animus inprudens: alius prodit atquealius et, quo turpius nihil iudico, inpar sibi est. Magnam rem puta unumhominem agere. Praeter sapientem autem nemo unum agit, ceteri multiformessumus. Modo frugi tibi uidebimur et graues, modo prodigi et uani; mutamussubinde personam et contrariam ei sumimus quam exuimus. Hoc ergo a te exige,ut qualem institueris praestare te, talem usque ad exitum serues; efficeut possis laudari, si minus, ut adgnosci. De aliquo quem here uidisti meritodici potest 'hic qui est?': tanta mutatio est. Vale.

==CXXI.==

{{pn|.1|1}} Litigabis, ego uideo, cum tibi hodiernam quaestiunculam, in quasatis diu haesimus, exposuero; iterum enim exclamabis 'hoc quid ad mores?'Sed exclama, dum tibi primum alios opponam cum quibus litiges, Posidoniumet Archidemum (hi iudicium accipient), deinde dicam: non quidquid moraleest mores bonos facit.

{{pn|.2|2}}Aliud ad hominem alendum pertinet, aliud adexercendum, aliud ad uestiendum, aliud ad docendum, aliud ad delectandum;omnia tamen ad hominem pertinent, etiam si non omnia meliorem eum faciunt. Mores alia aliter attingunt: quaedam illos corrigunt et ordinant, quaedamnaturam eorum et originem scrutantur. {{pn|.3|3}}Cum &lt;quaero&gt; quare hominemnatura produxerit, quare praetulerit animalibus ceteris, longe me iudicasmores reliquisse? falsum est. Quomodo enim scies qui habendi sint nisiquid homini sit optimum inueneris, nisi naturam eius inspexeris? Tunc demumintelleges quid faciendum tibi, quid uitandum sit, cum didiceris quid naturaetuae debeas. {{pn|.4|4}}'Ego' inquis 'uolo discere quomodo minus cupiam, minustimeam. Superstitionem mihi excute; doce leue esse uanumque hoc quod felicitasdicitur, unam illi syllabam facillime accedere. ' Desiderio tuo satis faciam:et uirtutes exhortabor et uitia conuerberabo. Licet aliquis nimium inmoderatumquein hac parte me iudicet, non desistam persequi nequitiam et adfectus efferatissimosinhibere et uoluptates ituras in dolorem conpescere et uotis obstrepere. Quidni? cum maxima malorum optauerimus, et ex gratulatione natum sit quidquidadloquimur.

{{pn|.5|5}}Interim permitte mihi ea quae paulo remotiora uidentur excutere. Quaerebamus an esset omnibus animalibus constitutionis suae sensus. Esseautem ex eo maxime apparet quod membra apte et expedite mouent non aliterquam in hoc erudita; nulli non partium suarum agilitas est. Artifex instrumentasua tractat ex facili, rector nauis scite gubernaculum flectit, pictorcolores quos ad reddendam similitudinem multos uariosque ante se posuitcelerrime denotat et inter ceram opusque facili uultu ac manu commeat:sic animal in omnem usum sui mobilest.

{{pn|.6|6}}Mirari solemus saltandi peritosquod in omnem significationem rerum et adfectuum parata illorum est manuset uerborum uelocitatem gestus adsequitur: quod illis ars praestat, hisnatura. Nemo aegre molitur artus suos, nemo in usu sui haesitat. Hoc editaprotinus faciunt; cum hac scientia prodeunt; instituta nascuntur.

{{pn|.7|7}}'Ideo' inquit 'partes suas animalia apte mouent quia, si alitermouerint, dolorem sensura sunt. Ita, ut uos dicitis, coguntur, metusqueilla in rectum, non uoluntas mouet. ' Quod est falsum; tarda enim sunt quaenecessitate inpelluntur, agilitas sponte motis est. Adeo autem non adigitilla ad hoc doloris timor ut in naturalem motum etiam dolore prohibentenitantur. {{pn|.8|8}}Sic infans qui stare meditatur et ferre se adsuescit, simultemptare uires suas coepit, cadit et cum fletu totiens resurgit donec seper dolorem ad id quod natura poscit exercuit. Animalia quaedam tergi duriorisinuersa tam diu se torquent ac pedes exerunt et obliquant donec ad locumreponantur. Nullum tormentum sentit supina testudo, inquieta est tamendesiderio naturalis status nec ante desinit niti, quatere se, quam in pedesconstitit. {{pn|.9|9}}Ergo omnibus constitutionis suae sensus est et inde membrorumtam expedita tractatio, nec ullum maius indicium habemus cum hac illa aduiuendum uenire notitia quam quod nullum animal ad usum sui rude est.

{{pn|.10|10}}'Constitutio' inquit 'est, ut uos dicitis, principale animi quodammodo se habens erga corpus. Hoc tam perplexum et subtile et uobis quoqueuix enarrabile quomodo infans intellegit? Omnia animalia dialectica nascioportet ut istam finitionem magnae parti hominum togatorum obscuram intellegant. '{{pn|.11|11}}Verum erat quod opponis si ego ab animalibus constitutionis finitionemintellegi dicerem, non ipsam constitutionem. Facilius natura intellegiturquam enarratur. Itaque infans ille quid sit constitutio non nouit, constitutionemsuam nouit; et quid sit animal nescit, animal esse se sentit. {{pn|.12|12}}Praetereaipsam constitutionem suam crasse intellegit et summatim et obscure. Nosquoque animum habere nos scimus: quid sit animus, ubi sit, qualis sit autunde nescimus. Qualis ad nos (peruenerit) animi nostri sensus, quamuisnaturam eius ignoremus ac sedem, talis ad omnia animalia constitutionissuae sensus est. Necesse est enim id sentiant per quod alia quoque sentiunt;necesse est eius sensum habeant cui parent, a quo reguntur. {{pn|.13|13}}Nemo nonex nobis intellegit esse aliquid quod impetus suos moueat: quid sit illudignorat. Et conatum sibi esse scit: quis sit aut unde sit nescit. Sic infantibusquoque animalibusque principalis partis suae sensus est non satis dilucidusnec expressus.

{{pn|.14|14}}'Dicitis' inquit 'omne animal primum constitutioni suae conciliari,hominis autem constitutionem rationalem esse et ideo conciliari hominemsibi non tamquam animali sed tamquam rationali; ea enim parte sibi carusest homo qua homo est. Quomodo ergo infans conciliari constitutioni rationalipotest, cum rationalis nondum sit?' {{pn|.15|15}}Unicuique aetati sua constitutioest, alia infanti, alia puero, &lt;alia adulescenti&gt;, alia seni: omnesei constitutioni conciliantur in qua sunt. Infans sine dentibus est: huicconstitutioni suae conciliatur. Enati sunt dentes: huic constitutioni conciliatur. Nam et illa herba quae in segetem frugemque uentura est aliam constitutionemhabet tenera et uix eminens sulco, aliam cum conualuit et molli quidemculmo, sed quo ferat onus suum, constitit, aliam cum flauescit et ad areamspectat et spica eius induruit: in quamcumque constitutionem uenit, eamtuetur, in eam componitur. {{pn|.16|16}}Alia est aetas infantis, pueri, adulescentis,senis; ego tamen idem sum qui et infans fui et puer et adulescens. Sic,quamuis alia atque alia cuique constitutio sit, conciliatio constitutionis suae eadem est. Non enim puerum mihi aut iuuenem aut senem, sed me naturacommendat. Ergo infans ei constitutioni suae conciliatur quae tunc infantiest, non quae futura iuueni est; neque enim si aliquid illi maius in quodtranseat restat, non hoc quoque in quo nascitur secundum naturam est. {{pn|.17|17}}Primum sibi ipsum conciliatur animal; debet enim aliquid esse ad quod aliareferantur. Voluptatem peto. Cui? mihi; ergo mei curam ago. Dolorem refugio. Pro quo? pro me; ergo mei curam ago. Si omnia propter curam mei facio,ante omnia est mei cura. Haec animalibus inest cunctis, nec inseritur sedinnascitur. {{pn|.18|18}}Producit fetus suos natura, non abicit; et quia tutelacertissima ex proximo est, sibi quisque commissus est. Itaque, ut in prioribusepistulis dixi, tenera quoque animalia et materno utero uel ouo modo effusaquid sit infestum ipsa protinus norunt et mortifera deuitant; umbram quoquetransuolantium reformidant obnoxia auibus rapto uiuentibus. Nullum animalad uitam prodit sine metu mortis.

{{pn|.19|19}}'Quemadmodum' inquit 'editum animal intellectum habere aut salutarisaut mortiferae rei potest?' Primum quaeritur an intellegat, non quemadmodumintellegat. Esse autem illis intellectum ex eo apparet quod nihil amplius,si intellexerint, facient. Quid est quare pauonem, quare anserem gallinanon fugiat, at tanto minorem et ne notum quidem sibi accipitrem? quarepulli faelem timeant, canem non timeant? Apparet illis inesse nocituriscientiam non experimento collectam; nam antequam possint experisci, cauent. {{pn|.20|20}}Deinde ne hoc casu existimes fieri, nec metuunt alia quam debent necumquam obliuiscuntur huius tutelae et diligentiae: aequalis est illis apernicioso fuga. Praeterea non fiunt timidiora uiuendo; ex quo quidem apparetnon usu illa in hoc peruenire sed naturali amore salutis suae. Et tardumest et uarium quod usus docet: quidquid natura tradit et aequale omnibusest et statim. {{pn|.21|21}}Si tamen exigis, dicam quomodo omne animal perniciosaintellegere cogatur. Sentit se carne constare; itaque sentit quid sit quosecari caro, quo uri, quo obteri possit, quae sint animalia armata ad nocendum:horum speciem trahit inimicam et hostilem. Inter se ista coniuncta sunt;simul enim conciliatur saluti suae quidque et iuuatura petit, laesura formidat. Naturales ad utilia impetus, naturales a contrariis aspernationes sunt;sine ulla cogitatione quae hoc dictet, sine consilio fit quidquid naturapraecepit. {{pn|.22|22}}Non uides quanta sit subtilitas apibus ad fingenda domicilia,quanta diuidui laboris obeundi undique concordia? Non uides quam nullimortalium imitabilis illa aranei textura, quanti operis sit fila disponere,alia in rectum inmissa firmamenti loco, alia in orbem currentia ex densorara, qua minora animalia, in quorum perniciem illa tenduntur, uelut retibusinplicata teneantur? {{pn|.23|23}}Nascitur ars ista, non discitur. Itaque nullumest animal altero doctius: uidebis araneorum pares telas, par in fauisangulorum omnium foramen. Incertum est et inaequabile quidquid ars tradit:ex aequo uenit quod natura distribuit. Haec nihil magis quam tutelam suiet eius peritiam tradidit, ideoque etiam simul incipiunt et discere etuiuere. {{pn|.24|24}}Nec est mirum cum eo nasci illa sine quo frustra nascerentur. Primum hoc instrumentum &lt;in&gt; illa natura contulit ad permanendum, (in)conciliationem et caritatem sui. Non poterant salua esse nisi uellent;nec (non) hoc per se profuturum erat, sed sine hoc nulla res profuisset. Sed in nullo deprendes uilitatem sui, &lt;ne&gt; neglegentiam quidem; tacitisquoque et brutis, quamquam in cetera torpeant, ad uiuendum sollertia est. Videbis quae aliis inutilia sunt sibi ipsa non deesse. Vale.

==CXXII.==

{{pn|.1|1}} Detrimentum iam dies sensit; resiluit aliquantum, ita tamen ut liberale adhuc spatium sit si quis cum ipso, ut ita dicam, die surgat. Officiosiormeliorque si quis illum expectat et lucem primam excipit: turpis qui altosole semisomnus iacet, cuius uigilia medio die incipit; et adhuc multishoc antelucanum est. {{pn|.2|2}} Sunt qui officia lucis noctisque peruerterintnec ante diducant oculos hesterna graues crapula quam adpetere nox coepit. Qualis illorum condicio dicitur quos natura, ut ait Vergilius, pedibusnostris subditos e contrario posuit,

nosque ubi primus equis Oriens adflauit anhelis,
illis sera rubens accendit lumina Vesper,

talis horum contraria omnibus non regio sed uita est. {{pn|.3|3}}Sunt quidam ineadem urbe antipodes qui, ut M. Cato ait, nec orientem umquam solem uideruntnec occidentem. Hos tu existimas scire quemadmodum uiuendum sit, qui nesciuntquando?

Et hi mortem timent, in quam se uiui condiderunt?tam infausti ominisquam nocturnae aues sunt. Licet in uino unguentoque tenebras suas exigant,licet epulis et quidem in multa fericula discoctis totum peruersae uigiliaetempus educant, non conuiuantur sed iusta sibi faciunt. Mortuis certe interdiuparentatur. At mehercules nullus agenti dies longus est. Extendamus uitam:huius et officium et argumentum actus est. Circumscribatur nox et aliquidex illa in diem transferatur. {{pn|.4|4}}Aues quae conuiuiis comparantur, ut inmotaefacile pinguescant, in obscuro continentur; ita sine ulla exercitationeiacentibus tumor pigrum corpus inuadit et ~superba umbra~ iners saginasubcrescit. At istorum corpora qui se tenebris dicauerunt foeda uisuntur,quippe suspectior illis quam morbo pallentibus color est: languidi et euanidialbent, et in uiuis caro morticina est. Hoc tamen minimum in illis malorumdixerim: quanto plus tenebrarum in animo est! ille in se stupet, ille caligat,inuidet caecis. Quis umquam oculos tenebrarum causa habuit?

{{pn|.5|5}}Interrogas quomodo haec animo prauitas fiat auersandi diem et totamuitam in noctem transferendi? Omnia uitia contra naturam pugnant, omniadebitum ordinem deserunt; hoc est luxuriae propositum, gaudere peruersisnec tantum discedere a recto sed quam longissime abire, deinde etiam econtrario stare. {{pn|.6|6}}Non uidentur tibi contra naturam uiuere &lt;qui&gt; ieiunibibunt, qui uinum recipiunt inanibus uenis et ad cibum ebrii transeunt?Atqui frequens hoc adulescentium uitium est, qui uires excolunt &lt;ut&gt;in ipso paene balinei limine inter nudos bibant, immo potent et sudoremquem mouerunt potionibus crebris ac feruentibus subinde destringant. Postprandium aut cenam bibere uulgare est; hoc patres familiae rustici faciuntet uerae uoluptatis ignari: merum illud delectat quod non innatat cibo,quod libere penetrat ad neruos; illa ebrietas iuuat quae in uacuum uenit. {{pn|.7|7}}Non uidentur tibi contra naturam uiuere qui commutant cum feminis uestem?Non uiuunt contra naturam qui spectant ut pueritia splendeat tempore alieno?Quid fieri crudelius uel miserius potest? numquam uir erit, ut diu uirumpati possit? et cum illum contumeliae sexus eripuisse debuerat, non neaetas quidem eripiet? {{pn|.8|8}}Non uiuunt contra naturam qui hieme concupiscuntrosam fomentoque aquarum calentium et locorum apta mutatione bruma lilium(florem uernum) exprimunt? Non uiuunt contra naturam qui pomaria in summisturribus serunt? quorum siluae in tectis domuum ac fastigiis nutant, indeortis radicibus quo inprobe cacumina egissent? Non uiuunt contra naturamqui fundamenta thermarum in mari iaciunt et delicate natare ipsi sibi nonuidentur nisi calentia stagna fluctu ac tempestate feriantur? {{pn|.9|9}}Cum institueruntomnia contra naturae consuetudinem uelle, nouissime in totum ab illa desciscunt. 'Lucet: somni tempus est. Quies est: nunc exerceamur, nunc gestemur, nuncprandeamus. Iam lux propius accedit: tempus est cenae. Non oportet id facerequod populus; res sordida est trita ac uulgari uia uiuere. Dies publicusrelinquatur: proprium nobis ac peculiare mane fiat. ' {{pn|.10|10}}Isti uero mihidefunctorum loco sunt; quantulum enim a funere absunt et quidem acerboqui ad faces et cereos uiuunt? Hanc uitam agere eodem tempore multos meminimus, inter quos et Acilium Butam praetorium, cui post patrimonium ingens consumptum Tiberius paupertatemconfitenti 'sero' inquit 'experrectus es'. {{pn|.11|11}}Recitabat Montanus Iuliuscarmen, tolerabilis poeta et amicitia Tiberi notus et frigore. Ortus etoccasus libentissime inserebat; itaque cum indignaretur quidam illum totodie recitasse et negaret accedendum ad recitationes eius, Natta Pinariusait: 'numquid possum liberalius agere? paratus sum illum audire ab ortuad occasum'.

{{pn|.12|12}}Cum hos uersus recitasset
incipit ardentes Phoebus producere flammas,
spargere &lt;se&gt; rubicunda dies; iam tristis hirundo
argutis reditura cibos inmittere nidis
incipit et molli partitos ore ministrat,

Varus eques Romanus, M. Vinicii comes, cenarum bonarum adsectator, quasinprobitate linguae merebatur, exclamauit 'incipit Buta dormire'. (13)Deinde cum subinde recitasset

iam sua pastores stabulis armenta locarunt,
iam dare sopitis nox pigra silentia terris
incipit,

idem Varus inquit 'quid dicis? iam nox est? ibo et Butam salutabo'. Nihil erat notius hac eius uita in contrarium circumacta; quam, utdixi, multi eodem tempore egerunt. {{pn|.14|14}}Causa autem est ita uiuendi quibusdam,non quia aliquid existiment noctem ipsam habere iucundius, sed quia nihiliuuat solitum, et grauis malae conscientiae lux est, et omnia concupiscentiaut contemnenti prout magno aut paruo empta sunt fastidio est lumen gratuitum. Praeterea luxuriosi uitam suam esse in sermonibus dum uiuunt uolunt; namsi tacetur, perdere se putant operam. Itaque aliquotiens faciunt quod excitetfamam. Multi bona comedunt, multi amicas habent: ut inter istos nomen inuenias,opus est non tantum luxuriosam rem sed notabilem facere; in tam occupataciuitate fabulas uulgaris nequitia non inuenit. {{pn|.15|15}}Pedonem Albinouanumnarrantem audieramus (erat autem fabulator elegantissimus) habitasse sesupra domum Sex. Papini. Is erat ex hac turba lucifugarum. 'Audio' inquit'circa horam tertiam noctis flagellorum sonum. Quaero quid faciat: diciturrationes accipere. Audio circa horam sextam noctis clamorem concitatum. Quaero quid sit: dicitur uocem exercere.

Quaero circa horam octauam noctisquid sibi ille sonus rotarum uelit: gestari dicitur. {{pn|.16|16}}Circa lucem discurritur,pueri uocantur, cellarii, coqui tumultuantur. Quaero quid sit: diciturmulsum et halicam poposcisse, a balneo exisse. &quot;Excedebat&quot; inquit &quot;huiusdiem cena. &quot; Minime; ualde enim frugaliter uiuebat; nihil consumebat nisinoctem. ' Itaque Pedo dicentibus illum quibusdam auarum et sordidum 'uos'inquit 'illum et lychnobium dicetis'. {{pn|.17|17}}Non debes admirari si tantas inuenis uitiorum proprietates: uariasunt, innumerabiles habent facies, conprendi eorum genera non possunt. Simplex recti cura est, multiplex praui, et quantumuis nouas declinationescapit. Idem moribus euenit: naturam sequentium faciles sunt, soluti sunt,exiguas differentias habent; (his) distorti plurimum et omnibus et interse dissident. {{pn|.18|18}}Causa tamen praecipua mihi uidetur huius morbi uitaecommunis fastidium. Quomodo cultu se a ceteris distinguunt, quomodo elegantiacenarum, munditiis uehiculorum, sic uolunt separari etiam temporum dispositione. Nolunt solita peccare quibus peccandi praemium infamia est. Hanc petuntomnes isti qui, ut ita dicam, retro uiuunt. {{pn|.19|19}}Ideo, Lucili, tenendanobis uia est quam natura praescripsit, nec ab illa declinandum: illamsequentibus omnia facilia, expedita sunt, contra illam nitentibus non aliauita est quam contra aquam remigantibus. Vale.

==CXXIII.==

{{pn|.1|1}} Itinere confectus incommodo magis quam longo in Albanum meum multanocte perueni: nihil habeo parati nisi me. Itaque in lectulo lassitudinempono, hanc coci ac pistoris moram boni consulo. Mecum enim de hoc ipsoloquor, quam nihil sit graue quod leuiter excipias, quam indignandum nihil&lt;dum nihil&gt; ipse indignando adstruas. {{pn|.2|2}} Non habet panem meus pistor;sed habet uilicus, sed habet atriensis, sed habet colonus. 'Malum panem'inquis. Expecta: bonus fiet; etiam illum tibi tenerum et siligineum famesreddet. Ideo non est ante edendum quam illa imperat. Expectabo ergo necante edam quam aut bonum panem habere coepero aut malum fastidire desiero. {{pn|.3|3}} Necessarium est paruo adsuescere: multae difficultates locorum, multaetemporum etiam locupletibus et instructis ~aduobus optantem prohibent et~occurrent. Quidquid uult habere nemo potest, illud potest, nolle quod nonhabet, rebus oblatis hilaris uti. Magna pars libertatis est bene moratusuenter et contumeliae patiens. {{pn|.4|4}} Aestimari non potest quantam uoluptatemcapiam ex eo quod lassitudo mea sibi ipsa adquiescit: non unctores, nonbalineum, non ullum aliud remedium quam temporis quaero. Nam quod laborcontraxit quies tollit. Haec qualiscumque cena aditiali iucundior erit. {{pn|.5|5}} ~Aliquod enim~ experimentum animi sumpsi subito; hoc enim est simpliciuset uerius. Nam ubi se praeparauit et indixit sibi patientiam, non aequeapparet quantum habeat uerae firmitatis: illa sunt certissima argumentaquae ex tempore dedit, si non tantum aequus molestias sed placidus aspexit;si non excanduit, non litigauit; si quod dari deberet ipse sibi non desiderandosuppleuit et cogitauit aliquid consuetudini suae, sibi nihil deesse.

{{pn|.6|6}}Multa quam superuacua essent non intelleximus nisi deesse coeperunt; utebamur enim illis non quia debebamus sed quia habebamus. Quam multa autem paramus quia alii parauerunt, quia apud plerosque sunt! Inter causas malorum nostrorum est quod uiuimus ad exempla, nec ratione componimur sed consuetudine abducimur. Quod si pauci facerent nollemus imitari, cum plures facere coeperunt quasi honestius sit quia frequentius, sequimur; et recti apud nos locum tenet error ubi publicus factus est. {{pn|.7|7}}Omnes iam sic peregrinantur utillos Numidarum praecurrat equitatus, ut agmen cursorum antecedat: turpeest nullos esse qui occurrentis uia deiciant, (ut) qui honestum hominemuenire magno puluere ostendant. Omnes iam mulos habent qui crustallinaet murrina et caelata magnorum artificum manu portent: turpe est uiderieas te habere sarcinas solas quae tuto concuti possint. Omnium paedagogiaoblita facie uehuntur ne sol, ne frigus teneram cutem laedat: turpe estneminem esse in comitatu tuo puerorum cuius sana facies medicamentum desideret.

{{pn|.8|8}}Horum omnium sermo uitandus est: hi sunt qui uitia tradunt et alioaliunde transferunt. Pessimum genus (horum) hominum uidebatur qui uerbagestarent: sunt quidam qui uitia gestant. Horum sermo multum nocet; nametiam si non statim proficit, semina in animo relinquit sequiturque nosetiam cum ab illis discessimus, resurrecturum postea malum. {{pn|.9|9}}Quemadmodumqui audierunt synphoniam ferunt secum in auribus modulationem illam acdulcedinem cantuum, quae cogitationes inpedit nec ad seria patitur intendi,sic adulatorum et praua laudantium sermo diutius haeret quam auditur. Necfacile est animo dulcem sonum excutere: prosequitur et durat et ex interuallorecurrit. Ideo cludendae sunt aures malis uocibus et quidem primis; namcum initium fecerunt admissaeque sunt, plus audent. {{pn|.10|10}}Inde ad haec peruenituruerba: 'uirtus et philosophia et iustitia uerborum inanium crepitus est;una felicitas est bene uitae facere; esse, bibere, frui patrimonio, hocest uiuere, hoc est se mortalem esse meminisse. Fluunt dies et inreparabilisuita decurrit. Dubitamus? Quid iuuat sapere et aetati non semper uoluptatesrecepturae interim, dum potest, dum poscit, ingerere frugalitatem? ~Eo~mortem praecurre et quidquid illa ablatura est iam sibi ~interere~. Nonamicam habes, non puerum qui amicae moueat inuidiam; cottidie sobrius prodis;sic cenas tamquam ephemeridem patri adprobaturus: non est istud uiueresed alienae uitae interesse. {{pn|.11|11}}Quanta dementia est heredis sui res procurareet sibi negare omnia ut tibi ex amico inimicum magna faciat hereditas;plus enim gaudebit tua morte quo plus acceperit. Istos tristes et superciliososalienae uitae censores, suae hostes, publicos paedagogos assis ne fecerisnec dubitaueris bonam uitam quam opinionem bonam malle. ' {{pn|.12|12}}Hae uocesnon aliter fugiendae sunt quam illae quas Ulixes nisi alligatus praeteruehinoluit. Idem possunt: abducunt a patria, a parentibus, ab amicis, a uirtutibus,et ~inter spem uitam misera nisi turpis inludunt~. Quanto satius est rectumsequi limitem et eo se perducere ut ea demum sint tibi iucunda quae honesta!{{pn|.13|13}}Quod adsequi poterimus si scierimus duo esse genera rerum quae nosaut inuitent aut fugent. Inuitant (ut) diuitiae, uoluptates, forma, ambitio,cetera blanda et adridentia: fugat labor, mors, dolor, ignominia, uictusadstrictior. Debemus itaque exerceri ne haec timeamus, ne illa cupiamus. In contrarium pugnemus et ab inuitantibus recedamus, aduersus petentiaconcitemur.

{{pn|.14|14}}Non uides quam diuersus sit descendentium habitus et escendentium?qui per pronum eunt resupinant corpora, qui in arduum, incumbunt. Nam sidescendas, pondus suum in priorem partem dare, si escendas, retro abducere,cum uitio, Lucili, consentire est. In uoluptates descenditur, in asperaet dura subeundum est: hic inpellamus corpora, illic refrenemus. {{pn|.15|15}}Hoc nunc me existimas dicere, eos tantum perniciosos esse auribusnostris qui uoluptatem laudant, qui doloris metus, per se formidabilesres, incutiunt? Illos quoque nocere nobis existimo qui nos sub specie Stoicaesectae hortantur ad uitia. Hoc enim iactant: solum sapientem et doctumesse amatorem. 'Solus aptus est ad hanc artem; aeque conbibendi et conuiuendisapiens est peritissimus. Quaeramus ad quam usque aetatem iuuenes amandisint. ' {{pn|.16|16}}Haec Graecae consuetudini data sint, nos ad illa potius auresderigamus: 'nemo est casu bonus: discenda uirtus est. Voluptas humilisres et pusilla est et in nullo habenda pretio, communis cum mutis animalibus,ad quam minima et contemptissima aduolant. Gloria uanum et uolubile quiddamest auraque mobilius. Paupertas nulli malum est nisi repugnanti. Mors malumnon est: quid &lt;sit&gt; quaeris? sola ius aequum generis humani. Superstitioerror insanus est: amandos timet, quos colit uiolat. Quid enim interestutrum deos neges an infames?' {{pn|.17|17}}Haec discenda, immo ediscenda sunt:non debet excusationes uitio philosophia suggerere. Nullam habet spem salutisaeger quem ad intemperantiam medicus hortatur. Vale.

==CXXIV.==

{{pn|.1|1}} Possum multa tibi ueterum praecepta referre,
ni refugis tenuisque piget cognoscere curas.

Non refugis autem nec ulla te subtilitas abigit: non est elegantiae tuaetantum magna sectari, sicut illud probo, quod omnia ad aliquem profectumredigis et tunc tantum offenderis ubi summa subtilitate nihil agitur. Quodne nunc quidem fieri laborabo.

Quaeritur utrum sensu conprendatur an intellectu bonum; huic adiunctumest in mutis animalibus et infantibus non esse. {{pn|.2|2}}Quicumque uoluptatemin summo ponunt sensibile iudicant bonum, nos contra intellegibile, quiillud animo damus. Si de bono sensus iudicarent, nullam uoluptatem reiceremus;nulla enim non inuitat, nulla non delectat; et e contrario nullum doloremuolentes subiremus; nullus enim non offendit sensum. {{pn|.3|3}}Praeterea nonessent digni reprehensione quibus nimium uoluptas placet quibusque summusest doloris timor. Atqui inprobamus gulae ac libidini addictos et contemnimusillos qui nihil uiriliter ausuri sunt doloris metu. Quid autem peccantsi sensibus, id est iudicibus boni ac mali, parent? his enim tradidistisadpetitionis et fugae arbitrium. {{pn|.4|4}}Sed uidelicet ratio isti rei praepositaest: illa quemadmodum de beata uita, quemadmodum de uirtute, de honesto,sic et de bono maloque constituit. Nam apud istos uilissimae parti daturde meliore sententia, ut de bono pronuntiet sensus, obtunsa res et hebeset in homine quam in aliis animalibus tardior. {{pn|.5|5}}Quid si quis uelletnon oculis sed tactu minuta discernere? Subtilior adhoc acies nulla quamoculorum et intentior daret bonum malumque dinoscere. Vides in quanta ignorantiaueritatis uersetur et quam humi sublimia ac diuina proiecerit apud quemde summo, bono malo, iudicat tactus. {{pn|.6|6}}'Quemadmodum' inquit 'omnis scientia atque ars aliquid debet haberemanifestum sensuque conprehensum ex quo oriatur et crescat, sic beata uitafundamentum et initium a manifestis ducit et eo quod sub sensum cadat. Nempe uos a manifestis beatam uitam initium sui capere dicitis. ' {{pn|.7|7}}Dicimusbeata esse quae secundum naturam sint; quid autem secundum naturam sitpalam et protinus apparet, sicut quid sit integrum. Quod secundum naturamest, quod contigit protinus nato, non dico bonum, sed initium boni. Tusummum bonum, uoluptatem, infantiae donas, ut inde incipiat nascens quoconsummatus homo peruenit; cacumen radicis loco ponis. {{pn|.8|8}}Si quis diceretillum in materno utero latentem, sexus quoque incerti, tenerum et inperfectumet informem iam in aliquo bono esse, aperte uideretur errare. Atqui quantuluminterest inter eum qui cum (que) maxime uitam accipit et illum qui maternorumuiscerum latens onus est? Uterque, quantum ad intellectum boni ac mali,aeque maturus est, et non magis infans adhoc boni capax est quam arboraut mutum aliquod animal. Quare autem bonum in arbore animalique muto nonest? quia nec ratio. Ob hoc in infante quoque non est; nam et huic deest. Tunc ad bonum perueniet cum ad rationem peruenerit. {{pn|.9|9}}Est aliquod inrationaleanimal, est aliquod nondum rationale, est rationale sed inperfectum: innullo horum bonum, ratio illud secum adfert. Quid ergo inter ista quaerettuli distat? In eo quod inrationale est numquam erit bonum; in eo quodnondum rationale est tunc esse bonum non potest; &lt;in eo quod rationaleest&gt; sed inperfectum iam potest bonum &lt;esse&gt;, sed non est. {{pn|.10|10}}Itadico, Lucili: bonum non in quolibet corpore, non in qualibet aetate inuenituret tantum abest ab infantia quantum a primo ultimum, quantum ab initioperfectum; ergo nec in tenero, modo coalescente corpusculo est. Quidninon sit? non magis quam in semine. {{pn|.11|11}}Hoc sic dicas: aliquod arborisac sati bonum nouimus: hoc non est in prima fronde quae emissa cum maximesolum rumpit. Est aliquod bonum tritici: hoc nondum est in herba lactentenec cum folliculo se exerit spica mollis, sed cum frumentum aestas et debitamaturitas coxit. Quemadmodum omnis natura bonum suum nisi consummata nonprofert, ita hominis bonum non est in homine nisi cum illi ratio perfectaest. {{pn|.12|12}}Quod autem hoc bonum? Dicam: liber animus, erectus, alia subicienssibi, se nulli. Hoc bonum adeo non recipit infantia ut pueritia non speret,adulescentia inprobe speret; bene agitur cum senectute si ad illud longostudio intentoque peruenit. Si hoc est bonum, et intellegibile est. {{pn|.13|13}}'Dixisti' inquit 'aliquod bonum esse arboris, aliquod herbae;potest ergo aliquod esse et infantis. ' Verum bonum nec in arboribus necin mutis animalibus: hoc quod in illis bonum est precario bonum dicitur. 'Quod est?' inquis. Hoc quod secundum cuiusque naturam est. Bonum quidemcadere in mutum animal nullo modo potest; felicioris meliorisque naturaeest. Nisi ubi rationi locus est, bonum non est. {{pn|.14|14}}Quattuor hae naturaesunt, arboris, animalis, hominis, dei: haec duo, quae rationalia sunt,eandem naturam habent, illo diuersa sunt quod alterum inmortale, alterummortale est. Ex his ergo unius bonum natura perficit, dei scilicet, alteriuscura, hominis. Cetera tantum in sua natura perfecta sunt, non uere perfecta,a quibus abest ratio. Hoc enim demum perfectum est quod secundum uniuersamnaturam perfectum, uniuersa autem natura rationalis est: cetera possuntin suo genere esse perfecta. {{pn|.15|15}}In quo non potest beata uita esse necid potest quo beata uita efficitur; beata autem uita bonis efficitur. Inmuto animali non est beata uita &lt;nec id quo beata uita&gt; efficitur: inmuto animali bonum non est. {{pn|.16|16}}Mutum animal sensu conprendit praesentia;praeteritorum reminiscitur cum &lt;in&gt; id incidit quo sensus admoneretur,tamquam equus reminiscitur uiae cum ad initium eius admotus est. In stabuloquidem nulla illi uiaest quamuis saepe calcatae memoria (est). Tertiumuero tempus, id est futurum, ad muta non pertinet. {{pn|.17|17}}Quomodo ergo potesteorum uideri perfecta natura quibus usus perfecti temporis non est? Tempusenim tribus partibus constat, praeterito, praesente, uenturo. Animalibustantum quod breuissimum est &lt;et&gt; in transcursu datum, praesens: praeteritirara memoria est nec umquam reuocatur nisi praesentium occursu. {{pn|.18|18}}Nonpotest ergo perfectae naturae bonum in inperfecta esse natura, aut si naturatalis (habet) hoc habet, habent et sata. Nec illud nego, ad ea quae uidentursecundum naturam magnos esse mutis animalibus impetus et concitatos, sedinordinatos ac turbidos; numquam autem aut inordinatum est bonum aut turbidum. {{pn|.19|19}}'Quid ergo?' inquis 'muta animalia perturbate et indisposite mouentur?'Dicerem illa perturbate et indisposite moueri si natura illorum ordinemcaperet: nunc mouentur secundum naturam suam. Perturbatum enim id est quodesse aliquando et non perturbatum potest; sollicitum est quod potest essesecurum. Nulli uitium est nisi cui uirtus potest esse: mutis animalibustalis ex natura sua motus est. {{pn|.20|20}}Sed ne te diu teneam, erit aliquodbonum in muto animali, erit aliqua uirtus, erit aliquid perfectum, sednec bonum absolute nec uirtus nec perfectum. Haec enim rationalibus soliscontingunt, quibus datum est scire quare, quatenus, quemadmodum. Ita bonumin nullo est nisi in quo ratio. {{pn|.21|21}}Quo nunc pertineat ista disputatio quaeris, et quid animo tuoprofutura sit? Dico: et exercet illum et acuit et utique aliquid acturumoccupatione honesta tenet. Prodest autem etiam quo moratur ad praua properantes. Sed &lt;et&gt; illud dico: nullo modo prodesse possum magis quam si tibi bonumtuum ostendo, si te a mutis animalibus separo, si cum deo pono. {{pn|.22|22}}Quid,inquam, uires corporis alis et exerces? Pecudibus istas maiores ferisquenatura concessit. Quid excolis formam? cum omnia feceris, a mutis animalibusdecore uinceris. Quid capillum ingenti diligentia comis? cum illum ueleffuderis more Parthorum uel Germanorum modo uinxeris uel, ut Scythae solent,sparseris, in quolibet equo densior iactabitur iuba, horrebit in leonumceruice formonsior. Cum te ad uelocitatem paraueris, par lepusculo noneris. {{pn|.23|23}}Vis tu relictis in quibus uinci te necesse est, dum in alienaniteris, ad bonum reuerti tuum? Quod est hoc? animus scilicet emendatusac purus, aemulator dei, super humana se extollens, nihil extra se suiponens. Rationale animal es. Quod ergo in te bonum est? perfecta ratio. Hanc tu ad suum finem hinc euoca, &lt;sine&gt; in quantum potest plurimumcrescere. {{pn|.24|24}}Tunc beatum esse te iudica cum tibi ex te gaudium omne nascetur,cum uisis quae homines eripiunt, optant, custodiunt, nihil inueneris, nondico quod malis, sed quod uelis. Breuem tibi formulam dabo qua te metiaris, qua perfectum esse iam sentias: tunc habebis tuum cum intelleges infelicissimos esse felices. Vale.

{{Liber
|Ante= Liber XIX
|AnteNomen= ../Liber XIX
|Post= Liber XXII - Excerpta Gellii
|PostNomen= ../Liber XXII - Excerpta Gellii
}}
{{finis}}</text>
      <sha1>kvmeo4fohxdmbeoxeg7dpx9058scc52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Disputatio Usoris:JimKillock</title>
    <ns>3</ns>
    <id>33391</id>
    <revision>
      <id>285782</id>
      <parentid>285152</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JimKillock</username>
        <id>19003</id>
      </contributor>
      <comment>/* V → U */ Reply</comment>
      <origin>285782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66392" sha1="g0e8mf6apn17s61q3m8vf42v5tyf9ci" xml:space="preserve">== Salve! ==

{{Salve}}[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 14:24, 16 Augusti 2019 (UTC)

== span ==

please wait to add &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; in the pages; I will add a parameter for that in the revised [[Formula:Titulus]]. just give me some time till monday :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:57, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Sure :) was just seeing if it works on other exports – I will remove once I've exported one or two. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:58, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::ok, it was just to be sure :). the template will have a parameter ''Frons='' to specify the (eventual) cover page, like [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;type=revision&amp;diff=126321&amp;oldid=126320 this] (seems to work). now, we have to understand why the export fails with pdf, and how/if we can center the resulting image... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)

== [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement|Community_Tech/Ebook_Export_Improvement]] ==

hi, I just wanted to inform you that at the link above on Meta they are looking for comments or feedbacks about the export of Wikisource contents as ebooks; since you seemed interested in the matter, feel free to join the conversation there if you want :) have a nice day, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:57, 28 Maii 2020 (UTC)
:Thanks! Will take a look. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:30, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Colloquia Erasmi ==
Salve! Optime fecisti quod transcriptionem Colloquiorum aggressus es, quo in opere libenter te adjuvabo. Qui in Vicifonte tiro sim, dubius sum: https://la.wikisource.org/wiki/Disputatio_Libri:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu Etiam nescio quam ob rem efficere non possum ut alter dialogus in propria pagina appareat: https://la.wikisource.org/wiki/Colloquia_familiaria/Epithalamium_Petri_Aegidii --[[Usor:Quasus|Quasus]] ([[Disputatio Usoris:Quasus|disputatio]]) 19:10, 16 Septembris 2020 (UTC)
:{{at||Quasus}} Salve Quaese! Et multas gratias! Corrigo hoc paginam, et addere aliquae notae formatae. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 18:52, 25 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

==De italico==

Typographi me docebant numquam voces Graecas scriptura italica (''sic'') designare; nam scriptura Graeca usitata ipsa per se italica est. In libro, quem transcribimus, verba Graeca non italico designata sunt, — ipsa scriptura italica est. Sed si putas sic recte esse, cum continuero, designabo Graeca italico. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:03, 17 Martii 2021 (UTC)
:{{Ping|Demetrius Talpa}} Puto tu recte dicis; formae litterae in libro sunt quasi-italicae, sed nescio quomodo litterae graeciae sint. Non est magni momenti! Possumus eligere formam te putare recte esse. Et multas gratias! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:08, 17 Martii 2021 (UTC)

== Ora Maritima: English or Latin? ==

I've added Sonnenschein's ''[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Ora_Maritima.djvu Ora Maritima]'' to Wikisource. I accidentally added it to the English namespace. I'm not sure I was wrong, though. ''Ora Maritima'' has a lot of exercises and so on that are written in English. So I'm not sure whether to view it as a Latin book with English bits or an English book about Latin. What do you think? I'd like to get this resolved before I start editing the pages, because I think migrating it across namespaces will be a pain if there are a lot of pages to move. [[Usor:Persimmon and Hazelnut|Persimmon and Hazelnut]] ([[Disputatio Usoris:Persimmon and Hazelnut|disputatio]]) 15:30, 7 Octobris 2021 (UTC)
:Hi {{ping|Persimmon and Hazelnut}} I think the case is arguable either way; things are a bit more relaxed here but there are more users at en.ws; maybe ask on their forum before pressing ahead? Either way I will try to give you a bit of help with it. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:36, 9 Octobris 2021 (UTC)

== Suggestion ==

Hello! How are you?

My name is Erick, I'm from Brazil, and I have added this [[:oldwikisource:Reproduction fac-similé d'un dessin (Bartholomeu Lourenço de Gusmão)/Delineatio machinæ artificiosæ|work]] by [[Scriptor:Bartholomæus de Gusmão|Bartolomeu de Gusmão]] at the Multilingual Wikisource, since it is pretty much a French-Latin bilingual book. You might find it interesting and, if possible, I would like to know if the writing &quot;Bartholomæus de Gusmão&quot; (at the &quot;Scriptor&quot; page) is correct. He was a quite fascinating character and also mastered the Latin-language (I have tried to find more Latin-language versions of his works online, but to no avail). I've found the Latin-language quite interesting, and I hope to learn it enough for reading and writing some day (but grammar lessons don't really work with me) to edit here and in the Latin Wiki. Cheers! [[Usor:Erick Soares3|Erick Soares3]] ([[Disputatio Usoris:Erick Soares3|disputatio]]) 00:11, 16 Novembris 2024 (UTC)

== Epistulae ==

Hi, I'm asking for help/ideas here. Sorry for not writing in Latin, but creating original Latin texts is a bit out of my league. I got a book with scans and transcriptions of letters between Johann Scopoli and Carl Linnae, two famous biologists. I've started transcribing these letters (only those of Scopoli, so far) at [[Epistulae ad Carolum Linnaeum (Ioannes Antonius Scopoli)]]. I am wondering, since there is a lot of letters if there's a better way to organise them (I still have to do ie. text placement on the already transcribed ones). I was thinking to maybe make a disambiguation type page which would contain a list of all letters? Or would standalone pages be more appropriate? Anyhow, thanks for your response! Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 21:00, 1 Maii 2025 (UTC)

:Hi there, yes usually an index page with links to the letters would make sense. See [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)]] for example. Is the source in the public domain or only the contents of the letters btw? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:13, 2 Maii 2025 (UTC)
::Even though the book isn’t old, I believe they are public domain. Scans do not renew copyright in Slovenia and a known author died before 1945, so they should be in public domain (book was made in Slovenia, hence Slovene copyright laws apply). Translations are likely copyrightable, as is the introduction. Don’t worry, I’m not uploading these, just letters :) If anything is wrong, please let me know. Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 09:42, 2 Maii 2025 (UTC)
:::Sure, I was just wondering whether there was a reason for not uploading the source document. If this is included and linked, this helps with provenance, double proof reading and long term error correction. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:41, 2 Maii 2025 (UTC)
::::I believe I could upload scanned scans of letters, but once in the future since I'm a bit occupied with other more important things onwiki. Thanks for your help! Stay safe, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 13:45, 2 Maii 2025 (UTC)
:::::I uploaded the first letter at [[:File:Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760).pdf]], but I have a little problem when referencing it at [[Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760)]] (throws an error that the index page wasn't created yet, which is expected). Since not the whole book is in Latin nor is in public domain, is there a way to connect both the Wikisource page with the scanned PDF? Thanks a lot, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 19:56, 2 Maii 2025 (UTC)
::::::Hi there, yes this all very non-obvious. I have linked the transcription; you use &quot;Liber:filename&quot;; and then add at least &lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt; into the fields. Pagelist has lots of options, so you can exclude pages and number them in specific ways.
::::::Then, on the compiled public pages, you need to reference the pages you want from the ''Liber'' you want. You can probably use multiple ''Liberi'', or else you can add pages to your PDF by adding new versions to WP Commons on the same file page (ie, '''replace''' the file, rather than create new copies with new file names). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:03, 3 Maii 2025 (UTC)
:::::::I see you have done most of this at [[:Liber:Scopoli-1777 Introductio ad historiam naturalem.pdf]], except for setting up a public / compiled version. usually the transcription is not viewed as the &quot;final&quot; product; the pages are set up as just HTML, eg ''[[De Principe]]'' which compiles the transcription made at [[:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]; this allows export and easier reading, etc. Hope that helps! Also pages of a finished book need to sit underneath the main book page, so that export to epub PDF etc works correctly. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:15, 3 Maii 2025 (UTC)
::::::::Many thanks for your response! [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 07:20, 3 Maii 2025 (UTC)

== [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]] ==

Thank you so much for your interest and assistance. With the help of Google Translate and other ai tool, the text now makes sense. 

I hope you're not too busy and we can manage to finish it within a month or two.

Best regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:36, 19 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, no problem and sure, the timescale depends really how much prep you can do on the pages before I proof them. The more coherent they are, the easier it is for me to tidy them up. I appreciate tho it might be a lot of work for you to get to the standard you had for the first couple of pages. Let me know how you want to approach it; I do have other things on (eg, [[De Principe]], but if the pages are fairly tidy, doing two or three of pages a day on average is quite possible. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:27, 20 Iunii 2025 (UTC)
::Hi,
::Here a another copy of the book Foenix
::* https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001198-001/page/n11/mode/1up
::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:43, 22 Iunii 2025 (UTC)
::It's slow going, but we're making progress. Have a look when you get a chance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:50, 28 Iunii 2025 (UTC)
:::Will do, can you take a look at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/30|page 30]] again when you have a chance? The second part got forgot :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:52, 28 Iunii 2025 (UTC)
::::I am cross referencing the text using the other copies as guide. So it will take a while.
::::# [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Phoenix]]
::::# [[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu|Phoenix]]
::::# [[Liber:Phoenix (Petrus Ravennas, 1600).djvu|Phoenix]]
::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 07:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::by the way this is the clearest copy to work on. So I need your help on this page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/20|20]]
:::::[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:03, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::Do you want to pause and transfer the work to the new book, rather than work on two copies? It seems a waste of effort to transcribe both, if this version is clearer and easier. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:43, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::Well this is done. So go ahead and check transcription and no need to work on the new book
:::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:24, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I am using the other copy to find mistake in the first one [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:39, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::OK, no problem, I will leave to you and work on the long edition. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:46, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Do you know the copy below contains two book in one ([[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]]). 
:::::::::So, I am trying to finish ([[Foenix]]) first.
:::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:08, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::I spotted you have split these up. The second on looks a lot more troublesome, with the gothic font. Is it all set like that? And if so, is there another, easier copy to work off? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:10, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::There is another copy for (Congestorium Artificiose Memorie)
:::::::::::[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::That looks about the same, in terms of typsetting, unless I have missed something. 
::::::::::::There is also a critical edition recently published, access to which would help. See [https://editorialsinderesis.com/wp-content/uploads/texto-the-congestorium-artificiose-memorie-.pdf this sample of the book]. You could [https://www.ujaen.es/departamentos/lycm/contactos/ramos-grane-marta contact the author via this page] and ask if they would be prepared to share their raw transcription? They might appreciate the interest and share the pain of doing this, and wish to save you the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:19, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Not sure if the author agree due to copyright by the publisher [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:38, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::Sure, except:
::::::::::::::* the raw transcript is a literal copy of a public domain text and therefore not subject to copyright
::::::::::::::* as we would match the text to the PD document, this would ensure no copyright was infringed
::::::::::::::In any case, there is no harm in asking (and a lot to gain). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:40, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Also, another copy with more gothic font just in case
:::::::::::::* https://books.google.com/books?id=6XVSN-GYrl0C&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false
:::::::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:47, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::I can contact the author, if you prefer - let me know! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:51, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Yes that would be great [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Again, thank you for your support and assistance. [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:12, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I noticed that you left a &lt;!--chck--&gt; tag on pages [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/23|23]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/24|24]]. I reviewed those sections against another source on page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] and corrected some error. However, I'm unsure how to proceed with the other comment in the text and would appreciate your guidance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:59, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Thanks; the main issue now is all the medieval style references, which need to be comprehensible for a modern reader. This will take some research and checking but it is not necessarily for you to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:06, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Excellent. When you have a moment, kindly take a look at page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] &lt;br&gt;[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I successfully removed hidden characters (such as hidden hyphens) from the text resulting from OCR processing. 
:::::::::I will now begin working on the second copy of the book &quot;[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]]&quot; 
:::::::::Second time's the charm. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:17, 30 Iunii 2025 (UTC)

:Where do I do the proofing for ''Congestorium Artificiose Memorie''? Or is that paused? 
:On ''Foenix'', I will work through the various pages marked as ''problematic''. 
:Re page 21 of the second version of ''Foenix'', I don't understand the purpose of me proofing a second copy of this book, could you explain what you are trying to do? 
:I can work on one copy of a book, but I cannot help proofread two versions of the same thing. If it helps you, then you can do what you like of course, but my help has to be limited to one copy of each text. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:54, 30 Iunii 2025 (UTC)
::I don't know why some of the pages marked as ''problematic''. So I am trying find out from other copy [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 11:09, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::Sure. I have marked them as problematic because they have contractions that I don't understand, or because the characters are sometimes hard to read - sit and fit look very similar, meaning &quot;it would be&quot; and &quot;it makes&quot;, roughly. I am going through the contractions asking ChatGPT or Claude what it makes of them. This is a task for me, which is easiest done this way. It is probably easiest if you let me reduce these to the very difficult to solve issues. There is one, at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/29|29]], where the contraction e. is unclear. This is his memory aid, but at this point you may need a Latin specialist and a mnemnonics specialist to make an educated guess! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:15, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::That is done now, first pass complete. One query, and maybe some assumptions on the abbreviations relating to the mnemnonics, particulary ''rotunda'' (''.r.'') which might be double checked. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:39, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::You might find ChatGPT or Claude helpful for transcription the '' Congestorium Artificiose Memorie'' [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:12, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::Hi, see my comments at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] - the OCR tools here do a really good job, if you choose the right one. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:16, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:21, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::If this was what you have been doing on the other pages of this book then the results are very poor compared with Tesseract OCR which is nearly spot on [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::I can btw give some simple instructions for importing and cleaning up the Tesseract OCR, which would be a lot of help for me to proof the result: Basically:
:::::* Import OCR
:::::* Using an external text tool, search and replace ſ for &lt;nowiki&gt;{{s}};&lt;/nowiki&gt; remove the line breaks and hyphen character (join the hyphened words together)
:::::*&lt;nowiki&gt; replace qꝫ with {{que}}, ⁊ with {{tet}}&lt;/nowiki&gt; etc
:::::[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:19, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::As above, looking at the prior work you had done, I don't think it is very helpful [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Whatever you did on Foenix was pretty decent, but the results on the second book are borderline nonsense at time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:24, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::It might just surprise you [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:26, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I just tried for [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|page 56]], which [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|I did withTesseract]] 
:::::::::I got this:
:::::::::&lt;blockquote&gt;
:::::::::simit doctois sollicitarione dum adolescentior
:::::::::esset in unum congesti libellum qui inde Lon-
:::::::::gestovium artificiose nemozatioe nomen sorti-
:::::::::tus est. Interposita itaq; per me appellatione
:::::::::cum devolveretur ad S. Apostolicam causā
:::::::::Jacobi hochstrassen inquisitoria contra *Spe-
:::::::::culum ocularezibq; inter cardinei cœtus vi-
:::::::::ros pecularius committeretur / veluti iuriscon-
:::::::::sultissimis: &amp; quod præcipuum erat: quia inter
:::::::::Theologicum agmen facile primatum tribit ve-
:::::::::dicasset vir alter eque acu (absq; iniuria di-
:::::::::cetur) quid nam fideri archodoceæ consentane
:::::::::um: quidue dissimum internoscere. Cumq;
:::::::::ille reverendissimus pater &amp; procurator age-
:::::::::ret apud Episcopum Spirē. factus apud
:::::::::Reuerendiff. Domi. tuam sollicitator con-
:::::::::sumptis aliquoties vigiliis abs te institit:
:::::::::dum indices vel rectius horarum edes tuas fre-
:::::::::quentares: tuo potissimum erant: quæ longe
:::::::::noscē molestiam nonnulli alleviarent: Impzi-
:::::::::mis quidem locorum arte Symonidis compa-
:::::::::ratio optaram in sum amplo spacioso perspicu-
:::::::::o tuo cum dissertinijs ad rem ipsam necessariijs
:::::::::exornatissimo palatio. Ne modo ut Liceronis
:::::::::est præcepto centum inibi concederentur lo-
:::::::::caverum penetrare que Ioan. M. Ischaelis
:::::::::&amp; Petrus ravennas: atq; alij suadent facillimē
:::::::::illuc coniurare liceret. Si quippe religiosorū
:::::::::domus Theologorum: Iuristarum / &amp; Medicorū
:::::::::/ Philosophorum: id genus hominum maiore
:::::::::nōs ingredi liberet quatenus inibi nobis loca
:::::::::vendicemus a Palatio tuo volefcius nulla ra&lt;/blockquote&gt;
:::::::::Tesseract picks up all of the weird characters, much, much better. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:30, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Here is a [[Usor:JimKillock/Transcribe_test|table showing a comparison for pge 57]]. Tesseract is doing much better and would save us both a lot of time, I am certain. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Hi there, Marta came back to say that she is contractually obliged not to share her transcription. 
::::::::::I played a bit more with the two transcription tools. I am not anti CHatGPT or anything, I use it for various things, but it is doing a lot worse than the scanning tools we have. This second book is a lot more old fashioned and uses a lot more medieval scribal contractions, which ChatGPT is not picking up (along with some other errors). See [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina%3AFoenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_%28Petrus%29_%28IA_hin-wel-all-00002799-001%29.pdf%2F54&amp;diff=235384&amp;oldid=234977 this edit for example], where I replaced what you were able to do with ChatGPT with a Tesseract transcription. 
::::::::::If we go with Tesseract, and you can do the initial work, then I can commit to finishing the pages that way. If I have to work from ChatGPT output, without it being substantially cleaned up, I fear that will be too much work as I will just end up re-scanning the pages.  Considering how long this book is as well,  I will probably have to bow out at this point. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:55, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::I see your point, and you’re right. Also, I have a crazy idea — it just might work I need time to test it. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 03:51, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::https://www.youtube.com/watch?v=KE4xEzFGSU8 [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 04:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::That might be a stretch! I am njot sure it is needed, the error rate is not so high. The text we have is very close in style to what is known as a Latin [[:w:en:Incunabula|Incunabulum]]; ie early printed book, and the Tesseract Latin-Incunabula engine is trained on these kinds of books and fonts already.
::::::::::::There is another thing we can automate tho, which is the search and replace. Since a lot of the work is basically finding the characters long-s and son on, and replacing with a template, eg &lt;nowiki&gt;{{s}}, {{et}}, {{tet}}, {{qui}}&lt;/nowiki&gt;, and so on, we could get a Wikimedia bot to work through the pages on the book,  and do all the replacements.
::::::::::::That would cut the time significantly, I think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Note that I am working on a bot for this. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::OK, so the folks at Wikisource helped write a js to do this for us. You can find my version of it at [[Usor:JimKillock/scribal.js]]. The first line of [[Usor:JimKillock/common.js]] also needs to be included, to summon it. What this does is to clean up the output from the scan on the''' first save of the new page only'''.  This should speed up the process immensely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::okay, have look at page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/52|52]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/53|53]]
:::::::::::::Is this the right way to do it?
:::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? 
:::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:07, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Is this the right way to do it? - this looks good yes, altho the script would not work of course, as the page was already in existence.
::::::::::::::I corrected some templates which did not exist / were not needed. If in doubt, use &lt;nowiki&gt;{{scr|origchar|result}}&lt;/nowiki&gt;
::::::::::::::I will vibecode a bash script to do the same job as the js tool, for the existing raw pages
::::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? Yes and yes
::::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; - It is what later became a ' mark - so it just means &quot;something missing follows&quot;. So we use&lt;nowiki&gt; {{Scr| ꝰ|us}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:29, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::(we can add an {{us}} template tho, for readability etc - but not all 9's will be us), so IDK if we should transform it automatically) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:30, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::In fact it seems you are right and this is always -us, so I added it into the scripts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:51, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::[https://gist.github.com/JimKillock/853b4b8baf23bac5fd55b5499c1bf93a Here is a bash script] that will replace the characters automatically, not sure if you are familiar with using terminal scripts etc but it is not difficult. If made executable, and named as below, it would run with 
::::::::::::::&lt;code&gt;./wikimedia_transform.sh filename.txt&lt;/code&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 2 Iulii 2025 (UTC)
Checking in, if you want to help (and don't want to add transcriptions) you can format and check pages up to page 100. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:57, 3 Iulii 2025 (UTC)

:Update, I have {{exp|nearly}} done the first pass. Some of the layouts look quite hard work tho, with text on the sie o upside down. These might need to be images? SVGs? I am not sure. Let me know if you are still working on this, and how you feel able to help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:24, 4 Iulii 2025 (UTC)
:Hi there, I have listed the pages that I hope you or your friends can help format at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]]. Be good to hear from you, and know if you are still interested in finishing this project. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:12, 5 Iulii 2025 (UTC)
::I'm really sorry I haven’t been in touch—I was sick over the past few days and needed some time to rest and recover. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:33, 5 Iulii 2025 (UTC)
:::No problem at all, hope you feel better. Let me know if you ate able to help with the page formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:35, 5 Iulii 2025 (UTC)
::::Feeling better now—working on fixing the Header [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173|2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173]] 20:44, 7 Iulii 2025 (UTC)
::::I have create a table for the pages
::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 10:19, 8 Iulii 2025 (UTC)
:::::That's great, good to see progress on these. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:37, 8 Iulii 2025 (UTC)
::::::Hi
::::::Two templates are required for this page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/216|216]] and possibly others.
::::::* &quot;Template:Upside down&quot;
::::::* &quot;Template:Transform-rotate&quot;
::::::[[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E|2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E]] 23:20, 9 Iulii 2025 (UTC)
:::::::OK, copied across to &lt;nowiki&gt;{{Inversus}} {{Rotatus}}; and also {{Dsiplay}} was needed, at {{Ostensio}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:28, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::{{Inversus|Inversus}}, {{Rotatus|90|Rotatus}} [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:34, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::Rotate has something wrong / missing, will investigate later or tomorrow [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:40, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::👍 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791|2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791]] 15:57, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::OK, it is working, in fact, but you need sytax like &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; giving &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;. See the documentation at [[Formula:Rotatus]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::you can also just use [[Formula:Littera rotata]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:17, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Great [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B|2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B]] 13:24, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Before I start splitting the book into chapters, please take a look at the table of contents I’ve created and share your feedback 
:::::::::::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/82.167.150.133|82.167.150.133]] 17:26, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Thanks, my only comment was to use forward slashes. Are you OK with the Wikimarkup around spltting pages, chapters etc? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:27, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::not a problem [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 17:37, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Like that [[Congestorium Artificiosae Memoriae/Conclusio|Conclusio]] [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:14, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Have you thought of a fitting title for the opening section of the book?
:::::::::::::::from page 53 to 61 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:18, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::What do we have? Some poems (Poema) and some dedicatory letters (Epistolae). That would do for now I think? They can always be moved later, we could also check how Marta has done it, altho this is not obvious from the introductory chapters and contents page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:37, 12 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]] [[Specialis:Conlationes/37.106.15.196|37.106.15.196]] 00:39, 2 Augusti 2025 (UTC)

== Ars Memorativa ==

Welcome back! I noticed you haven't been working on the [[Congestorium Artificiosae Memoriae]] lately. It's perfectly fine to pause and take breaks from time to time.

In the meantime, would you be interested in working on another book together?

[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
Best Regret [[Specialis:Conlationes/37.106.2.89|37.106.2.89]] 03:40, 20 Augusti 2025 (UTC)

:Hi there, will take a look at this in a week or so, am busy this month tho. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:22, 26 Augusti 2025 (UTC)
::Great [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 07:00, 27 Augusti 2025 (UTC)
::So are you ready? [[Specialis:Conlationes/37.105.235.52|37.105.235.52]] 10:16, 29 Augusti 2025 (UTC)
:::Hi there, no I have some other things I need to do but will take a look mid September. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:34, 29 Augusti 2025 (UTC)
::::I hope you are doing well. 
::::Are you ready now? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:16, 23 Septembris 2025 (UTC)
:::::Hi there I can make a start and help but my time is a bit limited. Which of these is the higher priority? The shorter text might be more realistic. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:43, 26 Septembris 2025 (UTC)
::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|The Ars Memorativa of Gulielmus Leporeus of Avallon]] may be accomplished in a short time. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:12, 27 Septembris 2025 (UTC)
::::::Just apply the same approach you used last time to the entire book, and I’ll go through it to make adjustments. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:19, 27 Septembris 2025 (UTC)
:::::::OK. Will start on this. Something to think about, especially if we go back to the longer text, we could consider doing a &quot;time / skills swap&quot;; for example I have a book here [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]]; and I have a text which is already transcribed which I need to copy paste back. I can provide the text in wiki format, and the page numbers are clearly marked. I could ask you to do the copy paste work in return for the time proof reading pages at [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]. we don't have to be exact about the time, but could let erach other know a rough estimate of time given; this would help me feel like I am able to progress my projects while helping you, rather than having to choose not to do my own projects in order to help you. Let me know what you think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:58, 28 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Agreed on &quot;time / skills swap&quot; for both books
::::::::* [[Liber:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] 
::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Congestorium Artificiosae Memoriae]]
::::::::in exchange for transcribing 
::::::::* [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf|Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi]]
::::::::[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 03:00, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Ah great! it is just copy pasting; I will create a document with the text that needs moving over shortly. Thank you very much :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:16, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::15 pages everyday maybe by the next month it will be done. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 08:50, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::Hi there, the text to copy is here: [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] - please note, use this text, rather than trasnscribing anew, as it is '''already proofed'''. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:55, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::Don’t worry, it’s easy for me to make a new transcription, better than just copying another text.[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 16:49, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::::Sure, but then I have extra working validating it? The text I have is checked. Unless you have a way to check your work against the copy I have? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:15, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::::I have completed 15 pages using my current approach. Could you review and validate it to determine if I should proceed further? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::https://www.diffchecker.com/text-compare/ [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 06:02, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::Hi there, Ok carry on, you are doing a good job with the formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:48, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::I want to use [[en:Template:Overfloat image|Overfloat image]] template on [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/7|page number 7]] but I didn't find it. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 10:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::Sure I can copy this across. I will take a look at the page and what you need to achieve. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::That's now available using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Imago superposita}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. I haven't tested it, and please remember that text renders differently according to user preferences, so this will be very inexact. In the case of this title page, using Alt text could be a perfectly acceptable or preferable way of showing the page text and illutration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::Done.
::::::::::[[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:11, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::another [[en:Template:Scan page link]] is needed [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:15, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::Added [[Formula:Nexus ad facsimile]]; but it might break, there are a lot of sub templates by the look of it. If you try it somewhere I can debug it and add whatever else is missing. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:05, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::I would like to include it in the table of contents to make it easier for me to review and jump to any chapter.
::::::::::::[[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/9|Table of Contents]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:10, 5 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::Can you set this up where you want it to work, eg put the transcription pages with the ToC on Liber page to list the contents, or make a book page with the ToC displayed on the page, so we can see if it works? The '''template applies differently to all three different spaces''', transcription page; Liber (transcription project) page; and mainspace (book), so we can only test it if it is displayed in all three contexts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:43, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::I didn't understand what do you want me to do [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 11:47, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::The template is designed to work on content transcluded on Index (Liber) pages (see [[en:Template:Scan_page_link]]. I'm assuming you want to use the contents page on the Liber / Index page. It behaves differently when transcluded on the normal book pages. So you should set up the contents page transclusion on [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] and also at [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] so we can test it is all working (or not). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:49, 7 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::::I added it but it does not seem to be working; can you check and confirm? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:40, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::::Yes it does not work [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 23:24, 7 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;s&gt;Two&lt;/s&gt; One formula&lt;s&gt;e&lt;/s&gt; to fix? ==

Noticed your talk page is listed in [[:Categoria:Formulae]]. Searched through the templates used on the talk page and found two with misplaced references to the category:
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt; 

Oh, wait, [[Formula:Exp]] is a redirect, and not a problem.

Could you fix up [[:Formula:Textus expunctus]] to put the category inside the noinclude
::&lt;nowiki&gt;[[:Categoria:Formulae]]&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
and then check your talk page disappears from [[:Categoria:Formulae]] ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:10, 3 Septembris 2025 (UTC)

:I think that is done, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:39, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Transcription request: Ars_Memorativa, Josephus Publicius ==

If it’s not too much trouble, could you please take some time to transcribe this book? You don’t need to make an exact transcription — just enough to get things started so that table of contents, images and decorative drop caps can be added.
I understand this is quite a big request, and I truly appreciate your patience, effort, and willingness to help make the content more accessible and visually.
*[[Liber:Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio).djvu]]
[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 22:57, 14 Octobris 2025 (UTC
:I am only interested in the Ars Memorativa section ([[Pagina:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu/111|page 111]] onward), in order to maintain a clear and focused scope. The remainder of the book may be considered at a later stage, if time permits. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:37, 15 Octobris 2025 (UTC)
::Hi, can we keep topics to topic? You can request this with a new topic on my user page or on the discussion page for the book. Otherwise it gets really hard to keep track of what we are discussing and where to find things. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:27, 15 Octobris 2025 (UTC)
:The long and short of it is that it depends if you can help me in return. Some point I may find this a bit much, but for now it is OK and I do have other tasks that you could do in return in a skills - a time swap, even after you finish the Nos in Schola Latine Loquimur textbook. 
:I ran a couple of test pages of your new text through the OCR tool and they seem to have gone quite well.
:I am less keen on only doing part of the text though. I don't like leaving projects half done, but also I think the work itself is likely to work as a unit from a little reading around.
:I think we should complete the current [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] book first though before considering taking on another one. 
:At the moment with the current book it takes me about 30-40 mins per page to correct the scan and check my work for errors via ChatGPT.  I have time this week so I might clear up the text by the end of the week. So that would be about 30 hours work for the current text, hopefully by the end of the week,  how is it going on your side? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:50, 15 Octobris 2025 (UTC)
::So far, the first part—copying and pasting the text into the corresponding pages—has been completed, which fulfills my part of our time and skills exchange. In addition, I’ve developed a script that automatically generates a table of contents for each chapter. And because I don’t like leaving projects unfinished, I’m now working on validating each page, which is the final step to complete the project.
::I’d also like to take this opportunity to thank you for the excellent job you did transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]—it really made the process much smoother and the content far more readable.
::For the next book, ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''., could you please use the script to extract the entire text for the whole book, just like you did before with ''Nos in schola Latine loquimur''? I’ll take care of copying and pasting the extracted text into the corresponding pages afterward. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:22, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::Thank you. Because this will be a long project I think we should be clear and accountable with each other, so that the exchange is a fair one. What I am asking is whether you have spent or will have spent about 30 hours on the school book. The easiest way to estimate this is to estimate how long page scanning / and page validation takes for you per page.
:::If your work on the book takes longer than 30 hours, that is fine, and I will match it on the next transcription project. Once done, you can help me with another simple transcription job.
:::For me, it was taking about an hour per page but this has reduced to about 30-40 minutes. So I've estimated I've given you about 30 hours (it's probably more but don't worry about that)
:::On ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa,'' you could do the page extraction yourself, you don't need me to do this. You would however need to set up the scripts in your user page, and remember to choose the correct OCR model, but that is all. I can give you instructions on this if you like.
:::Otherwise I will get to this after I've done with the current book. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::I’m not completely sure, but it seems to be over 30 hours.
::::On 3 October 2025, I worked on transcribing pages from [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/190|176]] to [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/329|315]] between 01:26 and 23:14, which took roughly 11 hours including some breaks. You can verify this in the page history.
::::Now I’ll take my time to carefully validate the text on each page — hopefully one chapter per day.
::::It’s no big deal — I’m glad to help! And if there’s another simple transcription task similar to the previous one, I’d be happy to assist. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:55, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::Once again, thank you for your kind assistance. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 11:00, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::::Thanks very much, that is good to hear! I'll wait until we are done with Nos In Schola before suggesting anything else. Do you want me to set up scripts in your user space so you can start work on ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''? Once they are added, you can just use the inbuilt OCR tools, and they will save with my templates for the scribal shorthand. Even tho you have a temporary account, this should all work. I can also give you screenshots and a guide so you can do the scanning. Let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:21, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::::Many thanks for transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]. With the help of AI translation, I’m finally able to dive into its insights and discover the wisdom hidden within its pages.
::::::I’m still moving forward with my [[Liber:Nos_in_schola_latine_loquimur_-_Ars_latine_loquendi.pdf|current task]], though a bit slowly—about one chapter each day—as I also continue transcribing another [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|memory book]]. It’s so much easier working with the printed text than trying to make sense of the handwritten one!
::::::By the way, your skill in reading and transcribing handwritten manuscripts is truly impressive. That’s such a rare talent, and it really brings these old works back to life. 
::::::You should definitely keep focusing on that—it’s a gift that few people have! [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-30550-29|&amp;#126;2025-30550-29]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-30550-29|talk]]) 00:27, 3 Novembris 2025 (UTC)
:::::::Thanks, I hope you don't mind me saying that I can tell when AI has helped you with your messages! They are a bit too fulsome in their praise, which is one of the dangers of these tools, they mislead you about the strength of your own talents.
:::::::I noticed you'd found a new memory book to transcribe. I can certainly take a look at this when you are done. As you say working with more modern printing is much easier. Even  seventeenth and eighteenth century books are easier than the fifteenth / early sixteenth century texts you have been interested in.
:::::::I will keep going with the Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa, but need to try some other things meantime just to take a bit of a break. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:26, 3 Novembris 2025 (UTC)

== Ecclesiastical Latin  ==

Hello.  I've been taking a break.  I was just looking at the formulae you were working on for letters.  Still struggling with them a bit, but I will persevere.  

I was wondering if you had given any consideration to a way to display accents in &quot;Church Latin.&quot;  These are the acute marks showing where to place the accent when reading aloud, and are present in missals and many prayer books.  

á é í ó ú ǽ æ Æ Ǽ Œ œ and of course the Versicle and Response glyphs, ℣ and ℟ , and ✠ .

Here is an example page:  [[:Pagina:Missale_Romanum_1862.djvu/301]]    

In a missal page like the above, some of the text, specifically the rubrics (instructions), do not include the accents, only the text meant to be spoken.  

These glyphs (and their display) is I think different from the abbreviations in incunabula and early printed works.  I think it will be a while before I am comfortable displaying the abbreviations (instead of their expanded transcriptions) to read, but the accents are helpful when reading, even when not reading aloud.  

I have spent some time recently hunting for fonts that include all these glyphs.  

It will be important to be able to specify such fonts that include all the relevant glyphs in displaying them on WS or when downloading them in an epub;  do you know if that sort of thing is doable here?  (I think a lot of it is a browser problem.)  

Should we move or copy these discussions to someplace more publicly visible?  I would suggest the Category you created, unless that is supposed to be limited to discussions about the Category itself.  Or anywhere else suitable.  

Did you ever find the unicodes for ℣ and ℟ ?  Would the results of my research into these various glyphs and the fonts that display them be useful to you? [[Usor:Laura1822|Laura1822]] ([[Disputatio Usoris:Laura1822|disputatio]]) 20:56, 23 Octobris 2025 (UTC)  

:Hi @[[Usor:Laura1822|Laura1822]]
:There is a lot here! And yes we can find a better place to discuss this.
:(1) Church accents: these you want to preferve in the mainspace (not transcription) pages that people see, so just use the characters as-is. ie á é í ó ú. Then ǽ poses a bit of a problem. You could either  leave æ  in place on mainspace pages for consistency, or just accent ǽ. These accents as you know are to indicate stress, so are as you say an aid to speaking, which explains their absence in the small print. Likewise, with ℣ and ℟ , and ✠ you should leave these in place.
:I can see that this poses a problem for some users tho, who might not have fonts containing ℣ and ℟ , and ✠ .
:(2) Fonts: the idea with the templates is that users never see the abbreviations unless they want to. So for most people, they will not see them. Compare [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/8]] (transcription page) with [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Gulielmus_Leporeus_Domino_Gulielmo_Iornoer]] (mainspace). users will look at the second of these, normally at least. These aren't set up yet for [[Arra aeternae salutis]] or [[Missale Romanum (1496)]]. Let me know if you'd like help with that so you can see better how this is working for your transcriptions.
:I have developed a means to toggle the abbreviations in the mainspace.
:(3) Installation of fonts on Wikisource / ebooks: this ought to be doable, it's there for blackletter scripts I think. It's more relevant if the characters are visible in mainspace. Transcriptions (Liber / Pagina) don't matter so much to users. But of course for your Missal with ℣ and ℟ , and ✠, these are needed. Interesting that these were preserved!
:(4) We can use the category for discussions for now; some point I should write up the whole system especially if you or others are using it. I know the documentation for the templates has slipped a bit. Regarding ℣ and ℟ , and ✠ in the Missal, the best place to have this discussion is at [[Vicifons:Scriptorium]]; I will open something up there for you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:33, 24 Octobris 2025 (UTC)

p.s.  ''Thank you'' for the several pages you edited of ''Arra Aeternis''!!
:No problem! Happy to help some more if it's useful! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:35, 24 Octobris 2025 (UTC)

== ꝓ is always pro, never prae or pre ==

I have already checked and corrected the instances were [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ꝓ|rae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; were used instead of [[Formula:pro|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{pro}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]]. I also updated the [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template]].

I suggest you update your [[Usor:JimKillock/incunabula.js|javascript]] so to not commit this mistake. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 17:36, 5 Aprilis 2026 (UTC)

:Thanks very much, will amend! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:03, 4 Maii 2026 (UTC)

== Last year's &lt;s&gt;sins&lt;/s&gt; typoes ==

(Btw: Congratulations!)

Last year you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82]] and 
[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/82&amp;diff=next&amp;oldid=236403 introduced] {{tlx|-|ost}} into the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas

Separately you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198]] and [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/198&amp;diff=prev&amp;oldid=236544 added] {{tlx|-|itu}} near the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.

It seems that someone then copied you and made a similar change to [[Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13]] 
::&lt;nowiki&gt;opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis:&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis

The formula/template {{tlx|-}} is a redirect to {{tlx|clear}}. The effect of these uses of {{tlx|clear}} is as though someone had put a linebreak &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; into the text. The first example above produces
::&lt;nowiki&gt;&lt;br style=&quot;clear:ost;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;

Can you look at these three instances (which are the only ones found using a search for insource:/[{][{]-[|]/ ) and try and figure out what was intended? That is, what formula/template was meant to be used?

'''Oh!''', was it supposed to be {{tlx|~}} ?
::&lt;nowiki&gt;n{{~|ost}}{{r̄}}a&lt;/nowiki&gt;
::n{{~|ost}}{{r̄}}a

Ahh, fixed the linebreak thing in all three pages and then two books they showed up in:
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Secundus/Capitulum_1]]
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Quartus/Capitulum_1]]

Can you explain...
:are you trying to make the pagina: view look as close to the page image as possible,
:but then trying to have the final text view have all the abbreviations expanded?
[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:28, 13 Iunii 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], yes: the idea is this:
:* to preserve the original marking so these are available to users, scholars etc; 
:* to provide templates for the character switches that are fairly readable when transcribing; 
:* to enable the user to OCR the original scribal conventions and automatically replace them with these templates;
:* to ensure a modern reader can get something closer to modern orthography
:* to allow a modern reader to be able to choose between these two views using javascript
:The procedures for easing scanning, adding the templates and installing toggling views etc can now be found on the category page at present. See [[:Categoria:Formulae litterarum]]. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:39, 13 Iunii 2026 (UTC)

::So reviewing that list something popped out for {{tl|c̃}} - it was showing up in the second column as &quot;&lt;nowiki&gt;&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;&quot;. I [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:C%CC%83&amp;diff=prev&amp;oldid=270942 fixed] the extra '&gt;'. But it still shows up as &lt;nowiki&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;.
::{{tl|c̃}} is only used once, in page [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/9]], as 
:::&lt;nowiki&gt;cu{{c̃|nc}}tum&lt;/nowiki&gt;
::Notice the supplied parameter.
::Comparing {{tl|Õ}} with {{tl|c̃}} I see the former has code for checking whether a parameter has been supplied, whereas the latter _requires_ a parameter.
:::{{tl|Õ}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|õ|{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|on}}&lt;/nowiki&gt;
:::{{tl|c̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|c̃|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Different again, {{tl|m̃}} has another way of allowing a default:
:::{{tl|m̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|m̃|{{{1|em}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Anyway, as is, without a parameter given in the [[:Categoria:Formulae litterarum]] list, {{tl|c̃}} shows up badly.
::Is there no good default for {{tl|c̃}} ?
::Also, when it says 'usor' in the third column, what does that mean?
::[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:11, 13 Iunii 2026 (UTC)


::While checking those other formulas, I found something weird. Trying to use &lt;code&gt;data-original-form=&quot;&quot;&lt;/code&gt; everywhere is causing problems. These formulas are combining badly.
::Check this page [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/11]] and where it is included [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Liber_I/Caput_Primum]]. Search for &quot;class=&quot;. HTML has bled out onto the view.
::Experimenting, it seems to be when the first parameter to {{tl|scr}} has text containing one of these formulae, like {{tl|s}}.
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philosopho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}
::The use of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;data-original-form=&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; in {{tl|scr}} is receiving the generated HTML within the &lt;nowiki&gt;&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;
::I have no clue what to do about this. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::Thank you, I will sort as soon as I can, hopefully tomorrow. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::OK, that is partially fixed. I'll need to go through all those which might contain arbitrary text and do them a bit differently! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:49, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::I think it should all be fixed now, but let me know if you spot anything; I've added explanation of what is taking place to the category page [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:38, 14 Iunii 2026 (UTC)

== V → U ==
Hi Jim! Do you think it would be a good idea to create a template for handling V/U? Similar to the one for S/ſ, &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt;? In Historia Naturalis Brasiliae, V seems to be used wherever we would expect a capital U (e.g. RERVM, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/368|Vnde]], PRIMVS, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/52|Vlcera]], etc.), but I'm not 100% sure (there seem to be some exceptions, like &quot;LUes&quot; and &quot;Ulcera&quot; [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/53|here]]). That's why I wanted to ask you, as you may know more about this than I do. 😁 [[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[Disputatio Usoris:EnaldoSS|disputatio]]) 01:48, 21 Octobris 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]], I think this is a question of taste rather than comprehension, so really up to you whether you want to regularise V to U / v to u. (The templates allow this change to be recorded and reversed by the user.)
:I can set up the template for you, for sure. The capitalisation is a bit of a complication in your examples, as sometimes uppercase should be lower case in modern typography. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:19, 27 Octobris 2026 (UTC)</text>
      <sha1>g0e8mf6apn17s61q3m8vf42v5tyf9ci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285807</id>
      <parentid>285782</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* V → U */ Reply</comment>
      <origin>285807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66561" sha1="o3yvi3a9om14kc23ufx9b6pjxecuoxi" xml:space="preserve">== Salve! ==

{{Salve}}[[Usor:Zyephyrus|Zyephyrus]] ([[Disputatio Usoris:Zyephyrus|disputatio]]) 14:24, 16 Augusti 2019 (UTC)

== span ==

please wait to add &lt;nowiki&gt;&lt;span id=&quot;ws-cover&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt; in the pages; I will add a parameter for that in the revised [[Formula:Titulus]]. just give me some time till monday :) --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 07:57, 29 Aprilis 2020 (UTC)
:Sure :) was just seeing if it works on other exports – I will remove once I've exported one or two. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:58, 29 Aprilis 2020 (UTC)
::ok, it was just to be sure :). the template will have a parameter ''Frons='' to specify the (eventual) cover page, like [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=De_antiquissima_Italorum_sapientia&amp;type=revision&amp;diff=126321&amp;oldid=126320 this] (seems to work). now, we have to understand why the export fails with pdf, and how/if we can center the resulting image... --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 08:26, 29 Aprilis 2020 (UTC)

== [[:meta:Community_Tech/Ebook_Export_Improvement|Community_Tech/Ebook_Export_Improvement]] ==

hi, I just wanted to inform you that at the link above on Meta they are looking for comments or feedbacks about the export of Wikisource contents as ebooks; since you seemed interested in the matter, feel free to join the conversation there if you want :) have a nice day, --[[Usor:Barbaking|Barbaking]] ([[Disputatio Usoris:Barbaking|disputatio]]) 11:57, 28 Maii 2020 (UTC)
:Thanks! Will take a look. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:30, 17 Iunii 2020 (UTC)

== Colloquia Erasmi ==
Salve! Optime fecisti quod transcriptionem Colloquiorum aggressus es, quo in opere libenter te adjuvabo. Qui in Vicifonte tiro sim, dubius sum: https://la.wikisource.org/wiki/Disputatio_Libri:Erasmi_Colloquia_Familiaria_Et_Encomium_Moriae.djvu Etiam nescio quam ob rem efficere non possum ut alter dialogus in propria pagina appareat: https://la.wikisource.org/wiki/Colloquia_familiaria/Epithalamium_Petri_Aegidii --[[Usor:Quasus|Quasus]] ([[Disputatio Usoris:Quasus|disputatio]]) 19:10, 16 Septembris 2020 (UTC)
:{{at||Quasus}} Salve Quaese! Et multas gratias! Corrigo hoc paginam, et addere aliquae notae formatae. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]])

== We sent you an e-mail ==

Hello {{PAGENAME}},

Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled &quot;The Community Insights survey is coming!&quot;. If you have questions, email surveys@wikimedia.org. 

You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]].

[[Usor:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Disputatio Usoris:MediaWiki message delivery|disputatio]]) 18:52, 25 Septembris 2020 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Samuel (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&amp;oldid=20479295 --&gt;

==De italico==

Typographi me docebant numquam voces Graecas scriptura italica (''sic'') designare; nam scriptura Graeca usitata ipsa per se italica est. In libro, quem transcribimus, verba Graeca non italico designata sunt, — ipsa scriptura italica est. Sed si putas sic recte esse, cum continuero, designabo Graeca italico. [[Usor:Demetrius Talpa|Demetrius Talpa]] ([[Disputatio Usoris:Demetrius Talpa|disputatio]]) 20:03, 17 Martii 2021 (UTC)
:{{Ping|Demetrius Talpa}} Puto tu recte dicis; formae litterae in libro sunt quasi-italicae, sed nescio quomodo litterae graeciae sint. Non est magni momenti! Possumus eligere formam te putare recte esse. Et multas gratias! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:08, 17 Martii 2021 (UTC)

== Ora Maritima: English or Latin? ==

I've added Sonnenschein's ''[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Ora_Maritima.djvu Ora Maritima]'' to Wikisource. I accidentally added it to the English namespace. I'm not sure I was wrong, though. ''Ora Maritima'' has a lot of exercises and so on that are written in English. So I'm not sure whether to view it as a Latin book with English bits or an English book about Latin. What do you think? I'd like to get this resolved before I start editing the pages, because I think migrating it across namespaces will be a pain if there are a lot of pages to move. [[Usor:Persimmon and Hazelnut|Persimmon and Hazelnut]] ([[Disputatio Usoris:Persimmon and Hazelnut|disputatio]]) 15:30, 7 Octobris 2021 (UTC)
:Hi {{ping|Persimmon and Hazelnut}} I think the case is arguable either way; things are a bit more relaxed here but there are more users at en.ws; maybe ask on their forum before pressing ahead? Either way I will try to give you a bit of help with it. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:36, 9 Octobris 2021 (UTC)

== Suggestion ==

Hello! How are you?

My name is Erick, I'm from Brazil, and I have added this [[:oldwikisource:Reproduction fac-similé d'un dessin (Bartholomeu Lourenço de Gusmão)/Delineatio machinæ artificiosæ|work]] by [[Scriptor:Bartholomæus de Gusmão|Bartolomeu de Gusmão]] at the Multilingual Wikisource, since it is pretty much a French-Latin bilingual book. You might find it interesting and, if possible, I would like to know if the writing &quot;Bartholomæus de Gusmão&quot; (at the &quot;Scriptor&quot; page) is correct. He was a quite fascinating character and also mastered the Latin-language (I have tried to find more Latin-language versions of his works online, but to no avail). I've found the Latin-language quite interesting, and I hope to learn it enough for reading and writing some day (but grammar lessons don't really work with me) to edit here and in the Latin Wiki. Cheers! [[Usor:Erick Soares3|Erick Soares3]] ([[Disputatio Usoris:Erick Soares3|disputatio]]) 00:11, 16 Novembris 2024 (UTC)

== Epistulae ==

Hi, I'm asking for help/ideas here. Sorry for not writing in Latin, but creating original Latin texts is a bit out of my league. I got a book with scans and transcriptions of letters between Johann Scopoli and Carl Linnae, two famous biologists. I've started transcribing these letters (only those of Scopoli, so far) at [[Epistulae ad Carolum Linnaeum (Ioannes Antonius Scopoli)]]. I am wondering, since there is a lot of letters if there's a better way to organise them (I still have to do ie. text placement on the already transcribed ones). I was thinking to maybe make a disambiguation type page which would contain a list of all letters? Or would standalone pages be more appropriate? Anyhow, thanks for your response! Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 21:00, 1 Maii 2025 (UTC)

:Hi there, yes usually an index page with links to the letters would make sense. See [[Epistulae (Marcus Tullius Cicero)]] for example. Is the source in the public domain or only the contents of the letters btw? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:13, 2 Maii 2025 (UTC)
::Even though the book isn’t old, I believe they are public domain. Scans do not renew copyright in Slovenia and a known author died before 1945, so they should be in public domain (book was made in Slovenia, hence Slovene copyright laws apply). Translations are likely copyrightable, as is the introduction. Don’t worry, I’m not uploading these, just letters :) If anything is wrong, please let me know. Best regards, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 09:42, 2 Maii 2025 (UTC)
:::Sure, I was just wondering whether there was a reason for not uploading the source document. If this is included and linked, this helps with provenance, double proof reading and long term error correction. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 13:41, 2 Maii 2025 (UTC)
::::I believe I could upload scanned scans of letters, but once in the future since I'm a bit occupied with other more important things onwiki. Thanks for your help! Stay safe, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 13:45, 2 Maii 2025 (UTC)
:::::I uploaded the first letter at [[:File:Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760).pdf]], but I have a little problem when referencing it at [[Epistula ad Carolum Linnaeum (1 Septembris 1760)]] (throws an error that the index page wasn't created yet, which is expected). Since not the whole book is in Latin nor is in public domain, is there a way to connect both the Wikisource page with the scanned PDF? Thanks a lot, [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 19:56, 2 Maii 2025 (UTC)
::::::Hi there, yes this all very non-obvious. I have linked the transcription; you use &quot;Liber:filename&quot;; and then add at least &lt;nowiki&gt;&lt;pagelist/&gt;&lt;/nowiki&gt; into the fields. Pagelist has lots of options, so you can exclude pages and number them in specific ways.
::::::Then, on the compiled public pages, you need to reference the pages you want from the ''Liber'' you want. You can probably use multiple ''Liberi'', or else you can add pages to your PDF by adding new versions to WP Commons on the same file page (ie, '''replace''' the file, rather than create new copies with new file names). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:03, 3 Maii 2025 (UTC)
:::::::I see you have done most of this at [[:Liber:Scopoli-1777 Introductio ad historiam naturalem.pdf]], except for setting up a public / compiled version. usually the transcription is not viewed as the &quot;final&quot; product; the pages are set up as just HTML, eg ''[[De Principe]]'' which compiles the transcription made at [[:Liber:Nicolaus Machiavellus De Principe.pdf]]; this allows export and easier reading, etc. Hope that helps! Also pages of a finished book need to sit underneath the main book page, so that export to epub PDF etc works correctly. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:15, 3 Maii 2025 (UTC)
::::::::Many thanks for your response! [[Usor:A09|A09]] ([[Disputatio Usoris:A09|disputatio]]) 07:20, 3 Maii 2025 (UTC)

== [[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]] ==

Thank you so much for your interest and assistance. With the help of Google Translate and other ai tool, the text now makes sense. 

I hope you're not too busy and we can manage to finish it within a month or two.

Best regards [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:36, 19 Iunii 2025 (UTC)

:Hi there, no problem and sure, the timescale depends really how much prep you can do on the pages before I proof them. The more coherent they are, the easier it is for me to tidy them up. I appreciate tho it might be a lot of work for you to get to the standard you had for the first couple of pages. Let me know how you want to approach it; I do have other things on (eg, [[De Principe]], but if the pages are fairly tidy, doing two or three of pages a day on average is quite possible. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:27, 20 Iunii 2025 (UTC)
::Hi,
::Here a another copy of the book Foenix
::* https://archive.org/details/ita-bnc-in2-00001198-001/page/n11/mode/1up
::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:43, 22 Iunii 2025 (UTC)
::It's slow going, but we're making progress. Have a look when you get a chance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:50, 28 Iunii 2025 (UTC)
:::Will do, can you take a look at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/30|page 30]] again when you have a chance? The second part got forgot :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:52, 28 Iunii 2025 (UTC)
::::I am cross referencing the text using the other copies as guide. So it will take a while.
::::# [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Phoenix]]
::::# [[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu|Phoenix]]
::::# [[Liber:Phoenix (Petrus Ravennas, 1600).djvu|Phoenix]]
::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 07:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::by the way this is the clearest copy to work on. So I need your help on this page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/20|20]]
:::::[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 08:03, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::Do you want to pause and transfer the work to the new book, rather than work on two copies? It seems a waste of effort to transcribe both, if this version is clearer and easier. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:43, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::Well this is done. So go ahead and check transcription and no need to work on the new book
:::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:24, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I am using the other copy to find mistake in the first one [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 09:39, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::OK, no problem, I will leave to you and work on the long edition. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:46, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Do you know the copy below contains two book in one ([[Foenix]] and [[Congestorium Artificiose Memorie]]). 
:::::::::So, I am trying to finish ([[Foenix]]) first.
:::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf]]
:::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:08, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::I spotted you have split these up. The second on looks a lot more troublesome, with the gothic font. Is it all set like that? And if so, is there another, easier copy to work off? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:10, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::There is another copy for (Congestorium Artificiose Memorie)
:::::::::::[[Liber:Congestorium artificiose memorie ... - V.P.F. Joa(n)nis Romberch de Kyrspe. Regularis obseruantie predicatorie- (IA hin-wel-all-00002875-001).pdf]] [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::That looks about the same, in terms of typsetting, unless I have missed something. 
::::::::::::There is also a critical edition recently published, access to which would help. See [https://editorialsinderesis.com/wp-content/uploads/texto-the-congestorium-artificiose-memorie-.pdf this sample of the book]. You could [https://www.ujaen.es/departamentos/lycm/contactos/ramos-grane-marta contact the author via this page] and ask if they would be prepared to share their raw transcription? They might appreciate the interest and share the pain of doing this, and wish to save you the time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:19, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Not sure if the author agree due to copyright by the publisher [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:38, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::Sure, except:
::::::::::::::* the raw transcript is a literal copy of a public domain text and therefore not subject to copyright
::::::::::::::* as we would match the text to the PD document, this would ensure no copyright was infringed
::::::::::::::In any case, there is no harm in asking (and a lot to gain). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:40, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::Also, another copy with more gothic font just in case
:::::::::::::* https://books.google.com/books?id=6XVSN-GYrl0C&amp;printsec=frontcover&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false
:::::::::::::[[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:47, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::::::I can contact the author, if you prefer - let me know! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:51, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Yes that would be great [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:54, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Again, thank you for your support and assistance. [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 10:12, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::I noticed that you left a &lt;!--chck--&gt; tag on pages [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/23|23]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/24|24]]. I reviewed those sections against another source on page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] and corrected some error. However, I'm unsure how to proceed with the other comment in the text and would appreciate your guidance. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 21:59, 29 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Thanks; the main issue now is all the medieval style references, which need to be comprehensible for a modern reader. This will take some research and checking but it is not necessarily for you to do. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:06, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::Excellent. When you have a moment, kindly take a look at page [[Pagina:Foenix (Petrus Ravennas).djvu/21|21]] &lt;br&gt;[[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 22:15, 29 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I successfully removed hidden characters (such as hidden hyphens) from the text resulting from OCR processing. 
:::::::::I will now begin working on the second copy of the book &quot;[[Liber:Foenix (Petrus Ravennas).djvu]]&quot; 
:::::::::Second time's the charm. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:17, 30 Iunii 2025 (UTC)

:Where do I do the proofing for ''Congestorium Artificiose Memorie''? Or is that paused? 
:On ''Foenix'', I will work through the various pages marked as ''problematic''. 
:Re page 21 of the second version of ''Foenix'', I don't understand the purpose of me proofing a second copy of this book, could you explain what you are trying to do? 
:I can work on one copy of a book, but I cannot help proofread two versions of the same thing. If it helps you, then you can do what you like of course, but my help has to be limited to one copy of each text. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:54, 30 Iunii 2025 (UTC)
::I don't know why some of the pages marked as ''problematic''. So I am trying find out from other copy [[Specialis:Conlationes/195.47.234.225|195.47.234.225]] 11:09, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::Sure. I have marked them as problematic because they have contractions that I don't understand, or because the characters are sometimes hard to read - sit and fit look very similar, meaning &quot;it would be&quot; and &quot;it makes&quot;, roughly. I am going through the contractions asking ChatGPT or Claude what it makes of them. This is a task for me, which is easiest done this way. It is probably easiest if you let me reduce these to the very difficult to solve issues. There is one, at [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/29|29]], where the contraction e. is unclear. This is his memory aid, but at this point you may need a Latin specialist and a mnemnonics specialist to make an educated guess! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:15, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::That is done now, first pass complete. One query, and maybe some assumptions on the abbreviations relating to the mnemnonics, particulary ''rotunda'' (''.r.'') which might be double checked. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:39, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::You might find ChatGPT or Claude helpful for transcription the '' Congestorium Artificiose Memorie'' [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:12, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::Hi, see my comments at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] - the OCR tools here do a really good job, if you choose the right one. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:16, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:21, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::If this was what you have been doing on the other pages of this book then the results are very poor compared with Tesseract OCR which is nearly spot on [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::I can btw give some simple instructions for importing and cleaning up the Tesseract OCR, which would be a lot of help for me to proof the result: Basically:
:::::* Import OCR
:::::* Using an external text tool, search and replace ſ for &lt;nowiki&gt;{{s}};&lt;/nowiki&gt; remove the line breaks and hyphen character (join the hyphened words together)
:::::*&lt;nowiki&gt; replace qꝫ with {{que}}, ⁊ with {{tet}}&lt;/nowiki&gt; etc
:::::[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:19, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::Just upload a page to ChatGPT and see what it comes up with!. Also ask for translation [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:22, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::As above, looking at the prior work you had done, I don't think it is very helpful [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::Whatever you did on Foenix was pretty decent, but the results on the second book are borderline nonsense at time. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:24, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::It might just surprise you [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 14:26, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::I just tried for [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|page 56]], which [[Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/56|I did withTesseract]] 
:::::::::I got this:
:::::::::&lt;blockquote&gt;
:::::::::simit doctois sollicitarione dum adolescentior
:::::::::esset in unum congesti libellum qui inde Lon-
:::::::::gestovium artificiose nemozatioe nomen sorti-
:::::::::tus est. Interposita itaq; per me appellatione
:::::::::cum devolveretur ad S. Apostolicam causā
:::::::::Jacobi hochstrassen inquisitoria contra *Spe-
:::::::::culum ocularezibq; inter cardinei cœtus vi-
:::::::::ros pecularius committeretur / veluti iuriscon-
:::::::::sultissimis: &amp; quod præcipuum erat: quia inter
:::::::::Theologicum agmen facile primatum tribit ve-
:::::::::dicasset vir alter eque acu (absq; iniuria di-
:::::::::cetur) quid nam fideri archodoceæ consentane
:::::::::um: quidue dissimum internoscere. Cumq;
:::::::::ille reverendissimus pater &amp; procurator age-
:::::::::ret apud Episcopum Spirē. factus apud
:::::::::Reuerendiff. Domi. tuam sollicitator con-
:::::::::sumptis aliquoties vigiliis abs te institit:
:::::::::dum indices vel rectius horarum edes tuas fre-
:::::::::quentares: tuo potissimum erant: quæ longe
:::::::::noscē molestiam nonnulli alleviarent: Impzi-
:::::::::mis quidem locorum arte Symonidis compa-
:::::::::ratio optaram in sum amplo spacioso perspicu-
:::::::::o tuo cum dissertinijs ad rem ipsam necessariijs
:::::::::exornatissimo palatio. Ne modo ut Liceronis
:::::::::est præcepto centum inibi concederentur lo-
:::::::::caverum penetrare que Ioan. M. Ischaelis
:::::::::&amp; Petrus ravennas: atq; alij suadent facillimē
:::::::::illuc coniurare liceret. Si quippe religiosorū
:::::::::domus Theologorum: Iuristarum / &amp; Medicorū
:::::::::/ Philosophorum: id genus hominum maiore
:::::::::nōs ingredi liberet quatenus inibi nobis loca
:::::::::vendicemus a Palatio tuo volefcius nulla ra&lt;/blockquote&gt;
:::::::::Tesseract picks up all of the weird characters, much, much better. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 14:30, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Here is a [[Usor:JimKillock/Transcribe_test|table showing a comparison for pge 57]]. Tesseract is doing much better and would save us both a lot of time, I am certain. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:23, 30 Iunii 2025 (UTC)
::::::::::Hi there, Marta came back to say that she is contractually obliged not to share her transcription. 
::::::::::I played a bit more with the two transcription tools. I am not anti CHatGPT or anything, I use it for various things, but it is doing a lot worse than the scanning tools we have. This second book is a lot more old fashioned and uses a lot more medieval scribal contractions, which ChatGPT is not picking up (along with some other errors). See [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina%3AFoenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_%28Petrus%29_%28IA_hin-wel-all-00002799-001%29.pdf%2F54&amp;diff=235384&amp;oldid=234977 this edit for example], where I replaced what you were able to do with ChatGPT with a Tesseract transcription. 
::::::::::If we go with Tesseract, and you can do the initial work, then I can commit to finishing the pages that way. If I have to work from ChatGPT output, without it being substantially cleaned up, I fear that will be too much work as I will just end up re-scanning the pages.  Considering how long this book is as well,  I will probably have to bow out at this point. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:55, 30 Iunii 2025 (UTC)
:::::::::::I see your point, and you’re right. Also, I have a crazy idea — it just might work I need time to test it. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 03:51, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::https://www.youtube.com/watch?v=KE4xEzFGSU8 [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 04:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::That might be a stretch! I am njot sure it is needed, the error rate is not so high. The text we have is very close in style to what is known as a Latin [[:w:en:Incunabula|Incunabulum]]; ie early printed book, and the Tesseract Latin-Incunabula engine is trained on these kinds of books and fonts already.
::::::::::::There is another thing we can automate tho, which is the search and replace. Since a lot of the work is basically finding the characters long-s and son on, and replacing with a template, eg &lt;nowiki&gt;{{s}}, {{et}}, {{tet}}, {{qui}}&lt;/nowiki&gt;, and so on, we could get a Wikimedia bot to work through the pages on the book,  and do all the replacements.
::::::::::::That would cut the time significantly, I think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:01, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Note that I am working on a bot for this. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::OK, so the folks at Wikisource helped write a js to do this for us. You can find my version of it at [[Usor:JimKillock/scribal.js]]. The first line of [[Usor:JimKillock/common.js]] also needs to be included, to summon it. What this does is to clean up the output from the scan on the''' first save of the new page only'''.  This should speed up the process immensely. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 22:46, 1 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::okay, have look at page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/52|52]] and [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/53|53]]
:::::::::::::Is this the right way to do it?
:::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? 
:::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 02:07, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Is this the right way to do it? - this looks good yes, altho the script would not work of course, as the page was already in existence.
::::::::::::::I corrected some templates which did not exist / were not needed. If in doubt, use &lt;nowiki&gt;{{scr|origchar|result}}&lt;/nowiki&gt;
::::::::::::::I will vibecode a bash script to do the same job as the js tool, for the existing raw pages
::::::::::::::Just to confirm—are ¶ and ꝰ meant to be part of the text? Yes and yes
::::::::::::::Also, it seems ꝰ short for &quot;us&quot; - It is what later became a ' mark - so it just means &quot;something missing follows&quot;. So we use&lt;nowiki&gt; {{Scr| ꝰ|us}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:29, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::(we can add an {{us}} template tho, for readability etc - but not all 9's will be us), so IDK if we should transform it automatically) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:30, 2 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::In fact it seems you are right and this is always -us, so I added it into the scripts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:51, 2 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::[https://gist.github.com/JimKillock/853b4b8baf23bac5fd55b5499c1bf93a Here is a bash script] that will replace the characters automatically, not sure if you are familiar with using terminal scripts etc but it is not difficult. If made executable, and named as below, it would run with 
::::::::::::::&lt;code&gt;./wikimedia_transform.sh filename.txt&lt;/code&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:16, 2 Iulii 2025 (UTC)
Checking in, if you want to help (and don't want to add transcriptions) you can format and check pages up to page 100. --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:57, 3 Iulii 2025 (UTC)

:Update, I have {{exp|nearly}} done the first pass. Some of the layouts look quite hard work tho, with text on the sie o upside down. These might need to be images? SVGs? I am not sure. Let me know if you are still working on this, and how you feel able to help. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:24, 4 Iulii 2025 (UTC)
:Hi there, I have listed the pages that I hope you or your friends can help format at [[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]]. Be good to hear from you, and know if you are still interested in finishing this project. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:12, 5 Iulii 2025 (UTC)
::I'm really sorry I haven’t been in touch—I was sick over the past few days and needed some time to rest and recover. [[Specialis:Conlationes/82.167.147.5|82.167.147.5]] 11:33, 5 Iulii 2025 (UTC)
:::No problem at all, hope you feel better. Let me know if you ate able to help with the page formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:35, 5 Iulii 2025 (UTC)
::::Feeling better now—working on fixing the Header [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173|2A00:5400:E139:99B:844E:A3D1:3C0D:7173]] 20:44, 7 Iulii 2025 (UTC)
::::I have create a table for the pages
::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 10:19, 8 Iulii 2025 (UTC)
:::::That's great, good to see progress on these. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:37, 8 Iulii 2025 (UTC)
::::::Hi
::::::Two templates are required for this page [[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/216|216]] and possibly others.
::::::* &quot;Template:Upside down&quot;
::::::* &quot;Template:Transform-rotate&quot;
::::::[[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E|2A00:5400:E139:99B:79A7:F703:B7EE:932E]] 23:20, 9 Iulii 2025 (UTC)
:::::::OK, copied across to &lt;nowiki&gt;{{Inversus}} {{Rotatus}}; and also {{Dsiplay}} was needed, at {{Ostensio}}&lt;/nowiki&gt; [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:28, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::{{Inversus|Inversus}}, {{Rotatus|90|Rotatus}} [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:34, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::Rotate has something wrong / missing, will investigate later or tomorrow [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:40, 10 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::👍 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791|2A00:5400:E139:99B:C075:F9CC:DBAD:4791]] 15:57, 10 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::OK, it is working, in fact, but you need sytax like &lt;nowiki&gt;&lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;&lt;/nowiki&gt; giving &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|0}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|20}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|40}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;font-size: 1.4em; {{Rotatus|60}}&quot;&gt;∫&lt;/span&gt;. See the documentation at [[Formula:Rotatus]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::you can also just use [[Formula:Littera rotata]] [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:17, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Great [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B|2A00:5400:E139:99B:3546:C2D1:DC9E:345B]] 13:24, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::Before I start splitting the book into chapters, please take a look at the table of contents I’ve created and share your feedback 
:::::::::::::[[Disputatio:Congestorium Artificiosae Memoriae]] [[Specialis:Conlationes/82.167.150.133|82.167.150.133]] 17:26, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::Thanks, my only comment was to use forward slashes. Are you OK with the Wikimarkup around spltting pages, chapters etc? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:27, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::not a problem [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 17:37, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Like that [[Congestorium Artificiosae Memoriae/Conclusio|Conclusio]] [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:14, 11 Iulii 2025 (UTC)
:::::::::::::::Have you thought of a fitting title for the opening section of the book?
:::::::::::::::from page 53 to 61 [[Specialis:Conlationes/2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E|2A00:5400:E139:99B:C543:505F:553A:813E]] 18:18, 11 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::What do we have? Some poems (Poema) and some dedicatory letters (Epistolae). That would do for now I think? They can always be moved later, we could also check how Marta has done it, altho this is not obvious from the introductory chapters and contents page. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:37, 12 Iulii 2025 (UTC)
::::::::::::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]] [[Specialis:Conlationes/37.106.15.196|37.106.15.196]] 00:39, 2 Augusti 2025 (UTC)

== Ars Memorativa ==

Welcome back! I noticed you haven't been working on the [[Congestorium Artificiosae Memoriae]] lately. It's perfectly fine to pause and take breaks from time to time.

In the meantime, would you be interested in working on another book together?

[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu]]
Best Regret [[Specialis:Conlationes/37.106.2.89|37.106.2.89]] 03:40, 20 Augusti 2025 (UTC)

:Hi there, will take a look at this in a week or so, am busy this month tho. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:22, 26 Augusti 2025 (UTC)
::Great [[Specialis:Conlationes/91.198.251.56|91.198.251.56]] 07:00, 27 Augusti 2025 (UTC)
::So are you ready? [[Specialis:Conlationes/37.105.235.52|37.105.235.52]] 10:16, 29 Augusti 2025 (UTC)
:::Hi there, no I have some other things I need to do but will take a look mid September. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:34, 29 Augusti 2025 (UTC)
::::I hope you are doing well. 
::::Are you ready now? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:16, 23 Septembris 2025 (UTC)
:::::Hi there I can make a start and help but my time is a bit limited. Which of these is the higher priority? The shorter text might be more realistic. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:43, 26 Septembris 2025 (UTC)
::::::[[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|The Ars Memorativa of Gulielmus Leporeus of Avallon]] may be accomplished in a short time. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:12, 27 Septembris 2025 (UTC)
::::::Just apply the same approach you used last time to the entire book, and I’ll go through it to make adjustments. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:19, 27 Septembris 2025 (UTC)
:::::::OK. Will start on this. Something to think about, especially if we go back to the longer text, we could consider doing a &quot;time / skills swap&quot;; for example I have a book here [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]]; and I have a text which is already transcribed which I need to copy paste back. I can provide the text in wiki format, and the page numbers are clearly marked. I could ask you to do the copy paste work in return for the time proof reading pages at [[Congestorium Artificiosae Memoriae]]. we don't have to be exact about the time, but could let erach other know a rough estimate of time given; this would help me feel like I am able to progress my projects while helping you, rather than having to choose not to do my own projects in order to help you. Let me know what you think. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:58, 28 Septembris 2025 (UTC)
::::::::Agreed on &quot;time / skills swap&quot; for both books
::::::::* [[Liber:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] 
::::::::* [[Liber:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf|Congestorium Artificiosae Memoriae]]
::::::::in exchange for transcribing 
::::::::* [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf|Nos in schola latine loquimur Ars latine loquendi]]
::::::::[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 03:00, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::Ah great! it is just copy pasting; I will create a document with the text that needs moving over shortly. Thank you very much :) [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 06:16, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::15 pages everyday maybe by the next month it will be done. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 08:50, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::Hi there, the text to copy is here: [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] - please note, use this text, rather than trasnscribing anew, as it is '''already proofed'''. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:55, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::Don’t worry, it’s easy for me to make a new transcription, better than just copying another text.[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 16:49, 30 Septembris 2025 (UTC)
:::::::::::::Sure, but then I have extra working validating it? The text I have is checked. Unless you have a way to check your work against the copy I have? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 20:15, 30 Septembris 2025 (UTC)
::::::::::::::I have completed 15 pages using my current approach. Could you review and validate it to determine if I should proceed further? [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::https://www.diffchecker.com/text-compare/ [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 06:02, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::Hi there, Ok carry on, you are doing a good job with the formatting. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:48, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::I want to use [[en:Template:Overfloat image|Overfloat image]] template on [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/7|page number 7]] but I didn't find it. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 10:11, 1 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::Sure I can copy this across. I will take a look at the page and what you need to achieve. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:49, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::That's now available using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Imago superposita}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. I haven't tested it, and please remember that text renders differently according to user preferences, so this will be very inexact. In the case of this title page, using Alt text could be a perfectly acceptable or preferable way of showing the page text and illutration. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:57, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::Done.
::::::::::[[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:11, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::another [[en:Template:Scan page link]] is needed [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 14:15, 4 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::Added [[Formula:Nexus ad facsimile]]; but it might break, there are a lot of sub templates by the look of it. If you try it somewhere I can debug it and add whatever else is missing. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:05, 4 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::I would like to include it in the table of contents to make it easier for me to review and jump to any chapter.
::::::::::::[[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/9|Table of Contents]] [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:10, 5 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::Can you set this up where you want it to work, eg put the transcription pages with the ToC on Liber page to list the contents, or make a book page with the ToC displayed on the page, so we can see if it works? The '''template applies differently to all three different spaces''', transcription page; Liber (transcription project) page; and mainspace (book), so we can only test it if it is displayed in all three contexts. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 07:43, 5 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::I didn't understand what do you want me to do [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-63305-8|&amp;#126;2025-63305-8]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-63305-8|talk]]) 11:47, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::The template is designed to work on content transcluded on Index (Liber) pages (see [[en:Template:Scan_page_link]]. I'm assuming you want to use the contents page on the Liber / Index page. It behaves differently when transcluded on the normal book pages. So you should set up the contents page transclusion on [[Liber:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf]] and also at [[Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi]] so we can test it is all working (or not). [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 16:49, 7 Octobris 2025 (UTC)
::::::::::::::::I added it but it does not seem to be working; can you check and confirm? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 18:40, 7 Octobris 2025 (UTC)
:::::::::::::::::Yes it does not work [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 23:24, 7 Octobris 2025 (UTC)

== &lt;s&gt;Two&lt;/s&gt; One formula&lt;s&gt;e&lt;/s&gt; to fix? ==

Noticed your talk page is listed in [[:Categoria:Formulae]]. Searched through the templates used on the talk page and found two with misplaced references to the category:
::&lt;nowiki&gt;&lt;/noinclude&gt;[[Categoria:Formulae]]&lt;/nowiki&gt; 

Oh, wait, [[Formula:Exp]] is a redirect, and not a problem.

Could you fix up [[:Formula:Textus expunctus]] to put the category inside the noinclude
::&lt;nowiki&gt;[[:Categoria:Formulae]]&lt;/noinclude&gt;&lt;/nowiki&gt;
and then check your talk page disappears from [[:Categoria:Formulae]] ? [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 04:10, 3 Septembris 2025 (UTC)

:I think that is done, thank you! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 17:39, 3 Septembris 2025 (UTC)

== Transcription request: Ars_Memorativa, Josephus Publicius ==

If it’s not too much trouble, could you please take some time to transcribe this book? You don’t need to make an exact transcription — just enough to get things started so that table of contents, images and decorative drop caps can be added.
I understand this is quite a big request, and I truly appreciate your patience, effort, and willingness to help make the content more accessible and visually.
*[[Liber:Ars_Oratoria._Ars_Epistolandi._Ars_Memorativa._(Publicio).djvu]]
[[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 22:57, 14 Octobris 2025 (UTC
:I am only interested in the Ars Memorativa section ([[Pagina:Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa. (Publicio).djvu/111|page 111]] onward), in order to maintain a clear and focused scope. The remainder of the book may be considered at a later stage, if time permits. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 01:37, 15 Octobris 2025 (UTC)
::Hi, can we keep topics to topic? You can request this with a new topic on my user page or on the discussion page for the book. Otherwise it gets really hard to keep track of what we are discussing and where to find things. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:27, 15 Octobris 2025 (UTC)
:The long and short of it is that it depends if you can help me in return. Some point I may find this a bit much, but for now it is OK and I do have other tasks that you could do in return in a skills - a time swap, even after you finish the Nos in Schola Latine Loquimur textbook. 
:I ran a couple of test pages of your new text through the OCR tool and they seem to have gone quite well.
:I am less keen on only doing part of the text though. I don't like leaving projects half done, but also I think the work itself is likely to work as a unit from a little reading around.
:I think we should complete the current [[Liber:Ars Memorativa (Leporeus).djvu|Ars Memorativa]] book first though before considering taking on another one. 
:At the moment with the current book it takes me about 30-40 mins per page to correct the scan and check my work for errors via ChatGPT.  I have time this week so I might clear up the text by the end of the week. So that would be about 30 hours work for the current text, hopefully by the end of the week,  how is it going on your side? [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 05:50, 15 Octobris 2025 (UTC)
::So far, the first part—copying and pasting the text into the corresponding pages—has been completed, which fulfills my part of our time and skills exchange. In addition, I’ve developed a script that automatically generates a table of contents for each chapter. And because I don’t like leaving projects unfinished, I’m now working on validating each page, which is the final step to complete the project.
::I’d also like to take this opportunity to thank you for the excellent job you did transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]—it really made the process much smoother and the content far more readable.
::For the next book, ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''., could you please use the script to extract the entire text for the whole book, just like you did before with ''Nos in schola Latine loquimur''? I’ll take care of copying and pasting the extracted text into the corresponding pages afterward. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 07:22, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::Thank you. Because this will be a long project I think we should be clear and accountable with each other, so that the exchange is a fair one. What I am asking is whether you have spent or will have spent about 30 hours on the school book. The easiest way to estimate this is to estimate how long page scanning / and page validation takes for you per page.
:::If your work on the book takes longer than 30 hours, that is fine, and I will match it on the next transcription project. Once done, you can help me with another simple transcription job.
:::For me, it was taking about an hour per page but this has reduced to about 30-40 minutes. So I've estimated I've given you about 30 hours (it's probably more but don't worry about that)
:::On ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa,'' you could do the page extraction yourself, you don't need me to do this. You would however need to set up the scripts in your user page, and remember to choose the correct OCR model, but that is all. I can give you instructions on this if you like.
:::Otherwise I will get to this after I've done with the current book. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:06, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::I’m not completely sure, but it seems to be over 30 hours.
::::On 3 October 2025, I worked on transcribing pages from [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/190|176]] to [[Pagina:Nos in schola latine loquimur - Ars latine loquendi.pdf/329|315]] between 01:26 and 23:14, which took roughly 11 hours including some breaks. You can verify this in the page history.
::::Now I’ll take my time to carefully validate the text on each page — hopefully one chapter per day.
::::It’s no big deal — I’m glad to help! And if there’s another simple transcription task similar to the previous one, I’d be happy to assist. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 10:55, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::Once again, thank you for your kind assistance. [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-68940-4|&amp;#126;2025-68940-4]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-68940-4|talk]]) 11:00, 15 Octobris 2025 (UTC)
:::::Thanks very much, that is good to hear! I'll wait until we are done with Nos In Schola before suggesting anything else. Do you want me to set up scripts in your user space so you can start work on ''Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa''? Once they are added, you can just use the inbuilt OCR tools, and they will save with my templates for the scribal shorthand. Even tho you have a temporary account, this should all work. I can also give you screenshots and a guide so you can do the scanning. Let me know. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 11:21, 15 Octobris 2025 (UTC)
::::::Many thanks for transcribing [[Ars Memorativa Gulielmi Leporei Avallonensis]]. With the help of AI translation, I’m finally able to dive into its insights and discover the wisdom hidden within its pages.
::::::I’m still moving forward with my [[Liber:Nos_in_schola_latine_loquimur_-_Ars_latine_loquendi.pdf|current task]], though a bit slowly—about one chapter each day—as I also continue transcribing another [[Liber:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu|memory book]]. It’s so much easier working with the printed text than trying to make sense of the handwritten one!
::::::By the way, your skill in reading and transcribing handwritten manuscripts is truly impressive. That’s such a rare talent, and it really brings these old works back to life. 
::::::You should definitely keep focusing on that—it’s a gift that few people have! [[Specialis:Conlationes/&amp;#126;2025-30550-29|&amp;#126;2025-30550-29]] ([[Disputatio Usoris:&amp;#126;2025-30550-29|talk]]) 00:27, 3 Novembris 2025 (UTC)
:::::::Thanks, I hope you don't mind me saying that I can tell when AI has helped you with your messages! They are a bit too fulsome in their praise, which is one of the dangers of these tools, they mislead you about the strength of your own talents.
:::::::I noticed you'd found a new memory book to transcribe. I can certainly take a look at this when you are done. As you say working with more modern printing is much easier. Even  seventeenth and eighteenth century books are easier than the fifteenth / early sixteenth century texts you have been interested in.
:::::::I will keep going with the Ars Oratoria. Ars Epistolandi. Ars Memorativa, but need to try some other things meantime just to take a bit of a break. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 09:26, 3 Novembris 2025 (UTC)

== Ecclesiastical Latin  ==

Hello.  I've been taking a break.  I was just looking at the formulae you were working on for letters.  Still struggling with them a bit, but I will persevere.  

I was wondering if you had given any consideration to a way to display accents in &quot;Church Latin.&quot;  These are the acute marks showing where to place the accent when reading aloud, and are present in missals and many prayer books.  

á é í ó ú ǽ æ Æ Ǽ Œ œ and of course the Versicle and Response glyphs, ℣ and ℟ , and ✠ .

Here is an example page:  [[:Pagina:Missale_Romanum_1862.djvu/301]]    

In a missal page like the above, some of the text, specifically the rubrics (instructions), do not include the accents, only the text meant to be spoken.  

These glyphs (and their display) is I think different from the abbreviations in incunabula and early printed works.  I think it will be a while before I am comfortable displaying the abbreviations (instead of their expanded transcriptions) to read, but the accents are helpful when reading, even when not reading aloud.  

I have spent some time recently hunting for fonts that include all these glyphs.  

It will be important to be able to specify such fonts that include all the relevant glyphs in displaying them on WS or when downloading them in an epub;  do you know if that sort of thing is doable here?  (I think a lot of it is a browser problem.)  

Should we move or copy these discussions to someplace more publicly visible?  I would suggest the Category you created, unless that is supposed to be limited to discussions about the Category itself.  Or anywhere else suitable.  

Did you ever find the unicodes for ℣ and ℟ ?  Would the results of my research into these various glyphs and the fonts that display them be useful to you? [[Usor:Laura1822|Laura1822]] ([[Disputatio Usoris:Laura1822|disputatio]]) 20:56, 23 Octobris 2025 (UTC)  

:Hi @[[Usor:Laura1822|Laura1822]]
:There is a lot here! And yes we can find a better place to discuss this.
:(1) Church accents: these you want to preferve in the mainspace (not transcription) pages that people see, so just use the characters as-is. ie á é í ó ú. Then ǽ poses a bit of a problem. You could either  leave æ  in place on mainspace pages for consistency, or just accent ǽ. These accents as you know are to indicate stress, so are as you say an aid to speaking, which explains their absence in the small print. Likewise, with ℣ and ℟ , and ✠ you should leave these in place.
:I can see that this poses a problem for some users tho, who might not have fonts containing ℣ and ℟ , and ✠ .
:(2) Fonts: the idea with the templates is that users never see the abbreviations unless they want to. So for most people, they will not see them. Compare [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/8]] (transcription page) with [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Gulielmus_Leporeus_Domino_Gulielmo_Iornoer]] (mainspace). users will look at the second of these, normally at least. These aren't set up yet for [[Arra aeternae salutis]] or [[Missale Romanum (1496)]]. Let me know if you'd like help with that so you can see better how this is working for your transcriptions.
:I have developed a means to toggle the abbreviations in the mainspace.
:(3) Installation of fonts on Wikisource / ebooks: this ought to be doable, it's there for blackletter scripts I think. It's more relevant if the characters are visible in mainspace. Transcriptions (Liber / Pagina) don't matter so much to users. But of course for your Missal with ℣ and ℟ , and ✠, these are needed. Interesting that these were preserved!
:(4) We can use the category for discussions for now; some point I should write up the whole system especially if you or others are using it. I know the documentation for the templates has slipped a bit. Regarding ℣ and ℟ , and ✠ in the Missal, the best place to have this discussion is at [[Vicifons:Scriptorium]]; I will open something up there for you. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:33, 24 Octobris 2025 (UTC)

p.s.  ''Thank you'' for the several pages you edited of ''Arra Aeternis''!!
:No problem! Happy to help some more if it's useful! --[[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 08:35, 24 Octobris 2025 (UTC)

== ꝓ is always pro, never prae or pre ==

I have already checked and corrected the instances were [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]] and &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{ꝓ|rae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; were used instead of [[Formula:pro|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{pro}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;]]. I also updated the [[Formula:prae|&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{prae}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; template]].

I suggest you update your [[Usor:JimKillock/incunabula.js|javascript]] so to not commit this mistake. [[Usor:SZC 03|SZC 03]] ([[Disputatio Usoris:SZC 03|disputatio]]) 17:36, 5 Aprilis 2026 (UTC)

:Thanks very much, will amend! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 12:03, 4 Maii 2026 (UTC)

== Last year's &lt;s&gt;sins&lt;/s&gt; typoes ==

(Btw: Congratulations!)

Last year you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/82]] and 
[https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/82&amp;diff=next&amp;oldid=236403 introduced] {{tlx|-|ost}} into the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::ideas lo­cis n{{-|ost}}{{r̄}}a ph{{an}}ta{{s}}is: depictas

Separately you edited 
[[Pagina:Foenix. Domini Petri Ravennatis memoriae magistri - (Petrus) (IA hin-wel-all-00002799-001).pdf/198]] and [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Pagina:Foenix._Domini_Petri_Ravennatis_memoriae_magistri_-_(Petrus)_(IA_hin-wel-all-00002799-001).pdf/198&amp;diff=prev&amp;oldid=236544 added] {{tlx|-|itu}} near the bottom of the page:
::&lt;nowiki&gt;Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::Cap{{-|itu}}{{scr|l̓|lu}}m prim{{um}}.

It seems that someone then copied you and made a similar change to [[Pagina:Congestorium Artificiosae Memoriae (Romberch de Kyrspe).djvu/13]] 
::&lt;nowiki&gt;opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis:&lt;/nowiki&gt;
which causes this result:
::opus o{{-|mn}}{{scr|ĩ|i}}bus Theo­logis

The formula/template {{tlx|-}} is a redirect to {{tlx|clear}}. The effect of these uses of {{tlx|clear}} is as though someone had put a linebreak &lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt; into the text. The first example above produces
::&lt;nowiki&gt;&lt;br style=&quot;clear:ost;&quot;&gt;&lt;/nowiki&gt;

Can you look at these three instances (which are the only ones found using a search for insource:/[{][{]-[|]/ ) and try and figure out what was intended? That is, what formula/template was meant to be used?

'''Oh!''', was it supposed to be {{tlx|~}} ?
::&lt;nowiki&gt;n{{~|ost}}{{r̄}}a&lt;/nowiki&gt;
::n{{~|ost}}{{r̄}}a

Ahh, fixed the linebreak thing in all three pages and then two books they showed up in:
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Secundus/Capitulum_1]]
* [[Congestorium_Artificiosae_Memoriae/Tractatus_Quartus/Capitulum_1]]

Can you explain...
:are you trying to make the pagina: view look as close to the page image as possible,
:but then trying to have the final text view have all the abbreviations expanded?
[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 03:28, 13 Iunii 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:Shenme|Shenme]], yes: the idea is this:
:* to preserve the original marking so these are available to users, scholars etc; 
:* to provide templates for the character switches that are fairly readable when transcribing; 
:* to enable the user to OCR the original scribal conventions and automatically replace them with these templates;
:* to ensure a modern reader can get something closer to modern orthography
:* to allow a modern reader to be able to choose between these two views using javascript
:The procedures for easing scanning, adding the templates and installing toggling views etc can now be found on the category page at present. See [[:Categoria:Formulae litterarum]]. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:39, 13 Iunii 2026 (UTC)

::So reviewing that list something popped out for {{tl|c̃}} - it was showing up in the second column as &quot;&lt;nowiki&gt;&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;&quot;. I [https://la.wikisource.org/w/index.php?title=Formula:C%CC%83&amp;diff=prev&amp;oldid=270942 fixed] the extra '&gt;'. But it still shows up as &lt;nowiki&gt;{{{1}}}&lt;/nowiki&gt;.
::{{tl|c̃}} is only used once, in page [[Pagina:Ars Memorativa (Leporeus).djvu/9]], as 
:::&lt;nowiki&gt;cu{{c̃|nc}}tum&lt;/nowiki&gt;
::Notice the supplied parameter.
::Comparing {{tl|Õ}} with {{tl|c̃}} I see the former has code for checking whether a parameter has been supplied, whereas the latter _requires_ a parameter.
:::{{tl|Õ}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|õ|{{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|on}}&lt;/nowiki&gt;
:::{{tl|c̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|c̃|{{{1}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Different again, {{tl|m̃}} has another way of allowing a default:
:::{{tl|m̃}} — &lt;nowiki&gt;{{#ifeq:{{NAMESPACE}}|Pagina|m̃|{{{1|em}}}}}&lt;/nowiki&gt;
::Anyway, as is, without a parameter given in the [[:Categoria:Formulae litterarum]] list, {{tl|c̃}} shows up badly.
::Is there no good default for {{tl|c̃}} ?
::Also, when it says 'usor' in the third column, what does that mean?
::[[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:11, 13 Iunii 2026 (UTC)


::While checking those other formulas, I found something weird. Trying to use &lt;code&gt;data-original-form=&quot;&quot;&lt;/code&gt; everywhere is causing problems. These formulas are combining badly.
::Check this page [[Pagina:Ars_Memorativa_(Leporeus).djvu/11]] and where it is included [[Ars_Memorativa_Gulielmi_Leporei_Avallonensis/Liber_I/Caput_Primum]]. Search for &quot;class=&quot;. HTML has bled out onto the view.
::Experimenting, it seems to be when the first parameter to {{tl|scr}} has text containing one of these formulae, like {{tl|s}}.
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philosopho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ|Philo{{s}}opho}}
::: &lt;nowiki&gt;{{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}&lt;/nowiki&gt;
:::: {{scr|Phõ{{s}}|Philosopho}}
::The use of &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;data-original-form=&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; in {{tl|scr}} is receiving the generated HTML within the &lt;nowiki&gt;&quot;{{{1}}}&quot;&lt;/nowiki&gt;
::I have no clue what to do about this. [[Usor:Shenme|Shenme]] ([[Disputatio Usoris:Shenme|disputatio]]) 21:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::Thank you, I will sort as soon as I can, hopefully tomorrow. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:28, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::OK, that is partially fixed. I'll need to go through all those which might contain arbitrary text and do them a bit differently! [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 23:49, 13 Iunii 2026 (UTC)
:::I think it should all be fixed now, but let me know if you spot anything; I've added explanation of what is taking place to the category page [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 10:38, 14 Iunii 2026 (UTC)

== V → U ==
Hi Jim! Do you think it would be a good idea to create a template for handling V/U? Similar to the one for S/ſ, &lt;nowiki&gt;{{s}}&lt;/nowiki&gt;? In Historia Naturalis Brasiliae, V seems to be used wherever we would expect a capital U (e.g. RERVM, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/368|Vnde]], PRIMVS, [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/52|Vlcera]], etc.), but I'm not 100% sure (there seem to be some exceptions, like &quot;LUes&quot; and &quot;Ulcera&quot; [[Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/53|here]]). That's why I wanted to ask you, as you may know more about this than I do. 😁 [[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[Disputatio Usoris:EnaldoSS|disputatio]]) 01:48, 21 Octobris 2026 (UTC)

:Hi @[[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]], I think this is a question of taste rather than comprehension, so really up to you whether you want to regularise V to U / v to u. (The templates allow this change to be recorded and reversed by the user.)
:I can set up the template for you, for sure. The capitalisation is a bit of a complication in your examples, as sometimes uppercase should be lower case in modern typography. [[Usor:JimKillock|JimKillock]] ([[Disputatio Usoris:JimKillock|disputatio]]) 15:19, 27 Octobris 2026 (UTC)
::Okay. I'll keep u/v separate, then. Thanks for the clarification! [[Usor:EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[Disputatio Usoris:EnaldoSS|disputatio]]) 20:31, 27 Octobris 2026 (UTC)</text>
      <sha1>o3yvi3a9om14kc23ufx9b6pjxecuoxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>64984</id>
    <revision>
      <id>285862</id>
      <parentid>213046</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T01:53:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3546" sha1="lhhkhz37qkwte8q7ocbkg5xese0gs47" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|82|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXVII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXVII.}}}}
{{c|{{larger|''De Cambui {{s}}ive Myrto {{s}}ilve{{s}}tri, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|I}}N pinguioribus pr{{ae}}fectur{{ae}} Paranambucen{{s}}is terris circa Olindam du{{ae}} {{s}}pecies arbu{{s}}cularum, ''Cambui'' dict{{ae}} mihi innotuerunt. Qu{{ae}} ob fragrantiam, ad{{s}}trictionem foliorum, florum {{et}} fructuum, ''Myrti'' {{s}}ilve{{s}}tris nomen merito obtinent. Prior arbore{{s}}cens, cera{{s}}um nigram per omnia externa {{ae}}mulatur, {{s}}i lignum, ramos, folia, flores {{et}} fructus con{{s}}ideres: c{{ae}}terum interna {{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} qualitate eam {{s}}uperat, quod folia {{et}} flores optimi non {{s}}olum {{s}}int odoris, {{s}}ed fructus nigri admodum {{s}}int {{s}}aporo{{s}}i, grata accedente ad{{s}}trictione, omnibus pariter Incolis expetiti, {{et}} in foro publico venales. Po{{s}}terior autem frutex ''Myrtus'' e{{s}}t rubra, quantumque magnitudine pr{{ae}}dict{{ae}} cedit, tantum dignitate illam {{s}}uperat, ac proinde fructus non tantum inter {{s}}ecund{{ae}} men{{s}}{{ae}} delicias, {{s}}ed {{et}} Pharmacope{{ae}} habentur.

Frutex hic ad{{s}}pectu pulcherrimus e{{s}}t foliis fragrantibus, l{{ae}}te viridibus, oblongis, acuminatis {{et}} {{s}}ibi hinc inde appo{{s}}itis decoratur.

Semel per annum floret, tempore Bra{{s}}ilien{{s}}i verno, Sole ad Scorpionem accedente, tam grato odore olfactum quam niveo colore vi{{s}}um reficiens.

Fructus crocei baccarum {{s}}unt magnitudine, rotundo umbelico pr{{ae}}diti, qui {{s}}i ante ingre{{s}}{{s}}um Solis in Capricornum avellantur, {{s}}ucco turgent optimo, {{s}}ed tandem fauces, {{s}}i multum illis ve{{s}}caris, con{{s}}tringunt. C{{ae}}terum Stomachum reficiunt, corroborant, {{ae}}{{s}}tumque {{s}}edant. Nullus e{{s}}t incolarum hujus de{{s}}trictus, qui non ad fructus {{et}} folia h{{ae}}c utili{{s}}{{s}}ima confugiat, {{et}} medicamentum {{s}}ibi ex ip{{s}}is conficiat, {{s}}ive interno, {{s}}ive externo malo conveniens. Succi {{et}} fomenta illorum, tibiarum imprimis ulceribus, atque aliis malis, ad{{s}}tringendo {{et}} mundificando medentur. Balnea integra, tam fluxibus alvi, quam uteri dicata, cum felici{{s}}{{s}}imo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u adhibentur. Omnia denique bona pollicetur h{{ae}}c Americana ''Myrtus'', qu{{ae}} de Europ{{ae}}a Auctores pa{{s}}{{s}}im te{{s}}tantur.

Qu{{ae}} nunc brevitati {{s}}tudens omitto.

Tertia quoque ''Myrti'' {{s}}pecies hîc reperitur, qu{{ae}} ''Myrtus'' alba appellatur, {{s}}ed infrequentior e{{s}}t, neque à me hactenus in u{{s}}us Medicin{{ae}} applicata.

Pr{{ae}}{{s}}tantioris Iconem hîc adjungimus.
&lt;section end=&quot;XXXVII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Loco, eju{{s}}que facultatibus, {{et}} u{{s}}u in Medicina.'' }}}}

{{Is|V}}Er{{s}}us di{{s}}trictum Portus Calvi in pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i, celebris e{{s}}t Lu{{s}}itanis Empyricis planta, qu{{ae}} ''Loco'' ab illis dicitur. Cujus Bra{{s}}ilianum nomen mihi alii{{s}}que e{{s}}t incognitum.

Na{{s}}citur tantum circa oram maritimam locis {{s}}itientibus: folia habet parva, oblonga, {{et}} ad lingu{{ae}} figuram acuminata, glabra, {{et}} ''Myrti'' foliis {{s}}imilia.

Caules ornate exiguis floribus albicantibus ve{{s}}tiuntur.

Radix quam fundit copio{{s}}e, magn{{ae}} e{{s}}t efficaci{{ae}}, calet in{{s}}igniter {{et}} {{s}}ubamarum habet&lt;noinclude&gt; {{s}}a-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||porem.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhhkhz37qkwte8q7ocbkg5xese0gs47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72413</id>
    <revision>
      <id>285856</id>
      <parentid>239199</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T01:01:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285856</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="8l1k92r859saizs3gbn27nqjaszg7v4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|77}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXVIII&quot;/&gt;{{pt|{{s}}tantia|pr{{ae}}{{s}}tantia}}, ut haud {{s}}ciam, an venu{{s}}tiorem aut gratiorem fructum America producat.

Arbor pulchra, cri{{s}}pa {{et}} f{{oe}}cundi{{s}}{{s}}ima {{s}}upra altitudinem Pruni Europ{{ae}}{{ae}} non attollitur, quam fructu, pr{{ae}}cipue vero ligno {{et}} foliis {{ae}}mulatur. In quibu{{s}}dam Bahi{{ae}} {{et}} Paranambuci locis in integra nemora ha{{s}}ce luxuriare videas. Di{{s}}tribuit {{s}}e in multos ramos, ip{{s}}ique denuo in ramu{{s}}culos tenues in{{s}}tar Betul{{ae}}: cujus lignum {{et}} corticem valde {{ae}}mulatur. Folia fert parva, {{s}}olida, egregie virentia, bina {{s}}emper {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, qu{{ae}} in medio {{s}}ecundum longitudinem nervi, non tam venulas quam lineas habent {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imas parallele di{{s}}po{{s}}itas. Ex{{s}}pirante hyeme, men{{s}}e nimirum Augu{{s}}to, florere incipit, ultraque novem men{{s}}es pomis {{s}}eu prunis oneratur {{et}} ornatur. Florem producit exiguum, album {{et}} {{s}}umme odorum: fructum rotundulum, e{{s}}culentum, qua Soli exponitur aureum, rubri{{s}}que maculis di{{s}}tinctum, Abricocum diceres. Tenui{{s}}{{s}}ima cuticula tegitur, intu{{s}}que lapillos quinque vel {{s}}ex continet, turget lacte, unde vel leviter pre{{s}}{{s}}us niveum palatoque grati{{s}}{{s}}imum fundit liquorem, {{et}} licet {{s}}equax ac ductilis illius pulpa videatur, tamen manducando nihil tale deprehenditur, orique in{{s}}erta {{s}}tatim lique{{s}}cit. In arbore numquam mature{{s}}cit, {{s}}ed decidens in terram ilico maturitatem con{{s}}equitur. Cujus rei ignari adventitii, {{et}} externa pomi pulchritudine illecti, ubi primis labris degu{{s}}tarunt, {{s}}tatim ut au{{s}}terum {{et}} amari{{s}}{{s}}imum abjiciunt; quid, quod ne pecora quidem immaturum curant. Probe maturum facilis e{{s}}t dige{{s}}tionis, ardores vi{{s}}cerum domat {{et}} febricitantibus auxiliatur, ut in me ip{{s}}o alii{{s}}que multis {{s}}um expertus. Porro haud facile h{{ae}}c poma noxam, etiam abunde jejuno {{s}}tomacho manducata, inferunt: ni{{s}}i quod frigida {{et}} humida fugaciaque alvum dejiciunt, flatu{{s}}que excitant, quod {{s}}olertia muliercularum no{{s}}tratium, aromatibus corrigi {{s}}olet. Lu{{s}}itani integros fructus condiunt, nulli{{s}}que tunc epulis cedunt.
&lt;section end=&quot;XXVIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXIX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXIX.}}}}
{{c|{{larger|''De Abaremo temo arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|H}}{{AE}}c arbor mediocris e{{s}}t altitudinis, monto{{s}}is locis cre{{s}}cens, foliis tri{{s}}te viridibus, exiguis, buccini {{s}}imilibus, {{s}}iliquis inutilibus ex minio nigre{{s}}centibus, miris varii{{s}}que modis incurvatis {{FI |file= |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{ae}}{{s}}tivis men{{s}}ibus con{{s}}picitur.

Arbor cortice exterius e{{s}}t cineritio, interius {{s}}ature rubente, quem {{s}}olum expertiores in Medicin{{ae}} u{{s}}um receperunt, licet foliis e{{ae}}dem qualitates ad{{s}}tringentes à nonnullis attribuantur. Cortex enim qui gu{{s}}tu amarus e{{s}}t, {{s}}ive in pulverem redactus, {{s}}ive excoctus, {{et}} fomenti loco adhibitus, ulceribus inveteratis {{et}} male moratis feliciter medetur, ip{{s}}umque cancrum {{s}}ubinde, in{{s}}igni mundificandi {{et}} {{s}}iccandi qualitate cura{{s}}{{s}}e fuit compertum.

Pr{{ae}}ter h{{ae}}c, quia efficaci{{s}}{{s}}ime ad{{s}}tringit, balnea ad firmandas eff{{oe}}minatas carnes ex illis conficiuntur. Poti{{s}}{{s}}imum vero meretrices iis utuntur, ut laxis pudendi partibus tonum re{{s}}tituant, {{ae}}tatemque tuto mentiantur; imo qua po{{s}}{{s}}ibile, virginitatem hoc dolo pr{{ae}}tendant.
&lt;section end=&quot;XXIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXX.}}}}
{{c|{{larger|''De Umbu arbore, illiu{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|V}}Nicam tantum ex hoc arborum genere in habitata Bra{{s}}ili{{ae}} parte, hactenus con{{s}}picere licuit in pago ''Iguaraca'' excultam: di{{s}}{{s}}it{{ae}} autem {{s}}ylv{{ae}} inter Guojanam {{et}} Paraybam fluvios iis luxuriant. E longinquo pro{{s}}picienti, magnitudine, {{s}}tructura {{et}} fructu, parva citrus vel limonia videtur.&lt;noinclude&gt;{{rh||''K 3''|Trunco}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8l1k92r859saizs3gbn27nqjaszg7v4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Verso venti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79023</id>
    <revision>
      <id>285840</id>
      <parentid>283736</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:20:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="lnz5bffo0uany9mjpvmnd4xly9nafko" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Verso venti
}}

{{Liber
|Ante=Illusio
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Illusio
|Post=Georgicum vernale
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Georgicum vernale
}}

&lt;poem&gt;

Cum iter longum facerem
per terras animo meo propinquas,
caelum effloruit.

Ager et prata viridia
carmen canebant papaveribus plenum.
Florebat taraxacum
ut gemitus catuli verni.

Oculus, lippus et lacrimans.
Flebant venti frigidi
verni, oculum non parcendo.
Ver tempus est crudele;
tempus morientium.

In vento quieto immota stant
gramina. Cicadae tempus sono
interficiunt pacemque creant;
aevum aeternitatis.

Aestas appropinquat.
Aures pilosae felis
pacate futurum exspectant.
Quies et innocentia vitae incipiunt
ictu ricini ac pulicis.

Homo et felis miliones bacteriarum alunt,
quas nomine nesciunt,
inter myriades similium perditas.

Posterior venti transparens est; vultus eius
in fronde fracta. Palpitatus folii
in quiete occasus.

In marginibus alitur
reflexus viriditatis.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Illusio
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Illusio
|Post=Georgicum vernale
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Georgicum vernale
}}</text>
      <sha1>lnz5bffo0uany9mjpvmnd4xly9nafko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Georgicum vernale</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79024</id>
    <revision>
      <id>285841</id>
      <parentid>283735</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:21:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1096" sha1="7n4hlpr1lpslhwzl2b288c3bl0dgms2" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Georgicum vernale
}}

{{Liber
|Ante=Verso venti
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Verso venti
|Post=Imagines noctis Septembris
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Imagines noctis Septembris
}}

&lt;poem&gt;

Laeta et iuvenis Mater Terra
virgultis virentibus cinxit
atque pectora sua opaca aperuit.

Operi sacro ritu vetustissimo
se dedicari vult et agricolam vocat.
Sarculo et ligone, falce et rastellis,
velut amator ad amatam, ille venit.

Desuper Ventus eos spectabat
et in unum involvit,
hortans agricolam ut celerius laboraret,
dum superficiem Terrae rapide exsiccaret.

Sed sub superficie in profundum
adhuc satis humoris erat
ut semen reciperetur.

Et vis vivifica promittit
vitam et fructus renovationem,
sub caeli fornice inquieto ventosoque,
fine Aprilis, incipiente Maio.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Verso venti
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Verso venti
|Post=Imagines noctis Septembris
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Imagines noctis Septembris
}}</text>
      <sha1>7n4hlpr1lpslhwzl2b288c3bl0dgms2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Imagines noctis Septembris</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79026</id>
    <revision>
      <id>285842</id>
      <parentid>283734</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="883" sha1="r38tm1bidscpxkks7bqvs2n92n28x2w" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Imagines noctis Septembris
}}

{{Liber
|Ante=Georgicum vernale
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Georgicum vernale
|Post=Omnia in unum coniuncta sunt
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Omnia in unum coniuncta sunt
}}

&lt;poem&gt;

Bestia terribilis
per frondes reptabat,
tota facta
ex foliis.

Sub pleno Lunae orbe,
sub lucernarum lumine,
in humo tantum
umbra eius apparebat.

E vicino opere structorio,
e loco saepto,
sonus quidam auditur.
Aliquis aliquid tollit?
Nunc, post mediam noctem?

An canis custos iacit
magnum tibiae fragmentum
versus Lunam?


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Georgicum vernale
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Georgicum vernale
|Post=Omnia in unum coniuncta sunt
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Omnia in unum coniuncta sunt
}}</text>
      <sha1>r38tm1bidscpxkks7bqvs2n92n28x2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Omnia in unum coniuncta sunt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79027</id>
    <revision>
      <id>285843</id>
      <parentid>283732</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1229" sha1="9lon879y0zk1sfewoy4asttytdt4x66" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Omnia in unum coniuncta sunt
}}

{{Liber
|Ante=Imagines noctis Septembris
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Imagines noctis Septembris
|Post=Aestas, post imbrem
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Aestas, post imbrem
}}

&lt;poem&gt;

In femore tuo tigris
petalas rosae silvestris
leviter rodit.
E dorso eius
malum Punicum floret.

Magnolia invida,
floris purpurei,
hiemem exspectavit
omnino nuda.

Hiemavit in alvo tua;
serpsit foras
in roseum ver
inguinum tuorum.

Interdum cogito
de caelestibus rebus
ineffabilis gravitatis
atque densitatis
attractionis.

Venus muscipula.
Iterum aliquid mandit.
— Cui magnolia invidet?

Rosae in labiis tuis,
somnolentis osculis mane?
An aciculis perennibus
piceae, in albo linteo
amoris nostri?

Haec omnia nimis sunt pathetica.
Pro rebus simplicibus. Pro simplicibus
osculis, musculis intertextis
coniunctorum spiramentorum nostrorum,
cibi et aeris haustibus.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Imagines noctis Septembris
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Imagines noctis Septembris
|Post=Aestas, post imbrem
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Aestas, post imbrem
}}</text>
      <sha1>9lon879y0zk1sfewoy4asttytdt4x66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Aestas, post imbrem</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79028</id>
    <revision>
      <id>285875</id>
      <parentid>283731</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:22:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="56dj1ku1fkzte4aeupaxm734ybyfn1k" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Aestas, post imbrem
}}

{{Liber
|Ante=Omnia in unum coniuncta sunt
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Omnia in unum coniuncta sunt
|Post=In circulo familiae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In circulo familiae
}}

&lt;poem&gt;

Columba in contignatione mea
haeserat.
Eam foras dimisi.

Toto die, dum scribebam,
una musca me vexabat.
Venationem muscae putabam
ridiculam atque puerilem,
indignam.

Passerculi etiam hoc mane
acriter rixabantur
in fruticibus et in thuja.

Dum fodiebam, cupiens
vetustum stipitem concretum
terminum, quem avus olim posuerat,
evellere,
terra valde madida erat.

In solo magnae lumbrici
habitabant.

Cavebam ne eos consulto laederem,
nec tamen nimis anxius eram
si forte laesissem
aut pede pressissem
casu.

Vitis generis directoris, Isabella,
sexaginta fere annorum,
cirros emisit et se
uberrime diffudit.

Gramen aestate praeterita
oculis crescere videbatur.

Aestas, post imbrem.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Omnia in unum coniuncta sunt
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Omnia in unum coniuncta sunt
|Post=In circulo familiae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In circulo familiae
}}</text>
      <sha1>56dj1ku1fkzte4aeupaxm734ybyfn1k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Gnavatrix</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79031</id>
    <revision>
      <id>285876</id>
      <parentid>283729</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:35:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="7nfoakxe9oasab1a4zayeljoddzue9b" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Gnavatrix&lt;ref&gt;''Gnavatrix'' (Croatice: „gnjavatorka“; verbum Croaticum &quot;gnjaviti&quot; eundem habet radicem ac Latinum *gnavāre* = molestāre, vexāre) neologismus est, sed formatione Latina rectissima.&lt;/ref&gt;
}}

{{Liber
|Ante=In circulo familiae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/In circulo familiae
|Post=Viri aetatis mediae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Viri aetatis mediae
}}


(''Spancatio lethalis'')&lt;ref&gt;''Spancatio ''(ex Anglico: ''spank, spanking'') neologismus ioci causa fictus est, more recentiorum humanistarum.&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;

Totam noctem mecum
egit.
Et nunc, mane facto, putat
nos ilico fieri
amicissimos.

Manum meam tangit, quasi
zelotypa sit,
quod scribo et non
illam curo.

Inter me
et velum se ponit.
— Exspecta, aliquid scribam,
parum restat.

At vero, cum eam capiam
et ad rem accedam...

Tunc demum operabitur
muscamalleus meus.&lt;ref&gt;''Muscamalleus ''(ex: ''musca''+ ''malleus'') item neologismus est: significat malleum ad muscas percutiendas (Croatice: „muhomlat“).&lt;/ref&gt;


&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
===Notae===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=In circulo familiae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/In circulo familiae
|Post=Viri aetatis mediae
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Viri aetatis mediae
}}</text>
      <sha1>7nfoakxe9oasab1a4zayeljoddzue9b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Viri aetatis mediae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79032</id>
    <revision>
      <id>285877</id>
      <parentid>283728</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="llaqyvk86on3ypdt3k6ygjpx7gk037c" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Viri aetatis mediae
}}

{{Liber
|Ante=Gnavatrix
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Gnavatrix
|Post=Additamentum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Additamentum
}}

&lt;poem&gt;

Originem Croatarum scrutamur,
et proelia ultimi belli.
Atque imagines feminarum nudarum,
ad prosperum
artis virilis eventum.

Heu, si essem Arsen&lt;ref&gt;''Arsen Dedić'' (1938–2015), cantor et auctor Croaticus, scriptor chansonum atque poeta, unus e praestantissimis artificibus musicae popularis Croaticae saeculi XX.&lt;/ref&gt;,
nunc cantilenam
scriberem. 
Amice...

Quo me via perduxit,
quo tandem perveni?
Heri adhuc in disco fuimus,
turbae et pressurae amici.

Nunc autem navis nostra
ancoram et vela demisit;
frons nostra non est iam serena,
nec iuvenilia sunt
pectora nostra.
Amice...

O, utinam semel saltem
ancoram meam
iterum tollerem!


&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt; 

{{Liber
|Ante=Gnavatrix
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Gnavatrix
|Post=Additamentum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Additamentum
}}</text>
      <sha1>llaqyvk86on3ypdt3k6ygjpx7gk037c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Additamentum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79040</id>
    <revision>
      <id>285878</id>
      <parentid>283727</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="821" sha1="nlsublg683eybvtlcuy5maz6nuzos7s" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Additamentum
}}

{{Liber
|Ante=Viri aetatis mediae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Viri aetatis mediae
|Post=Motus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
}}

&lt;poem&gt;

Nitidus et politus, superficie instar
chalybis incorruptibilis, imaginem reddens,
corpore titanium facto,
solidae longitudinis, triginta centimetrorum
accurate mensus,
cum parvis gummosis
tuberculis
sub apice positis,

per turbam
congregatae plebis
se insinuat
sine vera voluntate
movendi.

Nihil amplius — mera adiectio
in marsupio bene vestitae
feminae.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Viri aetatis mediae
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Viri aetatis mediae
|Post=Motus
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
}}</text>
      <sha1>nlsublg683eybvtlcuy5maz6nuzos7s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Motus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79041</id>
    <revision>
      <id>285880</id>
      <parentid>283726</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:41:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="g3vqjq6yg4fcxq4n2c28nxgix5duzf1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Motus
}}

{{Liber
|Ante=Additamentum
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Additamentum
|Post=Epigramma
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Epigramma
}}

&lt;poem&gt;

Me non movisse falsum est;
in sella me paulum contorsi,
paucos passus per conclave feci,
et triginta flexiones.
Triginta.

Celeribus pedibus suis
multi circumcurrunt et festinant.
Magnas spatii distantias transeunt.

Quid eis prodest?

Quo magis currunt et festinant,
eo celerius tempus illis fluit.
(Neque enim infinitum est.)

In cogitationibus suis, limax
ad Lunam repit.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Additamentum
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Additamentum
|Post=Epigramma
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Epigramma
}}</text>
      <sha1>g3vqjq6yg4fcxq4n2c28nxgix5duzf1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Epigramma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79042</id>
    <revision>
      <id>285881</id>
      <parentid>283720</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1106" sha1="sfquum9q87jryl94mmxzg59il9ne5au" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Epigramma
}}

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}

&lt;poem&gt;

E deversorii ''Vis'' porticu conspectus
in sinum Lapadi cadit.
Silvae publicae ''Magna et Parva Petka''
iocum non norunt.

Hoc aestate in urbem Gundulii&lt;ref&gt;Locutio &quot;in urbem Gundulii&quot; ad Ragusam spectat (Croatice: Dubrovnik). Nomen a poeta Ioanne Gundulio (Croatice: Ivan Gundulić, 1589–1638) deductum est, qui Ragusae natus inter praestantissimos scriptores litterarum Croaticarum baroci aevi merito habetur.&lt;/ref&gt;
non ibimus.
At ubi ergo, hoc aestate, erimus?
Ubi erimus?

Superbe in insulam Karpathum
delabimur.

In manu manuale Neo‑Graecum
iam voluitur.
E summo saxo circum
Aegaeum mare micat.


&lt;/poem&gt;
&lt;hr&gt;
===Nota===
&lt;small&gt;&lt;references /&gt;&lt;/small&gt;

{{Liber
|Ante=Motus
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Motus
|Post=Ad Poetam Anonymum
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
}}</text>
      <sha1>sfquum9q87jryl94mmxzg59il9ne5au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79043</id>
    <revision>
      <id>285882</id>
      <parentid>283721</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1363" sha1="7l60yyxnl8yverzmk3kkqntwpudvyro" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Ad Poetam Anonymum
}}

{{Liber
|Ante=Epigramma
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Epigramma
|Post=Quantum valemus?
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quantum valemus?
}}

&lt;poem&gt;

Omne quod homini opus est: cibus, potus,
tectum super caput,
et paulum oblectamenti
extra domum.

Quid amplius tibi opus est?
Mercedes? BMW? Audi?
Haec omnia nihil nisi
animum tuum laedent.

Nimiae istae cupiditates nihil sunt
nisi phantasmata animae,
mentis fallaciae,
ut sis plus quam es.

Technologia, computatra, progressus:
nihil sunt nisi
vulgare quoddam putamen.

Fallas te ipsum, si debes,
te gloriosum aeternumque esse;
ego scio te cum illa sacca
ossium tuorum coniunctum esse.

Omnia ad finem tendunt: poetas Croatas
terra atra tegit.
Quod olim fuit,
iam non est.

Ne cogas me ut te colam
quod fueris, ut aiunt, anonymus;
fortasse tantum vanus et philautus.

Si veritatem accipias,
corona e capite non decidet;
nebulae temporum in herbam
et monumentum tuum obruent.

Non sumus Hindui qui colamus
vacas sacras; vitulum edimus
ludicre ac libenter.

Nos populus sumus — Croaticus!


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Epigramma
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Epigramma
|Post=Quantum valemus?
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quantum valemus?
}}</text>
      <sha1>7l60yyxnl8yverzmk3kkqntwpudvyro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/Quantum valemus?</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79044</id>
    <revision>
      <id>285883</id>
      <parentid>283722</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1082" sha1="b4x4gstna43phvu0wwsatrygrxgfic1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=Quantum valemus?
}}

{{Liber
|Ante=Ad Poetam Anonymum
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
|Post=In te ipso portas
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In te ipso portas
}}

&lt;poem&gt;

Vanitati propriae deditus,
viribus ferinis vitae tuae;
quis te ipsum abripiet,
et obscuram lucem esse mutabit?

Felix es, cum bene tibi est, victorias celebras.
Omnem lucem, omne solem, omnem voluptatem mundi
paratus es statim tibi imponere.
De aliena autem passione et dolore parum curas.

Quomodo sacra aequitas perfici potest?
Pro utilitate tua et voluptate, sine misericordia,
dolor et passio omnium viventium tibi non nocent.

Tu exsultas et ius utilitatis tuae celebras.
Putas te in via rectitudinis esse.
Et Deum quoque, putas, Filium carnifici tradidisse pro te.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Ad Poetam Anonymum
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Ad Poetam Anonymum
|Post=In te ipso portas
|PostNomen=Contemplationes Metaphysicae/In te ipso portas
}}</text>
      <sha1>b4x4gstna43phvu0wwsatrygrxgfic1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contemplationes Metaphysicae/In te ipso portas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79045</id>
    <revision>
      <id>285885</id>
      <parentid>283723</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:46:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="947" sha1="g9lw7vx7n7k8x9ts6q4a2qffc7cuq8v" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Coronus Tenebrosius
|OperaeTitulus=Contemplationes Metaphysicae
|OperaeWikiPagina= 
|SubTitulus=In te ipso portas
}}

{{Liber
|Ante=Quantum valemus?
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quantum valemus?
|Post=Vera verba
|PostNomen=Vera verba
}}

&lt;poem&gt;

Unusquisque sibi est universum totum, solus.
Ut homines tempusque in abyssum labuntur,
hoc video cotidie et mecum dico tacitus:
— vita haec semel data, iterum non datur.

Amo, cupio, volo — possum! hoc profiteor;
tranquillus, a strepitu remotus hominum,
manus meas callosas aspicio et fateor:
me nunc vivere quod olim fuit somnium.

Et dico, Deo gratus,
contentus in vita mea sum
atque in orbe mei clausus.
Et amo, cupio, volo — possum!

Tu in te ipso portas quidquid vere valet;
haec veritas non perit, sed tempore manet.


&lt;/poem&gt;

{{Liber
|Ante=Quantum valemus?
|AnteNomen=Contemplationes Metaphysicae/Quantum valemus?
|Post=Vera verba
|PostNomen=Vera verba
}}</text>
      <sha1>g9lw7vx7n7k8x9ts6q4a2qffc7cuq8v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>79458</id>
    <revision>
      <id>285891</id>
      <parentid>285678</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285891</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3996" sha1="7oxklcaw5shq7zoj6fr1cmfjwk6ud4n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|62|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;{{pt|catur|educatur}}, omnique anni tempore, adulta licet, {{s}}itienti {{et}} tri{{s}}ti fundo, felici{{s}}{{s}}ime tran{{s}}plantari {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 077 (cropped).jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}olet. Circa di{{oe}}ce{{s}}in Parayba jen{{s}}em è remoti{{s}}{{s}}imis nemoribus ad hortos ob elegantiam traducta Palma con{{s}}picitur, cujus brachia {{s}}ive rami caudam Pavoniam {{ae}}mulantur. Barbari ''Caranaibam'' {{et}} ''Anache cariri'', Lu{{s}}itani ''Tamar'' appellant, forte, quod fructus dactylis {{s}}imiles ferat. E{{s}}t autem arbor Palm{{ae}} dactylifer{{ae}} altitudine: habens lignum ruffum, durum, cra{{s}}{{s}}is nervis intus con{{s}}tans, nullius tamen u{{s}}us: cortex exterior gry{{s}}eus {{et}} cartilagine à terra ad aliquod {{s}}pacium {{s}}quamatus, {{s}}quamis ordine cochleatim po{{s}}itis; qu{{ae}} primo longiores, {{s}}en{{s}}im fiunt breviores, imo tandem decidunt {{s}}uperne: nam arbores adultiores caudicis {{s}}uperioris medietatem habent glabram, inferiorem {{s}}olum {{s}}quamatam. Squam{{ae}} enim nihil aliud {{s}}unt, quam ramorum qui exciderunt reliqui{{ae}}; arbore in altum {{s}}urgente {{et}} ena{{s}}centibus aliis ramis. Arbor in {{s}}ummitate ramos {{s}}uos orbiculatim expandit, directe {{s}}ur{{s}}um, deor{{s}}um, {{et}} ad latera, ut palma dactylifera, {{s}}ed longe elegantiori a{{s}}pectu. Ramus quilibet duos vel amplius pedes longus, {{s}}atis cra{{s}}{{s}}us, compre{{s}}{{s}}us in utroque latere, {{s}}pinis duris nigris armatus figura Denti{{s}}calpium referentibus.

Unicum in cuju{{s}}libet rami extremitate folium rotundum, figur{{ae}} {{et}} ita plicis donatum, ut manuarium f{{oe}}minarum umbraculum coloris viridis, ab extremitate ad medietatem fere intror{{s}}um {{s}}ectum, in multa alia carinata folia, foliis palm{{ae}} dactylifer{{ae}} {{s}}tructura {{s}}imilia: quodlibet ex his {{s}}ectis foliis, duos circiter pedes longum.

Inter ramos folia ferentes alii prodeunt longiores, nimirum quatuor aut plures pedes longi, in multos ramos {{et}} in ramulos {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 077 (cropped) 2.jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} lanugine albe{{s}}cente obductos, expan{{s}}i alternatim, {{s}}ive qua{{s}}i ex vaginula prodeuntes. In ramulis hi{{s}}ce alternata {{s}}erie exi{{s}}tunt flo{{s}}culi pallide flavi, {{s}}ine pediculis, {{s}}inguli tribus foliolis con{{s}}tantes.

Po{{s}}t flo{{s}}culos illos proveniunt fructus, figura {{et}} magnitudine oliv{{ae}}, primum virides, amari, non edules; mox maturi nigre{{s}}centes evadunt dulces men{{s}}e Februario, {{et}} licet no{{s}}tratibus nullius u{{s}}us, gentilibus tamen tam crudi quam pr{{ae}}parati in deliciis habiti, ''Tirade'' nuncupantur. Tarde cre{{s}}cit h{{ae}}c Arbor.

Folia apprime {{s}}erviunt ad tegendas {{ae}}des {{et}} corbes.

Ea vero qu{{ae}} inter palmas {{s}}ilve{{s}}tres ''Vrucury'' indigenis vocatur, ut {{et}} ''Tucu'', in tantam proceritatem non excre{{s}}cunt, multoque c{{ae}}teris {{s}}unt humiliores, minu{{s}}que cognit{{ae}}; {{s}}pinis a{{s}}perrimis horrent {{et}} ligno {{s}}unt ferreo, {{s}}ed nullius u{{s}}us.

Fructus autem {{s}}unt fructibus Pindov{{ae}} minores, c{{ae}}terum eju{{s}}dem ferme natur{{ae}} {{et}} racematim quoque cre{{s}}centes.

Qu{{ae}} ''Pindova'' dicitur, lignum albicans {{et}} {{s}}cabro{{s}}um corticis loco habet, ligni autem loco fungo{{s}}am {{et}} intus filo{{s}}am medullam facile combu{{s}}tibilem, è qua {{s}}ana {{et}} forti{{s}}{{s}}ima lixivia norunt conficere. Nullum pr{{ae}}terea aut certe exiguum pr{{ae}}{{s}}tat u{{s}}um: ad ornatum duntaxat ob in{{s}}ignem altitudinem {{et}} ramos pulchre porrectos expetitur; iis {{s}}iquidem eleganter comatis {{et}} foliis radiatis utrimque ve{{s}}titis, Lu{{s}}itani atria {{et}} templorum parietes exornant, Indigen{{ae}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||vero}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7oxklcaw5shq7zoj6fr1cmfjwk6ud4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Epodi/Epodos VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82891</id>
    <revision>
      <id>285783</id>
      <parentid>267675</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T15:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Saumache</username>
        <id>27923</id>
      </contributor>
      <origin>285783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1140" sha1="3z2w1cba1r5048h727n5ij06nrrr77q" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor=Quintus Horatius Flaccus
|OperaeTitulus=Epodi
|OperaeWikiPagina=
|Annus=Post 40 a.Ch.n.
|SubTitulus=Epodos VII
}}
{{Liber
|Ante=Epodos VI
|AnteNomen=../Epodos VI
|Post=Epodos VIII
|PostNomen=../Epodos VIII
}}
&lt;poem&gt;
    Quo, quo scelesti ruitis? aut cur dexteris{{r|0|}}
          aptantur enses conditi?
    parumne campis atque Neptuno super
          fusum est Latini sanguinis,
    non ut superbas invidae Karthaginis{{r|5}}
          Romanus arces ureret,
    intactus aut Britannus ut descenderet
          sacra catenatus via,
    sed ut Secundum vota Parthorum sua
          Vrbs haec periret dextera?{{r|10}}
    neque hic lupis mos nec fuit leonibus
          umquam nisi in dispar feris.
    furorne caecos an rapit vis acrior
          an culpa? responsum date.
    tacent et albus ora pallor inficit{{r|15}}
          mentesque perculsae Stupent.
    sic est: acerba fata Romanos agunt
          scelusque fraternae necis,
    ut inmerentis fluxit in terram Remi
          sacer nepotibus cruor.{{r|20}}
&lt;/poem&gt;
{{Liber
|Ante=Epodos VI
|AnteNomen=../Epodos VI
|Post=Epodos VIII
|PostNomen=../Epodos VIII
}}</text>
      <sha1>3z2w1cba1r5048h727n5ij06nrrr77q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Coronus Tenebrosius</title>
    <ns>2</ns>
    <id>83430</id>
    <revision>
      <id>285900</id>
      <parentid>278937</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <origin>285900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="891" sha1="str1z2f5frsagr8g687v7hj9r0t3bdv" xml:space="preserve">
== De me ==

In Pannonia Savia occidentali habito, ubi flumen Crapina fluit.

== Propositum meum ==

Opera Croatica et extera ab aevo medio ad hodiernum diem, Latine scripta vel Latine a me versa, recenseo atque conservo.

== Paginae a me creatae ==

* [[Poetae Latini Croatici]]
* [[Scriptor:Coronus Tenebrosius]]
* [[Contemplationes Metaphysicae]]
* [[Puteus Chaosi]]
* [[Carmina non adlecta]]
* [[Scriptor:Janko Polić Kamov]]
* [[Maledictio]]
* [[Charta lacerata]]
* [[Scriptor:Friedrich Hölderlin]]
* [[Ad Parcas]]
* [[Olim et nunc]]
* [[Curriculum vitae]]
* [[Brevitas]]
* [[Dimidium vitae]]
* [[Aetas vitae]]
* [[Maturi sunt, igne immersi, decocti]]
* [[Scriptor:Ivan Gundulić]]
* [[Scriptor:Franciscus Christophorus Comes de Frangipanibus]]
* [[Privilegium ducis Tirpimiri]]
* [[De situ Chroatiae Albae sive Magnae]]

== [[Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum]] ==</text>
      <sha1>str1z2f5frsagr8g687v7hj9r0t3bdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285901</id>
      <parentid>285900</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum */</comment>
      <origin>285901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="otw6jcibg4mj41h3sng1t8f69vbhgxk" xml:space="preserve">
== De me ==

In Pannonia Savia occidentali habito, ubi flumen Crapina fluit.

== Propositum meum ==

Opera Croatica et extera ab aevo medio ad hodiernum diem, Latine scripta vel Latine a me versa, recenseo atque conservo.

== Paginae a me creatae ==

* [[Poetae Latini Croatici]]
* [[Scriptor:Coronus Tenebrosius]]
* [[Contemplationes Metaphysicae]]
* [[Puteus Chaosi]]
* [[Carmina non adlecta]]
* [[Scriptor:Janko Polić Kamov]]
* [[Maledictio]]
* [[Charta lacerata]]
* [[Scriptor:Friedrich Hölderlin]]
* [[Ad Parcas]]
* [[Olim et nunc]]
* [[Curriculum vitae]]
* [[Brevitas]]
* [[Dimidium vitae]]
* [[Aetas vitae]]
* [[Maturi sunt, igne immersi, decocti]]
* [[Scriptor:Ivan Gundulić]]
* [[Scriptor:Franciscus Christophorus Comes de Frangipanibus]]
* [[Privilegium ducis Tirpimiri]]
* [[De situ Chroatiae Albae sive Magnae]]

== [[Usor:Coronus Tenebrosius/Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum|Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum]] ==</text>
      <sha1>otw6jcibg4mj41h3sng1t8f69vbhgxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83785</id>
    <revision>
      <id>285804</id>
      <parentid>272615</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T19:37:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4882" sha1="2dzwnyoonrz3jilyur741rbbt1neefl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|75}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXVI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Guaiaba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|M}}Agna affinitate inter {{s}}e conjunct{{ae}} {{s}}unt ''Guaiaba'' {{et}} ''Araca-guacu''; eju{{s}}dem quippe non {{s}}olum altitudinis {{s}}unt, {{s}}ed folia {{et}} flores qualitate {{et}} facie externa conveniunt. Sunt autem folia bina {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita in brevi{{s}}{{s}}imis pediculis, qu{{ae}} pr{{ae}}dita {{s}}unt nervo {{et}} venis parallelis lunaribus, obliq; di{{s}}currentibus {{et}} valde con{{s}}picuis, ad tactum dura, inferius quidem protuberantibus, {{s}}uperius profundis {{et}} qua{{s}}i rugo{{s}}is: Fructus quoque hujus granis innumeris {{s}}catent, unde {{et}} merito pyra Granaten{{s}}ia dicuntur: {{s}}ed in eo {{s}}olum differunt, quod hi oblongiores {{et}} magis flave{{s}}centes exterius, interius ro{{s}}aceo colore vi{{s}}untur. Digna profecto arbor qu{{ae}} Europ{{ae}} importata, magnatum {{et}} Principum hortos illu{{s}}tret. Montibus aut {{s}}ilvis den{{s}}ioribus non inna{{s}}citur, {{s}}ed planitiem {{et}} campos amat. Agre{{s}}tis e{{s}}{{s}}e de{{s}}iit, villicorum quippe indu{{s}}tria viridariis illata, numero{{s}}as plantas concipit {{et}} procreat, ut nihil frequentius occurrat, fructuum enim grana ab avibus {{et}} pecoribus deglutita, {{et}} mox per alvum cum excrementis depo{{s}}ita, locis licet areno{{s}}is {{et}} tri{{s}}tioribus, alti{{s}}{{s}}ime germinant maximeque luxuriant. Aliis Indiarum regionibus communis h{{ae}}c arbor, ac proinde hic patriam Bra{{s}}iliani negant, {{s}}ed tractu temporis inter illas habita e{{s}}t.

Semel per annum fructus profert, qui album florem {{ae}}{{s}}tate vigentem excipiunt ad initium hyemis: numero{{s}}oque proventu, totis {{s}}ex men{{s}}ibus pluviis, maximo omnium incolarum oblectamento dantur. Pyra h{{ae}}c {{s}}tomacho pro{{s}}unt, qu{{ae}} {{s}}i immatura coquantur, eo fortius ventriculum corroborant, atque alvum ad{{s}}tringunt. Matura croceo colore nite{{s}}cunt. Melius {{s}}anitati con{{s}}ulunt, qui cocta {{et}} {{s}}accharo condita, quam cruda, men{{s}}is inferunt: odorem enim gratiorem acquirunt, palatoque magis abblandiuntur.

Concedendum facile Clu{{s}}io {{et}} Monardo, quod in de{{s}}criptione hujus floris {{et}} fructus natura {{et}} facie nonnihil à me di{{s}}crepent, quoniam h{{ae}}c {{et}} alia exotica adii{{s}}{{s}}e {{et}} experimento comproba{{s}}{{s}}e ip{{s}}is forte non licuit.
&lt;section end=&quot;XXVI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXVII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXVII.}}}}
{{c|{{larger|''De Bacoba {{et}} Banana, earumque facultatibus.'' }}}}

{{Is|F}}Ructus lippis {{et}} ton{{s}}oribus noti, tamque familiares, ut nulli pror{{s}}us in Bra{{s}}ilia jam reperiantur horti, in quibus illi pa{{s}}{{s}}im non {{s}}pectentur. Indigen{{ae}} tamen hîc non {{s}}unt, {{s}}ed aliunde huc deportat{{ae}} h{{ae}} plant{{ae}}. Bra{{s}}iliani quoque earum nomina {{s}}ua lingua exprimere non norunt. Afris {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 282 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} vero atque A{{s}}iaticis olim fui{{s}}{{s}}e notas, Serapion {{et}} Avicenna te{{s}}tantur, qui ''Mu{{s}}as'' appellant. Hujus itaque plant{{ae}} de{{s}}criptionem, quam Matthiolus, Clu{{s}}ius {{et}} Dodon{{ae}}us habent, libenter amplector, paucis tamen, in quibus hallucinati {{s}}unt, mutatis.

Duo autem {{s}}unt ejus genera, qu{{ae}} ob maximam affinitatem quam habent, una (quod ajunt) fidelia hîc dealbabimus. Pulcherrim{{ae}} {{s}}ane plant{{ae}}, {{s}}ive fructum, {{s}}ive folium, {{s}}ive cultur{{ae}}, na{{s}}cendique modum {{s}}pectes. In quovis {{s}}olo, licet tri{{s}}ti {{et}} {{s}}itiente proveniunt. Quovis anni tempore incol{{ae}} earum fructu gaudent.

Caudex {{s}}eu cra{{s}}{{s}}ior pars arboris è foliis compactilibus {{s}}quamatim coagmentatis con{{s}}tat, qui fructibus decerptis ut inutilis detruncatur, nam {{s}}emel tantum in vita {{s}}ua fructum producit. Verum exci{{s}}a parente, {{s}}ex vel octo {{s}}urculi è radice ex{{s}}urgunt, qui matrem renovant {{et}} {{s}}ub{{s}}equente anno fructum ferunt. Seminibus {{et}} ramis pror{{s}}us de{{s}}tituitur uterque frutex: horum vicem ornati{{s}}{{s}}ima {{et}} pulchre virentia folia, unico eoque cra{{s}}{{s}}o nervo obducta, {{s}}ex pedes longa, duo lata, {{s}}upplent: illorum germen {{s}}atis longum è medio ex{{s}}urgens, crebri{{s}}que nodulis e{{s}}t di{{s}}tinctum, cujus extremitati turio, ovi effigie {{et}} rubro colore in{{s}}ignis, adna{{s}}citur, unde triginta, quadraginta, nonnumquam centum lobi progerminant: Hi in {{ae}}dibus {{s}}u{{s}}penduntur tanti{{s}}per donec ju{{s}}tam maturitatem con{{s}}equantur.

Uterque tam ''Bacoba'' quam ''Banana'' inter horarios fructus, {{et}} (ut nonnullis placet) inter&lt;noinclude&gt;{{rh||''K 2''|ficus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dzwnyoonrz3jilyur741rbbt1neefl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Modulus:Params</title>
    <ns>828</ns>
    <id>86772</id>
    <revision>
      <id>285839</id>
      <parentid>283487</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T22:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>Update from [[d:Special:GoToLinkedPage/mediawikiwiki/Q122696746|master]] using [[mw:Synchronizer| #Synchronizer]]</comment>
      <origin>285839</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="91286" sha1="ed6uj3jkl9sb18ckis1vsieht07yb7c" xml:space="preserve">require[[strict]]


	---                                        ---
	---     PRIVATE ENVIRONMENT                ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Abstract utilities ]]--
	----------------------------


-- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers)
local function zero_padded (str)
	return ('%03d%s'):format(#str, str)
end


-- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting)
local function natural_sort (var1, var2)
	return var1:gsub('%d+', zero_padded) &lt; var2:gsub('%d+', zero_padded)
end


-- Return a copy or a reference to a table
local function copy_or_ref_table (src, refonly)
	if refonly then return src end
	local newtab = {}
	for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end
	return newtab
end


-- Copy at most N items (of all kinds) from `src` to `dest` and return `dest`
local function copy_table_maxn (dest, src, len)
	local idx = 1
	for key, val in pairs(src) do
		dest[key], idx = val, idx + 1
		if idx &gt; len then break end
	end
	return dest
end


-- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left
local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len)
	local cache, tmp = {}, idx + len - 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' and key &gt;= idx then
			if key &gt; tmp then cache[key - len] = val end
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_reduced (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = 1 - idx
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; tmp then ret[key - tmp] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			elseif key &lt; idx then ret[key + len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary)
local function copy_table_expanded (tbl, idx, len)
	local ret, tmp = {}, idx + len - 1
	if idx &gt; 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &lt; idx then
				ret[key] = val
			else ret[key + len] = val end
		end
	elseif tmp &gt; 0 then
		local nshift = idx - 1
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val
			elseif key &gt; 0 then ret[key + tmp] = val
			elseif key &lt; 1 then ret[key + nshift] = val end
		end
	else
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) ~= 'number' or key &gt; tmp then
				ret[key] = val
			else ret[key - len] = val end
		end
	end
	return ret
end


-- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys
local function get_sorted_key_list (tbl, sort_fn)
	local nums, words, nn, nw = {}, {}, 1, 1
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then nums[nn], nn = key, nn + 1
		else words[nw], nw = key, nw + 1 end
	end
	table.sort(nums)
	table.sort(words, sort_fn)
	return nums, words, nn - 1, nw - 1
end


-- Parse a parameter name string and return it as a string or a number
local function get_param_name (par_str)
	local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$'
	if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end
	return tonumber(ret)
end


-- Move a key from a table to another, but only if under a different name and
-- always parsing numeric strings as numbers
local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey)
	local realkey = get_param_name(dkey)
	if skey ~= realkey then dest[realkey], src[skey] = val, nil end
end


	--[[ Public strings ]]--
	------------------------


-- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names)
local mkeywords = {
	['or'] = 0,
	pattern = 1,
	plain = 2,
	strict = 3
}


-- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names)
local sortfunctions = {
	alphabetically = false,
	naturally = natural_sort
}


-- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers
-- (functions and modifiers MUST avoid these names)
--[[

Meanings of the columns:

  col[1] = Loop type (0-3)
  col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3)
  col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback
  col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name
  col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value
  col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]`
  col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]`

A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`)

]]--
local mapping_styles = {
	names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 },
	values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 },
	values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 },
	names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 },
	names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 },
	names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 },
	values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 },
	blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 }
}


-- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names)
local memoryslots = {
	h = 'header',
	f = 'footer',
	i = 'itersep',
	l = 'lastsep',
	n = 'ifngiven',
	p = 'pairsep',
	s = 'oxfordsep'
}


-- Possible trimming modes for the `parsing` modifier
local trim_parse_opts = {
	trim_none = { false, false },
	trim_positional = { false, true },
	trim_named = { true, false },
	trim_all = { true, true }
}


-- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local isep_parse_opts = {
	splitter_pattern = false,
	splitter_string = true
}


-- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and
-- `reinterpreting` modifiers
local psep_parse_opts = {
	setter_pattern = false,
	setter_string = true
}


-- Possible position references for the `splicing` modifier
local position_references = {
	add_nothing = 0,
	add_smallest_number = 1,
	add_last_of_sequence = 2,
	add_largest_number = 3
}


-- Possible modes for the `reassigning` modifier
local a_modes = {
	transfer = 0,
	clone = 1,
	rename = 2,
	copy = 3,
	sacrifice = 4,
	provide = 5,
	spare = 7
}


-- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `here`, `in_substack`,
-- `let`, `expose`, `use`, `with_flushed_glue`, `without_flushed_glue`
-- `without_sorting`


	--[[ Private constants ]]--
	---------------------------


-- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`)
local modulename = 'Module:Params'


-- The functions listed here declare that they don't need the
-- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if 
-- they are modifiers they also guarantee that they will make their own
-- (modified) copy available
local refparams = {
	call_for_each_group = true,
	combining = true,
	combining_by_calling = true,
	combining_values = true,
	concat_and_call = true,
	concat_and_invoke = true,
	concat_and_magic = true,
	count = true,
	grouping_by_calling = true,
	mixing_names_and_values = true,
	keeping_at_most = true,
	renaming_by_mixing = true,
	renaming_to_sequence = true,
	renaming_to_uppercase = true,
	renaming_to_lowercase = true,
	shifting = true,
	splicing = true,
	value_of = true,
	with_name_matching = true
}


-- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we
-- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its
-- optimal value at Module talk:Params)
local maxfill = 1024


-- The private table of functions
local library = {}


-- Functions and modifiers that can only be invoked in first position
local static_iface = {}


	--[[ Private functions ]]--
	---------------------------


-- Create a new context
local function context_new (child_frame, first_fn_name)
	local main_frame, tpipe = child_frame:getParent(), { first_fn_name }
	for key, val in pairs(child_frame.args) do
		if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then tpipe[key + 1] = val
		else tpipe[key] = val end
	end
	return {
		frame = main_frame,
		pipe = tpipe,
		oparams = main_frame.args,
		firstposonly = static_iface,
		iterfunc = pairs,
		fnpos = 1,
		sorttype = 0,
		n_parents = 0,
		n_children = 0,
		n_available = maxfill
	}
end


-- Move to the next action within the user-given list
local function context_iterate (ctx, next_fn_pos, trimmed_fname)
	local fname = trimmed_fname or ctx.pipe[next_fn_pos] and
		ctx.pipe[next_fn_pos]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		': You must specify a function to call', 0) end
	if library[fname] == nil then
		if ctx.firstposonly[fname] == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0)
		else error(modulename .. ': The ‘' .. fname ..
			'’ directive can only appear in first position', 0)
		end
	end
	ctx.fnpos = next_fn_pos
	return library[fname]
end


-- Main loop
local function main_loop (ctx, start_with)
	local fn = start_with
	repeat fn = fn(ctx) until not fn
	if ctx.n_parents &gt; 0 then error(modulename ..
		': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end
	if ctx.n_children &gt; 0 then error(modulename ..
		', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end
end


-- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table
local function set_strings_from_opts (dest, opts, offs)
	local cmd
	if opts[offs] == nil then return offs - 1 end
	cmd = opts[offs]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/'):match'^/*(.*[^/])'
	if cmd == nil then return offs end
	local vname, chr
	local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), offs + 1
	for idx = 1, #cmd do
		chr = cmd:byte(idx)
		if chr == sep then
			for key, val in ipairs(amap) do
				dest[val], amap[key] = opts[argc], nil
			end
			argc = argc + 1
		else
			vname = memoryslots[string.char(chr)]
			if vname == nil then error(modulename ..
				', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end
			table.insert(amap, vname)
		end
	end
	for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end
	return argc
end


-- Add a new stack of parameters to `ctx.children`
local function new_substack (ctx)
	local currsnap, newparams = ctx.n_children + 1, {}
	if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams }
	else ctx.children[currsnap] = newparams end
	ctx.n_children = currsnap
	return newparams
end


-- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or
-- `'without_sorting'`, or `nil`
local function load_sort_opt (raw_arg)
	local trarg
	if raw_arg ~= nil then trarg = raw_arg:match'^%s*(.*%S)' end
	if trarg == nil then return nil, 1, false, nil end
	if trarg == 'without_sorting' then return nil, 2, false, nil end
	local tmp = sortfunctions[trarg]
	if tmp == nil then return nil, 1, false, trarg end
	return tmp or nil, 2, true, nil
end


-- Parse optional user arguments of type `...|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|
-- [number of additional parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]`
local function load_child_opts (src, start_from, append_after, params)
	local tnamed, tmp1, tmp2
	local pin, tbl, mem = start_from, {}, {}
	while src[pin] ~= nil and src[pin + 1] ~= nil do
		tmp1 = src[pin]:match'^%s*(.*%S)'
		if tmp1 == 'let' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tbl[tmp1], pin = src[pin + 2], pin + 3
--[[
		elseif tmp1 == 'expose' then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 1])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[tmp1], pin = tmp2, tmp2, pin + 2
]]--
		elseif tmp1 == 'use' and src[pin + 2] ~= nil then
			tmp1 = get_param_name(src[pin + 2])
			tmp2 = params[tmp1]
			mem[tmp1], tbl[get_param_name(src[pin + 1])], pin =
				tmp2, tmp2, pin + 3
		else break end
	end
	local tnew = copy_or_ref_table(params, next(mem) == nil)
	for key in pairs(mem) do tnew[key] = nil end
	if pin ~= start_from then tnamed, tbl = tbl, {} end
	tmp1 = tonumber(src[pin])
	if tmp1 ~= nil and math.floor(tmp1) == tmp1 then
		if tmp1 &lt; 0 then tmp1 = -1 end
		tmp2 = append_after - pin
		for idx = pin + 1, pin + tmp1 do tbl[idx + tmp2] = src[idx] end
		pin = pin + tmp1 + 1
	end
	if tnamed ~= nil then
		for key, val in pairs(tnamed) do tbl[key] = val end
	end
	return tbl, pin, tnew, mem
end


-- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*`
-- class of modifiers
local function load_callback_opts (src, start_from, default_style, params)
	local style, shf
	local tmp = src[start_from + 1]
	if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end
	if style == nil then style, shf = default_style, start_from - 1
	else shf = start_from end
	local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5]
	tmp = style[6]
	if tmp &gt; -1 then
		karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			karg = tonumber(karg)
			n_exist = math.max(n_exist, karg)
		end
	end
	tmp = style[7]
	if tmp &gt; -1 then
		varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			varg = tonumber(varg)
			n_exist = math.max(n_exist, varg)
		end
	end
	tmp = style[1]
	local dest, argc, tnew, mem = load_child_opts(src, style[2] + shf,
		n_exist, params)
	if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then
		tmp = tmp - 2 end
	if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then
		tmp = tmp - 1 end
	return dest, argc, tmp, karg, varg, tnew, mem
end


-- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of
-- modifiers
local function load_replace_args (opts, offs, whoami)
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end
	local tn, flg
	local ptn, repl, nmax, argc =
		opts[offs + 1], opts[offs + 2], tonumber(opts[offs + 3]), 3
	if nmax ~= nil then argc = 4
	elseif opts[offs + 3] ~= nil then
		tn = opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then argc = 4 end
	end
	if tn == nil and opts[offs + argc] ~= nil then
		tn = opts[offs + argc]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	if tn ~= nil then
		flg = mkeywords[tn]
		if flg ~= nil then tn = nil end
	end
	if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end
	return ptn, repl, nmax, flg, offs + argc, (nmax ~= nil and nmax &lt; 1) or
		(flg == 3 and ptn == repl), tn
end


-- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers
local function load_pattern_args (opts, offs, whoami)
	local tn, kwid
	local ptns, arg, state, nptns, idx = {}, opts[offs + 1], 0, 0, offs + 2
	while arg ~= nil do
		if state == 0 then
			nptns, state = nptns + 1, -1
			ptns[nptns] = { arg, false, false }
		else
			tn = arg:match'^%s*(.*%S)'
			kwid = tn and mkeywords[tn]
			if kwid == nil or (state &gt; 0 and kwid &gt; 0) then break
			else
				state = kwid
				if state &gt; 1 then ptns[nptns][2] = true end
				if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end
			end
		end
		arg, idx = opts[idx], idx + 1
	end
	if state == 0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end
	return ptns, nptns, idx - 1, kwid == nil and tn or nil
end


-- Load the optional arguments of the `parsing`, `reinterpreting` and
-- `evaluating` modifiers
local function load_parse_opts (opts, offs, isp, psp)
	local tn, tmp
	local optslots, noptslots, argc, trimn, trimu, iplain, pplain =
		{ true, true, true }, 3, offs, true, false, true, true
	repeat
		noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc]
		tn = tmp and tmp:match'^%s*(.*%S)'
		if tn == nil then break end
		if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tn] ~= nil then
			tmp = trim_parse_opts[tn]
			trimn, trimu, optslots[1] = tmp[1], tmp[2], nil
		elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			iplain, isp, optslots[2] = isep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tn] ~= nil then
			argc = argc + 1
			pplain, psp, optslots[3] = psep_parse_opts[tn],
				opts[argc], nil
		else break end
		argc, tn = argc + 1, nil
	until noptslots &lt; 1
	return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc, tn
end


-- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table
local value_maps = {
	[0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end
	end,
	[1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[varg] = val
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key in pairs(tbl) do
			margs[karg] = key
			tbl[key] = fn()
		end
	end,
	[3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			margs[karg], margs[varg] = key, val
			tbl[key] = fn()
		end
	end
}


-- Private table for `map_names()`
local name_thieves = {
	[0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[varg] = val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg] = key
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end,
	[3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
		for key, val in pairs(tbl) do
			rargs[karg], rargs[varg] = key, val
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn())
		end
	end
}


-- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table
local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn)
	local cache = {}
	name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn)
	for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
end


-- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric
-- suffixes in its keys
local function make_groups (src)
	-- NOTE: `src` might be the original metatable!
	local prefix, gid
	local groups = {}
	for key, val in pairs(src) do
		-- `key` must only be a string or a number...
		if type(key) == 'string' then
			prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$'
			gid = tonumber(gid) or ''
		else prefix, gid = '', key end
		if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end
		if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			prefix = tonumber(prefix)
			if prefix &lt; 1 then prefix = prefix - 1 end
		end
		groups[gid][prefix] = val
	end
	return groups
end


-- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and
-- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length
local function parse_placeholder_string (target)
	local skel, canvas, idx, s_pos, e_pos =
		{}, {}, 1, 1, string.find(target, '%$[@#]', 1, false)
	while e_pos ~= nil do
		canvas[idx], skel[idx + 1] =
			target:sub(s_pos, e_pos - 1),
			target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@'
		idx, s_pos = idx + 2, e_pos + 2
		e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false)
	end
	if (s_pos &gt; target:len()) then idx = idx - 1
	else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end
	return skel, canvas, idx
end


-- Populate a table by parsing a parameter string (heavy lifting for `parsing`,
-- `reinterpreting` and `evaluating`)
local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru)
	local key, val, spos1, spos2, pos1, pos2
	local pos3, idx, lenplone = 0, 1, #str + 1
	if isp == nil or isp == '' then
		if psp == nil or psp == '' then
			if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else tbl[idx] = str end
			return
		end
		spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$'
			else val = str end
		else
			key = get_param_name(str:sub(1, spos1 - 1))
			val = str:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
		return
	end
	if psp == nil or psp == '' then
		repeat
			pos1 = pos3 + 1
			pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
			val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			tbl[idx], idx = val, idx + 1
		until pos2 == nil
		return
	end
	repeat
		pos1 = pos3 + 1
		pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl)
		val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1)
		spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl)
		if spos1 == nil then
			key = idx
			if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
			idx = idx + 1
		else
			key = get_param_name(val:sub(1, spos1 - 1))
			val = val:sub(spos2 + 1)
			if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
		end
		tbl[key] = val
	until pos2 == nil
	return
end


-- Heavy lifting for `snapshotting` and `remembering`
local function make_child (ctx, src, whoami)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len == 0 then
		local stack = new_substack(ctx)
		for key, val in pairs(src) do stack[key] = val end
		return len == nil and 1 or 2
	end
	if len &lt; 0 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘' ..
		whoami .. '’: The number of parameters to copy must be an integer greater than zero', 0) end
	copy_table_maxn(new_substack(ctx), src, len)
	return 2
end


-- Heavy lifting for `setting_by_flushing`, `combining` and `combining_values`
local function set_strings_from_substack (ctx, dest, whoami)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: There are no substacks to flush', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children
	local stack = ctx.children[currsnap]
	for key, val in pairs(memoryslots) do
		if stack[key] ~= nil then dest[val] = stack[key] end
	end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
end


-- Heavy lifting for `combining` and `combining_values`
local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function
	-- MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end
	local argc
	local tbl, vars = ctx.params, {}
	local sortfn, ivar0, dosort, tmp = load_sort_opt(opts[offs + 2])
	if ivar0 == 2 then
		tmp = opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	end
	ivar0 = ivar0 + offs
	if tmp == 'with_flushed_glue' then
		ivar0 = ivar0 + 1
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
		set_strings_from_substack(ctx, vars, whoami)
	else
		if tmp == 'without_flushed_glue' then ivar0 = ivar0 + 1 end
		argc = set_strings_from_opts(vars, opts, ivar0 + 1)
	end
	if argc &lt; ivar0 then error(modulename ..
		', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end
	if next(tbl) == nil then
		if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params =
			{ [get_param_name(opts[offs + 1])] = vars.ifngiven }
		elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end
		return argc + 1
	end
	local cache, len
	if dosort then
		local words
		cache, words, len, tmp = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end
		len = len + tmp
	else
		cache, len = {}, 1
		for key in pairs(tbl) do cache[len], len = key, len + 1 end
		len = len - 1
	end
	local pmap, nss, kvs, pps =
		{}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or ''
	for idx = 1, len do
		tmp, pmap[nss + 1] = cache[idx], pps
		pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs)
		nss = nss + 2
	end
	tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep
	if tmp ~= nil and nss &gt; 4 then pmap[nss - 1] = tmp
	elseif nss &gt; 2 and vars.lastsep ~= nil then
		pmap[nss - 1] = vars.lastsep
	end
	pmap[1] = vars.header or ''
	if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end
	ctx.params = { [get_param_name(opts[offs + 1])] = table.concat(pmap) }
	return argc + 1
end


-- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric
-- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options
-- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters
local function concat_params (ctx, offs)
	local tbl, retval, cache, nmax = ctx.params, {}, {}, 0
	for key, val in pairs(ctx.pipe) do
		if type(key) == 'number' then
			if key &lt; 1 then cache[key] = val
			elseif key &gt; offs then cache[key - offs] = val end
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		else cache[key] = val end
	end
	nmax = nmax - offs
	if ctx.subset == 1 then
		-- We need only the sequence
		for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end
	else
		if ctx.subset == -1 then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				retval[key + nmax] = val
			else retval[key] = val end
		end
	end
	for key, val in pairs(cache) do retval[key] = val end
	return retval
end


-- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this
-- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function flush_params (ctx, fn)
	local tmp
	local tbl = ctx.params
	if ctx.subset == -1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
	elseif ctx.subset == 1 then
		if ctx.pins == nil then
			for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end
			return
		end
		tmp = {}
		for key, val in ipairs(tbl) do tmp[key] = val end
		tbl = tmp
	end
	if ctx.pins ~= nil then
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 and ctx.subset ~= -1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tbl[tmp] ~= nil then
				fn(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = marker
			end
		end
		if ctx.subset == 1 then
			for key, val in ipairs(tbl) do
				if val ~= true then fn(key, val) end
			end
			return
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
			for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
			return
		end
		for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end
		return
	end
	if ctx.subset == -1 or ctx.pins == nil then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
		tbl[key] = nil
	end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if val ~= true then fn(key, val) end
	end
end


-- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value
-- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable)
local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth)
	if ctx.subset == 1 then
		flush_params(ctx, fn_seq)
		return
	end
	if ctx.subset == -1 then
		flush_params(ctx, fn_oth)
		return
	end
	local tbl = ctx.params
	if ctx.pins == nil and ctx.sorttype &lt; 1 then
		for key, val in ipairs(tbl) do
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
		for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
		return
	end
	local tseq = {}
	for key, val in ipairs(tbl) do tseq[key] = val end
	if ctx.pins ~= nil then
		local tmp
		local marker = ctx.sorttype &lt; 1 or nil
		for idx = 1, #ctx.pins do
			tmp = ctx.pins[idx]
			if tseq[tmp] ~= nil then
				fn_seq(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp], tseq[tmp] = nil, marker
			elseif tbl[tmp] ~= nil then
				fn_oth(tmp, tbl[tmp])
				tbl[tmp] = nil
			end
		end
	end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then
		local nums, words, nn, nw =
			get_sorted_key_list(tbl, natural_sort)
		if ctx.sorttype == 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		for idx = 1, nn do
			if tseq[nums[idx]] ~= nil then
				fn_seq(nums[idx], tseq[nums[idx]])
			else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end
		end
		if ctx.sorttype ~= 2 then
			for idx = 1, nw do
				fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]])
			end
		end
		return
	end
	for key, val in ipairs(tseq) do
		if val ~= true then
			fn_seq(key, val)
			tbl[key] = nil
		end
	end
	for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end
end


-- Finalize and return a concatenated list
local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize)
	if len &gt; 0 then
		local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep
		if tmp ~= nil and len &gt; modsize * 2 then
			lst[len - modsize + 1] = tmp
		elseif len &gt; modsize and ctx.lastsep ~= nil then
			lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep
		end
		lst[1] = ctx.header or ''
		if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end
		ctx.text = table.concat(lst)
	else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
end


	---                                        ---
	---     PUBLIC ENVIRONMENT                 ---
	---    ________________________________    ---
	---                                        ---


	--[[ Modifiers ]]--
	-------------------


-- Syntax:  #invoke:params|sequential|pipe to
library.sequential = function (ctx)
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	if ctx.sorttype &gt; 0 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = ipairs, 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|non-sequential|pipe to
library['non-sequential'] = function (ctx)
	if ctx.subset == -1 then error(modulename ..
		': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.iterfunc, ctx.subset = pairs, -1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|all_sorted|pipe to
library.all_sorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassorted|pipe to
library.reassorted = function (ctx)
	if ctx.sorttype == 2 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end
	if ctx.subset == 1 then error(modulename ..
		': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end
	if ctx.sorttype == 1 then error(modulename ..
		': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end
	ctx.sorttype = 2
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pinned_until|sentinel|[parameter name 1]|[parameter
--            name 2]|...|parameter name N|sentinel|pipe to
library.pinned_until = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pinned_until’: No sentinel was provided', 0) end
	local tmp, bucket, curr, ncurr
	local sntl, idx = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', 2
	if ctx.pin_bucket == nil then
		bucket, curr, ncurr = {}, {}, 0
		ctx.pin_bucket, ctx.pins = bucket, curr
	else bucket, curr, ncurr = ctx.pin_bucket, ctx.pins, ctx.npins end
	while opts[offs + idx] ~= nil do
		tmp = opts[offs + idx]:match'^%s*(.-)%s*$'
		if tmp == sntl then
			if idx == 2 then error(modulename ..
				', ‘pinned_until’: No parameters to pin were provided', 0) end
			ctx.npins = ncurr + idx - 2
			return context_iterate(ctx, offs + idx + 1)
		end
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tmp = tonumber(tmp)
		end
		if bucket[tmp] then error(modulename ..
			', ‘pinned_until’: Duplicate pinned parameter ‘' .. tostring(tmp) .. '’', 0) end
		curr[ncurr + idx - 1], bucket[tmp], idx = tmp, true, idx + 1
	end
	error(modulename .. ', ‘pinned_until’: Missing sentinel in position #' .. tostring(idx), 0)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting|directives|...|pipe to
library.setting = function (ctx)
	local new_offs = set_strings_from_opts(ctx, ctx.pipe, ctx.fnpos + 1)
	if new_offs - ctx.fnpos &lt; 2 then error(modulename ..
		', ‘setting’: No directive was given', 0) end
	return context_iterate(ctx, new_offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|scoring|new parameter name|[container]|pipe to
library.scoring = function (ctx)
	local opts, offs, retval = ctx.pipe, ctx.fnpos, 0
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end
	for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	local tn = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn == 'in_substack' then
		new_substack(ctx)[get_param_name(opts[offs + 1])] =
			tostring(retval)
		return context_iterate(ctx, offs + 3)
	end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = tostring(retval)
	return tn == 'here' and context_iterate(ctx, offs + 3) or
		context_iterate(ctx, offs + 2, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|squeezing|pipe to
library.squeezing = function (ctx)
	local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			newlen = newlen + 1
			indices[newlen], store[key], tbl[key] = key, val, nil
		end
	end
	table.sort(indices)
	for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to
library.filling_the_gaps = function (ctx)
	local newval, tbl, tmp, nmin, nmax, nnums =
		ctx.pipe[ctx.fnpos + 1], ctx.params, {}, 1, nil, -1
	if newval == nil then error(modulename ..
		', ‘filling_the_gaps’: No value was provided', 0) end
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmax == nil then
				if key &lt; nmin then nmin = key end
				nmax = key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
			tmp[key], nnums = val, nnums + 1
		end
	end
	if nmax ~= nil and nmax - nmin &gt; nnums then
		ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax
		if ctx.n_available &lt; 0 then error(modulename ..
			', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end
		for idx = nmin, nmax do tbl[idx] = newval end
		for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|clearing|pipe to
library.clearing = function (ctx)
	local tbl, numerics = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
		end
	end
	for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to
library.cutting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local len = #tbl
	if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
	if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
	local tot = lcut + rcut
	if tot &gt; 0 then
		local cache = {}
		if tot &gt;= len then
			for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end
			tot = len
		else
			for idx = len - rcut + 1, len do tbl[idx] = nil end
			for idx = 1, lcut do tbl[idx] = nil end
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and key &gt; 0 then
				if key &gt; len then cache[key - tot] = val
				else cache[key - lcut] = val end
				tbl[key] = nil
			end
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to
library.cropping = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local lcut = tonumber(opts[offs + 1])
	if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end
	local rcut = tonumber(opts[offs + 2])
	if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename ..
		', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	local nmin, nmax
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			if nmin == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	if nmin ~= nil then
		local len = nmax - nmin + 1
		if lcut &lt; 0 then lcut = len + lcut end
		if rcut &lt; 0 then rcut = len + rcut end
		if lcut + rcut - len &gt; -1 then
			for key in pairs(tbl) do
				if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end
			end
		elseif lcut + rcut &gt; 0 then
			for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end
			for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end
			local lshift = nmin + lcut - 1
			if lshift &gt; 0 then
				for idx = lshift + 1, nmax do
					tbl[idx - lshift], tbl[idx] =
						tbl[idx], nil
				end
			end
		end
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to
library.purging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local idx = tonumber(opts[offs + 1])
	if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename ..
		', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end
	local tbl = ctx.params
	if len &lt; 1 then
		len = len + table.maxn(tbl)
		if idx &gt; len then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = len - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to
library.backpurging = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local last = tonumber(opts[offs + 1])
	if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end
	local idx
	local tbl = ctx.params
	if len &gt; 0 then idx = last - len + 1
	else
		for key in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' and (idx == nil or
				key &lt; idx) then idx = key end
		end
		if idx == nil then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		idx = idx - len
		if last &lt; idx then return context_iterate(ctx, offs + 3) end
		len = last - idx + 1
	end
	ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len)
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|shifting|addend|pipe to
library.shifting = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local nshift = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then
		error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end
	local tbl = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val
		else tbl[key] = val end
	end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to
library.reversing_numeric_names = function (ctx)
	local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			numerics[key], tbl[key] = val, nil
			if key &gt; nmax then nmax = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to
--[[
library.pivoting_numeric_names = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	local shift = #tbl + 1
	if shift &lt; 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end
	local tmp = {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key], tbl[key] = val, nil end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[shift - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to
--[[
library.mirroring_numeric_names = function (ctx)
	local nmax, nmin
	local tbl, tmp = ctx.params, {}
	for key, val in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			tmp[key], tbl[key] = val, nil
			if nmax == nil then nmin, nmax = key, key
			elseif key &gt; nmax then nmax = key
			elseif key &lt; nmin then nmin = key end
		end
	end
	for key, val in pairs(tmp) do tbl[nmax + nmin - key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to
--[[
library.swapping_numeric_names = function (ctx)
	local tmp
	local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 1
	for key in pairs(tbl) do
		if type(key) == 'number' then
			cache[nsize], nsize = key, nsize + 1
		end
	end
	table.sort(cache)
	for idx = math.floor((nsize - 1) / 2), 1, -1 do
		tmp = tbl[cache[idx] ]
		tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx] ]
		tbl[cache[nsize - idx] ] = tmp
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to
library.sorting_sequential_values = function (ctx)
	local sortfn
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tn ~= nil then sortfn = sortfunctions[tn] end
	if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn)
	else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil`
	if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, offs + 1, tn) end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment|
--            [number of elements to write]|...|pipe to
library.splicing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp2, argc, pos, refp
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp1 = opts[offs + 1]
	if tmp1 ~= nil then
		tmp2 = tonumber(tmp1)
		if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then
			pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4,
				tmp1:match'^%s*(.*%S)'
			if tmp2 ~= nil then
				refp = position_references[tmp2]
				if refp == nil then error(modulename ..
					', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end
			else refp = 0 end
		else pos, argc, refp = tmp2, offs + 3, 0 end
	else pos, argc, refp = tonumber(opts[offs + 2]), offs + 4, 0 end
	if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end
	local len = tonumber(opts[argc - 1])
	if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end
	local insn = tonumber(opts[argc])
	if len == 0 and (insn == nil or insn &lt; 1) then error(modulename ..
		', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to write cannot be zero', 0) end
	if refp == 2 then
		for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end
		refp = 0
	end
	tmp1, tmp2 = nil, nil
	if refp ~= 0 or len ~= 0 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if type(key) == 'number' then
				if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key
				elseif key &lt; tmp1 then tmp1 = key
				elseif key &gt; tmp2 then tmp2 = key end
			end
		end
	end
	if tmp2 == nil then len = 0
	elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2
	elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end
	if len &gt; 0 and pos + len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len)
	elseif len &lt; 0 and pos - len &gt; tmp1 and pos &lt;= tmp2 then
		tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len)
	else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end
	ctx.params = tbl
	if insn == nil or insn &lt; 0 or math.floor(insn) ~= insn then
		return context_iterate(ctx, argc)
	end
	tmp1 = argc - offs - pos + 1
	for key = pos, pos + insn - 1 do tbl[key] = opts[offs + key + tmp1] end
	return context_iterate(ctx, argc + insn + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|imposing|name|value|pipe to
library.imposing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end
	ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = opts[offs + 2]
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|providing|name|value|pipe to
library.providing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end
	local key = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = opts[offs + 2] end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reassigning|source|destination|[mode]|pipe to
library.reassigning = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing source parameter', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘reassigning’: Missing destination parameter', 0) end
	local mode, argc
	local src, tn = get_param_name(opts[offs + 1]),
		opts[offs + 3] ~= nil and opts[offs + 3]:match'^%s*(.*%S)'
	local val = tbl[src]
	if tn ~= nil then mode = a_modes[tn] end
	if mode == nil then mode, argc = 0, offs + 3
	else argc, tn = offs + 4, nil end
	if val == nil and mode &gt; 1 then
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local dest = get_param_name(opts[offs + 2])
	local tmp = tbl[dest] == nil
	if mode % 2 == 0 or (mode == 7 and tmp) then tbl[src] = nil end
	if tmp or mode &lt; 4 then tbl[dest] = val end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to
library.discarding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end
	local len = tonumber(opts[offs + 2])
	if len == nil then
		ctx.params[get_param_name(opts[offs + 1])] = nil
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local key = tonumber(opts[offs + 1])
	if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end
	if len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end
	for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to
library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to
library.excluding_numeric_names = function (ctx)
	local tmp = ctx.params
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_name_matching = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local tmp, ptn
	local tbl, newparams, opts, offs = ctx.params, {}, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_matching')
	for idx = 1, nptns do
		ptn = targets[idx]
		if ptn[3] then
			tmp = ptn[1]
			if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
				tmp = tonumber(tmp)
			end
			newparams[tmp] = tbl[tmp]
		else
			for key, val in pairs(tbl) do
				if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
					newparams[key] = val
				end
			end
		end
	end
	ctx.params = newparams
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_name_not_matching = function (ctx)
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_name_not_matching')
	if nptns == 1 and targets[1][3] then
		local tmp = targets[1][1]
		if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
			tbl[tonumber(tmp)] = nil
		else tbl[tmp] = nil end
		return context_iterate(ctx, argc, tn)
	end
	local yesmatch, ptn
	for key in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if tostring(key) ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or]|
--            [target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag
--            N]|pipe to
library.with_value_matching = function (ctx)
	local nomatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		nomatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val == ptn[1] then
					nomatch = false
					break
				end
			elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				nomatch = false
				break
			end
		end
		if nomatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1]|
--            [and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain
--            flag N]|pipe to
library.with_value_not_matching = function (ctx)
	local yesmatch, ptn
	local tbl, opts, offs = ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos
	local targets, nptns, argc, tn = load_pattern_args(opts, offs,
		'with_value_not_matching')
	for key, val in pairs(tbl) do
		yesmatch = true
		for idx = 1, nptns do
			ptn = targets[idx]
			if ptn[3] then
				if val ~= ptn[1] then
					yesmatch = false
					break
				end
			elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then
				yesmatch = false
				break
			end
		end
		if yesmatch then tbl[key] = nil end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|keeping_at_most|number of parameters to pick|pipe to
library.keeping_at_most = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘keeping_at_most’: The number of parameters to keep must be an integer greater than zero', 0) end
	ctx.params = copy_table_maxn({}, ctx.params, len)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|trimming_values|pipe to
library.trimming_values = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to
library.mapping_to_lowercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to
library.mapping_to_uppercase = function (ctx)
	local tbl = ctx.params
	for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.mapping_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = margs }
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.mapping_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local margs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.values_only,
			ctx.params)
	value_maps[looptype](tbl, margs, karg, varg, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.mapping_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'mapping_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		for key, val in pairs(tbl) do
			if val == ptn then tbl[key] = repl end
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		for key, val in pairs(tbl) do
			tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax)
		end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to
library.mapping_by_mixing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local tbl, mix = ctx.params, opts[offs + 1]
	if mix == '$#' then
		for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
	for key, val in pairs(tbl) do
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		tbl[key] = table.concat(cnv)
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to
library.renaming_to_lowercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to
library.renaming_to_uppercase = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache = {}
	for key, val in pairs(ctx.params) do
		if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else
		cache[key] = val end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to
library.renaming_to_sequence = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local cache, len
	local tbl = ctx.params
	local sortfn, argc, dosort, tn = load_sort_opt(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if dosort then
		local words, wl
		cache, words, len, wl = get_sorted_key_list(tbl, sortfn)
		for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end
		for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end
	else
		cache, len = {}, 1
		for _, val in pairs(tbl) do cache[len], len = val, len + 1 end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to
library.renaming_by_calling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = tname, args = rargs }
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function
--            name|[call style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of
--            additional arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument
--            N]|pipe to
library.renaming_by_invoking = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 2, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call
--            style]|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.renaming_by_magic = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	local rargs, argc, looptype, karg, varg, tbl, mem =
		load_callback_opts(opts, offs + 1, mapping_styles.names_only,
			ctx.params)
	map_names(tbl, rargs, karg, varg, looptype, function ()
		return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs)
	end)
	for key, val in pairs(mem) do tbl[key] = val end
	ctx.params = tbl
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain
--            flag]|pipe to
library.renaming_by_replacing = function (ctx)
	local ptn, repl, nmax, flg, argc, die, tn =
		load_replace_args(ctx.pipe, ctx.fnpos, 'renaming_by_replacing')
	if die then return context_iterate(ctx, argc, tn) end
	local tbl = ctx.params
	if flg == 3 then
		ptn = get_param_name(ptn)
		local val = tbl[ptn]
		if val ~= nil then
			tbl[ptn], tbl[get_param_name(repl)] = nil, val
		end
	else
		if flg == 2 then
			-- Copied from Module:String's `str._escapePattern()`
			ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0')
		end
		local cache = {}
		for key, val in pairs(tbl) do
			steal_if_renamed(val, tbl, key, cache,
				tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax))
		end
		for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to
library.renaming_by_mixing = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local mix = ctx.pipe[ctx.fnpos + 1]
	if mix == nil then error(modulename ..
		', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end
	local cache = {}
	mix = mix:match'^%s*(.-)%s*$'
	if mix == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	else
		local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			for idx = 2, n_parts, 2 do
				if skel[idx] then canvas[idx] = val
				else canvas[idx] = tostring(key) end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(canvas))] = val
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|grouping_by_calling|template
--            name|[let/use]|[...]|[let/use]|[...]|[number of additional
--            arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to
library.grouping_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp, argc, tbl, mem =
		load_child_opts(opts, offs + 2, 0, ctx.params)
	local gargs = {}
	for key, val in pairs(tmp) do
		if type(key) == 'number' and key &lt; 1 then gargs[key - 1] = val
		else gargs[key] = val end
	end
	tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local groups = make_groups(tbl)
	for gid, group in pairs(groups) do
		for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args = gid, group
		groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end
	for key, val in pairs(mem) do groups[key] = val end
	ctx.params = groups
	return context_iterate(ctx, argc)
end


-- Syntax:  #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.parsing = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	parse_parameter_string(ctx.params, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim
--            flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter
--            setter]|[...]|pipe to
library.reinterpreting = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '|', '=')
	local tbl, tmp = ctx.params, get_param_name(opts[offs + 1])
	local str = tbl[tmp]
	if str ~= nil then
		tbl[tmp] = nil
		parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain,
			trimnamed, trimunnamed)
	end
	return context_iterate(ctx, argc, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration
--            delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to
library.evaluating = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end
	local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, repos, tn =
		load_parse_opts(opts, offs + 2, '!', ':')
	if opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then
		remove_numeric_keys(opts, offs, repos - offs)
		return context_iterate(ctx, offs, tn)
	end
	local new_opts, cache = {}, {}
	parse_parameter_string(cache, opts[offs + 1], isep, iplain, psep,
		pplain, trimnamed, trimunnamed)
	local shift = #cache + offs - repos + 1
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; offs then new_opts[key] = val
		elseif key &gt;= repos then new_opts[key + shift] = val end
	end
	for key, val in pairs(cache) do
		if type(key) ~= 'number' or key &lt; 1 then new_opts[key] = val
		else new_opts[key + offs] = val end
	end
	ctx.pipe = new_opts
	return context_iterate(ctx, offs + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to
library.mixing_names_and_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end
	local tmp
	local cache, mix_k, mix_v =
		{}, opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$', opts[offs + 2]
	if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then
		for _, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = val
		end
	elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			cache[get_param_name(val)] = tostring(key)
		end
	elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then
		for key in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end
	else
		local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k)
		local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v)
		for key, val in pairs(ctx.params) do
			tmp = tostring(key)
			for idx = 2, n_parts_k, 2 do
				if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val
				else cnv_k[idx] = tmp end
			end
			for idx = 2, n_parts_v, 2 do
				if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val
				else cnv_v[idx] = tmp end
			end
			cache[get_param_name(table.concat(cnv_k))] =
				table.concat(cnv_v)
		end
	end
	ctx.params = cache
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end,
		'combining'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort
--            order]|[with/without flushed glue]|setting directives|...|pipe to
library.combining_values = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	return context_iterate(ctx, combine_parameters(
		ctx,
		function (key, val, kvs) return val end,
		'combining_values'
	))
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_calling = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] = ctx.frame:expandTemplate{
			title = tname,
			args = ctx.params
		}
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new
--            parameter name|pipe to
library.combining_by_invoking = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end
	if opts[offs + 3] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params }
	local mfunc = require(model.title)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 3])] =
			tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model)))
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 4)
end


-- Syntax:  #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter
--            name|pipe to
library.combining_by_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier,
	-- this function MUST create a copy of it before returning
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end
	if opts[offs + 2] == nil then error(modulename ..
		', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end
	ctx.params = {
		[get_param_name(opts[offs + 2])] =
			ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params)
	}
	return context_iterate(ctx, offs + 3)
end


-- Syntax:  #invoke:params|snapshotting|[maximum number]|pipe to
library.snapshotting = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.params, 'snapshotting'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|remembering|[maximum number]|pipe to
library.remembering = function (ctx)
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos +
		make_child(ctx, ctx.oparams, 'remembering'))
end


-- Syntax:  #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to
library.entering_substack = function (ctx)
	local tbl, opts, offs, ncurrparent =
		ctx.params, ctx.pipe, ctx.fnpos, ctx.n_parents + 1
	local tn = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl }
	else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end
	ctx.n_parents = ncurrparent
	if tn == 'new' then
		ctx.params = {}
		return context_iterate(ctx, offs + 2)
	end
	local currsnap = ctx.n_children
	if currsnap &gt; 0 then
		ctx.params, ctx.children[currsnap], ctx.n_children =
			ctx.children[currsnap], nil, currsnap - 1
	else
		local newparams = {}
		for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end
		ctx.params = newparams
	end
	return context_iterate(ctx, offs + 1, tn)
end


-- Syntax:  #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to
library.pulling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end
	local tmp = ctx.n_parents
	local parent = tmp &lt; 1 and ctx.oparams or ctx.parents[tmp]
	tmp = get_param_name(opts[offs + 1])
	if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|recalling|parameter name|pipe to
library.recalling = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘recalling’: No parameter to recall was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end


-- Syntax:  #invoke:params|finding|parameter name|pipe to
--[[
library.finding = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘finding’: No parameter to find was provided', 0) end
	local arg = get_param_name(opts[offs + 1])
	local parent
	for idx = ctx.n_parents, 1, -1 do
		parent = ctx.parents[idx]
		if parent[arg] ~= nil then
			ctx.params[arg] = parent[arg]
			return context_iterate(ctx, offs + 2)
		end
	end
	if ctx.oparams[arg] ~= nil then ctx.params[arg] = ctx.oparams[arg] end
	return context_iterate(ctx, offs + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|picking|number of parameters to pick|pipe to
--[[
library.picking = function (ctx)
	local len = tonumber(ctx.pipe[ctx.fnpos + 1])
	if len == nil or len &lt; 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename ..
		', ‘picking’: The number of parameters to pick must be an integer greater than zero', 0) end
	if ctx.n_parents &lt; 1 then copy_table_maxn(ctx.params, ctx.oparams, len)
	else copy_table_maxn(ctx.params, ctx.parents[ctx.n_parents], len) end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 2)
end
]]--


-- Syntax:  #invoke:params|detaching_substack|pipe to
library.detaching_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘detaching_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local parent = ctx.parents[ncurrparent]
	for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|dropping_substack|pipe to
library.dropping_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘dropping_substack’: No substacks have been created', 0) end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|leaving_substack|pipe to
library.leaving_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘leaving_substack’: No substacks have been created', 0) end
	local currsnap = ctx.n_children + 1
	if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params }
	else ctx.children[currsnap] = ctx.params end
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents, ctx.n_children =
		ctx.parents[ncurrparent], nil, ncurrparent - 1, currsnap
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|merging_substack|pipe to
library.merging_substack = function (ctx)
	local ncurrparent = ctx.n_parents
	if ncurrparent &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end
	local parent, child = ctx.parents[ncurrparent], ctx.params
	ctx.params, ctx.parents[ncurrparent], ctx.n_parents = parent, nil,
		ncurrparent - 1
	for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|flushing|pipe to
library.flushing = function (ctx)
	if ctx.n_children &lt; 1 then error(modulename ..
		', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end
	local parent, currsnap = ctx.params, ctx.n_children
	for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end
	ctx.children[currsnap], ctx.n_children = nil, currsnap - 1
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


-- Syntax:  #invoke:params|setting_by_flushing|pipe to
library.setting_by_flushing = function (ctx)
	set_strings_from_substack(ctx, ctx, 'setting_by_flushing')
	return context_iterate(ctx, ctx.fnpos + 1)
end


	--[[ Functions ]]--
	-----------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|count
library.count = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local retval = 0
	for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end
	if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end
	ctx.text = retval
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2]|
--            [...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value
--            n]|[...]
library.concat_and_call = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{
		title = tname,
		args = concat_params(ctx, offs + 1)
	}
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend
--            1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named
--            item n=value n]|[...]
library.concat_and_invoke = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end
	local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname]
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{
		title = 'Module:' .. mname,
		args = concat_params(ctx, offs + 2)
	})
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend
--            2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=
--            value n]|[...]
library.concat_and_magic = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end
	ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic,
		concat_params(ctx, offs + 1))
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|value_of|parameter name
library.value_of = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	if opts[offs + 1] == nil then error(modulename ..
		', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end
	local val
	local key = opts[offs + 1]:match'^%s*(.-)%s*$'
	if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then
		key = tonumber(key)
		val = ctx.params[key]
		-- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in
		-- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable)
		if val ~= nil and (
			ctx.subset ~= -1 or key &gt; #ctx.params or key &lt; 1
		) and (
			ctx.subset ~= 1 or (key &lt;= #ctx.params and key &gt; 0)
		) then
			ctx.text = (ctx.header or '') .. val ..
				(ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	else
		val = ctx.params[key]
		if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header
			or '') .. val .. (ctx.footer or '')
		else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end
	end
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list
library.list = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3], ret[nss + 4], nss =
			pps, key, kvs, val, nss + 4
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_values
library.list_values = function (ctx)
	-- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us
	local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		ret[nss + 1], ret[nss + 2], nss = pps, val, nss + 2
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|list_maybe_with_names
library.list_maybe_with_names = function (ctx)
	local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or ''
	mixed_flush_params(
		ctx,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, '', '', val, nss + 4
		end,
		function (key, val)
			ret[nss + 1], ret[nss + 2], ret[nss + 3],
				ret[nss + 4], nss = pps, key, kvs, val, nss + 4
		end
	)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|for_each|wikitext
library.for_each = function (ctx)
	local ret, nss, pps, txt =
		{}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[ctx.fnpos + 1] or ''
	local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		for idx = 2, n_parts, 2 do
			if skel[idx] then cnv[idx] = val
			else cnv[idx] = tostring(key) end
		end
		ret[nss + 1], nss = pps, nss + 2
		ret[nss] = table.concat(cnv)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2]|
--            [...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	local model, ret, nss, ccs =
		{ title = tname, args = cargs }, {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append
--            1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|
--            [named param n=value n]|[...]
library.invoke_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], iargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.magic_for_each = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end
	local ret, nss, ccs, cargs = {}, 0, ctx.itersep or '',
		copy_table_reduced(opts, 1, offs - 1)
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], cargs[2], ret[nss + 1], nss = key, val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)

	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tname == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end
	local cargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs)
	local model = { title = tname, args = cargs }
	local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.invoke_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local mname = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if mname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end
	local fname = opts[offs + 2] and opts[offs + 2]:match'^%s*(.*%S)'
	if fname == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end
	local iargs = copy_table_reduced(ctx.pipe, 1, offs + 1)
	local model = { title = 'Module:' .. mname, args = iargs }
	local mfunc, ret, nss, ccs =
		require(model.title)[fname], {}, 0, ctx.itersep or ''
	if mfunc == nil then error(modulename ..
		', ‘invoke_for_each_value’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
	flush_params(ctx, function (key, val)
		iargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = mfunc(ctx.frame:newChild(model))
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1]|
--            [append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named
--            param n=value n]|[...]
library.magic_for_each_value = function (ctx)
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local magic = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if magic == nil then error(modulename ..
		', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end
	local cargs, ret, nss, ccs =
		copy_table_reduced(opts, 1, offs), {}, 0, ctx.itersep or ''
	flush_params(ctx, function (key, val)
		cargs[1], ret[nss + 1], nss = val, ccs, nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:callParserFunction(magic, cargs)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


-- Syntax:  #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append
--            2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param
--            n=value n]|[...]
library.call_for_each_group = function (ctx)
	-- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable!
	local opts, offs = ctx.pipe, ctx.fnpos
	local tmp = opts[offs + 1] and opts[offs + 1]:match'^%s*(.*%S)'
	if tmp == nil then error(modulename ..
		', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end
	local model = { title = tmp }
	local bargs, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or ''
	for key, val in pairs(opts) do
		if type(key) ~= 'number' then bargs[key] = val
		elseif key &gt; offs then bargs[key - offs - 1] = val
		elseif key &lt; 1 then bargs[key - 1] = val end
	end
	ctx.params = make_groups(ctx.params)
	flush_params(ctx, function (gid, group)
		for key, val in pairs(bargs) do group[key] = val end
		group[0], model.args, ret[nss + 1], nss = gid, group, ccs,
			nss + 2
		ret[nss] = ctx.frame:expandTemplate(model)
	end)
	finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2)
	return false
end


	--[[ First-position-only modifiers ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|new|pipe to
static_iface.new = function (child_frame)
	local ctx = context_new(child_frame, 'new')
	ctx.params = {}
	main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 2))
	return ctx.text
end


	--[[ First-position-only functions ]]--
	---------------------------------------


-- Syntax:  #invoke:params|self
static_iface.self = function (child_frame)
	return child_frame:getParent():getTitle()
end


	--[[ Public metatable of functions ]]--
	---------------------------------------


return setmetatable({}, {
	__index = function (_, query)
		local fname = query:match'^%s*(.*%S)'
		if fname == nil then error(modulename ..
			': You must specify a function to call', 0) end
		local func = static_iface[fname]
		if func ~= nil then return func end
		func = library[fname]
		if func == nil then error(modulename ..
			': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end
		return function (child_frame)
			local ctx = context_new(child_frame, fname)
			ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams,
				refparams[fname])
			main_loop(ctx, func)
			return ctx.text
		end
	end
})</text>
      <sha1>ed6uj3jkl9sb18ckis1vsieht07yb7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87139</id>
    <revision>
      <id>285770</id>
      <parentid>285150</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7988" sha1="ddvp3vka39kaid8tk1fmqgxnzvepfd6" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=2 to =3 /&gt;


== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* [[Cursus Mathematicus/Pars IV De Terraquei Globi Repraesentatione|Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione]]
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) 
* Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Original transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>ddvp3vka39kaid8tk1fmqgxnzvepfd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87140</id>
    <revision>
      <id>285771</id>
      <parentid>284294</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="q597k4cgyzg4uev6cwc6rprb414ugjd" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Epistola ad Leopoldum I
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Cursus Mathematicus
|AnteNomen=Cursus Mathematicus
|Post=Facultates Auctori Facta
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=4 to=9 /&gt;

{{liber
|Ante=Cursus Mathematicus
|AnteNomen=Cursus Mathematicus
|Post=Facultates Auctori Facta
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
}}</text>
      <sha1>q597k4cgyzg4uev6cwc6rprb414ugjd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87141</id>
    <revision>
      <id>285772</id>
      <parentid>284295</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="627" sha1="hi0xju6ht4nkbdhyp77qej3ocmvd3o1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Facultates Auctori Facta
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Epistola ad Leopoldum I
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
|Post=Proemium Totius Operis
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=10 to=10 /&gt;

{{liber
|Ante=Epistola ad Leopoldum I
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
|Post=Proemium Totius Operis
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
}}</text>
      <sha1>hi0xju6ht4nkbdhyp77qej3ocmvd3o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87143</id>
    <revision>
      <id>285776</id>
      <parentid>284300</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="ke4gelh3kcngqunh3h0eafy2fvop2p3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. Pars I. De Arithmetica Practica Generali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=26 to=45 /&gt;

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. Pars I. De Arithmetica Practica Generali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I
}}</text>
      <sha1>ke4gelh3kcngqunh3h0eafy2fvop2p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87473</id>
    <revision>
      <id>285773</id>
      <parentid>284892</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="m3e5e4rmetnvvhw9a41226yg3lkh9en" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Proœmium Totius Operis
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=11 to=17 /&gt;

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}</text>
      <sha1>m3e5e4rmetnvvhw9a41226yg3lkh9en</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87474</id>
    <revision>
      <id>285774</id>
      <parentid>284889</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="585" sha1="tqlm8ytv09myzru6udl3ahihnm0f1w5" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Proemium Totius Operis
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
|Post=Carmen
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=18 to=23 /&gt;

{{liber
|Ante=Proemium Totius Operis
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
|Post=Carmen
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
}}</text>
      <sha1>tqlm8ytv09myzru6udl3ahihnm0f1w5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Carmen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87475</id>
    <revision>
      <id>285775</id>
      <parentid>284891</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="746" sha1="854bk761jodfz3mpascnkx8fbmwb88u" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Carmen
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

{{liber
|Ante=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Post=Liber I. Isagoge Mathematica
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=24 to=25 /&gt;
&lt;br/&gt;


{{liber
|Ante=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Post=Liber I. Isagoge Mathematica
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica
}}</text>
      <sha1>854bk761jodfz3mpascnkx8fbmwb88u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87490</id>
    <revision>
      <id>285781</id>
      <parentid>284948</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24017" sha1="kuks3220l0nu7nk8ukyulzslsdb7ds7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae et dux Normanniae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus, justiciis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concessisse Deo et Sancto Stephano de Cadomo et monachis ibidem Deo
servientibus, pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, donationes quas fecerunt barones Normanniae, illam scilicet quam fecit Rogerius de Mungomerico, de burgo de Trum cum silva de Algia, et cum terris et lundis et omnibus ad ipsum burgum 
pertinentibus exceptis molendinis et decimis quae jam aliis aecclesiis concesserat, et in memoria hujus donationis viam quae extra burgum ducebat pater meux rex Willelmus per burgum ire concessit ; et donationem quam fecit Robertus comes Moretonio predictae abbatiae, scilicet villam juris 
sui, quam Hultiwillam vocant, cum colonis et conditionariis ac liberis hominibus seu omnibus redditibus et consuetudinibus ad eam pertinentibus ; presbyterium etiam cum tota terra sua, aecclesiam quoque cum decima ; et donationem quam fecit Ricardus filius Turstini, vicecomes abrincensis,
sansto Stephano, scilicet terram juris sui quam habebat in Ruscavilla, de fędio Turstini filii Ricardi, concedente ipso Turstino ; et donationem quam fecit Rannulfus vicecomes Baiocensis, sancto Stephano, scilicet ecclesia de Roiavilla cum alodio et omni decima ad eam pertinente, et totam 
terram quam in Britivilla Orgulosa habebat cum parte ecclesie ad eam pertinente, cum colonis et liberis hominibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Robertus Bertram, scilicet quicquid terre habebat in Britivilla Orgulosa cum parte sua ecclesie, cum colonis et liberis hominibus 
et omnibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Eudo dapifer, scilicet totam partem quę ad eum pertinebat de villa cui Balta nomen est, cum terris cultis et incultis, pratis, paschuis, decimis, molendinis, aquis et omnobus sui juris ad ipsam villam pertinentibus ; terram 
quoque de Hotot cujus unam medietatem ipse habebat in suo dominio, alteram tenebat Willelmus de fędio suo. De silva vero quę in suo remansit dominio, hanc monachis et monachorum hominibus in prefatis terris degentibus, consuetudinem concessit, pasturam videlicet et pastionem, porcis 
et reliquis animantibus eorum, ligna ad focos et domos faciendas et ad omnem eorum necessarium usum ; tamen si ligna viridaria excidi oportuerit, monachi seu homines petant licentiam a forestariis quatinus ipsi eant et ubi competenter incidi possint ostendant. Qui si forte 
ire renuerint, seu dolo seu aliqua calliditate monstrare despexerint, tunc liceat monachis et eorum hominibus in silvam ire et ubi voluerint ad prefatos usus ligna incidere. Et donationem quam fecit Robertus de Moubrai, comes de Northumberlant, sancto Stehpano, scilicet quod 
habebat in territorio de Vileris quae qunt in Algia juxta Boseval, in elemosina sine ullo servitio. Et donationem quam fecit Ingilrannus, cum Agnete uxore sua, de ecclesia, cum tota decima de villa quam vocant Alnetum, ab omni episcopali consuetudine quietam et liberam, et una 
acra terrae ubi possit grancia fieri ; dabit autem chrisma ecclesia Alneti ecclesiae de Baucha. Et donationem quam fecit Radulfus filius Ansere, sancto Stephano, scilicet .LXXIII. acras alodii sui, in territorio de Boseval, et quartam partem in duobus molendinis et octavam in tercio. Et 
donationem quam fecit Radulphus filius Herfredi, sancto Stephano, scilicet medietatem terrae quam juxta Badventum habebat, sicut dividebat domus Normanni et crux quae erat in Bivio. Et donationem quam fecit Serlo de Liugereio, sancto Stehpano, scilicet aecclesiam de Buxedello cum tribus 
acris terrae et dimidia, cum tota recta decima de dominio suo et villanis suis, cum tercia quoque parte decimae de militibus suis jam dictae villae et de aliis parrochianis qui ad ecclesiam conveniunt. Et donationem quam fecit Willelmus Gorz, sancto Stephano, scilicet terram quam tenebat Robertus 
medicus de illo in Starvilla et Columbeio. Et donum quod fecit Willelmus de Sola, sancto Stephano, scilicet totum hoc quod Hugo de Diva tenebat de eo in territorio Dive et Calvi Montis. Et libertatem quam concessit Willelmus comes Pontivi abbati Sancti Stephani et omni conventui, scilicet costumam
suam et passagium de Alencon in elemosina, imperpetuum quiete et libere. Concedo etiam et confirmo subscriptas emptiones et commutationes quas Lanfrancus, Willelmus, Gislebert[us], Eudo, abbates Sancti Stephani de Cadomo, fecerunt. Emit Lanfrancus ab Hersenda et filiis ejus duo 
jugera terrae, non longe ab Olna fluvio, sub hac conditione ut liceat omni tempore ad reparandum alveum Ulduni terram proici supra terram quam ipsi habent juxta utrunque fluvium. Emit Lanfrancus ab Arturo, sedem molendini de Becco cum alveo suo et ripis utrius que partis
quantum ad jus suum pertinebat. Emit Lanfrancus a Waleranno, sex jugera prati non longe ab Olna fluvio. Emit Lanfrancus a Milone quicquid terrae alveus Ulduni habet ab eo loco quo exit de veteri alveo quantum ad jus suum pertinebat cum utrisque ripis. Emit Lanfrancus a Rodulfo
Cocherel duo jugera terrae, et in eadem terra concessit sibi domum liberam ab omnibus consuetudinibus quae ad thelonarios pertinere solent. Commutavit Lanfrancus a Rodulfo Taillebosc .VIII. jugera terrae quae ipse habebat ante monasterium et, tantundem dedit sibi in territorio 
Villariensi. Emit Lanfrancus a Godefrido cocco .V. jugera terrae quae sita erant inter culturas ecclesiae. Emit Lanfrancus a Maingiso terram quam habebat in territorio Villariensi. Emit Lanfrancus a Rannulfo et fratre eius hortum quem tenebat Gauterius et mater eius. Vendidit Lanfranco 
Godefridus pratarius duo jugera prati non longe a prato Ceusii. Emit Lanfrancus a Golda et filio ejus aream domus juxta Uldunum fluvium, sitam cum pomerio et horto, ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus presbyter aream domus juxta Uldunum fluvium sitam 
cum pomerio, et horto ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Willelmus de Corcella .VI. jugera prati. Vendidit Lanfranco Durandus terram quam habeat juxta maceriam cimiterii et terram quam habebat infra macerias horti. Vendidit Lanfranco Albinus aream domus 
suae cum omnibus ad eam pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus partem hortis sui a ripa alvei quae est juxta domum suam versus hortum monasterii. Emit Lanfrancus terram Rainaldi in territorio Villarii sitam. Vendiderunt Lanfranco filii Milonis culturam inter duos Uldunos 
Venuncii sitam et hospitem unum in eodem territorio. Commutavit Lanfrancus Willelmo presbitero duo jugera terrae pro terra sua, quae duo jugera post mortem suam idem Willelmus sancto Stephano habenda reliquit. Emit Willelmus abbas a Roberto Marmione, concedentibus ejusdem uxore ac liberis, 
molendinum super Leisiam fluvium cum medietate unius jugeri terrae ubi domus molendinarii possit fieri, ea conditione, ne liceat molendinariis predicti Roberti consuetudinarios nostros subtrahere, nec nostro ipsius consuetudinarios auferre. Sponte ergo advenientes ut sunt Cadomenses et similes, ubi 
voluerint molendi habebunt licentiam. Emit Willelmus ab Herluino partem insulae quam habebat juxta idem molendinum. Emit Willelmus a Morello reliquam ejusdem insulae partem. Emit Willelmus ab Hunfredo Mariscallo duo jugera prati juxta pratum quondam Waleran-
-ni. Emit Willelmus a Rogero Harundel unum jugerum prati et dimidium. Emit Willelmus terram Rodulfi Pilot in Badvento juxta terram Rodulfi filii Herfredi. Emit Willelmus a Sarlone de Curleio .XII. jugera terrae in eodem Curleio. Emit Willelmus cellarium Rothomagi super Sequa-
-nam situm ab Hosmundo et nepote ejus Hugone. Emit Willelmus ab Osmundo Aculeo, Ricardo et Rogerio, alodium quod habebant in Calvo Monte supra Divam. Hujus terrae .L. jugera postea dedit Boselino in fedio, recepta ab eo pecunia quam pro ipsa terra dederat, ea conditione 
ut post obitum Anseredi presbyteri, avunculi ipsius Boselini duae partes decimae ejusdem terrae sancto Stephano semper reddantur. Si vero maris sevicia oportuerit burgum mutari, super praefatam terram, licebit abbati transferre. Vendidit Rannulfus filius Ascelini Willelmo abbati Sancti 
Stephani omnem terram juris sui intra aecclesiam et circa et quicquid ab eo ecclesia emerat in omnibus locis, tali conditione ut non liceat vel ipsi, vel alicui suo heredi, in rebus predictis aliquem quandoque clamorem facere. In hac venditione comprehensa est omnis terra quam habuerat praeter 
donum propriam, et duo jugera prati, et unum jugerum terre cum tribus virgis. Haec quidem omnia ita diffinivit et firmavit coram altare Sancti Stephani et coram abbate et magna parte conventus, presente uxore sua et presentibus liberis et concedentibus atque cum parte donantibus. 
Emit .W. ab Ernosto clerico de Billeio quicquid terrae habebat de foedio quondam Luponis in eodem Billeio. Emit Willelmus a Mainardo filio Durandi duo jugera terrae ultra Montem, et unum jugerum prati juxta ea que fuerunt Rannulfi filii Ascelini. Emit Willelmus
.III. virgas terre a Willelmo filio Theobaldi inter duos Uldones sitas juxta hortum nostrum. Emit Willelmus a Giraldo filio Brune in Alemannia .XXX. jugera terrae cum.V. virgis prati. Caeteram autem terram filiae suae reliquit, ea conditione ut si legaliter non vixerit, vel absque herede 
obierit, in dominium Sancti Stephani deveniat. Vendidit Lupus Lanfranco terram quam Bilieto et Walmereto habebat cum parte ecclesie que ad eum pertinebat. Vendidit Lanfranco Rannulfus filius Ascelini .IIII. jugera terre, unde lapides extrahuntur ad opus monasterii. 
Emit Willelmus a Godefrido filio Wimundi de Icio unum jugerum terrae. Emit Willelmus a Durando filio Fulcheran .IIII. jugera terrae et dimidium. Accepit Willelmus a Godefrido Malsaveir .IIII. jugera terrae pro anima ejus. Recuperavit Willelmus duo jugera prati quondam 
Odonis de Carpichet, et alia duo jugera prati quondam Odonis Gobiani. Item duo jugera que tenuit Goisfridus balistarius. Commutavit Willelmus ab Ansfrida uxore Roberti Doisnel unum jugerum prati de tribus jugeribus que erant infra viridiarium Sancti Stephani, pro terra 
que erat ante portam ejusdem Ansfride, reliquorum uero duum jugerum dedit unum sancto Stephano vir ejusdem uxoris Robertus, et aliud dedit filius ejus Philippus pro animabus suis. Accepit Willelmus super altare Sancti Stephani a Gaufrido Mariscallo donationem terre in qua mo-
-nachi alveum Ulduni fecerant, et calumniam quam inde adversus monasterium habuerat omnino dimisit et super eandem terram ad reparandum alveum ire et redire et terram proici omni tempore concessit, propter quod rectitudinem de lignagio quod Rannulfus filius Ascelini 
de eo tenere debuerat jam dictus abbas ei consensit, ita ut Gausfridus de abbate et Rannulfus de Gausfrido teneret. Commutavit Willelmus a Rodulfo filio Durandi domum suam quae occupata fuit ad officinas monasterii pro alia domo in Crapoldaria cum tali consuetu-
-dine qualem habuit in priori domo et X libris. Emit Gislebertus abbas a Wimarc et filiis eius .V. virgas vineae. Emit Gislebertus a Buterico acram et dimidiam. Emit Gislebertus a Lancelina et Frederico filio ejus .IX. virgas. Emit Gislebertus a Maugero tres virgas. Emit Gislebertus 
a Mahumete et Arturo .III. virgas et tertiam partem unius virgae. Emit Gislebertus a Rannulfo clerico filio Serede .III. virgas. Emit G[islebertus] a Gaufrido et Fulchone filio ejus acram et dimidiam. Emit G. ab Ansgoto genero Planeti .III. virgas. Emit G. a Rodulfo filio Roberti .V. 
virgas. Emit G. abbas a Rainaldo de Oireval totam partem quam habebat in manerio Balthe, liberam, solidam et quietam, cum universis que ad eam pertinent. Godefridus de Veedenes vendidit sancto Stephano .VI. acras terrae in Alemannia. Robertus de Belfou concessit sancto
Stehphano in elemosinam totam terram quam Hugo de Diva tenebat de illo apud Divam et circa Divam, ut eam sanctus habeat impertuum solidam et quietam. Rogerius de Ivreio reddidit sancto Stephano totam terram quam Hugo avunculus ejus, tenuerat in Ceusio, sicut eam Hugo 
habebat ea die qua mertuus fuit. Anfridus de Polceio vendidit sancto Stehpano .XX. acras terrae ad perticam de .XX. pedibus in Alge. Gislebertus abbas emit ab Hunfredo Torto .III. virgatas vineae in Mool. Willelmus Bacun dedit sancto Stephano illam partem quam habebat in ecclesiis de 
Sethvans et .XX. acras terrae sitas in circuitu ecclesiae Sancti Laurentii. Osmundus Froulant homo ejusdem Willelmi dedit sancto Stephano .V. acras terrae. Robertus de Toirewast dedit sancto Stephano in elemosinam, partem quam habebat in ecclesiis de Sethvans cum decimis et unam masu-
-ram terrae quae vocatur Viana, liberam et quietam. Anschetillus de Usseio dedit sancto Stephano terram de Locellis quam Grento de illo tenebat, ob hoc scilicet ut frater esset loci, et post mortem suam sepeliretur in cimiterio Sancti Stephani. Quo defuncto et in cimiterio sancti sepulto, 
Ricardus filius ejus concessit donationem quam pater suus fecerat de predicta terra et posuit super altare. Ricardus de Meltiz venditionem quam fecerat pater ipsius de decima totius parrochie et eccleconcessit sancto Stephano siam ejusdem villae. Gislebertus filius Fabri vendidit 
sancto Stephano .III. virgas vineae sitas in Mool. Hugo de Rovres dedit sancto Stephano totam terram et pratum quae sunt inter domum Sancti Stephani de Mool et rivum ibidem decurrentem, excepto illo tantillo ubi pressorium ipsius est, et terram Walterii hominis sui et dangerium et pres-
-soragium de tribus virgatis vineae dedit eidem sancto Fulcheredus qui accepit uxorem filiam Willelmi filii Arturi, devenit homo ligis Gisleberti abbatis eccepitque in foedium ab eodem abbate domum ipsius Willelmi filii Arturi. Petrus filius Godefridi infantis de Fontaneto, vendi- 
-dit sancto Stephano duas rartes decimae de toto dominio Willelmi Paganelli, duas quoque partes decimae .IIII. vavassorum suorum, Rogerii scilicet Flambart, et Willelmi vitrici ipsius Petri, de mansura dotis matris ejusdem Petri et mansurae Bolonii et Godefridi filii Petri, duas quoque acras terrae in terri-
-torio Fontaneti juxta granciam Sancti Stephani, convenitque quod hanc venditionem concedere faceret omnes heredes suos, inde calmnia moveretur totum hoc adquietaret et duas acras terrae et si que adquietaret sancto Stephano, usque dum Willelmus Paganellus ipsam venditionem concederet, 
quod et fecit. Emit G. abbas ab Arnulfo falconario .III. acras terrae sitas in territorio de Sanellis concedente Willelmo filio ipsius, convenit autem quod hoc ipsum concedere faceret dominium suum, et quod ipsam terram bene semper manuteneret contra omnes homines ad opus Sancti Stephani. Robertus 
de Pointel dedit in elemosinam sancto Stephano, concedente uxore sua et filiis, totum quod habebat in ecclesia de Siccavilla, et unam domum et unam acram terrae in eadem villa. Hugo de Diva et Boselinus frater ejus dederunt sancto Stephano, in territorio de Mool, .IIII. acras et dimidiam vineae, 
solutas et quietas ab omnibus consuetudinibus, excepta tercia parte decimae. Debet etiam idem Hugo vel suus heres per singulos annos reddere monachis, tempore vindemiae, .VI. modios vini. Pro his ei excambio terram quam habet a vero ante Willelmum regem dedimus nobis apud 
Divam. Gauterius Beneventanus dedit sancto Stephano, quando ad monachatum receptus est, .III. virgas vineae, solutas ab omni consuetudine, praeter decimam et .VI. denarios. Emit G. abbas duas virgultas vineae juxta eandem vineam, a Simone nepote ejusdem Walterii similiter quietas praeter 
decimam et .IIII. denarios. Gislebertus cognominatus filius episcopi dedit sancto Stephano prensoragium et decimam de toto vino quod premitur in torculari nostro et omne dangerium et consuetudines quas habebat in vineis Sancti Stephani que erant in terra sua, excepta recta comparatione earundem 
vinearum et decima de toto vino quod premitur in torculari nostro. Willelmus filius Gozonis vendidit G. abbati decimam et comparationem et omnes consuetudines de tribus virgatis vineae quam ante habebamus. Robertus filius Waucheri de Argentiis dedit Deo et sancto Stephano de 
suo proprio patrimonio .V. acras terrae una virgulta minus et duas acras vineae, ut ad ordinem monachi reciperetur et receptus est. Robertus filius Bernardi incendit .IIII. domus Sancti Stephani et unum torcular cum omnibus vinariis quorum magna copia erat apud Mool, in tempore vinde-
-miarum, et sic cum predicto dampno fuit aliud magnum dampnum, de vino scilicet necnon et de caballis, de bobus et de aliis pluribus rebus, pro quibus dampnis dedit ipse Robertus .XL. solidos Cenomanensium et decimam de Moem juxta Ceus et omnes illas consuetudines et vadimonia 
et emptiones atque elemosinas quas ipsi monachi tenebat ad Mool de Hugone de Rovres et de Emma uxore sua. Rogerius de Rosel vendidit G. abbati, concedente Normanniae comite, pro .XV. libras Cenomanensium, alodium suum totum quod habebat in Rosel, tali conditione ut eum 
de sancto teneret per tale servitium quale ante ex eo comiti reddebat, concedente Roberto filio suo. Ricardus filius Godescal de Alemannia cum fratre suo dedit sancto Stephano in elemosinam .IIII. acras terrae quam habebat in marisco et medietatem suorum pratorum in eodem marisco. 
Turstinus de Conde dedit sancto Stephano terram de Cantepia pro anima sua, hanc donationem concesserunt filii ejus Rannulfus et Hugo et posuerunt super altare. Gislebertus abbas concessit in foedium Rannulfo filio Erfast totum quicquid pater et mater ipsius Rannulfi habuerunt in Venuntio, ipse 
vero ob hoc devenit homo ligis ejusdem abbatis, concessit etiam idem Rannulfus venditionem quam mater ipsius fecerat de rustico de Valceolis, et donum terrae sitae in territorio Cadomi, quam eadem mater ejus fecerat. Et concordiam confirmo factam inter utrasque abbatias Cadomi de 
parrochianis de Sancti Nicholai et Sancti Martini et Sancti Stephani Veteris et de ecclesia Sancti Michaelis, sicut scripta illorum testantur, et concordiam factam inter abbatem Gislebertum et Bendengel, de terra de Clivilla. Emit Eudo abbas a Willelmo de Capella molendinum de Drocion juxta Divam 
quod molendinum recognitum fuit in presentia mea esse de fedio meo. Emit Eudo a Durando Malopacto de Badvento filiis suis concedentibus .XX. acras terrae in uno campo qui vocatur cultura Fulberti, et postea dedit idem in elemosina sancto Stephano .IIII. acras terrae ad caput 
prefatae culturae Willelmus comes Ebroicensis, et uxor ejus dederunt sancto Stephano in Badvent duas acras terrae pro salute animarum suarum, si et concesserunt in nemore Badventi domitas ante portam domus nostrae nio obedientiae nostrae clausuram, ignem, pasturam, quae tamen omnia a tempore 
patris mei ipsa obedientia habuerat, hanc donationem et concessionem per quendam ramum prefato abbati tradiderunt et concesserunt aeternaliter habendam. Herbertus de Brivilla dedit dedit sancto Stephano .V. acras terre liter habendam. Herbertus de Brivilla et dimidiam in valle de Irevilla, concedente Roberto, dominio suo, 
et Rannulfus et Willelmus filius eius dederunt in Batventum duas acras optimae terrae. Emit Eudo in eodem Badvento a Radulfo filio Pepelinae et a Rogero filio ejus duas acras terrae que vocatur Vicus Monachi. Emit Eudo a filiis Gisleberti Molarii unam mansuram terrae 
quam habebant super Olnam, pro concessione huius venditionis habuerunt .IIII. filii Rogerii filii Hersent, quia mansura illa inter terras illorum erat, Hugo primogenitus unum equum, reliqui suo unusquisque fustanium unum. Willelmus filius Thedbout sua sibi penitus defi- 
-ciente substantia, dedit tali tenore sancto Stephano terram quam habebat de sanctum Nicholaum et dimidiam acram prati et supra quicquid terrae in Francavilla habebat, ut quamdiu viveret victum suum de ecclesia haberet et in fine vitae suae monachus fieret, quod et factum fuit. 
Emit idem Eudo a Radulfo filio Anschitilli de Icio .VII. acras terrae. Filii Tegrini Radulfus videlicet et Wiguen, et alii duo, vendiderunt Eudoni abbati quicquid jure hereditario ad Truum de fedio Sancti Stephani habebant, domum scilicet quam postea habuit Gislibertus de Wimo- 
-nasterio, et unum bordellum, et V. acras terrae arabilis in uno campo. Robertus filius Mabilie et fratres ejus uendiderunt Eudoni unum campum quem habebant inter duos campos Sancti Stephani in via qua itur ad Thruum de Baiseria in sinistra parte viae. Willelmus pincerna de Al-
-bineio dedit sancto Stephano quicquid in Stavellis jure hereditario ab ipso sancto tenebat, hanc autem donationem idem Willelmus jam antea in castello Cadomi, in presentia regis et baronum, eidem sancto fecerat, quando abbas et monachi obedientiam de Moretonio reddiderunt 
donno Vitali heremitae quam ab eodem Vitale heremite habuerant, nulla tamen necessitate coacti, immo vero eius inopiae et paupertati compassi. Emit Eudo in Starvilla .L. acras terrae, liberas, solutas et quietas ab omni servitio et auxilio, a duobus fratribus, Adelulfo vi- 
-delicet et Alanno, XXX. libris Rotomagensium et .X. solidis, de quibus Adelulfus primogenitus habuit .XII. libras et unum equum .XX. solidotum, filii ipsius Willelmus et Osmundus, habuerunt p[ro] concessione, unus .XX. solidos, et clamidem mater vero ipsorum, .II. sextaria ordei. 
Alannus autem .XV. libras, Thomas filius ejus pro concessione unum equum .XX. solidotum, mater ipsius .X. solidos et II. sextaria frumenti, et unum ordei. Willelmus autem Bacun, de cuius faedio haec ipsa terra erat, pro concessione et ut ipsa terra sancto Stephano libera, soluta et quieta remaneret, 
ut ab ipso vel ab illis qui eam vendiderant sive a successoribus eorum, numquam deinceps [in] futuro tempore servitium aliquod vel auxilium requireretur, recepit a prefato abbate .XVI. libras, undecim in lorica que fuit Roberti de Tresgoz .C. solidos in denariis. Rogerius filius 
ejus, pro eadem concessione .XL. solidos pro uno palefrido. Robertus de Tresgoz habitum monachilem in monasterio Sancti Stephani suscipiens, dedit apud Sanctam Crucem eidem sancto unum vavassorum .XX. acrarum terrae et partem illam quam habebat in eadem ecclesia cum recta 
decima totius terrae quam habebat in eadem villa. Gaufridus filius Hadvis et Nigellus frater ejus dederunt sancto Stephano pro salute animarum suarum .II. acras terrae sitas in territorio Baiocensi. Emit Eudo in Locellis .III. acras optimae terrae ad faciendam granciam Hugone de Fai. Homines 
de Siccavilla recepti in societate monasterii Sancti Stephani dederunt eidem sancto duas partes decimarum suarum. Hujus autem villae ecclesiam quam Sanctus Stephanus antiquitus in magna pace tenuerat. Herbertus quidam clericus ei modis quibuscumque poterat auferre querens, 
abbatem et monachos inde diu fortiter vexavit, quorum vexationi ego finem imponere decernens utrisque ante me in castello Cadomi diem constitui placitandi. Die igitur constitutu abbas et monachi cum omnibus quae eis necessaria erant mihi et justitiae meae suum 
placitum obtulerunt. Herberto autem ibi in audientia mea et totius justitiae necnon et baronum deficiente de prefata ecclesia meo et justitiae meae judicio sanctus Stephanus saisitus remansit, nemini deinceps amplius inde responsurus. Rogerius filius Petri de Fon-
-taneto, in presentia totius justitiae, reddidit sancto Stephano terram illam et omnes decimas illas quas ipse sanctus a Godefrido avo illius et a patre suo habuerat, easque eidem sancto deinceps firmiter im perpetuum tenendas concessit. Has quippe donationes quas ferecunt barones 
patris mei et emptiones quas fecerunt suprascripti abbat[e]s, tempore illius et meo, confirmo et auctoritate mea corroboro, p[re]sentibus et concedentibus meis.
+ Signum Henrici regis. 
+ Signum Ricardi Baiocensis episcopi. 
+ Signum Johannis Luxoviensis episcopi. 
+ Signum Roberti comitis Gloec[estrie]. 
+ Signum Willelmi de Albigneio. 
+ Signum Roberti de Haia, dapifero (sic). 
+ Signum Roberti de Corceio. 
+ Signum Radulfi Taixon. 
+ Signum Willelmi de Bruis. 
+ Signum Roberti de Sigillo. 
+ Signum Hunfredi de Bohun. 
+ Signum Pagani filii Johannis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuks3220l0nu7nk8ukyulzslsdb7ds7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Pars IV De Terraquei Globi Repraesentatione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87540</id>
    <revision>
      <id>285777</id>
      <parentid>285665</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:15:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Change source to mended pdf</comment>
      <origin>285777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="394" sha1="plw3ehded5mm99t39b8oa9grkqmptr8" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber XII. Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=393 to=401 tosection=p1 /&gt;

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=760 to=761/&gt;</text>
      <sha1>plw3ehded5mm99t39b8oa9grkqmptr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285779</id>
      <parentid>285777</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:19:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Move plates inline</comment>
      <origin>285779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="kzlf5gusswp93ixgb6jufxu2iqu77pp" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber XII. Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=393 to=397/&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=760 to=760/&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=398 to=398/&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=761 to=761/&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_CursusMathematicus_1677_googlebooks.pdf&quot; from=399 to=401 tosection=p1 /&gt;</text>
      <sha1>kzlf5gusswp93ixgb6jufxu2iqu77pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87634</id>
    <revision>
      <id>285879</id>
      <parentid>285494</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4749" sha1="avzv3mxbzi8aduc68pk3w8cjvls7a2p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|50|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;I&quot;/&gt;quem ''Tabaxir'' appellant, vi{{s}}co{{s}}um albicantemque liquorem promanare con{{s}}tat, ut Avicenna, Rha{{s}}is, {{et}} Serapio te{{s}}tantur. Tamen alterutrum vel in{{s}}ita qualitate, vel conficiendi dexteritate ad{{ae}}quari huic arundinaceo po{{s}}{{s}}e, nemo credat. Planta {{s}}iquidem h{{ae}}c no{{s}}tra fruticis in{{s}}tar firmitate pr{{ae}}dita, {{s}}ucco dulci turget. Silve{{s}}tri arundini externa facie e{{s}}t {{s}}imillima; ni{{s}}i quod h{{ae}}c crebrioribus articulis aliquando di{{s}}tinguatur, imprimis {{s}}i anni, terr{{ae}}que intemperies minus re{{s}}pondeat. Quo enim majora internodia, eo feliciorem me{{s}}{{s}}em, quo breviora eo infeliciorem agricol{{ae}} pr{{ae}}nuntiant.

[[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 50) BHL289013 (cropped).jpg|center|500px]]

H{{ae}}c arundo, ''Viba'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, minus in montibus {{et}} collibus, licet irriguis, quam pratis glebo{{s}}is {{et}} pinguibus, luxuriat, {{s}}icuti videre e{{s}}t in Parnambucen{{s}}is pr{{ae}}fectur{{ae}} maxima fertilitate {{et}} planitie agris, optimeque canniferis: qui inclytis undiquaque amnibus dividuntur, {{et}} à pluviis {{et}} inundationibus ripas egredientibus rigantur; quarum beneficio à formicis c{{ae}}teri{{s}}que in{{s}}ectis noxiis liberantur, {{s}}icut per nivem in Europ{{ae}}is regionibus {{s}}olent. Sed mi{{s}}{{s}}a digre{{s}}{{s}}ione ad propo{{s}}itum redeo.

Primo agri vomere invertuntur, cratibu{{s}}que aut ferro ancipiti {{s}}arriuntur, inque rectos {{et}} {{ae}}qualiter di{{s}}tantes {{s}}ulcos pro{{s}}cinduntur. Quibus cannarum tale{{ae}} ita inhumantur, ut {{s}}ummitates utriu{{s}}que {{s}}e contingant: atque ea ratione lacun{{ae}} vomere fact{{ae}}, manent replet{{ae}}, qu{{ae}} ip{{s}}a eadem terra po{{s}}tea adimplentur. Plus terr{{ae}} {{ae}}{{s}}tate, qua operiantur, requirunt, ne inten{{s}}ior Solis {{ae}}{{s}}tus penetret, canna{{s}}que ex{{s}}iccet: Hyeme vero minus, ut facilius uligine imbuantur, {{et}} terr{{ae}} pondus germinationem retardet. Quo major humiditas, eo citius ex{{s}}urgit arundo, hincque quilibet articulus novam producit cannam, ab omni parte cannas {{s}}uas ac radices, ex lacuna cui impo{{s}}ita e{{s}}t, extendens. Nodo cann{{ae}} circumcirca pullulat turio, à quo, terr{{ae}} incumbens, truditur, frutexque emergit: ita ut decem aut ad {{s}}ummum duodecim men{{s}}ium {{s}}pacio, canna mature{{s}}cat, inque ju{{s}}tam longitudinem excre{{s}}cat. Expertiores agricol{{ae}} men{{s}}es Augu{{s}}tum {{et}} Ianuarium plantationi con{{s}}ecrarunt. Augu{{s}}to tamen, qui men{{s}}ium hibernorum po{{s}}tremus, felicius h{{ae}}c in{{s}}tituunt, quod tellus novi{{s}}{{s}}imis pluviis imbuta, plantas {{s}}uo gremio mollius foveat.

Arundo maturata tempore pr{{ae}}fato ex{{s}}cinditur; nonnunquam {{et}} ad annum u{{s}}que {{s}}equentem in agro relinquitur, {{et}} tunc canna vetus nominatur, qua{{s}}i {{s}}eges re{{s}}tilis. Intra hoc tempus nova denuo progerminat, qu{{ae}} po{{s}}tea {{s}}imul cum veteri re{{s}}ecatur. Si intra biennium non {{s}}cindatur, nullius exinde pretii habetur: paulatim enim in agro marce{{s}}cit, ac deficiente humore extinguitur; ni{{s}}i forte peculiari terr{{ae}} beneficio prorogetur ultra ordinarium durationis tempus. Plant{{ae}} tenell{{ae}} {{et}} juvenes bene inhumat{{ae}}, denuo propagari numquam fere indigent, quod diuturnitate temporis non emoriantur, ne ad quadraginta vel quinquaginta annos quidem; ita ut {{s}}uapte natura vel nemoris durationem ad{{ae}}quare valeant, nimirum {{s}}olo bene pingui; nam qu{{ae}} in {{s}}itienti {{et}} arduo cre{{s}}cunt, vix ultra quinquennium vivunt. Interitum autem ex accidenti cannis inferunt, {{s}}ideratio, caries, poti{{s}}{{s}}imum vero {{s}}i immi{{s}}{{s}}o {{ae}}{{s}}tate incendio, nec {{s}}uperveniente pluvia ad radicem u{{s}}que pr{{ae}} nimia {{s}}iccitate comburantur, magno hercle po{{s}}{{s}}e{{s}}{{s}}oris damno. Proinde qui cannas inutiles {{et}} frugiperdas ex{{s}}tirpare, {{s}}uoque bono comburere cogitat, ut nov{{ae}} rena{{s}}cantur, hyberno tempore, non {{ae}}{{s}}tivo, hoc in{{s}}tituat. Immodica quoque inundatione cum nulla cacumina, emergunt, cann{{ae}} {{s}}uffocantur: ita ut utriu{{s}}que exce{{s}}{{s}}u, nimio {{ae}}{{s}}tu exare{{s}}cant, nimiaq; fluviorum illuvie, eaque {{s}}tagnante refrigerentur, unde {{s}}tirpitus evelli, ali{{ae}}que de novo plantari po{{s}}tulant. Genus denique quoddam vermiculi nigri alati ''Guirapeacoca'' Bra{{s}}ilien{{s}}es, ''pao de Galinha'' vulgus appellat, in locis poti{{s}}{{s}}imum uligino{{s}}is, radices corrodit, canna{{s}}que interimit. Po{{s}}tremo ab herbis voluntariis male illis fit, qu{{ae}} mirum in modum {{s}}{{ae}}pe&lt;noinclude&gt;{{rh|||luxu-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>avzv3mxbzi8aduc68pk3w8cjvls7a2p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87635</id>
    <revision>
      <id>285884</id>
      <parentid>285495</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="bopsudh6rrjzwbkfm2in8sgp0k6xi3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|51}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;I&quot;/&gt;luxuriantes, hi{{s}}ce {{s}}ativis admodum obe{{s}}{{s}}e {{s}}olent. Proinde {{s}}ingulis annis ter quaterve, imo {{et}} {{s}}{{ae}}pius aliquando, {{s}}i terra po{{s}}tulet, ager à noxiis herbis liberetur, idque tanti{{s}}per, donec ad tantam maturitatem pervenerint tale{{ae}}, ut {{s}}uo robore zizaniis obniti po{{s}}{{s}}int. Terra {{s}}iquidem earum herbarum quas {{s}}ponte profert mater e{{s}}t, c{{ae}}terarum vero quas qua{{s}}i vi coacta {{s}}u{{s}}cipit, {{s}}{{ae}}peque invita fovet, noverca judicatur.

Porro cann{{ae}} matur{{ae}} fact{{ae}}, circa fundum ac in ip{{s}}o geniculo ab{{s}}cinduntur, quod in eo aqueus quidam humor contineatur. Mox amputat{{ae}}, frondibu{{s}}que, quibus maximam partem ve{{s}}tiuntur, re{{s}}ectis, in fa{{s}}ciculos coguntur {{et}} currui imponuntur.

Molendina tribus gravi{{s}}{{s}}imis axibus ex {{s}}olidi{{s}}{{s}}imo ligno confectis, circuli{{s}}que ferreis obductis, nituntur. Inter quos arundo continenter in{{s}}erta {{et}} axium {{s}}e contingentium angu{{s}}tia compre{{s}}{{s}}a, liquorem fundit dulci{{s}}{{s}}imum. Mola aquaria nullis indiget jumentis, aqu{{ae}} {{s}}iquidem impetu circumagitur, qu{{ae}} longi{{s}}{{s}}imo canale deducta, lap{{s}}u impetuo{{s}}a ex alto in {{s}}uper nos eximi{{ae}} magnitudinis rot{{ae}} lintres decidit. Quod quidem licet celerius fiat, plu{{s}}que {{s}}acchari inde redundet, quam à {{s}}ex vel octo robu{{s}}ti{{s}}{{s}}imis bobus: eorum tamen contentione exactius {{et}} fidelius canna exprimitur.

C{{ae}}terum liquor hic qui in Saccharum ip{{s}}um po{{s}}tea abit, ad viginti quatuor duntaxat horas durat, moxque ace{{s}}cit, {{et}} ad conficiendum Saccharum pror{{s}}us {{s}}it inidoneum: {{s}}ed {{s}}i diutius {{s}}ervetur, bonum inde na{{s}}citur acetum.

Axes a{{s}}{{s}}ere{{s}}que per quos {{s}}uccus expre{{s}}{{s}}us fluit, tum {{et}} alveus, per quem decidit, bis {{s}}pacio viginti quatuor horarum, vel una Tareffa (Tareffa e{{s}}t {{s}}pacium terr{{ae}}, cujus quadra viginti circiter e{{s}}t pa{{s}}{{s}}uum, {{et}} tot cannas profert, quot per diem Naturalem moli po{{s}}{{s}}unt) lavari debet.

Canna primo à tergo axium excepta, vicino denuo immittitur, ut {{s}}i quid {{s}}ucci in ea {{s}}it reliquum, penitus exprimatur, tunc ''Baga{{s}}{{s}}o'' vocatum, quod tanquam inutile excrementum flammis ab{{s}}umitur. Adeo coru{{s}}cantes {{et}} formidabiles, nocte dieque con{{s}}truuntur ignes, qui ahenis {{s}}ubjiciuntur, ut à quindecim lignorum vehibus ad quadraginta u{{s}}que {{s}}pacio diei naturalis, pro ut cruditas liquoris requirit, ab{{s}}umantur, integr{{ae}}que {{s}}ilv{{ae}} ex{{s}}cindantur.

Succus quem ''Caldo'' vocant Hi{{s}}pani, per canales {{et}} ductus ligneos, in ampli{{s}}{{s}}imos {{ae}}reos cacabos derivatur, in quibus continenter, nunc vehementius nunc lenius, toto quo mol{{ae}} agitantur tempore, ferve{{s}}cit, frigid{{ae}}que a{{s}}per{{s}}ione inten{{s}}ior ebullitio coërcetur, ut {{s}}ub{{s}}tantia minus con{{s}}umatur. Ab hoc {{s}}ucco in primo aheno con{{s}}i{{s}}tente, modicoque {{s}}ub{{s}}tructo igne, paulo f{{oe}}culentior {{et}} copio{{s}}ior {{s}}puma aufertur, vocaturque ''Caga{{s}}{{s}}a'', qu{{ae}} {{s}}olis pecoribus e{{s}}cam potumque {{s}}uppeditat.

Sublata ''Caga{{s}}{{s}}a'', liquor {{s}}eu ''Caldo'' in proximum ahenum, ''Caldera de mellar'' Lu{{s}}itanis, effunditur, in quo coquitur {{et}} pr{{ae}}grandi cochleari, crebris foraminibus pertu{{s}}o, à {{s}}ordibus liberatur. Ut exqui{{s}}itius immundities {{s}}ecernatur, forte quoddam lixivium affunditur. Hinc per linteum percolatur, ac tandem {{s}}uccus eo pacto novi{{s}}{{s}}imum excrementum, {{s}}i quod habet, deponit. H{{ae}} f{{ae}}ces mancipiis victum {{s}}ufficiunt, qui iis contenti tam improbos atque inde{{s}}{{s}}os labores exhauriunt: quippe toto {{s}}eme{{s}}tri {{ae}}{{s}}tivo, noctes atque dies perpetuo molendina agitantur. Vinum quoque exinde, vulgo ''Garapa'' dictum, conficiunt, intermi{{s}}cendo aquam: quod avidi{{s}}{{s}}ime expetunt incol{{ae}}, eoque, {{s}}i vetus {{s}}it redditum, {{s}}e inebriant. Vinum itaque Sacchareum, vinum adu{{s}}tum, acetum, mel coctum, ip{{s}}umque Saccharum ex primo hoc liquore concinnari po{{s}}{{s}}unt.

[[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 51) BHL289014 (cropped).jpg|center|500px]]&lt;noinclude&gt;{{rh||''G 2''|Porro}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bopsudh6rrjzwbkfm2in8sgp0k6xi3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87683</id>
    <revision>
      <id>285886</id>
      <parentid>285627</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4683" sha1="6uy1e7j81p9r9f3fp9raavja7llvwgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|53}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;II&quot;/&gt;{{pt|cit|producit}}, qu{{ae}} lacteum trahens {{s}}uccum, ab oculis prorumpentibus, è trunci internodiis natis, hoc liquore egregie intume{{s}}cit.

Terra minime glebo{{s}}a aut irrigua, ut canna {{s}}accharifera gaudet, {{s}}ed {{s}}icca potius, {{s}}itiente {{et}} monto{{s}}a, atque in tuberculos, qua{{s}}i à talpis, ege{{s}}ta. Adeo humiditatis omnis inimica e{{s}}t, ut {{ae}}{{s}}tivis dumtaxat men{{s}}ibus, terr{{ae}} committi velit, idque locis apricis ac minime umbro{{s}}is. Quod, {{s}}icuti in hac, ita in quavis plantatione ob{{s}}ervandum, quia guttatim ex arboribus de{{s}}tillans aqua perquam noxia habeatur. Cum adeo acclive {{et}} areno{{s}}um {{s}}olum requiratur, malunt incol{{ae}} den{{s}}i{{s}}{{s}}ima demoliri nemora, demolita exurere, eaque arvis {{et}} {{s}}egetibus (''Chocas'' Lu{{s}}itanis) de{{s}}tinare.

Tres hujus plant{{ae}} trunci, frondibus {{s}}poliati, figura propemodum pyramidali, haud profunde {{s}}imul terr{{ae}} grumis, trium circiter pedum inter {{s}}e di{{s}}tantia, in{{s}}eruntur, prominente{{s}}que ad palm{{ae}} altitudinem, {{s}}uperius {{s}}e invicem amplectuntur. Qui foliis licet denudati, novis tamen ilico ve{{s}}tiuntur, nec quicquam radix inde detrimenti patitur, modo caulis integer {{et}} ill{{ae}}{{s}}us maneat.

Dignitate {{et}} mole excellit ''Mandihoca'', {{s}}i anni terr{{ae}}que temperies {{s}}icca fuerit: tunc enim qu{{ae}}libet radix {{s}}e{{s}}quipedem, vel duos, interdum etiam tres pedes longa evadit, cra{{s}}{{s}}itiem habens brachii vel etiam cruris humani, quando {{s}}atis adoleverit.

Ratio habenda ut ager à zizaniis, qu{{ae}} valde {{s}}uppullulant, ter quaterve repurgetur, donec plant{{ae}} adoleverint, ad octo nimirum vel decem men{{s}}ium {{s}}patium. Maturitatem a{{s}}{{s}}ecut{{ae}} radices, quod annuo circiter à plantatione {{s}}patio fieri {{s}}olet, ad tertium vix {{s}}ub terra durant; altero tamen plerumque anno pars illarum putre{{s}}cit {{et}} corrumpitur: ideo ad {{s}}ummum linquuntur annuo {{s}}pacio, {{et}} de novo per taleas plantantur. Ingruente nimi{{ae}} humiditatis nece{{s}}{{s}}itate, ex{{s}}cindi {{s}}tatim po{{s}}tulat, {{s}}ex men{{s}}ibus ante ju{{s}}t{{ae}} maturitatis tempus.

''Mandiba'' qu{{ae}} vocatur ''Mandiibumana'' omnium citi{{s}}{{s}}ime cre{{s}}cit {{et}} mature{{s}}cit, atque optima inde conficitur farina. H{{ae}}c planta maxime gaudet {{s}}olo areno{{s}}o {{et}} magis ambu{{s}}to quam reliqu{{ae}}. Primaria omnium, inque quotidiano u{{s}}u {{et}} lucro, producitur quidem promi{{s}}cue in quavis terra, vocaturque ''Mandiibparati''.

[[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 53) BHL289016 (cropped).jpg|center|500px]]

E terra evul{{s}}{{ae}} radices, vix per triduum durant, etiam{{s}}i fideliter horreis recondantur. Mundat{{ae}}, {{et}} à cortice, quem tenui{{s}}{{s}}imum habent, liberat{{ae}}, mol{{ae}} tru{{s}}atili, cujus Iconem hîc daturi {{s}}umus, à duobus hominibus circumact{{ae}}, admoventur, ferriq; cu{{s}}pide conteruntur; {{et}} contu{{s}}arum radicum farinam excipit alveus. Alii radendi modi pedetentim exoleverunt, ob majores labores {{et}} {{s}}umtus. Pauperibus tamen u{{s}}us Scobin{{ae}} manualis {{s}}upere{{s}}t, qu{{ae}} ab Indigenis ''Tapiti'' nuncupatur. Ra{{s}}ura deinceps torculari vel pr{{ae}}lo {{s}}ubjicitur, quo magna vi humor ille {{s}}uperfluus {{et}} noxius exprimitur, ut {{s}}icca atque ab{{s}}que ulla humiditate maneat. Mox cribro, ''Vrupeba'' dicto percolatur. Exinde planefacto fictili aut {{ae}}neo injicitur, in quo {{s}}ub{{s}}tructo igne circumagitatur tanti{{s}}per donec coquatur. Semicocta vero {{et}} adhuc mollis e{{s}}culenta e{{s}}t, {{et}} vocatur ''Farinha relada'', quod e{{s}}t farina cocta non ex{{s}}iccata. Reliquum quod {{s}}upere{{s}}t {{et}} re{{s}}ervare volunt, {{s}}upra majorem vel minorem ignem pro arbitrio mi{{s}}cent, atque exacte {{s}}iccant. Farina enim h{{ae}}c quo plus ex{{s}}iccata {{et}} excocta, eo durabilior e{{s}}t. Optime tamen {{s}}iccata {{et}} fideliter ab aëre defen{{s}}a, ultra annum vix {{s}}ervari pote{{s}}t: nam {{s}}i vel levi{{s}}{{s}}ima uligo eam infecerit, corrumpitur, unde non parvam militum {{s}}tragem in ca{{s}}tris exortam vidi. Quapropter no{{s}}tri, Barbaros imitati, eam in bolos, quos vocant ''Bejus'', pa{{s}}tillos {{et}} liba cogunt, {{s}}uperque craticulos modico igne induratam in penu aliquandiu recondunt.

Ex hoc frutice expre{{s}}{{s}}o manat liquor ''Manipuera'' Barbaris dictus, qui va{{s}}i infu{{s}}us po{{s}}t duas horas fundo adh{{ae}}re{{s}}cit: ex quo alia fit farina, melior priori, ac majori affluentia floris,&lt;noinclude&gt;{{rh||''G 3''|quam}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6uy1e7j81p9r9f3fp9raavja7llvwgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87690</id>
    <revision>
      <id>285887</id>
      <parentid>285636</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="q6w9lny18sdp6nuqy3rxbj9dzxunps4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|58|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VI&quot;/&gt;{{pt|ram|figuram}} {{s}}pectes, juglandi {{s}}imilibus, {{s}}ed fragrantioribus, nec aromaticum odorem deponentibus ni{{s}}i di{{s}}tillatione forti. Multo autem magis odorifera illa folia, qu{{ae}} verno tempore Bra{{s}}ilien{{s}}i pullulant, {{et}} hinc quidem pulchrè {{et}} {{s}}aturè rubicantia pa{{s}}{{s}}im in {{s}}ilvis videas, annuaque folia tamquam inutilia detrudunt, circa hibernum tempus. Mox flos prorumpit pulcherrimus, variegatus, ro{{s}}aceoque {{s}}ubinde colore; adeo odoriferus, imprimis mane (quod Sol de die vires multas attrahat {{et}} herbarum arborumque flores vehementer afficiat) ut totis tribus men{{s}}ibus Septembri, Octobri {{et}} Novembri, integras {{s}}ilvas repleat {{et}} viatorem mirifice oblectet. In Alembico per ignem communicant aliquem odorem aqu{{ae}}, minus tamen fortem aut gratum.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 073 (cropped).jpg|center|400px]]

Circa Decembrem pomifera h{{ae}}c arbor incipit deflore{{s}}cere, ca{{s}}taneamque pha{{s}}eoli forma ac cineritii coloris è {{s}}ummitate pomi producit, oleo adeo mordaci {{et}} cau{{s}}tico, inter duos cortices, ut contrectanti valde noxium habeatur, quamobrem non ni{{s}}i inter erodentia numeratur. Calidum e{{s}}t à tertio ad quartum gradum, nec ni{{s}}i cancro{{s}}is {{et}} malignis ulceribus, vitio{{s}}a carne laborantibus, adhibetur. Lychenes quoque, Scabiem, pedum vermiculos, ''Bichos'' dictos, aliaque cutis vitia expugnat.

Mature{{s}}cente autem ca{{s}}tanea ip{{s}}a cum oleo intus contento {{s}}en{{s}}im mite{{s}}cit, ac vim {{s}}uam maxima ex parte deponit; quod principio quidem au{{s}}terum {{et}} acidum, dentibus ac palato ingratum {{et}} noxium, mox à Sole excoctum {{et}} matutino rore turgidum, no{{s}}tris Europ{{ae}}is grati{{s}}{{s}}imum, {{et}} in deliciis e{{s}}{{s}}e {{s}}olet.

Bra{{s}}ilianis vero non minus quam Arcadibus olim Quercus, pomum hoc, tum glans ei adh{{ae}}re{{s}}cens {{et}} {{s}}uperinna{{s}}cens, à tot jam {{s}}eculis, vit{{ae}} {{s}}olatio fuerunt. Bella, qu{{ae}} frequentia inter illos excitari {{s}}olent, ex parte hujus fructus amore geruntur. Victores enim ca{{s}}tris po{{s}}itis loci expugnati po{{s}}{{s}}e{{s}}{{s}}ores tamdiu manent, donec omnem arboris fructum depa{{s}}ti fuerint. {{AE}}tatem exinde {{s}}uo more dimetiuntur, nam {{s}}emel in anno dumtaxat celebris hic fructus provenit, idque men{{s}}ibus Decembri, Januario {{et}} Februario, tunc enim deficit {{s}}ub latitudine Parnambucen{{s}}is Pr{{ae}}fectur{{ae}}; quia me{{s}}{{s}}is {{et}} vindemi{{ae}} tempora pro {{s}}itu regionis mutari {{s}}olent.

Pomum modicè refrigerat {{et}} fauces con{{s}}tringit: ventriculo gratum, {{s}}i maturum, {{s}}in minus, {{et}} immaturum in{{s}}tar Limoniorum {{s}}ucci, corro{{s}}ivum e{{s}}t ac mordaci acore infe{{s}}tum.&lt;noinclude&gt; Fi-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||gura}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q6w9lny18sdp6nuqy3rxbj9dzxunps4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87691</id>
    <revision>
      <id>285888</id>
      <parentid>285637</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:52:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285888</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4824" sha1="g3ebb79mgf26ame2m6jhcsy9lzbp1x9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|59}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VI&quot;/&gt;{{pt|gura|Figura}} e{{s}}t oblonga {{et}} turbinata, pyrum, haud malum diceres: odore grato {{et}} fragrante, colore qua Soli obvertitur, ro{{s}}aceo, c{{ae}}tera croceo {{et}} ad aureum vergente. Sub{{s}}tantia intus {{s}}pongio{{s}}a e{{s}}t {{et}} multo {{s}}aporo{{s}}o liquore tumens, {{s}}ed acinis {{et}} {{s}}eminum cellulis carens. Crudum {{ae}}que cupidè ac coctum {{et}} pr{{ae}}paratum, expetitur. Saccharo quoque conditur à Lu{{s}}itanis {{et}} no{{s}}tris.

Vinum quod ex hoc malo ab Indigenis exprimitur, in{{s}}igne e{{s}}t; nec dubium quin diu perdurare, {{et}} complures in annos, ubi deferbuerit, firmum {{et}} floridum {{s}}ervari po{{s}}{{s}}it. Vetus citius inebriat quam recens, non {{s}}ecus ac {{s}}icera Europ{{ae}}a; licet ad{{s}}tringat, urinas tamen egregie movet, ut in me {{et}} aliis comperi. Aquam quoque de{{s}}tillatitiam, optimumque acetum inde elici {{et}} componi videmus, quod urceolis exceptum, vicem aceti {{s}}upplere {{s}}olet.

Ca{{s}}tane{{ae}} autem {{s}}eu glandes pingues {{et}} {{s}}ecundo gradu calid{{ae}}, renis leporum figuram {{ae}}mulantur. Crud{{ae}} ac recentes, {{s}}i cum vino {{et}} momento {{s}}alis manducentur, juglandes gu{{s}}tu referunt, {{s}}in a{{s}}{{s}}atas aut {{s}}accharo conditas comederis, multo {{s}}uaviores, {{et}} durabiliores comperies; quapropter quoque pro deliciis inter bellaria apponuntur.

Incol{{ae}} arboris gummi redactum in pulverem, ex liquore convenienti propinant mulieribus ob{{s}}tructione men{{s}}truorum laborantibus. H{{ae}}c de ''Acajú'' arborum Bra{{s}}ili{{ae}} facile principe, dicta {{s}}ufficiant. Utinam {{ae}}que copio{{s}}e in de{{s}}ertis {{et}} remotis Bra{{s}}ili{{ae}} montibus {{et}} {{s}}ilvis à natura e{{s}}{{s}}et collocata, {{s}}icuti in locis mari vicinioribus.
&lt;section end=&quot;VI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VII.}}}}
{{c|{{larger|''De Icicariba, {{et}} illius Re{{s}}ina Icica.'' }}}}

{{Is|I}}N areno{{s}}is {{et}} eff{{ae}}tis nemoribus excel{{s}}a reperitur arbor gummifera, qu{{ae}} à Barbaris ''Icicariba'' appellatur à lachryma quam fundit, qu{{ae}} ip{{s}}is ''Icica'', Lu{{s}}itanis ''Almaciga'' dicitur. Arbor h{{ae}}c {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 074 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Fagi in modum cre{{s}}cit, caudice non ita cra{{s}}{{s}}o, cortice glabro {{et}} gry{{s}}eo. Folia fert in ramulis, duo {{s}}emper {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita {{et}} tertium {{s}}olitarium in fine. Sunt autem pyri foliis {{s}}imilia, oblonga, anterius acuminata, cra{{s}}{{s}}a in{{s}}tar pergameni, l{{ae}}te viridia {{et}} {{s}}plendentia, nervo {{s}}ecundum longitudinem, {{et}} venis oblique di{{s}}currentibus. In ramulis ad foliorum exortum copio{{s}}i prona{{s}}cuntur flo{{s}}culi, racematim {{s}}eu verticillatim po{{s}}iti {{s}}ive conge{{s}}ti, parvuli, quatuor foliolis viridibus con{{s}}tantes, {{s}}tellul{{ae}} pene figura: Foliola autem illa in ambitu lineola alba {{s}}unt circumdata, {{et}} in medio ex{{s}}tant {{s}}taminula aliquot flave{{s}}centia. Po{{s}}t florem {{s}}equitur fructus, figura {{et}} magnitudine Oliv{{ae}}, colore autem mali granati, intus habens pulpam odoriferam, uti {{et}} lachryma e{{s}}t arboris. Cortex exterior {{s}}i manu vel paulum mulceatur, in{{s}}ignem mox odorem de {{s}}e fundit.

Cortex hujus Arboris altè vulneratus, plenilunio imprimis, {{s}}tatim, nonnumquam po{{s}}tridie, aut tertio po{{s}}t die gummi {{s}}eu re{{s}}inam fundit odorati{{s}}{{s}}imam (odoris in{{s}}tar Anethi recentis contu{{s}}i) pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imamque, colore albicante {{et}} vire{{s}}cente. E{{s}}t gummi Elemni plane {{s}}imile, quod tamen no{{s}}tro officinarum, utpote recentius, odore, {{et}} qualitate efficacius. Calidum e{{s}}t ad tertium gradum, primum molle, mox indure{{s}}cens, pr{{ae}}cipuè frigefactum. In omni topico, {{s}}ive {{s}}implex, {{s}}ive compo{{s}}itum, ad vulnera aperta {{et}} ad interiora mala, ex frigore poti{{s}}{{s}}imum nata, adeo expetitum, ut profanum habeatur illud aut ignora{{s}}{{s}}e aut non applicui{{s}}{{s}}e. Hoc cum, partim ru{{s}}ticorum indulgentia ad me allatum, in quotidiano u{{s}}u e{{s}}{{s}}et, vix ulli umquam empla{{s}}tro {{s}}tomachali, vel cerato corroboranti adeo {{s}}um fi{{s}}us, quam huic. Vi{{s}}cera enim roborare, flatus di{{s}}{{s}}ipare {{et}} doloribus feliciter mederi aliquoties {{s}}um expertus; ita ut in frequentori praxi hoc pr{{ae}} c{{ae}}teris commendare, reliqui{{s}}que omnibus pr{{ae}}ferre voluerim. Po{{s}}tremo, ut hoc quoque adjiciam, capitis vulnera, licet gravi{{s}}{{s}}ima, {{s}}anat, ac prima intentione re{{s}}tituit; cujus rei veritas facili experimento eluce{{s}}cit.&lt;noinclude&gt;{{rh||''H 2''|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3ebb79mgf26ame2m6jhcsy9lzbp1x9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87692</id>
    <revision>
      <id>285889</id>
      <parentid>285638</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:54:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285889</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3484" sha1="fa2b79mgoaowv0cjc6o9ka92nf4b3i6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|60|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Ietaiba arbore {{et}} illius lachryma.'' }}}}

{{Is|R}}Ariora quidem aromata {{et}} bal{{s}}ama, pro {{s}}ua fertilitate, hic Bra{{s}}ili{{ae}} tractus profert, quod re{{s}}ci{{s}}cere potui, qu{{ae}} tamen gummi {{et}} lachrymarum copia compen{{s}}at. Inter h{{ae}}c {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 075 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} perpetuo virore con{{s}}picua nemora, pr{{ae}}{{s}}ertim in Parayb{{ae}} di{{s}}trictu, {{s}}pi{{s}}{{s}}am {{et}} {{s}}pecio{{s}}am producunt Arborem ''Ietaiba'', ligno duro, albo, cortice lento, punctulis ex albo flave{{s}}centibus variegato, {{et}} hinc inde clypeiformibus maculis, ex albo {{s}}ubflave{{s}}centibus. In ramis continet folia directe oppo{{s}}ita, figura parva, {{s}}ed oblonga, viridia, ad tactum l{{ae}}via, nervo {{s}}ecundum longitudinem {{et}} venulis transver{{s}}is, eleganter inferius con{{s}}picuis, pr{{ae}}dita. Fabas producit magnas, miniati coloris, quibus farina alba edulis, juxta tria lapidea grana, digitalis longitudinis continetur: è quibus vi fractis prodeunt nuclei molles, oblongi {{et}} miniato colore nigre{{s}}centes, admodum odoriferi, optimique {{s}}aporis, amygdalis Europ{{ae}}is minime inferiores, quibus animalia non tantum, {{s}}ed peregrinantes {{s}}{{ae}}pe {{s}}e {{s}}u{{s}}tentant. Ex ip{{s}}a autem arbore lachryma {{s}}eu re{{s}}ina de{{s}}tillat pellucida {{et}} nunc albicans, nunc flavens, {{s}}uccino fit maxime {{s}}imilis colore {{et}} duritie (Bra{{s}}ilianis ''Ietaicica'', Lu{{s}}itanis ''anime'' vocatur) {{et}} prunis impo{{s}}ita {{s}}uavi{{s}}{{s}}imum pr{{ae}}bet {{s}}uffitum; facillim{{ae}} autem e{{s}}t con{{s}}umtionis.

Hoc gummi per meatus corticis interiores decidere certi{{s}}{{s}}imum e{{s}}t; illud enim, tellure effo{{s}}{{s}}a, {{s}}ub arboris trunco {{et}} radice occultatum extrahere {{s}}olent. Quod poti{{s}}{{s}}imum fit {{s}}ub finem {{ae}}{{s}}tatis men{{s}}e Februario. Monardes ex vulnerata arbore, in Nova Hi{{s}}pania, colligi te{{s}}tatur, haud aliter quam Ma{{s}}tiche aut Thus. Eo non {{s}}olum Medici, {{s}}ed {{et}} vulgus familiariter utuntur, pr{{ae}}cipuè in capitis illo affectu tollendo, qui ip{{s}}is ''Chabequos'' dicitur, quem Cephaleam vel Hemicraniam recte dixeris. Solus autem illius {{s}}uffitus ad roborandum non {{s}}olum caput, {{s}}ed {{et}} reliquas corporis partes frigore affectas, valet. Calida e{{s}}t {{et}} {{s}}icca in {{s}}ecundo gradu. C{{ae}}terum vi quadam aromatica {{et}} peculiari {{s}}uo calore hoc gummi pr{{ae}}{{s}}tare ac partibus nervo{{s}}is illitum, vel empla{{s}}tri forma applicatum, prode{{s}}{{s}}e aliquoties {{s}}um expertus.

Folia arboris contu{{s}}a lumbricos enecare, {{s}}i exhibeantur, con{{s}}tanter affirmant.

Interior corticis {{s}}ub{{s}}tantia ra{{s}}a {{et}} aqu{{ae}} impo{{s}}ita, contra ventriculi vento{{s}}itates, ad potiuncul{{ae}} formam pr{{ae}}paratur, alvumque {{s}}imul movet.
&lt;section end=&quot;VIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IX.}}}}
{{c|{{larger|''De Caopia arbore eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|H}}Umilis ac tenera h{{ae}}c arbu{{s}}cula guttifera, à Lu{{s}}itanis ''Pao de Lacra'' appellatur, quod gummi {{s}}eu gutta qu{{ae}}dam vi{{s}}co{{s}}a ex cortice ejus defluat. Pa{{s}}{{s}}im {{et}} è quovis terr{{ae}} genere&lt;noinclude&gt; pro-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||germi-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fa2b79mgoaowv0cjc6o9ka92nf4b3i6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87693</id>
    <revision>
      <id>285890</id>
      <parentid>285639</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:55:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285890</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="bewbosfitvowq3j1k69xrfi8rma1zqu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|61}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;IX&quot;/&gt;{{pt|germinat|progerminat}}. Ligno e{{s}}t lento, cortice è cinereo rufe{{s}}cente: di{{s}}pe{{s}}citur in multos ramos. Folia habet {{s}}olida, inferiori parte ex viridi qua{{s}}i rufe{{s}}centia {{et}} a{{s}}pera, {{s}}uperna dilute viridia {{et}} {{s}}plendentia. Florum in umbellas conge{{s}}torum rudimenta {{s}}unt globuli brunni, magnitudine lentis, qui {{s}}ucce{{s}}{{s}}u temporis protrudunt flores quinque foliolis con{{s}}tantes, exterius ex viridi flave{{s}}centis coloris, interius tomento albo ve{{s}}titis, {{et}} {{s}}taminulis luteis {{s}}ubtilibus repletos. Po{{s}}t flores proveniunt bacc{{ae}}, primo virides, magnitudine cera{{s}}i, rotund{{ae}}, qu{{ae}} di{{s}}{{s}}ect{{ae}} ex molli, quo teguntur, cortice, {{s}}ucci multum eleganter flavi ex{{s}}udant: intra corticem autem continetur pulpa alba con{{s}}tans meris cylindris juxta {{s}}e po{{s}}itis, qui {{s}}ibi invicem coh{{ae}}rent.

In extremitatibus ramorum, qui florum rudimenta aut flores {{s}}u{{s}}tinent, {{s}}emper duo {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 076 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} foliola acuminata brunni coloris compacta {{s}}unt invicem, qua{{s}}i {{s}}emiglutinata e{{s}}{{s}}ent, {{et}} ha{{s}}tam {{s}}ive venabulum referunt: h{{ae}}c decerpta ex pediculo croceum humorem emittunt.

Florent h{{ae}} arbores poti{{s}}{{s}}imum men{{s}}e Novembri {{et}} Decembri: Ianuario {{et}} Februario bacc{{ae}} {{s}}unt matur{{ae}}.

Si cortex medius hujus arboris incidatur, pr{{ae}}{{s}}ertim quando florere incipit, {{et}} linquatur per unum atque alterum diem, ex{{s}}udat lachryma croceo rubra, egregia, coagulaturque; qu{{ae}} initio mollis, po{{s}}tea indure{{s}}cit. Convenit colore {{et}} con{{s}}i{{s}}tentia cum ''Ghitaremi'' {{s}}ive ''Gutta gamba'', {{et}} eodem fere modo purgat; e{{s}}t è flavo paulo ruffioris coloris, quam illud, nimirum {{s}}iccatum, nam molle croceum: tingit colore luteo {{s}}ive aureo paulo {{s}}aturatius. Di{{s}}{{s}}olvi pote{{s}}t eodem modo in {{s}}piritu vini, {{et}} tincturam facit croceam. Nonnumquam ignes luculenti {{s}}truuntur juxta arborem, quorum pote{{s}}tate cortex dehi{{s}}cit, majoremque fundit lachrym{{ae}} copiam, qu{{ae}} in ma{{s}}{{s}}am coacta in u{{s}}um Medicinalem {{s}}ervatur. Quod à me primum tentatum, optime {{s}}ucce{{s}}{{s}}it, à nemine autem antea factitatum, Indigen{{ae}} {{et}} Lu{{s}}itani te{{s}}tantur.

Olim affrictu hujus re{{s}}in{{ae}} in aqua di{{s}}{{s}}olut{{ae}}, impetiginem tollebant. Licet autem tant{{ae}} efficaci{{ae}} non {{s}}it, quam gutta Cambides (quod an in{{s}}it{{ae}} tarditati, an pr{{ae}}parandi modo {{s}}it imputandum, dubito) tamen à drachma dimidiata ad drachmam unam, per integram noctem in aceto {{s}}quillitico, aut {{s}}piritu vini macerata, {{et}} ex vino propinata, ventrem {{s}}olvit, fortiterque per inferiora exonerat. Meo tamen judicio rectius faciunt, qui dilutum ex aceto pr{{ae}}dicto, in pillulas accedente {{s}}timulo conglobant, quam qui potiones ex illa conficiunt, quod ob tenacitatem difficillime {{s}}olvatur.
&lt;section end=&quot;IX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. X.}}}}
{{c|{{larger|''De Palmis, earumque variis {{s}}peciebus.'' }}}}

{{Is|P}}Lurima Palmarum genera producit Bra{{s}}ilia, quarum qu{{ae}}dam {{s}}ponte {{s}}ua cre{{s}}cunt, qu{{ae}}dam incolarum indu{{s}}tria terr{{ae}} in{{s}}eruntur, inque {{s}}pecio{{s}}am altitudinem ex{{s}}urgunt.

Inter {{s}}ilve{{s}}tres frequenti{{s}}{{s}}ima e{{s}}t ''Pindova'', eximia {{et}} procera arbor, den{{s}}i{{s}}{{s}}ima nemora conficiens. Palma autem mas {{et}} f{{oe}}mina dactylifera; tum imprimis ''Cocero'', non procul à littore in pr{{ae}}diis Belgarum {{et}} Lu{{s}}itanorum excolitur, tamque ad ornatum, quam u{{s}}um&lt;noinclude&gt; edu-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||''H 3''|catur,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bewbosfitvowq3j1k69xrfi8rma1zqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87699</id>
    <revision>
      <id>285892</id>
      <parentid>285680</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T07:59:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285892</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="on2emif28ef275toinooikfh3gvrndm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|64|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;{{pt|cleo|nucleo}}, quamvis {{s}}apidi{{s}}{{s}}imo, dignitate cedit: nutrit enim {{et}} {{s}}uaviter reficit: proinde à viatoribus longo itinere dela{{s}}{{s}}atis {{et}} {{s}}corbuto infectis valde expetitur. Calidus {{et}} humidus exi{{s}}tit in primo gradu. Oleum inde premendo extractum, in plurimos culin{{ae}} {{et}} pharmacope{{ae}} u{{s}}us re{{s}}ervatur, nec amygdalorum oleo pr{{ae}}{{s}}tantia cedit.

Per os a{{s}}{{s}}umtum pectoris malis medetur oleum, alvum quoque laxat, {{s}}i largius exhibeatur: ex alto l{{ae}}{{s}}is mirum in modum prode{{s}}t, urina{{s}}que cit.

Pr{{ae}}terea liquor quidam {{s}}tillatitius, albicans {{et}} eximi{{ae}} virtutis exinde elicitur, renumque {{et}} Gonorrhe{{ae}} ardoribus ex{{s}}tinguendis utili{{s}}{{s}}imus, tum à mulierculis inter co{{s}}metica adhibitus. Ob{{s}}ervandum autem aquam illam copio{{s}}i{{s}}{{s}}imam {{et}} grati{{s}}{{s}}imam inveniri in medi{{ae}} {{ae}}tatis nucibus: in plane maturis tantum modicam, neque ita gratam. Nucleum autem tum optime {{s}}apere, quum ad {{s}}ummam maturitatem pervenit.

E trunci porro vertice medulla qu{{ae}}dam, arbu{{s}}cul{{ae}} in{{s}}tar nov{{ae}}, ex{{s}}urgit, qu{{ae}} ex loculo, quo continebatur, prorumpens, eju{{s}}dem fere qualitatis, cujus concretus ille nucis humor, de quo jam diximus, exi{{s}}tit; qu{{ae}} non cruda {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} cocta inter epulas apponitur, {{et}} cum bra{{s}}{{s}}ica Cyprina certat. Nondum matura magis refrigerat; quocirca vicem acetariorum {{et}} lactucarum pr{{ae}}{{s}}tat. Sed ea ablata arbor moritur, quod non {{ae}}que contingit inferiori radicum parte l{{ae}}{{s}}a vel conci{{s}}a; hinc fit ut plures indigen{{ae}} {{s}}ibi per{{s}}uadeant idem, quod Pro{{s}}per Alpinus de {{AE}}gypti populis circa dactyliferas narrat palmas, eas {{s}}cilicet non terra radicibus attracta, {{s}}ed aëre ex {{s}}ublimiori arboris parte ali ac vivere.

Atque h{{ae}}c de Palmis, earumque medicis pr{{ae}}{{s}}idiis dicta {{s}}int. De c{{ae}}teris illis rarioribus nativis {{et}} minus u{{s}}ualibus; ut {{et}} de dactyliferis exoticis, in Africa atque A{{s}}ia non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} Italia noti{{s}}{{s}}imis, {{s}}i quid re{{s}}tet in Hi{{s}}toria Naturali plura dicentur.
&lt;section end=&quot;X&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XI.}}}}
{{c|{{larger|''De Aroeira eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Rbor areno{{s}}is, littore imprimis {{et}} promontorio Olind{{ae}} frequens, ''Aroeira'' nuncupatur. Myrto {{s}}ilve{{s}}tri no{{s}}trati qualitate non valde ab{{s}}imilis, ad Lenti{{s}}cos tamen referri debet. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 079 (cropped).jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Pr{{ae}}ter eximias facultates, quas cum ''Araca'', {{et}} Myrto, reliqui{{s}}que, a{{s}}tringentibus {{et}} odoriferis arboribus habet communes, hi{{s}}ce peculiaribus pollet, quod re{{s}}inam fundat fragranti{{s}}{{s}}imam in{{s}}tar Lenti{{s}}ci, ex qua empla{{s}}trum adver{{s}}us frigidos affectus componitur.

Foliis convenit cum ''Guabirab{{ae}}'' foliis, ni{{s}}i quod hujus {{s}}int paulo minora: Sunt autem in ramulis bina {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, {{et}} quinque aut {{s}}eptem in extremitate. Ad cuju{{s}}libet ramuli exortum, ramulus e{{s}}t brevior, plenus flo{{s}}culis minimis, qui con{{s}}tant quinque foliolis ex albo {{s}}ubluteis.

Fructum fert exiguum {{s}}anguinei coloris, racematim conge{{s}}tum ac pendulum, cujus acrimonia {{et}} {{s}}iccitate carnes recentes à putredine con{{s}}ervantur.

Oleum quoque ex {{s}}ucculentis illius baccis exprimitur, eidem u{{s}}ui cum re{{s}}ina in{{s}}erviens.

Folia in{{s}}ignem {{et}} nobili{{s}}{{s}}imum odorem emittunt, {{s}}i conterantur, qu{{ae}} {{s}}ubamara, cum quadam vi ad{{s}}tringendi, aromaticas calida{{s}}que partes habent conjunctas, quemadmodum è balneis {{et}} lavacris, qu{{ae}} ex illis fiunt, videre e{{s}}t.

Has vero virtutes tum profunde ex{{s}}erit, ut per de{{s}}tillationem foliorum, imprimis recentium, odorifera {{et}} ad{{s}}tringens aqua inde eliciatur, qu{{ae}} tum ad pellendos corporis affectus, tum ad delicias {{s}}ervatur.

Tempore paroxy{{s}}mi febricitanti, Empyricorum more, exhibent cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, oculos {{s}}eu gemmas arboris ex aqua nocturno rori expo{{s}}itos.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>on2emif28ef275toinooikfh3gvrndm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87701</id>
    <revision>
      <id>285893</id>
      <parentid>285682</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:01:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285893</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2148" sha1="3i0y7fgptfyoohk72hnq8271o37zues" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|66|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIII&quot;/&gt;crudis ve{{s}}ci, quod caput infe{{s}}tent. Plu{{s}}quam triginta ordine ip{{s}}i calici, mediante vi{{s}}co{{s}}a materia, agglutinati h{{ae}}rent, figuraque fere triangulari exi{{s}}tunt, Myrobalano Chebulo non adeo di{{s}}{{s}}imiles. Tant{{ae}} duritiei h{{ae}} pixides {{s}}unt, ut Tapuyeris non {{s}}olum va{{s}}a potoria, {{s}}ed {{et}} di{{s}}cos, {{et}} ollas {{s}}ufficiant. C{{ae}}terum arbor in {{s}}altibus {{et}} locis mediterraneis adeo luxuriat, ut ju{{s}}to exercitui, {{s}}ufficienti {{s}}u{{s}}tentaculo fructus ejus aliquando fuerint.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 081 (cropped).jpg|center|350px]]

Pulchra e{{s}}t, trunco cra{{s}}{{s}}o {{et}} recto, inque in{{s}}ignem proceritatem a{{s}}{{s}}urgit. Lignum eximium u{{s}}um pr{{ae}}{{s}}tat, putredini mire re{{s}}i{{s}}tit, unde ob {{s}}ummam {{s}}imul duritiem, molendinorum {{s}}acchareorum axes ex illo fabricantur, c{{ae}}tera{{s}}que arbores multum antecellit.

Cortices pr{{ae}}terea contu{{s}}i {{et}} rite pr{{ae}}parati naupegis loco {{s}}tup{{ae}} in{{s}}erviunt.

Alia adhuc datur ii{{s}}dem locis ''Zabucayo'' arbor, priori {{s}}imillima, ni{{s}}i quod calices magis deformes producat, earum nuces dignitate inferiores habeantur: quippe ex immoderato illarum u{{s}}u, quibu{{s}}dam capillos defluxi{{s}}{{s}}e Incol{{ae}} te{{s}}tantur.
&lt;section end=&quot;XIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Gueticoroja, {{et}} illius facultatibus.'' }}}}

{{Is|V}}Ari{{ae}} arbores excel{{s}}{{ae}} ''Guetijs'' dict{{ae}}, eju{{s}}dem generis fructus flave{{s}}centes producunt, pauca carne, magnoque lapide ovalis figur{{ae}} intus refertos; quorum fructuum ad minimum mihi tres vidi{{s}}{{s}}e {{s}}pecies contigit, ''Guetitoroba'', ''Gueti-miri'', {{et}} ''Gueticoroya'', e{{s}}culentos quidem omnes, {{s}}ed à paucioribus expetitos, excepto uno hoc eoque pr{{ae}}grandi, de quo in pr{{ae}}{{s}}enti agimus, {{et}} à magnatibus in deliciis habetur.

E{{s}}t autem h{{ae}}c arbor qu{{ae}} ''Guety-coroya'' dicitur, cortice gry{{s}}eo. Rami habent folia in&lt;noinclude&gt;{{rh|||frondes}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i0y7fgptfyoohk72hnq8271o37zues</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87702</id>
    <revision>
      <id>285894</id>
      <parentid>285683</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3873" sha1="9obmm57dhhdnsxoimy0b2l9mg5qqi2n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|67}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;frondes conge{{s}}ta. Nimirum pediculi {{s}}unt in extremitate ramorum, unum aut {{s}}e{{s}}quidigitum {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 082 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} longi, alternatim oppo{{s}}iti, {{et}} quilibet duo aut tria folia {{s}}u{{s}}tinentes, decem {{et}} plures digitos longa, quatuor aut etiam {{s}}ex lata, ad tactum in{{s}}tar corii Hi{{s}}panici, oblonga, lingu{{ae}} figura, {{s}}uperius dilute viridia, inferius ochr{{ae}} in{{s}}tar flava, nervo {{s}}ecundum longitudinem eminente, {{et}} co{{s}}tis obliquis intervallis, partim {{ae}}qualibus, partim in{{ae}}qualibus di{{s}}tincta. Ad frondes flores proveniunt, in longam {{s}}picam conge{{s}}ti, parvi, flavi, pene inodori. Floret Januario men{{s}}e, Majo {{et}} Junio fructus mature{{s}}cit, {{s}}emelque biennio integro provenit. Malum Europ{{ae}}um magnitudine excedit: e{{s}}t tubero{{s}}us, deformis {{et}} maculis nigricantibus di{{s}}tinctus; in {{s}}uperficie ubi maturuerit, mollis, ablatoque cortice, flava pulpa pinguis {{et}} carno{{s}}a apparet. Odore, {{s}}apore, ip{{s}}aque {{s}}ub{{s}}tantia nutritiva con{{s}}ervam aliquam recentem {{et}} aromaticam re{{s}}ipit. Mox {{s}}umm{{ae}} duritiei ac ponderis lapis, ovique magnitudine, multis filamentis ve{{s}}titus con{{s}}picitur; qui vi effractus, nucleum {{s}}ub{{s}}tanti{{ae}} carno{{s}}{{ae}} rubicantis {{et}} compact{{ae}} continet, ingrati {{s}}aporis {{et}} a{{s}}tringentis. Is tritus {{et}} ex conveniente liquore {{ae}}gro porrectus, vi a{{s}}trictoria immodicum alvi profluvium {{s}}i{{s}}tit. U{{s}}um, quantum quidem con{{s}}tat, alium in Medicina non habet hic fructus; ut nec ip{{s}}a arbor, qu{{ae}} {{s}}oliditate {{et}} altitudine, {{et}} duratione ip{{s}}am Quercum {{s}}uperat.
&lt;section end=&quot;XIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XV.}}}}
{{c|{{larger|''De Ianipaba eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|V}}Na ex procerioribus Bra{{s}}ili{{ae}} arboribus e{{s}}t ''Ianipaba'': foliis l{{ae}}vibus, cubitum longis, {{et}} {{s}}aturate viridibus, qu{{ae}} {{s}}ingulis annis, men{{s}}e imprimis Decembris deponit, non omnia quidem {{s}}imul {{s}}ed partem illorum, diver{{s}}o tempore. Mox nova prioribus multo l{{ae}}tiora acquirit.

Ligno e{{s}}t duri{{s}}{{s}}imo {{et}} optimo. Florem gignit exiguum, men{{s}}e Martio {{et}} Aprili, c{{ae}}terum Narci{{s}}{{s}}o haud multum di{{s}}{{s}}imilem, odorem Caryophilli Carthu{{s}}ianorum {{ae}}mulatur; coloris albi, cum unguibus interius flavis: in medio floris {{s}}tamen cra{{s}}{{s}}iu{{s}}culum flavum habens, ac in{{s}}uper inter duo folia floris corniculum pallidum è medio floris prodiens, deor{{s}}um incurvatum.

Fructus illius magnitudinem habet mali Auraici, vel majorem, rotundus, cortice tenui, lento, cinereo, {{s}}ub quo primum continet carnem {{s}}olidam, lentam, {{s}}ucculentam, flave{{s}}centem, {{s}}aporis acidi, {{et}} refrigerantis, odoris grati. In medio autem fructus e{{s}}t cavitas repleta {{s}}eminibus molliori pulpa circumdatis, eju{{s}}dem cum reliqua carne {{s}}aporis. Seminis grana {{s}}unt compre{{s}}{{s}}a, {{et}} {{s}}uborbicularia, fere ut ''Mangaba'', qu{{ae}} una comeduntur. Immatura poma viridia {{s}}unt, mox matura, me{{s}}pilorum in{{s}}tar, putre{{s}}cunt atque e{{s}}ui apta fiunt, unde {{Gothica|lang=nl|Rott-appels}} à plebe no{{s}}trate appellantur. Cruda non cocta appetuntur: Saccharata {{et}} condita lautiora {{s}}unt. Contra fluxum ventris feliciter exhibentur. Ardores palati {{et}} {{s}}tomachi compe{{s}}cunt, {{s}}ani{{s}}que {{et}} {{ae}}gris {{s}}olatio {{s}}unt.

Vinum, quod ex illis exprimitur, in eo{{s}}dem u{{s}}us re{{s}}ervatur, {{s}}ed vetus redditum calidius ex{{s}}i{{s}}tit, minu{{s}}que ad{{s}}tringens.&lt;noinclude&gt;{{rh||''I 2''|Ex}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9obmm57dhhdnsxoimy0b2l9mg5qqi2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87703</id>
    <revision>
      <id>285895</id>
      <parentid>285684</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:04:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3512" sha1="qs6omtyjxtluag4z6m4eiq29gzfbbql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|68|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XV&quot;/&gt;Ex pomo nondum maturo vi ignis liquorem extrahunt barbari, quo adver{{s}}us eadem mala {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 083 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} utuntur.

Ex pomi cortice immaturo pigmenti quoddam genus eliciunt, quod recens aqueum e{{s}}t, mox nigre{{s}}cit, quo corpus pingunt, ut ve{{s}}titum nigrum eminus, f{{ae}}do equidem {{s}}pectaculo, mentiantur. Nullum alium u{{s}}um hic {{s}}uccus habet, ad nequitias dumtaxat exogitatus. Tinctura enim illius corpori vel chart{{ae}} illita, circa nonum diem evane{{s}}cit; nulla alia ratione ablui pote{{s}}t.
&lt;section end=&quot;XV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Acaja qu{{ae}} {{et}} Ibametara.'' }}}}

{{Is|P}}Roceriorem, vetu{{s}}tiorem {{et}} frondo{{s}}iorem arborem, in Bra{{s}}ilia me vidi{{s}}{{s}}e vix memini. Cortice e{{s}}t cra{{s}}{{s}}o, rugo{{s}}o {{et}} è cinereo albicante, in{{s}}tar Sambuci.

Folia illius {{s}}unt l{{ae}}via, directe {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, ad quatuor interdum digitos longa, circinata, {{s}}plendentia, {{et}} nucis juglandis foliis haud ab{{s}}imilia, verum acutiora; qu{{ae}} media {{ae}}tate deponit, novi{{s}}que ante hyemem decoratur, ut redintegrato qua{{s}}i robore fructum melius proferat. Flo{{s}}culos habet copio{{s}}os, in magno racemo conge{{s}}tos ex albo {{s}}ubflave{{s}}centes: po{{s}}t flores proveniunt pruna flava, no{{s}}tratium magnitudine {{et}} figura; pauc{{ae}} quidem, {{s}}ed {{s}}ucculent{{ae}} carnis: lapidem continentia magnum ex filamentis ligno{{s}}is, nec durum, {{s}}ed dentibus cedentem; qui nucleum continet in {{s}}e, ex albo flave{{s}}centem. Fructus hic grati e{{s}}t acoris, ac proinde inter tragemata locum {{s}}ibi vindicat. Hybernis men{{s}}ibus maturatur, {{ae}}tate media floret, {{et}} tunica tenaci ve{{s}}titur. Primo loco refrigerat {{et}} ad{{s}}tringit.

Folia, {{s}}ucci, oculi {{et}} cortex, externis juxta {{et}} internis affectibus medetur. His {{s}}uccedunt ''Aroeira'', Myrtus, ''Araca'', qu{{ae}} omnia in gargari{{s}}mum, contra gutturis inflammationem {{et}} {{s}}imilia mala pr{{ae}}parantur; vel in lavacro, contra multos externos pedum {{et}} corporis affectus adhibentur. Gemm{{ae}} pr{{ae}}terea hujus arboris in acetariis, febricitantibus pro{{s}}unt.

Peculiare habet h{{ae}}c ''Acaja'' arbor, quod volucres pic{{ae}} magnitudinis, nigris {{et}} aureis plumis eleganter ve{{s}}tit{{ae}}, in extremitatibus ramorum affabre {{et}} concinne pendulos {{s}}uos nidos con{{s}}truunt.
&lt;section end=&quot;XVI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tapia arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|I}}N Urbe Olinda, totaque fere pr{{ae}}fectura Parnambucen{{s}}i h{{ae}}c arbor na{{s}}citur, in fagi altitudinem a{{s}}{{s}}urgit, cortice l{{ae}}vi, cinereo; multos habet ramos; {{et}} folia in {{s}}ingulis pediculis tria {{s}}ibi invicem appo{{s}}ita, l{{ae}}via, {{s}}plendentia, {{s}}uperne {{s}}aturatiore, inferne dilutiore virore con{{s}}picua, quinque aut {{s}}ex digitos longa.

In extremitatibus ramulorum plures pediculi, cera{{s}}ini qua{{s}}i, collecti, in quorum quolibet flos na{{s}}citur, quatuor foliis con{{s}}tans albis {{et}} digitum longis, habetque cum his alternatim po{{s}}ita quatuor foliola vire{{s}}centia, inter qu{{ae}} ex{{s}}tant {{s}}taminula {{s}}ubruffa multa, circiter {{s}}e{{s}}quipedem longa.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Licet}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qs6omtyjxtluag4z6m4eiq29gzfbbql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87704</id>
    <revision>
      <id>285896</id>
      <parentid>285685</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="eob2hndwmlprupfvaa2kbpu3o6xlrtx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|69}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVII&quot;/&gt;Licet autem h{{ae}}c arbor foliis fructibu{{s}}que malo A{{s}}{{s}}yri{{ae}} quam {{s}}imillima {{s}}it, tamen qualitate ab illa omnino di{{s}}crepat, quod exceptis foliis longe inferior {{s}}it. Quare Bra{{s}}ilianis pariter {{et}} no{{s}}tratibus, ob {{s}}ingularem efficaciam qu{{ae}} illis ine{{s}}t, vehementer extolluntur. Pr{{ae}}terquam enim, quod variis corporis affectibus {{s}}uccurrant, immodicos fervores leniunt, {{et}} atroci illi ani vitio, ''Bicho del culo'', dicto, mirum in modum {{s}}olatium adferunt: {{s}}uccus {{s}}iquidem foliorum contu{{s}}orum t{{ae}}darumque, tum {{s}}implex, tum compo{{s}}itus, ano inditus, jejuno refrigerio incendium re{{s}}tinguit, {{s}}qualorem ac immunditiem ab{{s}}tergit, {{et}} immanes dolores mitigat.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 084 (cropped).jpg|center|300px]]

Pr{{ae}}ter h{{ae}}c folia illius contu{{s}}a {{et}} auribus indita re{{s}}tituunt dolores capitis ex calore natos, nullo accedente alio remedio.
&lt;section end=&quot;XVII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Araticu eju{{s}}que {{s}}peciebus {{et}} qualitatibus.'' }}}}

{{Is|A}}{{sc|Raticu}}, arborum Bra{{s}}ili{{ae}} indigenarum diver{{s}}{{ae}} dantur {{s}}pecies: quarum du{{ae}} qu{{ae}} ''Araticû-ponhe'', {{et}} ''Araticuapé'' à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicuntur, parum differunt.

''Araticu-ponhe'' enim e{{s}}t arbor caudice, ramorum figura, corticis colore Auranti{{ae}} malo {{s}}imilis, {{s}}ed folia, flores {{et}} fructus differunt. Folia illius {{s}}emipedem circiter {{s}}unt longa, alternatim {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, {{s}}uperius {{s}}aturatè virentia, {{s}}plendentia, inferius dilute viridia, cra{{s}}{{s}}a, {{et}} ad tactum {{s}}olida, duos circiter digitos lata {{et}} in extremitate acuminata. Hinc inde flos provenit magnus, totus flavus, compo{{s}}itus exterius {{et}} tribus foliis cordiformibus, {{s}}e{{s}}quidigitum longis, in{{s}}tar corticis mali aurantii, cra{{s}}{{s}}is, erectè {{s}}tantibus. H{{ae}}c in {{s}}e continent alia tria folia minora, quorum quodlibet {{s}}emiglobum excavatum refert; ita tamen inter {{s}}e compo{{s}}ita {{s}}unt, ut integrum globum, interius cavum, magnitudine nucis juglandis repr{{ae}}{{s}}entent; {{et}} in eo {{s}}tamen rotundum luteum cum apice {{s}}uo orbiculari. Flos totus flavus, {{s}}uavis primum odoris, {{s}}ed nau{{s}}eabundi. Floret men{{s}}ibus Septembri, Octobri, {{et}} Novembri. Flores&lt;noinclude&gt;{{rh||''I 3''|multi}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eob2hndwmlprupfvaa2kbpu3o6xlrtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87705</id>
    <revision>
      <id>285897</id>
      <parentid>285686</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3513" sha1="44ct2hjrc93zqwo7fdaeymnfnxkppxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|70|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVIII&quot;/&gt;multi {{s}}ingulis diebus {{s}}e aperiunt, {{et}} mox {{s}}ponte decidentes, ob gravitatem, {{s}}trepitum inter cadendum edunt.

''Araticu-ape'' fere per omnia huic e{{s}}t {{s}}imilis: utr{{ae}}que poma ex acido dulcia proferunt, {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 085 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} e{{s}}culenta, {{s}}ed {{s}}ilve{{s}}tria {{et}} frigida, {{et}} propterea quibu{{s}}dam non expetita. Figura {{et}} magnitudine nucis pine{{ae}}, flave{{s}}centia, {{s}}ub{{s}}tantia {{et}} carne intus molliori, {{s}}eminibus ex fulvo nigricantibus turgida.

De Medica harum qualitate vix quicquam mihi con{{s}}tat, ni{{s}}i quod folia ''Araticu'' maxime communis, in oleo olivarum macerata {{et}} apo{{s}}themati applicata, tumorem emolliant, extergantque.

Illa autem arbor qu{{ae}} ''Araticu pana'' vocatur, c{{ae}}teris {{s}}imilis e{{s}}t, ni{{s}}i quod magnitudine differt: Flore enim, fructu, ligno {{et}} folio quoque e{{s}}t minore, {{et}} cre{{s}}cit in locis palu{{s}}tribus; c{{ae}}ter{{ae}} vero in {{s}}ilvis con{{s}}piciuntur, e{{ae}}que infinit{{ae}}, pr{{ae}}{{s}}ertim circa pagum ''Iguaraçu''.

Arbor h{{ae}}c magnitudine {{et}} foliis e{{s}}t in{{s}}tar citrii, {{s}}ed magis cra{{s}}{{s}}is {{et}} {{s}}ature virentibus, flore pleno {{et}} jucunde flave{{s}}cente: fructu, {{s}}icut reliqu{{ae}} ''Araticu'', {{s}}quamo{{s}}o {{et}} conatim de{{s}}cendente; cui tantum ine{{s}}{{s}}e frigoris perhibent, ut crebro ve{{s}}centes interimat, quamobrem inter venena habetur.

Radix illius levi{{s}}{{s}}ima e{{s}}t, in{{s}}tar {{s}}uberis, tant{{ae}}que magnitudinis, ut integri clypei ex illa fiant, qui mollioris {{et}} tenacioris cum {{s}}int ligni, telum immi{{s}}{{s}}um, licet à valido lacerto, mordicus retinent, ne facile retrahantur.

Notatu autem dignum, arboris hujus in paludibus cre{{s}}centis radicem profunde in terram de{{s}}cendere (quod tamen in aliis Bra{{s}}ili{{ae}} arboribus haud facile con{{s}}picias) unde credibile, noxiam hanc frigidamque qualitatem, qua fructum nocere con{{s}}tat, ex infe{{s}}to terr{{ae}} frigore acquirere.
&lt;section end=&quot;XVIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XIX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIX.}}}}
{{c|{{larger|''De Caaroba arbore eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}}

{{Is|C}}''Aaroba'' {{s}}ilve{{s}}tris {{et}} procera arbor, terris tantum {{s}}olidis {{et}} glebo{{s}}is in Pr{{ae}}fectura Parnambucen{{s}}i delectatur. Florem fert è c{{oe}}ruleo purpura{{s}}centem idque men{{s}}e Julio: Semen autem nigricans, quod mature{{s}}cit men{{s}}e Septembri: fructum rarum, {{s}}ed inutilem, pha{{s}}eolo maximo {{s}}imilem, qui maturus factus aperitur, manetque vacuus.

Ejus folia oblonga {{s}}unt, lingu{{ae}} figurâ, dilutè viridia, nervo {{s}}ecundum longitudinem {{et}} co{{s}}tis obliquis eminentibus pr{{ae}}dita. Gu{{s}}tu {{s}}unt amara; {{s}}iccata {{et}} contu{{s}}a fomentis ac balneis peridonea. Qu{{ae}} ex illis conficiuntur remedia, {{s}}ive internè a{{s}}{{s}}umta, ex{{s}}iccandi, mundificandi {{et}} {{s}}anandi vi pollent: quod feliciter in plurimis morbis, imprimis autem in Lue Venerea curanda, {{s}}um expertus. Eadem trita atque in empla{{s}}trum pr{{ae}}parata, ulceribu{{s}}que applicata, mirifice pro{{s}}unt, morbumque radicitus {{s}}{{ae}}pe expugnant. Pr{{ae}}{{s}}ertim, {{s}}i repurgato primum corpore, eorum decoctum per aliquot dies bibatur, {{et}} {{s}}udores provocentur.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44ct2hjrc93zqwo7fdaeymnfnxkppxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87706</id>
    <revision>
      <id>285898</id>
      <parentid>285687</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:10:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="bclfo0vsp6te7dxfqmm14qn0qouexxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|71}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XX.}}}}
{{c|{{larger|''De Embira {{s}}eu Pindaiba; eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|S}}Equitur nunc {{s}}ilve{{s}}tris h{{ae}}c arbor ''Embira'', {{s}}ive ''Pindaiba'' dicta Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, juxta Olind{{ae}} promontorium {{s}}pecio{{s}}e ut plurimum na{{s}}cens, {{et}} ob acrimoniam fructus, c{{ae}}tera{{s}}que qualitates piperis Bra{{s}}ilien{{s}}is {{ae}}mula. Folia fert exigua {{et}} acuminata, {{et}} Oliv{{ae}} foliis {{s}}imillima: lignum ejus e{{s}}t tenue. Procera e{{s}}t admodum arbor, {{et}} in {{s}}ummam altitudinem recta a{{s}}{{s}}urgit. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 086 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Men{{s}}ibus pluviis acini illius virent, {{s}}ed mature{{s}}centes men{{s}}ibus Decembri {{et}} Januario rubent, atque decidunt, qui {{s}}i fuerint de{{s}}iccati, nigre{{s}}cunt, uruntque linguam ma{{s}}ticata, {{et}} aromaticum quid {{s}}apiunt, ablato {{s}}emine nigro oblongo, quod in illis continetur, quod Juniperum redolet.

A jejunis manducata {{s}}tomachum debilem corroborant {{et}} di{{s}}cutiunt flatus. Tum contu{{s}}a {{et}} applicata mor{{s}}ibus {{s}}erpentum medentur.

Excoquuntur ut re{{s}}erventur in officinis. Culinis quoque vicem piperis pr{{ae}}{{s}}tant.

Ex Arboris denique corticibus, funes igniarii, quo milites ignem fovent, conficiuntur.
&lt;section end=&quot;XX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXI.}}}}
{{c|{{larger|''De Ibiraee arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Ntiqua nemora hanc va{{s}}tam {{et}} proceram arborem producunt. Indigen{{ae}} ''Ibiraee'', id e{{s}}t, Lignum dulce, non autem ''Hiouraee'', ut Lerius {{et}} Thevetus prodiderunt, appellant.

Folia hujus arboris Laurum pror{{s}}us {{ae}}mulantur. Truncus cortice glabro, intus albicante, exterius rube{{s}}cente {{s}}pectatur.

Fructus fert flave{{s}}centes prunis {{s}}imiles, grati{{s}}{{s}}imique {{s}}aporis, verum non quotannis.

Ligno e{{s}}t pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo {{et}} pr{{ae}}duro, {{et}} putredini re{{s}}i{{s}}tente quod à Naupegis expetitur.

Arboris hujus virtutes auxiliatrices {{s}}oli cortici ine{{s}}{{s}}e creduntur, qui recens avul{{s}}us, liquorem albicantem {{s}}ibi agglutinatum habet, cujus color mox perditur, paulatimque decre{{s}}cit, {{et}} cortice {{s}}imul ex{{s}}iccato, in naturam {{et}} dulcem illius {{s}}ub{{s}}tantiam abit. Duri{{s}}{{s}}imus exi{{s}}tit, {{s}}emidigitali cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}apore aromatico cinnamomum, dulcedine Glycirizam {{ae}}quans. Sunt qui ''Guiaci'' {{s}}eu ligni {{s}}ancti {{s}}peciem e{{s}}{{s}}e contendunt, à quibus non di{{s}}{{s}}entio. Moderate calidus e{{s}}t {{et}} tenuium partium, quapropter pectoris {{et}} jecinoris affectibus optime convenit. Pr{{ae}}cipuum enim incolarum refugium e{{s}}t in veteribus vi{{s}}cerum ob{{s}}tructionibus, ut jam diximus: tum quoque adver{{s}}us Luem Veneream, eximium remedium {{s}}ubmini{{s}}trat decoctum illius ex aqua fontana, palato quidem non ingratum, per aliquot dies reiteratum.

Pugillus denique, ventriculo adhuc jejuno, ex ovo {{s}}orbili, ju{{s}}culo aut aliquo conveniente liquore a{{s}}{{s}}umtus, bronchia pulmonis aperit, {{et}} ce{{s}}{{s}}antem quoque urinam educit. Quapropter omnibus artis Medic{{ae}} indagatoribus {{s}}ua{{s}}or fuerim, ut corticem hunc in ulteriores u{{s}}us reponant. Succus autem lacteus ex recenti cortice expre{{s}}{{s}}us, {{s}}cabiei {{et}} tine{{ae}} capitis, pr{{ae}} c{{ae}}teris medetur.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap,}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bclfo0vsp6te7dxfqmm14qn0qouexxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-2.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87708</id>
    <revision>
      <id>285722</id>
      <parentid>285721</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T12:04:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8024" sha1="tts6h6lj73407piwp03u2f6sk5unq07" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae [et] dux Normanniae, arch[iepiscopis, episcopis, abbatibus,] comitibus, baronibus, jus[tic]iis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concesisse Deo
et Sancto Stephano de Cadomo [et] monachis ibidem Deo [servientibus], pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, quicquid rex Willelmus, pater meus, praedictae ecclesiae dedit et concessit sicut cartae illius testantur et
quicquid datione vel emptione seu commutatione adquisiverunt t[emp]ore illius et meo. Quare volo et [fir]miter precipio quod illa omnia tene[a]nt b[en]e et in pace, libere et quiete et honirifice, cum omnibus pertinentibus suis, in bosco
et plano, in pratis et paschuis (sic), in viis et semitis, in aquis et molendinis, in piscariis et in omnibus re[bu]s, cum [om]nibus libertatibus et dignitatibus et consuetudinibus, cum quibus melius et liberius tenuerunt, tempore regis Willelmi patris
mei et meo, scilicet Ros, Sceus, Alemanniam, cum membris suis, scilicet Stavell[is], Icio, Fulberfol[ia], Borgesbu, Bracio, cum terra quam ibi tenuit Willelmus de Landa, et in Goisbertivilla, Pontem Divae, Cadburgum, partem quoque burgi in qua praefatum
monasterium constructum est, a muro in directum, oc[cid]entem versus, sicut via protenditur, qua a Veteri Beati Stephani monasterio ad urbem Baiocensem itur, et ea quoque [vi]a qua itur ad Britivillam Sancti Michaelis, cum terris et omnibus consuetudi-
-nibus de eodem burgo ad me pertinentibus, excepto quod extranei mercatores de omnibus quae secunda feria ibi ement et venundabunt, tamdiu quamdiu thelonearius ad stationem suam sedebit et mercatores in communi mercato erunt, thelo-
-neum ministris qui majori burgo praeerunt apportabunt, de singulis plaustris et asinis quae venalia ligna ferant, lignum unum, Villarium cum omni territori suo et de eodem hominum servitia, ut servientes mei qui ibi manent
michi servant et propter servitium monachorumser[viti]um meum non remaneat. In magno quoque burgo, domum Turstini Legrini, quietam ab omni consuetudine, cum tribus jugeris terrae, et medietatem molendini quam habebat apud Mon-
-tem Actum, et domum molendini de Darnestal cum ipso molendino, et molendinum quod fuit Rainardi, haec omnia quieta ab omni consuetudine. Et de pratis juris mei tria jugera ad Hulmum, pratum de Berendac, praeterea quae
ad supradictas villas, scilicet Ros et Ceus pertinent, alveum veteris Ulduni a villa Venuntio usque in Olnam fluvium, cum tribus molendinis in eodem factis. Terram Willelmi Pavoth quam tenuit Cadomi et Clivillae. In territorio Cadomi, 
feriam trium dierum, ita ut quotiens quilibet horum trium dierum in secunda feria venerit totum mercatum Magni Burgi sit Sancti Stephani, et ecclesiam Sancti Nicholai liberam et quietam, ecclesiam Sancti Audoeni de Vileriis, cum tota terra
quam dedit Milo Marescallus in maridagio cum filia sua Erfasto, in territorio Venunti et Cadomi et Valcellis, totam terram cum pratis Osberni Hasculi, totam etiam terram quam tenuit Girardus Marescallus Cadomi, tam in alodio quam in 
foedio, medietatem quoque aecclesiae Sancti Michaelis, cum medietate decimae ad eadem aecclesiam pertinente, quam dedit cenobio jamdicto Radulfus presbiter ut monachus fieret, concedente Hugone de Grentemainil, de cujus foedio eat. Terram etiam
Grentonis Haterel, quietam ab omni consuetudine. Terram quoquae fuit Guncelini presbiteri, et tria jugera terrae quae dedit Odelinus Sutor pro praebenda sua. Domum quoque dedit Rannulfus molendinarius, post obitum suum, cum
duobus jugeribus terrae quae a Radulfo infante emerat, partem quoque terrae quam habebat Willelmus filius Harderedi, circa fossatum per quod naves ascendunt in hortum Sancti Stephani, quam emit ab eo G[islebertus] abbas, et scissuram ejusdem fossati, quam
emit idem ab eodem, aliam quoque partem ejusdem terrae ultra fossatum, quam emerat ante Willelmus abbas ab eodem, ad alveum molendini. Concedo etiam ut omnes naves in quibus res Sancti Stephani erunt vel famulorum monasterii, sive ipsae
res emptae sint ad pontem Cadomi, sive undecunque advectae, secure et sine omni licentia ministrorum meorum et sine omni disturbatione cujuscunque occasionis ducantur in predictum fossatum et reducantur, juxta commoditatem monachorum.
Res vero burgensium Sancti Stephani eodem modo ducantur et reducantur, non in navibus, sed in batellis, homini quoque qui navem Sancti Stephiani ducit concedo unam navem ire et redire sicut navem Sancti Stephani. Burgum autem quod eidem sancto pater meus dedit,
concedo ut ita sit liberum, solidum et quietum, sicut habeo meum, et omnes consuetudines, quas habeo in meo, habeat sanctus in suo, ne prohibeatur unquam aliquis mercator, undecunque veniat, cum omnibus mercibus vel negationibus suis venire in
ipsum burgum, hospitari, aut redire inde secure et sine omni disturbamento meorum ministrorum, reddito ministris Sancti Stephani theloneo negotiationis suae. Similiter eant securi homines de eodem burgo, cum transierint mare, quicquid portent,
et ubicunque illud accipiant quod portent. Concedo etiam sancto Stephano homines de Ros et ceus liberos, solidos et quietos ab omni exercitu et carrugio et gelth et collecta, ut expediti sint ad paranda et portanda cibaria et omnia alia
necessaria monachis inibi Deo servientibus, et ut omnis qui aliquid ad proprium opus Sancti Stephani vendiderit quietus sit a theloneo ipsius rei quam vendiderit, et ad vendendum non attendat licentiam cujuslibet ministri mei ; eodem modo sit quietus
a theloneo qui aliquid emerit de propria re Sancti Stephani, vel famulorum monasterii, et cui datum fuerit aliquid de propria re ipsius sancti, si oportuerit eum transire per Cadomum, transeat libere sine omni impedimento thelonei. Similiter
sint quieti ab omni theloneo et consuetudine omnes qui sunt de proprio victu Sancti Stephani et clerici de Sancto Nicholao. In territorio Britivillae concedo alodium quem (sic) Rogerius Calvus ibi tenuit, alodium quoque quod Lupus tenuit in Billeto et 
in Walmereto, cum parte aecclesiae ad eum pertinente ; centum quoque jugera terrae quae tenuit Hunfredus de Solariis in Grentivilla, in alodio, de patre meo, quieta ab omni consuetudine ; alodium etiam Rogeri de Burgesbu, in quo sita fuit domus
sua, cum toto amaisimento suo, et sex jugera alodii quae tenuit Willelmus frater ejus in eodem territorio, quieta ab omni consuetudine ; et terram quam tenuit Codelboudus de Maigneio in Bracio, totum etiam alodium Ansfridi de Polceio et nepotum
ejus, quod est in Algia, tam apud sanctum Petrum ad Ivos quam in aliis locis, quietam ab omni gravaria et bernagio ; et tres domos Odonis Salultra, quas tenuit Baiocis et Cadomi, quarum duae quietae sunt ab omni consuetudine, illa
videlicet quae est Baiocis et illa quae est in castello Cadomi. Concedo etiam .X. jugera terrae, quae tenuit de patre meo in alodio Ansfridus Bos in Cressetot. Concedo quoque alodium quod tenuit de patre meo Hamelinus de Galemantia in Camb[is], ecclesiam etiam et
terram Hugonis de Matrevilla, quam dedit Hugo Cuieii sanscto Stephano ; in territorio Curleii terram Willelmi camerarii ; in territorio Badventi vineam cum domo vinitoris, quam Hubertus Dapifer habuit ; in Barbeflot, .II. mansuras terrae ; in territorio
[de] Boseval, alodium Radulfi filii Anseridi ; in Vileriis et in Mara terram quam ibi tenuit Willelmus Crassus. Concedo silvam de Malo Pertuso et de Torta Valle et de Folonia et de Caisneto, cum aquis et terris seu omnibus ad eas pertinentibus, hac conditione
servata ut monachi ipsius cenobii ipsas silvas nullo tempore destruant propter ipsam terram colendam sive inhabitandam, retentis in meo dominio cervis, capreolis et apris silvestribus ; decimam de Fredernacho, servium de terra quam Boselinus de
Diva tenuit in Vileriis et in Guarinvilla. Civitate Rothomagi, cellarium unum super Secanam, quietum ab omni consuetudine, et habitantes in eo, quietos tam in terra quam in aqua per totam terram meam ; domum quoque cum viridario, quam dedit ei-
-dem&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tts6h6lj73407piwp03u2f6sk5unq07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285723</id>
      <parentid>285722</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9826" sha1="gpjb8842lbotaec7f1atnihq5g03rpl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae [et] dux Normanniae, arch[iepiscopis, episcopis, abbatibus,] comitibus, baronibus, jus[tic]iis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concesisse Deo
et Sancto Stephano de Cadomo [et] monachis ibidem Deo [servientibus], pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, quicquid rex Willelmus, pater meus, praedictae ecclesiae dedit et concessit sicut cartae illius testantur et
quicquid datione vel emptione seu commutatione adquisiverunt t[emp]ore illius et meo. Quare volo et [fir]miter precipio quod illa omnia tene[a]nt b[en]e et in pace, libere et quiete et honirifice, cum omnibus pertinentibus suis, in bosco
et plano, in pratis et paschuis (sic), in viis et semitis, in aquis et molendinis, in piscariis et in omnibus re[bu]s, cum [om]nibus libertatibus et dignitatibus et consuetudinibus, cum quibus melius et liberius tenuerunt, tempore regis Willelmi patris
mei et meo, scilicet Ros, Sceus, Alemanniam, cum membris suis, scilicet Stavell[is], Icio, Fulberfol[ia], Borgesbu, Bracio, cum terra quam ibi tenuit Willelmus de Landa, et in Goisbertivilla, Pontem Divae, Cadburgum, partem quoque burgi in qua praefatum
monasterium constructum est, a muro in directum, oc[cid]entem versus, sicut via protenditur, qua a Veteri Beati Stephani monasterio ad urbem Baiocensem itur, et ea quoque [vi]a qua itur ad Britivillam Sancti Michaelis, cum terris et omnibus consuetudi-
-nibus de eodem burgo ad me pertinentibus, excepto quod extranei mercatores de omnibus quae secunda feria ibi ement et venundabunt, tamdiu quamdiu thelonearius ad stationem suam sedebit et mercatores in communi mercato erunt, thelo-
-neum ministris qui majori burgo praeerunt apportabunt, de singulis plaustris et asinis quae venalia ligna ferant, lignum unum, Villarium cum omni territori suo et de eodem hominum servitia, ut servientes mei qui ibi manent
michi servant et propter servitium monachorumser[viti]um meum non remaneat. In magno quoque burgo, domum Turstini Legrini, quietam ab omni consuetudine, cum tribus jugeris terrae, et medietatem molendini quam habebat apud Mon-
-tem Actum, et domum molendini de Darnestal cum ipso molendino, et molendinum quod fuit Rainardi, haec omnia quieta ab omni consuetudine. Et de pratis juris mei tria jugera ad Hulmum, pratum de Berendac, praeterea quae
ad supradictas villas, scilicet Ros et Ceus pertinent, alveum veteris Ulduni a villa Venuntio usque in Olnam fluvium, cum tribus molendinis in eodem factis. Terram Willelmi Pavoth quam tenuit Cadomi et Clivillae. In territorio Cadomi, 
feriam trium dierum, ita ut quotiens quilibet horum trium dierum in secunda feria venerit totum mercatum Magni Burgi sit Sancti Stephani, et ecclesiam Sancti Nicholai liberam et quietam, ecclesiam Sancti Audoeni de Vileriis, cum tota terra
quam dedit Milo Marescallus in maridagio cum filia sua Erfasto, in territorio Venunti et Cadomi et Valcellis, totam terram cum pratis Osberni Hasculi, totam etiam terram quam tenuit Girardus Marescallus Cadomi, tam in alodio quam in 
foedio, medietatem quoque aecclesiae Sancti Michaelis, cum medietate decimae ad eadem aecclesiam pertinente, quam dedit cenobio jamdicto Radulfus presbiter ut monachus fieret, concedente Hugone de Grentemainil, de cujus foedio eat. Terram etiam
Grentonis Haterel, quietam ab omni consuetudine. Terram quoquae fuit Guncelini presbiteri, et tria jugera terrae quae dedit Odelinus Sutor pro praebenda sua. Domum quoque dedit Rannulfus molendinarius, post obitum suum, cum
duobus jugeribus terrae quae a Radulfo infante emerat, partem quoque terrae quam habebat Willelmus filius Harderedi, circa fossatum per quod naves ascendunt in hortum Sancti Stephani, quam emit ab eo G[islebertus] abbas, et scissuram ejusdem fossati, quam
emit idem ab eodem, aliam quoque partem ejusdem terrae ultra fossatum, quam emerat ante Willelmus abbas ab eodem, ad alveum molendini. Concedo etiam ut omnes naves in quibus res Sancti Stephani erunt vel famulorum monasterii, sive ipsae
res emptae sint ad pontem Cadomi, sive undecunque advectae, secure et sine omni licentia ministrorum meorum et sine omni disturbatione cujuscunque occasionis ducantur in predictum fossatum et reducantur, juxta commoditatem monachorum.
Res vero burgensium Sancti Stephani eodem modo ducantur et reducantur, non in navibus, sed in batellis, homini quoque qui navem Sancti Stephiani ducit concedo unam navem ire et redire sicut navem Sancti Stephani. Burgum autem quod eidem sancto pater meus dedit,
concedo ut ita sit liberum, solidum et quietum, sicut habeo meum, et omnes consuetudines, quas habeo in meo, habeat sanctus in suo, ne prohibeatur unquam aliquis mercator, undecunque veniat, cum omnibus mercibus vel negationibus suis venire in
ipsum burgum, hospitari, aut redire inde secure et sine omni disturbamento meorum ministrorum, reddito ministris Sancti Stephani theloneo negotiationis suae. Similiter eant securi homines de eodem burgo, cum transierint mare, quicquid portent,
et ubicunque illud accipiant quod portent. Concedo etiam sancto Stephano homines de Ros et ceus liberos, solidos et quietos ab omni exercitu et carrugio et gelth et collecta, ut expediti sint ad paranda et portanda cibaria et omnia alia
necessaria monachis inibi Deo servientibus, et ut omnis qui aliquid ad proprium opus Sancti Stephani vendiderit quietus sit a theloneo ipsius rei quam vendiderit, et ad vendendum non attendat licentiam cujuslibet ministri mei ; eodem modo sit quietus
a theloneo qui aliquid emerit de propria re Sancti Stephani, vel famulorum monasterii, et cui datum fuerit aliquid de propria re ipsius sancti, si oportuerit eum transire per Cadomum, transeat libere sine omni impedimento thelonei. Similiter
sint quieti ab omni theloneo et consuetudine omnes qui sunt de proprio victu Sancti Stephani et clerici de Sancto Nicholao. In territorio Britivillae concedo alodium quem (sic) Rogerius Calvus ibi tenuit, alodium quoque quod Lupus tenuit in Billeto et 
in Walmereto, cum parte aecclesiae ad eum pertinente ; centum quoque jugera terrae quae tenuit Hunfredus de Solariis in Grentivilla, in alodio, de patre meo, quieta ab omni consuetudine ; alodium etiam Rogeri de Burgesbu, in quo sita fuit domus
sua, cum toto amaisimento suo, et sex jugera alodii quae tenuit Willelmus frater ejus in eodem territorio, quieta ab omni consuetudine ; et terram quam tenuit Codelboudus de Maigneio in Bracio, totum etiam alodium Ansfridi de Polceio et nepotum
ejus, quod est in Algia, tam apud sanctum Petrum ad Ivos quam in aliis locis, quietam ab omni gravaria et bernagio ; et tres domos Odonis Salultra, quas tenuit Baiocis et Cadomi, quarum duae quietae sunt ab omni consuetudine, illa
videlicet quae est Baiocis et illa quae est in castello Cadomi. Concedo etiam .X. jugera terrae, quae tenuit de patre meo in alodio Ansfridus Bos in Cressetot. Concedo quoque alodium quod tenuit de patre meo Hamelinus de Galemantia in Camb[is], ecclesiam etiam et
terram Hugonis de Matrevilla, quam dedit Hugo Cuieii sanscto Stephano ; in territorio Curleii terram Willelmi camerarii ; in territorio Badventi vineam cum domo vinitoris, quam Hubertus Dapifer habuit ; in Barbeflot, .II. mansuras terrae ; in territorio
[de] Boseval, alodium Radulfi filii Anseridi ; in Vileriis et in Mara terram quam ibi tenuit Willelmus Crassus. Concedo silvam de Malo Pertuso et de Torta Valle et de Folonia et de Caisneto, cum aquis et terris seu omnibus ad eas pertinentibus, hac conditione
servata ut monachi ipsius cenobii ipsas silvas nullo tempore destruant propter ipsam terram colendam sive inhabitandam, retentis in meo dominio cervis, capreolis et apris silvestribus ; decimam de Fredernacho, servium de terra quam Boselinus de
Diva tenuit in Vileriis et in Guarinvilla. Civitate Rothomagi, cellarium unum super Secanam, quietum ab omni consuetudine, et habitantes in eo, quietos tam in terra quam in aqua per totam terram meam ; domum quoque cum viridario, quam dedit ei-
-dem cenobio, in eadem civitate, Bernardus filius Ospaci, et .VI. jugera prati quae idem dedit ad Bathpalmas, et domum quam dedit W[illelmus] canonicus, filius Sveni ; in territorio Lireti, hospitem unum, cum terra sua et .IIII. arpentos et dimidium de vinea, et unam acram terrae
intra idem territorium ; in Audura fluvio, molendina duo, facta ita ut tantum apacium de aqua remaneat liberum, quatinus quoquo modo aqua se habeat, convenienter possint per illud spacium ascendere et descendere tam naves quam pisces. Commutationem confirmo
quam fecit G[islebertus] abbas Cadomensis cum Willelmo de Tornebu, de his quae habebat sanctus Stephanus in territorio Lireti pro eo quod habebat idem W[illelmus] de Tornebu in territorio de Lu, in comitatu Baiocensi, supra mare ; totum etiam alodium quod tenuerunt Osmundus Aculeus, et
Ricardus et Rogerius, in territorio Calvimontis super Divam, et etiam totum illud quod tenuerunt quicqunque alod[iar]ii infra leugam Pontis Divae. In terra Anglorum, in commitatu de Dorseseta, concedo duo maneria, unum quod vocatur Frantona, et aliud quod vocatur Biemcomme ;
In commitatu de Summerseta, in territorio Cruche, hydas .X. terrae et aecclesiam cum omni decima ejusdem territorii ; in comitatu de Wiltesira aecclesiam de Cosham cum omni terra et [decima ad eam] pertinente ; in commitatu de Norfolch, manerium quod vocatur
Welles, quod dedit predicto cenobio W. de Scociis, cum aecclesia de Mortona et terra, cum decima eidem aecclesiae pertinente in Essessa ; in comitatu de Essessa, maneriolum quod vocatur [Panfella, et in ]Lundonia quandam terra[m] que fuit Leivreth sitam prope aecclesiam
sancti Petri, quietam de gleth (sic) et scoth et de omni alia consuetudine, quae dedit Walerannus filius Rannulfi, c[u]m [d]ecima totius [terrae suae] quam habuit in Anglia ;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpjb8842lbotaec7f1atnihq5g03rpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285728</id>
      <parentid>285723</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:42:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12084" sha1="glfc25wz8q2dvo6mq1g7exqhln31k0d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae [et] dux Normanniae, arch[iepiscopis, episcopis, abbatibus,] comitibus, baronibus, jus[tic]iis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concesisse Deo
et Sancto Stephano de Cadomo [et] monachis ibidem Deo [servientibus], pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, quicquid rex Willelmus, pater meus, praedictae ecclesiae dedit et concessit sicut cartae illius testantur et
quicquid datione vel emptione seu commutatione adquisiverunt t[emp]ore illius et meo. Quare volo et [fir]miter precipio quod illa omnia tene[a]nt b[en]e et in pace, libere et quiete et honirifice, cum omnibus pertinentibus suis, in bosco
et plano, in pratis et paschuis (sic), in viis et semitis, in aquis et molendinis, in piscariis et in omnibus re[bu]s, cum [om]nibus libertatibus et dignitatibus et consuetudinibus, cum quibus melius et liberius tenuerunt, tempore regis Willelmi patris
mei et meo, scilicet Ros, Sceus, Alemanniam, cum membris suis, scilicet Stavell[is], Icio, Fulberfol[ia], Borgesbu, Bracio, cum terra quam ibi tenuit Willelmus de Landa, et in Goisbertivilla, Pontem Divae, Cadburgum, partem quoque burgi in qua praefatum
monasterium constructum est, a muro in directum, oc[cid]entem versus, sicut via protenditur, qua a Veteri Beati Stephani monasterio ad urbem Baiocensem itur, et ea quoque [vi]a qua itur ad Britivillam Sancti Michaelis, cum terris et omnibus consuetudi-
-nibus de eodem burgo ad me pertinentibus, excepto quod extranei mercatores de omnibus quae secunda feria ibi ement et venundabunt, tamdiu quamdiu thelonearius ad stationem suam sedebit et mercatores in communi mercato erunt, thelo-
-neum ministris qui majori burgo praeerunt apportabunt, de singulis plaustris et asinis quae venalia ligna ferant, lignum unum, Villarium cum omni territori suo et de eodem hominum servitia, ut servientes mei qui ibi manent
michi servant et propter servitium monachorumser[viti]um meum non remaneat. In magno quoque burgo, domum Turstini Legrini, quietam ab omni consuetudine, cum tribus jugeris terrae, et medietatem molendini quam habebat apud Mon-
-tem Actum, et domum molendini de Darnestal cum ipso molendino, et molendinum quod fuit Rainardi, haec omnia quieta ab omni consuetudine. Et de pratis juris mei tria jugera ad Hulmum, pratum de Berendac, praeterea quae
ad supradictas villas, scilicet Ros et Ceus pertinent, alveum veteris Ulduni a villa Venuntio usque in Olnam fluvium, cum tribus molendinis in eodem factis. Terram Willelmi Pavoth quam tenuit Cadomi et Clivillae. In territorio Cadomi, 
feriam trium dierum, ita ut quotiens quilibet horum trium dierum in secunda feria venerit totum mercatum Magni Burgi sit Sancti Stephani, et ecclesiam Sancti Nicholai liberam et quietam, ecclesiam Sancti Audoeni de Vileriis, cum tota terra
quam dedit Milo Marescallus in maridagio cum filia sua Erfasto, in territorio Venunti et Cadomi et Valcellis, totam terram cum pratis Osberni Hasculi, totam etiam terram quam tenuit Girardus Marescallus Cadomi, tam in alodio quam in 
foedio, medietatem quoque aecclesiae Sancti Michaelis, cum medietate decimae ad eadem aecclesiam pertinente, quam dedit cenobio jamdicto Radulfus presbiter ut monachus fieret, concedente Hugone de Grentemainil, de cujus foedio eat. Terram etiam
Grentonis Haterel, quietam ab omni consuetudine. Terram quoquae fuit Guncelini presbiteri, et tria jugera terrae quae dedit Odelinus Sutor pro praebenda sua. Domum quoque dedit Rannulfus molendinarius, post obitum suum, cum
duobus jugeribus terrae quae a Radulfo infante emerat, partem quoque terrae quam habebat Willelmus filius Harderedi, circa fossatum per quod naves ascendunt in hortum Sancti Stephani, quam emit ab eo G[islebertus] abbas, et scissuram ejusdem fossati, quam
emit idem ab eodem, aliam quoque partem ejusdem terrae ultra fossatum, quam emerat ante Willelmus abbas ab eodem, ad alveum molendini. Concedo etiam ut omnes naves in quibus res Sancti Stephani erunt vel famulorum monasterii, sive ipsae
res emptae sint ad pontem Cadomi, sive undecunque advectae, secure et sine omni licentia ministrorum meorum et sine omni disturbatione cujuscunque occasionis ducantur in predictum fossatum et reducantur, juxta commoditatem monachorum.
Res vero burgensium Sancti Stephani eodem modo ducantur et reducantur, non in navibus, sed in batellis, homini quoque qui navem Sancti Stephiani ducit concedo unam navem ire et redire sicut navem Sancti Stephani. Burgum autem quod eidem sancto pater meus dedit,
concedo ut ita sit liberum, solidum et quietum, sicut habeo meum, et omnes consuetudines, quas habeo in meo, habeat sanctus in suo, ne prohibeatur unquam aliquis mercator, undecunque veniat, cum omnibus mercibus vel negationibus suis venire in
ipsum burgum, hospitari, aut redire inde secure et sine omni disturbamento meorum ministrorum, reddito ministris Sancti Stephani theloneo negotiationis suae. Similiter eant securi homines de eodem burgo, cum transierint mare, quicquid portent,
et ubicunque illud accipiant quod portent. Concedo etiam sancto Stephano homines de Ros et ceus liberos, solidos et quietos ab omni exercitu et carrugio et gelth et collecta, ut expediti sint ad paranda et portanda cibaria et omnia alia
necessaria monachis inibi Deo servientibus, et ut omnis qui aliquid ad proprium opus Sancti Stephani vendiderit quietus sit a theloneo ipsius rei quam vendiderit, et ad vendendum non attendat licentiam cujuslibet ministri mei ; eodem modo sit quietus
a theloneo qui aliquid emerit de propria re Sancti Stephani, vel famulorum monasterii, et cui datum fuerit aliquid de propria re ipsius sancti, si oportuerit eum transire per Cadomum, transeat libere sine omni impedimento thelonei. Similiter
sint quieti ab omni theloneo et consuetudine omnes qui sunt de proprio victu Sancti Stephani et clerici de Sancto Nicholao. In territorio Britivillae concedo alodium quem (sic) Rogerius Calvus ibi tenuit, alodium quoque quod Lupus tenuit in Billeto et 
in Walmereto, cum parte aecclesiae ad eum pertinente ; centum quoque jugera terrae quae tenuit Hunfredus de Solariis in Grentivilla, in alodio, de patre meo, quieta ab omni consuetudine ; alodium etiam Rogeri de Burgesbu, in quo sita fuit domus
sua, cum toto amaisimento suo, et sex jugera alodii quae tenuit Willelmus frater ejus in eodem territorio, quieta ab omni consuetudine ; et terram quam tenuit Codelboudus de Maigneio in Bracio, totum etiam alodium Ansfridi de Polceio et nepotum
ejus, quod est in Algia, tam apud sanctum Petrum ad Ivos quam in aliis locis, quietam ab omni gravaria et bernagio ; et tres domos Odonis Salultra, quas tenuit Baiocis et Cadomi, quarum duae quietae sunt ab omni consuetudine, illa
videlicet quae est Baiocis et illa quae est in castello Cadomi. Concedo etiam .X. jugera terrae, quae tenuit de patre meo in alodio Ansfridus Bos in Cressetot. Concedo quoque alodium quod tenuit de patre meo Hamelinus de Galemantia in Camb[is], ecclesiam etiam et
terram Hugonis de Matrevilla, quam dedit Hugo Cuieii sanscto Stephano ; in territorio Curleii terram Willelmi camerarii ; in territorio Badventi vineam cum domo vinitoris, quam Hubertus Dapifer habuit ; in Barbeflot, .II. mansuras terrae ; in territorio
[de] Boseval, alodium Radulfi filii Anseridi ; in Vileriis et in Mara terram quam ibi tenuit Willelmus Crassus. Concedo silvam de Malo Pertuso et de Torta Valle et de Folonia et de Caisneto, cum aquis et terris seu omnibus ad eas pertinentibus, hac conditione
servata ut monachi ipsius cenobii ipsas silvas nullo tempore destruant propter ipsam terram colendam sive inhabitandam, retentis in meo dominio cervis, capreolis et apris silvestribus ; decimam de Fredernacho, servium de terra quam Boselinus de
Diva tenuit in Vileriis et in Guarinvilla. Civitate Rothomagi, cellarium unum super Secanam, quietum ab omni consuetudine, et habitantes in eo, quietos tam in terra quam in aqua per totam terram meam ; domum quoque cum viridario, quam dedit ei-
-dem cenobio, in eadem civitate, Bernardus filius Ospaci, et .VI. jugera prati quae idem dedit ad Bathpalmas, et domum quam dedit W[illelmus] canonicus, filius Sveni ; in territorio Lireti, hospitem unum, cum terra sua et .IIII. arpentos et dimidium de vinea, et unam acram terrae
intra idem territorium ; in Audura fluvio, molendina duo, facta ita ut tantum apacium de aqua remaneat liberum, quatinus quoquo modo aqua se habeat, convenienter possint per illud spacium ascendere et descendere tam naves quam pisces. Commutationem confirmo
quam fecit G[islebertus] abbas Cadomensis cum Willelmo de Tornebu, de his quae habebat sanctus Stephanus in territorio Lireti pro eo quod habebat idem W[illelmus] de Tornebu in territorio de Lu, in comitatu Baiocensi, supra mare ; totum etiam alodium quod tenuerunt Osmundus Aculeus, et
Ricardus et Rogerius, in territorio Calvimontis super Divam, et etiam totum illud quod tenuerunt quicqunque alod[iar]ii infra leugam Pontis Divae. In terra Anglorum, in commitatu de Dorseseta, concedo duo maneria, unum quod vocatur Frantona, et aliud quod vocatur Biemcomme ;
In commitatu de Summerseta, in territorio Cruche, hydas .X. terrae et aecclesiam cum omni decima ejusdem territorii ; in comitatu de Wiltesira aecclesiam de Cosham cum omni terra et [decima ad eam] pertinente ; in commitatu de Norfolch, manerium quod vocatur
Welles, quod dedit predicto cenobio W. de Scociis, cum aecclesia de Mortona et terra, cum decima eidem aecclesiae pertinente in Essessa ; in comitatu de Essessa, maneriolum quod vocatur [Panfella, et in ]Lundonia quandam terra[m] que fuit Leivreth sitam prope aecclesiam
sancti Petri, quietam de gleth (sic) et scoth et de omni alia consuetudine, quae dedit Walerannus filius Rannulfi, c[u]m [d]ecima totius [terrae suae] quam habuit in Anglia ; [in Henreth, terram quam sanctus] Stephanus habet ibi de fedio Marmium. In comitatu de 
Devenesira manerium quod vocatur Northam, quod Mathildis regina in infirmitate qua defuncta est dedit sancto Stephano, ita solidum, liberum et quiet[u]m sicut ipsa tenebat, et c[u]m [omnibus] appenditiis et consuetudinibus quae ad ipsum manerium pertinent.
Concedo etiam terram solidam et quietam, quam dedit Roberus de [Grente]maisnil et Ag[n]es uxor ejus eidem cenobio in manerio Bern[ar]di filii Ospaci apud Rothomagum. Concedo etiam quod totum co[rr]edi et omnes res monachorum de sancto Stephano Ca-
-domi et servientium suorum dominicorum, quas poterint affidare suas res dominicas, sint suietae de theloneo et passagio et omni consuetudine, ubicumque venerint, sicut precepit Willelmus rex et prohibeo, socut ipse prohibuit, ne monachi vel ser-
-vientes eorum injuste disturbentur, super .X. libras foris facturae. Precipio etiam quod marescallus de Venuntio nullam fa[ci]at prohibitionem abbati Cadomi nex pratario suo de dominicis pratis falcandis, nec pecunias suas propter hoc capiat, nec
aliquam injuriam vel contumeliam inde eis faciat. Et omnes homines q[uis] ven[i]ent ad feriam abbatia C[ado]mi de sancto Laurentio, [eundo et redeundo, firmam pacem meam habeant, et abbas habeant] bene et plene omnes consuetudines suas, et super hoc
nulli mercatores illuc venientes vel inde redeuntes injuste disturbet, super .X. libras forisfacturae. Et cellarium quod est apud [Rot]homagum super Sec[anam, sit] liberum et quiet[um a] b [o]mni consuetudine per totam terram meam et per aquas. Precipio iterum quod tota
terra Sancti Stephani de Beesino et de Oximis sit suieta [de] gravaria, de operationibus [et d]e omnibus aliis consuetudinibus, et ne homines Sancti Stephani vel pecunia in via molendini de Leisia capiantur, nec terra ejus, ubicunque sit, sine recto clamore exnammetur,
nec dominica pecunia Sancti Stephani exnammetur pro alicujus debito vel forisfacto, nisi pro suo proprio. Clamo etiam quietam totam terram Sancti Stephani de operatione parci m[ei] de Rothomago, et de carreio vini mei de Argentiis, [et] terram et herbagium de bosco de Bavent
sit in pace et in quietudine, sicut melius fuit tempore patris mei, et abbas de Cadomo ita bene habeat&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glfc25wz8q2dvo6mq1g7exqhln31k0d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285778</id>
      <parentid>285728</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:17:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14244" sha1="86t4b5j09pnb81zk8o94mt1oqwdwhwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae [et] dux Normanniae, arch[iepiscopis, episcopis, abbatibus,] comitibus, baronibus, jus[tic]iis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concesisse Deo
et Sancto Stephano de Cadomo [et] monachis ibidem Deo [servientibus], pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, quicquid rex Willelmus, pater meus, praedictae ecclesiae dedit et concessit sicut cartae illius testantur et
quicquid datione vel emptione seu commutatione adquisiverunt t[emp]ore illius et meo. Quare volo et [fir]miter precipio quod illa omnia tene[a]nt b[en]e et in pace, libere et quiete et honirifice, cum omnibus pertinentibus suis, in bosco
et plano, in pratis et paschuis (sic), in viis et semitis, in aquis et molendinis, in piscariis et in omnibus re[bu]s, cum [om]nibus libertatibus et dignitatibus et consuetudinibus, cum quibus melius et liberius tenuerunt, tempore regis Willelmi patris
mei et meo, scilicet Ros, Sceus, Alemanniam, cum membris suis, scilicet Stavell[is], Icio, Fulberfol[ia], Borgesbu, Bracio, cum terra quam ibi tenuit Willelmus de Landa, et in Goisbertivilla, Pontem Divae, Cadburgum, partem quoque burgi in qua praefatum
monasterium constructum est, a muro in directum, oc[cid]entem versus, sicut via protenditur, qua a Veteri Beati Stephani monasterio ad urbem Baiocensem itur, et ea quoque [vi]a qua itur ad Britivillam Sancti Michaelis, cum terris et omnibus consuetudi-
-nibus de eodem burgo ad me pertinentibus, excepto quod extranei mercatores de omnibus quae secunda feria ibi ement et venundabunt, tamdiu quamdiu thelonearius ad stationem suam sedebit et mercatores in communi mercato erunt, thelo-
-neum ministris qui majori burgo praeerunt apportabunt, de singulis plaustris et asinis quae venalia ligna ferant, lignum unum, Villarium cum omni territori suo et de eodem hominum servitia, ut servientes mei qui ibi manent
michi servant et propter servitium monachorumser[viti]um meum non remaneat. In magno quoque burgo, domum Turstini Legrini, quietam ab omni consuetudine, cum tribus jugeris terrae, et medietatem molendini quam habebat apud Mon-
-tem Actum, et domum molendini de Darnestal cum ipso molendino, et molendinum quod fuit Rainardi, haec omnia quieta ab omni consuetudine. Et de pratis juris mei tria jugera ad Hulmum, pratum de Berendac, praeterea quae
ad supradictas villas, scilicet Ros et Ceus pertinent, alveum veteris Ulduni a villa Venuntio usque in Olnam fluvium, cum tribus molendinis in eodem factis. Terram Willelmi Pavoth quam tenuit Cadomi et Clivillae. In territorio Cadomi, 
feriam trium dierum, ita ut quotiens quilibet horum trium dierum in secunda feria venerit totum mercatum Magni Burgi sit Sancti Stephani, et ecclesiam Sancti Nicholai liberam et quietam, ecclesiam Sancti Audoeni de Vileriis, cum tota terra
quam dedit Milo Marescallus in maridagio cum filia sua Erfasto, in territorio Venunti et Cadomi et Valcellis, totam terram cum pratis Osberni Hasculi, totam etiam terram quam tenuit Girardus Marescallus Cadomi, tam in alodio quam in 
foedio, medietatem quoque aecclesiae Sancti Michaelis, cum medietate decimae ad eadem aecclesiam pertinente, quam dedit cenobio jamdicto Radulfus presbiter ut monachus fieret, concedente Hugone de Grentemainil, de cujus foedio eat. Terram etiam
Grentonis Haterel, quietam ab omni consuetudine. Terram quoquae fuit Guncelini presbiteri, et tria jugera terrae quae dedit Odelinus Sutor pro praebenda sua. Domum quoque dedit Rannulfus molendinarius, post obitum suum, cum
duobus jugeribus terrae quae a Radulfo infante emerat, partem quoque terrae quam habebat Willelmus filius Harderedi, circa fossatum per quod naves ascendunt in hortum Sancti Stephani, quam emit ab eo G[islebertus] abbas, et scissuram ejusdem fossati, quam
emit idem ab eodem, aliam quoque partem ejusdem terrae ultra fossatum, quam emerat ante Willelmus abbas ab eodem, ad alveum molendini. Concedo etiam ut omnes naves in quibus res Sancti Stephani erunt vel famulorum monasterii, sive ipsae
res emptae sint ad pontem Cadomi, sive undecunque advectae, secure et sine omni licentia ministrorum meorum et sine omni disturbatione cujuscunque occasionis ducantur in predictum fossatum et reducantur, juxta commoditatem monachorum.
Res vero burgensium Sancti Stephani eodem modo ducantur et reducantur, non in navibus, sed in batellis, homini quoque qui navem Sancti Stephiani ducit concedo unam navem ire et redire sicut navem Sancti Stephani. Burgum autem quod eidem sancto pater meus dedit,
concedo ut ita sit liberum, solidum et quietum, sicut habeo meum, et omnes consuetudines, quas habeo in meo, habeat sanctus in suo, ne prohibeatur unquam aliquis mercator, undecunque veniat, cum omnibus mercibus vel negationibus suis venire in
ipsum burgum, hospitari, aut redire inde secure et sine omni disturbamento meorum ministrorum, reddito ministris Sancti Stephani theloneo negotiationis suae. Similiter eant securi homines de eodem burgo, cum transierint mare, quicquid portent,
et ubicunque illud accipiant quod portent. Concedo etiam sancto Stephano homines de Ros et ceus liberos, solidos et quietos ab omni exercitu et carrugio et gelth et collecta, ut expediti sint ad paranda et portanda cibaria et omnia alia
necessaria monachis inibi Deo servientibus, et ut omnis qui aliquid ad proprium opus Sancti Stephani vendiderit quietus sit a theloneo ipsius rei quam vendiderit, et ad vendendum non attendat licentiam cujuslibet ministri mei ; eodem modo sit quietus
a theloneo qui aliquid emerit de propria re Sancti Stephani, vel famulorum monasterii, et cui datum fuerit aliquid de propria re ipsius sancti, si oportuerit eum transire per Cadomum, transeat libere sine omni impedimento thelonei. Similiter
sint quieti ab omni theloneo et consuetudine omnes qui sunt de proprio victu Sancti Stephani et clerici de Sancto Nicholao. In territorio Britivillae concedo alodium quem (sic) Rogerius Calvus ibi tenuit, alodium quoque quod Lupus tenuit in Billeto et 
in Walmereto, cum parte aecclesiae ad eum pertinente ; centum quoque jugera terrae quae tenuit Hunfredus de Solariis in Grentivilla, in alodio, de patre meo, quieta ab omni consuetudine ; alodium etiam Rogeri de Burgesbu, in quo sita fuit domus
sua, cum toto amaisimento suo, et sex jugera alodii quae tenuit Willelmus frater ejus in eodem territorio, quieta ab omni consuetudine ; et terram quam tenuit Codelboudus de Maigneio in Bracio, totum etiam alodium Ansfridi de Polceio et nepotum
ejus, quod est in Algia, tam apud sanctum Petrum ad Ivos quam in aliis locis, quietam ab omni gravaria et bernagio ; et tres domos Odonis Salultra, quas tenuit Baiocis et Cadomi, quarum duae quietae sunt ab omni consuetudine, illa
videlicet quae est Baiocis et illa quae est in castello Cadomi. Concedo etiam .X. jugera terrae, quae tenuit de patre meo in alodio Ansfridus Bos in Cressetot. Concedo quoque alodium quod tenuit de patre meo Hamelinus de Galemantia in Camb[is], ecclesiam etiam et
terram Hugonis de Matrevilla, quam dedit Hugo Cuieii sanscto Stephano ; in territorio Curleii terram Willelmi camerarii ; in territorio Badventi vineam cum domo vinitoris, quam Hubertus Dapifer habuit ; in Barbeflot, .II. mansuras terrae ; in territorio
[de] Boseval, alodium Radulfi filii Anseridi ; in Vileriis et in Mara terram quam ibi tenuit Willelmus Crassus. Concedo silvam de Malo Pertuso et de Torta Valle et de Folonia et de Caisneto, cum aquis et terris seu omnibus ad eas pertinentibus, hac conditione
servata ut monachi ipsius cenobii ipsas silvas nullo tempore destruant propter ipsam terram colendam sive inhabitandam, retentis in meo dominio cervis, capreolis et apris silvestribus ; decimam de Fredernacho, servium de terra quam Boselinus de
Diva tenuit in Vileriis et in Guarinvilla. Civitate Rothomagi, cellarium unum super Secanam, quietum ab omni consuetudine, et habitantes in eo, quietos tam in terra quam in aqua per totam terram meam ; domum quoque cum viridario, quam dedit ei-
-dem cenobio, in eadem civitate, Bernardus filius Ospaci, et .VI. jugera prati quae idem dedit ad Bathpalmas, et domum quam dedit W[illelmus] canonicus, filius Sveni ; in territorio Lireti, hospitem unum, cum terra sua et .IIII. arpentos et dimidium de vinea, et unam acram terrae
intra idem territorium ; in Audura fluvio, molendina duo, facta ita ut tantum apacium de aqua remaneat liberum, quatinus quoquo modo aqua se habeat, convenienter possint per illud spacium ascendere et descendere tam naves quam pisces. Commutationem confirmo
quam fecit G[islebertus] abbas Cadomensis cum Willelmo de Tornebu, de his quae habebat sanctus Stephanus in territorio Lireti pro eo quod habebat idem W[illelmus] de Tornebu in territorio de Lu, in comitatu Baiocensi, supra mare ; totum etiam alodium quod tenuerunt Osmundus Aculeus, et
Ricardus et Rogerius, in territorio Calvimontis super Divam, et etiam totum illud quod tenuerunt quicqunque alod[iar]ii infra leugam Pontis Divae. In terra Anglorum, in commitatu de Dorseseta, concedo duo maneria, unum quod vocatur Frantona, et aliud quod vocatur Biemcomme ;
In commitatu de Summerseta, in territorio Cruche, hydas .X. terrae et aecclesiam cum omni decima ejusdem territorii ; in comitatu de Wiltesira aecclesiam de Cosham cum omni terra et [decima ad eam] pertinente ; in commitatu de Norfolch, manerium quod vocatur
Welles, quod dedit predicto cenobio W. de Scociis, cum aecclesia de Mortona et terra, cum decima eidem aecclesiae pertinente in Essessa ; in comitatu de Essessa, maneriolum quod vocatur [Panfella, et in ]Lundonia quandam terra[m] que fuit Leivreth sitam prope aecclesiam
sancti Petri, quietam de gleth (sic) et scoth et de omni alia consuetudine, quae dedit Walerannus filius Rannulfi, c[u]m [d]ecima totius [terrae suae] quam habuit in Anglia ; [in Henreth, terram quam sanctus] Stephanus habet ibi de fedio Marmium. In comitatu de 
Devenesira manerium quod vocatur Northam, quod Mathildis regina in infirmitate qua defuncta est dedit sancto Stephano, ita solidum, liberum et quiet[u]m sicut ipsa tenebat, et c[u]m [omnibus] appenditiis et consuetudinibus quae ad ipsum manerium pertinent.
Concedo etiam terram solidam et quietam, quam dedit Roberus de [Grente]maisnil et Ag[n]es uxor ejus eidem cenobio in manerio Bern[ar]di filii Ospaci apud Rothomagum. Concedo etiam quod totum co[rr]edi et omnes res monachorum de sancto Stephano Ca-
-domi et servientium suorum dominicorum, quas poterint affidare suas res dominicas, sint suietae de theloneo et passagio et omni consuetudine, ubicumque venerint, sicut precepit Willelmus rex et prohibeo, socut ipse prohibuit, ne monachi vel ser-
-vientes eorum injuste disturbentur, super .X. libras foris facturae. Precipio etiam quod marescallus de Venuntio nullam fa[ci]at prohibitionem abbati Cadomi nex pratario suo de dominicis pratis falcandis, nec pecunias suas propter hoc capiat, nec
aliquam injuriam vel contumeliam inde eis faciat. Et omnes homines q[uis] ven[i]ent ad feriam abbatia C[ado]mi de sancto Laurentio, [eundo et redeundo, firmam pacem meam habeant, et abbas habeant] bene et plene omnes consuetudines suas, et super hoc
nulli mercatores illuc venientes vel inde redeuntes injuste disturbet, super .X. libras forisfacturae. Et cellarium quod est apud [Rot]homagum super Sec[anam, sit] liberum et quiet[um a] b [o]mni consuetudine per totam terram meam et per aquas. Precipio iterum quod tota
terra Sancti Stephani de Beesino et de Oximis sit suieta [de] gravaria, de operationibus [et d]e omnibus aliis consuetudinibus, et ne homines Sancti Stephani vel pecunia in via molendini de Leisia capiantur, nec terra ejus, ubicunque sit, sine recto clamore exnammetur,
nec dominica pecunia Sancti Stephani exnammetur pro alicujus debito vel forisfacto, nisi pro suo proprio. Clamo etiam quietam totam terram Sancti Stephani de operatione parci m[ei] de Rothomago, et de carreio vini mei de Argentiis, [et] terram et herbagium de bosco de Bavent
sit in pace et in quietudine, sicut melius fuit tempore patris mei, et abbas de Cadomo ita bene habeat et in pace teneat excambium su[u]m, sicut excambiatum fuit adv[er]sus Willelmum filium Arturi et ita habeat piscationem suam de aqua de Vein, sicut pater meus
habebat illam, vel ille qui tenebat manerium de ipso. Et mater aecclesia abbatis Cadomi de Alemannia non amittat quicquam injuste de pa[rroc]ianis suis, nec de decimis, nec de oblationibus, nec de aliis rebus aecclesiae pertinentibus, propter dedicationem capel-
-lae de Stavellis, quae in parrochia predictae aecclesiae dedicata est. Confirmo etiam donationem quam fecit Radulfus filius Herberti sancto Stephano de terra quam dedit in territorio de Badvent, et donatio[nem] quam fecit Gaufridus de Bos[vi]lla. Scilicet duas partes
totius decimae de prefata villa, tam in blado quam in vino et sicera et in aliis quae decimam reddunt, cum una acra terrae in cultura sua ad granciam faciendam. [E]t donatio[ne]m quam Willelmus Paganellus fecit, [scilicet] decimam de Fontaneto, ita solidam, liberam,
integram et quietam, cum una acra terrae, sicut antecessores sui melius unquam eam habuerunt, et donationem quam fecit Willelmus de Andreio de aecclesia de Locellis, cum elemosinis et bene[fi]ciis eidem aecclesiae pertinentibus. Et donationem quam fecit Gaufr[idus] de Magne-
-villa de terra de Serovilla, quam antea fecerant Godefricus de Tilleio et Radulfus frater ejus, cum terra de sancto Germano, et cum uno campo terrae in Veerrolis, de quo habebant unum sextarium frumenti. Confirmo etiam mercatum et feriam de Ceus, sicuti Robertus frater meus
concessit et propria manu sua affirmavit apud Sanctum Petrum de Diva, ut aecclesia Sancti Stephani firmiter habeat et in pace teneat. Item confirmo donum quod fecit W[illelmus] pater meus, scilicet omni anno de silvis suis duos cervos et duos capreolos ad festivitatem de inventione
corporis ejusdem sancti, et quod Willelmus de Maigneio dedit in elemosinas sancto Stephano de faedio Roberti comitis Glocestrensis, concessu ejusdem et Willelmi filii sui, scilicet duo molendina apud Montem Actum. Concedo donum quod fecit Gislebertus abbas in faedium Hugoni de Rosel
de terra quam pater ejus dedit sancto Stephano, quando in eodem loco monachus ipse&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>86t4b5j09pnb81zk8o94mt1oqwdwhwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285780</id>
      <parentid>285778</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T14:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>285780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21514" sha1="j4tkii6waz7r7yivzxbyohr7g8nf6bz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae [et] dux Normanniae, arch[iepiscopis, episcopis, abbatibus,] comitibus, baronibus, jus[tic]iis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concesisse Deo
et Sancto Stephano de Cadomo [et] monachis ibidem Deo [servientibus], pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, quicquid rex Willelmus, pater meus, praedictae ecclesiae dedit et concessit sicut cartae illius testantur et
quicquid datione vel emptione seu commutatione adquisiverunt t[emp]ore illius et meo. Quare volo et [fir]miter precipio quod illa omnia tene[a]nt b[en]e et in pace, libere et quiete et honirifice, cum omnibus pertinentibus suis, in bosco
et plano, in pratis et paschuis (sic), in viis et semitis, in aquis et molendinis, in piscariis et in omnibus re[bu]s, cum [om]nibus libertatibus et dignitatibus et consuetudinibus, cum quibus melius et liberius tenuerunt, tempore regis Willelmi patris
mei et meo, scilicet Ros, Sceus, Alemanniam, cum membris suis, scilicet Stavell[is], Icio, Fulberfol[ia], Borgesbu, Bracio, cum terra quam ibi tenuit Willelmus de Landa, et in Goisbertivilla, Pontem Divae, Cadburgum, partem quoque burgi in qua praefatum
monasterium constructum est, a muro in directum, oc[cid]entem versus, sicut via protenditur, qua a Veteri Beati Stephani monasterio ad urbem Baiocensem itur, et ea quoque [vi]a qua itur ad Britivillam Sancti Michaelis, cum terris et omnibus consuetudi-
-nibus de eodem burgo ad me pertinentibus, excepto quod extranei mercatores de omnibus quae secunda feria ibi ement et venundabunt, tamdiu quamdiu thelonearius ad stationem suam sedebit et mercatores in communi mercato erunt, thelo-
-neum ministris qui majori burgo praeerunt apportabunt, de singulis plaustris et asinis quae venalia ligna ferant, lignum unum, Villarium cum omni territori suo et de eodem hominum servitia, ut servientes mei qui ibi manent
michi servant et propter servitium monachorumser[viti]um meum non remaneat. In magno quoque burgo, domum Turstini Legrini, quietam ab omni consuetudine, cum tribus jugeris terrae, et medietatem molendini quam habebat apud Mon-
-tem Actum, et domum molendini de Darnestal cum ipso molendino, et molendinum quod fuit Rainardi, haec omnia quieta ab omni consuetudine. Et de pratis juris mei tria jugera ad Hulmum, pratum de Berendac, praeterea quae
ad supradictas villas, scilicet Ros et Ceus pertinent, alveum veteris Ulduni a villa Venuntio usque in Olnam fluvium, cum tribus molendinis in eodem factis. Terram Willelmi Pavoth quam tenuit Cadomi et Clivillae. In territorio Cadomi, 
feriam trium dierum, ita ut quotiens quilibet horum trium dierum in secunda feria venerit totum mercatum Magni Burgi sit Sancti Stephani, et ecclesiam Sancti Nicholai liberam et quietam, ecclesiam Sancti Audoeni de Vileriis, cum tota terra
quam dedit Milo Marescallus in maridagio cum filia sua Erfasto, in territorio Venunti et Cadomi et Valcellis, totam terram cum pratis Osberni Hasculi, totam etiam terram quam tenuit Girardus Marescallus Cadomi, tam in alodio quam in 
foedio, medietatem quoque aecclesiae Sancti Michaelis, cum medietate decimae ad eadem aecclesiam pertinente, quam dedit cenobio jamdicto Radulfus presbiter ut monachus fieret, concedente Hugone de Grentemainil, de cujus foedio eat. Terram etiam
Grentonis Haterel, quietam ab omni consuetudine. Terram quoquae fuit Guncelini presbiteri, et tria jugera terrae quae dedit Odelinus Sutor pro praebenda sua. Domum quoque dedit Rannulfus molendinarius, post obitum suum, cum
duobus jugeribus terrae quae a Radulfo infante emerat, partem quoque terrae quam habebat Willelmus filius Harderedi, circa fossatum per quod naves ascendunt in hortum Sancti Stephani, quam emit ab eo G[islebertus] abbas, et scissuram ejusdem fossati, quam
emit idem ab eodem, aliam quoque partem ejusdem terrae ultra fossatum, quam emerat ante Willelmus abbas ab eodem, ad alveum molendini. Concedo etiam ut omnes naves in quibus res Sancti Stephani erunt vel famulorum monasterii, sive ipsae
res emptae sint ad pontem Cadomi, sive undecunque advectae, secure et sine omni licentia ministrorum meorum et sine omni disturbatione cujuscunque occasionis ducantur in predictum fossatum et reducantur, juxta commoditatem monachorum.
Res vero burgensium Sancti Stephani eodem modo ducantur et reducantur, non in navibus, sed in batellis, homini quoque qui navem Sancti Stephiani ducit concedo unam navem ire et redire sicut navem Sancti Stephani. Burgum autem quod eidem sancto pater meus dedit,
concedo ut ita sit liberum, solidum et quietum, sicut habeo meum, et omnes consuetudines, quas habeo in meo, habeat sanctus in suo, ne prohibeatur unquam aliquis mercator, undecunque veniat, cum omnibus mercibus vel negationibus suis venire in
ipsum burgum, hospitari, aut redire inde secure et sine omni disturbamento meorum ministrorum, reddito ministris Sancti Stephani theloneo negotiationis suae. Similiter eant securi homines de eodem burgo, cum transierint mare, quicquid portent,
et ubicunque illud accipiant quod portent. Concedo etiam sancto Stephano homines de Ros et ceus liberos, solidos et quietos ab omni exercitu et carrugio et gelth et collecta, ut expediti sint ad paranda et portanda cibaria et omnia alia
necessaria monachis inibi Deo servientibus, et ut omnis qui aliquid ad proprium opus Sancti Stephani vendiderit quietus sit a theloneo ipsius rei quam vendiderit, et ad vendendum non attendat licentiam cujuslibet ministri mei ; eodem modo sit quietus
a theloneo qui aliquid emerit de propria re Sancti Stephani, vel famulorum monasterii, et cui datum fuerit aliquid de propria re ipsius sancti, si oportuerit eum transire per Cadomum, transeat libere sine omni impedimento thelonei. Similiter
sint quieti ab omni theloneo et consuetudine omnes qui sunt de proprio victu Sancti Stephani et clerici de Sancto Nicholao. In territorio Britivillae concedo alodium quem (sic) Rogerius Calvus ibi tenuit, alodium quoque quod Lupus tenuit in Billeto et 
in Walmereto, cum parte aecclesiae ad eum pertinente ; centum quoque jugera terrae quae tenuit Hunfredus de Solariis in Grentivilla, in alodio, de patre meo, quieta ab omni consuetudine ; alodium etiam Rogeri de Burgesbu, in quo sita fuit domus
sua, cum toto amaisimento suo, et sex jugera alodii quae tenuit Willelmus frater ejus in eodem territorio, quieta ab omni consuetudine ; et terram quam tenuit Codelboudus de Maigneio in Bracio, totum etiam alodium Ansfridi de Polceio et nepotum
ejus, quod est in Algia, tam apud sanctum Petrum ad Ivos quam in aliis locis, quietam ab omni gravaria et bernagio ; et tres domos Odonis Salultra, quas tenuit Baiocis et Cadomi, quarum duae quietae sunt ab omni consuetudine, illa
videlicet quae est Baiocis et illa quae est in castello Cadomi. Concedo etiam .X. jugera terrae, quae tenuit de patre meo in alodio Ansfridus Bos in Cressetot. Concedo quoque alodium quod tenuit de patre meo Hamelinus de Galemantia in Camb[is], ecclesiam etiam et
terram Hugonis de Matrevilla, quam dedit Hugo Cuieii sanscto Stephano ; in territorio Curleii terram Willelmi camerarii ; in territorio Badventi vineam cum domo vinitoris, quam Hubertus Dapifer habuit ; in Barbeflot, .II. mansuras terrae ; in territorio
[de] Boseval, alodium Radulfi filii Anseridi ; in Vileriis et in Mara terram quam ibi tenuit Willelmus Crassus. Concedo silvam de Malo Pertuso et de Torta Valle et de Folonia et de Caisneto, cum aquis et terris seu omnibus ad eas pertinentibus, hac conditione
servata ut monachi ipsius cenobii ipsas silvas nullo tempore destruant propter ipsam terram colendam sive inhabitandam, retentis in meo dominio cervis, capreolis et apris silvestribus ; decimam de Fredernacho, servium de terra quam Boselinus de
Diva tenuit in Vileriis et in Guarinvilla. Civitate Rothomagi, cellarium unum super Secanam, quietum ab omni consuetudine, et habitantes in eo, quietos tam in terra quam in aqua per totam terram meam ; domum quoque cum viridario, quam dedit ei-
-dem cenobio, in eadem civitate, Bernardus filius Ospaci, et .VI. jugera prati quae idem dedit ad Bathpalmas, et domum quam dedit W[illelmus] canonicus, filius Sveni ; in territorio Lireti, hospitem unum, cum terra sua et .IIII. arpentos et dimidium de vinea, et unam acram terrae
intra idem territorium ; in Audura fluvio, molendina duo, facta ita ut tantum apacium de aqua remaneat liberum, quatinus quoquo modo aqua se habeat, convenienter possint per illud spacium ascendere et descendere tam naves quam pisces. Commutationem confirmo
quam fecit G[islebertus] abbas Cadomensis cum Willelmo de Tornebu, de his quae habebat sanctus Stephanus in territorio Lireti pro eo quod habebat idem W[illelmus] de Tornebu in territorio de Lu, in comitatu Baiocensi, supra mare ; totum etiam alodium quod tenuerunt Osmundus Aculeus, et
Ricardus et Rogerius, in territorio Calvimontis super Divam, et etiam totum illud quod tenuerunt quicqunque alod[iar]ii infra leugam Pontis Divae. In terra Anglorum, in commitatu de Dorseseta, concedo duo maneria, unum quod vocatur Frantona, et aliud quod vocatur Biemcomme ;
In commitatu de Summerseta, in territorio Cruche, hydas .X. terrae et aecclesiam cum omni decima ejusdem territorii ; in comitatu de Wiltesira aecclesiam de Cosham cum omni terra et [decima ad eam] pertinente ; in commitatu de Norfolch, manerium quod vocatur
Welles, quod dedit predicto cenobio W. de Scociis, cum aecclesia de Mortona et terra, cum decima eidem aecclesiae pertinente in Essessa ; in comitatu de Essessa, maneriolum quod vocatur [Panfella, et in ]Lundonia quandam terra[m] que fuit Leivreth sitam prope aecclesiam
sancti Petri, quietam de gleth (sic) et scoth et de omni alia consuetudine, quae dedit Walerannus filius Rannulfi, c[u]m [d]ecima totius [terrae suae] quam habuit in Anglia ; [in Henreth, terram quam sanctus] Stephanus habet ibi de fedio Marmium. In comitatu de 
Devenesira manerium quod vocatur Northam, quod Mathildis regina in infirmitate qua defuncta est dedit sancto Stephano, ita solidum, liberum et quiet[u]m sicut ipsa tenebat, et c[u]m [omnibus] appenditiis et consuetudinibus quae ad ipsum manerium pertinent.
Concedo etiam terram solidam et quietam, quam dedit Roberus de [Grente]maisnil et Ag[n]es uxor ejus eidem cenobio in manerio Bern[ar]di filii Ospaci apud Rothomagum. Concedo etiam quod totum co[rr]edi et omnes res monachorum de sancto Stephano Ca-
-domi et servientium suorum dominicorum, quas poterint affidare suas res dominicas, sint suietae de theloneo et passagio et omni consuetudine, ubicumque venerint, sicut precepit Willelmus rex et prohibeo, socut ipse prohibuit, ne monachi vel ser-
-vientes eorum injuste disturbentur, super .X. libras foris facturae. Precipio etiam quod marescallus de Venuntio nullam fa[ci]at prohibitionem abbati Cadomi nex pratario suo de dominicis pratis falcandis, nec pecunias suas propter hoc capiat, nec
aliquam injuriam vel contumeliam inde eis faciat. Et omnes homines q[uis] ven[i]ent ad feriam abbatia C[ado]mi de sancto Laurentio, [eundo et redeundo, firmam pacem meam habeant, et abbas habeant] bene et plene omnes consuetudines suas, et super hoc
nulli mercatores illuc venientes vel inde redeuntes injuste disturbet, super .X. libras forisfacturae. Et cellarium quod est apud [Rot]homagum super Sec[anam, sit] liberum et quiet[um a] b [o]mni consuetudine per totam terram meam et per aquas. Precipio iterum quod tota
terra Sancti Stephani de Beesino et de Oximis sit suieta [de] gravaria, de operationibus [et d]e omnibus aliis consuetudinibus, et ne homines Sancti Stephani vel pecunia in via molendini de Leisia capiantur, nec terra ejus, ubicunque sit, sine recto clamore exnammetur,
nec dominica pecunia Sancti Stephani exnammetur pro alicujus debito vel forisfacto, nisi pro suo proprio. Clamo etiam quietam totam terram Sancti Stephani de operatione parci m[ei] de Rothomago, et de carreio vini mei de Argentiis, [et] terram et herbagium de bosco de Bavent
sit in pace et in quietudine, sicut melius fuit tempore patris mei, et abbas de Cadomo ita bene habeat et in pace teneat excambium su[u]m, sicut excambiatum fuit adv[er]sus Willelmum filium Arturi et ita habeat piscationem suam de aqua de Vein, sicut pater meus
habebat illam, vel ille qui tenebat manerium de ipso. Et mater aecclesia abbatis Cadomi de Alemannia non amittat quicquam injuste de pa[rroc]ianis suis, nec de decimis, nec de oblationibus, nec de aliis rebus aecclesiae pertinentibus, propter dedicationem capel-
-lae de Stavellis, quae in parrochia predictae aecclesiae dedicata est. Confirmo etiam donationem quam fecit Radulfus filius Herberti sancto Stephano de terra quam dedit in territorio de Badvent, et donatio[nem] quam fecit Gaufridus de Bos[vi]lla. Scilicet duas partes
totius decimae de prefata villa, tam in blado quam in vino et sicera et in aliis quae decimam reddunt, cum una acra terrae in cultura sua ad granciam faciendam. [E]t donatio[ne]m quam Willelmus Paganellus fecit, [scilicet] decimam de Fontaneto, ita solidam, liberam,
integram et quietam, cum una acra terrae, sicut antecessores sui melius unquam eam habuerunt, et donationem quam fecit Willelmus de Andreio de aecclesia de Locellis, cum elemosinis et bene[fi]ciis eidem aecclesiae pertinentibus. Et donationem quam fecit Gaufr[idus] de Magne-
-villa de terra de Serovilla, quam antea fecerant Godefricus de Tilleio et Radulfus frater ejus, cum terra de sancto Germano, et cum uno campo terrae in Veerrolis, de quo habebant unum sextarium frumenti. Confirmo etiam mercatum et feriam de Ceus, sicuti Robertus frater meus
concessit et propria manu sua affirmavit apud Sanctum Petrum de Diva, ut aecclesia Sancti Stephani firmiter habeat et in pace teneat. Item confirmo donum quod fecit W[illelmus] pater meus, scilicet omni anno de silvis suis duos cervos et duos capreolos ad festivitatem de inventione
corporis ejusdem sancti, et quod Willelmus de Maigneio dedit in elemosinas sancto Stephano de faedio Roberti comitis Glocestrensis, concessu ejusdem et Willelmi filii sui, scilicet duo molendina apud Montem Actum. Concedo donum quod fecit Gislebertus abbas in faedium Hugoni de Rosel
de terra quam pater ejus dedit sancto Stephano, quando in eodem loco monachus ipse effectus est, tali conditione ut ipse Hugo inde faceret cum alio faedio, quod [de] eodem sancto tenet, co[nv]eniens servitium ; et ob hoc dedit idem Hugo sancto Stephano in elemosinam unam virgatam terre et duas 
partes decimae de tota terra sua de Rosel et de Groceio. Convenit etiam idem Hugo quod ipsam decimam faceret ad domos reddi decimatori sancti Stephani et eam adquitaret de omni calumpnia ; et de his supradictis faediis, scilicet de Grainvilla et de Groceio ; 
fecit hominium ecclesiae. Confirmo etiam donum de manerio de Vein, quod W[illelmus] pater meus, in infirmitate qua defunctus est, sancto Stephano fecit, ita integre, solide, libere et quiete, sicut ipse ea die, qua defunctus est, idem manerium tenebat. Retineo tamen in manu 
mea theloneum alium, theloneum vero residens cum quaita quietum et liberum relinquo et concedo praedictae ecclesiae. Has autem supradictas villas, possessiones et terras cum colonis et conditionariis seu liberis hominibus, cum molendinis, aquis, pratis, paschuis, 
silvis seu omnibus redditibus et consuetudinibus ad eas pertineitibus confirmo et concedo, sicut in suo dominio habuit pater meus. Concedo etiam et confirmo quod Odo, dispensante deo Baiocensis ecclesiae antistes, dedit, concedente capitulo suo, cenobio 
sancti Stephani, scilicet de his solis ecclesiis, domibus, terris, que prefatae aecclesiae datae sunt ante dedicationem vel in dedicatione, id est de eo quod habebat ipsa die in Cadomo de toto Villario, de tota terra quam Milo dedit filiae suae Beatrici in conjugium 
Venuntio, de .XII. jugeribus terrae quam emit abbas Lanfrancus in eodem Venuntio, de patris que vendidit Willelmus de Corcellis predicto abbati, de foedo prefati episcopi de toto Ros, praeter ecclesiam, de toto Ceus cum ecclesia, de eo quod tenuit Grimaldus in Alemanni-
-a et in membris ejus, scilicet Stavelli[s], Icio, Fulbertfolia, Borgesbu, de domo Rogerii et dimidia acra terre de Hoga, de eo quod tenuit Willelmus de Landa in Bracio, de toto Cadburgo, de burgo Dive cum antiqua capella usque ad pontellum qui dividit Baio-
-censem episcopatum a Luxoviensi, et de silvis de Malpertus, Tortavalle, Folonia, Caisneto, cum terris et aquis et ecclesiis que eisdem silvis pertinent, de duobus molendinis in majori burgo Cadomi, de vinea, cum domo vinitoris, in Badvent, de eo quod tenu-
-it Ricardus Goiz in Ruscavilla, de eo quod tenuit Willelmus camerarius in Curleio, et de .XII. jugeribus terre quam Serlo monachis vendidit in eodem Curleio, de eo quod tenuerunt Robertus Bertram et Rannulfus vicecomes in Britivilla Orgulosa, de .IIII. 
domibus in civitate Baiovensi, una videlicet que fit Odonis capellani et tribus Theobaldi quondam clerici Evremeri, de domo et terra Anschetilli Waragnon[is] in Badvento, de molendino uno super Leisiam cum dimidia acra terre et insula mo-
-dica que eidem molendino proxima est, de tota terra Rogerii Calvi de Britivilla super Leisam, et de dimidia acra quam dedit Rogerius filius Herksent, de tota terra Loveit, quam vendidit Lanfranco in Billeto et Waumereto, cum parte ecclesiae que ad 
ipsum pertinebat ; de terra Hugonis, que est unius carrucae, et ecclesia sanctae Mariae in Matrevilla ; de terra quam dedit Radulfus filius Herfredi in Badvent et terra unius carrucae quam vendidit Radulfus filius Constantini in eodem, de .XX. jugeribus terre que 
dedit Ascelinus de Abonelvilla in eodem et de quinque jugeribus terrae quam dedit Serlo marescallus in eodem, et de .XII. jugeribus terre quam dedit uxor Roberti Balistarii in Siccavilla, de terra quam tenebat Hugo de Rosel in Grainvilla ; 
de his, inquam, predictis de jure ecclesiae Sanctae Mariae Baiocensis confirmo ista que hic determinantur, videlicet de omnibus in prefatis ecclesiis, domibus, terris, habitatoribus, omnium forisfacturarum de criminalibus catis vel non criminalibus prodeuntium pecu-
-niam, et de ipsis omnibus habitatoribus de non criminalibus peccatis penitentiae injunctionem. Concedo etiam, sicut concessit prefatus Odo, ut ex ipsis criminalibus peccatis, quandocumque in prefatis ecclesiis domibus, terris audiri contigerint ab 
archidiacono Baiocensi, abbas vel prior predicti cenobii, non ipse super quo crimen auditum fuerit, moneatur, et ibidem ab utroque disposito termino congruo ac prefixo die, conveniant monachus et archidiaconus, et in ipsa parrochia, in qua 
crimen auditum fuerit, presentibus predictis inquiratur, inquisito discutiqtur, et discusso, si inde judicium portandum prodierit, vel cognitio peccati patuerit, Baiocensis ecclesia, ut decet, requiratur, vel causa examinationis vel 
gratia consequendae reconciliationis. De prefatis ecclesiis sinodaticum debitum et circatam et in Pentecosten processiones et alias ecclesiasticas consuetudines, et ut prescriptarum ecclesiarum clerici sic legitime statutis temporibus ad [si]nodum veniat, ne sub aliqua occasione ab eis pecunia requiratur. Confirmo etiam consuetudinem plaustrorum, que de Besatia ad Cadomum venalia ligna ferunt, postquam intra leugam predicti burgi intraverint ; censum et omnem consuetudinem omnium domorum, ad Baiocen-
-sis ecclesiae jus pertinentium, que in burgo monasterii sitae sunt, duas partes decimarum de terris quas predictum cenobium habet in territorio Cadomi et Villarii, Villariensem ecclesiam et ecclesiam Sancti Nicholai. Qui-
cumque [vero] de majori burgo, 
cujus sepulturae ad jus episcopii Sanctae Mariae Baiocensis pertinent, in cimiterio prefati cenobii sepeliri petierit, liberrimam et nostra concessione absque omni contradictione habeat potestatem. Si autem mortium quis illuc transferre voluerit, qui vivens 
non requisierit, hoc concessit fieri, cum licentia tamen ministri sui. Pro qua [ista] traditione, ne quis eam successorum suorum quandoque valeat dissolvere, dedit pater [meus] W[illelmus] rex Angl[iae] et dux Normanniae, in dedicatione ecclesiae Sanctae Mariae Baiocensis 
perpetue jure possidendam silvam quam Elam vocant, pro salute quoque anime que, uxoris, parentum ac filiorum suorum Confirmo etiam donationes et libertates quas fe[cerunt] sancto Stephano Willelmus, Gaufridus, et Hugo, Rothomagensis archiepiscopi, et 
Gaufridus Constantiensis episcopus, de ecclesiis que sunt in parrochiis eorum, ecclesiam scilicet Sancti Martini de Longo Campo, et ecclesiam de Clivilla cum capella de Alvimara que ei sub[jac]et, ecclesiam Balthae et de Hult[i]villa et de Meltiz. Confirmo et 
concedo commutationes quas fecerunt Gislebertus abbas Cadomi et Gerent[o], abbas Divionensis, cenobii patronus, de terra quam habebat Sanctus Benignus in Nor[mannia et de Cur]beltalt quam possidebat Sanctus Stephanus Cadomensis in Burgundia, 
et in Amblia .C. acras terrae et in Pierrepont .XX[III]. et in Broeio unum foedium et unum alodium. Hec omnia suprascripta predicte ecclesiae Sancti S[tephani et monac]his ibidem Deo servientibus concedo et confirmo habenda et tenen
da in perpetuam elemosinam. 
+ Signum Henrici regis. + Signum Ricardi Baiocensis episcopi. + Signum Johannis Luxoviensis episcopi. + Signum Roberti comitis Gloecestriensis. + Signum Willelmi de Albigneio. [+ Signum Roberti de Haia, dapi]fero (sic). + Signum Roberti de Corceio. + Signum Radulfi Taixon. + Signum Willelmi de Bruis. + Signum Roberti de Sigillo. + Signum Hunfredi de Bohun. + Signum Pagani filii Johannis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j4tkii6waz7r7yivzxbyohr7g8nf6bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>87709</id>
    <revision>
      <id>285724</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Release index for mended pdf version of source file, no duplicate pages, plates at end</comment>
      <origin>285724</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7323" sha1="18xss5fon815zlh18e2crvdm7tzsaby" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Gasparis Schotti Cursus Mathematicus
|Language=la
|Volume=
|Author=[[Scriptor:Gaspar Schottus|Gaspar Schottus]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Bamberga
|Year=1677
|Source=
|Image=2
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>18xss5fon815zlh18e2crvdm7tzsaby</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285725</id>
      <parentid>285724</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Add pagelist</comment>
      <origin>285725</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7482" sha1="4vinf8oucc1uxkc5btmln2lnmxwk5x5" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Gasparis Schotti Cursus Mathematicus
|Language=la
|Volume=
|Author=[[Scriptor:Gaspar Schottus|Gaspar Schottus]]
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=
|Address=Bamberga
|Year=1677
|Source=
|Image=2
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist
1=Cover
2=Frontispiece
3=Title
4=1
4to25=roman
26=1
686to713=Index
714to729=&quot;Index Rerum&quot;
730to740=&quot;Proposit. Euclidis.&quot;
741to742=—
743to784=Plate
785=Cover
/&gt;
|Remarks=== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematicus/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Proœmium
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>4vinf8oucc1uxkc5btmln2lnmxwk5x5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87710</id>
    <revision>
      <id>285726</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:41:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>285726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/2</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87711</id>
    <revision>
      <id>285727</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="8o2b1bqessv58zxb1czsvtmv909zr9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:GasparSchottCursusMathematicus vol1 copperplate1.jpg|center|Copperplate frontispiece for the 1677 edition of Gaspar Schott's Cursus Mathematicus]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8o2b1bqessv58zxb1czsvtmv909zr9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/3</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87712</id>
    <revision>
      <id>285729</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:42:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="ay1uvdgd2cssnunpjij3vmnd1vyxu2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|P. GASPARIS SCHOTTI}}&lt;br /&gt;REGIS-CURIANI,&lt;br /&gt;{{sc|e societate jesu}}.&lt;br /&gt;Olim in Panormitano Siciliæ, nunc in Herbipolitano&lt;br /&gt;Franconiæ eiusdem SOCIETATIS IESU Gymnasio Matheseos Professoris

{{xxx-larger|C U R S U S}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|MATHEMATICUS}},&lt;br /&gt;''Sive''&lt;br /&gt;ABSOLUTA OMNIUM MATHEMATICARUM DISCIPLINARUM.&lt;br /&gt;{{larger|ENCYCLOPÆDIA,}}&lt;br /&gt;{{larger|In LIBROS XXVIII. digesta,}}&lt;br /&gt;Eoque Ordine disposita, ut quivis, vel mediocri præditus ingenio,&lt;br /&gt;totam Mathesin a primis fundamentis proprio Marte addiscere possit. 

''Opus desideratum diu, promissum a multis, a non paucis tentatum, a nullo numeris omnibus absolutum.'' 

Accesserunt in fine&lt;br /&gt;{{x-larger|THEORESES MECHANICÆ}}&lt;br /&gt;{{larger|NOVÆ}}&lt;br /&gt;Additis &amp;nbsp;I N D I C I B U S&amp;nbsp; locupletissimis

[[File:Schott CursusMath 001.png|inline|300px]]

''Cum Privilegio Sacræ Cæsareæ Maiestatis.'' 

BAMBERGÆ,

Sumpt. IOH. MARTINI SCHÖNWETTERI,&lt;br /&gt;Bibliopolæ Francofurtensis. 
{{rule|20em}}
M. DC. LXXVII.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ay1uvdgd2cssnunpjij3vmnd1vyxu2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/4</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87713</id>
    <revision>
      <id>285730</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:47:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="g3emkeg3wjth9o8ou2u09cmaj9afpex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|LEOPOLDO I.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|ROMANORUM}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|I M P E R A T O R I}}&lt;br /&gt;{{larger|SEMPER AUGUSTO, PIO,}}&lt;br /&gt;SAPIENTI; 

GERMANIÆ, UNGARIÆ, BOHEMIÆ,&lt;br /&gt;{{smaller|DALMATIÆ}}, CROATIÆ, SCLAVONIÆ,&lt;br /&gt;{{xx-larger|REGI,}}&lt;br /&gt;Encyclopædiam Mathematicam 

''O. D. C.''&lt;br /&gt;CASPARUS SCHOTTUS&lt;br /&gt;{{sc|Soc. Jesu.}}
}}

{{dropinitial|I}}Ngenti fiduciâ, nec minori timore, Mathesis mea Tuo se sistit conspectui, Imperator Augustissime, ac Sapientissime. Fiduciam parit incredibilis illa humanitas, quâ, cùm à felicissima, bonisque omnibus optatissima in Romani Imperii Monarcham inauguratione Francofurto redux, Herbipolim nostram beare Tua præsentia fuisti dignatus, me meaque donaria&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g3emkeg3wjth9o8ou2u09cmaj9afpex</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285731</id>
      <parentid>285730</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="4jz895zklhk47eyd9cfukcj1rwqtbjv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 002.png|center]]
{{c|
{{xxx-larger|LEOPOLDO I.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|ROMANORUM}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|I M P E R A T O R I}}&lt;br /&gt;{{larger|SEMPER AUGUSTO, PIO,}}&lt;br /&gt;SAPIENTI; 

GERMANIÆ, UNGARIÆ, BOHEMIÆ,&lt;br /&gt;{{smaller|DALMATIÆ}}, CROATIÆ, SCLAVONIÆ,&lt;br /&gt;{{xx-larger|REGI,}}&lt;br /&gt;Encyclopædiam Mathematicam 

''O. D. C.''&lt;br /&gt;CASPARUS SCHOTTUS&lt;br /&gt;{{sc|Soc. Jesu.}}
}}

{{dropinitial|I}}Ngenti fiduciâ, nec minori timore, Mathesis mea Tuo se sistit conspectui, Imperator Augustissime, ac Sapientissime. Fiduciam parit incredibilis illa humanitas, quâ, cùm à felicissima, bonisque omnibus optatissima in Romani Imperii Monarcham inauguratione Francofurto redux, Herbipolim nostram beare Tua præsentia fuisti dignatus, me meaque donaria&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4jz895zklhk47eyd9cfukcj1rwqtbjv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87714</id>
    <revision>
      <id>285732</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="5be6oe6e8xp7d3n6it6h29x7tn6ai92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;chartacea excepisti; affectus, quo Opus præsens animo tunc conceptum, ac Maiestati Tuæ submisissime oblatum acceptasti; desiderium quod, idem ut quam maturrime conscriptum videret lucem, et tunc, et deinceps non semel ostendisti. Quæ me omnia, tametsi sponte currentem, adeo excitarunt, atque animarunt, ut sepositis confestim aliis studiis, spatio non plus quam annuo immensum Mathematicarum Disciplinarum pelagus legendo ac pensitando percurrerem, ac intra præsentis Voluminis angustias scribendo coarctarem. Adeo ex voto provehitur, quem aura propellit Cæsarea. Ingenti igitur (iterum dico) fiduciâ Mathesis mea Maiestatis Tuæ pedibus advolvitur. Nec minori tamen timore perculsa trepidat. Scit enim vero, Te, Imperator Sapientissime, quanto ceteris antestas dignitate, tanto præstare ingenio, iudicio, doctrinâ, et Mathematicarum Disciplinarum peritiâ, adeo ut vel primo oculorum coniectu intelligas, sitne in Opere, quod offert, aliquid perfectum ingenio, elaboratum industriâ, dignum Litteraria Republica, dignum {{sc|Cæsare}}, ac tanto {{sc|Cæsare}}. Non ex eorum es numero, qui arma solum, non libros; paludamentum, non togam; hastam, non calamum decereautumant Imperatores. Noveras iam antea, quam Imperii habenas susciperes moderan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5be6oe6e8xp7d3n6it6h29x7tn6ai92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/6</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87715</id>
    <revision>
      <id>285733</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="4d53kfdo0n0tjf0csawjq269bta8byk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;das, unam et eandem esse armorum ac litterarum præsidem Minervam; Musagetæ, hoc est, Musarum Ducis ac Moderatoris cognomenti gloriari Herculem; eiusdem clavam, fortitudinis symbolum, et rerum præclare gestarum instrumentum, non e quercu et robore, sed ex olea, quæ sapientiæ est arbor, excisam. Sciebas, neminem plura et meliora scire debere, quam Principem; populi stabilimentum esse Regem sapientem; tum demum beatam fore Rem publicam, cum Principes philosophantur. Sciebas, Mathematicas scientias cum Philosophiæ peritia coniunctas, in plebeis quidem argentum, in Nobilibus aurum, at in Principibus, Regibus, Imperatoribus, esse gemmas. Sciebas denique earundem Scientiarum studium omni ævo cordi fuisse Regibus, ac Mundi Monarchis: Mauritaniæ Regem Atlantem, Aegypti Ptolemæum, Castellæ Alphonsum, Romanæ Monarchiæ fundatorem Cæsarem, Occidentis Imperatorem Carolum Magnum, et (ut alios innumeros omittam) gloriosissimæ memoriæ Parentem Ferdinandum III. eiusdem studii cultores fuisse eximios, et munificentissimos fautores. Horum vestigiis, Cæsar ter Auguste, ut insisteres, et gradum ad summum Imperii Romani vestigium, quo Te cœlum vocabat, parares; post emensum amœniorum Litterarum curriculum,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4d53kfdo0n0tjf0csawjq269bta8byk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87716</id>
    <revision>
      <id>285734</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1252" sha1="rxhv9burjs46wbt55vm3wqgdsdbs8zh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Philosophiæ ac Matheseos cursum adeo ardenter es aggressus, adeo fortiter, feliciter, constanter emensus, ut inter excellentissima ingenia tantum excelleres, quantum inter myricas humiles Cypressus. Hæc cum Orbi nota sint, merito timet Mathesis mea Tuo se sistere conspectui, {{sc|Tuam}}que experiri censuram. Sed qualis eam cumque maneat, gaudetinterim, sibique gratulatur non modice, primam se esse, quæ omnium Mathematicarum Disciplinarum stipata Choro, summo Romani Imperii Monarchæ {{sc|Leopoldo}}, ab Auctore suo sistatur. Inscripsêre plurimi ac præstantissimi Mathematici, nullo non tempore, Opera sua Serenissimis Principibus ac Ducibus, Potentissimis Regibus, Augustissimis Imperatoribus, Sanctissimis Ecclesiæ Romanæ Pontificibus. Ex innumeris paucos recenseo. Ioannes Keplerus, trium Austriacorum Imperatorum ({{sc|Rudolphi}}, {{sc|Matthiæ}}, ac {{sc|Ferdinandi}}) Mathematicus doctissimus dedicavit Harmonicen Mundi Iacobo magnæ Britanniæ Regi; Astronomiam novam de Martis stella, et Astronomiam Opticam, Rudolpho II. Cæsari; Tabulas Rudolphinas Ferdinando II. itidem Cæsari: Christophorus Clavius, sui ævi Euclides, Calendarium Gregorianum Clementi VIII. Pontifici Maximo; Gnomonicen Stephano Poloniæ Regi; Opera Mathematica&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxhv9burjs46wbt55vm3wqgdsdbs8zh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/8</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87717</id>
    <revision>
      <id>285735</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1232" sha1="hjhvb0g2r5s4pejuotsml999agsivyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;omnia, quinque Tomis comprehensa, Godefrido Bambergensi Episcopo, et Cæsareo apud Summum Pontificem Legato: Athanasius Kircherus, Scriptor huius sæculi celeberrimus, Magnetem primo editum [correction of the transcriber; in the print editun], et Oedipum Aegyptiacum (Opus incomparabile) Ferdinando III. {{sc|Maiestatis}} Tuæ Parenti Augustissimo; Artem Magnam Lucis et Umbræ, et Magnetem iterum editum, Ferdinando IV. eiusdem Maiestatis Tuæ Fratri Augusto; Musurgiam seu Artem magnam Consoni ac Dissoni Leopoldo Vilhelmo, Patruo Tuo Serenissimo; Obeliscum Pamphilium Innocentio X. Pontifici Summo; ac recentissime Iter Exstaticum cœleste Christinæ Gothorum ac Wandalorum Reginæ; Iter vero Exstaticum Terrestre Maiestati Tuæ, tunc Ungariæ ac Bohemiæ Regi: Gregorius a S. Vincentio Opus Geometricum de Quadratura circuli toti Augustissimæ Domui Austriacæ. Omitto innumeros alios, tum veteres, tum neotericos, qui eundem tenuêre morem. At qui integram Mathematicarum Disciplinarum Encyclopædiam vel Regi, vel Imperatori, vel quantovis alteri Monarchæ obtulerit umquam, eamque glorioso cuiusquam nomine exornaverit, repertus est hactenus nemo. Prima Mathesis mea est, quæ hoc se honore dignatam gloriari audet. Age ergo,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hjhvb0g2r5s4pejuotsml999agsivyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87718</id>
    <revision>
      <id>285736</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="om4zqnfu7p25c25yq4ou7ekphfa43ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Imperator Augustissime, pedibus Tuis advolutam benigno respice obtutu, porrige dexteram, erige, &amp;amp; favore Cæsareo tuere. Hoc si feceris, læta ac secura in omnium conspectum se dabit, nec verebitur vel hoc solo triumphare nomine, quòd tanti Cæsaris nutu concepta, auctoritate parta, favore nutrita, gratiâ ornata, prodeat in lucem. Vale, Sapientissime Imperator, et innumeris trophæis bello ac pace clarus, diutissimè vive Deo, Ecclesiæ, Imperio. Dabam Herbipoli ex Collegio nostro, Die Sexto Anni M DC LXI.

[[File:Schott CursusMath 003.png|center|300px]]
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>om4zqnfu7p25c25yq4ou7ekphfa43ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87719</id>
    <revision>
      <id>285737</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="o2aj0nuf4ze0hytsmuelop1ke1ao7kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|FACULTAS}} &lt;br /&gt;''R. P. Provincialis Societatis Iesu per Rheni superioris Provinciam, Auctori facta.'' &lt;br/&gt;{{larger|RICQUINUS GÖLTGENS}}&lt;br/&gt;{{larger|Provincialis Societatis Iesu Rheni superioris.}}}}

{{dropinitial|C}}''Vm Cursum Mathematicum, compositum a P. Casparo Schott nostrae Societatis Sacerdote, tres eiusdem Societatis Sacerdotes, quibus id commissum fuit, recognoverint, et in lucem edi posse probaverint; facultate nobis ab Admodum Reverendo P. N. Gosvvino Nickel Praeposito Generali communicata concedimus, ut idem typis mandetur. In cuius rei fidem has litteras manu nostra subscriptas, et sigillo nostro munitas dedimus: Herbipoli 27. Iunii, 1660.''

{{right|Ricquinus Göltgens.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}

{{c|
{{x-larger|PRIVILEGIUM CÆSAREUM,}}&lt;br/&gt;
''Et Potestas Bibliopolæ facta à Rev. P. Provinciali Provinciæ Rheni Superioris Societatis Jesu.''
}}

{{dropinitial|C}}Um Sac. Cæsarcæ Majestatis Decreto Typographis, Bibliopolis ac aliis liberariam negotationem exercentibus inhibitum sit, ne quis libros à PP. Societatis Jesu editos sine Superiorum ejusdem Societatis licentia intra S.R.I. ac Regnorum &amp;amp; Dominiorum suorum fines sivè in toto, sivè in parte recudere, vel recudendos aliò mittere, aut alibi impressos adducere, ac distrahere audeat; Concedo ego Nicolaus Lutz per Rheni Superioris Provinciam Præpositus Provincialis Joanni Arnoldo Cholino Francofurtensi Bibliopolæ facultatem excudendi Cursum Mathematicum à R. P. Casparo Schott nostræ Societatis Sacerdote concinnatum. In cujus rei fidem hoc illi testimonium dari curavi. Moguntiæ 25. Augusti 1674.

{{right|Nicolae Lutz, m.p.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2aj0nuf4ze0hytsmuelop1ke1ao7kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87720</id>
    <revision>
      <id>285738</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="jlncbuy6sffifbagtdvxunffk0rrmxd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|PROŒMIUM}}&lt;br/&gt;{{x-larger|TOTIUS OPERIS}}
''§. I. Præloquium Auctoris.''
}}

{{dropinitial|Q}}Vod me posse negavi semper, quod facere recusavi diu, ingenti nunc animo, divinâ fretus gratiâ, multorum precibus impulsus, Cæsareo animatus favore, tandem aggredior. Cursum Mathematicum, seu Mathematicam Encyclopœdiam, quæ generis ejus Disciplinas omnes uno comprehendat ambitu, nec adeò magno concludat Volumine, scribere tento; Opus multorum votis diu expetitum; promissum à multis; à nonnullis quoque non semel inchoatum, à nullo, si Alstedium &amp;amp; Herigonum, doctissimos Viros, excipias, absolutum: quorum uterque ut multum in ea re effecit, discentium ac scire cupientium desiderio non omnino satisfecit; brevitate quippe nimiâ uterque, postremus etiam obscuritate affectata, ac pænè hieroglyphica, paccavit. Quid ego, horum secutus exemplum præstare debeam, video; quî præstare id valeam, vix dispicio. Omnia tradere, quæ universo Matheseos ambitu continentur, ac multa nihilominus omittere, nè nimiam in molem excrescat Opus, jubeor; Tyronibus ac primis Mathematicæ candidatis verborum claritate, rerum tractandarum methodo ac dispositione, dicendorum copia simul ac brevitate, facere satis, nec displicere, tamen doctis, &amp;amp; in erudito illo pulvere exercitatis, &amp;amp; debeo, &amp;amp; cupio; quorum altera quàm difficilia sint, altera tantùm non impossibilia, hac præsertim tempestate, qua tanta carpendi aliena grassatur libido, nemo non videt qui aliquid videt. Quid ergo faciam? Quod potero, præstabo libens, quod posse me autumant qui onus humeris meis imposuerunt, efficere conabor: si voluntati &amp;amp; conatur effectus responderit, soli {{sc|Deo}}, cujus fretus auxilio humeros submisi, referâ grates; si oneri succubuero, conatum non in laude hominum, sed in præmio apud remuneratorem munificentissimum {{sc|Deum}} reponam. 

Encyclopœdiam igitur Mathematicam, {{sc|Lector Benevole}}, conscribam, hoc est, Mathematicas Disciplinas omnes, tot hactenus conscriptis eruditè libris comprehensas, uno concludam non adeo magno Volumine, non solum ut simul habeant Mathematicæ Disciplinas, modum quo addiscere easdem sine confusione debeant. Hoc meum præcipuum est consilium. Quod si non assecutus omnino videbor, considera {{sc|Lector}}, non me hibisco gracili, vel scirpo fiscellam contexere, sed numeris, schematibus, &amp;amp; apodixibus Mathematicis, quæ nec Natura, nec Ars protulit sine nodis ac spinis. En Operis ideam, ac secuturorum librorum seriem, serieique causam.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlncbuy6sffifbagtdvxunffk0rrmxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/12</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87721</id>
    <revision>
      <id>285739</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="4v5mxpuayuk7hsg3mgvkzz39tc4vj3j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|''§. II. Synopsis Operis.''}}

{{dropinitial|S}}Cio varias à variis afferri Mathematicarum scientiarum partitiones, quarum nonnullas sequenti primo libro affero, aliam verò novam ac prolixam libro ultimo. Ego, quia Tyronibus scribo, &amp;amp; Mathematicæ Candidatis iter arduum, ac spinis obsitum explano; non Naturæ, sed doctrinæ ordinem ubique servo, illaque primo, illa secundo ac tertio pono loco, qua primò, quæ deinde, quæ postremò addiscenda esse, propria non sine temporis dispendio addidici experientia. Itaque

I. Liber erit Isagogicus; in quo ubi breviter de Mathematicæ etymo, objecto, natura, ac divisione egero, explicabo primum terminos varios, dein praxes varias ac faciles, ad lineas, superficies, &amp;amp; corpora spectantes, &amp;amp; toto sequenti Opere, atque adeo in Mathesi universa frequentius occurrentes. Consili mei causam libri ejusdem proœmium aperiet.

II. Liber erit Arithmeticus; in quo de Arithmetica Practica agetur, tam generali, quàm speciali. Generalis Canones tradet seu Regulas de usu numerorum ab omnibus rebus separatorum, tam integrorum, quàm fractorum, ut vocant. Specialis exhibebit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, generalesque regulas specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi adaptabit. Habebis itaque Arithmeticam, Geometricam, Astronomicam, Politicam seu Civilem, Rabdologicam Neperi, Calcularem, &amp;amp; Divinatoriam. Militarem damus in Polemica; alias alibi. Divinam Algebram, quoniam nec paucis tradi potest, nec si multis tradatur, ad Mathematicas scientias capessendas necessaria est, in finem Operis rejicimus. Toti Mathesi Arithmeticam præmittimus, quoniam toti ancillatur.

III. Liber erit Geometricus Elementaris, continebitque Elementorum geometricorum Euclidis sex priores libros, brevibus quidem, sed dilucidis tamen ac facilibus (ni {{Greek|φιλαυτία}} me fallit) demonstrationibus roboratos. Hæc Euclidæa elementa Mathesi universæ sunt adeo non solum utilia, sed necessaria etiam, ut qui sine illis Mathematicas adgreditur Disciplinas, non majori fructu laboret, quàm qui sine litterarum elementis Grammaticam, sine hac Philosophiam, aliamvè quamcunque subtiliorem adgreditur scientiam. Meritò ergo Arithmeticæ hunc subjungimus librum.

IV. Liber erit Trigonometricus Elementaris, agetque de Doctrina Siunuum, Tangentium, &amp;amp; Secantium, unà cum Canone triangulorum, ejusque structura, &amp;amp; usu. Logarithmorum naturam &amp;amp; usum in fine Operis explicamus, nè præceptorum multitudine nimiam hoc loco Tyrones obruamus.

V. Liber erit Trigonometricus Practicus, tradetque Canones ad triangulorum dimensionem, seu, ut loquuntur, resolutionem spectantes; primò quidem planorum seu rectilineorum, deinde sphæricorum seu curvilineorum. Hic, cum præcedenti libro, quoniam &amp;amp; antecedentium cognitionem usumque deposcunt, &amp;amp; subsequentibus ferè omnibus facem præferunt, meritò hunc sortiti sunt locum. Addimus in fine Libri compendium Trigonometriæ Practicæ doctum &amp;amp; elegans, ab erudita elaboratum manu.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4v5mxpuayuk7hsg3mgvkzz39tc4vj3j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/13</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87722</id>
    <revision>
      <id>285740</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:49:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="g39jczxjemhkfwrza7ffmf2rs0nll06" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;VI. Liber erit Geometricus Practicus, continebitque nobilissimam ac utilissimam dimetiendi Artem, non terram tantum, sed quidquid uspiam sub mensuram cadit. Agemus in eo de Euthymetria, Epipedometria, Stereometria, Geodæsia; de vasorum, aliorumque concavorum corporum mensuratione, quam {{Greek|κοιλομετρίαν}}; deque magnitudinem ab una in aliam figuram transformatione, quam {{Greek|μεταμόρϕωσιν}} nuncupant. In his omnibus elucebit Arithmeticæ, Elementaris Geometriæ, ac Trigonometriæ utilitas, atque necessitas; qua de causa illis subjungitur. Et his quidem sex libris explicatur Mathesis pura, ac velut abstracta à materia: sequentibus, materiæ concteta, cœlesti primum, deinde aliis.

VII. Liber erit Astronomicus Elementaris, agetque de Sphæra Mundi, illisque omnibus, quæ Sphæræ Scriptores tractare solent, &amp;amp; sunt veluti Elementa ac Introductio in sublimiorum Astronomiam: cujusmodi sunt Mundi figura, ac Sphæræ circuli, stellarum motus, ortus &amp;amp; occasus, hisque similia, ad motum præcipuè Primum, omnibusque cœlestibus corporibus communem explicandum, ac per Organum Sphæræ armillaris, aut Globi cœlestis oculis subjiciendum spectantia.

VIII. Liber erit Astronomicus Theoricus, agetque de Planetarum Theorica; hoc est, Hypothesibus ad Motuum Secundorum rationem explicandam, apparentemque anomaliam eorum adæquandam aptis. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium proponemus, sed paucas ac faciles ab aliis excogitatas, firmissimisque rationibus ex intimis Geometriæ penetralibus desumptis, stante phœnomenorum ac observationum veritate, stabilitas.

IX. Liber erit Astronomicus Practicus, variaque resolveret Problemata Astronomica, faciliora tamen, magisque necessaria, iis præsertim, quæ subsequentibus Libris tradentur. Problematum porrò resolutio vel Organica erit per usum sphæræ armillaris, &amp;amp; Globi Astronomici; vel Geometrica per Trigonometriam.

X. Liber erit Astrologicus, agetque de judiciis ac prædictionibus ex astris, astrorumque qualitatibus, motibus, congressibus, aspectibus, aliisque similibus accidentibus, non tam ex propriâ, quàm ex Astrologorum sententia. Tametsi enim Astrologiam omnem aut vanam ac fallacem judicem, aut penitus incertam, ideoque omnino prætermittendam; ut tamen videant Tyrones, quibus fundamentis nitantur Astrologastri, paucula saltem dare non pigebit.

XI. Liber erit Chronographicus, agetque de ratione temporis Astronomici, Politici, &amp;amp; Ecclesiastici distinguendi, ordinandi, ac supputandi; nec non de Computu, ut vocant, Ecclesiastico. Rectè autem Astronomiæ subjungitur, quoniam astra præter usus alios, in hunc etiam finem à {{sc|Deo}} fuit condita, ''ut dividant diem ac noctem, &amp;amp; sint in signa, &amp;amp; tempora, &amp;amp; dies, &amp;amp; annos'', Genes. 1.

XII. Liber erit Geographicus, agetque de Terraquei globi, inter Mundana corpora quæ Astronomus considerat, non postremi constitutione, divisione, descriptione, dimensione, repræsentatione, aliisque affectionibus ut sciat Mathemat. Tyro quæ sit illius non solùm figura, locus, &amp;amp; magnitudo (quod ex Astronomia didicit) sed quæ continente quoque regna, provinciæ, insulæ, chersonesi, isthmi, montes, promontoria;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g39jczxjemhkfwrza7ffmf2rs0nll06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87723</id>
    <revision>
      <id>285741</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2964" sha1="7u8u2433bawuc7lvs6mxf4gb2xpulqm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quæ maria, fluvii, paludes; quas Oceanus alluat regiones; quæ &amp;amp; quot climata, paralleli, Zona, cardines; ubi terrarum ac marium ascii, amphiscii, periscii, heteroscii, antoci, perioci, antipodes, aliaque multa.

XIII. Liber erit Hydrographicus, agetque breviter, &amp;amp; per summa tantum capita, de Limeneuritica, &amp;amp; Histiodromica, hoc est, de Arte portum inveniendi, deque via seu cursu navis ad portum: ubi de cognitione spatii inter duo loca maritima interjecti, de inventione plagarum Mundi in mari quovis loco ac tempore, de pyxide seu compasso nautico, de situ locorum ad quæ dirigenda est navis ex loco dato, de via seu linea per quam navis ab uno loco in alium dirigenda est, aliisque similibus.

XIV. Liber erit Horographicus, in quo, præmisso Apparatu hortographico, succinctè, &amp;amp; sine demonstrationum parergis (nè à præfixa brevitate deflectamus) dilucide tamen ac summâ varietate proponemus modos varios omnis generis horologia construendi; idque geometricè per lineas, arithmeticè per numeros, organicè per varia instrumenta; in superficiebus planis, concavis, convexis, mixtis, stabilibus, pendulis; radio directo, reflexo, refracto.

XV. Liber erit Mechanicus, in eoque; præmissis Definitionibus, Axiomatis, Hypothesibus, ac fundamentalibus Propositionibus ad Mechanicam spectantibus, explicabuntur quinque Machinæ fundamentales, Vectis, Axis in peritrochio, Trochlea, Cuneus, &amp;amp; Cochlea, quibus potentia seu vis motrix juvatur ad pondera, quæ alioquin vires potentiæ longè superant, movenda; ac insuper proportio inter vires motrices &amp;amp; pondera, uti &amp;amp; inter tempus in quo, ac spatium per quod fit motus per Machinas, nec non machinalium motionum causa inquiretur, ac pro viribus explanabitur. Accedent in fine Theoreses Mechanicæ Physico-Mathematicæ novæ, à docto Mathemat. conscriptæ.

XVI. Liber erit Staticus, ipsamque Staticam, hoc est, gravium ponderandorum scientiam, sed breviter, explicabit. Continebit itaque primò Statica Elementa, secundò Statica seu Ponderatoria Instrumenta, tertìò Staticas praxes.

XVII. Liber erit Hydrostaticus, &amp;amp; artem docebit seu Scientiam, tam liquida librandi, quam solida in liquido ponderandi. Continebit primo Hydrostatica Elementa, secundò Hydrostatica Theoremata ab aliis demonstrata, tertiò Hydrostatica Problemata.

XVIII. Liber erit Hydrotechnicus, agetque de illis Machinis aquaticis, quæ aquæ &amp;amp; spiritus ope construuntur, ideoque Hydraulico-pneumaticæ appellantur. Explicabuntur breviter quatuor dictarum Machinarum principia, alibi fusiùs à nobis explicata; quæ sunt, Vis Attractiva, Vis Expulsiva, Vis Rarefactiva, &amp;amp; Fluxus aquæ naturalis. Varia deinde technasmata, ex dictis principiis constructa, in medium proferentur.

XIX. Liber erit Opticus, ubi postquàm de oculi structura &amp;amp; partibus, de ejusdem objecto &amp;amp; objecti radiatione, de visione &amp;amp; modo videndi, de Opticis Hypothesibus egerimus; brevissimè de organica re-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7u8u2433bawuc7lvs6mxf4gb2xpulqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87724</id>
    <revision>
      <id>285742</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="8avd164yj3xfzdwooh34uuil56dqq05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;rum delineatione secundùm Opticæ Practicæ præscripta tractabimus; geometricam verò delineationem, quoniam paucis tradi non potest, in alium differamus locum.

XX. Liber erit Catoptricus, tradetque catoptricas Definitiones, atque Hypotheses: varias speculorum proprietates, tum omnibus communes, tum planis, sphæricis, cylindricis, conicis, peculiares. Non pauca etiam de causticis speculis habebit, tam sphæricis, quàm parabolicis, ac etiam planis.

XXI. Liber erit Dioptricus, ac præter Dioptricas Definitiones, atque Hypotheses, vitrorum refringentium figuras ac proprietates explicabit, variasque rerum per radios refractos in aquis, &amp;amp; vitris, repræsentationes insinuabit, alibi à nobis pertractatas

XXII. Liber erit Architectonicus, &amp;amp; Architecturam Militarem continebit, non universam, sed modernam: non de novo conscriptam, sed ex optimis Auctoribus collectam. Agetur in ea de munimentorum tam regularium, quàm irregularium, delineatione, ortographia, ichnographia, in campus extructione, de Operibus externis, aliisque similibus.

XXIII. Liber erit Polemicus, &amp;amp; exhibebit breviter Polemicam Offensivam ac Defensivam, hoc est, modum hodie usitatum urbes obsidendi, oppugnandi, ac defendendi, nec non tormenta bellica, quorum in obsidione, oppugnatione, ac defensione urbium præcipuus est usus, dirigendi.

XXIV. Liber erit Tacticus, ac primò Tacticam castrorum, seu Castrametationem; deinde Tacticam acierum, seu aciei instructionem tradet; utramque breviter, &amp;amp; prout hac nostra aetate in usu est.

XXV. Liber erit Musicus, brevissimamque introductionem in Musicam, tum veterem Græcorum, tum modernam Latinorum continebit, cum regulis nonnullis in Melopœia servandis.

XXVI. Liber erit Algebraicus, tradetque breviter, ac pro Tyronum etiam captu dilucidè. Ac primò quidem exhibebit Algebræ Elementa in numeris rationalibus: secundò, explicationem Regulæ Algebræ, omniumque ejus partium: tertiò, Exercitationem Algebraicam, hoc est, variorum ænigmatum algebraicorum solutionem, in gratiam Tyronum: quartò, Elementa Algebræ numeris irrationalibus: quintò denique Exercitationem aliam Algebraicam tam in numeris irrationalibus, quàm rationalibus.

XXVII. Liber erit Logarithmicus, &amp;amp; breviter explicabit primò naturam ac genesim Logarithmorum, eorumque Proprietates varias: deinde Tabularum Logarithmicarum, quæ apud varios Auctores existant, ipsorumque Logarithmorum usum, tum in Trigonometria, tum alibi.

XXVIII. Liber erit Synopticus, &amp;amp; continebit novam atque elegantem omnium Mathematicarum Disciplinarum non tam enumerationem, ac partitionem, quàm Synopsin seu Breviarium, à Viro quodam doctissimo conscriptum. Quod ne intereat, ac multis aliis prosit, huic Operi nostro adjungendum duximus.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8avd164yj3xfzdwooh34uuil56dqq05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87725</id>
    <revision>
      <id>285743</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="mlh8i4klyc86wk02f5nglfezznmhj9c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
''§. III. INSTRVCTIO PRO TYRONIBVS.''
}}

{{dropinitial|H}}Æc series est Librorum Cursus nostri Mathematici; hic ordo scribendi. Quem si legendo quoque servaverit Tyro Mathematicus, in hisce studiis quantumvis rudis &amp;amp; hospes, nec ad subsequentia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter saltem, antecedentia; spondeo audacter, eximios in Mathesi progressus facturum tempore exiguo: si neglexerit, si temere hinc inde velut canis è Nilo lambendo aliquid decerpserit; discet fortassis ac sciet ex omnibus aliiquid, sed ex toto nihil, ut veteri jactatur paræmia. Antiqua est multorum, nec de trivio tantùm homuncionum, sed de sublimioribus quoque subselliis Virorum querela, Mathematicorum libros adeo videri obscuros, adeo {{Greek|ἄτακτος}}, ut cùm diu multumque legeris, tantum scias in fine, quantum initio noveras. 
Sit ita, mi homo ut ais; at vitium est hoc non Mathematicorum Libris peculiare, sed omnibus omnium Scriptorum monumentis commune, si Elementorum rudis accedas, ac insuper sine ordine legas. Da Historicum facilem, ac clarum, &amp;amp; vel ipso Livio, Tacitove, aut quovis alio elegantissimo elegantiorem; accedat qui litteras quidem noscat optimè, at in syllabas ac dictiones ordinare nesciat; quid intelliget? Da Philosophum stylo, ordine, subtilitate, claritateque omnibus, quotquot hactenus cum laude scripsere, superiorem; accedat summus Grammaticus, at Grammaticus tantùm, Summularum autem, ut vocant, Terminorumque apud Philosophos usitatorum rudis; quid postquam ad nauseam usque legerit, tandem sciet? Idem intellige de aliarum facultatum monumentis, si sine dictionum ac locutionum in illis usitatarum sufficienti notitia, ac sine ordine evolvantur. Quod ergo Mathematicorum libri obscuri, quòd {{Greek|ἄτακτοι}} videtur multis, non scribentium, sed legentium est vitium. Disce priùs Mathematicas voces, non illas quidem omnes initio, sed frequentius occurrentes: lege quæ primo, quæ secundo, ac tertio legenda sunt loco; &amp;amp; tuum non invitus damnabis errorem. Ordo est mater, non spiritus tantùm, hoc est, in spirituali vita profectus, ut Ascetici testantur Scriptores, sed scientiæ quoque &amp;amp; eruditionis. Utaliæ igitur scientiæ omnes, ita Mathematicæ sunt cum ordine addiscendæ. At quo ordine, inquis? Qui doctis probatur, &amp;amp; hocce in studio exercitatis. Hic autem non unus est omnium sensus, sed totuplex ferè, quot ea de re scripto sententiam suam expressêre, ut partim ex primo sequenti Libro, partim ex ultimo constabit. Ut alibi plerumque, ita hic quoque suum cuique videtur pulcherrimum. Ego paulò antè in Operis Synopsi exhibitum ordinem Tyronibus Mathematicis ut servent, auctor sum, non quòd omnium pulcherrimum &amp;amp; optimum, sed quòd discentium captui commodissimum existimem. Causam §.I. exposui.

Igitur mi Tyro, si me audis, lege ac disce quæ commodo tuo scripsi, eo prorsus ordine ac methodo, quam scripsi, nisi fortasse Logarithmicam cum Trigonometria, hoc est, Librum penultimum cum quarto &amp;amp; quinto conjungere malis. A primo ergo Libro, quam Isagogen Mathemati. inscribimus lectionem auspicare, ut ante omnia eadem saltem ac superficialem Methemat. Terminorum nanciscâre cognitionem. Tum perge ad secundum, &amp;amp; quæ primâ ejus Parte tradimus, penitus addisce; reli-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mlh8i4klyc86wk02f5nglfezznmhj9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87726</id>
    <revision>
      <id>285744</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1481" sha1="4j9dicuf0my9y48t1cles8zy97utcoq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;qua, si tunc minùs arrident, quia minus necessaria, in tempus aliud differ. Magno deinde animo, si docti ac veri Mathematici nomen ambis, aggredere Librum tertium, hoc est, Elementorum Euclidis libros priores sex; nec ullam transili aut Definitionem, aut Postulatum, aut Axioma, aut Propositionem ullam, quin intelligas. Intelliges autem, mihi crede, si ingenium afferas non nullum, ac sedulum laborem. Intellexit totum Euclidem non multo labore D. Augustinus, nullo docente, ut de seipso in Confessionum Libris fatetur: intellexit Christophorus Clavius, admodum juvenis, dum Logicæ operam daret, ut alibi fuse referam, &amp;amp; insinuatur à Christophoro Grienbergero in Præloquio ad Euclidis Commentariolum, intelleximus non mediocri licèt ingenio præditi: intellexêre alii multi quos novimus. Superatis Euclidæarum Demonstrationum spinis (rosas debeam dicere) nullâ difficultate reliquos evolves libros, præsertim ordine præscripto lectitatos; &amp;amp; magno tuo gaudio teipsum miraberis ac salutabis Mathematicum. Quòd si Euclidæorum Librorum difficultates vincere aut ingenii, aut laboris atque industriæ defectus non permittet, nè tamen animum desponde, sed reliquis Libros ordine adgredere, occurrentesque inter legendum Demonstrationes omitte, dabit labor improbus, ut si non optimus, evadas tamen Mathematicus. Sed antequam manum operi admoveas, lege, obsecro, sequentes Paræneses, commodo tuo adscriptas.


[[File:Schott CursusMath 004.png|center|300px]]
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4j9dicuf0my9y48t1cles8zy97utcoq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87727</id>
    <revision>
      <id>285745</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{xx-larger|PARÆNESES}}&lt;br/&gt;{{larger|VIRORUM DOCTORUM}}&lt;br/&gt;In Cursum Mathematicum.&lt;br/&gt;{{xxx-larger|PRO Œ M I U M.}} }}  {{dropinitial|C}}''Vm &amp;amp; antequàm præsenti Operi manum admovissem, &amp;amp; postquàm jam favente Numine ad finem perduxissem, consilium meum atque conatum cum Viris doctissimis communicassem, missa ad nonnullos vel Operis idea, vel librorum sylloge, quò eorum experiret judicium; dici vix potest, quantopere vel [aximi]...</comment>
      <origin>285745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="hlfhmfwmae1v93ivec5joo1fxn8mr17" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|PARÆNESES}}&lt;br/&gt;{{larger|VIRORUM DOCTORUM}}&lt;br/&gt;In Cursum Mathematicum.&lt;br/&gt;{{xxx-larger|PRO Œ M I U M.}}
}}

{{dropinitial|C}}''Vm &amp;amp; antequàm præsenti Operi manum admovissem, &amp;amp; postquàm jam favente Numine ad finem perduxissem, consilium meum atque conatum cum Viris doctissimis communicassem, missa ad nonnullos vel Operis idea, vel librorum sylloge, quò eorum experiret judicium; dici vix potest, quantopere vel [aximi] propositum approbarint, vel [dilau darint] Opus confectum. Illicò igitur Roma, Vienna, Vratulavia, Dilinga, Clagenfurte, Monachio, Moguntia, aliique è locis advolarunt aut gratulatoriæ, aut paræntica Epistolæ numero complures, urgentium, ac pænè importunè exstimulationis, inchoatum ut Opera maturaret, ac perfectam prato acturam subjicerem: sse fata, non gratum modo auge acceptum omnibus, sed usile quoque Republicæ Litterariæ futurum. Harum Epistolarum unam aut alteram hic exhibere placuit, non alio consilio, quam ad Tyrorum animos, quorum postfinitum causaribendi laborem suscepi, excitandos, auge ad studia acuenda. Quæ estiam causæ, cur iste in Mathematicarum Disciplinarum commendationem, pro more aliorum, in Operas vestibula non excurram, nec ad fedulam ac studiosam lectio nem ejusdem incitem Tyrones. Atres tuas si audes ipse, non raro visceunt; si alius, pretium acquirunt, si modo laus eis sincera, &amp;amp; suco adulatione minimè infesta.''

{{c|
{{x-larger|R.P.ATHANASII KIRCHERI}}&lt;br/&gt;E SOCIETATE JESU&lt;br/&gt;{{xx-larger|P A R Æ N E S I S}}&lt;br/&gt;
AD TYRONES MATHEMATICOS.
}}

Aecliades Socratem vero vivoque colore in Symposio suo exprèsurus, cum pharmacopæi pyxidem non in congrue dixit. Pyxidem certe si extra videas, deformi corporis habitudine ridiculum cernis; intus si penetres, heroicas etque divinis dotibus refertam deprehendis. Pharmacopæi officinam ingressus, pyxides, urnas, ampullas, vasaque omnigenarum varietate instructa intueris quidem; at quæspectatorem externâ facie suâ ad risum potius, quam ad seriam rerum intus latentiun considerationem alliciant, dumnil adeo consideratione dignum se obtutui exhibet. Vides hic Harpyas monströsâ corporis metamorphosi ridiculas; illic Satyriscos hædins cruribus exasperatos: alibi Dracones tortuosos cervis stipatos aligeris, Pegafos diceres: Anferes quoque frænis lorisque instructos, in concha nescio quam Deastrantrahentes; innumera deniquealia spectas Naturæ monstra titi ridicula, ita humanæ imaginationis, quæ prius reideas, quàm videos, ludibria. Intus verò si penetras erit quod quæras; quæris erit quod ames; amas erit quod ingenti precio coëmas, balsama, ambram, muschum, gemmas, unionesque, &amp;amp; pretiosa qualibet tum ad præservan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hlfhmfwmae1v93ivec5joo1fxn8mr17</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87728</id>
    <revision>
      <id>285746</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dam sanitatem, tum ad sanandum hominem; qualicumque tandem infirmitate detentum. Cujusmodi officinam meliori sane similitudine Mathematicum studio, quam qua Socratem expressit Alcibiades, comparandam duxi. Nonnulli eorum qui prima Mathematicae palætra limina subeunt, dum librostot exoticis deformatos figuris, tot barbaris insignitos nominibus, totinsolitis characterum formis, circulis, lineis, triangulis, parallelogrammis, rhombis ac rhomboid...</comment>
      <origin>285746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="pxnhcgaxpzs92q8lacd4xczx5jw2jwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dam sanitatem, tum ad sanandum hominem; qualicumque tandem infirmitate detentum. Cujusmodi officinam meliori sane similitudine Mathematicum studio, quam qua Socratem expressit Alcibiades, comparandam duxi. Nonnulli eorum qui prima Mathematicae palætra limina subeunt, dum librostot exoticis deformatos figuris, tot barbaris insignitos nominibus, totinsolitis characterum formis, circulis, lineis, triangulis, parallelogrammis, rhombis ac rhomboidibus implexos intricatosque, tot schematismorum Astronomicorum portentis depictos intuentur; ea omnia vel cum risu excipientes, mox propudiofum illud, cum bono, occinunt; vel, quod pejus est, sañis chinnitiq; imperitâ quadam censoriævirgula licentia immertio excrentur, abominanturque. Alii contra, neglectâ externa rerum facie, uti otiosum minimè putant esse, quod tanto figurarum apparatu insignitum cernunt; ita quoque intimis mentis oculis in ea, qua sub iis latent pretiosissimarum rerum cimelia defixi, abjectâ cortice medullam sectantur, tantò majorei exploranda veritatis desiderio, quantò majores inde sibi scientiæ thesauros pollicentur. Talem tibi officinam praesens hoc Opus, Lector, exhibet; in quo quot Libri, tot pyxides sunt. In quibus primâ quidem fronte tot schematum tricis, tot insolitornum nominum monstris te tertiernolim, nec penetrandi difficultate ac labore vinci. Duri cortices involucra indefessâstudio perfringe; ac deteges tandem, quod ingenii humani inquietudo &amp; vota nullo non tempore adeo ardenter ambiérunt, artium &amp; scientiarum thesauros inexhaustos, inaccesâque scientiâ adytâ reclusa, tanta rerum varietate instructa, tantà arcanorum sociata multitudine &amp; copiâ, ut nulla sit tam studiósae affectata oratio, nullum tam eruditæ pennæ robur, quae eorum aut pretium, aut magnitudinem sufficien- tiadumbratione describat.

Fuit jam dudum à Republica Mathematica desideratus Vir imperterriti pectoris, qui superatis difficultatum scopulis, tum in Republicâ Litterariorum bonum, tum ad Tyronum exsultimationem, Herculeos subdens oneri humeros, Curium conderet Mathematicum, quo universam Matheseos Encyclopaediam in certas classes redactam, methodo facili &amp; expedita comprehenderet. Praestitit id tandem pro ea, qua pollet, ingenii amplitudine &amp; capacitate P. Gaspar Schottus, qui frequentibus tumultis non ame tantum, &amp; ab iis quorum directi- oni subeft, sed vel ab ipfa Caefarea Majestate, cujus imperio recalcitra- renefas erat, sollicitatus, tandem Opus aggressus tanta felicitate con- fecit, quantam bonarii artium studiosi deliderare poterant. Ad divisionem Operis quod attinet, continet id viginti octo libros, quibus singularis ordinis progressu omnem Matheseos ambitum ita conclu- fit, ut quid ei addas, quid demas, difficere vix valeas. Ordini stylium junxit didacticum, &amp; Scholis appositâadaptatum, quo Arithmetica Geometricis, utraque Astronomicis, hæc Opticis, Staticisque ita pul- chrè, licite, &amp; eleganter connexuit, ut quemadmodum in catena he- racleotica annulus annulum, ita compositis ritè argumentis unum alterum pulchro sane confluxu ultrò ad feallicere, &amp;attrahere, attrac- tum occultis modis in unionem alterius nescio quo magnetismo&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxnhcgaxpzs92q8lacd4xczx5jw2jwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87729</id>
    <revision>
      <id>285747</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'conjugere videatur. Invenient hic Mathecos Tyrones, quo sitibunda uberrimis fontium venis labra proluant, proficiantque non tam ordinis ratione, quam Disciplinarum tradituarum luculentà methodo, doctrina exquisita, facili, clarà, &amp; vel ipsì durioribus in geniis haud impervià. Nil dico hic de summis emolumentiis, quae ex hujus lectione Operis, veluti ex cornu quodam Copiae redundabunt: silce utilitates, quas sacra Mathesis, hoc Opere contenta,...</comment>
      <origin>285747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="5dkb9ky349kz34vrvm7d5b6qwb43tfo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;conjugere videatur. Invenient hic Mathecos Tyrones, quo sitibunda uberrimis fontium venis labra proluant, proficiantque non tam ordinis ratione, quam Disciplinarum tradituarum luculentà methodo, doctrina exquisita, facili, clarà, &amp; vel ipsì durioribus in geniis haud impervià. Nil dico hic de summis emolumentiis, quae ex hujus lectione Operis, veluti ex cornu quodam Copiae redundabunt: silce utilitates, quas sacra Mathesis, hoc Opere contenta, nullo non hominum statui consert: prætereo intemeratae voluptatis uberratem, qua suos sibi deditos Alumnos eadem demulcet. Quae major voluptas &amp; delectatio homini ad celum aspiciendum contemplandumque nato esse potestilla, quae ex coelestium rerum cognitione &amp; scientia percipitur? Quid scire non aveat, qua ratione tantæ astralium corporum inole, tot raris immutabilibusque cursibus in æthere permeabili circumagitentur? quanta corundem corporum magnitudo, &amp; à se invicem atque à terra distantià? qui coelestium virtutum influxus? Hae, atque his similia, non nisi divinum Mathecos studium docet. Ea etenim sola coelos penetrat, atque ad altissimos astrorum exercitus, eodem quo ipsa motu cursuque agitata, pertingens, non cuncta dumtaxat pervadit, &amp; veluti manibus attrectat, ac veratur, sed tantarum rerum ordinem, numerum, motum, magnitudines, intervalla, brevibus dimensia circumscriptionibus, infallibili numerorum calculo definita, angusto orbis spatio comprehensa, coelo demissa hominibus desert; luminarium, Solis dico; Lunæque deliquia, suis quandoque futura temporibus, summo mortalium stupore &amp; admiratione non exhibet solum, sed &amp; mirâ ingenii sagacitate &amp; solertia demonstrat. Terris vero reddita, regiones omnes, cuncta perlustrat maria; Oceanumque pervagata, strictis exigua chartæ anguitis omnem nobis Geocofmi distributionem ob oculos ponit, &amp; quantis singula à singulis distent intervallis, mira quadam proportionis evidencia ostendit: ut nihil jam quo labefactari tanta ejus contentio queat, interrumpe posse videatur, non strata super terræ superficiem maria; non saxorum asperitates; non impendentium montium altitudines, immensitateque camporum; non ille, quisfus prope immensa coelorum confinia aer, ejusdem velocitati moram ac tarditatem affert, quin minus cuncta perlufret, ac perfectè descripta, dimensaque, ut dissentiri non possis, objicit. Hae (ut innumerabilia praeterea) in tanta opinionum discrepantia, in tanto contrariantium placitorum conflictu, in summa rerum ignoratione, in tectæ veritatis revelatione selevi veluti arbi:ram quandam, tutamque ducem ac magistrum constituit, &amp; interponit, dum, Pythagorà testé, ad summum humanæ cognitionis fastigium tutum parat aditum, lenemque struit accepsum. Hae naturæ obscuritate involutas rerum causas, &amp; inaccessa Mundi Sacramenta, veluti profunda quadam obvelata caligine, mentis acumine non attingit tantum, sed è tenebris, quibus obtecta jacebant, evoluta, abditarum rerum indagine tandem in lucem educit. Quid tam singulare, &amp; propè divinum, quàm vulgi posse stuperorem &amp; admirationem eludere; &amp; raptas vana formidine mentes imperitorum, ratione soli sibi percepts disolvere, torpentesque ad&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5dkb9ky349kz34vrvm7d5b6qwb43tfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87730</id>
    <revision>
      <id>285748</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'spem rursus &amp;amp; fiduciam excitare? Sunt hæc divinæ Matheseos miracula; adeo ut nihil inter humanæ mentis repertum sit tam rarum, mirum, insolitum, paradoxum, quod Mathesis non exabditis Arithmeticæ, Geometricæ, Musicæ, Astronomicæ, Opticæ, Mechanicæ, Staticeque officinis, miro quodam Artis &amp;amp; Naturæ conjugio produxit. Sine hac omne deficit militaris disciplinæ studium; languescit in urbibus qua defendendis, qua oppugnandis, militibusque...</comment>
      <origin>285748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2903" sha1="iyb9ey524k64anom5mebtwsig1wjg1q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;spem rursus &amp;amp; fiduciam excitare? Sunt hæc divinæ Matheseos miracula; adeo ut nihil inter humanæ mentis repertum sit tam rarum, mirum, insolitum, paradoxum, quod Mathesis non exabditis Arithmeticæ, Geometricæ, Musicæ, Astronomicæ, Opticæ, Mechanicæ, Staticeque officinis, miro quodam Artis &amp;amp; Naturæ conjugio produxit. Sine hac omne deficit militaris disciplinæ studium; languescit in urbibus qua defendendis, qua oppugnandis, militibusque in aciem ritè disponendis, vigor omnis, atque industria. Hæc temporum Magistra; hæc æqui bonique, justi atque injusti arbitra, dum vitii poenas, virtutibusque præmia, unicumque quod suum est, ad Geometricæ, Arithmeticæ, atque Harmonicæ proportionis leges, quibus Reipublicæ salus, atque humani generis, quin vel ipsius Mundi conservatio subsistit, unicè decernit, &amp;amp; aptè distribuit.

Quare si nihil vobis, Tyrone, ad delectationem jucundius, nihil ad existimationem honestius, nihil ad vitæ fructum optabilius, ad rerum cognitionem aptius, ad Rempublicam administrandum utilius, &amp;amp; denique ad vitæ beatitudinem falubrius posse accidere; quis non operam, curam, studiumque omne in hisce Disciplinis omnium maximis addicendis sibi impendendum esse putavent? Auge itaque, officinam amè vobis descriptam jam legitimis, pyxidum arcanaspectatus: nihil ponò vobis restat, nisi ut quæ hujus Operis argumentum in se continet, voluptatum cimento, umbrorumque ubertate refertum, magno animo, ad divini Numinis gloriam, in Republica, atq; adeo in vetstra propria commoda &amp;amp; utilitates depromatis; memores illius:

{{c|
&lt;poem&gt;
{{Greek|οἱ θεῖοι παρὰ τὴν πάνη μουσικήν.}}
''Dii omnia laboribus vendunt.''
&lt;/poem&gt;
}}
&lt;br/&gt;

{{rule}}
{{c|
{{x-larger|R. P. BALTHASARIS CONRADI}}&lt;br/&gt;E SOCIETATE JESU,&lt;br/&gt;In Pragensi, Græcensi, &amp;amp; Uratislaviensi ejusdem SOCIETATIS&lt;br/&gt;Collegiis Mathematicæ Professoris&lt;br/&gt;{{xx-larger|P A R Æ N E S I S}}&lt;br/&gt;AD AUCTOREM CURSUS MATHEMATICI.&lt;br/&gt;''Reverende in Christo Pater, Pax Christi.''
}}
{{dropinitial|Q}}Vod pridem optaveram, ut efler quis è Societate nostrâ, qui etiam, quod Philosophis haèterus ab aliquo tempore in usu fuit, ''Cursum'' aliquem ''Mathematicum'' conciperet; id ego cum magna animi mei voluptate intelligo Reverentiam Vetram meditari. Res est, fateor, opera nec parvæ, nec brevis. Inprimis enim ipfa materies, quam ambitu suo complectitur Mathesis, quam illalatè diffusa sit, optimè novit R&lt;sup&gt;va&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;. Certè solæ ejusdem partes, eàque non paucæ, si pro dignitate debeant tractari, integros Tomos requirunt. Quidquò summaduntaxat rerum capita Patri Hugoni Sempilio Codicem bene magnum peperint? &amp;amp; tamen sola illa re- censuit; non deduxit; nondemonstravit. Quid ergo si deducantur? Si, ut debet, demonstretur: Credam, ergo citius Reverentiam Vetram &amp;amp; vires &amp;amp; vitam defeceturam, quam omnes Matheseos partes,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyb9ey524k64anom5mebtwsig1wjg1q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87731</id>
    <revision>
      <id>285749</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quamque pro dignitate sua, explicit, &amp; deducat. Quod si vel velit contrahere, nec ita late se committere alto; facile intelliget R. R., quantum ipsi laborandum sit, ut res tam naturâ suâ diffusas breviter quidem, sed clare, nec summatim solûm, sed fundatè etiam &amp; cum demonstrationibus complectatur. Nec sat scio, quomodo se Oceanus ingens in cochlear finat contrahi. Et cum multa dicuntur breviter, plura tacentur. Ars summa sit, nec redundare i...</comment>
      <origin>285749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="rwskbma11ef4n97d53mg8dnfv7lot38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quamque pro dignitate sua, explicit, &amp; deducat. Quod si vel velit contrahere, nec ita late se committere alto; facile intelliget R. R., quantum ipsi laborandum sit, ut res tam naturâ suâ diffusas breviter quidem, sed clare, nec summatim solûm, sed fundatè etiam &amp; cum demonstrationibus complectatur. Nec sat scio, quomodo se Oceanus ingens in cochlear finat contrahi. Et cum multa dicuntur breviter, plura tacentur. Ars summa sit, nec redundare in tanta copia, nec deficere in necessariis. Et quid fiet Elementis veterum Geometrarum? Supponetne illa aliunde cognita? tum ursus non erit integer. Aut simul edet: quam autem tum non ex crescet moles; Autilla contraheret: quam vero hoc impossibile?

Quam deinde multa adhuc sunt in tota sparsim Mathesi, quae sum nondum perfectionem attigerunt? Nota ea sunt R. V., ut proinde recensere opus non sit. Nisi autem ea perfecta edat R. V., Cursus erit mancus, &amp; multa laude privabitur. Ut potius praestare videatur, unam aliquam materiam ad umbilicum deducere, quam omnes coligere, &amp; contrahere.

Verum haec neuti quam eò dico, ut absterream Reverentiam Vestràm à proposito tam laudabilis; sed potius (si mihi tamen tam multum sumere audcam) ad cursum incitem atque adhorter. Cum enim Reverentia Veftra &amp; ex disciplina incomparabilis illius Viri Athanasii Kircheri prodierit, &amp; ejufdem poftea consortio Romæ diutius frui ta, cundem poenè aequis passibus consequatur, insuper tot jam annos in docendis hisce scientiis versata sit: nemo ambigere potest, quin omnes materias ad fundum usque penetravit: cumque &amp; mirè facilis in scribendo sit, &amp; summa cum claritate ac brevitate res obscurissimas ac fusissimas, uti iam Orbi notum est, proponere posset; in eam veni sententiam, posse Reverentiam Veftram, li quem alium, omnes totius Matheseos partes scribendo complecti, ecque compendio propone re, ut nemo queri possit aut obtrum fe multitudine, aut necesse fariis scitur privarum esse. Id quod mihi quidem ad integrum Matheseos Cursum cum laude Orbi proponendum satis esse videtur; licet interim nec Elementa addantur Geometrica, &amp; multa sint quae nec dum ad summam sint deducta perfectionem quam si expectaret velle mus, nimis diu cum Cursu foret exspectandum: &amp; Cursus ipsi Philosophici non ii sunt, quibus ultima sit addita manus; imò fortè non dum satis prima.

Sed nec actum acturam existimem Reverentiam Vestràm. Licet enim jam nuper Petrus Herigonius integrum Cursum hoc etiam titulo ediderit; &amp; ante ipsum quadraginta circiter annis hoc idem in refeccit Simon Stevinus (ut aliorum taceam Systemata) purarem tamen non ita eos cucurrisse, ut omnè posteris, ac inprimis Reverentiae Veftra palmam præripuerint. Erunt &amp; in iis quae corrigantur, addan tur, demantur: crunt quae clarius, quae ordinatus proponantur. Non unis Auctoribus laudem omnem adstrinxit Deus.

Accedit quòd idipsum non nisi gratissimum accidere posset nostris hominibus, qui optant, ac desiderant, ut aliquis methodo styloque nobis familiarior e totam, quam latè patet, mathematicam compen-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwskbma11ef4n97d53mg8dnfv7lot38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87732</id>
    <revision>
      <id>285750</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dio, quo fieri potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.  Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatum; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor...</comment>
      <origin>285750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="l6sx2uaimwmcuyf9p29rjk4dx64qett" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo fieri potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.

Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatum; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor est: magno velim animo ac ardore meditatum Opus &amp;amp; aggrediatur, si nondum aggressa est: &amp;amp; urgeat, ac ad metam perducat. Pro quo faventiorem è cœlis auram, &amp;amp; specialem Numinis adsistentiam ex animo precor: meque R&lt;sup&gt;tiæ&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;æ&lt;/sup&gt;. sanctissimis sacrificiis ac precibus enixè commendo, Uratislaviæ 12. Decembris 1658.

''Reverentia Vestra''

{{right|
''Servus in Christo''

{{x-larger|Balthasar Conradus.}}
}}

[[File:Schott_CursusMath_004.png|center|300px]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l6sx2uaimwmcuyf9p29rjk4dx64qett</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87733</id>
    <revision>
      <id>285751</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{xx-larger|MATHEMATICÆ POSTERITATI}}&lt;br/&gt; {{x-larger|M. Adamus Adamandus Kochánnski Polono-}}&lt;br/&gt;Dobriniacus è Soc. {{sc|Jesu}}, Matheseos in Alma Universitate Moguntina Professor, Eruditum id Mathematum Stadium decursuræ his numeris prælusit. }}  &lt;poem&gt; {{dropinitial|A}}''RCANA PANDO. Cui generosior'' ''Ad magna mens est, nec popularibus''    ''Arctare votis, sed recenter''    ''Progenita novitate gaudes,'' ''Prensasquerarum: seu tibi...</comment>
      <origin>285751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="i4x4odqid3ci9ppymligd320e8x9sq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|MATHEMATICÆ POSTERITATI}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|M. Adamus Adamandus Kochánnski Polono-}}&lt;br/&gt;Dobriniacus è Soc. {{sc|Jesu}}, Matheseos in Alma Universitate Moguntina Professor, Eruditum id Mathematum Stadium decursuræ his numeris prælusit.
}}

&lt;poem&gt;
{{dropinitial|A}}''RCANA PANDO. Cui generosior''
''Ad magna mens est, nec popularibus''
   ''Arctare votis, sed recenter''
   ''Progenita novitate gaudes,''
''Prensasquerarum: seu tibi regios''
''Fortuna fasces, seu rigidum feri''
   ''Mavortis ensem, seu sacrati''
   ''Iura pedi, veteresque Ceras''
''Indulsit; huc si fortè reconditas''
''Venaris Artes, acrior indole,''
   ''Scientiarum, Curiosi''
   ''Si quis AMOR studiumque VERI,''
''Adesto! soli name tibi Lechico''
''Horatianum carmine barbyton''
   ''Affligo, quò sic innocantes''
   ''Vera canant documenta Choræ.''
''Frustra nefastæ Poma per arboris''
''BEATIORIS furta SCIENTIÆ''
   ''Moliris Adam, tuque vanos''
   ''Progenies imitaris ausus.''
''Haud damno mentem; non malè quuæritur''
''Inter retrusas clausa Scientias''
   ''BEATITVDO; sola tantis''
   ''Poma latent alimenta aspebus.''
''An illa fulvis Hesperidum tibi''
''Quærenda ramis? per vigil horridi''
   ''Draconis hortum cura servat,''
   ''Ni medica subigatur herba.''
''An quæ loquacis mala famelicum''
''Ludunt palatum Punica Tantali?''
   ''Vel fascinatus fraudulentæ''
   ''Fert Paris in Veneris favorem?''
''POMVM sit ORBIS; quo Deus unico''
''Quacunque speres abdidit omnia:''
   ''Felicitatis expetitas''
   ''Hinc liceat cumulare gazas.''
''O quis diserti carmina barbyti,''
''Raramque Suade grandioloquentiam''
   ''Accommodabit, pomi formis''
   ''Abdita dinumerare Mundi!''
''Huc tu Supremi Magna Geometra,''
''Et Architecti Filia Numinis,''
   ''Descende Regnatrix MATHESIS,''
   ''Et liquidum sine nube nobis''
''Effare VERVM, nempe quod assoles;''
''Effareque is name quòtve DECEMPEDIS''
   ''Dimensa quodam es ordientem,''
   ''PONDERIBVS NVMERISQVE''
      ''Mundum?''
''Vt qua latentum parte recessum''
''Rudique mundus cortice melleam''
   ''Nobis recondat Faustitatem,''
   ''Sit facili reperire censu.''
''Descendit: Io, currite præpetes:''
''Descendit, en jam fulgurat eminus''
   ''Induta stellas, dexterâque''
   ''Gemmi ferum moderante Sceptrum,''
''Corona peplo sidit janthino;''
''Vt vultus ipsum vulnerat æthera''
   ''Fulgore lucis, quàm pudicum''
   ''Erubuit labiis corallum,''
''Quamqu innocentes hinc adamantina''
''Castasque vibrent lumina flammulas,''
   ''Illinc verecundis decentes''
   ''Lenè fluant humeris capilli!''
''Iam jam rotatis volvitur aureus''
''Temone ducto Currus in Orbibus:''
   ''Commune frenum cum feroce''
   ''Ursa ferox subiit Leone. ''
''Et TV latentis verior Arbitra''
''Virago Salve LVMINIS: ô Pharos''
   ''FELICITATIS, cui petendæ''
   ''Dædaleas simul addis alas''
''Emancipatis mentibus; Abdita''
''Evolve Mundi: protinùs attinens''
   ''Delineatos illa cursus,''
   ''Id roseo dedit ore carmen,''
''NON constat auro, nec lates ultimis''
''Evisceratæ montibus Indiæ,''
   ''Regnique sub fines Eoi''
   ''Hesperiis spatiatur Hortis''
''Queiscunque terris Incola Faustitas:''
''Sub Sole quovis nata, domesticos''
   ''Inter penates otiosus''
   ''Vernatuas Here velit aures.''
''Exile magnis turget, &amp;amp; obvie''
''Natura gaudet: tu facis arduum''
   ''Mortale vulgus, quod minori''
   ''Fas fuerat cumulare sumptu.''
''Afflata pango: Quid quid amabili''
''Suspiriorum vota Favonie''
   ''Captatis, &amp;amp; partem beatæ''
   ''Expetitis numerare vitæ,''
''Compendioso, credite, munere''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4x4odqid3ci9ppymligd320e8x9sq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87734</id>
    <revision>
      <id>285752</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;poem&gt; ''Tradam Mathesis, pluribus unicum''    ''Æque valebit SCIRE, pleno''    ''Dilapidans sua dona cornu.'' ''Fucata nescit stare Beatitas:'' ''Diffibulatam prætereuntiam''    ''Vertigo rerum dissipabit,''    ''SCIRE senes patietus annos.'' ''An multa census millia divitis'' ''Felicitati sufficiunt tuæ?''    ''Quàm plura suspirabit ignis''    ''Ignibus intepefactus auri!'' ''At me Magistrâ promptior artifex'' ''Felicitatem quisuque faber t...</comment>
      <origin>285752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3441" sha1="rq5ce56uey62g27qj4342j6f8x77wro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
''Tradam Mathesis, pluribus unicum''
   ''Æque valebit SCIRE, pleno''
   ''Dilapidans sua dona cornu.''
''Fucata nescit stare Beatitas:''
''Diffibulatam prætereuntiam''
   ''Vertigo rerum dissipabit,''
   ''SCIRE senes patietus annos.''
''An multa census millia divitis''
''Felicitati sufficiunt tuæ?''
   ''Quàm plura suspirabit ignis''
   ''Ignibus intepefactus auri!''
''At me Magistrâ promptior artifex''
''Felicitatem quisuque faber tuam''
   ''Parabis, &amp;amp; de FONTEVERI''
   ''Nectareis satiatus undis,''
''Fastidientis lege supercilî''
''Damnabis omnem quam sequitur rude''
   ''Vulgus voluptam; jam volucris''
   ''Regna super populosque mentis''
''Subvectus alis, altior æthere''
''Transnavigato, despicies NIHIL''
   ''Telluris &amp;amp; deforme PVNCTVM.''
   ''Ipsa tuis minor esse pennis''
''Decircinati concameratio''
''Carcerque Mundi Sphæra videbitur;''
   ''Vt major arcto pullus ovo''
   ''Cæruleum ferias putamen.''
''Quod si severæ Scitæ Scientiæ''
''Non mitiores allubeant joci''
   ''Exercitatiuncularum,''
   ''Haud tenues generabit Artes,''
''MENSVRA PONDVS cum NVMERO, tria''
''Felicitatis materies tuæ''
   ''Intende nervos hîc, decoræ''
   ''Quisquis amas monumenta Famæ,''
''Et arduorum, fortis ut Hercules,''
''Terrore lætus, difficiles nisi''
   ''Victoriarum quæris herbas,''
   ''Magnanimus domitor pericli.''
''His his QVADRANDI Principium Cycli,''
''His Artefactum Continuò MOVENS,''
   ''His constat æternumque DVRANS,''
   ''Hæc reliquas moderantur Artes.''
''Hæc volve, quisquis grandia concipis''
''Inventa Mundi: me vocat, urbium''
   ''Franco tuarum prima, terve''
   ''Herbipolis dominata Mœno:''
''Vbi mearum prodigus Artium''
''KIRCHERIANO lumine nobilis''
   ''SCHOTTVS vagabundis supremum''
   ''CVRSIBVS amplificare Circum,''
''Metasque tentat ponere. Olympicis''
''Fortasse gaudes? Pantathlus omnia''
   ''Certare gestis? Si perennis''
   ''Multa sedet tibi cura Laudis,''
''Audeto CVRSVM. Quid tibi munieris''
''Poëta noster? cætera respuis,''
   ''En lyncis istud perspicacis''
   ''Hoc capies Adamande Vitrum.''
''Quæ forma rerum? quæ facis soli?''
''Quæ monstra cœlo? quis color ætheris?''
   ''Cœlùmne visitare terras,''
   ''Annè polo propiare Tellus?''
''Novusne sæcli fabula poshumi''
''Hermes Deorum nuntius, æthera''
   ''Talarium conduplicatis''
   ''Trajicio revelatus alis?''
''O vasta Mundi cærula vitrei!''
''O Solis aurum commemorabile,''
   ''Argenteoque Lunda disco,''
   ''Et reliqui vaga monstra cœli,''
''Mendàxne vana ludit imagine''
''Crystallus auri? Vellere Colchico''
   ''Effulgurans comparet Agnus''
   ''Stelliferas vagus inter herbas.''
''Et auspicatam cornibus aureis''
''Dispensat Orbi Veris originem.''
   ''Hinc ardet effulgen obryzo''
   ''Ecce Leo Nemeæus auro. ''
''Illinc Tonanti providus Armiger''
''Defert ab altis fulmina nubibus''
   ''Hæc terna cœli signa nostram''
   ''Præ reliquis feriunt Dioptram.''
''Hæc (Curiosos abdita si movent)''
''Lustrent acutis Astronomi Tubis.''
   ''INFERNA CONCORDANT SVPERNIS,''
   ''Atque Polo sua sponsa Tellus''
''Dum semisectam porrigit Iridem,''
''Connubiali jungitur annulo,''
   ''Et auream MVNDI CATENAM''
   ''Qui fuerit paranymphus, offert.''
''Hanc linque Sphyngem barbytos Oedipo;''
''Vatumque sacro percitus entheo''
   ''Futura prædic. HIC PERENNES''
   ''CVRSVS AGET TITI SCHOTTE''
              ''LAVDES.''

      ''Perpend-''
      ''DICVLVM.''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rq5ce56uey62g27qj4342j6f8x77wro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87735</id>
    <revision>
      <id>285753</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:54:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="44eouvekdzhn442c1lhw84ly7sm0mc5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 006.png|center]]

{{c|
{{xxx-larger|LIBER I.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|ISAGOGE MATHEMATICA,}}&lt;br/&gt;
''Sive''&lt;br/&gt;
{{larger|Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas.}}

{{xx-larger|PROŒMIUM.}}
}}

{{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} {{dropinitial|D}}''Vo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus, non solum ad Mathematicae sublimia non pertinget unquam, sed nec passum ullum in ea cum fructu provehetur. Haec igitur ante omnia et mihi pertractanda diligenter, et Tyroni non segniter sunt addiscenda. Sed utrique praemittere'' {{right sidenote|Isagoge mathematica.}} ''placuit sequentem Isagogen, omnibus Mathematicae speciebus, quae plurimae sunt, aeque communem. Quod eo facio libentius, quoniam experientiâ edoctus scio, illam non Tyronibus modo et Mathematicae Candidatis, sed alijs etiam in ea scientia non mediocriter provectis, accidere gratissimam. Adde quod qui non posset, aut non vellet Euclidis Elementa, de qubus lib 3. agetur, addiscere, et tamen aliqualem saltem progressum in reliquis subsequentibus facere; necessario scire debet quae hujus Isogoges continentur cap. 3 et 4. Accedit et hoc commodi, quod in Euclidis Elementis tradendis non erit necessarium, terminorum et praxium explicationes interserere, et Auctoris textum interrumpere. Quatuor autem capita continebit Isagoge: in primo disseretur brevissme de Mathematicae natura et objecto: in secundo variae Mathematicarum disciplinarum divisiones adsignabuntur: in tertio explicabuntur Termini seu vocabula in Mathematicis scientiis usitatiora et frequentius occurrentia: in quarto Praxes nonnullae Mathematicae magis necessariae, et saepius obviae (sine tamen demonstrationibus, quas tertio libro, in quo de Euclidis Elementis, reservo) tradentur. Addi deberent Effata seu Axiomata, apud Mathematicos recepta; sed ea dabimus initio Elementorum Euclidis in Libro 3. sequente. Poterit Tyro prima duo capita omittere; imo et sine reliquis duobus poterit ad Arithmeticam practicam pergere, et posteam ad hanc Isagogen redire.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44eouvekdzhn442c1lhw84ly7sm0mc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87736</id>
    <revision>
      <id>285754</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c|{{x-larger|CAPUT I.}}&lt;br/&gt; ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicæ.''}}  {{right sidenote|''Mathematicæ etymon.''}}   {{dropinitial|M}}Erito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quæ circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam sæculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium us...</comment>
      <origin>285754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6642" sha1="9iq3pkwfbo6gqpay2mb3crd7qgb1t45" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{x-larger|CAPUT I.}}&lt;br/&gt; ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicæ.''}}

{{right sidenote|''Mathematicæ etymon.''}} 

{{dropinitial|M}}Erito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quæ circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam sæculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Græco vocabulo {{Greek|}} (mathesis) vel {{Greek|}} (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Græcæ linguæ notitiam habent; quæ quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam præ cæteris nomen doctrinæ ac disciplinæ sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiæ, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex præcognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiæ) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quæ ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, {{Greek|}}, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Græcorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda.

Objectum Mathematicæ quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicæ partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quædam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliæ vero eandem quantitatem considerant materiæ immersam, ut quæ versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variæ oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite.

{{right sidenote|''Eiusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quæ sit Mathematicæ essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.''


{{c|{{x-larger|CAPUT II.}}&lt;br/&gt; ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.''
}}

{{right sidenote|''Mathematica divisiones variæ.''}}
{{dropinitial|V}}Arij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhærere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicæ speciem. Illam igitur speciem, quæ quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quæ eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quæ quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quæ andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt.

Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quæ versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quæ circa quantitatem terminatam materiæ sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo dæsiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis.

Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica'' dividit Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodæsiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphæropæjam, Manganariam, Mechanopoëticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet.

P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut præcipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9iq3pkwfbo6gqpay2mb3crd7qgb1t45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87737</id>
    <revision>
      <id>285755</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quæ nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet.  P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiæ lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem præcipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et S...</comment>
      <origin>285755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6612" sha1="oxclrdwzufe6lvoi2bieuew4hsw4zdu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quæ nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet.

P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiæ lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem præcipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et Stereometriam versantem circa solida. Arithmeticam partitur in quinque partes: Elementarem, explicantem praxes et demonstrationes operationum cardinalium Arithmeticæ practicæ, tum in numeris integris, tum in fractis: Analogicam, explicantem ac demonstrantem regulas proportionum, societatum, alligationis, positionum, progressionum: Logisticam, tractantem de sinubus, tangentibus, secantibus, logarithmis: Figuratam, tractantem de analysi et genesi polygonorum, et potestatum: Analyticam, divisam in zeteticem, poristicem, et exegeticem. Non puras dividit in Geometriam practicam, Arithmeticam supputatricem, Astronomiam. Opticam, Staticam, et Musicam. Harum singulas iterum varie subdividit.

Omitto divisiones Alstedii, Heinlini, Abdiæ Trevv, Metii, Herigonii, Rami, Stevini, Merseni, et aliorum passim.

{{right sidenote|''Nostra divisio.''}} Ego totam Mathesin, quæ infinita pæne est, ita breviter ac ruditer distribuo in membra. Mathesis omnis versatur circa quantitatem terminatam, vel discretam, vel continuam: item vel abstractam a materia sensibili, vel ipsi concretam, id est, materiis physicis accommodatam: item vel speculative, vel practice. Quæ circa discretam et a materia abstractam versatur, id est, circa numerum secundum se consideratum, dicitur Arithmetica: speculativa quidem, si speculative tantum considerat numeros, eorumque proprietates: practica vero, si practice eosdem considerat. Utraque Arithmetica habet varias alias subdivisiones, ut videbimns in libro secundo. Quæ circa eandem discretam materiæ immersam, scilicet circa numerum sonorum seu harmonicum versatur, dicitur Musica, seu speculativa, seu practica, prout speculative aut practice circa eum versatur. Quæ circa continuam quantitatem occupatur, sed a materia sensibili abstractam, sive speculative, sive practice: Geometria ex Mathematicorum usu nuncupatur, aut speculativa, aut practica. Quæ circa eandem continuam, sed corpori aut qualitati alicui concretam versatur, dividitur in plurimas species, quarum universaliores, ac velut summa capita sunt Astronomia, Mechanica, Optica, et Musica. Harum quælibet in alias pæne in numeras subdividitur, ut suis locis videbimus.


{{c|{{x-larger|CAPUT III.}}&lt;br/&gt; De Terminis seu Vocab. Mathematicis}}

{{right sidenote|''Termini seu vocabula mathematica.''}} {{dropinitial|T}}''Ermini Mathematici, qui hoc capite explicantur, spectant fere ad solas illas species, quæ circa cotinuam quantitatem versantur. Alii qui ad species circa discretam versantes pertinent, suis locis explicabuntur, non enim nisi ad illas solas necessarii sunt.''


{{c|Articulus I.&lt;br/&gt;''De puncto, linea, superficie, et corpore; eorumque varia divisione.''}}

{{right sidenote|''Punctum.''}} {{dropinitial|P}}Unctum Mathematicum est, quod nullas habet partes quanticatis, nempe neque longitudinem, neque latitudinem, neque profunditatem. Euclides ita definit: ''Punctum est, cujus pars nulla est.''

{{right sidenote|''Linea.''}}1. Linea est quantitas continua, habens longitudinem, sine latitudine, et profunditate. Concipitur creari ex fluxu puncti, vestigium post se relinquentis. Talem repræsentant figuræ prima,
[[File:Schott CursusMath 007.png|left|200px]]
secunda et tertia. Dico; repræsentant, quia revera lineæ non sunt, cum latitudinem habeant.

3. Dividitur linea in terminatam, et interminatam. Illa hal et terminos seu extrema, hæc minime. Termini lineæ sunt puncta. Linea terminata dividitur inrectam, curvam, et mixtam.

{{right sidenote|''Linea recta, curva et mixta.''}} 4. Linea recta est, quæ ex æquo sua interjacet extrema puncta; id est, quæ ita æqualiter extenditur inter extrema sua puncta; ut nihil sit in ea flexuosum. Talem repræsentat pilus aut filum tenue summa vi extensum; talemque crearet punctum fluens recta per brevissimam inter duo puncta viam, ita ut in nullam partem deflecteret, prout apparet in 1. figura. Recta linea dicitur ope Regulæ seu Amussis exacte fabricatæ, de qua infra ''cap. 4.''

5. Linea curva est, quæ non ex æquo jacet seu extenditur inter sua extrema puncta. Talem repræsentat 2. figura,

6. Linea mixta est, quæ componitur ex recta et curva. Talem repræsentat 3. figura.

7. Curvarum linearum sunt quam plurimæ species, nempe Circularis, Elliptica, Helica seu Spiralis plana, Spiralis cylindrica, Spiralis conica, Spiralis sphærica, Parabolica, Hyperbolica, et aliæ multæ, quas suis locis explicabimus.

{{right sidenote|''Superficies.''}} 8. Superficies est quantitas continua, habens longitudinem et latitudinensine profunditate. Talem repræsentat figura 4. Dividitur in terminatam,
[[File:Schott CursusMath 008.png|left|200px]]
et interminatam. Illa habet terminos, hæc minime. Superficiei terminatæ extrema seu termini sunt lineæ, vel linea. Terminata superficies subdividitur in planam, curvam, et mixtam ex utraque.

{{right sidenote|''Superficies plana, et curva.''}} 9. Superficies plana est (intellige, terminata) quæ ex æquo suas in terjacet extremas lineas; ita nimirum, ut mediæ partes ab extremis sursum deorsumve subsultando non recedant. Talem repræsentat folium chartæ delicatissimæ summâ vi extensum; talemque crearet linea recta, fluens in transverum per brevissimam inter duas lineas viam, ita ut nihil haberet eminens, nihil lacunosum, nihil inæquale. Solent Mathematici superficiem planam appellare absolute ''planum;'' unde quando loquuntur de plano sine addito, intelligendum id est de superficie plana.

10. Superficies curva est, quæ non ex æquo jacet inter suas extremas lineas. Hujus multæ sunt species, nempe spherica, conica, cylindrica, etc. Omnes dividuntur in convexas, et concavas. Convexa est exterior alicujus sphæræ, cylindri, coni, etc. superficies. Concava est interior eorundem corporum, si intus cava sunt. Quid sit sphæra, cylindrus, conus, etc. dicetur infra, ''Artic. V.''

{{right sidenote|''Corpus.''}} 11. Corpus, sive solidum, est quantitas continua, habens trinam dimensionem, nempe longitudinem, latitudinem, et profunditatem. Termini sive extrema corporis (intellige, finiti ac terminati) sunt superficies, vel vna, vel multiplex. Varias corporis divisiones afferemus infra, ''Art. V.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oxclrdwzufe6lvoi2bieuew4hsw4zdu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87738</id>
    <revision>
      <id>285756</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:55:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c|Articulus II.&lt;br/&gt;''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}}  {{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figuræ a 5 usque ad 12 inclusive. Hæc definitio [[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]] non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non e...</comment>
      <origin>285756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5810" sha1="dqzzu4gfdrvfc4ninn7ekuemikk6bpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|Articulus II.&lt;br/&gt;''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}}

{{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figuræ a 5 usque ad 12 inclusive. Hæc definitio
[[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]]
non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando
[[File:Schott CursusMath 010.png|left|200px]]
duæ line æ, sive rectæ, sive non rectæ, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duæ lineæ non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineæ porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli.

2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphæricorum in superficiebus sphæricis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata.

{{right sidenote|''Angulus inciden tiæ et contactus.''}} 3. Quando duæ lineæ ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiæ: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis.

{{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figuræ 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12.

{{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineæ longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur æquales, qui inæquales.

{{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quæ enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in præcedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia sæpe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B
[[File:Schott CursusMath 011.png|left|200px]]
AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ.

{{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineæ rectæ, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineæ cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineæ rectæ inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus.

{{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duæ lineæ rectæ perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineæ non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineæ EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus.

9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16,
[[File:Schott CursusMath 012.png|left|200px]]
17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectæ BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectæ AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non in-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dqzzu4gfdrvfc4ninn7ekuemikk6bpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87739</id>
    <revision>
      <id>285757</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares.  {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quide...</comment>
      <origin>285757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6767" sha1="h7f8wnnqzmxcqasiflz9pqjqj8esixn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares.

{{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se æquales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se æquales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se æquales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineæ illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem.


{{c|Articulus III.&lt;br/&gt; ''De figuris planis Curvilineis, et præcipue de Circulo.''}}

{{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineæ, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet.

{{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quæ sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figuræ, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis.

{{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planæ figuræ sunt superficies terminatæ, id est, lineis aut lineâ comprehensæ. Solidæ vero figuræ sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa.

4. Planæ figuræ aut sunt curvilineæ, aut rectilineæ. Curvilineæ figuræ sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederæ folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinæ pedicæ similis, et aliæ id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus.

{{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quæ peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quæ intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectæ lineæ, inter se sunt æquales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen prædicta circularis linea vocatur circulus.
[[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]]

{{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineæ rectæ ad circumferentiam ductæ, sunt æquales. Tale est punctum A in eadefigur. 19.
7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quæcunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quæ circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliæ infinitæ assignabiles.

{{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quæceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotæ.

{{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quæ continetur sub diametro et sub ea linea, quæ de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens.

{{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inæquales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli.

{{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quæcunquæ circumferentiæ portio, præsertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli.

[[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]]
{{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quæcunquæ recta linea quæ arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in prædicta figura 20. Appellatur etiam subtensa.

{{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duæ semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in præcedenti circulari figura FOE.

{{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus.

{{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duæ diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor æquales partes, quæ propterea appellantur quadrantes, sive quartæ circuli; quas diximus continere 90 gradus.

{{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duæ semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiæ, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 præcise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se æquales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se æquales, quia omnes continent gradus 90 præcise.

17. Quotiescunque duæ lineæ rectæ constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis esse&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h7f8wnnqzmxcqasiflz9pqjqj8esixn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285758</id>
      <parentid>285757</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T13:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6766" sha1="d6nyye7v1zf0nc0m1q009ypgzg70nlh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares.

{{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se æquales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se æquales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se æquales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineæ illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem.


{{c|Articulus III.&lt;br/&gt; ''De figuris planis Curvilineis, et præcipue de Circulo.''}}

{{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineæ, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet.

{{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quæ sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figuræ, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis.

{{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planæ figuræ sunt superficies terminatæ, id est, lineis aut lineâ comprehensæ. Solidæ vero figuræ sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa.

4. Planæ figuræ aut sunt curvilineæ, aut rectilineæ. Curvilineæ figuræ sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederæ folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinæ pedicæ similis, et aliæ id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus.

{{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quæ peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quæ intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectæ lineæ, inter se sunt æquales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen prædicta circularis linea vocatur circulus.
[[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]]

{{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineæ rectæ ad circumferentiam ductæ, sunt æquales. Tale est punctum A in eadefigur. 19.
7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quæcunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quæ circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliæ infinitæ assignabiles.

{{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quæceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotæ.

{{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quæ continetur sub diametro et sub ea linea, quæ de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens.

{{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inæquales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli.

{{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quæcunquæ circumferentiæ portio, præsertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli.

[[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]]
{{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quæcunquæ recta linea quæ arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in prædicta figura 20. Appellatur etiam subtensa.

{{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duæ semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in præcedenti circulari figura FOE.

{{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus.

{{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duæ diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor æquales partes, quæ propterea appellantur quadrantes, sive quartæ circuli; quas diximus continere 90 gradus.

{{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duæ semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiæ, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 præcise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se æquales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se æquales, quia omnes continent gradus 90 præcise.

17. Quotiescunque duæ lineæ rectæ constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis es-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d6nyye7v1zf0nc0m1q009ypgzg70nlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/393</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87740</id>
    <revision>
      <id>285759</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:59:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5706" sha1="pmdo1evpplxdtomwfyyeoy5ni8tnd65" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|PARS IV.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|De Terraquei Globi Repraesentatione.}}
}}

{{left sidenote|Terraquei globi repræsentatio.}}{{dropinitial|T}}''Erraqueus Globus repraesentari, atque ob oculos velut in pictura proponi solet vel in Globo materiali, vel in charta seu tabula plana. Hinc Geographicorum Globorum ac Mapparum nomenclatura, ac structura. Vtrumque aptissimum est Instrumentum ad Globum Terraqueum non solum repraesentandum, sed etiam ad omnia quae ad dimensionem ejus spectant, invenienda; aptior tamen Globus est quam plana charta, quoniam prototypon, ob figuram globose rotundam, propius imitatur. De utrisque agemus.''

{{c|
{{xx-larger|CAPUT I.}}&lt;br/&gt;''De Repraesentatione seu Descriptione Terraquae in Globo Geographico.''
}}

{{dropinitial|P}}Artes Geographicum globum constituentes sunt vel internae &amp;amp; ipsi Globi superficiei inscriptae, vel externae &amp;amp; Globo circumpositae. Internae sunt AEquator, Ecliptica, Tropici, Paralleli seu Circuli latitudinum, Meridiani seu longitudinum circuli; Terrarum, Marium, fluminum, montium, ac similium picturae; Provinciarum, regnorum, marium, urbium praecipuarum juxta debitam longitudinem ac latitudinem collocatarum nomina; aliaque similia. Externae sunt Globi basis, cum compasso seu pyxide magnetica; Horizon in gradus divisus, &amp;amp; Zodiacus signis ac signorum nominibus, uti &amp;amp; mensium, ac ventorum, exornatus; Meridianus ex orichalco, in gradus suos divisus, &amp;amp; axi globi insertus; Circulus horarius cum Indice, Meridiano affixus; Quadrans altitudinis, qui tamen potius in Astronomico quam Geographico globo usum habet. Modi ad internas partes Globo inscribendas varii sunt; unum aut alterum indicabo.

{{c|
{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Primus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Global Geographicum delineare.}}{{dropinitial|I}}N globi perfecte rotundati superficie convexa eligatur punctum quodlibet, ex eoque tanquam polo aut centro, ope circini recurvi, describatur versus globi medium circulus facile delebilis, &amp;amp; dividatur quam accuratissime in quatuor aequas partes. II. Puncto prius electo pro polo seu centro affigatur regula chartacea aut plumbea tantae longitudinis, ut ad oppositum e diametro punctum pertingat, &amp;amp; facile flectatur, ut globi convexitati congruat. III. Applicetur regula, puncto praedicto affixa, &amp;amp; circa illud mobilis, singulis quatuor divisionum punctis, &amp;amp; juxta ejus latus rectum ducantur e dicto puncto per divisionum puncta lineae rectae, quae in opposito diametraliter puncto sese intersecabunt, &amp;amp; duos constituent circulos, in duobus punctis sese intersecantes. Eruntque praedicta duo puncta diametraliter opposita poli globi. IV. Semicirculi a polo ad polum ducti dividantur in duas partes aequales, &amp;amp; ex alterutro polo per puncta divisionum describatur circulus pro Aequatore, &amp;amp; in 360. partes aequales exacte dividatur, initio facto ab intersectione quacunque cum praedictis duobus circulis. V. Per dena quaelibet puncta AEquatoris, ope regulae chartaceae polo affixae, ducantur a polo ad polum semicirculi, qui in polis coeuntes constituent Meridianos, seu Circulos longitudinum. VI. Horum semicirculorum unus dividatur in 180. partes aequales, uterque nimirum quadrans in partes 90, initio facto ab AEqua tore versus utrumque polum. Constituet hic semicirculus cum altero sibi debito Primum Meridianum globi. VII. Per decimum quemque gradum Primi Meridiani describantur e polo Circuli AEquatoriae quidistantes, pro Parallelis seu latitudinum circulis. VIII. A polis, &amp;amp; ab AEquatore utrimque, numerentur in Primo Meridiano gradus 23 1/2, quanta nimirum est maxima Solis declinatio ab AEquatore in Ecliptica; &amp;amp; e polis per terminos praedictos describantur quatuor alii Circuli AEquatori paralleli, pro Tropicis &amp;amp; Circulis Polaribus. IX. Regula chartacea aut plumbea alterutri polo affixa, &amp;amp; ad alterutrum polum usque extensa, dividatur in duas aequales partes in puncto, in quo ab AEquatore intersecatur. Uterque deinde quadrans initio facto ab AEquatore, dividatur in partes 90. aequales omnino gradibus Primi Meridiani. X. E tabulis longitudinum ac latitudinum locorum, quae passim apud varios Auctores reperiuntur (unam praecipuarum urbium infra dabimus) selige loca quae globo inscribere vis; &amp;amp; regula alterutri polo affixa, numera loci unius longitudinem in AEquarore globi, finique computationis applica regulam: in hac deinde ab AEquatore versus polum numera loci ejusdem latitudinem (versus Arcticum quidem, si Borealis sit latitudo; versus Antarcticum vero, si fuerit Australis) &amp;amp; prope terminum numerationis signa punctum, &amp;amp; loci nomen adscribe. Eodem modo designabis alia quaevis loca, quorum longitudo ac latitudo nota sit; uti &amp;amp; regionum ac provinciarum initia, fines, promontoria, montes, sylvas, fluvios, littora, flexus, &amp;amp; quaevis alia, cum lacubus, insulis, ac similibus.

Globo hac ratione delineato, paretur Meridianus ex orichalco, qui globum ita circumdet, ut intra eum circumduci queat; dividaturque in partes 360. quilibet videlicet quadrans in partes 90. Deinde per globi polos adigatur axis, &amp;amp; hic inseratur utrimque Meridiano, addaturquepes, Horizon, Circulus horarius, &amp;amp; alia necessaria; eritque Globus Geographicus perfectus.

Si Eclipticam seu Zodiacum vis inscribere globo (quam vis is exiguam utilitatem habeat) affige regulam chartaceam aut plumbeam punctis intersecitionum AEquatoris cum Primo Meridiano, eamque extende usque ad puncta Tropicorum in quibus intersecantur a Meridiano per gradum AEquatoris 90. ducto, &amp;amp; juxta regulae ductum fac lineas curvas; quae conjunctae efficient integrum circulum, in gradus 360, ac duodecim signa dividendum. Vel&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmdo1evpplxdtomwfyyeoy5ni8tnd65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/394</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87741</id>
    <revision>
      <id>285760</id>
      <timestamp>2026-10-27T13:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5477" sha1="8xl92wa8hcpzxuywk2t72hjyq939thk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Meridiano per gradum 90. Æquatoris transeunre, elige punctum, distans a polo Æquatoris gradibus 23 1/2, &amp;amp; ex illo velut polo describe Eclipticam.

{{c|
{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Secundus Modus Globum Geographicum delineandi.''
}}

{{left sidenote|Globum geographicum in charta delineare.}}{{dropinitial|S}}I Globo perfecte rotundaco inducere velis chartam, &amp;amp; in ea deinde delineare circulos &amp;amp; alia ad Geographiam pertinentia, ut dictum; sic procede. I. Lineam peripheriæ maximi circuli, quem globus propositus capit, saltem mechanice {{left sidenote|Vide Iconismi L. Fig. 354.}}æqualem, divide in duodecim partes æquales. II. In medio chartæ duc rectam, eamque divide in partes triginra tales, in qualium duodecim peripheriam jam divisisti. III. Posito uno circini pede in extremo aut primo puncto, altero ad distantiam decem partium describe arcum semicirculo minorem; eademque circini aperturâ retentâ alium arcum ex secundo puncto, aliumque ex tertio, quarro, etc. usque ad duodecimum. IV. Demum eâdem aperturâ describetotidem arcus ex altero extremo &amp;amp; sequen tibus punctis, qui priores intersecent. Si reliquum chartæ extra spatia inter arcus inclusa abscindatur, &amp;amp; chartam globo inducas; cooperiet ea globum, &amp;amp; ubi apices utrimque coeunt, erunt poli; linea autem per medium transiens erit Æquator; arcus denique erunt Meridiani. Reliqui circuli &amp;amp; loca delineentur ut antea. Inspice appositum schema, in quo AB est linea in 30. partes divisa, CD est æqualis peripheriæ circuli maximi in globo, divisa in partes 12, &amp;amp; repræsentat Æquinoctialem. Ex B, intervallo BH, ductus estarcus transiens per H, eodem que intervallo sequens arcus ex E, ex F, ex G, etc. usque ad arcum duodecimum transeuntem per C. Eodem deinde intervallo ductus est arcus ex A transiens per L, aliusque ex I, ex K, etc. Qui arcus sunt Meridiani includentes spatia elliptica; extra quæ spatia si reliquum chartæ abscindatur, &amp;amp; segmenta elliptica adglutinentur globo, coibunt apices omnes utrimque in polis, etc.

''Hac arte delineatæ chartæ inciduntur in æs, &amp;amp; magno deinde numero imprimuntur, ac globis obducuntur. Eâdem methodo fiunt globi Astronomici.''

{{c|{{larger|Corollarium.}}}}

{{dropinitial|E}}''X his colligitur, quomodo ex dato Globo Geographico alius major aut minor describendus sit. Si enim fiat regula chartacea aut plumbea Primo Semineridiano æqualis, &amp;amp; in æquales cum ipso divisa partes, 180; &amp;amp; deinde in novo globo describatur ac dividatur Æquator ac Meridianus modo dicto §. 1. aliaque fiat regula huic Semimeridiano æqualis; transferentur facile ope utriusque regulæ omnia loca ex globo in alium.''

{{c|{{xx-larger|CAPUT {{sic|III|II}}.}} &lt;br/&gt;''De usu Globi geographici in rebus ad Geographiam pertinentibus.''}}

{{left sidenote|Globi geographici usus.}}{{dropinitial|G}}Lobi Geographici usus locum habet &amp;amp; in Astronomicis, &amp;amp; in Geographicis rebus. De primo nonnulla diximus lib. 9. par. 1. De secundo hæc breviter agemus. Consistit hæc præcipue in se quentibus.

{{c|{{larger|Problema I.}}&lt;br/&gt;''Globum rectificare ad usum geographicum.''}}

{{right sidenote|Globum geographicum rectificare.}}{{dropinitial|E}}Leva polum Globi supra ejus Horizontem, prout locus, in quo operaris, requirit. 2. Eundem polum ope compassi seu pyxidis magneticæ juxta Meridianum Globi collocatæ dirige in polum Mundi supra Horizonrem loci tui elevatum. 3. Locum tuum, si in Globo descriptus est, ad ejus Meridianum applica, ut globi verticem occupet, &amp;amp; undique ab Horizonte globi distet 90. gradibus. Vide dicta lib. 9. par. 1. Probl. 1. EXEMPLUM. ''Sit rectificandus Globus Herbipoti. Eleva polum septentrionalem globi gradibus 50, hoc est, Meridianum æneum, cui axis &amp;amp; polus arcticus est insertus, intra Horizotis crenas tam diu eleva, donec gradus 50. in Meridiano notatiemineant supra Horizontem. Deinde nomen Herbipotis seu Wurtzburg, Globum revolvendo, applica Meridiano globi; seu directe infra eum coloca; sic enim Globi verticem obtinebit, &amp;amp; ab Horizonte undique distabit 90. gradibus. Tandem dirige polum Mundi arcticum, ita ut Meridianus globi directecte subjiciatur Meridiano cœli.''

{{c|{{larger|Annotatio.}}}}

{{dropinitial|I}}''N Globo rectificato cognosci potest qua regiones &amp;amp; loca in Terraqua sint loco tuo ad Ortum, Occasum, Meridiem, Septentrionem: versus quam Mundi plagam dirigendum iter ut ad loca alia pervenias: quem respectum habeant alia quævis loca (quoad Mundi plagas) ad locum tuum, aut ad se invicem: quæ regiones sint tuæ aut cuivis alteri regioni ad Ortum, Occasum, etc. ad dexteram sinistram, etc.''

{{c|{{larger|Problema II.}}&lt;br/&gt;''Longitudinem cuiuslibet loci in globo invenire.''}}

{{right sidenote|Longitudinem locorum in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus longitudinem scire cupis, adjunge ad æneum globi Meridianum, 2. A puncto, in quo dictus Meridianus &amp;amp; Æquator in globo pictus se mutuo intersecant, numera gradus &amp;amp; minuta Æquatoris usque ad primum Meridianum versus Occasum; &amp;amp; habebis longitudinem loci quæsitam, seu distantiam ejus a primo Meridiano. ''Eâdem operâ scies quæ alia loca cum loco, cujus longitudinem invenisti, sint ejusdem longitudinis; nimirum omnia illa quæ cum loco dato sunt sub Meridiano æneo. Itaque in Mari inventa latitudine loci in quo versaris, scies in quo Parallelo sis constitutus, seu quantum ab Æquatori remotus.'' Hoc Problema non indiget rectificatione globi.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8xl92wa8hcpzxuywk2t72hjyq939thk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/395</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87742</id>
    <revision>
      <id>285761</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5492" sha1="9cmgmgbjjeumvq0xz3m45gfswaedww0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|Problema III.}} &lt;br/&gt;
''Latitudinem cuiuslibet loci, &amp;amp; consequenter elevationem poli, invenire in globo.''
}}

{{left sidenote|Latitudinem loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|L}}Ocum, cujus latitudinem inquiris, applica ad Meridianum æneum globi. 2. Numera gradus &amp;amp; minuta in dicto æneo Meridiano notata ab Æquatore globi usque ad locum datum, &amp;amp; habebis latitudinem quæsitam, &amp;amp; consequenter poli elevationem; quæ huic semper est æqualis. ''Eadem operâ cognosces, quænam alia loca habeant eandem cum loco dato latitudinem, seu elevationem poli; omnia nimirum illa quæ sunt in eodem Parallelo cum loco dato; seu quæ, si globus revolvatur, transeunt sub eodem puncto Meridiani ænei, sub quo locus datus fuit collocatus. &amp;amp; omnia hæc loca, quæ eandem habent latitudinem, eadem etiam habent dierum ac noctium incrementa ac decrementa, anni tempestatum variationem, etc. Præterea quæ eandem latitudinem cum loco tuo habent, &amp;amp; sunt magis orientalia gradibus 15, 30, 45. etc. habent citius diem, meridiem; noctem, mediam noctem horâ unâ, duabus, tribus, etc. Quæ vero totidem gradibus sunt magis occidentalia, tardius eadem habent.'' Hoc etiam Problema non indiget rectificatione globi.

{{c|{{larger|Problema IV.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, ita constituere globum, ut Horizon ligneus repræsentet illius loci Horizontem.''
}}

{{left sidenote|Horizontem locorum in Globo reperire.}}{{dropinitial|D}}Atus locus adducatur ad Meridianum æneum, &amp;amp; ab eo numerentur 90. gradus versus polum vicinum in eodem Meridiano, terminusque numerationis constituatur in crena Horizontis; &amp;amp; habebitur quod quæritur. ''Eâdem operâ elevatur polus globi ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''

{{c|{{larger|Problema V.}}&lt;br/&gt;
''Dato loco in superficie globi, elevare eius polum ita, ut postulat elevatio poli Mundi supra Horizontem dicti loci.''
}}

{{left sidenote|Poli elevationem cuiusque loci in Globo invenire.}}{{dropinitial|O}}Perare modo dicto in præcedenti Problemate. Vel. Quære latitudinem loci, ''per Problem. 3''. &amp;amp; eandem numera a polo in Meridiano deorsum versus Horizontem, terminumque numerationis constitue in crena Horizontis, &amp;amp; habebis quæsitum.

{{c|
{{larger|Problema VI.}}&lt;br/&gt;
''Cognita loci alicuius longitudine ac latitudine, locum seu situm eius in globo adsignare.''
}}

{{left sidenote|Situm euiusque loci in Globo adsignare.}}{{dropinitial|L}}Ongitudo cognita numeretur in Æquatore a primo Meridiano, &amp;amp; terminus numerationis constituatur sub Meridiano æneo globi. 2. Latitudo cognita numeretur in Meridiano æneo ab Æquatore versus polum arcticum, si latitudo est Borealis; aut versus antarcticum, si est Australis. Terminus numerationis erit locus seu situs in globo quæsitus. ''Sic in Mari viso aliquo loco, cujus longitudinem ac latitudinem scis, invenies ejus situm in globo, &amp;amp; scies inter quas regiones verseris, &amp;amp; quo dirigendus cursus.''

{{c|
{{larger|Problema VII. }}&lt;br/&gt;
''Differentiam longitudinum &amp;amp; latitudinum duorum locorum invenire.''
}}

{{right sidenote|Differentiam longitudinum ac latitudinum invenire.}}{{dropinitial|Q}}''Voad differentiam longitudinum.'' Applica primo unum locum Meridiano æneo globi, &amp;amp; nota gradum ac minutum Æquatoris in quo intersecatur a Meridiano æneo. Applica deinde alterum locum eidem Meridiano æneo, &amp;amp; nota gradum ac minutum. Arcus Æquatoris inter utrumque locum interjectus est differentia longitudinum quæsita. 2. ''Quoad differentiam latitudinum''. Applica primo unum locum Meridiano æneo, &amp;amp; nota gradum cui respondet. Applica deinde locum alterum, &amp;amp; nota similiter gradum. Arcus inter utrumque interceptus est differentia latitudinum quæsita. ''Si uterque locus est sub eodem Meridiano, facilior est operatio quoad latitudinum differentiam: nam adducto utroque loco sub Meridianum æneum, apparet arcus inter utrumque interjectus.''

{{c|
{{larger|Problema VIII.}}&lt;br/&gt;
''Duorum locorum in globo datorum distantiam in milliaribus invenire.''
}}

{{right sidenote|Distantiam locorum in milliaribus invenire.}}{{dropinitial|U}}Nus locus adducatur ad Meridianum æneum, &amp;amp; Quadrans altitudinis affigatur vertici loci, appliceturque ad alterum locum darum. Gradus in Quadrante inter utrumque locum intercepti, &amp;amp; in milliaria conversi, dant distantiam quæsitam. Vel: Circino aut filo capiatur intervallum inter duo loca data, &amp;amp; transferatur ad Æquatorem in gradus divisum, noteturque quot gradus in eo occupet; hi enim in milliaria conversi dant distantiam ut antea. ''Si distantia duorum locorum in globo major est 90 gradibus, accipi debet circino curvo; qui etiam in aliis casibus certiorem usum habet. Si uterque locus est sub eodem Meridiano globi, adducatur uterque ad Meridianum æneum: intervallum graduum inter utrumque conversum in milliaria, dabit distantiam. Si uterque est in Æquatore, aut sub eodem Parallelo, adducatur primo unus, deinde alter ad Meridianum aneum, &amp;amp; notetur arcus Æquatoris inter utrumque interjectus; hic conversus in millitaria dat distantiam.''

{{c|
{{larger|Problema IX.}}&lt;br/&gt;
''Quota quovis tempore sit hora astronomica in aliis toto Orbe locis, cognoscere.''
}}

{{right sidenote|Horam astronomicam toto orbe cognoscere [reading uncertain: print faded] in Globo}}{{dropinitial|L}}Ocum tuum colloca sub Meridiano aeneo, &amp;amp; indicem horarium applica horae datae in tuo loco. 2. Si scire vis horam in locis orientalibus,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9cmgmgbjjeumvq0xz3m45gfswaedww0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/396</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87743</id>
    <revision>
      <id>285762</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="a8o0cozlh2irybq3pekgfhqzqxuqdzq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;volve globum ab Oriente versus Occidentem, donec locus, cujus horam quæris, sit sub Meridiano æneo: index horarius monstrabit horam. Si vis scire horam in locis occidentalibus, volve globum ab Occidente versus orientem &amp;amp;c. ''Si globum vertas donec index horarius percurrat unam horam, omnia locaquæ tunc sub Meridiano æneo sunt, numerant unam horam minus, aut plus, quam tuus locus.'' Hæc sufficiant. Plura vide apud alios qui de usu Globorum scribunt.

{{c|
{{xx-larger|CAPUT III.}} &lt;br/&gt;
''De explicatione Mapparum Geographicarum.''
}}

{{left sidenote|Mappae Geographicae.}}{{dropinitial|M}}Appæ seu Chartæ Geographicæ sunt, quæ Terraquæ descriptionem in plano exhibent. Sicut vero Terraquæ descriptio aliæst universalis, continens totius Terraquei globi imaginem seu picturam, &amp;amp; proprie Geographia appellatur; alia particularis alicujus regionis, ut Europæ, Hispaniæ, Germaniæ, Alsatiæ etc: &amp;amp; dicitut Chorographia; alia denique particularissima alicujus territorii, oppidi, pagi, arcis, &amp;amp; vocatut Topographia: ita etiam Chartarum seu Mapparum Geographicarum aliæ sunt universales, aliæ particulares, aliæ particularissimæ. De omnibus agemus, trademusque illarum explicationem, compositionem, &amp;amp; usum, hoc &amp;amp; seqq. capitibus.

{{c|
§. I. &lt;br/&gt;
''De forma Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|A}}Liqui totum Terraqueum globum unâ circulari figurâ planâ exponere consueverunt. Commodius tamen est, duos adhibere circulos se mutuo contingentes, quorum unus unum hemisphærium, alter alterum repræsentet, sive oculus fingatur constitutus in axe Mundi, sive in plano Æquatoris (hæc quid significent, ex dicendis intelligetur) hac enim ratione majorem nanciscitur Mappa convenientiam cum Globo Terraqueo; &amp;amp; repræsentat globum velut in duas dissectum partes. Ab aliis etiam tabulæ Geographicæ universales figurâ cordis humani exprimuntur, ab aliis formâ expansi pallii, ab aliis aliter, a non nullis etiam formâ quadrangulari. Aptior tamen est forma quam diximus.

{{c|
§. II. &lt;br/&gt;
''De circulis Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mappis universalibus describi solent iidem circuli, qui in Globo Geographico describuntur, excepto Horizonte, &amp;amp; excepta in aliquibus Eclipticâ seu Zodiaco. Æquator, Tropici, &amp;amp; Circuli polares plerumque adscripta habent nomina. ''Æquator'' transit per medium ab occasu in ortum instar lineæ crassioris divisæ in 360 gradus, initio facto a Primo Meridiano; distinguitque totam in hemisphærium septentrionale &amp;amp; meridionale. In eo numerantur longitudines regionum ac locorum. ''Meridianus Primus'' ambit utrumque hemisphærium, si Mappa duo continet; vel per medium a Septentrione in Austrum inter Mundum Veterem ac Novum similiter instar crassioris lineæ divisæ in duos aut quatuor quadrantes, initiis factis ab Æquatore versus utrumque polum. Reliqui Meridiani denis gradibus inter se distantes ducuntur a polo arctico ad antarcticum, &amp;amp; in rorundis Mappis conveniunt omnes in polis, in quadrilateris minime. ''Tropici'' &amp;amp; ''Polares'' circuli lineis latioribus albis aut rubellis sunt notati; ''Paralleli'' vero denis inter se gradibus distantes, lineis nigellis; omnesque ab occasu in ortum tendunt. ''Ecliptica'' ab ortu in occasum oblique describitur, ubi describitur; ostenditque loca quibus Sol est aliquando verticalis.

{{c|
§. III. &lt;br/&gt;
''De numeris Mapparum universalium.''
}}

{{dropinitial|I}}N multis chartis Geographicis universalibus reperiuntur quatuor aut quinque generan umerorum. Horum alii ostendunt gradus longitudinum, cujusmodi sunt qui Æquatori sunt adscripti: alii gradus latitudinum, cujusmodi sunt qui adscripti sunt Primo Meridiano: alii intra quotum Clima Veterum sint regiones &amp;amp; loca, &amp;amp; quot horarum sit dies maximus sub quolibet Climate, ab Æquatore usque ad Circulum polarem, aut quanto tempore duret dies aut nox continua a Polati usque ad polum; &amp;amp; hi numeri adscripti sunt Mapparum marginibus lateralibus: alii denique indicant quot milliaria valeant singuli gradus Parallelorum quibus e regione adscripti sunt. In aliquibus etiam reperiuntur numeri indicantes quanta sit umbra styli 60 partium æqualium horizonti perpendicularis in data quacunque altitudine poli; &amp;amp; alii quanta sit umbra meridiana ejusdem styli in die æquinoctii.

{{c|
§. IV. &lt;br/&gt;
''Quid præcipue in Mappis universalibus considerandum sit.''
}}

{{dropinitial|I}}N Mapparum aspectu facies convertenda est ad polum arcticum, dextera ad Mundum Veterem, sinistra ad Novum. In iis autem considerandæ sunt primo quatuor Mundi plagæ, &amp;amp; videndum quænam regiones sunt cis Æquatorem versus polum arcticum; &amp;amp; boreales; quæ ultra versus antarcticum, &amp;amp; australes; quæ ad dexteram Primi Meridiani, &amp;amp; quæ ad sinistram. Item quæ respectu nostræ aut alterius cujusvis regionis aut loci sint orientales, occidentales, septentrionales, australes. Deinde sub qua Zona sit quælibet regio, aut locus; sub quo Climate Veterum aut Recentiorum; quam habeat latitudinem borealem aut australem, quam longitudinem. Præterea quando habeat æstatem, hyemen; quantum diem ac noctem quovis anni tempore; quando Solem supra verticem etc. Item quot regio aliqua contineat milliaria in longitudine, latitudine, &amp;amp; circuitu; quantum duo aut plura loca inter se distent. Item qui sint antoeci, perioeci, antipodes, ascii, amphiscii, heteroscii, periscii, aliaque similia.

{{c|
§. V. &lt;br/&gt;
''De Mappis Geographicis particularibus.''
}}

{{dropinitial|I}}N nominibus tabulis seu mappis particularibus ponuntur Æquator &amp;amp; Primus Meridianus, uterque&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a8o0cozlh2irybq3pekgfhqzqxuqdzq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/397</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87744</id>
    <revision>
      <id>285763</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="mr4zsiph71fg8thcfqjhjisfxmp1jh1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in suos gradus divisus, &amp;amp; numeris appositisdistinctus, in aliquibus quidem expresse &amp;amp; per se, in aliis vero analogice &amp;amp; per suos vicarios. Æquator expresse &amp;amp; per se tunc ponitur in tabulis, quando loca in iis expressa sunt sub Æquatore, aut proxime ad Æquatorem sunt sita, cujusmodi sunt tabulæ Asiæ, Africæ, &amp;amp; Americæ. In tabula Europæ, &amp;amp; aliis quæ nulla loca Æquatori subjecta continent, ponitur solum analogice &amp;amp; per suum vicarium, nimirum in ora seu margine ab occidente in orientem transversis lineis crassioribus in suos gradusdivisis, &amp;amp; in numeros distindtis: hæ enim lineæ exprimunt longitudinem locorum in tabulis contentorum. non secus ac Æquator in suis tabulis. In aliquibus tabulis apponuntur etiam lineæ subtiliores prioribus æquidistantes, &amp;amp; repræsentant Parallelos Æquatoris. Meridianus primarius expresse ponitur in illa tabula, quæloca continet per quætransit; in aliis vero ponitur solum analogice &amp;amp; per vicarios in utroque margine dextro ac sinistro a septentrione in austrum, lineis crassioribus divisis in gradus, &amp;amp; numeros. Hæ lineæ exprimunt latitudinem locorum, &amp;amp; elevationempoli, quæ semper latitudini æqualis est. Alii Meridiani exprimuntur lineis subtilioribus, quæ in aliquibus quidem æquedistant Meridiano primario, in aliquibus vero versus polum convergunt, divergunt versus Æquatorem seu ejus vicarium in margine inferiori positum. Tropici, &amp;amp; Polares circuli non ponuntur nisi in illis tabulis, quæ continent loca iis subjecta.

Solet in plerisque tabulis appingi scala milliarium, adscripto titulo, eaque vel simplex continens unius solum nationis milliaria, vel composita continens milliaria diversarum nationum; quod ideo sit, ut ope illius scalæ possint milliaria in seinvicem converti, seu ut eorundem locorum distantiæ reperiri queant in diversis milliariorum generibus.

In aliquibus mappis apponuntur etiam ad latus juxta Meridianos vicarios numeri exprimentes ordinem Climatum, longitudinem dierum ac nostium, &amp;amp; similia, de quibus in §. 3. præcedente.

{{c|
{{xx-larger|CAPUT IV.}} &lt;br/&gt;
''De Repræsentatione Terraquei Globi in Mappis universalibus.''
}}

{{dropinitial|I}}N Tabularum geographicarum confectione ad tria præcipue attendere oportet: primo ut omnia loca ad præcipuos illarum circulos, nempe ad Æquatorem, Parallelos, &amp;amp; Meridianos, habeant talem situm ac distantiam, qualem in ipso Terraqueo globo habent ad ipsius circulos: secundo ut magnitudines singularum regionum eam proportionem servent in tabulis, quam in ipsa Tellure: tertio, ut loca quælibet ad se in vicem eam servent distantiam, quam habet in eadem Tellure. Primum facile obtineri potest, si tabulæ conficiantur juxta longitudines ac latitudines locorum, nec Perspectivæ leges id impediunt: at secundum &amp;amp; tertium eædem leges minime permittunt, quoniam circuli latitudinum ac longitudinum alicubi magis coeunt aut divaricantur in charta, quam in ipsa Tellure. Ideo qui tria prædicta præstare volunt, Perspectivæ regulas in Mapparum delineatione non usquequaque servant. Sed hæc melius ex dicendis infra de Perspectiva seu Optica Practica intelligentur. Nunc breviter explicabo modos nonnullos conficiendi Tabulas universales.

{{c|
{{larger|Propositio. I.}} &lt;br/&gt;
''Terraqueum Globum in plano Aequatoris exhibere duobus hemisphæriis, oculo constituto in axe Mundi.''
}}

{{dropinitial|C}}Entro A, {{right sidenote|''Mappam universalem conficere.'' Vide Iconismi VI. Fig. 355.}}intervallo AB magno aut parvo (prout magnam aut parvam vis efficere Mappam) fiat circulus BCDE, dividaturque in 360. gradus &amp;amp; per denos aut quindenos quoslibet, ac per centrum, ducantur rectæ manifestæ, ac numeri adscribantur ut vides: per singulos vero gradus &amp;amp; centrum ducantur aliæ rectæ occultæ, ac facile delebiles. II. A decimo quolibet gradu quadrantis ED ad punctum B ducantur rectæ occultæ; &amp;amp; ubi intersecabunt radium AE, per ea puncta ex A centro describantur circuli manifesticoncentrici. Præterea a gradu 23 ½, &amp;amp; a gradu, 66 ½ ejusdem quadrantis ED, ad punctum B, ducantur aliæ duæ occultæ, &amp;amp; per puncta intersectionis in radio AE ducantur ex centro A alii duo manifesti circuli crassioribus lineis. Denique a singulis reliquis gradibus ad punctum B ducantur totidem aliæ occultæ, &amp;amp; per puncta intersectionum in radio EA fiant circuli occulti ac delebiles ex centro A. III. Figura hæc repræsentat unum Terraquei Globi per Æquatorem secti hemisphærium, v. g. septentrionale, in quo A est polus arcticus; BCDE est Æquator; duo circuli crassiores sunt Tropicus Cancri, &amp;amp; Polaris arcticus; reliqui sunt Paralleli Æquatoris; rectæ e centro A ad Æquinoctialem ductæ sunt Meridiani, quorum EA est primus seu primarius. Eodem modo delineatur hæmisphærium alterum Australe. IV. In hoc planum facile coniiciuntur omnia loca quorum longitudo ac latitudo data est, si in Æquatore BCDE quæratut longitudo seu Meridianus loci, in ipso vero Meridiano invento quæratur latitudo seu Parallelus ejusdemlocil; punctum enim in quo Meridianus &amp;amp; Parallelus sese intersecant, est situs loci quæsitus.

{{c|
{{larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|F}}''Acilis est hæc praxis, &amp;amp; juxta leges Perspectivæ, censeturque oculus Mappam aspicientis positus in axe Mundi extra polum Terræ A: at incommodum hoc havet, quod tametsi loca quælibet servent debitum situm respectu circulorum, at non nanciscantur debitam a se invicem distantiam, nec regiones debitam magnitudinem, sed eo minorem, quo magis polo A sunt vicinæ. Sequens praxis accommodatior est naturæ rei.''

{{c|
{{larger|Problema II.}} &lt;br/&gt;
''Terraqueum Globum exhibere in plano Meridiani primi seu Horizontis recti, duobus hemisphæriis, oculo constituto in axe dicti Horizontis.''
}}

{{dropinitial|C}}Entro E, {{right sidenote|''Mappam universalem aliter conficere.'' Video Iconismi VI. Fig. 356.}}intervallo lubito EA, fiat circulus ABCD, qui repræsentet Meridianum primum, seu Horizontem rect um, cujus poli sint in B &amp;amp; D. Quadrantes singuli dividantur in 90 gra-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mr4zsiph71fg8thcfqjhjisfxmp1jh1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/398</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87745</id>
    <revision>
      <id>285764</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:01:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6515" sha1="kripqwf332oacy1hdb22hqs3f1ifr90" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dus, initio facto ab A &amp;amp; C, versus B &amp;amp; D. II. Ad. singula puncta divisionum quadrantis AB ducantur rectæ occultæ ex puncto D, &amp;amp; notentur puncta intersectionis in radio AE; quæ puncta transferantur etiam in reliquos radios EB, EC, ED. III. Per dena puncta radii AE, ad polos B &amp;amp; D, ducantur semicirculi manifesti, per reliqua vero puncta omnia ejusdem radii AE, semicirculi occulti. Idem fiat ex altera parte. Præterea per dena puncta radii EB, &amp;amp; per denos oppositos gradus quadrantem AB, CB, ducantur semicirculi manifesti; per reliqua vero puncta &amp;amp; gradus, semicirculi occulti. Item fiat ex opposita parte. IV. Figura repræsentat hemisphærium unum Terraquei Globi per Primum Meridianum (qui &amp;amp; Horizon rectus) secti, v. g. superum hemisphærium, in quo circulus ABCD est planum dicti Meridiani, B polus arcticus, D antarcticus; semicirculi a polis per radium AE ducti, sunt Meridiani secundarii, seu circuli longitudinum; alii semicirculi per radium EB ducti, sunt Paralleli Æquatoris; AEC est Æquator, cujus punctum E est gradus 90. a puncto A primi Meridiani inchoatus; BED est Meridianus per gradum 90 Æquatoris ductus. Tropicos repræsentant Paralleli per gradum 23 1/2; Polares vero circulos, Paralleli per gradum 66 1/2, hinc inde ab Æquatore remotos ducti, ideoque crassioribus lineis exprimi debent. Ecliptica ducitur per gradum 23 1/2 ab Æquatore versus polos, &amp;amp; per puncta A &amp;amp; C. Semicirculi prædicti ducuntur per tria puncta, juxta praxin traditam lib. 1. c. 4. art. 2. Praxi 5. in Corollario. Eâdem ratione delineatur alterum hemisphærium inferum. V. In hoc planum conijciuntur loca quælibet quorum data est longitudo &amp;amp; lacitudo; ubi enim semicirculi longitudinis ac latitudinis datorum locorum se mutuo intersecant, ibi est illorum locorum situs, ut in præcedenti Problemate diximus.

{{c|
{{larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|H}}''Æc praxis eadem habet incommoda quæ prior: regiones enim circa medium minores evadunt quam circa extrema; &amp;amp; loca ibi minus inter se distant, quam hæc. Apte tamen &amp;amp; juxta Perspetivæ leges fit repræsentatio.'' Neque ex hac, neque ex præcedenti Mappa sumi possunt locorum distantiæ circino in Æquatorem aut Meridianum translatæ.

{{c|
{{larger|Problema II.}} &lt;br/&gt;
''Mappam universalem describere in unoplano per lineas rectas.''
}}

{{dropinitial|D}}Uobus {{left sidenote|''Mappam universalem adhuc aliter conficere.''}}præcedentibus modis Mappæ describuntur lineis partim rectis, partim curvis, quoniam salvis Perspectivæ legibus aliter id fieri nequit. Sunt alii duo modi easdem lineis omnino rectis conficiendi, contraleges Perspectivæ. In utroque modo omnes lineæ, tam longitudinis quam latitudinis, sunt inter separellelæ, sed cum hac differentia, quod in primo modo sunt omnes divisæ in partes æquales, at in secundo modo solum lineæ longitudinis sunt in partes æquales divisæ, lineæ vero latitudinis in partes inæquales. Utrumque hæc tradam.

{{c|
{{larger|Primus Modus.}}
}}

{{dropinitial|A}}Ssumpta {{left sidenote|Vide Iconismi VII. Fig. 357.}}recta AB pro Æquatore, seu pro linea longitudinis, dividatur bifariam in C; &amp;amp; tam AC, quam BC in 180 partes æquales subdividatur, juxta numerum graduum 360 in quos dividitur Æquator. Numeri adscribantur initio facto â C versus B, ubi sit gradus 180; reliqui vero continuentur ab A versus C, ubi ponatur gradus 360. II. Per singulos gradus ducantur parallelæ ad angulos rectos, velut totidem Meridiani. III. Meridianus medius DE dividatur in bis 90 partes æquales tam inter se, quam partibus Æquatoris AB; initio facto a C versus D de E, velut versus polos Terræ, &amp;amp; per singulas partes seu gradus ducantur aliæ parallelæ ad rectos angulos, veluti totidem Paralleli Æquatoris, seu lineæ latitudinum. IV. Locorum quæ inscribere vis Mappæ hac ratione divisæ, quære tam longitudinem, quam latitudinem, hoc est, tam longitudinis quam latitudinis lineam, &amp;amp; ubi hæ se intersecabunt, ibi erit situs cujuslibet loci. Peractâ descriptione, deleri debent omnes lineæ, præter Æquatorem, cum Tropicis, Polaribus, &amp;amp; Parallelis per decimum quemque gradum Meridiani primi DE transeuntibus; &amp;amp; præter dictum Meridianum DE, cum Meridianis secundariis per decimum quemque gradum Æquatoris transeuntibus. ''Loca tamen polis viciniora non solent hujusmodi Mappis inscribi, quoniam enormiter, præter quam deberent, distarent inter se.''

{{c|
{{larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|R}}Ecta AB velut Æquator dividatur in partes 360 æquales ut antea, initio facto a C, &amp;amp; {{right sidenote|Vide Iconismi VII. Fig. 357.}}fine in eodem C, &amp;amp; per singulos gradus ducantur rectæ parallelæ inter se, &amp;amp; perpendiculares ipsi AB. Et hæ designant Meridianos, seu circulos aut lineas longitudinum. II. Primus Meridianus DE dividatur in partes inæquales ita, ut quo magis receditur ab Æquatore AB versus uttumque polum D, &amp;amp; E, eo majores sint partes divisæ; &amp;amp; per singula puncta divisionum ducantur lineæ rectæ, inter se nihilominus parallelæ, &amp;amp; perpendiculares ad DE. Et hæ designant lineas seu circulos latitudinum. Augme~ntum cujusvis partis seu gradus Meridiani, supra augmentum unius partis seu gradus Æquatoris, invenitur, si fiat; ut sinus complementi latitudinis cujusvis Paralleli incipientis illum gradum, ad sinum totum, ita numerus partium in quasunus Æquatoris gradus divisus intelligitur, ad aliud. Accuratius agetur, si pro primo termino in Regula proportionum non sumatur sinus complementi latitudinis cujusque Paralleli; sed sinus complementi latitudinis quæ incipit gradum, addatur ad si num complementi latitudinis quæ terminat gradum illum, &amp;amp; hujus aggregati dimidium sumatur pro primo termino in Regula prædicta. EXEMPLUM. Sit determinanda in primo Meridiano DE magnitudo primi gradus latitudinis ab Æquatore. Intelligatur unus gradus Æquatoris divisus in 10 particulas æquales. Juxta primam proportionem fiet ejus magnitudo æqualis uni gradui Æquatoris, quia Æquitor ipse est Parallelus qui primum latitudinis gradum incipit. At juxta secundam proportionem sumo sinum complementi gr. o. latitudinis, qui est sinus totus 10000000 (nam complementum gr. o. est 90.) &amp;amp; addo ad sinum complementi 1. gr. nempead sinum 89. graduum, qui est 9998477, fiunt 19998477, dimidium 9999238½ Dico itaque: ut 9999238 (omissâ fractione) ad 10000000, ita 10. ad aliud: &amp;amp; invenio 10. &lt;math display=&quot;inline&quot;&gt;\frac{9999238}{10000000}&lt;/math&gt; pro primo gradu&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kripqwf332oacy1hdb22hqs3f1ifr90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/399</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87746</id>
    <revision>
      <id>285765</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13555" sha1="8gx12w9554m29max5guneng9dnh64zg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;latitudinis. Eodem modo proceditur in aliis exemplis. Hac methodo composita est sequens tabella. Prima columna continet gradus Meridiani Primi, seu latitudinum, secunda columna particulas cuilibet gradui debitas, posito uno gradu Æquatoris diviso in 100. particulas.

{{left sidenote|''Tabula geographica pro delineandis Mappis.''}}Tabula pro delineatione Mapparum Geographicarum universalium.

{| align=center cellpadding=5px style=&quot;border-spacing:0px;border-collapse:collapse;&quot;
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-top:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | Grad.
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:3px double black;&quot; | Partes
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | Grad.
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:3px double black;&quot; | Partes
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | Grad.
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:3px double black;&quot; | Partes
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | Grad.
| style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | Partes
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 1 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 100 
| 22 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2256 
| 43 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4772 
| 64 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 8399
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 2 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 200 
| 23 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2364 
| 44 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4909 
| 65 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 8631
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 3 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 300 
| 24 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2473 
| 45 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5053 
| 66 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 8872
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 4 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 400⅓ 
| 25 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2583 
| 46 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5193 
| 67 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 9023
|- align=center
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;&quot; | 5 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 500⅔ 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 26 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2694 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 47 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5338 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 68 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 9384
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 6 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 601 
| 27 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2806 
| 48 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5486 
| 69 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 9691
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 7 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 702 
| 28 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2818 
| 49 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5637 
| 70 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 9943
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 8 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 802 
| 29 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3032 
| 50 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5791 
| 71 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 10243
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 9 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 903 
| 30 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3147 
| 51 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 5981 
| 72 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 10558
|- align=center
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;&quot; | 10 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1005 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 31 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3263 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 52 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6109 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 73 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 10900
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 11 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1107 
| 32 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3374 
| 53 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6274 
| 74 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 11243
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 12 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1209 
| 33 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3499 
| 54 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6441 
| 75 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 11617
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 13 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1311 
| 34 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3619 
| 55 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6611 
| 76 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 12017
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 14 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1414 
| 35 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3740 
| 56 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6790 
| 77 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 12445
|- align=center
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;&quot; | 15 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1517 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 36 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3863 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 57 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 6970 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 78 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 12908
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 16 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1621 
| 37 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 3988 
| 58 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 7157 
| 79 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 13409
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 17 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1725 
| 38 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4114 
| 59 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 7349 
| 80 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 13960
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 18 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1830 
| 39 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4241 
| 60 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 7546 
| 81 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 14565
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 19 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 1936 
| 40 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4371 
| 61 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 7749 
| 82 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 15234
|- align=center
| style=&quot;border-left:1px solid black;&quot; | 20 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2042 
| 41 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4502 
| 62 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 7960 
| 83 
| style=&quot;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 16009
|- align=center
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;&quot; | 21 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 2150 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 42 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 4636 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 63 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:3px double black&quot; | 8175 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;&quot; | 84 
| style=&quot;border-bottom:1px solid black;border-left:1px solid black;border-right:1px solid black;&quot; | 16780
|}

Ultra gradum 80 latitudinis fit enorme augmentum, ideo non proceditur ulterius, sed regiones utrique polo propinquæ proponuntur in duobus hemisphæriis modo dicto in Problemate 1. Per Mappas hoc artificio confectas putant inveniri vere lineam nauticam seurhombum ab uno loco ad alium; dequa re postea.

''Omitto alios modos delineandi Mappas universales, qualis est quem tradit Ptolomæus lib. 1. Geograph. cap. ult. &amp;amp; alius quo quilibet datus in Terraqueo globo locus obtinere potest centrum seu medium Mappæ.''

{{c|
{{xx-larger|CAPUT V.}} &lt;br/&gt;
''De Repræsentatione Partium Terraquei globi in Mappis particularibus.''
}}

{{dropinitial|P}}Artes {{left sidenote|''Mappas particulares conficere.''}}Terraquei globi in Mappis repræsentandæ, sunt vel magnæ, ut Europa, Asia, Africa, America, Terra Borealis, Terra Australis; vel parvæ, ut Germania, Franconia etc. Terra Borealis &amp;amp; Australis commodissime exhibentur Probl. 1. capitis præcedentis. America in uno hemisphærio. per Probl. 2. Asia &amp;amp; Africa, per quæ transit Æquator, per Probl. 3. Europa servatâ proportione Parallelorum ad Æquatorem ut sequitur.

{{left sidenote|''Europam delineare.'' Vide Iconismi VII Fig. 358.}}Sit itaque delineanda Europa. I. Inquiratur quæ sit longitudo &amp;amp; latitudo totius Europaæ; item quæ sit longitudo extremarum partium occidentalium &amp;amp; orientalium, quæ item latitudo extremarum borealium autaustralium. II. Ducta recta D Eper medium Mappæ futuræ, quæ repræsentet meridianum medium inter duos extremos versus Occidentem &amp;amp; Orientem (expedit autem pro tali Meridiano eligere eum qui a primo Meridiano distet numero graduum qui per 10, aut 5. dividatur adæquate) dividatur in tot partes æquales aut inæ quales, quot graduum est latitudo totius regionis. III. Per extrerma puncta D &amp;amp; E prædictæ lineæ ducantur duæ perpendiculares, FG, &amp;amp; HI, quarum illa repræsentet extremum Parallelum australem, hæc borealem. IV. Parallelus FG dividatur in tot partes æquales, quod gradus longitudinis continet Europa. In totidem partes dividatur Parallelus HI, vel æquales prioribus, vel minores secundum illam proportionem, quam habet unus Parallelus ad alterum quoad magnitudinem graduum ad Æquatorem comparatorum. V. Parallelorum FG, &amp;amp; HI puncta divisionum correspondentia connectantur lineis rectis HF, IG, &amp;amp; aliis intermediis; per puncta vero Meridiani DE divisi ducantur rectæ vel Parallelæ prædictis extremis Parallelis FG, &amp;amp; HI, vel curvæ; &amp;amp; loca inscribantur ut dictum in præcedentibus, ubi nimirum lineæ longitudi nis ac latitudinis quorum libet locorum sese intersecant.&lt;br/&gt;''Alii aliter procedunt.''

Eodem prorsus modo delineantur Mappæ particularium regionum majorum, ut Hispaniæ, Galliæ, Germaniæ, Poloniæ, similiumque tam Europæ, quam Asiæ, Africæ, Americæ etc. provinciarum.

In minoribus adhuc Provinciis describendis, ut sunt Franconia, Alsatia, Thuscia etc: sine ullo scrupulo sit divisio Meridianorum &amp;amp; Parallelorum in partes æquales.

{{c|
{{larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|Q}}''Va ratione describenda sit regio aliqua per Pantometrum nostrum, docuimus supra lib. 6. par. 7. Idem fieri potest per alia Instrumenta. Aliqui id faciunt per angulos positionis; quorum modus operandi passim reperitur.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gx12w9554m29max5guneng9dnh64zg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/400</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87747</id>
    <revision>
      <id>285766</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:01:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5971" sha1="a8itf8lz29bzta21z20k9iyoykxutgx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|Corollarium.}}
}}

{{dropinitial|E}}X dictis hactenus patet, quomodo ex una Mappa jam delineata possit fieri alia aut æqualis, aut major, minorve in quacunque proportione, maxime si rectis tantum lineis constet. Si enim extremos Meridianos &amp;amp; Parallelos Mappæ novæ futuræ dividas æqualiter, aut proportionaliter, ut divisi sunt Meridiani &amp;amp; Paralleli extremi Mappæ antiquæ, &amp;amp; puncta divisionis correspondentia conjungas lineis rectis, similiterque puncta divisionis Mappæ antiquæ lineis rectis conjungas; ostendent puncta intersectionum loca delineata in una, delineanda in altera. Idem &amp;amp; commodissime fieri potest Parallelogrammo Proportionli P. Scheineri, de quo alibi.

{{c|
{{xx-larger|CAPUT VI.}} &lt;br/&gt;
''De usu Mapparum Geographicarum.''
}}

{{dropinitial|Q}}Uæ in Mappis Geographicis præcipue consideranda sint, patet ex dictis supra. Usus earum consistit fere in sequentibus.

{{left sidenote|''Mapparum Geographicarum usus.''}}I. ''Longitudinem ac latitudinem locorum invenire.'' In tabulis universalibus hemisphæricis Parallelus per locum ductus ostendit latitudinem; Meridianus vero longitudinem. Si ducti non sunt per locum, ducantur lineis coecis ope circini. In Mappis rectilineis, tam universalibus, quam particularibus, extendatur ab extremo Meridiano dextero ad extremum sinistrum regula aut filum, quod per locum transeat, &amp;amp; parallelum sit utrique Parallelo; numerus in margine indicabit loci latitudinem. Si per eundem locum, &amp;amp; per extremos Parallelos extendas regulam aut filum illis perpendicularem, monstrabunt numeri adscripti longitudinem.

II. ''Distantiam locorum invenire in gradibus &amp;amp; milliariis.'' In tabulis parvarum Provinciarum, quæ lineis restis ac parallelis constant, distantiam inter duo loca interceptam circino transfer in Parallelum divisum in gradus, &amp;amp; habebis distantiam: hanc converte in milliaria per multiplicationem aut divisionem modo supra dicto, aut applica scalæ miliarium, si ea Mappæ apposita est; &amp;amp; habebis milliaria. In aliis chartis quæ constant lineis rectis &amp;amp; curvis, aut rectis quidem, sed vel non parallelis, vel non æquales distantias habentibus, hæc praxis fallit, ideoque procedendum per resolutionem trianguli sphærici, de quo supra.

III. ''Invenire situm loci respectu Climatum, plagarum Mundi &amp;amp;c.'': Procedatur modo dicto in præcedentibus Par. 3.

IV. ''Altitudinem poli cujuslibet loci invenire.'' Quære latitudinem loci per dicta num. 1. hæc enim æqualis est elevationi poli.

V. ''Quantitatem seu amplitudinem regionis invenire.'' Subtrahe longitudinem minimam a maxima, residuum dabit totam longitudinem in gradibus; qui in milliaria convertuntur modo supra dicto. Subtrahe etiam minimam latitudinem a maxima, residuum dabit totam latitudinem in gradibus convertendam in milliaria. Atque hæc sufficiant de Geographia.


{{c|
{{xx-larger|APPENDIX.}} &lt;br/&gt;
''De Latitudine ac Longitudine præcipuarum Civitatum Orbis Terrarum.''
}}

{{dropinitial|Q}}Voniam{{right sidenote|''Catalogus latitudinum ac longitudinum præciparum urbium.''}} in Geographia nostra nullibi apposuimus civitatum latitudines ac longitudines, cum earum tamen cognitio tam in ipsa Geographia, quam in Hydrographia, &amp;amp; Horographia (quæ sequuntur) non modo utilis, sed sæpe etiam necessaria sit; operæ pretium duxi me facturum, si præcipuarum saltem Catalogum, ex probato aliquo Auctore desumptum, hæc apponerem. Tres insigniores reperi: unum apud ''Christophorum Clavium'' in comment. ad cap. 2. Sphæræ; cum quo in plerisque consentit ''Bernardas Varenius'' in sua Geographia Generali lib. 3. cap. 31. in fine: alterum apud ''Ioannem Keplerum'' in Tabulis Rudolphinis par. 1. in fine; quem exscripsit ''Petrus Herigonus'' tom. 4. Cursus Mathem. tract. de sphæra Mundi, circa finem: tertium copiosissimum apud ''Robertum Hues'' in fine tract. de usu globorum. Clavius concinnavit suum ut plurimum ex Geographia Ptolomæi, a quo in paucis admodum civitatibus, quarum latitudines ac longitudines ipsi ex aliorum Astronomorum observationibus notæ erant, discrepat. Keplerus suum contexuit ex fide observarorum &amp;amp; observationum coelestium, ubi haberi potuerunt; aut ex intervallis itinerariis, Chartisque Geographicis recentissimis. Hues ex Globis Geographicis, quorum usum declarat, suum delumpsisse videtur, uti insinuat initio Catalogi. Monent plerique citatorum Auctorum, neque suis, neque aliorum Tabulis longitudinum ac latitudinum fidem omni ex parte habendam, cum sæpe uno aut altero gradu alii ab aliis discrepent. Unde expediret (ut bene monet Clavius) ut quilibet in eo loco in quo est, investigaret longitudinem ac latitudinem modis lib. 9. præscriptis, antequam ad Horologiorum constructionem, aut coelestium phænomenorum observationes seconferat.

{{right sidenote|''Longitudines locorum valde incertæ.}}''Longitudinum incertitudinem ponit ob oculos Lectoris Keplerus unico exemplo, ex media Europa petito. Inter Romam, inquit, &amp;amp; Norimbergam Regiomontani ætate censebant[?] Minuta 36 I. reste Regiomontano in Primo Mobili Probl. 45. Wernerus habet Minuta 32 I. Ex principio tamen Eclipsis anni 1497. die 18. Januarii, utrobique observato, Romæ quidem ab ipso W ernero Hora 5. 24 I. Norimbergæ a nescio quo Hora 4, 52'. colliguntur Minuta 28 I. Apianus in Astrolabio inter Regiomontanum &amp;amp; Wernerum censuit sibi eligendum medium 34 I. Mæstlinus tamen, &amp;amp; Euerhardus, &amp;amp; Origanus Wernerum propius tenent, statuentes 33 I. At Stofflerus in Calendario, non attentâ Werneri observatione, statuit 18 I: quem videtur secutus Apianus posterius in Cæsareo, statuens 19 I. Et Maginus medium elegit inter Apiani priorem &amp;amp; Stoffleri traditionem, statuens 26 I. Schonerus in Resoluris habet tantum 12 I; quod observant Mercator &amp;amp; Hondius in Mappis. Stadius in Ephemeridibus habet 13 I. Jansonius in Mappa universali, ad 10 I descendisse videtur. Ipse Keplerus. observationibus Eclipsium Lunæ duabus, Romæ ha-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a8itf8lz29bzta21z20k9iyoykxutgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/401</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87748</id>
    <revision>
      <id>285767</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1083" sha1="jnxtottik6ixqvnlarlah6i15x7275l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;p1&quot; /&gt;bitis an. 1616, &amp;amp; 1617, quas &amp;amp; ipse observavit Lincii, consensu fidens, Lincium Româ orientalius facit Minutis 10 I; quantum &amp;amp; Uraniburgo, per observationes alias: atque ita Roma &amp;amp; Uranoburgum Keplero sub eundem veniunt Meridianum, qui Norimbergensi non plus quam 4 I Min. est orientalior, eodem teste. Non minus inter se discrepant nonnulli ex citatis supra Auctoribus circa Romanam longitudinem: nam Clavius tribuit ipsi Gr. 36.30'; I. Varenius Gr. 36. 15'; Hues Gr. 42. 30'; Keplerus &amp;amp; Herigonus Gr. 36. 40'. Minor est discrepantia circa urbium latitudines, seu poli elevationes, non tamen omnino nulla.

Ex his patet, quemcunque sequaris Auctorem, non fore te immunem ab erroribus. Nobis placuit Clavii dare Catalogum locis nonnullis auctum ex Varenio; quem tamen corrigere, si certiora occurrant, cuique liberum erit.
&lt;section end=&quot;p1&quot; /&gt;
&lt;section begin=&quot;p2&quot; /&gt;

{{rule}}
{{c|{{xxx-larger|CATALOGUS}}&lt;br/&gt;{{x-larger|Latitudinum ac Longitudinum præcipuarum Cibitatum totius terrarum Orbis.}}
}}

{{missing table}}

&lt;section end=&quot;p2&quot; /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnxtottik6ixqvnlarlah6i15x7275l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/760</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87749</id>
    <revision>
      <id>285768</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:03:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="7b749xciwk3035dbc44mbv9cmrawecm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 355 356.jpg|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7b749xciwk3035dbc44mbv9cmrawecm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/761</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87750</id>
    <revision>
      <id>285769</id>
      <timestamp>2026-10-27T14:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="j6bgz5sy0zadazmq014of18tdg22i9p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 357 358.jpg|center]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6bgz5sy0zadazmq014of18tdg22i9p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87751</id>
    <revision>
      <id>285800</id>
      <timestamp>2026-10-27T19:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3956" sha1="s6cxr0ll5r0xbrr1lljhn7gde37uj5n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|72|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXII.}}}}
{{c|{{larger|''De Ambaiba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Rvis quondam excultis delectatur h{{ae}}c ficus {{s}}ilve{{s}}tris, in quibus {{s}}ponte na{{s}}citur, in {{s}}ilvis vero raro reperitur. Unico, eoque levi{{s}}{{s}}imo {{et}} ferulaceo trunco in mediocrem altitudinem attollitur. Ut Europ{{ae}}i Sambucum, ita Bra{{s}}ilien{{s}}es hanc arborem in {{s}}uos u{{s}}us {{et}} lu{{s}}us excavare {{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}olent; {{et}} ex radice ignem in de{{s}}ertis peregrinantes, collidendo, alii{{s}}que artibus egregie eliciunt. Raris {{et}} in {{s}}ummitate tantum expan{{s}}is ramis, veluti corona, cingitur, pauci{{s}}que, {{s}}ed pręgrandibus, {{s}}pecio{{s}}is {{et}} laciniatis foliis. Julos profert albicantes, racematim copulatos, pendulos, {{et}} ro{{s}}aceis tunicis involutos, qui maturitatem con{{s}}ecuti deflore{{s}}cunt {{et}} decidunt media {{ae}}{{s}}tate. Pinguis ex eorum {{s}}ummitatibus expre{{s}}{{s}}us {{s}}uccus, recentibus non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} inveteratis ulceribus feliciter medetur. Folium quoq; tenerum {{et}} recens, aut levior arboris hujus cortex {{s}}i apponantur, temperant {{et}} mundificant partem affectam. Succus è gemmis expre{{s}}{{s}}us, qui facultate refrigerandi atque a{{s}}tringendi pollet, pulti de ''Tipioca'' inditus, calidam ventris proluviem {{s}}i{{s}}tit. Men{{s}}es denique nimium fluentes, tum {{et}} virulentum genitalium profluvium compe{{s}}cit.

Tradunt Indigenarum {{et}} Lu{{s}}itanorum periti{{s}}{{s}}imi, hoc remedium puerperis, immodico men{{s}}truorum profluvio laborantibus, in{{s}}igniter prode{{s}}{{s}}e, {{s}}i in modum catapla{{s}}malis umbelico apponatur, cujus rei veri{{s}}{{s}}im{{ae}} te{{s}}tem me pr{{ae}}beo.

Nihil mirum itaque {{s}}i h{{ae}}c arbor primis Bra{{s}}ili{{ae}} incolis, ut {{et}} advenis, tantopere {{s}}it pr{{ae}}dicata. Digna medius fidius, cujus virtutes etiam nunc latentes, po{{s}}teri {{s}}crutentur {{et}} in lucem protrahant.

Altera eju{{s}}dem generis, cujus mentionem fecit Ioannes de Laet, ''Ambaitinga'' appellatur, {{et}} ramo e{{s}}t rubicundo, {{et}} ligno minus cavo, foliis vero a{{s}}peris, ut loco lim{{ae}} qu{{ae}}dam cum iis po{{s}}{{s}}int l{{ae}}vigari. Liquorem continet oleo{{s}}um eju{{s}}dem cum {{s}}ucco ''Ambaib{{ae}}'' u{{s}}us {{et}} efficaci{{ae}}.

C{{ae}}teras ejus facultates {{et}} auxilia Medica quia nondum {{s}}atis explorata habeo {{s}}ilentio pr{{ae}}tereo. An vero {{s}}it ''Abiegna'', de qua Clu{{s}}ius in Notis ad Monardem, ego valde dubito.
&lt;section end=&quot;XXII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Anda arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|N}}On procul à littore, in locis areno{{s}}is, nunc mediocri, nunc {{s}}umma altitudine, pro terr{{ae}} temperie, ex{{s}}urgit arbor ''Anda'': qu{{ae}} ligno e{{s}}t levi, raro {{et}} {{s}}pongio{{s}}o. Florem fert magnum {{et}} concavum, aurei coloris pr{{ae}}lucentis. Folia illius {{s}}unt laciniata, ut Mamoeira, multo tamen minora. Fructum {{s}}eu nucem gignit cortice duplici, exteriore cineritio, ligneo, pr{{ae}}duro {{et}} perforato putamine ve{{s}}titam, quo duo glandes continentur, jecinori leporino non valde di{{s}}{{s}}imiles, {{et}} nuces ca{{s}}taneas {{s}}apore quodammodo referentes, licet virtute {{et}} qualitate differentes. Una {{s}}iquidem atque altera, cruda manducata, alvum ducit: quibu{{s}}dam {{s}}imul {{et}} vomitum excitat. Olim magnates, tum {{et}} {{s}}acrorum in Bra{{s}}ilia anti{{s}}tites, purgans hoc {{et}} {{s}}alutare remedium, c{{ae}}teris omnibus pr{{ae}}ferebant. Valid{{ae}} e{{s}}t operationis; quamobrem {{ae}}gris morbo fractis haud tuto exhibetur, ni{{s}}i opportune à manu Medici correctorium accipiat, inque Electuarii aut&lt;noinclude&gt; tabu-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||larum}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s6cxr0ll5r0xbrr1lljhn7gde37uj5n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285899</id>
      <parentid>285800</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T08:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4002" sha1="bwvqcztjtyrj5gnlrsvy0z7s9g9cccj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|72|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXII.}}}}
{{c|{{larger|''De Ambaiba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Rvis quondam excultis delectatur h{{ae}}c ficus {{s}}ilve{{s}}tris, in quibus {{s}}ponte na{{s}}citur, in {{s}}ilvis vero raro reperitur. Unico, eoque levi{{s}}{{s}}imo {{et}} ferulaceo trunco in mediocrem altitudinem attollitur. Ut Europ{{ae}}i Sambucum, ita Bra{{s}}ilien{{s}}es hanc arborem in {{s}}uos u{{s}}us {{et}} lu{{s}}us excavare {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 087 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}olent; {{et}} ex radice ignem in de{{s}}ertis peregrinantes, collidendo, alii{{s}}que artibus egregie eliciunt. Raris {{et}} in {{s}}ummitate tantum expan{{s}}is ramis, veluti corona, cingitur, pauci{{s}}que, {{s}}ed pręgrandibus, {{s}}pecio{{s}}is {{et}} laciniatis foliis. Julos profert albicantes, racematim copulatos, pendulos, {{et}} ro{{s}}aceis tunicis involutos, qui maturitatem con{{s}}ecuti deflore{{s}}cunt {{et}} decidunt media {{ae}}{{s}}tate. Pinguis ex eorum {{s}}ummitatibus expre{{s}}{{s}}us {{s}}uccus, recentibus non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} inveteratis ulceribus feliciter medetur. Folium quoq; tenerum {{et}} recens, aut levior arboris hujus cortex {{s}}i apponantur, temperant {{et}} mundificant partem affectam. Succus è gemmis expre{{s}}{{s}}us, qui facultate refrigerandi atque a{{s}}tringendi pollet, pulti de ''Tipioca'' inditus, calidam ventris proluviem {{s}}i{{s}}tit. Men{{s}}es denique nimium fluentes, tum {{et}} virulentum genitalium profluvium compe{{s}}cit.

Tradunt Indigenarum {{et}} Lu{{s}}itanorum periti{{s}}{{s}}imi, hoc remedium puerperis, immodico men{{s}}truorum profluvio laborantibus, in{{s}}igniter prode{{s}}{{s}}e, {{s}}i in modum catapla{{s}}malis umbelico apponatur, cujus rei veri{{s}}{{s}}im{{ae}} te{{s}}tem me pr{{ae}}beo.

Nihil mirum itaque {{s}}i h{{ae}}c arbor primis Bra{{s}}ili{{ae}} incolis, ut {{et}} advenis, tantopere {{s}}it pr{{ae}}dicata. Digna medius fidius, cujus virtutes etiam nunc latentes, po{{s}}teri {{s}}crutentur {{et}} in lucem protrahant.

Altera eju{{s}}dem generis, cujus mentionem fecit Ioannes de Laet, ''Ambaitinga'' appellatur, {{et}} ramo e{{s}}t rubicundo, {{et}} ligno minus cavo, foliis vero a{{s}}peris, ut loco lim{{ae}} qu{{ae}}dam cum iis po{{s}}{{s}}int l{{ae}}vigari. Liquorem continet oleo{{s}}um eju{{s}}dem cum {{s}}ucco ''Ambaib{{ae}}'' u{{s}}us {{et}} efficaci{{ae}}.

C{{ae}}teras ejus facultates {{et}} auxilia Medica quia nondum {{s}}atis explorata habeo {{s}}ilentio pr{{ae}}tereo. An vero {{s}}it ''Abiegna'', de qua Clu{{s}}ius in Notis ad Monardem, ego valde dubito.
&lt;section end=&quot;XXII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Anda arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|N}}On procul à littore, in locis areno{{s}}is, nunc mediocri, nunc {{s}}umma altitudine, pro terr{{ae}} temperie, ex{{s}}urgit arbor ''Anda'': qu{{ae}} ligno e{{s}}t levi, raro {{et}} {{s}}pongio{{s}}o. Florem fert magnum {{et}} concavum, aurei coloris pr{{ae}}lucentis. Folia illius {{s}}unt laciniata, ut Mamoeira, multo tamen minora. Fructum {{s}}eu nucem gignit cortice duplici, exteriore cineritio, ligneo, pr{{ae}}duro {{et}} perforato putamine ve{{s}}titam, quo duo glandes continentur, jecinori leporino non valde di{{s}}{{s}}imiles, {{et}} nuces ca{{s}}taneas {{s}}apore quodammodo referentes, licet virtute {{et}} qualitate differentes. Una {{s}}iquidem atque altera, cruda manducata, alvum ducit: quibu{{s}}dam {{s}}imul {{et}} vomitum excitat. Olim magnates, tum {{et}} {{s}}acrorum in Bra{{s}}ilia anti{{s}}tites, purgans hoc {{et}} {{s}}alutare remedium, c{{ae}}teris omnibus pr{{ae}}ferebant. Valid{{ae}} e{{s}}t operationis; quamobrem {{ae}}gris morbo fractis haud tuto exhibetur, ni{{s}}i opportune à manu Medici correctorium accipiat, inque Electuarii aut&lt;noinclude&gt; tabu-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||larum}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bwvqcztjtyrj5gnlrsvy0z7s9g9cccj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87752</id>
    <revision>
      <id>285801</id>
      <timestamp>2026-10-27T19:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2320" sha1="3aeuxodxiur931bgce5js9mjaluj1hq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|73}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXIII&quot;/&gt;{{pt|larum|tabularum}} formas redigatur. Accipe duas vel tres ca{{s}}taneas contu{{s}}as {{et}} cum {{s}}accharo de{{s}}pumato excoctas, addito any{{s}}i {{et}} cinnamomi momento, grati{{s}}{{s}}imum non {{s}}olum erit medicamentum, {{s}}ed {{et}} tuti{{s}}{{s}}imum, infantibus, ii{{s}}que omnibus qui à purgantibus {{s}}olent abhorrere.

Lu{{s}}itani {{et}} indigen{{ae}} ex eadem nuce oleum exprimunt, quod lychnis affundunt, atque eo corpus inungunt. E cortice autem illius u{{s}}tulato, incol{{ae}} optimum {{et}} familiare remedium contra ventris fluxum, ii{{s}}que, quibus po{{s}}t a{{s}}{{s}}umtam nucem, alvus immoderatius ruit, {{s}}ubmini{{s}}trant.

Arboris cortex contu{{s}}us flumina inficit, atque enecat pi{{s}}ces.

Vide Iconem arboris {{et}} nucis in Lib. {{sc|III}}. fol. 110. Georgii Marcgravii; quam hîc reponere non duximus oper{{ae}}pretium.
&lt;section end=&quot;XXIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Guabiraba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|I}}N confrago{{s}}is nemoribus Bra{{s}}ili{{ae}}, reperitur va{{s}}ta arbor, qu{{ae}} gentilitio vocabulo ''Guabiraba'' appellatur; ligno obliquo, multi{{s}}que flexibus tortuo{{s}}o, alti{{s}}{{s}}imo in{{s}}uper atque duri{{s}}{{s}}imo; {{et}} contra putredinem optimo. In collibus vero {{et}} campis eadem ''Guabiraba'' ad longe minorem molem a{{s}}{{s}}urgit, vix prunum ad{{ae}}quans: foliaque multo minora, fructu{{s}}que fert minus agre{{s}}tes. Adeo denique ob diver{{s}}itatem {{s}}oli, di{{s}}crepantes inter {{s}}e, ut h{{ae}} à Medicis, ill{{ae}} à fabris potius expetantur.

[[File:|center|500px]]

Florem fert niveum, valde odoriferum, i{{s}}que media {{ae}}{{s}}tate, mane antequam Sol rorem exhau{{s}}erit, colligitur, {{et}} alembico inditus, eximi{{ae}} virtutis liquorem exhalat: qui refrigerans pr{{ae}}{{s}}ertim {{et}} mundificans, oculorum inflammationes optime temperat.

Fructus, {{s}}ive globuli rotundi, umbilicatim prodeunt, qui maturitatem {{s}}ub initium hyemis con{{s}}ecuti, nigrum induunt colorem, dulci{{s}}{{s}}imique {{s}}unt {{s}}aporis.

Folia vari{{ae}} figur{{ae}}, qu{{ae}}dam acuminata {{et}} pene figura cordis, qu{{ae}}dam obtu{{s}}iora, {{s}}uba{{s}}pera,&lt;noinclude&gt;{{rh||''K''|eminen-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3aeuxodxiur931bgce5js9mjaluj1hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87753</id>
    <revision>
      <id>285802</id>
      <timestamp>2026-10-27T19:20:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="84jfyyzo3tetuees8npjajwctq7p74t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|74|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXIV&quot;/&gt;eminentibus nervis {{s}}unt foliorum pyri magnitudine: levi{{s}}{{s}}ime fricata aromaticum {{s}}pirant odorem: quare in{{s}}ignem in balneis u{{s}}um pr{{ae}}bent, calida ad {{s}}ecundum gradum. Aqua quoque fragrans, {{s}}icuti è floribus, ex illis elicitur.

Quantum pulvis hujus ligni in Carbonem redacti, oculis inflatus conferat, alias demon{{s}}travi.
&lt;section end=&quot;XXIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXV.}}}}
{{c|{{larger|''De Araca-Iba, eju{{s}}que facultatibus {{et}} u{{s}}u.'' }}}}

{{Is|H}}Ujus arboris fructus à Bra{{s}}ilianis appellatur ''Araca-miri''; prunum Granaten{{s}}em vocant no{{s}}trates. Externa facie, frequentia, tempore, {{et}} loco natali, convenit cum ''Guabiraba'', de qua capite pr{{ae}}cedenti egimus.

Frutex e{{s}}t, ligno, foliis {{et}} floribus ut ''Guajaba'', {{s}}ed magnitudine differunt {{et}} fructu. Sed ut varius {{et}} mirus e{{s}}t natur{{ae}} lu{{s}}us, omnes dignitates, ea{{s}}q; eximias, fructui {{et}} radici in{{s}}evit, cum ''Guabirab{{ae}}'' nullas, nec in fructu, nec in radice, {{s}}ed omnes in floribus {{et}} foliis in{{s}}itas virtutes dederit.

{{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Locis gaudet apricis, raroque in {{s}}ilvis aut umbro{{s}}is nemoribus con{{s}}picitur.

Floret bis quotannis, bis quoque fert fructum, men{{s}}e nimirum Martio {{et}} rur{{s}}us Septembri. Pruna coronis, me{{s}}pilorum in{{s}}tar, eleganter ornata, innumeri{{s}}que acinis turgentia profert, qu{{ae}}, ubi maturuerint, flavent, mu{{s}}teamque habent in {{s}}e dulcedinem, atque fraga quodammodo referunt {{s}}apore. Cruda potius quam cocta appetuntur, {{s}}uavi{{s}}{{s}}imique odoris exi{{s}}tunt {{et}} {{s}}aporis. Oportet autem ut tempe{{s}}tive decerpantur; nam omni fructui, propter inten{{s}}i{{s}}{{s}}imū Solis ardorem, non minor injuria fit, {{s}}i paulo tardius quam {{s}}i citius avellatur.

Conditus qui ex hoc fructu fiunt, jucunde refrigerant, ad{{s}}tringunt {{et}} corroborant, locoq; carnis cidoneorum, con{{s}}erv{{ae}} ro{{s}}arum, aliorumque {{s}}imilium exhibentur.

C{{ae}}terum ip{{s}}e fructus virtute medicinali non de{{s}}tituitur. Ex foliis {{s}}iquidem {{et}} oculis utpote ad{{s}}tringentibus, optima balnea componuntur, tam contra internos quam externos corporis affectus, ut {{s}}upra in capite de ulceribus diximus. Pr{{ae}} c{{ae}}teris autem hujus fruticis partibus, radix dictis qualitatibus excellit. Atque hoc peculiare habet, quod {{s}}umme {{s}}it diuretica, partiumque {{s}}ubtilium {{et}} {{s}}ubdulci {{s}}apore cum ad{{s}}tringendi facultate polleat. Proinde pr{{ae}}ter eximias quas pr{{ae}}{{s}}tat virtutes, lienis {{et}} renum affectibus con ucit.

Alia eju{{s}}dem generis ''Araca'' reperitur, {{s}}ed non ita frequens, qu{{ae}} tamen fructum facile pr{{ae}}{{s}}tantiorem procreat, {{et}} multo majorem. Quapropter ab indigenis ''Araca-guacu'', id e{{s}}t, ''Araca major'', appellatur, quod in ju{{s}}tam arborem excre{{s}}cat: folioque e{{s}}t glabro, l{{ae}}te viridi, figura {{et}} fragrante odore Lauro multum {{s}}imili. Fructum fert mali mediocris magnitudine, rotundum, {{s}}uperne umbilicum continentem: carnem habet albam, carni ''Araca-miri'', odore, {{s}}apore {{et}} {{s}}ub{{s}}tantia {{s}}imilem: in medio multos lapides, pi{{s}}is minoribus {{ae}}quales, continentem, obrotundos, paulum compre{{s}}{{s}}os, ex albo {{s}}ubflavos {{et}} duros, ut nuclei cera{{s}}orum, intus continentes nucleum album. Adh{{ae}}rent hi lapides carni per multa tenui{{s}}{{s}}ima filamenta.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>84jfyyzo3tetuees8npjajwctq7p74t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285803</id>
      <parentid>285802</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T19:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>285803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3638" sha1="niwn0d8cwiexwcwnm826kxqwthjxj1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|74|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXIV&quot;/&gt;eminentibus nervis {{s}}unt foliorum pyri magnitudine: levi{{s}}{{s}}ime fricata aromaticum {{s}}pirant odorem: quare in{{s}}ignem in balneis u{{s}}um pr{{ae}}bent, calida ad {{s}}ecundum gradum. Aqua quoque fragrans, {{s}}icuti è floribus, ex illis elicitur.

Quantum pulvis hujus ligni in Carbonem redacti, oculis inflatus conferat, alias demon{{s}}travi.
&lt;section end=&quot;XXIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXV.}}}}
{{c|{{larger|''De Araca-Iba, eju{{s}}que facultatibus {{et}} u{{s}}u.'' }}}}

{{Is|H}}Ujus arboris fructus à Bra{{s}}ilianis appellatur ''Araca-miri''; prunum Granaten{{s}}em vocant no{{s}}trates. Externa facie, frequentia, tempore, {{et}} loco natali, convenit cum ''Guabiraba'', de qua capite pr{{ae}}cedenti egimus.

Frutex e{{s}}t, ligno, foliis {{et}} floribus ut ''Guajaba'', {{s}}ed magnitudine differunt {{et}} fructu. Sed ut varius {{et}} mirus e{{s}}t natur{{ae}} lu{{s}}us, omnes dignitates, ea{{s}}q; eximias, fructui {{et}} radici in{{s}}evit, cum ''Guabirab{{ae}}'' nullas, nec in fructu, nec in radice, {{s}}ed omnes in floribus {{et}} foliis in{{s}}itas virtutes dederit.

{{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Locis gaudet apricis, raroque in {{s}}ilvis aut umbro{{s}}is nemoribus con{{s}}picitur.

Floret bis quotannis, bis quoque fert fructum, men{{s}}e nimirum Martio {{et}} rur{{s}}us Septembri. Pruna coronis, me{{s}}pilorum in{{s}}tar, eleganter ornata, innumeri{{s}}que acinis turgentia profert, qu{{ae}}, ubi maturuerint, flavent, mu{{s}}teamque habent in {{s}}e dulcedinem, atque fraga quodammodo referunt {{s}}apore. Cruda potius quam cocta appetuntur, {{s}}uavi{{s}}{{s}}imique odoris exi{{s}}tunt {{et}} {{s}}aporis. Oportet autem ut tempe{{s}}tive decerpantur; nam omni fructui, propter inten{{s}}i{{s}}{{s}}imũ Solis ardorem, non minor injuria fit, {{s}}i paulo tardius quam {{s}}i citius avellatur.

Conditus qui ex hoc fructu fiunt, jucunde refrigerant, ad{{s}}tringunt {{et}} corroborant, locoq; carnis cidoneorum, con{{s}}erv{{ae}} ro{{s}}arum, aliorumque {{s}}imilium exhibentur.

C{{ae}}terum ip{{s}}e fructus virtute medicinali non de{{s}}tituitur. Ex foliis {{s}}iquidem {{et}} oculis utpote ad{{s}}tringentibus, optima balnea componuntur, tam contra internos quam externos corporis affectus, ut {{s}}upra in capite de ulceribus diximus. Pr{{ae}} c{{ae}}teris autem hujus fruticis partibus, radix dictis qualitatibus excellit. Atque hoc peculiare habet, quod {{s}}umme {{s}}it diuretica, partiumque {{s}}ubtilium {{et}} {{s}}ubdulci {{s}}apore cum ad{{s}}tringendi facultate polleat. Proinde pr{{ae}}ter eximias quas pr{{ae}}{{s}}tat virtutes, lienis {{et}} renum affectibus con ucit.

Alia eju{{s}}dem generis ''Araca'' reperitur, {{s}}ed non ita frequens, qu{{ae}} tamen fructum facile pr{{ae}}{{s}}tantiorem procreat, {{et}} multo majorem. Quapropter ab indigenis ''Araca-guacu'', id e{{s}}t, ''Araca major'', appellatur, quod in ju{{s}}tam arborem excre{{s}}cat: folioque e{{s}}t glabro, l{{ae}}te viridi, figura {{et}} fragrante odore Lauro multum {{s}}imili. Fructum fert mali mediocris magnitudine, rotundum, {{s}}uperne umbilicum continentem: carnem habet albam, carni ''Araca-miri'', odore, {{s}}apore {{et}} {{s}}ub{{s}}tantia {{s}}imilem: in medio multos lapides, pi{{s}}is minoribus {{ae}}quales, continentem, obrotundos, paulum compre{{s}}{{s}}os, ex albo {{s}}ubflavos {{et}} duros, ut nuclei cera{{s}}orum, intus continentes nucleum album. Adh{{ae}}rent hi lapides carni per multa tenui{{s}}{{s}}ima filamenta.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>niwn0d8cwiexwcwnm826kxqwthjxj1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87754</id>
    <revision>
      <id>285805</id>
      <timestamp>2026-10-27T19:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2327" sha1="em48y6g5oypk2pnnw6bv7ay21rgh44q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|76|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXVII&quot;/&gt;ficus recen{{s}}entur. Uterque flatus excitat, modicè refrigerat {{et}} venerem {{s}}opitam adjuvat. Pauci {{s}}unt alimenti, pectori{{s}}que potius quam {{s}}tomachi oblectamento, eju{{s}}que calores re{{s}}tinguere Avicenna autumat.

''Banana'' paulo {{s}}unt longiores, cute flave{{s}}cente {{et}} quadrangulari, qua detracta, caro {{s}}uccedit mollis, pinguis, minu{{s}}que, quam Bacoba, {{s}}ucculenta: ad hoc qualitate frigidior, nec tam facilis dige{{s}}tionis, ni{{s}}i valde matura. To{{s}}ta bilio{{s}}is prode{{s}}t, pituito{{s}}is non item. Nondum matura {{s}}i a{{s}}{{s}}etur adver{{s}}us alvi profluvium auxiliatur. ''Bacoba'' brevior e{{s}}t, rotundior, nulli{{s}}q; angulis di{{s}}tincta: pinguior in{{s}}uper {{et}} dige{{s}}tu facilior; quo fit ut inter bellaria facile primum locum occupet. Ad ignem arefacta, eodemque modo, quo ''Banana'', pr{{ae}}parata, eandem utilitatem pr{{ae}}{{s}}tat. Immatura {{ae}}que ac matura, ad ignem {{s}}olemve ex{{s}}iccata, diu {{s}}ervatur, {{et}} Europ{{ae}} importata, longe lateque di{{s}}trahitur. Eadem in taleolas di{{s}}{{s}}ecta, cum {{s}}accharo {{et}} ovis frixa, vel in placentas ad artocre{{ae}} modum, coacta, grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis, optimique e{{s}}t alimenti.

In In{{s}}ula ''Maranhaon'', ubi maximopere luxuriat, vinum inde exprimitur, non diu durabile, quod tamen inebriandi facultate pollet.

Aqua vero qu{{ae}} ex ''Bacoera'' trunco, perpetuo humore turgente, elicitur, cum frigidi{{s}}{{s}}ima {{s}}it {{et}} ad{{s}}tringens, in magno ab incolis pretio habetur, contra calidos, internos {{et}} externos corporis affectus. Quibus pr{{ae}}terea facultatibus polleant, Avicenna, Rha{{s}}es, Alman{{s}}or {{et}} Serapion, fu{{s}}ius {{et}} explicatius {{s}}unt per{{s}}ecuti.
&lt;section end=&quot;XXVII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Mangaiba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}
[[File:|center|450px]]

{{Is|E}}Ximium hujus arboris pomum, quod ''Mangaiba'' vocatur, nec ignorandum, nec pr{{ae}}tereundum arbitror, tamet{{s}}i ad men{{s}}arum potius delicias, quam ad Medicum no{{s}}trum in{{s}}titutum facere videatur. Tanta enim {{s}}uavitate gul{{ae}} lenocinatur, tanta {{s}}aporis e{{s}}t&lt;noinclude&gt; pr{{ae}}-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{s}}tantia,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>em48y6g5oypk2pnnw6bv7ay21rgh44q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285806</id>
      <parentid>285805</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T19:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>285806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2326" sha1="povxxuome43p8cejl2tj6z8cjs17yhs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|76|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXVII&quot;/&gt;ficus recen{{s}}entur. Uterque flatus excitat, modice refrigerat {{et}} venerem {{s}}opitam adjuvat. Pauci {{s}}unt alimenti, pectori{{s}}que potius quam {{s}}tomachi oblectamento, eju{{s}}que calores re{{s}}tinguere Avicenna autumat.

''Banana'' paulo {{s}}unt longiores, cute flave{{s}}cente {{et}} quadrangulari, qua detracta, caro {{s}}uccedit mollis, pinguis, minu{{s}}que, quam Bacoba, {{s}}ucculenta: ad hoc qualitate frigidior, nec tam facilis dige{{s}}tionis, ni{{s}}i valde matura. To{{s}}ta bilio{{s}}is prode{{s}}t, pituito{{s}}is non item. Nondum matura {{s}}i a{{s}}{{s}}etur adver{{s}}us alvi profluvium auxiliatur. ''Bacoba'' brevior e{{s}}t, rotundior, nulli{{s}}q; angulis di{{s}}tincta: pinguior in{{s}}uper {{et}} dige{{s}}tu facilior; quo fit ut inter bellaria facile primum locum occupet. Ad ignem arefacta, eodemque modo, quo ''Banana'', pr{{ae}}parata, eandem utilitatem pr{{ae}}{{s}}tat. Immatura {{ae}}que ac matura, ad ignem {{s}}olemve ex{{s}}iccata, diu {{s}}ervatur, {{et}} Europ{{ae}} importata, longe lateque di{{s}}trahitur. Eadem in taleolas di{{s}}{{s}}ecta, cum {{s}}accharo {{et}} ovis frixa, vel in placentas ad artocre{{ae}} modum, coacta, grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis, optimique e{{s}}t alimenti.

In In{{s}}ula ''Maranhaon'', ubi maximopere luxuriat, vinum inde exprimitur, non diu durabile, quod tamen inebriandi facultate pollet.

Aqua vero qu{{ae}} ex ''Bacoera'' trunco, perpetuo humore turgente, elicitur, cum frigidi{{s}}{{s}}ima {{s}}it {{et}} ad{{s}}tringens, in magno ab incolis pretio habetur, contra calidos, internos {{et}} externos corporis affectus. Quibus pr{{ae}}terea facultatibus polleant, Avicenna, Rha{{s}}es, Alman{{s}}or {{et}} Serapion, fu{{s}}ius {{et}} explicatius {{s}}unt per{{s}}ecuti.
&lt;section end=&quot;XXVII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Mangaiba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}
[[File:|center|450px]]

{{Is|E}}Ximium hujus arboris pomum, quod ''Mangaiba'' vocatur, nec ignorandum, nec pr{{ae}}tereundum arbitror, tamet{{s}}i ad men{{s}}arum potius delicias, quam ad Medicum no{{s}}trum in{{s}}titutum facere videatur. Tanta enim {{s}}uavitate gul{{ae}} lenocinatur, tanta {{s}}aporis e{{s}}t&lt;noinclude&gt; pr{{ae}}-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{s}}tantia,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>povxxuome43p8cejl2tj6z8cjs17yhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87755</id>
    <revision>
      <id>285808</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:38:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'angulus ille, quantus est arcus inter duas lineas, anguli constituentes comprehensus, hoc est, tot graduum aut minutorum est ille angulus, quot graduum aut minutorum est arcus inter lineas angulum constituentes contentus. Quare si arcus praedictus continebit grad. 90, angulus erit graduum 90, hoc est, rectus: si arcus continebit plus quam 90. gradus, angulus erit major recto, ac proinde obrusus: si arcus continebit minus quam 90 gradus, angul...</comment>
      <origin>285808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6215" sha1="goaxfekgz5z2hr07e6ulb9boxfbigz5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;angulus ille, quantus est arcus inter duas lineas, anguli constituentes comprehensus, hoc est, tot graduum aut minutorum est ille angulus, quot graduum aut minutorum est arcus inter lineas angulum constituentes contentus. Quare si arcus praedictus continebit grad. 90, angulus erit graduum 90, hoc est, rectus: si arcus continebit plus quam 90. gradus, angulus erit major recto, ac proinde obrusus: si arcus continebit minus quam 90 gradus, angulus erit minor recto, ac proinde acutus. Verbo, tantus erit angulus, quantus arcus, hoc est, tot graduum erit angulus, quot graduum erit arcus.

{{right sidenote|''Anguli mensura quaenam sit.''}} 18. Quantitasigitur seu mensura anguli cujuscunque desumitur a quantitate arcus comprehensi inter duas lineas angulum constituentes, si ex puncto concursus tanquam ex centro describatur circulus (sive parvus, sive magnus) cujus circumferentiae pars aliqua comprehendatur a duabus illis lineis; quot enim gradus aut minuta continet praedictus arcus, tot graduum aut minutorum dicetur esse ille angulus. Hinc patet, illos angulos dici inter se aequales, qui aequales numero gradus aut minuta continent; illos vero majores, aut minores, qui plures aut pauciores gradus et minuta comprehendunt. Quomodo autem cognoscatur, quinam anguli sint inter se aequales, qui inaequales, dicetur cap. sequenti.


{{c|
{{x-larger|Articulus IV. ''De figuris planis rectilineis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figurae planae rectilineae.''}} Rectilineae figurae sunt, quae sub rectis lineis continentur. Trilaterae quidem, quae sub tribus lineis rectis; Quadrilaterae vero, quae sub quatuor; Multilaterae autem, quae sub pluribus quam quatuor rectis lineis comprehenduntur.

{{right sidenote|''Earum species.''}} 2. Tres igitur sunt species figurarum planarum rectilinearum. Prima continet figuras quae clauduntur tribus lineis velut lateribus; et sub hac {{right sidenote|''Triangulum rectilineum.''}} continentur omnia triangula; nam figura habens tria latera, necessario habet tres angulos. Triangulum ergo rectilineum nihil aliud est, quam figura plana rectilinea, tribus rectis lineis seu lateribus comprehensa. Secunda continet figuras quae clauduntur quatuor lineis velut lateribus, et sub hac continentur omnia quadrangula; nam figura habens quatuor latera, habet etiam quatuor angulos. Tertia continet figuras quae clauduntur pluribus lineis quam quatuor; et sub hac continentur omnia Quinquangula, Sexangula Heptangula, Octangula, et infinitae; aliae figurae plurium laterum, quae omnes uno generali vocabulo appellantur Multilaterae, et Multangulae, graece Polygonae universaliter, et in particulari Pentagonae, Hexagonae, Heptagonae, Octogenae, etc.

{{right sidenote|''Trianguli rectilinei species tres aequilaterum, isosceles, Scalenum.''}} 3. Trilaterae sive Triangulae figurae possunt considerari et ratione laterum, et ratione angulorum, Ratione laterum dividuntur in tres species, eo quod tria latera tribus modis sese possint habere. Aut enim omnia aequalia sunt; aut duo tantum, tertio existence vel majore, vel minore; aut omnia inaequalia. Si omnia tria latera sunt aequalia, constituitur triangulum aequilaterum, seu Isopleurum, ut Graeci appellant: Si duo tantum sunt aequalia, triangulum Isosceles: Si omnia inaequalia, triangulum Scalenum. Itaque AEquilaterum triangulum est, quod tria latera habet aequalia; quale est figura 21. Isosceles triangulum est, quod duo tantum aequalia habet latera; quale est figura 22. et 23. Scalenum triangulum est, quod tria inae qualia habet latera; quale est fig. 24

{{missing image}}

4. Omne triangulum habens tria latera aequalia, habet etiam tres angulos aequales: et omne triangulum habens duo latera aequalia, habet etiam duos angulos aequales: et omne triangulum habens tria latera inaequalia, habet etiam tres angulos inaequales. Potuisset itaque dividi triangulum ratione angulorum in tres species ita, ut prima contineret triangula aequiangula, sive trium, angulorum aequalium, secunda, duorum aequalium angulorum; tertia omnium angulorum inaequalium.

5. Ratione angulorum eaedem trilaterae figurae dividuntur in tres alias species. Nam aut unus angulus trianguli est rectus, ac proinde reliqui acuti, ut ex ''lib. 3. Elementor. Propos.'' 17. patebit; aut {{right sidenote|''Triangulum rectangulum, ob tusangulum, acutangulum.''}} unus est obtusus, ac proinde reliqui similiter acuti; aut nullus rectus, nullusque obtusus, sed omnes acuti. Quando triangulum aliquod habet unum angulum rectum, vocatur Rectangulum; quando habet unum angulum obtusum, vocatur Obtusangulum; quando denique habet omnes tres acutos, vocatur Acutangulum. Primum vocatur graece Orthogonium, secundum Amblygonium, tertium Oxigonium. Itaque Rectangulum triangulum est, quod rectum angulum habet; Obtusangulum, quod obtusum habet angulum; Acutangulum quod tres habet acutos angulos. Figura 24 exhibet Rectangulum, reliquae Acutangulum.

6. Nullum triangulum, ut jam insinuavi, potest habere plures angulos rectos, aut obtusos, quam unum: nec unm rectum, et alterum obrusum. Itaque in aliquo triangulo unus angulus est rectus, aut obtusus, reliqui duo sunt necessario acuti.

{{right sidenote|''Trianguli basis.''}} 7. Quotiescunque in aliquo triangulo expresse nominantur aut designantur duo quaecunque latera, solet reliquum tertium latus appellari a Mathematicis basis, sive illud in situ inferiorem occupet locum, sive superiorem, sive dextrum, sive sinistrum. Ordinarie tamen in triangulis latus illud, quod est horizonti parallelum, vocatur {{right sidenote|''Trianguli rectanguli hypothenusa.''}} ''basis;'' et latus quod perpendiculariter insistit huic basi, appellatur ''Cathetus;'' latus denique quod subtendit angulum rectum, appellatur ''hypothenusa'' graece, latine ''subtensa.''

{{right sidenote|''Quadratum.''}} 8. Quadrilaterarum figurarum quinque sunt species, Quadratum, Oblongum, Rhombus, Rhomboides et Trapezium. Quadratum est, quod et aequilaterum, et rectangulum est, hoc est, quod habet omnia latera aequalia, et omnes angulos {{right sidenote|''Oblongam.''}} rectos. Tale est figura 26. Oblongum est, quod

{{missing image}}

rectangulum quidem est, at aequilaterum non est; habet tamen duo quaelibet opposita latera aequalia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>goaxfekgz5z2hr07e6ulb9boxfbigz5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285809</id>
      <parentid>285808</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Fix diphthongs and ampersand</comment>
      <origin>285809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6269" sha1="heseb0uxhumvpjjg3v3x4nkt8ry800b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;angulus ille, quantus est arcus inter duas lineas, anguli constituentes comprehensus, hoc est, tot graduum aut minutorum est ille angulus, quot graduum aut minutorum est arcus inter lineas angulum constituentes contentus. Quare si arcus prædictus continebit grad. 90, angulus erit graduum 90, hoc est, rectus: si arcus continebit plus quam 90. gradus, angulus erit major recto, ac proinde obrusus: si arcus continebit minus quam 90 gradus, angulus erit minor recto, ac proinde acutus. Verbo, tantus erit angulus, quantus arcus, hoc est, tot graduum erit angulus, quot graduum erit arcus.

{{right sidenote|''Anguli mensura quænam sit.''}} 18. Quantitasigitur seu mensura anguli cujuscunque desumitur a quantitate arcus comprehensi inter duas lineas angulum constituentes, si ex puncto concursus tanquam ex centro describatur circulus (sive parvus, sive magnus) cujus circumferentiæ pars aliqua comprehendatur a duabus illis lineis; quot enim gradus aut minuta continet prædictus arcus, tot graduum aut minutorum dicetur esse ille angulus. Hinc patet, illos angulos dici inter se æquales, qui æquales numero gradus aut minuta continent; illos vero majores, aut minores, qui plures aut pauciores gradus &amp;amp; minuta comprehendunt. Quomodo autem cognoscatur, quinam anguli sint inter se æquales, qui inæquales, dicetur cap. sequenti.


{{c|
{{x-larger|Articulus IV. ''De figuris planis rectilineis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuræ planæ rectilineæ.''}} Rectilineæ figuræ sunt, quæ sub rectis lineis continentur. Trilateræ quidem, quæ sub tribus lineis rectis; Quadrilateræ vero, quæ sub quatuor; Multilateræ autem, quæ sub pluribus quam quatuor rectis lineis comprehenduntur.

{{right sidenote|''Earum species.''}} 2. Tres igitur sunt species figurarum planarum rectilinearum. Prima continet figuras quæ clauduntur tribus lineis velut lateribus; &amp;amp; sub hac {{right sidenote|''Triangulum rectilineum.''}} continentur omnia triangula; nam figura habens tria latera, necessario habet tres angulos. Triangulum ergo rectilineum nihil aliud est, quam figura plana rectilinea, tribus rectis lineis seu lateribus comprehensa. Secunda continet figuras quæ clauduntur quatuor lineis velut lateribus, &amp;amp; sub hac continentur omnia quadrangula; nam figura habens quatuor latera, habet etiam quatuor angulos. Tertia continet figuras quæ clauduntur pluribus lineis quam quatuor; &amp;amp; sub hac continentur omnia Quinquangula, Sexangula Heptangula, Octangula, &amp;amp; infinitæ; aliæ figuræ plurium laterum, quæ omnes uno generali vocabulo appellantur Multilateræ, &amp;amp; Multangulæ, græce Polygonæ universaliter, &amp;amp; in particulari Pentagonæ, Hexagonæ, Heptagonæ, Octogenæ, etc.

{{right sidenote|''Trianguli rectilinei species tres æquilaterum, isosceles, Scalenum.''}} 3. Trilateræ sive Triangulæ figuræ possunt considerari &amp;amp; ratione laterum, &amp;amp; ratione angulorum, Ratione laterum dividuntur in tres species, eo quod tria latera tribus modis sese possint habere. Aut enim omnia æqualia sunt; aut duo tantum, tertio existence vel majore, vel minore; aut omnia inæqualia. Si omnia tria latera sunt æqualia, constituitur triangulum æquilaterum, seu Isopleurum, ut Græci appellant: Si duo tantum sunt æqualia, triangulum Isosceles: Si omnia inæqualia, triangulum Scalenum. Itaque Æquilaterum triangulum est, quod tria latera habet æqualia; quale est figura 21. Isosceles triangulum est, quod duo tantum æqualia habet latera; quale est figura 22. &amp;amp; 23. Scalenum triangulum est, quod tria inæ qualia habet latera; quale est fig. 24

{{missing image}}

4. Omne triangulum habens tria latera æqualia, habet etiam tres angulos æquales: &amp;amp; omne triangulum habens duo latera æqualia, habet etiam duos angulos æquales: &amp;amp; omne triangulum habens tria latera inæqualia, habet etiam tres angulos inæquales. Potuisset itaque dividi triangulum ratione angulorum in tres species ita, ut prima contineret triangula æquiangula, sive trium, angulorum æqualium, secunda, duorum æqualium angulorum; tertia omnium angulorum inæqualium.

5. Ratione angulorum eædem trilateræ figuræ dividuntur in tres alias species. Nam aut unus angulus trianguli est rectus, ac proinde reliqui acuti, ut ex ''lib. 3. Elementor. Propos.'' 17. patebit; aut {{right sidenote|''Triangulum rectangulum, ob tusangulum, acutangulum.''}} unus est obtusus, ac proinde reliqui similiter acuti; aut nullus rectus, nullusque obtusus, sed omnes acuti. Quando triangulum aliquod habet unum angulum rectum, vocatur Rectangulum; quando habet unum angulum obtusum, vocatur Obtusangulum; quando denique habet omnes tres acutos, vocatur Acutangulum. Primum vocatur græce Orthogonium, secundum Amblygonium, tertium Oxigonium. Itaque Rectangulum triangulum est, quod rectum angulum habet; Obtusangulum, quod obtusum habet angulum; Acutangulum quod tres habet acutos angulos. Figura 24 exhibet Rectangulum, reliquæ Acutangulum.

6. Nullum triangulum, ut jam insinuavi, potest habere plures angulos rectos, aut obtusos, quam unum: nec unm rectum, &amp;amp; alterum obrusum. Itaque in aliquo triangulo unus angulus est rectus, aut obtusus, reliqui duo sunt necessario acuti.

{{right sidenote|''Trianguli basis.''}} 7. Quotiescunque in aliquo triangulo expresse nominantur aut designantur duo quæcunque latera, solet reliquum tertium latus appellari a Mathematicis basis, sive illud in situ inferiorem occupet locum, sive superiorem, sive dextrum, sive sinistrum. Ordinarie tamen in triangulis latus illud, quod est horizonti parallelum, vocatur {{right sidenote|''Trianguli rectanguli hypothenusa.''}} ''basis;'' &amp;amp; latus quod perpendiculariter insistit huic basi, appellatur ''Cathetus;'' latus denique quod subtendit angulum rectum, appellatur ''hypothenusa'' græce, latine ''subtensa.''

{{right sidenote|''Quadratum.''}} 8. Quadrilaterarum figurarum quinque sunt species, Quadratum, Oblongum, Rhombus, Rhomboides &amp;amp; Trapezium. Quadratum est, quod &amp;amp; æquilaterum, &amp;amp; rectangulum est, hoc est, quod habet omnia latera æqualia, &amp;amp; omnes angulos {{right sidenote|''Oblongam.''}} rectos. Tale est figura 26. Oblongum est, quod

{{missing image}}

rectangulum quidem est, at æquilaterum non est; habet tamen duo quælibet opposita latera æqualia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>heseb0uxhumvpjjg3v3x4nkt8ry800b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285826</id>
      <parentid>285809</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6317" sha1="1nl9mkjpkbhvt6zvmjqlwuapflvgybj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;angulus ille, quantus est arcus inter duas lineas, anguli constituentes comprehensus, hoc est, tot graduum aut minutorum est ille angulus, quot graduum aut minutorum est arcus inter lineas angulum constituentes contentus. Quare si arcus prædictus continebit grad. 90, angulus erit graduum 90, hoc est, rectus: si arcus continebit plus quam 90. gradus, angulus erit major recto, ac proinde obrusus: si arcus continebit minus quam 90 gradus, angulus erit minor recto, ac proinde acutus. Verbo, tantus erit angulus, quantus arcus, hoc est, tot graduum erit angulus, quot graduum erit arcus.

{{right sidenote|''Anguli mensura quænam sit.''}} 18. Quantitasigitur seu mensura anguli cujuscunque desumitur a quantitate arcus comprehensi inter duas lineas angulum constituentes, si ex puncto concursus tanquam ex centro describatur circulus (sive parvus, sive magnus) cujus circumferentiæ pars aliqua comprehendatur a duabus illis lineis; quot enim gradus aut minuta continet prædictus arcus, tot graduum aut minutorum dicetur esse ille angulus. Hinc patet, illos angulos dici inter se æquales, qui æquales numero gradus aut minuta continent; illos vero majores, aut minores, qui plures aut pauciores gradus &amp;amp; minuta comprehendunt. Quomodo autem cognoscatur, quinam anguli sint inter se æquales, qui inæquales, dicetur cap. sequenti.


{{c|
{{x-larger|Articulus IV. ''De figuris planis rectilineis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuræ planæ rectilineæ.''}} Rectilineæ figuræ sunt, quæ sub rectis lineis continentur. Trilateræ quidem, quæ sub tribus lineis rectis; Quadrilateræ vero, quæ sub quatuor; Multilateræ autem, quæ sub pluribus quam quatuor rectis lineis comprehenduntur.

{{right sidenote|''Earum species.''}} 2. Tres igitur sunt species figurarum planarum rectilinearum. Prima continet figuras quæ clauduntur tribus lineis velut lateribus; &amp;amp; sub hac {{right sidenote|''Triangulum rectilineum.''}} continentur omnia triangula; nam figura habens tria latera, necessario habet tres angulos. Triangulum ergo rectilineum nihil aliud est, quam figura plana rectilinea, tribus rectis lineis seu lateribus comprehensa. Secunda continet figuras quæ clauduntur quatuor lineis velut lateribus, &amp;amp; sub hac continentur omnia quadrangula; nam figura habens quatuor latera, habet etiam quatuor angulos. Tertia continet figuras quæ clauduntur pluribus lineis quam quatuor; &amp;amp; sub hac continentur omnia Quinquangula, Sexangula Heptangula, Octangula, &amp;amp; infinitæ; aliæ figuræ plurium laterum, quæ omnes uno generali vocabulo appellantur Multilateræ, &amp;amp; Multangulæ, græce Polygonæ universaliter, &amp;amp; in particulari Pentagonæ, Hexagonæ, Heptagonæ, Octogenæ, etc.

{{right sidenote|''Trianguli rectilinei species tres æquilaterum, isosceles, Scalenum.''}} 3. Trilateræ sive Triangulæ figuræ possunt considerari &amp;amp; ratione laterum, &amp;amp; ratione angulorum, Ratione laterum dividuntur in tres species, eo quod tria latera tribus modis sese possint habere. Aut enim omnia æqualia sunt; aut duo tantum, tertio existence vel majore, vel minore; aut omnia inæqualia. Si omnia tria latera sunt æqualia, constituitur triangulum æquilaterum, seu Isopleurum, ut Græci appellant: Si duo tantum sunt æqualia, triangulum Isosceles: Si omnia inæqualia, triangulum Scalenum. Itaque Æquilaterum triangulum est, quod tria latera habet æqualia; quale est figura 21. Isosceles triangulum est, quod duo tantum æqualia habet latera; quale est figura 22. &amp;amp; 23. Scalenum triangulum est, quod tria inæ qualia habet latera; quale est fig. 24

[[File:Schott CursusMath 015.png|center]]

4. Omne triangulum habens tria latera æqualia, habet etiam tres angulos æquales: &amp;amp; omne triangulum habens duo latera æqualia, habet etiam duos angulos æquales: &amp;amp; omne triangulum habens tria latera inæqualia, habet etiam tres angulos inæquales. Potuisset itaque dividi triangulum ratione angulorum in tres species ita, ut prima contineret triangula æquiangula, sive trium, angulorum æqualium, secunda, duorum æqualium angulorum; tertia omnium angulorum inæqualium.

5. Ratione angulorum eædem trilateræ figuræ dividuntur in tres alias species. Nam aut unus angulus trianguli est rectus, ac proinde reliqui acuti, ut ex ''lib. 3. Elementor. Propos.'' 17. patebit; aut {{right sidenote|''Triangulum rectangulum, ob tusangulum, acutangulum.''}} unus est obtusus, ac proinde reliqui similiter acuti; aut nullus rectus, nullusque obtusus, sed omnes acuti. Quando triangulum aliquod habet unum angulum rectum, vocatur Rectangulum; quando habet unum angulum obtusum, vocatur Obtusangulum; quando denique habet omnes tres acutos, vocatur Acutangulum. Primum vocatur græce Orthogonium, secundum Amblygonium, tertium Oxigonium. Itaque Rectangulum triangulum est, quod rectum angulum habet; Obtusangulum, quod obtusum habet angulum; Acutangulum quod tres habet acutos angulos. Figura 24 exhibet Rectangulum, reliquæ Acutangulum.

6. Nullum triangulum, ut jam insinuavi, potest habere plures angulos rectos, aut obtusos, quam unum: nec unm rectum, &amp;amp; alterum obrusum. Itaque in aliquo triangulo unus angulus est rectus, aut obtusus, reliqui duo sunt necessario acuti.

{{right sidenote|''Trianguli basis.''}} 7. Quotiescunque in aliquo triangulo expresse nominantur aut designantur duo quæcunque latera, solet reliquum tertium latus appellari a Mathematicis basis, sive illud in situ inferiorem occupet locum, sive superiorem, sive dextrum, sive sinistrum. Ordinarie tamen in triangulis latus illud, quod est horizonti parallelum, vocatur {{right sidenote|''Trianguli rectanguli hypothenusa.''}} ''basis;'' &amp;amp; latus quod perpendiculariter insistit huic basi, appellatur ''Cathetus;'' latus denique quod subtendit angulum rectum, appellatur ''hypothenusa'' græce, latine ''subtensa.''

{{right sidenote|''Quadratum.''}} 8. Quadrilaterarum figurarum quinque sunt species, Quadratum, Oblongum, Rhombus, Rhomboides &amp;amp; Trapezium. Quadratum est, quod &amp;amp; æquilaterum, &amp;amp; rectangulum est, hoc est, quod habet omnia latera æqualia, &amp;amp; omnes angulos {{right sidenote|''Oblongam.''}} rectos. Tale est figura 26. Oblongum est, quod

[[File:Schott CursusMath 016.png|center]]

rectangulum quidem est, at æquilaterum non est; habet tamen duo quælibet opposita latera æqualia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1nl9mkjpkbhvt6zvmjqlwuapflvgybj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87756</id>
    <revision>
      <id>285810</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:45:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Appellatur etiam Figura altera parte longior. {{right sidenote|''Rhombus.''}} Talis est figur. 27. Rhombus est, qui habet omnia latera æqualia, sed angulos non rectos, habet tamen duos quoslibet oppositos angulos æquales. {{right sidenote|''Rhomboides.''}} Talis est figura 28. Rhomboides est, qui neque  {{missing image}}  æqualia habet omnia latera, neque angulos rectos; habet tamen adversa &amp;amp; latera, &amp;amp; angulos {{right sidenote|''Trape...</comment>
      <origin>285810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6646" sha1="jboz8du152ba8181vd2vr8iop7g3jil" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Appellatur etiam Figura altera parte longior. {{right sidenote|''Rhombus.''}} Talis est figur. 27. Rhombus est, qui habet omnia latera æqualia, sed angulos non rectos, habet tamen duos quoslibet oppositos angulos æquales. {{right sidenote|''Rhomboides.''}} Talis est figura 28. Rhomboides est, qui neque

{{missing image}}

æqualia habet omnia latera, neque angulos rectos; habet tamen adversa &amp;amp; latera, &amp;amp; angulos {{right sidenote|''Trapezium''}} æquales. Talis est figura 29. Trapezium est quæcunque figura quadrilatera a prædictis distincta. Tales sunt figura 30, 31, 32. Trapeziorum tres

{{missing image}}

sunt species, isosceles, scalenum, &amp;amp; irregulare. Trapezium isosceles est, cujus duo latera opposita sunt parallela, reliqua duo non quidem parallela, sed inter se æqualia. Scalenum, quod duo latera parallela habet, reliqua inæqualia. Irregulare, cujus nulla latera sunt parallela.

{{right sidenote|''Parallelogrammum.''}} 9. Parallelogrammum est figura quadrilatera, cujus bina opposita latera sunt parallela, hoc est, cujus extremæ lineæ rectæ figuram in oppositis lateribus terminantes, sunt parallelæ. Tales sunt figuræ 26, 27, 28, &amp;amp; 29.

{{right sidenote|''Parallelæ lineæ.''}} 10. Parallelæ autem rectæ lineæ sunt, quæ cum in eodem sint plano, &amp;amp; ex utraque parte in infinitum producantur, nunquam concurrunt ita ut faciant angulum. Tales sunt quælibet duæ oppositæ lineæ in prædictis quatuor parallelogrammis.

11. Quatuor solum sunt parallelogramma, Quadratum, Oblongum, Rhombus, &amp;amp; Rhomboides. Priora duo vocantur rectangula, eo quod omnes angulos habeant rectos; posteriora vero duo non rectangula vocantur, eo quod nullus in iis angulus sit rectus.

{{right sidenote|''Figuræ rectilineæ regulares &amp;amp; irregulares.''}} 12. Figuræ planæ rectilineæ sunt vel ordinatæ seu regulares, vel inordinatæ seu irregulares. Primi generis sunt illæ, quarum omnia latera, &amp;amp; omnes anguli sunt æ quales inter se. Hujusmodi in singulis speciebus non sunt plures unâ; nempe in triangulis triangulum æ quilaterum, in quadrangulis quadratum, in multangulis Pentagonum, hexagonum, etc. æqualium laterum. Secundi generis sunt reliquæ omnes figuræ.

{{right sidenote|''Triangulum est prima &amp;amp; simplicissima figurarum planarum.''}} 13. Omnium figurarum planarum prima ac simplicissima est triangulum, quia non est composita ex aliis prioribus &amp;amp; simplicioribus, nec in alias priores &amp;amp; simpliciores resolvi potest; reliquæ vero omnes &amp;amp; ex ipso oriuntur, &amp;amp; in ipsum resolvuntur, ut consideranti patet.

{{right sidenote|''Figura isoperimetra''}} 14. Isoperimetræ planæ figuræ sunt, quæ æqualis sunt ambitus, sive homogeneæ ædem fuerint, hoc est, ejusdem rationis ac nominis, ut triangula, ut quadrangula etc. sive heterogeneæ. Sic triangulum, quadrangulum, multangulum, circulus, etc. Quorum cujuslibet ambitus est v. g. palmorum 12. dicuntur isoperimetræ ad invicem figuræ.

{{right sidenote|''Figuræ æquialtæ.''}} 15. Figuræ æquialtæ sunt, quæ in eisdem parallelis consistunt, vel constitui possunt: seu quarum perpendiculares a vertice ad basim demissæ, sunt æquales: altitudo enim figuræ rectilineæ est perpendicularis a vertice ad basin. Tales sunt figuræ 26 &amp;amp; 27, 28 &amp;amp; 29, 30 &amp;amp; 31, 32, ex constructione, ut supponitur.

{{right sidenote|''Figuræ similes.''}} 16. Similes figuræ sunt, quæ &amp;amp; angulos singulos singulis æquales habent, &amp;amp; latera quæ circum æquales angulos sunt, proportionalia. Sic omnia triangula æquilatera, omnia quadrata; &amp;amp; omnes figuræ rectilineæ ordinatæ, sive isoperimetræ sint, sive non, figuræ similes sunt. Si vero alterutra conditio de est, dissimiles sunt figuræ.


{{c|
{{x-larger|Articulus V. ''De figuris solidis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuræ solidæ.''}} 1. SOlidæfiguræ sunt, quæ superficie, aut superficiebus comprehenduntur. Tales sunt omnes figuræ quas hoc articulo describemus.

{{right sidenote|''Angulus solidus.''}} 2. Angulus solidus est corpus, in uno puncto collectum, quod a superficiebus ad se invicem inclinatis, vel ab una superficie ad se ipsam inclinata (ut patet in cono) continetur. Omnis igitur angulus solidus, cum corpus sit, aut unâ tantum superficie, aut duabus, aut pluribus continetur. Quod si angulus solidus ex planis tantum superficiebus constet, ex tribus ad minus constabit, quia duæ tantum superficies planæ non possunt constituere angulum solidum.

{{right sidenote|''Sphæræ sive Globus eiusque centrum, diameter etc.''}} 3. Sphæra sive globus est figura solida, unica superficie comprehensa, ad quam ab uno puncto eorum quæ intra figuram sunt cadentes rectæ li neæ, inter se sunt æquales. Centrum sphæræ est punctum illud in medio sphæræ, a quo ad superficiem ductæ lineæ, æquales sunt. Diameter sphæræ, est quælibet recta linea per centrum ejus ducta, &amp;amp; utrimque a sphæræ superficie terminata. Axis sphæræ est illa diameter, circa quam immotam sphæra resolvitur. Poli sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita, ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius axis. Circulus sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius sphæræ. Maximi sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram bifariam, hoc est, in duas portiones æquales, indeoque transeunt per ejus centrum. Non maximi seu minores sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram in duas portiones inæquales; ideoque non transeunt per ejus centrum. Hemisphærium seu dimidia sphæra est figura solida, quæ a dimidia sphæræ superficie, &amp;amp; a circulo sphæræ maximo comprehenditur. Portio major sphæræ est figura solida, quæ a majori sphæræ circulo, &amp;amp; a parte superficiei sphæræ minori quam dimidia, continetur.

{{right sidenote|''Pyramis, eiusque species varia.''}} 4. Pyramis est figura solida, quæ planis continetur, quorum uni reliqua insistunt, &amp;amp; in triangula paulatim fastigiantur, donec in unum confluant punctum, uti figur. 34 monstrat. Planum illud, supra quod constituta sunt reliqua pyramidis plana, appellatur basis Pyramidis, ut est in dicta fig.

{{missing image}}

planum ''abcd;'' reliqua vero plana appellantur latera Pyramidis; &amp;amp; punctum in quod confluunt, quale est punctum in posita figura, appellatur vextex. Sæpe tamen omnia Pyramidis plana etiam basis, dicuntur latera græce hedræ; unde Pyramis triangula, habens omnia quatuor plana æqualia, vocatur tetrædrum. Omnia igitur plana lateralia Pyramidis sem per sunt triangula, quia omnia ad unum punctum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jboz8du152ba8181vd2vr8iop7g3jil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285827</id>
      <parentid>285810</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6722" sha1="lhsw6l3f56au8ft4jdz7x9zclugpzuq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Appellatur etiam Figura altera parte longior. {{right sidenote|''Rhombus.''}} Talis est figur. 27. Rhombus est, qui habet omnia latera æqualia, sed angulos non rectos, habet tamen duos quoslibet oppositos angulos æquales. {{right sidenote|''Rhomboides.''}} Talis est figura 28. Rhomboides est, qui neque

[[File:Schott CursusMath 017.png|center]]

æqualia habet omnia latera, neque angulos rectos; habet tamen adversa &amp;amp; latera, &amp;amp; angulos {{right sidenote|''Trapezium''}} æquales. Talis est figura 29. Trapezium est quæcunque figura quadrilatera a prædictis distincta. Tales sunt figura 30, 31, 32. Trapeziorum tres

[[File:Schott CursusMath 017.png|center]]

sunt species, isosceles, scalenum, &amp;amp; irregulare. Trapezium isosceles est, cujus duo latera opposita sunt parallela, reliqua duo non quidem parallela, sed inter se æqualia. Scalenum, quod duo latera parallela habet, reliqua inæqualia. Irregulare, cujus nulla latera sunt parallela.

{{right sidenote|''Parallelogrammum.''}} 9. Parallelogrammum est figura quadrilatera, cujus bina opposita latera sunt parallela, hoc est, cujus extremæ lineæ rectæ figuram in oppositis lateribus terminantes, sunt parallelæ. Tales sunt figuræ 26, 27, 28, &amp;amp; 29.

{{right sidenote|''Parallelæ lineæ.''}} 10. Parallelæ autem rectæ lineæ sunt, quæ cum in eodem sint plano, &amp;amp; ex utraque parte in infinitum producantur, nunquam concurrunt ita ut faciant angulum. Tales sunt quælibet duæ oppositæ lineæ in prædictis quatuor parallelogrammis.

11. Quatuor solum sunt parallelogramma, Quadratum, Oblongum, Rhombus, &amp;amp; Rhomboides. Priora duo vocantur rectangula, eo quod omnes angulos habeant rectos; posteriora vero duo non rectangula vocantur, eo quod nullus in iis angulus sit rectus.

{{right sidenote|''Figuræ rectilineæ regulares &amp;amp; irregulares.''}} 12. Figuræ planæ rectilineæ sunt vel ordinatæ seu regulares, vel inordinatæ seu irregulares. Primi generis sunt illæ, quarum omnia latera, &amp;amp; omnes anguli sunt æ quales inter se. Hujusmodi in singulis speciebus non sunt plures unâ; nempe in triangulis triangulum æ quilaterum, in quadrangulis quadratum, in multangulis Pentagonum, hexagonum, etc. æqualium laterum. Secundi generis sunt reliquæ omnes figuræ.

{{right sidenote|''Triangulum est prima &amp;amp; simplicissima figurarum planarum.''}} 13. Omnium figurarum planarum prima ac simplicissima est triangulum, quia non est composita ex aliis prioribus &amp;amp; simplicioribus, nec in alias priores &amp;amp; simpliciores resolvi potest; reliquæ vero omnes &amp;amp; ex ipso oriuntur, &amp;amp; in ipsum resolvuntur, ut consideranti patet.

{{right sidenote|''Figura isoperimetra''}} 14. Isoperimetræ planæ figuræ sunt, quæ æqualis sunt ambitus, sive homogeneæ ædem fuerint, hoc est, ejusdem rationis ac nominis, ut triangula, ut quadrangula etc. sive heterogeneæ. Sic triangulum, quadrangulum, multangulum, circulus, etc. Quorum cujuslibet ambitus est v. g. palmorum 12. dicuntur isoperimetræ ad invicem figuræ.

{{right sidenote|''Figuræ æquialtæ.''}} 15. Figuræ æquialtæ sunt, quæ in eisdem parallelis consistunt, vel constitui possunt: seu quarum perpendiculares a vertice ad basim demissæ, sunt æquales: altitudo enim figuræ rectilineæ est perpendicularis a vertice ad basin. Tales sunt figuræ 26 &amp;amp; 27, 28 &amp;amp; 29, 30 &amp;amp; 31, 32, ex constructione, ut supponitur.

{{right sidenote|''Figuræ similes.''}} 16. Similes figuræ sunt, quæ &amp;amp; angulos singulos singulis æquales habent, &amp;amp; latera quæ circum æquales angulos sunt, proportionalia. Sic omnia triangula æquilatera, omnia quadrata; &amp;amp; omnes figuræ rectilineæ ordinatæ, sive isoperimetræ sint, sive non, figuræ similes sunt. Si vero alterutra conditio de est, dissimiles sunt figuræ.


{{c|
{{x-larger|Articulus V. ''De figuris solidis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuræ solidæ.''}} 1. SOlidæfiguræ sunt, quæ superficie, aut superficiebus comprehenduntur. Tales sunt omnes figuræ quas hoc articulo describemus.

{{right sidenote|''Angulus solidus.''}} 2. Angulus solidus est corpus, in uno puncto collectum, quod a superficiebus ad se invicem inclinatis, vel ab una superficie ad se ipsam inclinata (ut patet in cono) continetur. Omnis igitur angulus solidus, cum corpus sit, aut unâ tantum superficie, aut duabus, aut pluribus continetur. Quod si angulus solidus ex planis tantum superficiebus constet, ex tribus ad minus constabit, quia duæ tantum superficies planæ non possunt constituere angulum solidum.

{{right sidenote|''Sphæræ sive Globus eiusque centrum, diameter etc.''}} 3. Sphæra sive globus est figura solida, unica superficie comprehensa, ad quam ab uno puncto eorum quæ intra figuram sunt cadentes rectæ li neæ, inter se sunt æquales. Centrum sphæræ est punctum illud in medio sphæræ, a quo ad superficiem ductæ lineæ, æquales sunt. Diameter sphæræ, est quælibet recta linea per centrum ejus ducta, &amp;amp; utrimque a sphæræ superficie terminata. Axis sphæræ est illa diameter, circa quam immotam sphæra resolvitur. Poli sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita, ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius axis. Circulus sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius sphæræ. Maximi sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram bifariam, hoc est, in duas portiones æquales, indeoque transeunt per ejus centrum. Non maximi seu minores sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram in duas portiones inæquales; ideoque non transeunt per ejus centrum. Hemisphærium seu dimidia sphæra est figura solida, quæ a dimidia sphæræ superficie, &amp;amp; a circulo sphæræ maximo comprehenditur. Portio major sphæræ est figura solida, quæ a majori sphæræ circulo, &amp;amp; a parte superficiei sphæræ minori quam dimidia, continetur.

{{right sidenote|''Pyramis, eiusque species varia.''}} 4. Pyramis est figura solida, quæ planis continetur, quorum uni reliqua insistunt, &amp;amp; in triangula paulatim fastigiantur, donec in unum confluant punctum, uti figur. 34 monstrat. Planum illud, supra quod constituta sunt reliqua pyramidis plana, appellatur basis Pyramidis, ut est in dicta fig.

[[File:Schott CursusMath 017.png|left|200px]]

planum ''abcd;'' reliqua vero plana appellantur latera Pyramidis; &amp;amp; punctum in quod confluunt, quale est punctum in posita figura, appellatur vextex. Sæpe tamen omnia Pyramidis plana etiam basis, dicuntur latera græce hedræ; unde Pyramis triangula, habens omnia quatuor plana æqualia, vocatur tetrædrum. Omnia igitur plana lateralia Pyramidis sem per sunt triangula, quia omnia ad unum punctum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lhsw6l3f56au8ft4jdz7x9zclugpzuq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285828</id>
      <parentid>285827</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6722" sha1="gpaoct5ojzv9foe4vqpfur9t9lzcnr0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Appellatur etiam Figura altera parte longior. {{right sidenote|''Rhombus.''}} Talis est figur. 27. Rhombus est, qui habet omnia latera æqualia, sed angulos non rectos, habet tamen duos quoslibet oppositos angulos æquales. {{right sidenote|''Rhomboides.''}} Talis est figura 28. Rhomboides est, qui neque

[[File:Schott CursusMath 017.png|center]]

æqualia habet omnia latera, neque angulos rectos; habet tamen adversa &amp;amp; latera, &amp;amp; angulos {{right sidenote|''Trapezium''}} æquales. Talis est figura 29. Trapezium est quæcunque figura quadrilatera a prædictis distincta. Tales sunt figura 30, 31, 32. Trapeziorum tres

[[File:Schott CursusMath 018.png|center]]

sunt species, isosceles, scalenum, &amp;amp; irregulare. Trapezium isosceles est, cujus duo latera opposita sunt parallela, reliqua duo non quidem parallela, sed inter se æqualia. Scalenum, quod duo latera parallela habet, reliqua inæqualia. Irregulare, cujus nulla latera sunt parallela.

{{right sidenote|''Parallelogrammum.''}} 9. Parallelogrammum est figura quadrilatera, cujus bina opposita latera sunt parallela, hoc est, cujus extremæ lineæ rectæ figuram in oppositis lateribus terminantes, sunt parallelæ. Tales sunt figuræ 26, 27, 28, &amp;amp; 29.

{{right sidenote|''Parallelæ lineæ.''}} 10. Parallelæ autem rectæ lineæ sunt, quæ cum in eodem sint plano, &amp;amp; ex utraque parte in infinitum producantur, nunquam concurrunt ita ut faciant angulum. Tales sunt quælibet duæ oppositæ lineæ in prædictis quatuor parallelogrammis.

11. Quatuor solum sunt parallelogramma, Quadratum, Oblongum, Rhombus, &amp;amp; Rhomboides. Priora duo vocantur rectangula, eo quod omnes angulos habeant rectos; posteriora vero duo non rectangula vocantur, eo quod nullus in iis angulus sit rectus.

{{right sidenote|''Figuræ rectilineæ regulares &amp;amp; irregulares.''}} 12. Figuræ planæ rectilineæ sunt vel ordinatæ seu regulares, vel inordinatæ seu irregulares. Primi generis sunt illæ, quarum omnia latera, &amp;amp; omnes anguli sunt æ quales inter se. Hujusmodi in singulis speciebus non sunt plures unâ; nempe in triangulis triangulum æ quilaterum, in quadrangulis quadratum, in multangulis Pentagonum, hexagonum, etc. æqualium laterum. Secundi generis sunt reliquæ omnes figuræ.

{{right sidenote|''Triangulum est prima &amp;amp; simplicissima figurarum planarum.''}} 13. Omnium figurarum planarum prima ac simplicissima est triangulum, quia non est composita ex aliis prioribus &amp;amp; simplicioribus, nec in alias priores &amp;amp; simpliciores resolvi potest; reliquæ vero omnes &amp;amp; ex ipso oriuntur, &amp;amp; in ipsum resolvuntur, ut consideranti patet.

{{right sidenote|''Figura isoperimetra''}} 14. Isoperimetræ planæ figuræ sunt, quæ æqualis sunt ambitus, sive homogeneæ ædem fuerint, hoc est, ejusdem rationis ac nominis, ut triangula, ut quadrangula etc. sive heterogeneæ. Sic triangulum, quadrangulum, multangulum, circulus, etc. Quorum cujuslibet ambitus est v. g. palmorum 12. dicuntur isoperimetræ ad invicem figuræ.

{{right sidenote|''Figuræ æquialtæ.''}} 15. Figuræ æquialtæ sunt, quæ in eisdem parallelis consistunt, vel constitui possunt: seu quarum perpendiculares a vertice ad basim demissæ, sunt æquales: altitudo enim figuræ rectilineæ est perpendicularis a vertice ad basin. Tales sunt figuræ 26 &amp;amp; 27, 28 &amp;amp; 29, 30 &amp;amp; 31, 32, ex constructione, ut supponitur.

{{right sidenote|''Figuræ similes.''}} 16. Similes figuræ sunt, quæ &amp;amp; angulos singulos singulis æquales habent, &amp;amp; latera quæ circum æquales angulos sunt, proportionalia. Sic omnia triangula æquilatera, omnia quadrata; &amp;amp; omnes figuræ rectilineæ ordinatæ, sive isoperimetræ sint, sive non, figuræ similes sunt. Si vero alterutra conditio de est, dissimiles sunt figuræ.


{{c|
{{x-larger|Articulus V. ''De figuris solidis.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuræ solidæ.''}} 1. SOlidæfiguræ sunt, quæ superficie, aut superficiebus comprehenduntur. Tales sunt omnes figuræ quas hoc articulo describemus.

{{right sidenote|''Angulus solidus.''}} 2. Angulus solidus est corpus, in uno puncto collectum, quod a superficiebus ad se invicem inclinatis, vel ab una superficie ad se ipsam inclinata (ut patet in cono) continetur. Omnis igitur angulus solidus, cum corpus sit, aut unâ tantum superficie, aut duabus, aut pluribus continetur. Quod si angulus solidus ex planis tantum superficiebus constet, ex tribus ad minus constabit, quia duæ tantum superficies planæ non possunt constituere angulum solidum.

{{right sidenote|''Sphæræ sive Globus eiusque centrum, diameter etc.''}} 3. Sphæra sive globus est figura solida, unica superficie comprehensa, ad quam ab uno puncto eorum quæ intra figuram sunt cadentes rectæ li neæ, inter se sunt æquales. Centrum sphæræ est punctum illud in medio sphæræ, a quo ad superficiem ductæ lineæ, æquales sunt. Diameter sphæræ, est quælibet recta linea per centrum ejus ducta, &amp;amp; utrimque a sphæræ superficie terminata. Axis sphæræ est illa diameter, circa quam immotam sphæra resolvitur. Poli sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita, ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius axis. Circulus sphæræ est superficies circularis secans sphæram in duas partes ita ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius sphæræ. Maximi sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram bifariam, hoc est, in duas portiones æquales, indeoque transeunt per ejus centrum. Non maximi seu minores sphæræ circuli sunt, qui dividunt sphæram in duas portiones inæquales; ideoque non transeunt per ejus centrum. Hemisphærium seu dimidia sphæra est figura solida, quæ a dimidia sphæræ superficie, &amp;amp; a circulo sphæræ maximo comprehenditur. Portio major sphæræ est figura solida, quæ a majori sphæræ circulo, &amp;amp; a parte superficiei sphæræ minori quam dimidia, continetur.

{{right sidenote|''Pyramis, eiusque species varia.''}} 4. Pyramis est figura solida, quæ planis continetur, quorum uni reliqua insistunt, &amp;amp; in triangula paulatim fastigiantur, donec in unum confluant punctum, uti figur. 34 monstrat. Planum illud, supra quod constituta sunt reliqua pyramidis plana, appellatur basis Pyramidis, ut est in dicta fig.

[[File:Schott CursusMath 019.png|left|200px]]

planum ''abcd;'' reliqua vero plana appellantur latera Pyramidis; &amp;amp; punctum in quod confluunt, quale est punctum in posita figura, appellatur vextex. Sæpe tamen omnia Pyramidis plana etiam basis, dicuntur latera græce hedræ; unde Pyramis triangula, habens omnia quatuor plana æqualia, vocatur tetrædrum. Omnia igitur plana lateralia Pyramidis sem per sunt triangula, quia omnia ad unum punctum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gpaoct5ojzv9foe4vqpfur9t9lzcnr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87757</id>
    <revision>
      <id>285811</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tendentia paulatim acuminantur: basis vero pyramidis potest esse vel triangulum, vel quadratum, vel pentagonum, etc. a qua quidem tota pyramis denominationem sumit, ut videlicet dicatur pyramis triangula, quadrangula, pentagona, etc. Pyramis tetrædra est omnium solidorum planis contentorum prima &amp;amp; simplicissima, quia omnia corpora resolvuntur in tales pyramides, &amp;amp; ipsa in nullum aliud resolvi potest.  {{right sidenote|''Prisma eiusque...</comment>
      <origin>285811</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6275" sha1="4sa2a2cyg8rioo5spmjd85vstjw6rnp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tendentia paulatim acuminantur: basis vero pyramidis potest esse vel triangulum, vel quadratum, vel pentagonum, etc. a qua quidem tota pyramis denominationem sumit, ut videlicet dicatur pyramis triangula, quadrangula, pentagona, etc. Pyramis tetrædra est omnium solidorum planis contentorum prima &amp;amp; simplicissima, quia omnia corpora resolvuntur in tales pyramides, &amp;amp; ipsa in nullum aliud resolvi potest.

{{right sidenote|''Prisma eiusque species.''}} 5. Prisma est figura solida, quæ planis continetur, quorum adversa duo, quæ bases appellantur, sunt &amp;amp; æqualia, &amp;amp; similia, &amp;amp; parallela; alia vero plana, quæ latera appellantur, sunt parallelogramma.

{{missing image}}

{{right sidenote|''Plana æqualia &amp;amp; plana similia &amp;amp; parallela.''}} Talis est figur. 35. &amp;amp; 36. Æqualia porro plana sunt, quorum eadem est capacitas: Similia vero plana sunt, quæ angulos singulos singulis æquales habent, atque etiam latera quæ circum æquales angulos sunt, proportionalia, juxta dicta Art. 4. num. 16. Parallela plana sunt, quæ undequaque in infinitum producta, nullâ in parre conveniunt. Possunt autem bases Prismatis esse vel triangula, vel quadrangula, vel pentagona, vel hexagona, etc. Itaque Prisma nihil aliud est quam columna quædam laterata æqualis undique crassitudinis, cujus bases oppositæ sunt æquales, similes, &amp;amp; parallelæ; sive hæ sint triangula vel quadrangula, etc. Unde tot latera continebit Prisma quodlibet, quot angulos continet quælilibet oppositarum basium. Et a basium figura, Prismadicitur vel triangulum, vel quadrangulum, vel Pentagonum, etc. Amultitudine vero omnium planorum prismatum appellatur aliud pentædrum, aliud hexædrum, aliud hebdædrum, etc. pendædrum quidem, quando basis est triangulum; hexædrum, quando basis est quadrangulum, etc. Universaliter tamen quando basis plures habet angulos quam quatuor, &amp;amp; Prisma plura latera quam quatuor, appellatur Polyedrum.

{{right sidenote|''Parallelepipedum.''}} 6. Parallelepipedum est figura solida ex planis quadrilateris contenta, quorum quælibet duo opposita sunt parallela, &amp;amp; æqualia. Talis est fig. 36, &amp;amp; aliæ similes. Vocantur hujusmodi corpora Parallelepipeda, eo quod parallelis planis contineantur. Opposita igitur parallelepipedi plana sunt semper &amp;amp; æqualia &amp;amp; similia, &amp;amp; parallelogramma, {{right sidenote|''Eius quatuor genera sunt.''}} ut ex definitione colligitur. Tot vero sunt parallelepipedorum genera, quot parallelogrammorum; nempe quatuor. Si enim sex parallelogramma fuerint æquilatera, &amp;amp; rectangula, hoc est, quadrata; dicetur parallelepipedum illud cubus. Si autem sex parallelogramma fuerint rectangula quidem, at non omnia æquilatera, sed quatuor fuerint longiora, quam duo reliqua; appellabitur parallelepipedum oblongum, seu alterâ parte longius. Quod si sex parallelogramma extiterint æquilatera quidem, at non omnia rectangula, sed duo tantum; vocabitur parallelepipedum illud Rhombus. Si denique sex parallelogramma neque rectangula fuerint omnia, neque omnia æquilatera, quamvis duo sint rectangula &amp;amp; æquilatera, vel rectangula tantum, vel æquilatera tantum; parallelepipedum tale vocabitur Rhomboides. Atque ex his pater, omne parallelepipedum esse Prisima, non tamen e contra.

{{right sidenote|''Trapezium solidum.''}} 7. Trapezium solidum est, cujus opposita plana neque parallela sunt, neque æqualia. Hujusmodi sunt omnia solida quæ plana habent latera, nec tamen sunt Prismata, nec parallelepipeda.

{{right sidenote|''Conus, eiusque axis vertex &amp;amp; basis.''}} 8. Conus est figura solida, quæ fit ex circumvolutione trianguli rectanguli, quando nimirum rectanguli trianguli uno latere eorum: quæ circa rectum sunt angulum, quiescente, ipsum triangulum tam diu circum ducitur, donec in eundem rursus locum restituatur, unde moveri cœperat. Ut si triangulum ABC, circa latus AB (quod est circa rectum angulum B)

{{missing image}}

quiescens circumducatur donec integram revolutionem expleat, describetur solida quædam figura, quæ continetur duab' superficiebus, circulari unâ, ac planâ, quam BC latus alterum circa angulum rectum motu suo describit; &amp;amp; curvâ aliâ, eâque convexâ, quam latus AC recto angulo oppositum delineat. Axis coni est quiescens illa linea, circa quam triangulum vertitur, nempe hîc AB. Basis coni est circulus, qui a circumducta linea describitur. Vertex coni est punctum A. Quando coni apex abscissus est, vocatur figura enascens conus truncatus. {{right sidenote|''Conus truncatus.''}} Conus hactenus descriptus appellatur rectus, quia axis est ad basin rectus. Præter hunc dantur Coni inclinati, seu Scaleni, quia nimirum axis est ad basin inclinatus.

{{right sidenote|''Cylindrus eiusque axis &amp;amp; bases.''}} 9. Cylindrus est, quando rectanguli parallelogrammi manente uno latere eorum, quæ circa rectum angulum, circumductum parallelogrammum in seipsum rursus revolvitur, unde cæperat moveri, circumassumptâ figurâ. Veluti si rectangulum parallelogrammum ABCD, circa latus AB quiescens

{{missing image}}

circum ducatur, donec integram expleat revolutionem; appellabitur figura descripta Cylindrus seu Columna rotunda, tribus superficiebus contenta, nempe duabus planis circularibus supra &amp;amp; infra, &amp;amp; unâ curvâ convexâ. Axis Cylindri est quiescens linea AB. Bases cylindri sunt bini circuli. Et hic est Cylindrus rectus, quia axis est ad bases rectus. Inclinatus est, quando axis est inclinatus ad bases.

{{right sidenote|''Corpora regularia &amp;amp; irregularia.''}} 10. Corpora solida omnia, vel regularia sunt, vel irregularia. Regularia vocantur, quorum omnia plana, quibus continentur, æqualia sunt, &amp;amp; æquilatera, &amp;amp; æquiangula. Hæc sunt solum quinque, Tetrædrum, Hexædrum seu Cubus, Octædrum, Dodecædrum, &amp;amp; Icosædrum; quæ a nonnullis appellantur corpora Platonica, quod Plato {{right sidenote|''Corpora Platonica''}} iis comparet quinque simplicia universi corpora, nempe Cœlum, &amp;amp; quatuor Elementa.

{{right sidenote|''Tetrædrum Hexædrii Dodecædrum. {{sic|Icostedrum|Icosædrum}}.''}} 11. Tetrædrum est figurasolida sub quatuor triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Hexædrum seu cubus est figura solida sub sex quadratis æqualibus contenta. Octædrum est figura&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4sa2a2cyg8rioo5spmjd85vstjw6rnp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285829</id>
      <parentid>285811</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:00:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6355" sha1="rxl63jdhm262oa7ochyv4uhhfb390rr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;tendentia paulatim acuminantur: basis vero pyramidis potest esse vel triangulum, vel quadratum, vel pentagonum, etc. a qua quidem tota pyramis denominationem sumit, ut videlicet dicatur pyramis triangula, quadrangula, pentagona, etc. Pyramis tetrædra est omnium solidorum planis contentorum prima &amp;amp; simplicissima, quia omnia corpora resolvuntur in tales pyramides, &amp;amp; ipsa in nullum aliud resolvi potest.

{{right sidenote|''Prisma eiusque species.''}} 5. Prisma est figura solida, quæ planis continetur, quorum adversa duo, quæ bases appellantur, sunt &amp;amp; æqualia, &amp;amp; similia, &amp;amp; parallela; alia vero plana, quæ latera appellantur, sunt parallelogramma.

[[File:Schott CursusMath 020.png|center]]

{{right sidenote|''Plana æqualia &amp;amp; plana similia &amp;amp; parallela.''}} Talis est figur. 35. &amp;amp; 36. Æqualia porro plana sunt, quorum eadem est capacitas: Similia vero plana sunt, quæ angulos singulos singulis æquales habent, atque etiam latera quæ circum æquales angulos sunt, proportionalia, juxta dicta Art. 4. num. 16. Parallela plana sunt, quæ undequaque in infinitum producta, nullâ in parre conveniunt. Possunt autem bases Prismatis esse vel triangula, vel quadrangula, vel pentagona, vel hexagona, etc. Itaque Prisma nihil aliud est quam columna quædam laterata æqualis undique crassitudinis, cujus bases oppositæ sunt æquales, similes, &amp;amp; parallelæ; sive hæ sint triangula vel quadrangula, etc. Unde tot latera continebit Prisma quodlibet, quot angulos continet quælilibet oppositarum basium. Et a basium figura, Prismadicitur vel triangulum, vel quadrangulum, vel Pentagonum, etc. Amultitudine vero omnium planorum prismatum appellatur aliud pentædrum, aliud hexædrum, aliud hebdædrum, etc. pendædrum quidem, quando basis est triangulum; hexædrum, quando basis est quadrangulum, etc. Universaliter tamen quando basis plures habet angulos quam quatuor, &amp;amp; Prisma plura latera quam quatuor, appellatur Polyedrum.

{{right sidenote|''Parallelepipedum.''}} 6. Parallelepipedum est figura solida ex planis quadrilateris contenta, quorum quælibet duo opposita sunt parallela, &amp;amp; æqualia. Talis est fig. 36, &amp;amp; aliæ similes. Vocantur hujusmodi corpora Parallelepipeda, eo quod parallelis planis contineantur. Opposita igitur parallelepipedi plana sunt semper &amp;amp; æqualia &amp;amp; similia, &amp;amp; parallelogramma, {{right sidenote|''Eius quatuor genera sunt.''}} ut ex definitione colligitur. Tot vero sunt parallelepipedorum genera, quot parallelogrammorum; nempe quatuor. Si enim sex parallelogramma fuerint æquilatera, &amp;amp; rectangula, hoc est, quadrata; dicetur parallelepipedum illud cubus. Si autem sex parallelogramma fuerint rectangula quidem, at non omnia æquilatera, sed quatuor fuerint longiora, quam duo reliqua; appellabitur parallelepipedum oblongum, seu alterâ parte longius. Quod si sex parallelogramma extiterint æquilatera quidem, at non omnia rectangula, sed duo tantum; vocabitur parallelepipedum illud Rhombus. Si denique sex parallelogramma neque rectangula fuerint omnia, neque omnia æquilatera, quamvis duo sint rectangula &amp;amp; æquilatera, vel rectangula tantum, vel æquilatera tantum; parallelepipedum tale vocabitur Rhomboides. Atque ex his pater, omne parallelepipedum esse Prisima, non tamen e contra.

{{right sidenote|''Trapezium solidum.''}} 7. Trapezium solidum est, cujus opposita plana neque parallela sunt, neque æqualia. Hujusmodi sunt omnia solida quæ plana habent latera, nec tamen sunt Prismata, nec parallelepipeda.

{{right sidenote|''Conus, eiusque axis vertex &amp;amp; basis.''}} 8. Conus est figura solida, quæ fit ex circumvolutione trianguli rectanguli, quando nimirum rectanguli trianguli uno latere eorum: quæ circa rectum sunt angulum, quiescente, ipsum triangulum tam diu circum ducitur, donec in eundem rursus locum restituatur, unde moveri cœperat. Ut si triangulum ABC, circa latus AB (quod est circa rectum angulum B)

[[File:Schott CursusMath 022.png|left|200px]]

quiescens circumducatur donec integram revolutionem expleat, describetur solida quædam figura, quæ continetur duab' superficiebus, circulari unâ, ac planâ, quam BC latus alterum circa angulum rectum motu suo describit; &amp;amp; curvâ aliâ, eâque convexâ, quam latus AC recto angulo oppositum delineat. Axis coni est quiescens illa linea, circa quam triangulum vertitur, nempe hîc AB. Basis coni est circulus, qui a circumducta linea describitur. Vertex coni est punctum A. Quando coni apex abscissus est, vocatur figura enascens conus truncatus. {{right sidenote|''Conus truncatus.''}} Conus hactenus descriptus appellatur rectus, quia axis est ad basin rectus. Præter hunc dantur Coni inclinati, seu Scaleni, quia nimirum axis est ad basin inclinatus.

{{right sidenote|''Cylindrus eiusque axis &amp;amp; bases.''}} 9. Cylindrus est, quando rectanguli parallelogrammi manente uno latere eorum, quæ circa rectum angulum, circumductum parallelogrammum in seipsum rursus revolvitur, unde cæperat moveri, circumassumptâ figurâ. Veluti si rectangulum parallelogrammum ABCD, circa latus AB quiescens

[[File:Schott CursusMath 021.png|left|200px]]

circum ducatur, donec integram expleat revolutionem; appellabitur figura descripta Cylindrus seu Columna rotunda, tribus superficiebus contenta, nempe duabus planis circularibus supra &amp;amp; infra, &amp;amp; unâ curvâ convexâ. Axis Cylindri est quiescens linea AB. Bases cylindri sunt bini circuli. Et hic est Cylindrus rectus, quia axis est ad bases rectus. Inclinatus est, quando axis est inclinatus ad bases.

{{right sidenote|''Corpora regularia &amp;amp; irregularia.''}} 10. Corpora solida omnia, vel regularia sunt, vel irregularia. Regularia vocantur, quorum omnia plana, quibus continentur, æqualia sunt, &amp;amp; æquilatera, &amp;amp; æquiangula. Hæc sunt solum quinque, Tetrædrum, Hexædrum seu Cubus, Octædrum, Dodecædrum, &amp;amp; Icosædrum; quæ a nonnullis appellantur corpora Platonica, quod Plato {{right sidenote|''Corpora Platonica''}} iis comparet quinque simplicia universi corpora, nempe Cœlum, &amp;amp; quatuor Elementa.

{{right sidenote|''Tetrædrum Hexædrii Dodecædrum. {{sic|Icostedrum|Icosædrum}}.''}} 11. Tetrædrum est figurasolida sub quatuor triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Hexædrum seu cubus est figura solida sub sex quadratis æqualibus contenta. Octædrum est figura&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxl63jdhm262oa7ochyv4uhhfb390rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87758</id>
    <revision>
      <id>285812</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'solida sub octo triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Dodecædrum est figura solida sub duodecim pentagonis æqualibus Et æquilateris &amp;amp; æquiangulis contenta. Icosædrum est figura solida sub viginti triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Figuræ passim extant apud scriptores Geometricæ practicæ. Constructionem earundem breviter indicabimus ''lib. 5. part. 3. Prop. 5.''    {{c| {{x-larger|CAPUT IV. De praxibus Mathematicis...</comment>
      <origin>285812</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5565" sha1="bskizve7l0tbppboq2ny0u2e3ryheaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;solida sub octo triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Dodecædrum est figura solida sub duodecim pentagonis æqualibus Et æquilateris &amp;amp; æquiangulis contenta. Icosædrum est figura solida sub viginti triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Figuræ passim extant apud scriptores Geometricæ practicæ. Constructionem earundem breviter indicabimus ''lib. 5. part. 3. Prop. 5.''


{{c|
{{x-larger|CAPUT IV. De praxibus Mathematicis.}}
}}

{{right sidenote|Praxes Mathematicæ.}}{{dropinitial|S}}''Equentes Praxes seu Problemata nude &amp;amp; sine ulla demonstratione proponam; plus enim Tyronum captus, &amp;amp; intentus a nobis hic finis non requirit. Subinde tamen loca ex Elementis Euclidis indicabo, ex quibus demonstrationes peti possunt, si quis illas desiderat, antequam eo legendo perveniat. Faciliora tantum, &amp;amp; Mathematicis operationibus, aliisque hoc opere tractandis magis necessaria seligam, ne multitudo confusionem pariat &amp;amp; utiliorum tractationi tempus eripiat. Ordinem servabo quem Articulorum tituli indicant. Instrumenta necessaria pro operationibus sunt, Regula, Circinus, &amp;amp; aliquando Gnomon seu Norma rectangula, de qna postea Praxi quinta.''


{{c|
{{x-larger|Articulus I. ''De Praxibus spectantibus ad lineas.''}}
}}

{{dropinitial|A}}B his incipimus, utpote simplicioribus, &amp;amp; a quibus cætera dependent Sequentur deinde praxes spectantes ad superficies, &amp;amp; corpora.


{{c|
{{x-larger|''Praxis I. Lineam rectam ducere.''}}
}}

{{right sidenote|''Linea rect. quomodo ducenda.''}}{{dropinitial|C}}Um linea Mathematica sit omnis latitudinis expers, constat talem re ipsa nunquam a nobis assignari posse, sed quascunque in quocunque plano dicimus, Physicas esse, &amp;amp; latitudinem aliquam habere; quibus tamen in operationibus nostris utimur pro Mathematicis. Rectas porro lineas ducere possumus variis modis, pro varia circumstantiarum ratione Hîc tres breviter subjiciam modos; quorum primus est ope Regulæ, secundus ope Amussis, tertius ope radii optici seu visualis. Primo modo utimur in planis exiguis, secundo in planis longioribus, tertio in longissimis.


{{c|
{{x-larger|''Primus Modus. Ope Regulæ rectæ''}}
}}

{{dropinitial|S}}It ducenda linea recta in charta, aliove plano exiguo, a puncto A ad punctum B. Pone

{{missing image}}

regulam super planum in quo ducenda est linea, ita ut latus rectum CD Regulæ congruat punctis A &amp;amp; B; deinde stylo, cultro, calamo, circini crure, atramento, rubrica, aliove coloris genere, designa lineam juxta latus CD Regulæ, &amp;amp; habebis intentum, si quidem dictum latus CD fuerit rectum, quod quâ ratione sciri possit, postea dicemus.


{{c|
{{x-larger|''Secundus Modus. Ope Amussis funicularis.''}}
}}

{{right sidenote|''Amussis funicularis.''}}{{dropinitial|A}}Mussim funicularem hic voco funiculum tenuem, atramento aut rubricæ intinctum, quo utuntur fabri lignarii in trabibus ac tabulis scindendis secundum rectam lineam. Sit igitur, ut antea (vide figuram præcedentem) designanda recta linea per puncta A &amp;amp; B, in trabis aut tabulæ extremitatibus notata. Extende Amussim atramento aut rubricæ intinctum, ab A ad B, &amp;amp; apprehensam in medio inter A &amp;amp; B eleva parumper, iterumque remitte, ut planum subjectum fortiter percutiat; &amp;amp; habebis lineam rectam designatam.


{{c|
{{x-larger|''Tertius Modus. Ope radii visualis.''}}
}}

{{right sidenote|''Etiam in campis.''}}{{dropinitial|S}}It in campo aliquo plano designanda linea recta a signo A ad signum B, (vide eandem figuram præcedentem) pro dividendo aut dimetiendo agro, ducenda fossa, formanda munitione, etc. in termino A consistens cura erigi perpendiculariter ope perpendiculi baculum inter A &amp;amp; B, eo loco &amp;amp; situ, v, g. in E, ut baculus E &amp;amp; signum B, tibi ad A in B prospectanti, in eadem recta linea occurrant, hoc est, ut radius opticus seu visualis ab oculo ex A in B directus transeat per baculum E. Quod fiet, si socius cum baculo E inter A &amp;amp; B consistens tam diu ad nutum tuum accedat nunc ad dexteram, nunc ad sinistram, donec eodem radio visuali videas &amp;amp; baculum E &amp;amp; signum B. Tunc enim si ab A ad E, &amp;amp; ab E ad B funem extendas, &amp;amp; juxta funem lineam designes; habebis intentum. Possunt autem hac eâdem ratione inter A &amp;amp; B erigi plures baculi, si opus fuerit. Poterit præterea adhiberi Instrumentum aliquod Dioptricum eo modo, quo dicemus in sequenti lib. 5. ubi de Geometria practica.


{{c|
{{x-larger|''Praxis II Regulam examinare, num recta sit, pro ducendis lineis rectis.''}}
}}

{{right sidenote|''Regulam examinare an recta sit.''}}{{dropinitial|S}}It regula FG (fig. 39. cujus latus CD. examinandum, num rectum sit, nec ne; &amp;amp; an linea secundum illud latus ducta, sit recta, an non. Colloca Regulam supra planum aliquod ut vides, &amp;amp; tenuissimo stylo duc lineam secundum latus CD, a C versus D. Deinde inverte Regulam ita, ut G sit ubi F, &amp;amp; F ubi G, &amp;amp; applica idem latus CD lineæ jam ductæ, eodemque stylo secundum prædictum latus duc aliam lineam. Si hæc posterior priori omni ex parte congruit, rectum est latus CD; sin minus, minime ac proinde corrigendum, donec fiat id quod diximus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis III. Per datum punctum, datæ rectæ lineæ, parallelam rectam lineam ducere.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Parallelam lineam ducere data linea per datum punctum''}}{{dropinitial|S}}It ducenda parallela ipsi BC, per punctum A. Ducatur recta AD utcunque ad BC, &amp;amp; ex D

{{missing image}}

et A, ad idem intervallum quodlibet, describantur&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bskizve7l0tbppboq2ny0u2e3ryheaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285830</id>
      <parentid>285812</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:00:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5589" sha1="h2kqseix1gsng7rzq76q32yxu9cn76r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;solida sub octo triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Dodecædrum est figura solida sub duodecim pentagonis æqualibus Et æquilateris &amp;amp; æquiangulis contenta. Icosædrum est figura solida sub viginti triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Figuræ passim extant apud scriptores Geometricæ practicæ. Constructionem earundem breviter indicabimus ''lib. 5. part. 3. Prop. 5.''


{{c|
{{x-larger|CAPUT IV. De praxibus Mathematicis.}}
}}

{{right sidenote|Praxes Mathematicæ.}}{{dropinitial|S}}''Equentes Praxes seu Problemata nude &amp;amp; sine ulla demonstratione proponam; plus enim Tyronum captus, &amp;amp; intentus a nobis hic finis non requirit. Subinde tamen loca ex Elementis Euclidis indicabo, ex quibus demonstrationes peti possunt, si quis illas desiderat, antequam eo legendo perveniat. Faciliora tantum, &amp;amp; Mathematicis operationibus, aliisque hoc opere tractandis magis necessaria seligam, ne multitudo confusionem pariat &amp;amp; utiliorum tractationi tempus eripiat. Ordinem servabo quem Articulorum tituli indicant. Instrumenta necessaria pro operationibus sunt, Regula, Circinus, &amp;amp; aliquando Gnomon seu Norma rectangula, de qna postea Praxi quinta.''


{{c|
{{x-larger|Articulus I. ''De Praxibus spectantibus ad lineas.''}}
}}

{{dropinitial|A}}B his incipimus, utpote simplicioribus, &amp;amp; a quibus cætera dependent Sequentur deinde praxes spectantes ad superficies, &amp;amp; corpora.


{{c|
{{x-larger|''Praxis I. Lineam rectam ducere.''}}
}}

{{right sidenote|''Linea rect. quomodo ducenda.''}}{{dropinitial|C}}Um linea Mathematica sit omnis latitudinis expers, constat talem re ipsa nunquam a nobis assignari posse, sed quascunque in quocunque plano dicimus, Physicas esse, &amp;amp; latitudinem aliquam habere; quibus tamen in operationibus nostris utimur pro Mathematicis. Rectas porro lineas ducere possumus variis modis, pro varia circumstantiarum ratione Hîc tres breviter subjiciam modos; quorum primus est ope Regulæ, secundus ope Amussis, tertius ope radii optici seu visualis. Primo modo utimur in planis exiguis, secundo in planis longioribus, tertio in longissimis.


{{c|
{{x-larger|''Primus Modus. Ope Regulæ rectæ''}}
}}

{{dropinitial|S}}It ducenda linea recta in charta, aliove plano exiguo, a puncto A ad punctum B. Pone

[[File:Schott CursusMath 023.png|center]]

regulam super planum in quo ducenda est linea, ita ut latus rectum CD Regulæ congruat punctis A &amp;amp; B; deinde stylo, cultro, calamo, circini crure, atramento, rubrica, aliove coloris genere, designa lineam juxta latus CD Regulæ, &amp;amp; habebis intentum, si quidem dictum latus CD fuerit rectum, quod quâ ratione sciri possit, postea dicemus.


{{c|
{{x-larger|''Secundus Modus. Ope Amussis funicularis.''}}
}}

{{right sidenote|''Amussis funicularis.''}}{{dropinitial|A}}Mussim funicularem hic voco funiculum tenuem, atramento aut rubricæ intinctum, quo utuntur fabri lignarii in trabibus ac tabulis scindendis secundum rectam lineam. Sit igitur, ut antea (vide figuram præcedentem) designanda recta linea per puncta A &amp;amp; B, in trabis aut tabulæ extremitatibus notata. Extende Amussim atramento aut rubricæ intinctum, ab A ad B, &amp;amp; apprehensam in medio inter A &amp;amp; B eleva parumper, iterumque remitte, ut planum subjectum fortiter percutiat; &amp;amp; habebis lineam rectam designatam.


{{c|
{{x-larger|''Tertius Modus. Ope radii visualis.''}}
}}

{{right sidenote|''Etiam in campis.''}}{{dropinitial|S}}It in campo aliquo plano designanda linea recta a signo A ad signum B, (vide eandem figuram præcedentem) pro dividendo aut dimetiendo agro, ducenda fossa, formanda munitione, etc. in termino A consistens cura erigi perpendiculariter ope perpendiculi baculum inter A &amp;amp; B, eo loco &amp;amp; situ, v, g. in E, ut baculus E &amp;amp; signum B, tibi ad A in B prospectanti, in eadem recta linea occurrant, hoc est, ut radius opticus seu visualis ab oculo ex A in B directus transeat per baculum E. Quod fiet, si socius cum baculo E inter A &amp;amp; B consistens tam diu ad nutum tuum accedat nunc ad dexteram, nunc ad sinistram, donec eodem radio visuali videas &amp;amp; baculum E &amp;amp; signum B. Tunc enim si ab A ad E, &amp;amp; ab E ad B funem extendas, &amp;amp; juxta funem lineam designes; habebis intentum. Possunt autem hac eâdem ratione inter A &amp;amp; B erigi plures baculi, si opus fuerit. Poterit præterea adhiberi Instrumentum aliquod Dioptricum eo modo, quo dicemus in sequenti lib. 5. ubi de Geometria practica.


{{c|
{{x-larger|''Praxis II Regulam examinare, num recta sit, pro ducendis lineis rectis.''}}
}}

{{right sidenote|''Regulam examinare an recta sit.''}}{{dropinitial|S}}It regula FG (fig. 39. cujus latus CD. examinandum, num rectum sit, nec ne; &amp;amp; an linea secundum illud latus ducta, sit recta, an non. Colloca Regulam supra planum aliquod ut vides, &amp;amp; tenuissimo stylo duc lineam secundum latus CD, a C versus D. Deinde inverte Regulam ita, ut G sit ubi F, &amp;amp; F ubi G, &amp;amp; applica idem latus CD lineæ jam ductæ, eodemque stylo secundum prædictum latus duc aliam lineam. Si hæc posterior priori omni ex parte congruit, rectum est latus CD; sin minus, minime ac proinde corrigendum, donec fiat id quod diximus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis III. Per datum punctum, datæ rectæ lineæ, parallelam rectam lineam ducere.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Parallelam lineam ducere data linea per datum punctum''}}{{dropinitial|S}}It ducenda parallela ipsi BC, per punctum A. Ducatur recta AD utcunque ad BC, &amp;amp; ex D

{{missing image}}

et A, ad idem intervallum quodlibet, describantur&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h2kqseix1gsng7rzq76q32yxu9cn76r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285831</id>
      <parentid>285830</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5613" sha1="lvtugqx23ek59uttiultf9znqiqe0az" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;solida sub octo triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Dodecædrum est figura solida sub duodecim pentagonis æqualibus Et æquilateris &amp;amp; æquiangulis contenta. Icosædrum est figura solida sub viginti triangulis æqualibus &amp;amp; æquilateris contenta. Figuræ passim extant apud scriptores Geometricæ practicæ. Constructionem earundem breviter indicabimus ''lib. 5. part. 3. Prop. 5.''


{{c|
{{x-larger|CAPUT IV. De praxibus Mathematicis.}}
}}

{{right sidenote|Praxes Mathematicæ.}}{{dropinitial|S}}''Equentes Praxes seu Problemata nude &amp;amp; sine ulla demonstratione proponam; plus enim Tyronum captus, &amp;amp; intentus a nobis hic finis non requirit. Subinde tamen loca ex Elementis Euclidis indicabo, ex quibus demonstrationes peti possunt, si quis illas desiderat, antequam eo legendo perveniat. Faciliora tantum, &amp;amp; Mathematicis operationibus, aliisque hoc opere tractandis magis necessaria seligam, ne multitudo confusionem pariat &amp;amp; utiliorum tractationi tempus eripiat. Ordinem servabo quem Articulorum tituli indicant. Instrumenta necessaria pro operationibus sunt, Regula, Circinus, &amp;amp; aliquando Gnomon seu Norma rectangula, de qna postea Praxi quinta.''


{{c|
{{x-larger|Articulus I. ''De Praxibus spectantibus ad lineas.''}}
}}

{{dropinitial|A}}B his incipimus, utpote simplicioribus, &amp;amp; a quibus cætera dependent Sequentur deinde praxes spectantes ad superficies, &amp;amp; corpora.


{{c|
{{x-larger|''Praxis I. Lineam rectam ducere.''}}
}}

{{right sidenote|''Linea rect. quomodo ducenda.''}}{{dropinitial|C}}Um linea Mathematica sit omnis latitudinis expers, constat talem re ipsa nunquam a nobis assignari posse, sed quascunque in quocunque plano dicimus, Physicas esse, &amp;amp; latitudinem aliquam habere; quibus tamen in operationibus nostris utimur pro Mathematicis. Rectas porro lineas ducere possumus variis modis, pro varia circumstantiarum ratione Hîc tres breviter subjiciam modos; quorum primus est ope Regulæ, secundus ope Amussis, tertius ope radii optici seu visualis. Primo modo utimur in planis exiguis, secundo in planis longioribus, tertio in longissimis.


{{c|
{{x-larger|''Primus Modus. Ope Regulæ rectæ''}}
}}

{{dropinitial|S}}It ducenda linea recta in charta, aliove plano exiguo, a puncto A ad punctum B. Pone

[[File:Schott CursusMath 023.png|center]]

regulam super planum in quo ducenda est linea, ita ut latus rectum CD Regulæ congruat punctis A &amp;amp; B; deinde stylo, cultro, calamo, circini crure, atramento, rubrica, aliove coloris genere, designa lineam juxta latus CD Regulæ, &amp;amp; habebis intentum, si quidem dictum latus CD fuerit rectum, quod quâ ratione sciri possit, postea dicemus.


{{c|
{{x-larger|''Secundus Modus. Ope Amussis funicularis.''}}
}}

{{right sidenote|''Amussis funicularis.''}}{{dropinitial|A}}Mussim funicularem hic voco funiculum tenuem, atramento aut rubricæ intinctum, quo utuntur fabri lignarii in trabibus ac tabulis scindendis secundum rectam lineam. Sit igitur, ut antea (vide figuram præcedentem) designanda recta linea per puncta A &amp;amp; B, in trabis aut tabulæ extremitatibus notata. Extende Amussim atramento aut rubricæ intinctum, ab A ad B, &amp;amp; apprehensam in medio inter A &amp;amp; B eleva parumper, iterumque remitte, ut planum subjectum fortiter percutiat; &amp;amp; habebis lineam rectam designatam.


{{c|
{{x-larger|''Tertius Modus. Ope radii visualis.''}}
}}

{{right sidenote|''Etiam in campis.''}}{{dropinitial|S}}It in campo aliquo plano designanda linea recta a signo A ad signum B, (vide eandem figuram præcedentem) pro dividendo aut dimetiendo agro, ducenda fossa, formanda munitione, etc. in termino A consistens cura erigi perpendiculariter ope perpendiculi baculum inter A &amp;amp; B, eo loco &amp;amp; situ, v, g. in E, ut baculus E &amp;amp; signum B, tibi ad A in B prospectanti, in eadem recta linea occurrant, hoc est, ut radius opticus seu visualis ab oculo ex A in B directus transeat per baculum E. Quod fiet, si socius cum baculo E inter A &amp;amp; B consistens tam diu ad nutum tuum accedat nunc ad dexteram, nunc ad sinistram, donec eodem radio visuali videas &amp;amp; baculum E &amp;amp; signum B. Tunc enim si ab A ad E, &amp;amp; ab E ad B funem extendas, &amp;amp; juxta funem lineam designes; habebis intentum. Possunt autem hac eâdem ratione inter A &amp;amp; B erigi plures baculi, si opus fuerit. Poterit præterea adhiberi Instrumentum aliquod Dioptricum eo modo, quo dicemus in sequenti lib. 5. ubi de Geometria practica.


{{c|
{{x-larger|''Praxis II Regulam examinare, num recta sit, pro ducendis lineis rectis.''}}
}}

{{right sidenote|''Regulam examinare an recta sit.''}}{{dropinitial|S}}It regula FG (fig. 39. cujus latus CD. examinandum, num rectum sit, nec ne; &amp;amp; an linea secundum illud latus ducta, sit recta, an non. Colloca Regulam supra planum aliquod ut vides, &amp;amp; tenuissimo stylo duc lineam secundum latus CD, a C versus D. Deinde inverte Regulam ita, ut G sit ubi F, &amp;amp; F ubi G, &amp;amp; applica idem latus CD lineæ jam ductæ, eodemque stylo secundum prædictum latus duc aliam lineam. Si hæc posterior priori omni ex parte congruit, rectum est latus CD; sin minus, minime ac proinde corrigendum, donec fiat id quod diximus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis III. Per datum punctum, datæ rectæ lineæ, parallelam rectam lineam ducere.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Parallelam lineam ducere data linea per datum punctum''}}{{dropinitial|S}}It ducenda parallela ipsi BC, per punctum A. Ducatur recta AD utcunque ad BC, &amp;amp; ex D

[[File:Schott CursusMath 024.png|center]]

et A, ad idem intervallum quodlibet, describantur&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvtugqx23ek59uttiultf9znqiqe0az</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87759</id>
    <revision>
      <id>285813</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'duo arcus ad diversas partes, unus EF ad partes B, alcer GK ad partes DC. Deinde beneficio circini abscindatur ex arcu GK arcus GH, æqualis arcui EF. Si igitur ex A, per H, recta ducatur; erit hæc parallela ipsi EC, ''per 27. Proposit. lib. 1. Element. Euclidis.''    {{c| {{x-larger|Secundus Modus.}} }}  {{dropinitial|E}}Xcentro A, ad quodvis intervallum, describatur arcus secans rectam BC. in puncto D.  {{missing image}}  Deinde eodem interv...</comment>
      <origin>285813</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="p86r8sr9axnz71qnktreuntk7dj4x5y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;duo arcus ad diversas partes, unus EF ad partes B, alcer GK ad partes DC. Deinde beneficio circini abscindatur ex arcu GK arcus GH, æqualis arcui EF. Si igitur ex A, per H, recta ducatur; erit hæc parallela ipsi EC, ''per 27. Proposit. lib. 1. Element. Euclidis.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|E}}Xcentro A, ad quodvis intervallum, describatur arcus secans rectam BC. in puncto D.

{{missing image}}

Deinde eodem intervallo ex D sumatur punctum E, in eadem recta BC. Postremo eodem intervallo ex A, &amp;amp; E, describantur duo arcus, secantes sese in F. Nam ducta recta AF, erit parallela rectæ BC, quoniam propter idem intervallum assumptum recta AF est æqualis rectæ DE, &amp;amp; recta AD rectæ EF (si ducerentur hæ lineæ) ac proinde AF oppositæ DE parallela, ''per Scholium 34. Proposit. lib. 1. Elem. Euclidis.''


{{c|
{{x-larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|S}}''I punctum A sit nimis vicinum rectæ BC, sic procedi potest. Ex Asumatur punctum D, in recta''

{{missing image}}

''BC, ad quodvis intervallum; &amp;amp; ex quovis puncto ejusdem rectæ BC, nempe ex E, quod aliquantulum distet a puncto D (quo vero magis distat, eo melius erit) eodem intervallo describatur arcus ad partes A. Deinde ex A, intervallo DE, alter arcus descriptus secet priorem arcum in F. Recta namque, ducta AF, erit parallela rectæ BC, propter eandem rationem ut prius.''


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|E}}X A ducatur arcus, tangens rectam BC in D. Deinde eodem intervallo circini, ex quovis

{{missing image}}

puncto E rectæ BC, formetur alius arcus F. Nam recta AF, ducta per A, &amp;amp; tangens arcum F, erit parallela rectæ BC,

''Si ducatur adhuc alius arcus ex D. per A transiens, accuratius ducetur parallela, si transeat per A, &amp;amp; tangat utrumque arcum A &amp;amp; F.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Datæ rectæ lineæ parallelam rectam lineam ducere, ad datum vel assumptum intervallum.''}}
}}

{{right sidenote|''Parallelam ducere alteri lineæ ad datum intervallum.''}}{{dropinitial|E}}X dictis patet, quomodo datæ rectæ lineæ parallelam rectam lineam ducere oporteat ad datum vel assumptum intervallum. Sit enim recta BC præcedentis figuræ, (fig. 43.) cui ad intervallum G datum, aut assumptum ducenda sit parellela. Sumantur in BC duo puncta D &amp;amp; E, ex quibus ad intervallum rectæ G describantur duo arcus, A &amp;amp; F, &amp;amp; ad contactum arcum ducta linea AF erit parallela desiderata. Simili ratione operandum est per alios modos Praxis præcedentis.


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus.}}
}}

 A Liter &amp;amp; facilime duci potest parallela alteri rectæ datæ, ope Gnomonis seu Normæ, sive per punctum datum, sive ad libitum assumptum. Sit enim data recta BC, et

{{missing image}}

punctum A vel datum, vel assumptum. Applica Gnomonem lineæ BC ita, ut unum latus congruat lineæ, alterum transeat per punctum A, ut in figura apparet: &amp;amp; juxta punctum A nota in latere Gnomonis punctum. Deinde applica iterum Gnomonem lineæ BC in loco ''f'' aliquantulum a priori loco distante, ita ut unum latus congruat lineæ; &amp;amp; juxta punctum alteri lateri antea impressum nota in plano punctum v. g. D. Recta enim per A &amp;amp; D ducta, erit parallela rectæ BC. Quoniam enim A ''e,'' D ''f,'' æquales sunt, &amp;amp; parallelæ: erunt etiam BC &amp;amp; AD parallelæ, ''per 31. primi.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis IV. Data recta linea, &amp;amp; puncto in ea dato, rectam lineam ad angulos rectos excitare.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere a puncto dato in linea.''}}{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum C. Ex C, abscindantur utrinque partes æquales

{{missing image}}

CD, CE: &amp;amp; ex D &amp;amp; E describantur duo arcussupra vel infra lineam datam, secantes sese in F, ducaturque recta FC, &amp;amp; erit FC perpendicularis ad AB. Demonstrationem vide apud ''Euclidem lib. 1. Proposit. II.''

''Si punctum datum in linea recta fuerit extremum, aut fere extremum, producenda erit linea in directum &amp;amp; continuum ad partes puncti dati, si fieri potest, ut ex illo erigipossit secundum Praxin prædictam linea perpendicularis. Vt si linea data fuerit AC, in figura præcedente, &amp;amp; punctum datum C, protrahenda erit AC versus B, &amp;amp; sumendæ æquales CD, CE, &amp;amp; operandum ut dictum.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}I data recta AB, punctumque in ea datum B, sive in extremo, sive non. Posito circini pede uno&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p86r8sr9axnz71qnktreuntk7dj4x5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285832</id>
      <parentid>285813</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4597" sha1="jzchuqg9ug8mrzr5schl6jxpm4vu9wa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;duo arcus ad diversas partes, unus EF ad partes B, alcer GK ad partes DC. Deinde beneficio circini abscindatur ex arcu GK arcus GH, æqualis arcui EF. Si igitur ex A, per H, recta ducatur; erit hæc parallela ipsi EC, ''per 27. Proposit. lib. 1. Element. Euclidis.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|E}}Xcentro A, ad quodvis intervallum, describatur arcus secans rectam BC. in puncto D.

[[File:Schott CursusMath 025.png|center]]

Deinde eodem intervallo ex D sumatur punctum E, in eadem recta BC. Postremo eodem intervallo ex A, &amp;amp; E, describantur duo arcus, secantes sese in F. Nam ducta recta AF, erit parallela rectæ BC, quoniam propter idem intervallum assumptum recta AF est æqualis rectæ DE, &amp;amp; recta AD rectæ EF (si ducerentur hæ lineæ) ac proinde AF oppositæ DE parallela, ''per Scholium 34. Proposit. lib. 1. Elem. Euclidis.''


{{c|
{{x-larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|S}}''I punctum A sit nimis vicinum rectæ BC, sic procedi potest. Ex Asumatur punctum D, in recta''

[[File:Schott CursusMath 026.png|center]]

''BC, ad quodvis intervallum; &amp;amp; ex quovis puncto ejusdem rectæ BC, nempe ex E, quod aliquantulum distet a puncto D (quo vero magis distat, eo melius erit) eodem intervallo describatur arcus ad partes A. Deinde ex A, intervallo DE, alter arcus descriptus secet priorem arcum in F. Recta namque, ducta AF, erit parallela rectæ BC, propter eandem rationem ut prius.''


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|E}}X A ducatur arcus, tangens rectam BC in D. Deinde eodem intervallo circini, ex quovis

[[File:Schott CursusMath 027.png|center]]

puncto E rectæ BC, formetur alius arcus F. Nam recta AF, ducta per A, &amp;amp; tangens arcum F, erit parallela rectæ BC,

''Si ducatur adhuc alius arcus ex D. per A transiens, accuratius ducetur parallela, si transeat per A, &amp;amp; tangat utrumque arcum A &amp;amp; F.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Datæ rectæ lineæ parallelam rectam lineam ducere, ad datum vel assumptum intervallum.''}}
}}

{{right sidenote|''Parallelam ducere alteri lineæ ad datum intervallum.''}}{{dropinitial|E}}X dictis patet, quomodo datæ rectæ lineæ parallelam rectam lineam ducere oporteat ad datum vel assumptum intervallum. Sit enim recta BC præcedentis figuræ, (fig. 43.) cui ad intervallum G datum, aut assumptum ducenda sit parellela. Sumantur in BC duo puncta D &amp;amp; E, ex quibus ad intervallum rectæ G describantur duo arcus, A &amp;amp; F, &amp;amp; ad contactum arcum ducta linea AF erit parallela desiderata. Simili ratione operandum est per alios modos Praxis præcedentis.


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus.}}
}}

{{dropinitial|A}}Liter &amp;amp; facilime duci potest parallela alteri rectæ datæ, ope Gnomonis seu Normæ, sive per punctum datum, sive ad libitum assumptum. Sit enim data recta BC, et

[[File:Schott CursusMath 028.png|center]]

punctum A vel datum, vel assumptum. Applica Gnomonem lineæ BC ita, ut unum latus congruat lineæ, alterum transeat per punctum A, ut in figura apparet: &amp;amp; juxta punctum A nota in latere Gnomonis punctum. Deinde applica iterum Gnomonem lineæ BC in loco ''f'' aliquantulum a priori loco distante, ita ut unum latus congruat lineæ; &amp;amp; juxta punctum alteri lateri antea impressum nota in plano punctum v. g. D. Recta enim per A &amp;amp; D ducta, erit parallela rectæ BC. Quoniam enim A ''e,'' D ''f,'' æquales sunt, &amp;amp; parallelæ: erunt etiam BC &amp;amp; AD parallelæ, ''per 31. primi.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis IV. Data recta linea, &amp;amp; puncto in ea dato, rectam lineam ad angulos rectos excitare.''}}
}}

{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere a puncto dato in linea.''}}{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum C. Ex C, abscindantur utrinque partes æquales

[[File:Schott CursusMath 029.png|center]]

CD, CE: &amp;amp; ex D &amp;amp; E describantur duo arcussupra vel infra lineam datam, secantes sese in F, ducaturque recta FC, &amp;amp; erit FC perpendicularis ad AB. Demonstrationem vide apud ''Euclidem lib. 1. Proposit. II.''

''Si punctum datum in linea recta fuerit extremum, aut fere extremum, producenda erit linea in directum &amp;amp; continuum ad partes puncti dati, si fieri potest, ut ex illo erigipossit secundum Praxin prædictam linea perpendicularis. Vt si linea data fuerit AC, in figura præcedente, &amp;amp; punctum datum C, protrahenda erit AC versus B, &amp;amp; sumendæ æquales CD, CE, &amp;amp; operandum ut dictum.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}I data recta AB, punctumque in ea datum B, sive in extremo, sive non. Posito circini pede uno&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzchuqg9ug8mrzr5schl6jxpm4vu9wa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87760</id>
    <revision>
      <id>285814</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'in B, extende alterum ad libitum intervallum,  {{missing image}}  v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.    {{c| {{x-larger|Tertius Mod...</comment>
      <origin>285814</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3868" sha1="mjgi19ixnwruwx2czprqzjmeimpcuqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

{{missing image}}

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

 Sit data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

{{missing image}}

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} Sit data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

{{missing image}}

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

 Sit data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

{{missing image}}

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} Modi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

{{missing image}}

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjgi19ixnwruwx2czprqzjmeimpcuqk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285815</id>
      <parentid>285814</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285815</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3867" sha1="qq827mowx5xt6qo1fakio7p793f53jy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

{{missing image}}

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

 Sit data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

{{missing image}}

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} Sit data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

{{missing image}}

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

Sit data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

{{missing image}}

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} Modi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

{{missing image}}

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qq827mowx5xt6qo1fakio7p793f53jy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285833</id>
      <parentid>285815</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4034" sha1="tivcgg5fzidx1s3povpl8h8q40a98h1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

[[File:Schott CursusMath 030.png|center]]

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

[[File:Schott CursusMath 031.png|center]]

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} Sit data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

[[File:Schott CursusMath 032.png|center]]

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

[[File:Schott CursusMath 033.png|center]]

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

[[File:Schott CursusMath 034.png|center]]

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tivcgg5fzidx1s3povpl8h8q40a98h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285834</id>
      <parentid>285833</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285834</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4050" sha1="orb48afgfqbrnkvf86hwdwivildl3zd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

[[File:Schott CursusMath 030.png|center]]

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

[[File:Schott CursusMath 031.png|center]]

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} {{dropinitial|S}}It data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

[[File:Schott CursusMath 032.png|center]]

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

[[File:Schott CursusMath 033.png|center]]

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

[[File:Schott CursusMath 034.png|center]]

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orb48afgfqbrnkvf86hwdwivildl3zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285835</id>
      <parentid>285834</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4062" sha1="7tnsbzqt8ly71r30s3y0jut5ew4zbgz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

[[File:Schott CursusMath 030.png|center]]

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

[[File:Schott CursusMath 031.png|center]]

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus.}}&lt;br/&gt;''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} {{dropinitial|S}}It data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

[[File:Schott CursusMath 032.png|center]]

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

[[File:Schott CursusMath 033.png|center]]

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium.}}&lt;br/&gt;''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

[[File:Schott CursusMath 034.png|center]]

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7tnsbzqt8ly71r30s3y0jut5ew4zbgz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285836</id>
      <parentid>285835</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="os2azhddlck4jddnhw6r5k726ax2pm0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

[[File:Schott CursusMath 030.png|center]]

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

[[File:Schott CursusMath 031.png|center]]

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus.}}&lt;br/&gt;''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} {{dropinitial|S}}It data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

[[File:Schott CursusMath 032.png|center]]

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

[[File:Schott CursusMath 033.png|center]]

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium.}}&lt;br/&gt;''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

[[File:Schott CursusMath 034.png|center]]

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>os2azhddlck4jddnhw6r5k726ax2pm0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285837</id>
      <parentid>285836</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T21:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4058" sha1="hql8t7cnpgh6ehx3reeag7fu4pn23kv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,

[[File:Schott CursusMath 030.png|center]]

v. g. usque ad C, &amp;amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp;amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp;amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp;amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam

[[File:Schott CursusMath 031.png|center]]

assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp;amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''

''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp;amp; E, &amp;amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp;amp; D.''


{{c|
{{x-larger|Quartus Modus.}}&lt;br/&gt;''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} {{dropinitial|S}}It data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo

[[File:Schott CursusMath 032.png|center]]

post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp;amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp;amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.

''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp;amp; ex D &amp;amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp;amp; per GFB duc perpendicularem.''


{{c|
{{x-larger|Quintus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde

[[File:Schott CursusMath 033.png|center]]

quinque æquales partes, &amp;amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''

''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium.}}&lt;br/&gt;''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp;amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti.


{{c|
{{x-larger|Sextus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp;amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp;amp; ACF, ad

[[File:Schott CursusMath 034.png|center]]

angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp;amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo,


{{c|
{{x-larger|Annotatio I.}}
}}

{{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hql8t7cnpgh6ehx3reeag7fu4pn23kv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87761</id>
    <revision>
      <id>285816</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:49:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|Annotatio II. ''Qua ratione in agris &amp;amp; campis designanda sit linea perpendicularis, seu angulus rectus faciendus.''}} }}  {{right sidenote|''Perpendicularem in campis excitare.''}}{{dropinitial|M}}''Odi hactenus dicti utiles sunt ad perpendicularem lineam ducendam in chartis, alijsque planis exiguis. In agris vero &amp;amp; campis id fieri debet ope Instrumenti alicujus dioptrici, quale potest esse Pantometrum Kircherianum, au...</comment>
      <origin>285816</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4740" sha1="iicawrvh3x3fbw6rv4rrah6cuvxzpxn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|Annotatio II. ''Qua ratione in agris &amp;amp; campis designanda sit linea perpendicularis, seu angulus rectus faciendus.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem in campis excitare.''}}{{dropinitial|M}}''Odi hactenus dicti utiles sunt ad perpendicularem lineam ducendam in chartis, alijsque planis exiguis. In agris vero &amp;amp; campis id fieri debet ope Instrumenti alicujus dioptrici, quale potest esse Pantometrum Kircherianum, aut Mensula Geometrica, (de quibus in Geometria Practica) si per ejus medium ducantur duæ lineæ rectæ intersecantes sese ad angulos rectos. Si enim radius visualis dirigatur primo juxta unam, &amp;amp; deinde juxta aliam lineam, &amp;amp; in campo rectæ designentur baculis fixis, modo dicto Praxi I. Modo 3. hæbebitur intentum.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis V. Examinare Normam, num accurate sit fabricata.''}}
}}

{{right sidenote|''Normam examinare an recta sit.''}}{{dropinitial|S}}It examinanda Norma Fig. præced. BAC. Ex centro G describatur in aliquo plano arcus semicirculo major, cujusvis magnitudinis; ductâque diametro BC, ponatur Normæ angulus A in aliquo puncto circum ferentiæ, ut in A; latusque unum ejusdem Normæ, ut AB, transeat per B punctum extremum diametri. Si tunc alterum latus Normæ tranfeat per alterum punctum extremum C ejusdem diametri, rite fabricata est Norma proposita quoad latera externa, eo quod tunc angulus A in semicirculo rectus sit ''per 31. Tertii.'' Eâdem ratione interiorem partem Normæ examinabis, si angulum D applices circum ferentiæ, &amp;amp; latera DE, DF, punctis extremis B &amp;amp; C diametri.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VI. Super datam rectam lineam, a dato puncto quod in ea non est perpendicularem erigere.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem excitare a puncto extra lineam dato.''}}{{dropinitial|S}}It data recta FG, &amp;amp; punctum extra ipsam datum C. Facto centro in C, intervallo quovis eodem,

{{missing image}}

describantur duo arcus secantes rectam datam in A &amp;amp; B. Deinde ex A &amp;amp; ex B, eodem intervallo ut prius, vel alio quolibet, describantur alij duo arcus secantes se in D. Nam ducta recta CD, secans AB in E, erit perpendicularis ad AB, ''per 12. Primi.''


{{c|
{{x-larger|Annotationes. I.}}
}}

{{dropinitial|S}}''I punctum C fuerit nimis vicinum rectæ FG, ita agendum erit. Centro C, ad intervallum quodvis secetur recta FG in duobus punctis A &amp;amp; B, ut antea; ex quibus ad majus intervallum quodcunque quam AC, vel BC, bini arcus tam supra, quam infra describantur, se intersecantes in D &amp;amp; E. Non ductarecta DCE, quæ producta necessario per punctum''

{{missing image}}

''Htransibit, perpendicularis erit ad rectam FG, in puncto H.''

''II. Sipunctum C sit juxta extremum plani in quo estlinea data, ita ut linea data non possit produci ulterius, ad praxim prædictam adhibendam; ita agemus. Ex puncto quovis B lineæ datæ, quod sit versus extremum''

{{missing image}}

''lineæ, describantur duo arcus supra &amp;amp; infra lineam AB, ad intervallum BC. Deinde ex alio puncto A aliquantum remoto a puncto B, alii duo arcus ad intervallum AC describantur, secantes priores arcus in C &amp;amp; D. Nam recta CD perpendicularis erit ad rectam dictam in puncto E.''

''III. Silinea data sit in extremo plani, ita ut non possint formari duo arcus infra &amp;amp; supra, sed solum supra, aut solum infra, possit tamen continuari ulterius linea; procedemus modo sequenti.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It ad rectam AB, (Fig. 47.) ex puncto E, ducenda perpendicularis. Ductâ utcunque rectâ ED, secetur ea bifariam in C; &amp;amp; centro C, per E describatur arcus circuli secans rectam datam in A. Quod si non secet, producenda erit, donec ab arcu secetur. Recta enim EA erit ad AB perpendicularis, ''per 31 Tertij.''


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|I}}N omnibus prædictis casibus potest etiam duci perpendicularis ope Normæ, si unum ejus latus applicetur lineæ datæ, &amp;amp; alterum transeat per punctum datum, &amp;amp; juxta hoc ducatur recta.


{{c|
{{x-larger|Annotatio. ''Qua ratione in agris &amp;amp; campis ducenda sit perpendicularis ad datam rectum a puncto extra dato.''}}
}}

{{right sidenote|''Perpendicularem in campis ducere a puncto extra lineam.''}}{{dropinitial|U}}''Tere instrumento dioptrico habente in medio duas rectas ad angulos rectos se intersecanter, &amp;amp; posito illo supra rectam in Campo datam, ita ut una Instrumenti linea congruat datæ rectæ in Campo; move Instrumentum ad dextram, &amp;amp; ad sinistram in eadem recta, donec radio visuali directo juxta altera lustrumenti lineam occurrat punctum seu signum datum. Si enim a puncto ad rectam datam ducatur alia recta, erit ea perpendicularis quæsita.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iicawrvh3x3fbw6rv4rrah6cuvxzpxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87762</id>
    <revision>
      <id>285817</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|''Praxis VII. Dividere lineam rectam finitam bifariam.''}} }}  {{right sidenote|''Lineam rectam bifariam dividere.''}}{{dropinitial|S}}It linea data AB. Centro A, intervallo majori quam est medietas lineæ AB, describatur arcus  {{missing image}}  CD. Deinde centro B, intervallo eodem, describatur alius arcus, secans priorem in C &amp;amp; D. Per puncta C &amp;amp; D ducatur recta: eritque AB, divisa bifariam in E.    {{c| {{x-larger|A...</comment>
      <origin>285817</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3646" sha1="2p8oxeckj3x1qhk8oir4a3dji1247vj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|''Praxis VII. Dividere lineam rectam finitam bifariam.''}}
}}

{{right sidenote|''Lineam rectam bifariam dividere.''}}{{dropinitial|S}}It linea data AB. Centro A, intervallo majori quam est medietas lineæ AB, describatur arcus

{{missing image}}

CD. Deinde centro B, intervallo eodem, describatur alius arcus, secans priorem in C &amp;amp; D. Per puncta C &amp;amp; D ducatur recta: eritque AB, divisa bifariam in E.


{{c|
{{x-larger|Annotationes. I.}}
}}

{{dropinitial|S}}''Vfficit tamen, delineare tantum arcus parvos infra &amp;amp; supra, ubi C &amp;amp; D, intersecantes sese.''

''II. Si linea data est in extremo plani, ita ut infra aut supra ipsam non sit locus in quo describi possint''

{{missing image}}

''arcus sese intersecantes tunc descriptis supra aut infra ipsam duobus arcubus intersecantibus sese in C, describantur alii duo in tersecantes se in D, sive hoc fiat infra C, sive supra.''

III. Si recta data tam longa sit, ut centris A &amp;amp; B

{{missing image}}

non possunt formari infra &amp;amp; supra arcus ad intervallum majus medietate ipsius lineæ datæ; abscinde utrimque æquales portiones AD, BC, &amp;amp; ex D &amp;amp; C centris operare ut dictum.


{{c|
{{x-larger|Corollarium.}}
}}

{{dropinitial|P}}''Atet hinc, quomodo proposita linea sit dividenda in quatuor, in octo, &amp;amp; quotcunque æquales partes numero pares, si nimirum quælibet medietas subdividatur.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis VIII. Datam lineam rectam finitam in quotlibet partes æquales secare.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus. ''Per Parallelogrammum.''}}
}}

{{right sidenote|''Lineam rectam in quotlibet partes secare.''}}{{dropinitial|I}}N assere aliquo polito, aut in lamina metallica, chartave crassa, duc duas lineas parallelas FG, CD, ad aliquod intervallum inter se distantes Quo autem longiores fuerint parallelæ prædictæ &amp;amp; quo magis invicem distabunt, eo commodius erit instrumentum. In utraque quotcunque partes inter se omnino æquales assume, ab F &amp;amp; C versus G &amp;amp; D, v. g. 10, 20, aut 30, prout lineatum longitudo permittet. &amp;amp; pucta respondentia lineis rectis

{{missing image}}

junge ut figura ostendit; paratumque erit Instrumentum, quod Parallelogrammum appellare placet.

Usus instrumenti hic est. Sit linea AB dividenda in 7 æquales partes. Accipe circino longitudinem oblatæ lineæ AB, &amp;amp; posito uno circini pede in puncto C, vel in quovis alio, linea FC, alterum pedem extende (immota circini apertura) usque ad octavam lineam (hæc enim cum prima FC includit septem æqualia spatia) notando in ea punctum H, &amp;amp; duc lineam sive manifestam, sive occultam CH, Eritque linea CH æqualis lineæ AB, divisa in 7. æquales partes: quæ diviso si transferatur circino in AB, habebis intentum.


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus. ''Per Instrumentum partium.''}}
}}

{{right sidenote|''Instrumentum partium.''}}{{dropinitial|P}}Ræpara ex orichalco, vel alia quavis materia solida, duas Regulas æquales, &amp;amp; oblongas, ABD, ACE, quæ; in A ita conjungantur clavo aliquo tereti, ut circa ipsum clavum tanquam circa

{{missing image}}

axem uniformiter possint moveri, &amp;amp; prout opus fuerit, dilatari atque constringi. Deinde ex puncto A tanquam ex centro ducantur super planis dictarum Regularum duæ lineæ rectæ æquales, AF &amp;amp; AG, eæque dividantur primo in duas, deinde in tres, in quatuor, in quinque, in sex, etc. partes æquales, &amp;amp; numeri adscribantur ut vides: eritque Instrumentum præparatum, quod instrumentum partium appellare lubet.

Usus instrumenti hic est. Sit linea IK dividenda in tres æquales partes. Accipe circino longitudinem totius lineæ IK, &amp;amp; posito uno circini&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2p8oxeckj3x1qhk8oir4a3dji1247vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87763</id>
    <revision>
      <id>285818</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Pede in puncto F instrumenti, alterum extende (immota permanente circini apertura) usque ad punctum G dilatando vel constringendo Instrumentum, donec punctum G congruat alteri circini pedi. Hoc facto, relinque instrumentum immotum, &amp;amp; accipe cir cino distantiam inter puncta 3 &amp;amp; 3, notata in lineis Instrumenti, illamque distantiam transfer ex I in L, &amp;amp; ex L in M, eritque linea IK divisa in tres æquales partes.    {{c| {{x-larger|Ann...</comment>
      <origin>285818</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5542" sha1="q4e1esd6detusoq8j4uys9qrtgkb1fd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Pede in puncto F instrumenti, alterum extende (immota permanente circini apertura) usque ad punctum G dilatando vel constringendo Instrumentum, donec punctum G congruat alteri circini pedi. Hoc facto, relinque instrumentum immotum, &amp;amp; accipe cir cino distantiam inter puncta 3 &amp;amp; 3, notata in lineis Instrumenti, illamque distantiam transfer ex I in L, &amp;amp; ex L in M, eritque linea IK divisa in tres æquales partes.


{{c|
{{x-larger|Annotationes. I.}}
}}

{{dropinitial|E}}''Odem modo procedendum est in divisione linearum in quotcunque æquales partes. Si linea dividenda est nimis longa, ita ut tota non possit inttercipi inter duo puncta F &amp;amp; G Instrumenti, quantumcunque dilatetur, prout est linea NO; intercipiatur primo pars ipsius quæ poterit, v. g. NQ, &amp;amp; hujus tertia pars NP notetur: deinde intercipiatur reliqua pars QO, &amp;amp; hujus etiam tertia pars QR notetur: tandem hæc pars QR transferatur a P in X, eritque NX tertia pars totius lineæ NO. Si linea dividenda est nimis parva, ita ut non possit intercipi inter duo puncta F &amp;amp; G Instrumenti, quantumcunque constringatur; intercipiatur ipsius duplum, &amp;amp; hujus dupli accipiatur pars tertia, tandemque hujus partis tertiæ accipiatur pars dimidia, quæ facilius haberi potest quam tertia totius lineæ.''

''II. Si data linea dividenda esset in partes quæ in Instrumento non sunt notatæ, v. g. in 40, 30, 36, etc. dividatur in illarum submultiplices quæ sunt in Instrumento, v. g. in 20, 15, 18, etc. &amp;amp; deinde harum quælibet dividantur in duas partes æquales.''


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus. ''Per quadrantem Proportionum.''}}
}}

{{right sidenote|''Quadrans proportionum.''}}{{dropinitial|L}}Oco prædicti Instrumenti construi potest in lamina aliqua, vel in plano quolibet. Quadrans ABC sic. Rectæ AB, AC, conjungantur in A ad angulum rectum, &amp;amp; earum una, ut AB,

{{missing image}}

dividatur primo in duas partes, deinde tota in tres, &amp;amp; tota in quatuor, etc. Deinde in centro A, per singula divisionis puncta ducantur arcus ut vides; eritque paratum Instrumentum, quod Quadrantem proportionum appellare placet.

Usus est hic. Oblata quacunque linea, v g. MN, quæ sit dividenda in tres v. g. partes æquales, intercipe circino totam lineam MN, &amp;amp; in infimo arcu BC sume intervallum BD, æquale lineæ MN datæ, &amp;amp; duc rectam occultam AD: deinde in tertio arcu accipe circino intervallum EF, &amp;amp; transfer ex M in O; eritque MO tertia pars totius lineæ MN.

''Si linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, observa ea quæ in præcedente Annotatione I. diximus.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis IX. Ex data recta quamvis partem centesimam aut millesimam abscindere.''}}
}}


{{c|
{{x-larger|Primus Modus. ''Per instrumentum partium.''}}
}}

{{right sidenote|''Linea vecta quamvis partem centesimam abscindere.''}}{{dropinitial|I}}N altera patte Instrumenti partium duc ex centro A alias duas rectas, AF, AG, easque in 100, aut 1000 æquales particulas divide. Quibus peractis; sic ex quavis recta proposita abscindes quotcunque centesimas, aut millesimas partes, prour lineæ Instrumenti divisæ fuerint in 100, {{right sidenote|vide fig. 59.}} aut 1000. particulas. Dilata vel constringe Instrumentum, donec inter vallum inter F &amp;amp; G sit æquale lineæ datæ. Deinde extende circinum inter partes desideratas, in lineis AF, AG notatas, v. g. inter 50 &amp;amp; 50. inter 35 &amp;amp; 35, etc. &amp;amp; intervallum in lineam datam translatum abscindet partes quæsitas.


{{c|
{{x-larger|Annotationes.}}
}}

{{right sidenote|Item quam libet partem desideratam.}}{{dropinitial|S}}''I linea data est nimis longa, aut nimis brevis, operare ut dictum in Annotationibus præcedentis Praxis.''

''II. Ejusdem instrumenti auxilio ex quavis li nea data quamvis partem desideratam, v. g. septimam, undecimam, decimam tertiam, etc. auferes, hoc est, quamlibet lineam datam in quotlibet partes æquales divides sic: Sit dividenda linea in 7. partes, seu auferenda sit pars septima ex aliqua linea. Multiplica 7 per 10 fiunt 70; aperi ergo Instrumentum donec longitudo lineæ datæ circino accepta statuatur inter 70 &amp;amp; 70: tunc enim intervallum quod est inter 10 &amp;amp; 10. manente eadem Instrumenti apertura, dabit desideratam partem septimam. Licebit etiam partem auferendam multiplicare per alium quemvis numerum. Sic si undecima pars sit auferenda, multiplicari possunt 11 per 5, ut fiant 55 &amp;amp; 55 Instrumenti, intercapedo inter 5 &amp;amp; 5 dabit partem undecimam desideratam.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus. ''Per Quadrantem proportionum.''}}
}}

{{right sidenote|vide fig. 60.}}{{dropinitial|I}}N altera parte Quadrantis proportionum duc ex centro A alias duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum, easque divide in 100 aut 1000 partes æquales. Deinde in ultimo arcu BC accipe intervallum BD æquale lineæ datæ, &amp;amp; duc rectam AD. Demum quære numerum partium desideratatum in linea AB, v. g. 50, 30, etc. &amp;amp; per numerum inventum ex centro A duc arcum intersecantem rectam AD: intervallum enim hujus arcus a numero dato usque ad punctum intersectionis dabit partes desideratas in linea proposita.

''Quid faciendum sit, quando linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, patet ex dictis Praxi 8. præcedente.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis X. Datam rectam in duas aut plures secare, quæ habeant proportionem quamcumque datam.''}}
}}

{{right sidenote|''Rectam secare in habentes proportionem.''}}{{dropinitial|S}}It data recta AB, quæ secanda sit in duas partes, habentes eandem proportionem inter se,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q4e1esd6detusoq8j4uys9qrtgkb1fd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87764</id>
    <revision>
      <id>285819</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:50:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineæ termino ducatur recta AE, faciens  {{missing image}}  cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF æqualis ipsi G. Demum ducatur recta EB, &amp;amp; ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G.    {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }}  {{dropinitial|S}}''I AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, a...</comment>
      <origin>285819</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4649" sha1="kxniqvn6s5ipmfm5k7hce0kr9197n64" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineæ termino ducatur recta AE, faciens

{{missing image}}

cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF æqualis ipsi G. Demum ducatur recta EB, &amp;amp; ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G.


{{c|
{{x-larger|Annotationes. I.}}
}}

{{dropinitial|S}}''I AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendæ essent ex AE plures partes datis rectis æquales, &amp;amp; operandum ut dictum.''

''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, &amp;amp; Quadrantem proportionum, si lineæ proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, &amp;amp; inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quæsitam.''


{{c|
{{x-larger|Corollaria.}}
}}

{{dropinitial|C}}''Olligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quæ vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.''

''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema &amp;amp; media ratione.''}}
}}

{{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema &amp;amp; media ratione.''}}{{dropinitial|S}}It data linea AB, dividenda proportionaliter extrema &amp;amp; media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, æqualis dimidiæ lineæ datæ,

{{missing image}}

et ducatur recta CB, a qua secetur CD, æqualis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE.


{{c|
{{x-larger|''raxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''}}
}}

{{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, datæ, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur

{{missing image}}

ad angulum rectum ABC, &amp;amp; conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productæ in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavæ l. 6. Eucl. etc.'' Si duæ datæ sint notæ in numeris, v. g. prima 4. pedum, &amp;amp; secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9.


{{c|
{{x-larger|''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''}}
}}

{{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}}{{dropinitial|H}}Abitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, &amp;amp; quotquot volueris proportionales. Si in numeris notæ fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato.


{{c|
{{x-larger|Corollarium.}}
}}

{{dropinitial|H}}''Inc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duæ aliæ in eadem cum illis proportione reperiri possint, præsertim si in numeris notæ sint.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''}}
}}

{{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, &amp;amp; ex puncto medio E tanquam

{{missing image}}

centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, &amp;amp; ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque hæc media proportionalis quæsita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datæ duæ rectæ sint notæ in numeris, multiplica illos inter se, &amp;amp; ex producto extrahe radicem quadratam: erit hæc media quæsita in numeris.


{{c|
{{x-larger|''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''}}
}}

{{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int datæ duæ rectæ, A &amp;amp; B, interque eas inveniendæ aliæ duæ continue proportionales. Ducantur duæ rectæ, CD, &amp;amp; FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. &amp;amp; ex Eversus D abscindatur EH æqualis ipsi B, versus G vero abscindatur EI æqualis ipsi A. Accipiantur deinde duæ normæ exactissimæ, ex orichalco, ligno, charta&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxniqvn6s5ipmfm5k7hce0kr9197n64</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87765</id>
    <revision>
      <id>285820</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'crassiore fabricatæ, &amp;amp; una applicetur angulo suo interno L lineæ E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit  {{missing image}}  alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normæ. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, &amp;amp; EL duæ mediæ quæsitæ, eri...</comment>
      <origin>285820</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3639" sha1="kwzet6eay2yr8dc9pv9m4u6wlrhn54s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;crassiore fabricatæ, &amp;amp; una applicetur angulo suo interno L lineæ E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit

{{missing image}}

alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normæ. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, &amp;amp; EL duæ mediæ quæsitæ, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' &amp;amp; EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundæ normæ non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, &amp;amp; latere interno in puncto H, donec alterius normæ lalus transeat per I, &amp;amp; punctum intersectionis K.


{{c|
{{x-larger|Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''}}
}}

{{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}}{{dropinitial|I}}Nnumera hic dici possent; nos magis necessaria &amp;amp; utiliora Tyronibus seligemus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis I. Circulum in 360. partes æquales dividere.''}}
}}

{{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}}{{dropinitial|S}}It dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus

{{missing image}}

se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, &amp;amp; alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, &amp;amp; notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quælibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quælibet harum trium in quinque tandem, quælibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectæ lineæ. Ne tamen in centro confundantur lineæ, præstat relinquere circellum circa centrum vacuum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''}}
}}

{{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}}{{dropinitial|I}}N tabula ænea, vel lignea, alteriusve materiæ durabilis ac bene politæ, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex

{{missing image}}

puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes æquales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, &amp;amp; alterum extende in D, &amp;amp; fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, &amp;amp; fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres æquales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, &amp;amp; quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus.


{{c|
{{x-larger|Annotatio.}}
}}

SI ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri æqualem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectæ, &amp;amp; ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato æqualem constituere.''}}
}}

{{dropinitial|S}}It datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus æqualis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta

{{missing image}}

DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, &amp;amp; ducatur recta DF, erit angulus EDF æqualis angulo BAC.

{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwzet6eay2yr8dc9pv9m4u6wlrhn54s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87766</id>
    <revision>
      <id>285821</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''}} }}  {{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}}{{dropinitial|F}}It hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC præcedentis figuræ. Centro A in Quadrante, intervallo AF, æquali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, &amp;amp;...</comment>
      <origin>285821</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4569" sha1="hh43ep566vf5ptpbfolvccje4enrnvr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''}}
}}

{{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}}{{dropinitial|F}}It hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC præcedentis figuræ. Centro A in Quadrante, intervallo AF, æquali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, &amp;amp; per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quæris.


{{c|
{{x-larger|Annotationes.}}
}}

{{dropinitial|S}}''Iangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, &amp;amp; de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, &amp;amp; operare ut dictum.''

''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''}}
}}

{{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}}{{dropinitial|C}}''Olligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, &amp;amp; operatio instituatur modo dicto.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''}}
}}

{{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}}{{dropinitial|S}}It datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro

{{missing image}}

ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quælibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eæ bifariam in punctis D &amp;amp; E, &amp;amp; excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quæsitum, ''per 25. lib 3. Euclid.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Per tria quælibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''}}
}}

{{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}}{{dropinitial|C}}Olligitur hinc, quomodo per tria quælibet puncta in eodem plano, &amp;amp; non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quælibet connectantur rectâ lineâ, &amp;amp; ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum æquilaterum, isosceles, scalenum.''}}
}}

{{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}}{{dropinitial|S}}It data aut assumpta AB. Expunctis A &amp;amp; B tanquam centris, intervallo totis lineæ datæ,

{{missing image}}

describantur duo arcus inter recants se in C, &amp;amp; ducantur rectæ CA, CB; &amp;amp; habebis triangulum æquilaterum. Si ex iisdem punctis A &amp;amp; B, intervallo majore vel minore totius lineæ, fiant duo arcus, &amp;amp; ducantur rectæ CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inæqualibus; habebis Scalenum triangulum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''}}
}}

{{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}}{{dropinitial|P}}Rimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus.

Secundus modus est ope Normæ rectangulæ. Nam si unum latus applices uni cruri anguli

{{missing image}}

dati, ita ut angulus Normæ congruat puncto C, &amp;amp; latus externum lineæ CA, si tunc alterum latus Normæ congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus.

Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duæ quælibet sint maiores reliqua.''}}
}}

{{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}}{{dropinitial|S}}Intdatæ rectæ AD, BE, CF. Constituatur earum quælibet pro basi, v. g. CF. &amp;amp; centro C,

{{missing image}}

intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, &amp;amp; duc rectas GC, GF, habebisque intentum.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh43ep566vf5ptpbfolvccje4enrnvr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285822</id>
      <parentid>285821</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T20:51:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>285822</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4577" sha1="qlpqmcyzh58p385f5ji6l06rbwns7fb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''}}
}}

{{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}}{{dropinitial|F}}It hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC præcedentis figuræ. Centro A in Quadrante, intervallo AF, æquali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, &amp;amp; per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quæris.


{{c|
{{x-larger|Annotationes.}}
}}

{{dropinitial|S}}''Iangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, &amp;amp; de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, &amp;amp; operare ut dictum.''

''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''}}
}}

{{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}}{{dropinitial|C}}''Olligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, &amp;amp; operatio instituatur modo dicto.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''}}
}}

{{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}}{{dropinitial|S}}It datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro

{{missing image}}

ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quælibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eæ bifariam in punctis D &amp;amp; E, &amp;amp; excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quæsitum, ''per 25. lib 3. Euclid.''


{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Per tria quælibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''}}
}}

{{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}}{{dropinitial|C}}Olligitur hinc, quomodo per tria quælibet puncta in eodem plano, &amp;amp; non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quælibet connectantur rectâ lineâ, &amp;amp; ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum æquilaterum, isosceles, scalenum.''}}
}}

{{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}}{{dropinitial|S}}It data aut assumpta AB. Expunctis A &amp;amp; B tanquam centris, intervallo totis lineæ datæ,

{{missing image}}

describantur duo arcus inter recants se in C, &amp;amp; ducantur rectæ CA, CB; &amp;amp; habebis triangulum æquilaterum. Si ex iisdem punctis A &amp;amp; B, intervallo majore vel minore totius lineæ, fiant duo arcus, &amp;amp; ducantur rectæ CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inæqualibus; habebis Scalenum triangulum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''}}
}}

{{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}}{{dropinitial|P}}Rimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus.

Secundus modus est ope Normæ rectangulæ. Nam si unum latus applices uni cruri anguli

{{missing image}}

dati, ita ut angulus Normæ congruat puncto C, &amp;amp; latus externum lineæ CA, si tunc alterum latus Normæ congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus.

Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duæ quælibet sint maiores reliqua.''}}
}}

{{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}}{{dropinitial|S}}Intdatæ rectæ AD, BE, CF. Constituatur earum quælibet pro basi, v. g. CF. &amp;amp; centro C,

{{missing image}}

intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, &amp;amp; duc rectas GC, GF, habebisque intentum.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qlpqmcyzh58p385f5ji6l06rbwns7fb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87767</id>
    <revision>
      <id>285823</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile &amp;amp; æquale.''}} }}  {{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile &amp;amp; æquale construere.''}}{{dropinitial|E}}Odem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile &amp;amp; æquale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, &amp;amp; opereris ut dictum.    {{c| {{x-larger|''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.}} }}  {{ri...</comment>
      <origin>285823</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3964" sha1="7k8vts0n4vihlba57m395uxhwebs75h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile &amp;amp; æquale.''}}
}}

{{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile &amp;amp; æquale construere.''}}{{dropinitial|E}}Odem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile &amp;amp; æquale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, &amp;amp; opereris ut dictum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.}}
}}

{{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}}{{dropinitial|D}}Ucatur recta AB, &amp;amp; ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur

{{missing image}}

utrimque æquales ad lubitum intervallum, EA, EB, item æquales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, &amp;amp; pro libito etiam æquales EI, EH. Deinde ex H, &amp;amp; ex I, per F &amp;amp; per G, educantur, &amp;amp; producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F &amp;amp; G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro præterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, &amp;amp; centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, &amp;amp; prodibit figura quæsita.

''Notandum tamen, futuram figuræ varietatem pro libito, prout puncta F &amp;amp; G accipientur magis vel minus distantia tum ab A &amp;amp; B, tum ab H &amp;amp; I.''


{{c|
{{x-larger|Secundus Modus.}}
}}

{{dropinitial|A}}Ssumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A &amp;amp; B, describe ex ipsis, eadem circini

{{missing image}}

apertura, duos circulos, intersecantes se in C &amp;amp; D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, &amp;amp; ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta.

''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.''


{{c|
{{x-larger|Tertius Modus.}}
}}

{{dropinitial|S}}It futuræ ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quæ secent se mutuo bifariam &amp;amp; orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F &amp;amp; G, æqualiter distantia ab E, ad libitum intervallum; &amp;amp; in iis infigantur claviculi, &amp;amp; circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam,

{{missing image}}

et extende filum ita ut formet triangulum FGH, &amp;amp; servata semper æquali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, &amp;amp; in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima.

''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum æqualis longitudinis cum maxima diametro AB futuræ ellipsis, &amp;amp; infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futuræ ellipseos, &amp;amp; operare ut dictum.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''}}
}}

{{right sidenote|''Quadratum describere.''}}{{dropinitial|S}}Uper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, æqualis &amp;amp; perpendicularis

{{missing image}}

ipsi AB, &amp;amp; centris C &amp;amp; B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectæ CD, BD, eritque Quadratum perfectum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis XI. Datis duabus rectis inæqualibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''}}
}}

{{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}}{{dropinitial|S}}Int datæ rectæ AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, &amp;amp; centro D, intervallo

{{missing image}}

{{right sidenote|''Rhombum facere.''}}{{dropinitial|A}}C fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, &amp;amp; ducantur rectæ ED, EC, habebisque intentum.


{{c|
{{x-larger|''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''}}
}}

{{dropinitial|S}}It super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, æqualis ipsi AB, &amp;amp; faciens cum

{{missing image}}

ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C &amp;amp; B fac duos arcus secantes se in D, &amp;amp; necte rectas CD, BD.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7k8vts0n4vihlba57m395uxhwebs75h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87768</id>
    <revision>
      <id>285824</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:51:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|''Praxis XIII. Rhomboidem describere''}} }}  {{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}}{{dropinitial|R}}Ectæ inæquales duæ, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: &amp;amp; centro I, intervallo GH, item  {{missing image}}  centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, &amp;amp; habebis quod quæritur.    {{c| {{x-larger|''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.''}} }}  {{right sidenot...</comment>
      <origin>285824</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3866" sha1="fu0bzkdgz8mix245xy5ksbex85mc4la" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|''Praxis XIII. Rhomboidem describere''}}
}}

{{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}}{{dropinitial|R}}Ectæ inæquales duæ, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: &amp;amp; centro I, intervallo GH, item

{{missing image}}

centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, &amp;amp; habebis quod quæritur.


{{c|
{{x-larger|''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuras planas regulares circulo inscribere.''}}{{dropinitial|F}}Iguræ planæ regulares sunt, quæ habent &amp;amp; latera omnia, &amp;amp; omnes angulos æquales, ut diximus cap. præced. Art. 4. n. 12. Docebimus hic, quâ ratione sint circulis inscribendæ.


{{c|
{{x-larger|''Pro Hexagono, &amp;amp; Dodecagono.''}}
}}

{{dropinitial|S}}Emidiameter circuli est latus Hexagoni circulo inscribendi. Itaque si semidiametrum BA sexies in peripheria circumduxeris, a puncto

{{missing image}}

B in C, E, F, G, H, &amp;amp; puncta notata rectis conjunxeris, habebis hexagonum. Si arcum BC, dividas bifariam in D, erit recta BD latus Dodecagoni.


{{c|
{{x-larger|''Pro Trigono, &amp;amp; Nonagono:''}}
}}

{{dropinitial|E}}Adem apertura, quâ descripsisti circulum, nota in circumferentia sex puncta, hoc est, semidiametrum circumduc sexies, ut antea, &amp;amp; conjunge tria ipsorum, intermedio inter quælibet duo omisso, &amp;amp; habebis trigonum BEG, &amp;amp; consequenter Nonagonum, si dividas trifariam arcum subtensum.


{{c|
{{x-larger|''Pro Quadrato, &amp;amp; Octagono.''}}
}}

{{dropinitial|D}}Uc in circulo duas diametros occultas, &amp;amp; connecte rectis earum extrema: &amp;amp; habebis Quadratum: &amp;amp; consequenter Octogonum, si dividas bifariam unum arcum subtensum.


{{c|
{{x-larger|''Pro Pentagono, Decagono, &amp;amp; Icosagono''}}
}}

{{dropinitial|S}}Emidiametrum CB divide bifariam in D, intervallum DE transfer a D in F, eritque recta EF latus Pentagoni. Si arcum EG subtensum ab uno latere Pentagoni dividas bifariam in K, erit recta EK latus Decagoni. Siaroum EK dividas bifariam in I, erit recta EI latus Icosagoni.

{{missing image}}

Hac ratione invenies latera omnium figurarum, quarum latera sunt multiplicia laterum Pentagoni.


{{c|
{{x-larger|''Pro Heptagono &amp;amp; Quatuordecagono.''}}
}}

{{dropinitial|D}}Uc diametrum BAC, &amp;amp; eadem aperture, quâ circulum descripsisti, servata, pone unum

{{missing image}}

circini pedem in C, &amp;amp; altero nota puncta D &amp;amp; E, ac duc rectam DE secantem diametrum in F, eritque DF latus Heptagoni, non quidem præcise &amp;amp; geometrice, sed circumcirca. Habito latere Heptagoni, habere potes latus Quatuordecagoni, si arcum a latere heptagoni subtensum dividas bifariam.


{{c|
{{x-larger|Annotatio.}}
}}

{{dropinitial|E}}''Asdem figuras inscribere poteris circulo ope Quadrantis Mirifici. Nam chorda subtendens gradus 120. est latus Trigoni, &amp;amp; chorda subtendens gradus 90. 72, 60. 51 3/7 45. etc. est latus Tetragoni, Pentagoni, Hexagoni, Heptagoni, Octagoni, etc. Porro quot gradus subtendat latus cujuscunque figuræ, invenies, si circulum integrum, id est, 360, dividas per numerum laterum figuræ propositæ, quotus enim dat numerum graduum.''


{{c|
{{x-larger|''Praxis XV. Supra datam rectam, quamlibet figuram regularem describere.''}}
}}

{{right sidenote|''Figuras planas regulares super data recta scribere.''}}{{dropinitial|Q}}Vomodo supra datam rectam sit describendum triangulum æquilaterum, &amp;amp; Quadratum, constat ex Praxi 4. &amp;amp; 10. hujus Articuli. Reliquas hoc modo construemus.

{{missing image}}

Sit supra rectam AB describendum Pentagonum. Centro B, intervallo BA, describatur circulus, aut circuli arcus semicirculo major, &amp;amp; continuetur AB usque ad C, ut AC sit diameter. Divide deinde circulum integrum, hoc est, 360. gradus, per numerum laterum aut angulorum Polygoni describendi, ut hic per 72, &amp;amp; arcum graduum productorum
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fu0bzkdgz8mix245xy5ksbex85mc4la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott CursusMathematicus 1677 googlebooks.pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87769</id>
    <revision>
      <id>285825</id>
      <timestamp>2026-10-27T20:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'in Quotiente numera a Cusque ad BD &amp;amp; ducatur recta BD, quæ cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. &amp;amp; in ea accommodentur rectæ DE, EF, æquales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam.    {{c| {{x-larger|Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.''}} }}  {{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpo...</comment>
      <origin>285825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2324" sha1="qaw29mu1mhthj0x9vjpnx25w5jwxdpj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in Quotiente numera a Cusque ad BD &amp;amp; ducatur recta BD, quæ cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. &amp;amp; in ea accommodentur rectæ DE, EF, æquales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam.


{{c|
{{x-larger|Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.''}}
}}

{{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpora.''}}{{dropinitial|C}}Orpora seu solida figurari solent &amp;amp; e solida materia rite configurata, &amp;amp; e planis conglutinatis. Nos hic de secundo modo agemus.


{{c|
{{x-larger|''Praxis I. Quinque corpora regularia fabricare.''}}
}}

{{right sidenote|''Corpora regularia fabricari.''}}{{dropinitial|E}}X materia solida, ut ex ære plano, papyro crassiore, aut simili, fac quatuor triangula æquilatera, eaque rite inter se compone, &amp;amp; habebis retrædrum. Si simili modo con junges intet se sex quadrata, habebis hexædrum seu Cubum: Si octo triangula æquilatera, habebis octædrum: Si duodecim quinquangula ordinata, dodecaêdrum: Si viguni triangula æquilatera, icosædrum.

Ad corporum e planis constitutorum imitationem fieri solent eadem corpora e materia solida, sed hæc melius explicabimus in Geometria practica.


{{c|
{{x-larger|''Praxis II. Corpora inordinata fabricare.''}}
}}

{{right sidenote|''Corpora inordinata fabricari.''}}{{dropinitial|S}}I super singular cuilibet trianguli, quadranguli, vel multanguli latera constituantur triangula æquicrura, &amp;amp; æquialta, habentia bases dictorum triangulorum, quadrangulorum, ac multangulorum lateribus, quibus insistere debent, æquales: habebis pyramides trilateras, quadrilateras, &amp;amp; multilateras.

Si super singula cujusvis trianguli latera exstruas parallelogramma rectangula æquialta, &amp;amp; iis imponas triangulum simile &amp;amp; æquale triangulo basis, habebis prisma pentædrum. Eademque ratione conficies reliqua prismata, &amp;amp; rhombos, ac rhomboies solidos. Plura dicemus in Geometria Practica.

Multa hic dici possent de Mathematicæ dignitate ac præstantia, de utilitate ac necessitate, alusque similibus quæ Tyrones ad ejus studium amplectendum alliciant: sed brevitatis causâ omitto. Interim lege quæ scribimus in Proœmio Tertiæ partis Magiæ Universalis.

{{missing image}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qaw29mu1mhthj0x9vjpnx25w5jwxdpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laudes virginitatis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87770</id>
    <revision>
      <id>285838</id>
      <timestamp>2026-10-27T21:46:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7636" sha1="67jorrimkutni5gqvydzvgmp13aln2c" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Iosephus Exoniensis
|OperaeTitulus=Laudes virginitatis
|OperaeWikiPagina
|Annus= Saeculo XII
|SubTitulus= 
|Genera= Carmina 
|Liber=
|Editio= L. Gompf, 1970
|Fons= MusaMediaevalis
}}
&lt;poem&gt;
Flore pudor vario triplicem vestitur in usum.
      Certant pura caro, mens mera, mixtus honos.
Mens clam mecha sui meritum necat. Intus adulter
      Sordescit, florent integra membra foris.
{{Versus|5}}Vi temerata caro culpa caret; aula pudoris
      Solvitur, at palme premia plena manent.
Dulcius elucet gemini mixtura nitoris,
      Cum sine sorde animus et sine labe caro.
Hec sceptro radians, stabili signata sigillo
{{Versus|10}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et decus et meritum virginitatis habet.
Sola viri virtus carnem vicisse rebellem,
      Solus honos animi nobilitate frui.
Turpe animum carnis famule venisse sub hastam
      Et dominum servi sub iuga feda dari.
{{Versus|15}}Corpus mente minus, mens maior corpore; qua re
      Delicias mentis credo valere magis.
Dulce sequi, quod iura iubent, quod dictat honestas,
      Quod racio sentit, quod pia cura sitit.
Singula cum niteant, sacre regina cohortis
{{Versus|20}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Virginitas titulo nobiliore viret.
Ipse pudicitie titulum commendat, adornat,
      Sancit matre satus virgine, virgo Deus.
Virgo Deus matri socium partitus honorem,
      Quod dedit esse, fuit; quod fuit, esse dedit.
{{Versus|25}}Hec alium clausam partus laxavit in usum,
      Sed fecunda Deo, sed paritura Deum.
Felix, que triplicem placuit meritura favorem
      Celo casta, homini feta humilisque Deo!
Felix, que Patrem genitrix, que filia natum
{{Versus|30}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Protulit, ut gemino federe spiret amor!
Huic merito cessere sacri vexilla pudoris,
      Cui studiis paribus nupsit utrumque decus.
Mira fides: intacta parens fecundaque virgo
      Absque pari pariens et sine patre parens.
{{Versus|35}}Equus honos nulli, par gloria, mixta voluntas,
      Vt simul et mater et mera virgo foret.
Pura pudicitie plures exempla secuti
      Voverunt ultro sobria corda Deo.
Cetera virtutum certis examina iussis
{{Versus|40}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Iussa coli, solus absque iubente pudor.
Solus liber amans refugit maiore corona
      Concessum tenere condicionis opes.
Hunc non iussa ligant, non lex indicta, sed ultro
      Bina sibi nectit vincula: vota, preces.
{{Versus|45}}Ipse sacri Paulus dux limitis indita carni
      Iussa negat monitis consiliisque docens.
Hic, gratis quia amat, fit gratior, et quia sponte
      Spondet opus purum, purius ipse nitet.
Flos hic in fragili pubescens stipite vernat,
{{Versus|50}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; E merito fructus uberiore metit.
Hunc si forte semel detriverit Eurus adulter,
      Expirat penitus et sine pene perit.
Quare agite et nullo rediturum tempore florem
      Cautius amoto flamine ferte, viri!
{{Versus|55}}Ferte, viri, florem! Quando? Modo. Quomodo? Caute.
      Que merces? Celum. Quis dator? Ipse Deus.
Hic dator, hoc donum. Sic hos flos ille meretur
      Fructus, sic spargit, sic metit, auget, alit.
In celsum migrant apicem proceraque surgunt
{{Versus|60}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lilia. Sic alto regnat honore pudor.
Hic non commodior, sed rarior et, quia rara,
      Cara magis princeps gloria cessit ei.
Rara quidem virtus et corvo rarior albo
      Virginitas, cui mens sobria, pura caro.
{{Versus|65}}Pura caro paucis, paucis mens sobria, nulli
      Iuncta pudicitie gloria, mixtus honos.
Quis nec carne calens nec mechus mente, quis, inquam,
      In neutra lapsus servat utrumque decus?
Cum tot Sirenum moduli, tot blanda, videnti
{{Versus|70}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Et sensus teneri, quem sine labe rear?
Leno oculus solvit solus perimitque pudorem
      Et, licet illeso corpore, mechus adest.
Dic &quot;volo&quot;, dic &quot;volui&quot;: vocem si vota sequantur,
      Quem caro non novit, intus adulter erit.
{{Versus|75}}Et dices &quot;vireo, quia virgo carne, quid inde?&quot;
      Virgineas animus tollit adulter opes.
Quid cineri bustum, fluide quid purpura lepre?
      Non minus hic sordet, non minus illa dolet.
Sunt duo: mens, caro. Fert clausum caro casta sigillum,
{{Versus|80}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Mens sceptrum tollit &lt;carnis&gt; ad illud opus.
Sunt tria: persuadens hostis, mens consona, carnis
      Obsequium. Tetrum tercia texit opus:
Orditur primus, stamen letale secunda
      Digerit, in telam tercia fila legit.
{{Versus|85}}Tercia pruritu mergit peiore pudorem,
      Cum mentis venerem turpe fatetur opus.
O cecum facinus! Breve factum, at dampna sigilli
      Nulla reformabunt secula, nulla dies.
Mens sceptrum contrita refert, at perdita reddi
{{Versus|90}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Lapsaque restitui fracta sigilla negant.
Vis carnis candore frui, vis pectore puro
      Degere? Non vagus es, illud et illud habes.
Si tibi silvescat animus, preme vota! Repugnet
      Vis humilis. Caro si pruriat, obde seram!
{{Versus|95}}Hunc studium et celebs detergunt cura Marie,
      Hanc mense tenuis sobria Martha domat.
Ergo humilem tibi pone modum, tolle ocia, tolle
      Luxum: regnabit liber ab hoste pudor.
Casurum in casses heremita Antonius orbem
{{Versus|100}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Viderat inque plagis delituisse plagas.
Miranti in laqueos labi freta, sidera, terras
      &quot;Hec humilis vitat recia&quot;, Christus ait.
Ergo post animi, post carnis prelia victor
      Si fueris, Christo, non tibi victor eris.
{{Versus|105}}Hic Christo: &quot;Pro te certo, pro te vigeo, in te
      Milito&quot;. Dic numquam: &quot;Te sine victor ero&quot;!
Hic humili merito mense conviva superne
      Ad loca conscendens prima vocante Deo.
Sic faustum spirabit opus fastuque sepulto
{{Versus|110}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Inveniet victor premia plena pudor.
Quippe rosas pugiles et lilia sobria martyr,
      Virgo pugil sertum sceptraque virgo feret.
En Pannonigene Martini dicta volentem
      Materia cumulant uberiore stilum.
{{Versus|115}}En animo presul presens occurrit, alumpnus
      Italie, Turonis gloria, Grecus honor.
Hic celebri fama magnus, sed celibe facto
      Maior, si maior maximus esse potest.
Huic utinam tam culta queam quam debita ferre
{{Versus|120}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Carmina, dum meditor ipsius orsa memor!
Ibat inequalem visu permensus agellum
      Et &quot;Quid&quot; ait &quot;quid humus tam maculosa notat?
Hic flos pubescit, hic gramen pullulat, inde
      Et florem et gramen eruta prodit humus.
{{Versus|125}}Virgineas flos vernus opes, detonsa iugalem
      Herba thorum, mechos arida signat humus&quot;.
Sic varium typicavit agrum pius ille sacerdos,
      Sic dedit in mores ocia sacra sacer.
Vidit et agnovit in pulvere crimen, in herba
{{Versus|130}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Coniugium, in flore dulce pudoris opus.
Heu, stabules, quos putre solum, quos arida signat
      Area, quos porcis trita figurat humus!
Sus animal fece fetum, sed feda secuti
      Caprizant vicio deteriore viri.
{{Versus|135}}Res iocunda Venus, sed subdola; blanda, sed urens;
      Dulcis, sed numquam dat sine felle favum.
Has faleras fuge! Quid sequeris? Dissolve! Quid heres?
      Sperne! Quid affectas? Tolle! Quid eger amas?
Si motu tenero teritur caro, iunge iugales
{{Versus|140}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Nexus in culpe liberioris opus!
Sic labi sine labe potes, sine crimine iungi
      Et votum Veneris, sed veniale sequi.
At tibi, virginitas, licet hec permissa voluptas,
      Nexibus a licitis abstinuisse libet.
{{Versus|145}}Gaude, cuius amor virtus, cui gloria Christus,
      Quam mens pura iuvat, qua pia vota vigent!
Te regis solium, pastoris septa, cubile
      Sponsi presentem participemque tenent.
Tecum, o, virgineum misero michi pandat ovile
{{Versus|150}}&amp;nbsp; &amp;nbsp; &amp;nbsp; Christus, cui vivit gloria, regnat honos!
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>67jorrimkutni5gqvydzvgmp13aln2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hyperion</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87771</id>
    <revision>
      <id>285844</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41694" sha1="cwcbdk3d8j3ihbfm8umso8mhoaevozw" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}

C. MERIVALE
VIRO CLARISSIMO
GEORGIO BARONI DE LYTTELTON
GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES
JUXTA EDOCTO
HUNC VERSUUM FASCICULUM
D. D. D.
==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
‘‘Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
‘‘Non ego ferales incuso barbara somnos.
‘‘Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
‘‘Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
‘‘Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
‘‘Canaque majestas vanescit in æthere toto;
‘‘Perque domum lapsam, translati conscia juris,
‘‘Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
‘‘Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
‘‘Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
‘‘O miseræ luces, annosque æquantia puncta
‘‘Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
‘‘Spirandique locus defitfera fata neganti!	
‘‘Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
‘‘Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
‘‘Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ‘‘Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
‘‘Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
‘‘Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
‘‘Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
‘‘Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
‘‘Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
‘‘Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
‘‘Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
‘‘In mea regna datur? jus unde valentius exit?
‘‘Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
‘‘Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
‘‘Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
‘‘Semisepulta dolens effeto numina nisu.
‘‘Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
‘‘Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
‘‘Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
‘‘Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
‘‘Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
‘‘Inter et amissas arces, terramque receptam,
‘‘Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
‘‘Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
‘‘Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
‘‘Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
‘‘Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
‘‘
‘‘Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
‘‘Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
‘‘Seu curru residens superas grassetur ad auras?
‘‘Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
‘‘Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
‘‘Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
‘‘Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
‘‘Aurea purpurei resonabit regia cæli.
‘‘Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
‘‘Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
‘‘Mollia calicolum percellant corda jubebo.
‘‘Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ‘‘At mihi fas sit
‘‘Congeriem formare novam, mundumque creare,
‘‘Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
‘‘En! aliud mihi redde Chaos.’‘ Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ‘‘Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
‘‘Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
‘‘Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ‘‘Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
‘‘Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
‘‘Et colluctantes gelida in caligine larva,
‘‘Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
‘‘Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
‘‘Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
‘‘Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
‘‘Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
‘‘Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
‘‘Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
‘‘Ductaque crystallo conopia, puraque fana
‘‘Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
‘‘Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
‘‘Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
‘‘Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
‘‘Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
‘‘Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
‘‘Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
‘‘Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
‘‘Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
‘‘Ipse meos fines superans et flammea claustra,
‘‘Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
‘‘Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{ν|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{ν|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{ν|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{ν|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ‘‘O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
‘‘Conceptus terræ, satio clarissima cali,
‘‘Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
‘‘Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
‘‘Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
‘‘Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{ν|280}}
‘‘Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
‘‘Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
‘‘Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
‘‘Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
‘‘Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
‘‘Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
‘‘Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
‘‘Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
‘‘Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
‘‘Invenere viam media inter fulmina voces. {{ν|290}}
‘‘Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
‘‘An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
‘‘Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
‘‘At vos divinum semen, divinaque vobis
‘‘Proderat augustos instincta potentia mores,
‘‘Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
‘‘Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
‘‘Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
‘‘Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
‘‘Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{ν|300}}
‘‘Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
‘‘Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
‘‘Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
‘‘Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
‘‘Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
‘‘Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
‘‘Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
‘‘Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
‘‘Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
‘‘Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{ν|310}}
‘‘Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;
==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ‘‘Ecce! Gigantes,
‘‘Ecce Deum!’‘ Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ‘‘Non ipso in pectore mæsto,
‘‘Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
‘‘Argumenta malis contemplor idonea nostris:
‘‘Non qui primorum relego præscripta dierum,
‘‘Arcanis adiens intexta volumina fatis;
‘‘Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
‘‘Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
‘‘Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
‘‘Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
‘‘Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
‘‘Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
‘‘Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
‘‘Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
‘‘Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
‘‘Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
‘‘Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
‘‘Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
‘‘Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
‘‘Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
‘‘Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
‘‘Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
‘‘Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
‘‘Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
‘‘Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
‘‘Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
‘‘Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
‘‘Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
‘‘Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
‘‘Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
‘‘Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
‘‘Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
‘‘Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
‘‘Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
‘‘Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
‘‘Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
‘‘Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
‘‘Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
‘‘Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
‘‘Tu succurre precor!’‘ Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ‘‘Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
‘‘Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
‘‘Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
‘‘Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
‘‘Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
‘‘Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
‘‘Sic non vana dabo veris solatia diclis,
‘‘Si placet, et certo solatia teste feretis.
‘‘Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
‘‘Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
‘‘Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
‘‘Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
‘‘Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
‘‘Majestasque sua præstringitur aurea luce.
‘‘Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
‘‘Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
‘‘Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
‘‘At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
‘‘Primitias rixarum, intestinique laboris,
‘‘Qui secum occulto maturescebat in ævo,
‘‘Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
‘‘Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
‘‘Vivifico totam concussit numine molem.
‘‘Tempore non alio nostræ primordia vitæ
‘‘Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
‘‘Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
‘‘Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
‘‘Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
‘‘O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
‘‘Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
‘‘Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
‘‘Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
‘‘Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
‘‘Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
‘‘Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
‘‘Et mille indiciis melior natura probatur;
‘‘Sic et nostra recens Species vestigia pressat
‘‘Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
‘‘Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
‘‘Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
‘‘Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
‘‘Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
‘‘Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
‘‘Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
‘‘Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
‘‘Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
‘‘Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
‘‘Brachia pallentes non confovere palumbes,
‘‘Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
‘‘Corporibus præstant nostris, et jure decoris
‘‘Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
‘‘Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
‘‘Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
‘‘Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
‘‘Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
‘‘Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
‘‘Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
‘‘Ipse serenatum verrentem molliter æquor
‘‘Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
‘‘Ut visu titulos ejuratumque remisi
‘‘Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
‘‘Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
‘‘Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
‘‘Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
‘‘Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
‘‘Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
‘‘Qui vereor regno ne semper restet in illo.
‘‘At non infaustos accingerer edere questus,
‘‘O Superi, magnas si verba infirma putarem
‘‘Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
‘‘Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
‘‘Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
‘‘Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
‘‘Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
‘‘Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
‘‘Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
‘‘O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
‘‘Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
‘‘Luctibus, et nostra volui vexare querela;
‘‘Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
‘‘Et mussare premens, melos et solenne ciere.
‘‘Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
‘‘Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
‘‘Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
‘‘Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
‘‘Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
‘‘Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
‘‘Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
‘‘Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
‘‘Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
‘‘Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
‘‘Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
‘‘Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
‘‘Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
‘‘Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
‘‘Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
‘‘Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
‘‘Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
‘‘Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
‘‘Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
‘‘Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
‘‘Venit, ‘‘Apollo! ‘‘ repens, ‘‘Puer, ‘‘ et clamavit, ‘‘Apollo! {{Versus|280}}
‘‘Lucis ‘‘Apollo decus! Puer O, ‘‘ clamavit, ‘‘Apollo!
‘‘Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
‘‘O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
‘‘Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
‘‘Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
‘‘Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ‘‘Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
‘‘An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
‘‘Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
‘‘Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
‘‘Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
‘‘Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
‘‘Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
‘‘Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
‘‘Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
‘‘Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
‘‘Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
‘‘Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
‘‘Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
‘‘Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
‘‘Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ‘‘En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
‘‘Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
‘‘Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
‘‘In furias, tumidosque novi comburere nimbos
‘‘Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
‘‘Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
‘‘At, licet Oceani me non pia fabula movit,
‘‘Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
‘‘Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
‘‘Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
‘‘Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
‘‘Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
‘‘Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
‘‘Mollibus aut labris voces hæsere profana;
‘‘Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
‘‘Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
‘‘Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
‘‘Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
‘‘En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ‘‘Saturnum’‘ voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ‘‘Saturnum’‘ Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ‘‘Saturnum’‘ gutture Divi.

&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ‘‘Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
‘‘Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
‘‘Pallatusque diu decor hac in valle moveri
‘‘Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
‘‘Captarem frigus latebris, has currere vestes
‘‘Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
‘‘Audivi certe strepitum fluitantis amictus
‘‘Saltibus herbosis, et prælabente susurro
‘‘Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
‘‘Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
‘‘Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ‘‘Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ‘‘Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
‘‘Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
‘‘Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
‘‘Prodigioque novo partus inhiare canori,
‘‘Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
‘‘Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
‘‘Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
‘‘Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
‘‘Invigilare toris, et tempora noscere lucis
‘‘Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
‘‘Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
‘‘Donec inexhausti robur juvenile lacerti
‘‘Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
‘‘Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
‘‘Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
‘‘Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
‘‘Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ‘‘Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
‘‘Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
‘‘Commemorare piger studeam? cur fata resignem
‘‘Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
‘‘Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
‘‘Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
‘‘Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
‘‘Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
‘‘Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
‘‘Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
‘‘Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
‘‘Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
‘‘Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
‘‘At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
‘‘Atque alios tractus externaque litora pande!
‘‘Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
‘‘Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
‘‘Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
‘‘Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
‘‘Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
‘‘Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
‘‘Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
‘‘Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
‘‘Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
‘‘Me trepidas præbente aures, me in litore segni
‘‘Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
‘‘O per te citharam posco, Dea sola locorum,
‘‘Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
‘‘Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
‘‘At tu muta manes: muto tamen ore notavi
‘‘Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
‘‘Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
‘‘Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
‘‘Et diri eventus, conversaque fata potentum,
‘‘Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
‘‘Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
‘‘Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
‘‘Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
‘‘Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>cwcbdk3d8j3ihbfm8umso8mhoaevozw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285845</id>
      <parentid>285844</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41701" sha1="ldaej5bx5dfl19suzfenet3z9a9we87" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}

C. MERIVALE

VIRO CLARISSIMO

GEORGIO BARONI DE LYTTELTON

GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES

JUXTA EDOCTO

HUNC VERSUUM FASCICULUM

D. D. D.

==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
‘‘Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
‘‘Non ego ferales incuso barbara somnos.
‘‘Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
‘‘Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
‘‘Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
‘‘Canaque majestas vanescit in æthere toto;
‘‘Perque domum lapsam, translati conscia juris,
‘‘Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
‘‘Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
‘‘Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
‘‘O miseræ luces, annosque æquantia puncta
‘‘Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
‘‘Spirandique locus defitfera fata neganti!	
‘‘Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
‘‘Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
‘‘Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ‘‘Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
‘‘Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
‘‘Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
‘‘Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
‘‘Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
‘‘Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
‘‘Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
‘‘Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
‘‘In mea regna datur? jus unde valentius exit?
‘‘Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
‘‘Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
‘‘Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
‘‘Semisepulta dolens effeto numina nisu.
‘‘Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
‘‘Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
‘‘Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
‘‘Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
‘‘Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
‘‘Inter et amissas arces, terramque receptam,
‘‘Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
‘‘Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
‘‘Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
‘‘Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
‘‘Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
‘‘
‘‘Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
‘‘Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
‘‘Seu curru residens superas grassetur ad auras?
‘‘Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
‘‘Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
‘‘Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
‘‘Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
‘‘Aurea purpurei resonabit regia cæli.
‘‘Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
‘‘Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
‘‘Mollia calicolum percellant corda jubebo.
‘‘Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ‘‘At mihi fas sit
‘‘Congeriem formare novam, mundumque creare,
‘‘Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
‘‘En! aliud mihi redde Chaos.’‘ Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ‘‘Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
‘‘Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
‘‘Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ‘‘Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
‘‘Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
‘‘Et colluctantes gelida in caligine larva,
‘‘Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
‘‘Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
‘‘Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
‘‘Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
‘‘Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
‘‘Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
‘‘Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
‘‘Ductaque crystallo conopia, puraque fana
‘‘Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
‘‘Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
‘‘Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
‘‘Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
‘‘Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
‘‘Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
‘‘Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
‘‘Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
‘‘Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
‘‘Ipse meos fines superans et flammea claustra,
‘‘Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
‘‘Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{ν|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{ν|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{ν|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{ν|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ‘‘O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
‘‘Conceptus terræ, satio clarissima cali,
‘‘Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
‘‘Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
‘‘Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
‘‘Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{ν|280}}
‘‘Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
‘‘Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
‘‘Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
‘‘Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
‘‘Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
‘‘Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
‘‘Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
‘‘Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
‘‘Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
‘‘Invenere viam media inter fulmina voces. {{ν|290}}
‘‘Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
‘‘An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
‘‘Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
‘‘At vos divinum semen, divinaque vobis
‘‘Proderat augustos instincta potentia mores,
‘‘Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
‘‘Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
‘‘Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
‘‘Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
‘‘Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{ν|300}}
‘‘Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
‘‘Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
‘‘Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
‘‘Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
‘‘Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
‘‘Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
‘‘Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
‘‘Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
‘‘Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
‘‘Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{ν|310}}
‘‘Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;
==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ‘‘Ecce! Gigantes,
‘‘Ecce Deum!’‘ Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ‘‘Non ipso in pectore mæsto,
‘‘Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
‘‘Argumenta malis contemplor idonea nostris:
‘‘Non qui primorum relego præscripta dierum,
‘‘Arcanis adiens intexta volumina fatis;
‘‘Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
‘‘Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
‘‘Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
‘‘Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
‘‘Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
‘‘Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
‘‘Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
‘‘Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
‘‘Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
‘‘Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
‘‘Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
‘‘Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
‘‘Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
‘‘Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
‘‘Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
‘‘Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
‘‘Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
‘‘Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
‘‘Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
‘‘Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
‘‘Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
‘‘Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
‘‘Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
‘‘Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
‘‘Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
‘‘Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
‘‘Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
‘‘Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
‘‘Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
‘‘Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
‘‘Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
‘‘Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
‘‘Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
‘‘Tu succurre precor!’‘ Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ‘‘Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
‘‘Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
‘‘Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
‘‘Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
‘‘Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
‘‘Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
‘‘Sic non vana dabo veris solatia diclis,
‘‘Si placet, et certo solatia teste feretis.
‘‘Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
‘‘Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
‘‘Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
‘‘Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
‘‘Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
‘‘Majestasque sua præstringitur aurea luce.
‘‘Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
‘‘Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
‘‘Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
‘‘At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
‘‘Primitias rixarum, intestinique laboris,
‘‘Qui secum occulto maturescebat in ævo,
‘‘Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
‘‘Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
‘‘Vivifico totam concussit numine molem.
‘‘Tempore non alio nostræ primordia vitæ
‘‘Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
‘‘Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
‘‘Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
‘‘Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
‘‘O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
‘‘Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
‘‘Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
‘‘Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
‘‘Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
‘‘Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
‘‘Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
‘‘Et mille indiciis melior natura probatur;
‘‘Sic et nostra recens Species vestigia pressat
‘‘Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
‘‘Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
‘‘Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
‘‘Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
‘‘Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
‘‘Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
‘‘Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
‘‘Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
‘‘Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
‘‘Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
‘‘Brachia pallentes non confovere palumbes,
‘‘Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
‘‘Corporibus præstant nostris, et jure decoris
‘‘Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
‘‘Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
‘‘Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
‘‘Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
‘‘Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
‘‘Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
‘‘Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
‘‘Ipse serenatum verrentem molliter æquor
‘‘Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
‘‘Ut visu titulos ejuratumque remisi
‘‘Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
‘‘Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
‘‘Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
‘‘Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
‘‘Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
‘‘Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
‘‘Qui vereor regno ne semper restet in illo.
‘‘At non infaustos accingerer edere questus,
‘‘O Superi, magnas si verba infirma putarem
‘‘Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
‘‘Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
‘‘Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
‘‘Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
‘‘Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
‘‘Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
‘‘Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
‘‘O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
‘‘Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
‘‘Luctibus, et nostra volui vexare querela;
‘‘Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
‘‘Et mussare premens, melos et solenne ciere.
‘‘Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
‘‘Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
‘‘Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
‘‘Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
‘‘Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
‘‘Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
‘‘Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
‘‘Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
‘‘Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
‘‘Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
‘‘Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
‘‘Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
‘‘Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
‘‘Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
‘‘Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
‘‘Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
‘‘Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
‘‘Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
‘‘Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
‘‘Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
‘‘Venit, ‘‘Apollo! ‘‘ repens, ‘‘Puer, ‘‘ et clamavit, ‘‘Apollo! {{Versus|280}}
‘‘Lucis ‘‘Apollo decus! Puer O, ‘‘ clamavit, ‘‘Apollo!
‘‘Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
‘‘O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
‘‘Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
‘‘Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
‘‘Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ‘‘Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
‘‘An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
‘‘Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
‘‘Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
‘‘Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
‘‘Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
‘‘Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
‘‘Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
‘‘Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
‘‘Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
‘‘Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
‘‘Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
‘‘Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
‘‘Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
‘‘Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ‘‘En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
‘‘Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
‘‘Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
‘‘In furias, tumidosque novi comburere nimbos
‘‘Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
‘‘Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
‘‘At, licet Oceani me non pia fabula movit,
‘‘Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
‘‘Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
‘‘Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
‘‘Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
‘‘Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
‘‘Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
‘‘Mollibus aut labris voces hæsere profana;
‘‘Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
‘‘Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
‘‘Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
‘‘Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
‘‘En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ‘‘Saturnum’‘ voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ‘‘Saturnum’‘ Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ‘‘Saturnum’‘ gutture Divi.

&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ‘‘Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
‘‘Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
‘‘Pallatusque diu decor hac in valle moveri
‘‘Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
‘‘Captarem frigus latebris, has currere vestes
‘‘Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
‘‘Audivi certe strepitum fluitantis amictus
‘‘Saltibus herbosis, et prælabente susurro
‘‘Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
‘‘Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
‘‘Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ‘‘Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ‘‘Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
‘‘Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
‘‘Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
‘‘Prodigioque novo partus inhiare canori,
‘‘Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
‘‘Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
‘‘Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
‘‘Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
‘‘Invigilare toris, et tempora noscere lucis
‘‘Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
‘‘Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
‘‘Donec inexhausti robur juvenile lacerti
‘‘Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
‘‘Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
‘‘Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
‘‘Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
‘‘Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ‘‘Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
‘‘Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
‘‘Commemorare piger studeam? cur fata resignem
‘‘Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
‘‘Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
‘‘Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
‘‘Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
‘‘Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
‘‘Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
‘‘Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
‘‘Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
‘‘Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
‘‘Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
‘‘At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
‘‘Atque alios tractus externaque litora pande!
‘‘Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
‘‘Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
‘‘Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
‘‘Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
‘‘Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
‘‘Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
‘‘Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
‘‘Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
‘‘Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
‘‘Me trepidas præbente aures, me in litore segni
‘‘Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
‘‘O per te citharam posco, Dea sola locorum,
‘‘Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
‘‘Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
‘‘At tu muta manes: muto tamen ore notavi
‘‘Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
‘‘Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
‘‘Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
‘‘Et diri eventus, conversaque fata potentum,
‘‘Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
‘‘Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
‘‘Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
‘‘Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
‘‘Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>ldaej5bx5dfl19suzfenet3z9a9we87</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285852</id>
      <parentid>285845</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40181" sha1="dhl7xhiqfltn30v4g8qjf5fafi4855d" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}
&lt;poem&gt;
C. MERIVALE
VIRO CLARISSIMO
GEORGIO BARONI DE LYTTELTON
GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES
JUXTA EDOCTO
HUNC VERSUUM FASCICULUM
D. D. D.
&lt;/poem&gt;

==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
''Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
''Non ego ferales incuso barbara somnos.
''Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
''Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
''Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
''Canaque majestas vanescit in æthere toto;
''Perque domum lapsam, translati conscia juris,
''Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
''Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
''Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
''O miseræ luces, annosque æquantia puncta
''Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
''Spirandique locus defitfera fata neganti!	
''Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
''Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
''Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ''Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
''Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
''Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
''Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
''Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
''Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
''Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
''Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
''In mea regna datur? jus unde valentius exit?
''Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
''Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
''Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
''Semisepulta dolens effeto numina nisu.
''Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
''Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
''Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
''Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
''Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
''Inter et amissas arces, terramque receptam,
''Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
''Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
''Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
''Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
''Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
''
''Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
''Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
''Seu curru residens superas grassetur ad auras?
''Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
''Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
''Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
''Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
''Aurea purpurei resonabit regia cæli.
''Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
''Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
''Mollia calicolum percellant corda jubebo.
''Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ''At mihi fas sit
''Congeriem formare novam, mundumque creare,
''Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
''En! aliud mihi redde Chaos.’‘ Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ''Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
''Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
''Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ''Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
''Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
''Et colluctantes gelida in caligine larva,
''Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
''Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
''Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
''Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
''Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
''Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
''Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
''Ductaque crystallo conopia, puraque fana
''Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
''Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
''Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
''Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
''Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
''Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
''Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
''Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
''Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
''Ipse meos fines superans et flammea claustra,
''Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
''Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{ν|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{ν|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{ν|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{ν|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ''O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
''Conceptus terræ, satio clarissima cali,
''Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
''Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
''Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
''Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{ν|280}}
''Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
''Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
''Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
''Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
''Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
''Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
''Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
''Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
''Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
''Invenere viam media inter fulmina voces. {{ν|290}}
''Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
''An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
''Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
''At vos divinum semen, divinaque vobis
''Proderat augustos instincta potentia mores,
''Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
''Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
''Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
''Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
''Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{ν|300}}
''Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
''Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
''Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
''Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
''Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
''Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
''Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
''Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
''Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
''Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{ν|310}}
''Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;
==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ''Ecce! Gigantes,
''Ecce Deum!’‘ Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ''Non ipso in pectore mæsto,
''Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
''Argumenta malis contemplor idonea nostris:
''Non qui primorum relego præscripta dierum,
''Arcanis adiens intexta volumina fatis;
''Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
''Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
''Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
''Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
''Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
''Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
''Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
''Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
''Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
''Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
''Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
''Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
''Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
''Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
''Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
''Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
''Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
''Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
''Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
''Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
''Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
''Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
''Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
''Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
''Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
''Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
''Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
''Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
''Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
''Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
''Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
''Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
''Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
''Tu succurre precor!’‘ Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ''Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
''Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
''Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
''Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
''Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
''Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
''Sic non vana dabo veris solatia diclis,
''Si placet, et certo solatia teste feretis.
''Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
''Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
''Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
''Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
''Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
''Majestasque sua præstringitur aurea luce.
''Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
''Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
''Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
''At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
''Primitias rixarum, intestinique laboris,
''Qui secum occulto maturescebat in ævo,
''Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
''Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
''Vivifico totam concussit numine molem.
''Tempore non alio nostræ primordia vitæ
''Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
''Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
''Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
''Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
''O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
''Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
''Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
''Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
''Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
''Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
''Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
''Et mille indiciis melior natura probatur;
''Sic et nostra recens Species vestigia pressat
''Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
''Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
''Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
''Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
''Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
''Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
''Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
''Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
''Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
''Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
''Brachia pallentes non confovere palumbes,
''Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
''Corporibus præstant nostris, et jure decoris
''Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
''Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
''Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
''Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
''Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
''Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
''Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
''Ipse serenatum verrentem molliter æquor
''Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
''Ut visu titulos ejuratumque remisi
''Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
''Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
''Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
''Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
''Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
''Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
''Qui vereor regno ne semper restet in illo.
''At non infaustos accingerer edere questus,
''O Superi, magnas si verba infirma putarem
''Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
''Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
''Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
''Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
''Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
''Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
''Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
''O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
''Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
''Luctibus, et nostra volui vexare querela;
''Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
''Et mussare premens, melos et solenne ciere.
''Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
''Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
''Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
''Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
''Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
''Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
''Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
''Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
''Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
''Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
''Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
''Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
''Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
''Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
''Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
''Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
''Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
''Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
''Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
''Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
''Venit, ''Apollo! '' repens, ''Puer, '' et clamavit, ''Apollo! {{Versus|280}}
''Lucis ''Apollo decus! Puer O, '' clamavit, ''Apollo!
''Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
''O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
''Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
''Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
''Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ''Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
''An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
''Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
''Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
''Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
''Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
''Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
''Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
''Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
''Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
''Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
''Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
''Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
''Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
''Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ''En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
''Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
''Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
''In furias, tumidosque novi comburere nimbos
''Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
''Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
''At, licet Oceani me non pia fabula movit,
''Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
''Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
''Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
''Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
''Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
''Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
''Mollibus aut labris voces hæsere profana;
''Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
''Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
''Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
''Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
''En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ''Saturnum’‘ voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ''Saturnum’‘ Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ''Saturnum’‘ gutture Divi.

&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ''Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
''Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
''Pallatusque diu decor hac in valle moveri
''Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
''Captarem frigus latebris, has currere vestes
''Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
''Audivi certe strepitum fluitantis amictus
''Saltibus herbosis, et prælabente susurro
''Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
''Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
''Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ''Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ''Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
''Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
''Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
''Prodigioque novo partus inhiare canori,
''Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
''Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
''Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
''Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
''Invigilare toris, et tempora noscere lucis
''Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
''Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
''Donec inexhausti robur juvenile lacerti
''Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
''Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
''Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
''Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
''Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ''Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
''Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
''Commemorare piger studeam? cur fata resignem
''Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
''Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
''Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
''Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
''Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
''Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
''Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
''Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
''Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
''Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
''At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
''Atque alios tractus externaque litora pande!
''Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
''Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
''Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
''Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
''Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
''Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
''Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
''Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
''Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
''Me trepidas præbente aures, me in litore segni
''Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
''O per te citharam posco, Dea sola locorum,
''Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
''Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
''At tu muta manes: muto tamen ore notavi
''Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
''Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
''Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
''Et diri eventus, conversaque fata potentum,
''Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
''Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
''Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
''Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
''Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>dhl7xhiqfltn30v4g8qjf5fafi4855d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285853</id>
      <parentid>285852</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liber I */</comment>
      <origin>285853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40178" sha1="2d2hb7s5iz9445qfy1xvwicgiltko7p" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}
&lt;poem&gt;
C. MERIVALE
VIRO CLARISSIMO
GEORGIO BARONI DE LYTTELTON
GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES
JUXTA EDOCTO
HUNC VERSUUM FASCICULUM
D. D. D.
&lt;/poem&gt;

==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
''Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
''Non ego ferales incuso barbara somnos.
''Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
''Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
''Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
''Canaque majestas vanescit in æthere toto;
''Perque domum lapsam, translati conscia juris,
''Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
''Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
''Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
''O miseræ luces, annosque æquantia puncta
''Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
''Spirandique locus defitfera fata neganti!	
''Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
''Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
''Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ''Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
''Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
''Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
''Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
''Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
''Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
''Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
''Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
''In mea regna datur? jus unde valentius exit?
''Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
''Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
''Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
''Semisepulta dolens effeto numina nisu.
''Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
''Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
''Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
''Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
''Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
''Inter et amissas arces, terramque receptam,
''Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
''Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
''Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
''Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
''Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
''
''Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
''Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
''Seu curru residens superas grassetur ad auras?
''Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
''Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
''Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
''Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
''Aurea purpurei resonabit regia cæli.
''Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
''Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
''Mollia calicolum percellant corda jubebo.
''Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ''At mihi fas sit
''Congeriem formare novam, mundumque creare,
''Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
''En! aliud mihi redde Chaos.'' Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ''Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
''Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
''Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ''Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
''Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
''Et colluctantes gelida in caligine larva,
''Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
''Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
''Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
''Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
''Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
''Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
''Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
''Ductaque crystallo conopia, puraque fana
''Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
''Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
''Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
''Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
''Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
''Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
''Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
''Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
''Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
''Ipse meos fines superans et flammea claustra,
''Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
''Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{ν|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{ν|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{ν|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{ν|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ''O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
''Conceptus terræ, satio clarissima cali,
''Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
''Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
''Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
''Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{ν|280}}
''Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
''Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
''Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
''Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
''Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
''Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
''Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
''Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
''Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
''Invenere viam media inter fulmina voces. {{ν|290}}
''Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
''An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
''Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
''At vos divinum semen, divinaque vobis
''Proderat augustos instincta potentia mores,
''Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
''Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
''Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
''Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
''Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{ν|300}}
''Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
''Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
''Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
''Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
''Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
''Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
''Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
''Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
''Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
''Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{ν|310}}
''Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;

==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ''Ecce! Gigantes,
''Ecce Deum!’‘ Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ''Non ipso in pectore mæsto,
''Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
''Argumenta malis contemplor idonea nostris:
''Non qui primorum relego præscripta dierum,
''Arcanis adiens intexta volumina fatis;
''Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
''Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
''Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
''Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
''Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
''Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
''Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
''Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
''Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
''Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
''Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
''Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
''Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
''Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
''Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
''Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
''Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
''Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
''Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
''Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
''Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
''Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
''Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
''Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
''Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
''Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
''Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
''Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
''Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
''Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
''Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
''Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
''Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
''Tu succurre precor!’‘ Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ''Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
''Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
''Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
''Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
''Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
''Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
''Sic non vana dabo veris solatia diclis,
''Si placet, et certo solatia teste feretis.
''Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
''Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
''Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
''Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
''Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
''Majestasque sua præstringitur aurea luce.
''Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
''Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
''Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
''At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
''Primitias rixarum, intestinique laboris,
''Qui secum occulto maturescebat in ævo,
''Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
''Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
''Vivifico totam concussit numine molem.
''Tempore non alio nostræ primordia vitæ
''Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
''Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
''Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
''Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
''O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
''Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
''Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
''Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
''Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
''Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
''Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
''Et mille indiciis melior natura probatur;
''Sic et nostra recens Species vestigia pressat
''Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
''Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
''Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
''Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
''Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
''Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
''Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
''Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
''Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
''Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
''Brachia pallentes non confovere palumbes,
''Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
''Corporibus præstant nostris, et jure decoris
''Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
''Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
''Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
''Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
''Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
''Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
''Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
''Ipse serenatum verrentem molliter æquor
''Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
''Ut visu titulos ejuratumque remisi
''Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
''Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
''Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
''Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
''Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
''Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
''Qui vereor regno ne semper restet in illo.
''At non infaustos accingerer edere questus,
''O Superi, magnas si verba infirma putarem
''Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
''Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
''Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
''Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
''Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
''Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
''Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
''O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
''Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
''Luctibus, et nostra volui vexare querela;
''Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
''Et mussare premens, melos et solenne ciere.
''Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
''Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
''Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
''Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
''Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
''Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
''Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
''Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
''Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
''Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
''Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
''Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
''Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
''Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
''Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
''Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
''Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
''Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
''Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
''Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
''Venit, ''Apollo! '' repens, ''Puer, '' et clamavit, ''Apollo! {{Versus|280}}
''Lucis ''Apollo decus! Puer O, '' clamavit, ''Apollo!
''Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
''O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
''Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
''Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
''Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ''Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
''An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
''Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
''Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
''Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
''Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
''Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
''Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
''Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
''Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
''Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
''Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
''Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
''Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
''Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ''En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
''Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
''Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
''In furias, tumidosque novi comburere nimbos
''Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
''Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
''At, licet Oceani me non pia fabula movit,
''Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
''Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
''Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
''Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
''Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
''Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
''Mollibus aut labris voces hæsere profana;
''Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
''Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
''Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
''Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
''En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ''Saturnum’‘ voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ''Saturnum’‘ Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ''Saturnum’‘ gutture Divi.

&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ''Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
''Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
''Pallatusque diu decor hac in valle moveri
''Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
''Captarem frigus latebris, has currere vestes
''Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
''Audivi certe strepitum fluitantis amictus
''Saltibus herbosis, et prælabente susurro
''Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
''Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
''Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ''Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ''Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
''Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
''Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
''Prodigioque novo partus inhiare canori,
''Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
''Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
''Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
''Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
''Invigilare toris, et tempora noscere lucis
''Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
''Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
''Donec inexhausti robur juvenile lacerti
''Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
''Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
''Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
''Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
''Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ''Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
''Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
''Commemorare piger studeam? cur fata resignem
''Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
''Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
''Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
''Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
''Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
''Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
''Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
''Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
''Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
''Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
''At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
''Atque alios tractus externaque litora pande!
''Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
''Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
''Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
''Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
''Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
''Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
''Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
''Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
''Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
''Me trepidas præbente aures, me in litore segni
''Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
''O per te citharam posco, Dea sola locorum,
''Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
''Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
''At tu muta manes: muto tamen ore notavi
''Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
''Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
''Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
''Et diri eventus, conversaque fata potentum,
''Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
''Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
''Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
''Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
''Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>2d2hb7s5iz9445qfy1xvwicgiltko7p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285854</id>
      <parentid>285853</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liber I */</comment>
      <origin>285854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40210" sha1="m6jwg3iq32427jxjqjmdjt8nqnhlgn2" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}
&lt;poem&gt;
C. MERIVALE
VIRO CLARISSIMO
GEORGIO BARONI DE LYTTELTON
GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES
JUXTA EDOCTO
HUNC VERSUUM FASCICULUM
D. D. D.
&lt;/poem&gt;

==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
''Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
''Non ego ferales incuso barbara somnos.
''Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
''Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
''Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
''Canaque majestas vanescit in æthere toto;
''Perque domum lapsam, translati conscia juris,
''Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
''Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
''Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
''O miseræ luces, annosque æquantia puncta
''Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
''Spirandique locus defitfera fata neganti!	
''Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
''Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
''Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ''Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
''Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
''Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
''Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
''Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
''Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
''Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
''Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
''In mea regna datur? jus unde valentius exit?
''Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
''Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
''Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
''Semisepulta dolens effeto numina nisu.
''Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
''Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
''Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
''Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
''Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
''Inter et amissas arces, terramque receptam,
''Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
''Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
''Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
''Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
''Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
''
''Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
''Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
''Seu curru residens superas grassetur ad auras?
''Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
''Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
''Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
''Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
''Aurea purpurei resonabit regia cæli.
''Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
''Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
''Mollia calicolum percellant corda jubebo.
''Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ''At mihi fas sit
''Congeriem formare novam, mundumque creare,
''Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
''En! aliud mihi redde Chaos.'' Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ''Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
''Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
''Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ''Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
''Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
''Et colluctantes gelida in caligine larva,
''Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
''Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
''Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
''Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
''Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
''Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
''Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
''Ductaque crystallo conopia, puraque fana
''Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
''Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
''Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
''Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
''Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
''Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
''Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
''Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
''Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
''Ipse meos fines superans et flammea claustra,
''Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
''Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{Versus|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{Versus|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{Versus|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{Versus|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ''O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
''Conceptus terræ, satio clarissima cali,
''Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
''Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
''Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
''Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{Versus|280}}
''Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
''Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
''Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
''Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
''Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
''Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
''Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
''Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
''Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
''Invenere viam media inter fulmina voces. {{Versus|290}}
''Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
''An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
''Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
''At vos divinum semen, divinaque vobis
''Proderat augustos instincta potentia mores,
''Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
''Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
''Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
''Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
''Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{Versus|300}}
''Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
''Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
''Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
''Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
''Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
''Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
''Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
''Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
''Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
''Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{Versus|310}}
''Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;

==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ''Ecce! Gigantes,
''Ecce Deum!’‘ Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ''Non ipso in pectore mæsto,
''Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
''Argumenta malis contemplor idonea nostris:
''Non qui primorum relego præscripta dierum,
''Arcanis adiens intexta volumina fatis;
''Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
''Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
''Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
''Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
''Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
''Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
''Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
''Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
''Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
''Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
''Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
''Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
''Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
''Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
''Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
''Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
''Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
''Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
''Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
''Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
''Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
''Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
''Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
''Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
''Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
''Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
''Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
''Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
''Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
''Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
''Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
''Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
''Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
''Tu succurre precor!’‘ Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ''Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
''Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
''Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
''Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
''Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
''Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
''Sic non vana dabo veris solatia diclis,
''Si placet, et certo solatia teste feretis.
''Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
''Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
''Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
''Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
''Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
''Majestasque sua præstringitur aurea luce.
''Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
''Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
''Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
''At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
''Primitias rixarum, intestinique laboris,
''Qui secum occulto maturescebat in ævo,
''Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
''Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
''Vivifico totam concussit numine molem.
''Tempore non alio nostræ primordia vitæ
''Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
''Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
''Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
''Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
''O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
''Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
''Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
''Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
''Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
''Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
''Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
''Et mille indiciis melior natura probatur;
''Sic et nostra recens Species vestigia pressat
''Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
''Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
''Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
''Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
''Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
''Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
''Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
''Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
''Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
''Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
''Brachia pallentes non confovere palumbes,
''Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
''Corporibus præstant nostris, et jure decoris
''Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
''Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
''Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
''Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
''Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
''Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
''Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
''Ipse serenatum verrentem molliter æquor
''Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
''Ut visu titulos ejuratumque remisi
''Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
''Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
''Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
''Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
''Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
''Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
''Qui vereor regno ne semper restet in illo.
''At non infaustos accingerer edere questus,
''O Superi, magnas si verba infirma putarem
''Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
''Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
''Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
''Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
''Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
''Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
''Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
''O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
''Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
''Luctibus, et nostra volui vexare querela;
''Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
''Et mussare premens, melos et solenne ciere.
''Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
''Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
''Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
''Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
''Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
''Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
''Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
''Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
''Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
''Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
''Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
''Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
''Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
''Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
''Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
''Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
''Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
''Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
''Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
''Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
''Venit, ''Apollo! '' repens, ''Puer, '' et clamavit, ''Apollo! {{Versus|280}}
''Lucis ''Apollo decus! Puer O, '' clamavit, ''Apollo!
''Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
''O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
''Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
''Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
''Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ''Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
''An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
''Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
''Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
''Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
''Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
''Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
''Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
''Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
''Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
''Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
''Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
''Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
''Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
''Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ''En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
''Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
''Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
''In furias, tumidosque novi comburere nimbos
''Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
''Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
''At, licet Oceani me non pia fabula movit,
''Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
''Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
''Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
''Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
''Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
''Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
''Mollibus aut labris voces hæsere profana;
''Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
''Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
''Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
''Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
''En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ''Saturnum’‘ voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ''Saturnum’‘ Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ''Saturnum’‘ gutture Divi.

&lt;/poem&gt;
==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ''Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
''Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
''Pallatusque diu decor hac in valle moveri
''Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
''Captarem frigus latebris, has currere vestes
''Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
''Audivi certe strepitum fluitantis amictus
''Saltibus herbosis, et prælabente susurro
''Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
''Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
''Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ''Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ''Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
''Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
''Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
''Prodigioque novo partus inhiare canori,
''Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
''Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
''Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
''Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
''Invigilare toris, et tempora noscere lucis
''Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
''Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
''Donec inexhausti robur juvenile lacerti
''Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
''Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
''Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
''Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
''Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ''Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
''Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
''Commemorare piger studeam? cur fata resignem
''Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
''Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
''Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
''Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
''Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
''Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
''Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
''Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
''Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
''Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
''At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
''Atque alios tractus externaque litora pande!
''Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
''Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
''Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
''Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
''Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
''Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
''Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
''Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
''Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
''Me trepidas præbente aures, me in litore segni
''Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
''O per te citharam posco, Dea sola locorum,
''Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
''Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
''At tu muta manes: muto tamen ore notavi
''Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
''Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
''Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
''Et diri eventus, conversaque fata potentum,
''Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
''Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
''Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
''Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
''Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>m6jwg3iq32427jxjqjmdjt8nqnhlgn2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285855</id>
      <parentid>285854</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:32:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* Liber II */</comment>
      <origin>285855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40191" sha1="rc8awa4gab7cxme0lx9jcqhujuidgqm" xml:space="preserve">{{titulus
|Scriptor= Ioannes Keats	
|OperaeTitulus= Hyperion
|OperaeWikiPagina= 
|Genera=Carmina epica
|SubTitulus= 
|Annus = 1819
|Interpres=Carolus Merivale
|AnnusInterpretationis = 1776
|LinguaNativa=Anglica
|Editio= 1863
|Fons=[https://archive.org/details/keatsiihyperion01merigoog/page/n8/mode/2up InternetArchive]
}}
&lt;poem&gt;
C. MERIVALE
VIRO CLARISSIMO
GEORGIO BARONI DE LYTTELTON
GRÆCOS ATQUE LATINOS SERMONES
JUXTA EDOCTO
HUNC VERSUUM FASCICULUM
D. D. D.
&lt;/poem&gt;

==Liber I==
&lt;poem&gt;
Tristibus abjectus latebris in valle profunda,
Qua non Auroræ flatus subiere salubres,
Non medii soles, non vesperis unica lampas,
Falcifer incanus sedit Deus, ipse quiescens
Ut lapis, ipse silens ut frondea lustra silebant.
Impositæ sylvis circumdant tempora sylvæ,
Nubibus ut nubes. Non aëris intremit ala,
Non animæ æstivi quantum sub luce diei
Haud unum plumante rapit leve semen ab herba.
{{Versus|10}}Sed folia in terris qua defluxere jacebant.
Amnis ibi tacitus, sed jam taciturnior ibat,
Attonitus fatis diram fundentibus umbram
Numinis occasu; gelidumque arrecta labellis
Altius impressit digitum sub arundine Naias.
      Hactenus, errando quantum processerat ipse,
Grandia pulvereo vestigia margine tendunt;
Et composta manent. En! segni in cespite dextram
Enervem exanimamque senis, sceptroque carentem;
Orbaque divino clauduntur lumina regno.
Demissumque caput Tellurem poscere visum{{Versus|20}}
Quantulacunque tamen vetulam solatia matrem.
      Quæ modo vis tantæ labentem pondere curæ
Excitet? Accessit, Regemque decenter adorans
Immemorem, dorsum Dea contigit una suorum;
Splendida jam teneri mundi Dea, maxima cujus
Ad latus imbelles pumilos æquaret Amazon;
Quæ crine arrepti collum incurvaret Achillis,
Aut Ixionium digito suspenderet orbem.

Lata Deæ facies, Memphitide qualis in aula
Sphingis in immensi quandoque crepidine saxi,{{Versus|30}}
Cum vetus Ægyptum coluit doctrina magistram.
Ah! quantum saxo facies diversa; venustas
Quanta Deæ, et forma meror formosior ipsa!
Quis timor attentus vultu, velut aspera fata
Exantlata diu, nec adhuc absumpta trahentis!
Prævia ceu nubes, rerum frons prima malarum,
Jam rabiem explesset; sed nimbis triste paratis
Fulminis extremum nisu succederet agmen.
      Mox unam qua parte manum mortalibus ægris
Cor dolet imponens, illa ceu Diva doleret; {{Versus|40}}
Altera dum collum tangit senis; aure susurrat
Leniter adnixa, et mæstum cum murmure carmen
Insinuat; quod sic hominum fas voce referre,
Vis ea parva licet, Superumque profatibus impar.

''Rex bone, tolle oculos; sed quam tibi monstro salutem?
''Quod solamen erit? vel quæ mora facta dolori?
''Non ego ferales incuso barbara somnos.
''Namque tibi cælum eripitur; te magna jacentem
''Nescit terra Deum; sonitu et maria alta verendo
''Destituunt sceptrum; necnon tua maxima virtus, {{Versus|50}}
''Canaque majestas vanescit in æthere toto;
''Perque domum lapsam, translati conscia juris,
''Indignata jaci longe tua fulmina mussant.
''Scilicet illa, rudi tironis subdita dextræ,
''Urerejam, nostrique accendere regna sereni.
''O miseræ luces, annosque æquantia puncta
''Temporis, utfessam premitis labentia mentem,
''Spirandique locus defitfera fata neganti!	
''Sic, Saturne, jace; cur hanc ego voce quietem
''Irrupi, et tristes tremefeci frivola somnos?{{Versus|60}}
''Tu, Saturne, jace; lacrymis ego crura rigabo.

Ut celsæ quercus, ubi nox æstate fatiscit,
Magnorum nemorum viridi cum veste Senatus,
Brachia sopitæ superinclinantibus astris,
Dormitant, altumque rigent; nisi forte silentem
Æthera corripiens, planctu non amplius uno,
Spiritus exsuperet sensim, pereatque cadendo;
Sic veniunt, abeunt, divinæ murmura vocis.
At Dea procumbens lacrymis diffudit obortis
Grande capillitium, posuitque in pulvere frontem, {{Versus|70}}
Mollia subjiciens Saturni stragula plantis.

      Et jam nocte vices argentea Luna quaternas
Verterat: illi ambo fixa statione manebant,
Ut nativa rigent laqueatis signa cavernis;
Ille obstipus humo, prona hæc, fletuque soluta.
Tandem marcentes oculos Saturnus ad auras
Sustulit, amissos et in æthere novit honores,
Funestumque locum, tenebrasque, ipsamque jacentem.
Tum fracti morbo gemitus, et balba loquela;
Barbaque populeæ ceu frons tremit horrida sylvæ.{{Versus|80}}

      ''Te Thea, O dulcis conjux Hyperionis aurei,
''Te necdum visam sensi tamen; at tua tollas
''Ora precor, liceatque mihi mea cernere fata.
''Suspice, et hanc acie tenuem scrutare figuram:
''Haccine Saturni facies? En! excipe verba:
''Hæccine Saturni vox est? hæcce aspera rugis
''Frons nuda, et celsi pridem diadematis expers,
''Eminet ut regalis apex? Cuinam illa potestas
''In mea regna datur? jus unde valentius exit?
''Unde repens tantas rapuit violentia vires,{{Versus|90}}
''Dum forti mea fata manu strinxisse putabam?
''Vincimur! ipse meis adeo in conatibus angor,
''Semisepulta dolens effeto numina nisu.
''Nec jam equidem molli pallentia sidera motu,
''Nec ventos æstusque cio; mortalia nec jam
''Pensa libens recolo, aut pacem sincerus adoro.
''Scilicet is Superis amor est, ea calipotentes
''Cura juvat. Mea me studia, en! meque ipse reliqui;
''Inter et amissas arces, terramque receptam,
''Fluctuat id quod eram. Tu sedula quære profecto,{{Versus|100}}
''Æternosque oculos spatium circumfer in omne;
''Quæ sata sideribus loca sunt, quæ lucis egena,
''Aere quod pollet vegeto, quod inane pigrumque est,
''Flammarumque plagas, et totum Ditis hiatum.
''
''Tu rimare oculis, dic et, si cernere possis
''Umbram aliquam, Divi speciem florentis, an alis
''Seu curru residens superas grassetur ad auras?
''Venerit, imperiumque suum Saturnus habebit!
''Venerit, et picto Victoria plaudet in auro!
''Magna Deum, fas est, procumbent numina, clangent{{Versus|110}}
''Æra tubæ, festoque die pæanes, et hymnis
''Aurea purpurei resonabit regia cæli.
''Tum liquidæ fundi voces, argentea conchis
''Stridere fila cavis; et res pulcræque novæque
''Mollia calicolum percellant corda jubebo.
''Dic ubinam Saturnus abest, dic, sancta Dearum!

Hic furor excitum pedibus consurgere Regem
Fecit, et incassum lentos torquere lacertos.
Turbida canities sudat, cava febre coruscant
Lumina: jamque tacet; nec sic capit aure tremores, {{Versus|120}}
Singultusque Deæ luctum sub corde prementis.
Mox iterum vocem citus arripit: 
                                                       ''At mihi fas sit
''Congeriem formare novam, mundumque creare,
''Rursus et hanc rerum superare et frangere summam.
''En! aliud mihi redde Chaos.'' Chaos illud Olympum
Rupit, Tresque duces percussit voce rebelles.
Spe confusa nova dictum Dea rettulit amens:

      ''Hoc est quod lapsos recreet; Saturne venito:
''Hinc abeas, comitesque tuos dux ipse juvato:
''Nota mihi quæ lustra colunt; teque inde petebam.{{Versus|130}}
Hæc paucis: tum paulum oculos obfixa procaces
Vadere Diva retro, donec sequeretur euntem;
Qua via per sylvam, ramis cedentibus ultro,
Ut cedunt aquilis suprema petentibus auræ.

      Interea similes aliis in partibus iræ,
Ingentesque genis lacrymæ, moerorque, metusque,
Nec scriptu facilis, nec dictu effabilis ulli.
Nam Jove Terrigenæ fusi, seu carcere rudunt
Inclusi, seu sponte latent, sua perdita jura
Suspirant, vocemque Dei optavere dolentes.{{Versus|140}}
Sed regnabat adhuc, solus de stirpe gigantum,
Fulgidus insistens Hyperion igne globato;
Gavisus titulis, atque aëra thuris odorans,
Quo genus humanum veneratur luciparentem;
Nec tamen intrepidus: nam quas mortalibus ægris
Horrida præcipiunt ferales omina curas,
Non alias toto persensit pectore Titan.
Non illum gemitusque canum, stridorque volucrum,
Et conclamato noti de corpore Manes
Terruerant, et nocturni præsagia lychni; {{Versus|150}}
At Superum auguria, et species pro Numine diræ,
Concussere Deum. Quoniam penetrale coruscum,
Aurea pyramidum fultum strue, quo super umbram
Suscitat exilem squalens obeliscus in ære,
Sanguineum quassare jubar; thalamique, tholique,
Atria mille domus, et cincta cavædia flammis:
Omniaque Eois prætexta crepuscula portis
Inquinat ira rubens: aquilarum et cominus alis,
Semper inaspectum Dis et mortalibus omen,
Jam locus umbrari, jam flare hinnitus equorum, {{Versus|160}}
Non prius auditum Dis et mortalibus omen.
Quinetiam thuris cum blanda volumina vellet
Adbibere, in sacris alte spirantia clivis,
Non dulces olim succos, sed tetra venena
Scilicet, et magno fremuit trahere æra palato.
Ille igitur, postquam tranquillæ limina noctis
Attigerat, pulcrumque diem subduxerat orbi;-
Ille alias sponda componi suetus in alta,
Et sancto melicas voces circumdare somno; -
Nunc, ut erat, resides ultro spatiatus in horas, {{Versus|170}}
Ampla pedum toto posuit vestigia templo.
At procul aligeri claustris, perque arcta domorum
Condere se famuli, et confertas cogere turbas,
Attoniti, plenique metu; nec secius horrent
Agmina anhela virum latis coëuntia campis,
Cum tellus tremit, et celsis quatit oppida muris.
      Jamque, ubi Saturnus, gelido torpore solutus,
Per sylvam urgebat Theæ latus, ipse relictis
Post tergum tenebris Hyperionis igneus ardor
Perculit occiduum non recto sidere limen. {{Versus|180}}
Ut solitum, lævi dissultant cardine valvæ:
Cuncta silent, nisi quos anima modulante severi
Inflavere tubos Zephyri, tenerumque per auras
Ingeminat melos, et longo loca murmure complet.
Illa rosæ similis forma miniique rubore,
Dulcibus et ventis, et frigore porta recenti,
Explicuit florem, Dominoque effusa patebat,
Jamjam ingressuro sancti penetralia fastus.
      At Deus ingrediens animosa efferbuit ira;
Flagrat pone fluens a calcibus incita vestis{{Versus|190}}
Mugitu, qualem terrenus concipit ignis;
Quo mites fugere Horæ, plumisque palumbes
Contremuere Deæ. Ruit ille ardetque ruendo,
Sublimes rapiens aulas, thalamosque pererrans;
Quaque intexta vagas fragrant laquearia luces,
Quaque jacent variis sola longa nitentia crustis.
Sic medias adiit celsæ testudinis ædes:
Substitit hic, pepulitque pedem, qua funditus omnis
Vi vibrat Labyrinthus, et aurea regna resultant.
Nec prius iste sonor periit, quam frena prementis{{Versus|200}}
Depulit, exsiluitque Dei vox talis ab ore.

      ''Quæ mihi sæva die, quæ somnia cognita nocte,
''Quam diræ facies, fetæque doloribus umbra!
''Et colluctantes gelida in caligine larva,
''Auribus et macris ulvæ simulacra palustris!
''Heu! quianam vidi, quianam hæc præsagia novi?
''Ecquid ego, immenso vitæ vigor igneus actu,
''Rimor inassuetas species, adigorque tueri?
''Saturnus pridem cecidit; nunc ipse jacebo?
''Hacce abolenda quies? hæc incunabula nostri{{Versus|210}}
''Numinis, et luxus? hic illustrissimus aër?
''Ductaque crystallo conopia, puraque fana
''Lucentis regni? quod nunc marcentibus auris
''Desertum vacuumque jacet, mea nulla voluptas:
''Nec jubar hoc, lautumque diem, formæque decorem,
''Sed tenebras cerno, mortem tenebrasque pavesco.
''Scilicet his Umbræ thalamis, hoc regna capessunt
''Limine, et exstinguunt fastus, et inania rident
''Gaudia, meque meis etiam in penetralibus angunt!
''Hacce feram? jaceamne? per O tua numina juro, {{Versus|220}}
''Omniparens Tellus, salsa circumflua veste!
''Ipse meos fines superans et flammea claustra,
''Terribilem hanc dextram puero, proh fata! Tonanti
''Intendam, vetulumque sua mox arce reponam!

      Dixit et obticuit, volvens graviora minarum
Murmura, et in clauso nitentes gutture questus.
Namque, ut clamosis hominum quandoque theatris
Æstuat increpitum vulgus, turbæque resistunt;
Sic Ducis ad voces agitari pallida crudo
Spectra gelu; nitidaque soli in compage vapores{{Versus|230}}
Surgere, ceu foedis efflata paludibus aura
Tum sensim a pedibus totos sacer horror in artus
Diditur, ut lentis irrepens flexibus anguis
Colla caputque teres nimio luctamine torquet.
Mox vincla exutus portas invasit Eoas.
Illic, ante dies quam tempestiva ruberet,
Senas præripiens horas, fervente soporas
Impulit ipse fores anima, nimbisque fugatis
Protinus ad gelidos patefecit Tethyos amnes.

Fiammigerum sed enim, quo se Deus invehit astrum {{Versus|240}}
Mane recens, currum meta molitus utraque,
Vertitur occlusum nebulis. Nec semper in atra
Nube latet; jam jamque micat: sic candidus axis
Interdum, atque arcus, et lati zona coluri
Perlucent, tenebrisque tenerrima fulgura toto
Inscripsere polo. Nec inobservata vetusti
Signa Deum stupuere patres, Chaldæaque raptim
Defixit placida sapientia pervigil arce.
Sic quæsita diu species apparuit orbis:
Mox periere notæ; nisi si quæ enormibus olim{{Versus|250}}
Relliquiis lapidum deprensæ, et marmore fusco;
Mens quibus interiit, nec quid docuere repertum est.

      Ille globus geminas argentei luminis alas,
Grande decus, Domini adventu jactare solebat;
Quæ nunc e tenebris, magnarum horrore comarum
Sensim ostenduntur, dum fulgentissimus orbis
Nube laborat adhuc, jussumque exspectat herile.
Vellet et ipse Deus jussum dare, vellet in alto
Sistere jam solio, si qua vice tædia rumpat,
Cessantemque ciere diem; sed fata vetabant {{Versus|260}}
Quamvis de Superum primævo semine cretum;
Nec tempestates sacras fas vertere cuiquam.
Quare etiam, ut dictum est, numeris stata tempora plenis
Pertulit, et nasci lux imperfecta negavit.
      Interea plausu pennæ gestire gemellæ
Æthere ferre globum. Tum latis ostia portis
Noctis ad imperium furvæ panduntur. At ille,
Insuetus flecti, vi nunc inflexus iniqua,
Compositum mæstis animum ad præsentia finxit.
Sic procul extremis tenebrarum et lucis in oris{{Versus|270}}
Porrectus foedo nimborum limite repsit,
Imbelles stillans radios: Polus omnibus astris
Despexit miserans, dum mundi Cælus ab arce
Increpitat, tenues et succinit aure querelas.

      ''O nimium dilecte patri, flos ille meorum,
''Conceptus terræ, satio clarissima cali,
''Arcani genitura sacri, quod nempe neque ipsi
''Norunt, conjugio qui te finxere, Potentes;
''Quorum egomet dulces æstus, et gaudia blanda
''Attonitus reputo; qua sint ab origine mirans; {{Versus|280}}
''Quale puerperium; quæ mox sub luce figuræ
''Prodierint:-nosco tandem immortalia signa;
''Nosco equidem hæc pulcræ cæca exemplaria vita,
''Ipsa per æternum reparando dissita mundum:-
''Hinc genus, O formose, tuum est; hinc numina nostri,
''Dique, Deæque poli. Quæ vos discordia vexat?
''Quæ natis odia ista patrum? Vidi ipse cadentem
''Primigenum, summo detrusum vertice vidi:
''Ad me diffudit sua brachia turbidus, ad me
''Invenere viam media inter fulmina voces. {{Versus|290}}
''Expallescebam scelus, et sub nube refugi.
''An par intendit tibi sors quoque? jam metus anceps;
''Nam neque Dis similes vidi facere omnia natos.
''At vos divinum semen, divinaque vobis
''Proderat augustos instincta potentia mores,
''Mæstitiamque Deum, majestatemque repostam.
''Nunc vestros animos timor et spes urget, et iræ;
''Fervet opus: nunc cura pati, nunc ardor agendi:
''Qui nempe in terris homines, mortalia corda,
''Tangit habetque labor. Quod denique conqueror hoc est; {{Versus|300}}
''Hæc cladis mihi signa, metus, subitæque ruinæ.
''Tu luctare tamen: nam tu procedere contra,
''Bellarique potes, manifestum Numen, in omni
''Æthere; tu præsens horam infregisse malignam.
''Ast ego vox solum: mea vis, ut ventus et æstus,
''Fluctuat huc illuc, nec vento major et æstu.
''Tu majora potes: tu tristia præripe fata,
''Adductæque aciem pernix age prende sagittæ.
''Ipete tu terram, qua nunc Saturnus oberrat
''Multa gemens. Mihi sit clari custodia solis{{Versus|310}}
''Interea, blandeque fovens tua tempora sistam.

Vix bene cæligeni devenerat aura susurri,
Sustulit os Titan, oculosque tetendit in astra
Intrepidus, dum verba crepant; etiamque tetendit,
Astra tuens, placidi durantia lumina mundi.
Tum lati sensim curvans sinuamina dorsi,
Qualis gemmiferas pelagi scrutator ad undas,
Vergitur in præceps: sic litore lapsus aprico
In caligantem surdo ruit impete noctem.

&lt;/poem&gt;

==Liber II==
&lt;poem&gt;
Non alio alarum fugitivi Temporis ictu
Sic leviter motis Hyperion incidit auris,
Et Thea duce Saturnus loca tristia venit,
Qua cum contusis doluit Titanibus exspes
Magna Deum Genetrix. Illo lux nulla sub antro
Insultat lacrymis; gemitus sentire videntur,
Non audire suos; tanto stridore refusi
Intonuere amnes, et præcipites cataractæ,
Non aspectarum jaculantes pondus aquarum.
Rupibus hic rupes, et acutis obvia saxis {{Versus|10}}
Saxa, velut longo jam tum surgentia somno,
Frontibus adversis immania cornua tendunt;
Atque ita terrificis monstrorum mille figuris
Obducunt digno tetra hæc cunabula tecto.
Pro soliis miseri silicem insedere, torosque
Muricibus structos, ferroque adamanta ligatum.
Non omnes aderant: alios fera vincla tenebant,
Diffugere alii: sed anhelis faucibus illic
Cum Cæo Antæus, Briareusque, audaxque Typhoëus,
Porphyrionque, Gyasque, et quorum acerrima virtus, {{Versus|20}}
Volvebant densum compressis aëra labris.
Illic et crassa rerum compage coacti
Obfirmant dentes, et mollia membra rigescunt,
Constrictæ ut duro riguerunt marmore massæ:
Nec motus nisi cordis erat, quod semper iniquus
Contorquere labor, tumidusque impellere sanguis.
Mnemosyne terris errabat, et aurea longe
Palabunda suo Phoebe discesserat orbe;
Atque aliis præsumpta fugæ via; dira sed ambit
Hoc plerosque cavo feralibus umbra latebris. {{Versus|30}}
Vix vivæ effigies rari vastique jacebant
In latus; ut tristi juga per deserta corona
Saxa jacent Druidum, cum conditur imbre Novembris
Mæsta dies, spissique super laquearia cæli
Tota nocte latent: sic intermortuus omnis
Spemque metumque suis reticet, fruiturque sepulcro.

      In numero jacuit Creus, cui pondera ferri
Clava manum subiit, et rupis costa revulsæ,
Vim testata Dei, rabiemque in fine furentis.
Nec minor Iapetus digitis undosa draconis{{Versus|40}}
Colla tenet; bifidæ compresso gutture linguæ
Tela jacent, tractuque ingens extenditur anguis
Mortuus; idque Jovem quod nullo afflare veneno
Bestia, victoresque oculos exstinguere posset.
Proximus huic Cottus, qui strato corpore mentum
Erigit; ipse dolor saxis illidere calvam
Fecit, et ora fero torquere et lumina nisu.
En! Asiam, Imai sobolem, quæ maxima matrem
Tellurem partu plusquam mare femina fregit.
Illi autem fusco species meditantis in ore, {{Versus|50}}
Non mærentis erat; quæ nempe instantia fata,
Et jam promissos secum volvebat honores.
Magnæ mentis opus palmis florentia templa,
Fanaque per populos pollentibus æmula sacris
Præsagire animo; seu que celer alluit Oxus,
Aut lustrata Deis sancto capit insula Gange.
Ut Spes, candidior licet hæc, innititur unco,
Sic Asiæ submisit ebur latissima regni
Bellua. Jamque super, tabulato rupis in arcto,
Enceladus, cubito suspensus, cetera pronus, {{Versus|60}}
Visus adumbrari; quo non bos mitior ante,
Pastus in herbosis nullo irritamine campis;
Nunc rabie tigrim spirans, animoque leonem,
Dira minans meditansque, etiam tum mente tremendos
Jactabat montes, belli instrumenta futuri.
Namque erat in fatis, breve tempus, et altera bella
Surgere, quæ juvenes agitent toto æthere Divos,
Ut latuisse velint formis volucrum atque ferarum.
Huic vicinus Atlas, laterique acclinis Atlantis
Phorcus, Gorgoneæ turbæ pater; Oceanusque, {{Versus|70}}
Undarum dominus quondam, et cum conjuge Tethys;
In cujus gremio singultiit inter opacas
Fusa comas Clymene; medium Themis ipsa tenebat,
Reginæque pedes servabat in aëre septæ:
Hæc autem obtutus evanida fallit, ut atra
Nox ubi confundit summas caligine pinus.
Atque alii, quorum stat nomina magna tacere:
Nam, cum Musa suas expandit ad æthera pennas,
Ecquis iter sistat? Juvat ire, et plangere cantu
Cum duce Saturnum, qui nunc per lubrica lapsi{{Versus|80}}
Horridiore procul fundo evasere, caputque
Ostendere super nigrantis culmina clivi;
Tum sursum evecti crevere, ingentia donec
Inveniunt summo vestigia monte levamen.
At Thea infirmos dextra lævaque lacertos
Sede super luctus extrema in caute tetendit;
Et senis obliquo defixit lumine vultum.
Bellum illic rabiesque; Deum nam maximus ipse
Ærumnæ dirimens studia imbecilla resistit,
Irarumque metusque; et quos vindicta furores, {{Versus|90}}
Livoresque mali, desideriumque minatur;
Et quæ spes rapit arma, et desperata retractat.
Pugnat et his frustra; namque exitiabile fatum
Imperiale caput vitiaverat unguine diro.
Quare fracta metu Dea substitit, atque negavit
Ire prior, cessitque loco, dominumque secuta est
Incedentem ultra dejectæ gentis in antro.
      Utque homines inter curis cor fervet onustum
Tum magis, ægrorum thalamis si forte propinquent,
Qua confusa pari languescunt vulnere corda; {{Versus|100}}
Haud aliter medio se miscens agmine ductor
Languit, inque illa resolutus strage labasset,
Ni torvo Enceladus fixisset lumine: cujus
Majestas, tantique ducis reverentia, mentem
Perculit attonitam: jamque ingemit, ''Ecce! Gigantes,
''Ecce Deum!'' Tum pars moesto fremere improba questu,
Pars sursum exsultare, atque exclamare furentes;
Hi lacrymant, plangunt illi, venerantur at omnes.
At Regina nigri tollens velamina pepli
Pallentesque genas, rugasque in fronte retexit, {{Versus|110}}
Tenue supercilium prodens, oculosque cavatos.

      Sunt montanorum fera murmura pinetorum
Cum vocem contendit hyems; sunt et sua Divis
Sibila cum digito Deus admonet indice quantum
Mentis inexpressæ molitur gutture pondus,
Quod melos, et fastus, orisque tonitrua nectit:
Talia montanis sua murmura sunt pinetis;
Quæ cum clivosis cessere reciproca terris
Non alii subeunt strepitus; sed flebilis echo
Inter delapsam siluit cum stridula gentem, {{Versus|120}}
Tum vox Saturni late succrescere, quales
Organon ingeminat numeros, aliosque sonores
Excipit, et teneris quassum rapit aëra chordis.
      Sic ea succrevit: ''Non ipso in pectore mæsto,
''Quod judex sibi nempe suus, quæsitor et idem,
''Argumenta malis contemplor idonea nostris:
''Non qui primorum relego præscripta dierum,
''Arcanis adiens intexta volumina fatis;
''Pollice quæ nitido tenebrarum stellifer oris
''Uranus eripuit, cum decrescentibus undis{{Versus|130}}
''Obruit alta tamen reflui caligo profundi:-
''Illum nempe librum, scitis, subsellia nostris
''Subjeci pedibus, firmi fulcimina regni;
''Heu! infirma nimis: non illis versibus, inquam,
''Non ego signa tuens portentaque maxima rerum,
''Aeris, ignis, aquæ, terræque exordia lustrans;
''Seu bellum pacemve gerant, vicibusque repugnent;
''Seu quodque adversum furiis internecet hostem,
''Binaque concurrant binis, aut singula ternis;
''Ignis ut aere certat, eos dum turbidus imber{{Versus|140}}
''Ambos mergat, et ad terræ latus applicet una,
''Sulfure qua tacto quadruplex ira misellum
''Cardine convellat mundum:-non motibus illis,
''Queis miram adsumo doctrinam, alteque requiro,
''Tam miseræ sortis rationem extundere possum.
''Heu! quianam frustra naturæ exempla retexo,
''Usque ad deliquium invigilans? nec discere quivi
''Cur vos, numina magna, Deum vos corpora prima,
''Vim tremitis vestra non præ virtute tremendam.
''Vos tamen hic agitis, fusique quiescitis antro; {{Versus|150}}
''Hic agitis, Titanes! An, O consurgite! dicam?
''Vos gemitis: dicamne, O gens ignava jacete!
''Ingemitis. Quid dicam adeo? Te maxime cæli
''Axis, et ipse parens, non visu cognite, posco,
''Quid dicam? vosque O cognati dicite Divi,
''Quo pugnare modo, quæ proderit arma movere:
''Nunc date consilium, nam principis esurit auris.
''Tu tamen ante omnes; nam tu summa, imaque rerum,
''Oceane, expendis, vultuque expressa sereno,
''Quod magis admiror, requies te sancta recepit, {{Versus|160}}
''Quam doctrina sagax et mentis cura paravit:
''Tu succurre precor!'' Sic finis facta querelæ est.
      At maris ille Deus, sapiens fandique peritus,
Cui non Cecropiæ formarunt pectora sylvæ,
Sed fontes, udoque sali meditamina fundo,
Surrexit siccis, algæ sine fronde, capillis;
Murmura producens quæ, vocum ut sedulus infans,
Finxit ad auditos spumati litoris ictus.
      ''Vos O! quos angit rabies, et vulnere diro
''Contorquet clades, et pasta doloribus ira, {{Versus|170}}
''Claudite jam sensus, auresque obtundite vestras,
''Spiritus hic istos non follibus efferet ignes
''Exaudite tamen, si quis vult noscere legem
''Supplicii, ut quemvis flecti et parere necesse est;
''Sic non vana dabo veris solatia diclis,
''Si placet, et certo solatia teste feretis.
''Naturæ imperio ruimus, non fulminis ira,
''Non Jovis. At, Saturne, tibi sunt cognita rerum
''Fædera, sunt elementa: hæc te via sola fefellit,
''Quæ me perspicuos veri deduxit ad ortus; {{Versus|180}}
''Nempe quod ipse regis: cæcat fortuna regentes,
''Majestasque sua præstringitur aurea luce.
''Continuo, quoniam non est tua prima potestas,
''Sic neque per terras erit ultima; non ita fas est:
''Tu neque principium mundi, neque summa, creandi.
''At Chaos et priscæ Lucem genuere Tenebra,
''Primitias rixarum, intestinique laboris,
''Qui secum occulto maturescebat in ævo,
''Miræ finis opus! Subiit maturior hora,
''Attulit et Lucem, quæ mox compressa parente{{Versus|190}}
''Vivifico totam concussit numine molem.
''Tempore non alio nostræ primordia vitæ
''Omniparens Calusque apparuit, almaque Tellus;
''Tu quoque primigenus, nos et fetura gigantum,
''Sponte novas sedes, pulcrumque capessimus orbem.
''Nunc subit iste dolor, si verum audire dolori est:
''O stulti! quoniam vera omnia corde fovere,
''Eventusque pati, et vultu perferre sereno,
''Hoc caput imperii summum est. Advertite, Divi!
''Calus ut et Tellus forma Chaos atque Tenebras{{Versus|200}}
''Exsuperant, quondam reges; utque agmina nostra
''Tellurem Calumque nova compagine vincunt,
''Mente manuque cita, consortis et ordine vitæ,
''Et mille indiciis melior natura probatur;
''Sic et nostra recens Species vestigia pressat
''Moribus et forma præstantior, hos ea fatis
''Vincere certa Deos, ut nos quoque vicimus illos.
''Nec magis obruimur, quam per nos obruta cessat
''Informis mixtura Chaos. Num languida gleba
''Dissidet arboribus, quas extulit ipsa, superbis, {{Versus|210}}
''Principiumque negat viridis laudabile sylvæ?
''Oderit aerias aut invida sylva palumbes,
''Murmura quod miscent, niveisque sub æthere pennis
''Quo voluere volant, nativaque gaudia quærunt?
''Nos sylvæ decus illud, et hæc quæ tendimus alte
''Brachia pallentes non confovere palumbes,
''Auricomas sed, credo, aquilas; quæ corpore pulcro
''Corporibus præstant nostris, et jure decoris
''Nunc regimen rapiunt: ea lex æterna regendi est,
''Qui forma superant, superent et viribus iidem. {{Versus|220}}
''Illa lege aliud poterit fortasse Deorum
''Pellere victores, ut nos jam pellimur, augmen.
''Dicite io! juvenemne Deum vidistis aquarum?
''Arcis ademptoremne mea? vidistis et ora,
''Et currum alitibus bijugis, quos fecit, ovantem?
''Ipse serenatum verrentem molliter æquor
''Aspexi; lætamque adeo vim fronte notavi,
''Ut visu titulos ejuratumque remisi
''Protinus imperium: jamque hæc ad limina veni,
''Ut nossem quæ vos agitent crudelia fata, {{Versus|230}}
''Qualiacunque ferens miseri solatia luctus.
''Sumite quod verum est, sit et hæc medicina dolori.

      Continuo, sed an hoc animus contemptor et ira,
An perplexa fides, quæ mens altissima dicat?-
Cessante Oceano vocem tenuere parumper.
Una tamen, nulli quam respexere suorum,
Ausa loqui Clymene; nec dum argumenta referre,
Sed tenui stridore queri: quæ torrida febre
Labra movens, timidoque attollens lumina vultu,
Lenta feros inter stillavit verba tacentes. {{Versus|240}}
      Magne pater, cunctarum egomet vanissima vocum;
''Nec novi nisi quod perierunt omnia læta,
''Et nova res nostris irrepsit mentibus angor,
''Qui vereor regno ne semper restet in illo.
''At non infaustos accingerer edere questus,
''O Superi, magnas si verba infirma putarem
''Sistere posse manus: tantum sinite aure quod hausi
''Dicere, quæque mihi lacrymas audita movebant,
''Ut spes damnarem nostras, consultaque cassa.
''Stabam forte procul jucundi in litoris ora, {{Versus|250}}
''Suavis ubi ventus nubem spargebat odoram
''Floribus, ambrosiæque vaga dulcedine sylvæ,
''Gaudia blanda ferens, mæstæ contraria menti;
''O quam blanda nimis, mollique calentia flamma!
''Non tulit ipse dolor: tum litora sola disertis
''Luctibus, et nostra volui vexare querela;
''Jamque solo recubans labiosam sumere concham,
''Et mussare premens, melos et solenne ciere.
''Non posthac melos illud erit; nam debile testæ
''Murmur, et arte rudes modulor dum languida questus, {{Versus|260}}
''Litore ab adverso, qua prænitet insula ponti,
''Ecce! venit magicus, flabro variante, susurrus,
''Qui simul elisas mersat, simul arrigit aures.
''Turbida projeci concham, quam fluctus abundans,
''Ut sensus animi vox intellecta, replevit,
''Aurea, fortunata, Deis non ante reperta.
''Omnibus inque soni scatebris mors viva resedit,
''Omnibus in numeris inter se rite jugatis,
''Abruptis properisque, simul sensimque profusis,
''Ut filo lapsæ defectu præpete baccae. {{Versus|270}}
''Tunc, ut olivifera decedunt fronde palumbes,
''Sic alius sonus atque alius se librat in auras,
''Pro tacita pluma numerorum concitus alis;
''Et circumvolitat caput, et mea pectora lassat
''Lætitia luctuque simul. Superabat ibidem
''Luctus, et attonitas claudebam fortius aures;
''Cum tenuis rumpens trepida obluclamina palma,
''Blandior, ah! quantum numeris vox blandior ullis,
''Venit, ''Apollo! '' repens, ''Puer, '' et clamavit, ''Apollo! {{Versus|280}}
''Lucis ''Apollo decus! Puer O, '' clamavit, ''Apollo!
''Effugi; tamen illa sequens iteravit, Apollo!
''O pater, O fratres, vos hunc reputate dolorem!
''Tu reputa, Saturne! Sed O! si forte tulisses,
''Non tibi laxa nimis foret hæc querimonia tandem
''Visa, nec audacem velles perstringere linguam!
      Hac delapsa tenus Clymenes vox effluit, amnis
Ut trepidus, qui saxifragam legit æquoris oram,
Et cunctatur aquis, metuitque occurrere ponto:
Ipsa sed occurrit, tactisque exhorruit undis.
Vociferantis enim superans absorbuit æstus{{Versus|290}}
Enceladi; tanto ceciderunt pondere verba,
Ut tumidi fluctus brevia in scruposa ruentes
Semireferta salo plangunt cava saxa sonanti.
Sustulit ora ferox, cubito tamen usque resedit,
Indignatus humo Titania vellere membra.
      ''Jamne placet nimium sapienti credere Divum,
''An nimium stulta, Superi? Non ignea sic me
''Fulmina fulminibus torquerent addita, donec
''Omnia deficerent Jovis armamenta rebellis;
''Non scopuli ingesti scopulis, non orbibus orbes, {{Versus|300}}
''Prorsus ut infantes regnorum in clade querela!
''Tollite clamores, ululatus edite cuncti,
''Rudite, Terrigenæ, tardum pecus, impia passi
''Verbera, nec meministis enim?-pugnisque recisi!
''Nonne hæc incussit puerilis flagra lacertus?
''Tune, Deus simulate maris, freta fervida flammis
''Mente tenes memori? Num hæc tenuia verba loquendo
''Exstimulare iras potui? proh gaudia! necdum
''Omnia perdidimus: proh gaudia! namque tuentum
''Mille micant oculi, tædisque ultricibus ardent. {{Versus|310}}
      Hæc dicens totos erexit maximus artus,
Non intermissas prorumpens pectore voces:
      ''En, furor! en, ignes! nunc vos ardere docebo,
''Æthera corripere, atque hostes detergere ab omni
''Parte poli; flammarum et spicula pascere curva
''In furias, tumidosque novi comburere nimbos
''Regis, et in tectis vim suffocare pusillam.
''Scilicet ille, malum qui fecit, perferat idem.
''At, licet Oceani me non pia fabula movit,
''Multa tamen doleo, et plusquam mea regna requiro. {{Versus|320}}
''Pacis enim fugere dies, et tempora somni,
''Tempora ferventis jamdudum nescia pugnæ;
''Omnis ubi Superum veniebat candida pubes
''Quæsitum patulis quidnam loqueremur ocellis.
''Nondum contractæ glomerabant nubila frontis,
''Mollibus aut labris voces hæsere profana;
''Nec quis adhuc norat, regni securus et ævi,
''Cuilibet ut parti Victoria cesserit ales.
''Sed durate animis; nam fratrum acerrimus ille
''Nondum sidereos Hyperion perdidit axes: — {{Versus|330}}
''En! Hyperionius jam gliscit limine fulgor.
      Enceladum cuncti suspectavere loquentem.
Tum quoque, dum tanti nomen ducis ore resultans
Ardua Tartarei laquearia contigit antri,
Viderunt ipso jubar impallescere vultu.
Torva quidem facies, necdum effera; namque furentes
Repperit ipse furens. Cunctorum in fronte micabat
Lucis imago novæ; sed clarius ora nitebant
Saturni, cujus crines in vertice cani
Fulserunt, ut spuma citæ suffusa carinæ, {{Versus|340}}
Atra nocte sinum penetrat cum prora reductum.
Sic illi argenteum taciti pallere colorem;
Donec ibi splendor subitus, ceu mane corusco,
Pervasit clivos saxis pendentibus omnes,
Et contristatæ nebulis spatia omnia Lethes,
Insinuans, rimasque omnes, veteresque recessus;
Summa simul tangens atque ima; expertia vocum,
Raucaque contortæ claris mugitibus undæ.
Nec non æterni fluviorum a culmine lapsus,
Torrentesque procul cursus, et spumea juxta{{Versus|350}}
Prælia, cæca prius, vastisque obducta tenebris,
Nunc videre diem, et visu fecere tremendam.
      Ipse Deus jubar illud erat, qui vertice rupis
Constitit in radiis, deprensum luce moratus
Cerneret ut luctum, jam cognita fata perosum.
Aurea cæsaries illi, crispata capillos,
Quo Numidum gens more comat; tum regia formæ
Majestas media fulgorem intercipit umbra;
Memnonis ut moles occasu Solis, eunti
Obvia, fuscantes qui pone avertitur ortus. {{Versus|360}}
Quin et magnanimo suspiria pectore duxit,
Memnoniæ ceu mæsta lyræ, junctisque revolvit
Multa tacens manibus. Quem cum videre tacentem,
Ceu spe dejectum Superi, nec bella parantem,
Desperant iterum, vultusque a luce recondunt.
At trux Enceladus flammantia lumina torsit
In gentem consanguineam; quo fulgure tandem
Iapetusque, et Creüs, et editus æquore Phorcus,
Surrexere simul; simul ardua regis adibant
Enceladi; simul hi ''Saturnum'' voce quaterna{{Versus|370}}
Ingeminant; ''Saturnum'' Hyperion rupe reclamat.
Falcifer ad Magnæ Matris latus ipse sedebat;
Gaudia quæ vultu renuit, quanquam ocius omnes
Insonuere cavo ''Saturnum'' gutture Divi.

&lt;/poem&gt;

==Liber III==
&lt;poem&gt;
Sic miseras paces alternaque jurgia passi
Terrigenæ cæco consternabantur in antro.
At tu quæ tantos cantare infirma tumultus,
Hoc fuge, Musa, malum, et mæstis loca linque querelis.
Solus enim tua labra dolor, vocemque modestam
Singula fata decent, privi sine teste labores.
Tu fuge, Musa, locum; veterum nam multa Deorum
Lapsa polo, temere incertis errantia terris,
Mox interjecto deprendes Numina visu.
Interea jam fila pia Parnassia dextra{{Versus|10}}
Percute; nulla poli non auxiliabitur aura, 
Doridis et blandæ strepitum variabit avenæ;
Carminis omnigeni quoniam laudabitur auctor.
Ardeat en! quicquid minio nitet, et rosa luces
Læta vomat nimias, et mulceat æthera flammis;
Solis et occasu glomeratæ, Solis et ortu,
Velleribus teneris verrant juga frondea nubes:
Purpureusque latex spuma cratera coronet,
Frigore quo bullant fontes; et pallida labra
Concharum, maris in ripa, seu mersa profundis{{Versus|20}}
Æquoribus, flexus rubeant pudibunda per omnes;
Et flagret, prærepta pavens ut ad oscula, virgo.
Gaudeat et Delos, prælata virentibus olim
Insula Cycladibus, pallentes inter olivas,
Populeumque nemus, saltusque umbrantia longe
Palmarum folia, et fagos quibus instrepit hymnus
Altisonus Zephyrum, et densis coryleta latebris:
Aurea materies iterum mihi laudis Apollo!
Ah! ubinam puer ille, gigas cum sideris ignei
Constitit in medio procerum marcore coruscus? {{Versus|30}}
Ille simul pulcram matrem pulcramque gemellam
Liquerat in thalamis; lucisque crepuscula nactus
Flumineæ juxta procurrit vimina ripæ,
Floriferaque pedes crurum tenus obruit herba.
Desierat Philomela, et sidera pauca sub auras
Cessabant, placido dum coepit gutture turdus
Instaurare diem; totaque in litoris ora
Non sinus ullus erat, nullum seductius antrum,
Impertentatum resonæ stridoribus undæ:
Sed nemus, et virides vix audivere recessus. {{Versus|40}}
Audiit illacrymans juvenis, guttæque nitentes
Desuper auratum spargebant roribus arcum.
Sic interclusis jamque imbre tumentibus hæsit
Luminibus; donec gressu Dea magna verendo
Incessit, patuli discusso tegmine rami:
Quam simul aspexit venientem, et fronte disertos
Agnovit vultus, animumque sub ore notavit
Attonitus, dubiaque incassum mente relegit;—
Atque ita mellifluis incepit vocibus ipse:
      ''Ut mare per medium venisti, nullius ante{{Versus|50}}
''Contritum pedibus? potuitne ea prisca venustas,
''Pallatusque diu decor hac in valle moveri
''Indeprensus adhuc? Certe cum solus in altis
''Captarem frigus latebris, has currere vestes
''Lapsa super folia, et late sola verrere sensi.
''Audivi certe strepitum fluitantis amictus
''Saltibus herbosis, et prælabente susurro
''Intrepidos vidi relevare cacumina flores.
''Illos, Diva, oculos, et luminis ora sereni,
''Aut vidi, aut somnis forsan vidisse putavi. {{Versus|60}}
      Annuit, et, ''Somnis, dixit, vidisse putato:
Et super increpuit formæ cælestis Imago:—
      ''Quin experrecto chelys ad latus ista reperta est
''Aurea; jamque tuo pulsatis pollice chordis
''Aure rapax vigili visus sentiscere mundus;
''Prodigioque novo partus inhiare canori,
''Lætarique angique simul. Quid mæsta revolvis
''Immeritus? quæ sic dotatum cura momordit?
''Dic, juvenis; namque ipsa tuis in luctibus angor;
''Dic mihi, quæ solo jamdudum in litore blandis{{Versus|70}}
''Invigilare toris, et tempora noscere lucis
''Sueta tuæ: tibi sic teneris famulabar ab annis,
''Cum primum infirmos carpsit manus inscia flores;
''Donec inexhausti robur juvenile lacerti
''Fortius heroum per sæcula tenderet arcum.
''Tu modo sensa libens arcani pectoris effer:
''Ipsa Deum quoniam veterum non ultima sacras
''Deserui sedes, fatorum ducta tuorum
''Dulcibus huc monitis, formæque recentis amore.
      Dixit, at extemplo Divæ convertit in ora{{Versus|80}}
Lumina respondens innubila semper Apollo;
Et micuit candens numerosa ad murmura guttur:
      ''Mnemosyne, quoniam linguæ succurrit hiantis
''Nomen sponte tuum, cur luctus jam tibi notos
''Commemorare piger studeam? cur fata resignem
''Quæ prodire tuis poterant manifesta labellis?
''Me vero impediunt tenebra, mea lumina cacus
''Error, et indignis urgent oblivia vinclis.
''Cur sim adeo tristis frustra rescire laboro,
''Donec torpor iners artus invadit, et herba, {{Versus|90}}
''Ut qui olim pennas habuit, cum murmure sido.
''Heu! quibus imperiis cogi, quonam objice sisti
''Ipse mihi videor, quem nulli subditus aër
''Ultro escendentem patitur? cur cespitis oram,
''Scilicet invisam, nitens ad summa repello?
''At tu, Diva favens, quæ rerum incognita monstra,
''Atque alios tractus externaque litora pande!
''Sidera dic quæ sint, et Sol, quam splendidus ardor!
''Et semper placidæ decus inviolabile Lunæ;
''Tot stellæ tantæque! O si semel unius astri{{Versus|100}}
''Explorarem aditus, et pulcra ad limina vertar,
''Cum cithara illabar, faciamque calescere cantu,
''Et lucem argenteam sensu trepidare beato!
''Nubigenum audivi tonitrus! Quænam illa potestas,
''Quæ manus ignipotens, et virtus numinis instar,
''Rerum agitat tanto miscetque elementa tumultu; —
''Me trepidas præbente aures, me in litore segni
''Solicitam, sed nec pavidam, ducente quietem?
''O per te citharam posco, Dea sola locorum,
''Quæ surgente die, quæ declinante quiritat, {{Versus|110}}
''Dic mihi cur ita deliro juga frondea circum!
''At tu muta manes: muto tamen ore notavi
''Scire tuum hoc ingens, quod me quoque corde receptum
''Reddit jure Deum: tanto simul agmine volvunt
''Nomina cum rebus, cum dictis facta vetustis,
''Et diri eventus, conversaque fata potentum,
''Etfastus soliorum, et verba jubentia regum,
''Atque ortus obitusque; cavi quæ claustra cerebri
''Perrumpunt, superumque animos et numina donant:
''Haud aliter quam si lætus mera vina bibissem, {{Versus|120}}
''Et non mortales divini nectaris haustus.
      Sic ait, accensique oculi sub fronte polita
Æquatas jecere faces, et luce trementes
Confixere Deam: mox sævi impellere motus,
Sidereisque alte livorem inducere membris;
Quales ægrorum nisus in limine leti;
Aut si quis nunquam pereuntis limina leti
Transeat, inque vicem pro frigore fervidus isto
Emicet in vitam moriendo, iterataque Parcis
Fila trahat. Sic ille tener turbabat Apollo; {{Versus|130}}
Ipsaque cæsaries et nobile verticis aurum
Undabat tremulis ad vivida colla capillis.
Mnemosyne hæc inter vatum Dea more furentum
Brachia sustinuit. Tandem exclamavit Apollo
Percitus: at totis, mirum! cælestia membris
[Lumina perluxere; vigent cava tempora flammis;
Celsior elato consurgit sidere vultus.]
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>rc8awa4gab7cxme0lx9jcqhujuidgqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Ioannes Keats</title>
    <ns>102</ns>
    <id>87772</id>
    <revision>
      <id>285846</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="lfivbfa28tjxcsb9bcw9o15lijwao1z" xml:space="preserve">{{Scriptor
|IndicisNomen=Keats, Ioannes
}}

==Opera==
*[[Hyperion]] (versio a [[Scriptor:Carolus Merivale|Carolo Merivale]] facta)</text>
      <sha1>lfivbfa28tjxcsb9bcw9o15lijwao1z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Ioannes Keats scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87773</id>
    <revision>
      <id>285847</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:17:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90" sha1="4rqkg5q162i2673mniqz8h7rxwit5se" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Ioannes Keats}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Keats, Ioannes]]</text>
      <sha1>4rqkg5q162i2673mniqz8h7rxwit5se</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scriptor:Carolus Merivale</title>
    <ns>102</ns>
    <id>87774</id>
    <revision>
      <id>285848</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="sv7rhume38is322zqchxi91et3ds4kz" xml:space="preserve">{{Scriptor
|IndicisNomne=Merivale, Carolus
}}

==Opera==
* [[Hyperion]] (carminis [[Scriptor:Ioannes Keats|Ioannis Keats]] versio)</text>
      <sha1>sv7rhume38is322zqchxi91et3ds4kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Carolus Merivale scripsit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87775</id>
    <revision>
      <id>285849</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:21:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96" sha1="e1956cndyie4ufjl04wlz3xw7zrpwck" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Carolus Merivale}}

[[Categoria:Opera per scriptores digesta|Merivale, Carolus]]</text>
      <sha1>e1956cndyie4ufjl04wlz3xw7zrpwck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Categoria:Opera quae Carolus Merivale Latine vertit</title>
    <ns>14</ns>
    <id>87776</id>
    <revision>
      <id>285850</id>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>285850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="pab58et0hssgqnztu8ccc5pwsbcgza2" xml:space="preserve">{{Vide|ScriptorCarolus Merivale}}

[[Categoria:Opera per interpretes digesta|Merivale, Carolus]]
[[Categoria:Opera quae Carolus Merivale scripsit]]</text>
      <sha1>pab58et0hssgqnztu8ccc5pwsbcgza2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285851</id>
      <parentid>285850</parentid>
      <timestamp>2026-10-27T23:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>285851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="8qey65bvp7kf67qjkzcgb5kleqh2dbp" xml:space="preserve">{{Vide|Scriptor:Carolus Merivale}}

[[Categoria:Opera per interpretes digesta|Merivale, Carolus]]
[[Categoria:Opera quae Carolus Merivale scripsit]]</text>
      <sha1>8qey65bvp7kf67qjkzcgb5kleqh2dbp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87777</id>
    <revision>
      <id>285857</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285857</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3031" sha1="m01588l0lhlicsxw18gzso9w2a9ehws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|78|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXX&quot;/&gt;Trunco e{{s}}t fere nullo, {{s}}ed ramis multis tortuo{{s}}is, inbelle quidem fabricatis dividitur. Folia {{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} fert haud magna, l{{ae}}via, l{{ae}}teque virentia, gu{{s}}tũ autem acida {{et}} ad{{s}}tringentia: Florem albicantem: Fructum ex albo flave{{s}}centem, pruno majori {{s}}imilem, {{s}}ed carne duriori, licet pauca, quod intus magnum contineat lapidem, {{s}}icut fructus ''Acaja'', qui {{s}}i maturuerit, quod fit men{{s}}ibus pluviis, {{s}}aporis {{s}}it grati{{s}}{{s}}imi ex acido dulcis: {{s}}in minus, adeo e{{s}}t au{{s}}terus, ut {{s}}tuporem dentibus inferat; proindeque tunc eidem u{{s}}ui cui folia, {{s}}cilicet ad refrigerandum {{et}} ad{{s}}tringendum re{{s}}ervantur. Radix autem, cui peculiare quid pr{{ae}} c{{ae}}teris arborum radicibus conce{{s}}{{s}}um, imprimis e{{s}}t notanda: quod longe lateque, in diver{{s}}a {{et}} cra{{s}}{{s}}a, pondero{{s}}{{ae}} molis tubera {{s}}ub terra luxuriet; {{s}}i pondus, figuram atque colorem, exterius cinereum, con{{s}}ideres, majores radices ''Batat{{ae}}'' aut ''Inhyam{{ae}}'' diceres; à quibus tamen ablata levi pellicula, differunt: quippe interius con{{s}}piciuntur nivei coloris, molli turgidaque medulla, cucurbit{{ae}} plane {{s}}imili, qu{{ae}} manducata, in aquo{{s}}um, frigidum {{s}}uccum, eumque dulci{{s}}{{s}}imum atque palato grati{{s}}{{s}}imum, {{s}}olvitur. Febricitantes, {{ae}}{{s}}tuantes peregrinatores mirifice reficit, ut ip{{s}}e quampluries {{s}}um expertus; neque aqu{{ae}} dulcedine {{et}} {{s}}alubritate Citrullo quicquam cedit.
&lt;section end=&quot;XXX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXI.}}}}
{{c|{{larger|''De Cebipira-guacu arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|C}}Ra{{s}}{{s}}itie {{et}} altitudine in{{s}}ignis Arbor in rari{{s}}{{s}}imis nemoribus reperitur, ''Cebipira-guacu'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, ad differentiam ejus notandam ab ea qu{{ae}} ''Cebipira-miri'', id e{{s}}t, ''Cebipira'' {{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ''minor'', ab illis appellatur. Utr{{ae}}que {{s}}unt foliis exilibus oblongis, ol{{ae}} {{s}}imilibus, {{s}}ed cra{{s}}{{s}}ioribus, minu{{s}}que acuminatis, ordine dige{{s}}tis, {{et}} pediculis utrimque {{s}}e contingentibus.

Utriu{{s}}que arboris lignum commendatur, {{et}} non minus celebre apud fabros ad axes machinarum Saccharearũ conficiendos, quam cortex apud Bra{{s}}ilianos ad u{{s}}um medicum exi{{s}}tit. Qui cra{{s}}{{s}}us e{{s}}t {{et}} compactus, {{s}}aporis amari atque ad{{s}}tringentis, calidus in{{s}}uper {{et}} {{s}}iccus in {{s}}ecundo gradu. Balnea {{et}} decocta ex illo {{s}}olo fiunt pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima adver{{s}}us morbos à frigore natos, pedum {{et}} ventris tumores, dolore{{s}}que membrorum, ''Curimentos'' Lu{{s}}itanis dictos, ip{{s}}am denique luem veneream, non inveteratam,&lt;noinclude&gt; forin-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m01588l0lhlicsxw18gzso9w2a9ehws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285858</id>
      <parentid>285857</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T01:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>285858</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="h0rbijnjt1ag8gf13vdxqbs8tt6g220" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|78|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXX&quot;/&gt;Trunco e{{s}}t fere nullo, {{s}}ed ramis multis tortuo{{s}}is, inbelle quidem fabricatis dividitur. Folia {{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} fert haud magna, l{{ae}}via, l{{ae}}teque virentia, gu{{s}}tu autem acida {{et}} ad{{s}}tringentia: Florem albicantem: Fructum ex albo flave{{s}}centem, pruno majori {{s}}imilem, {{s}}ed carne duriori, licet pauca, quod intus magnum contineat lapidem, {{s}}icut fructus ''Acaja'', qui {{s}}i maturuerit, quod fit men{{s}}ibus pluviis, {{s}}aporis {{s}}it grati{{s}}{{s}}imi ex acido dulcis: {{s}}in minus, adeo e{{s}}t au{{s}}terus, ut {{s}}tuporem dentibus inferat; proindeque tunc eidem u{{s}}ui cui folia, {{s}}cilicet ad refrigerandum {{et}} ad{{s}}tringendum re{{s}}ervantur. Radix autem, cui peculiare quid pr{{ae}} c{{ae}}teris arborum radicibus conce{{s}}{{s}}um, imprimis e{{s}}t notanda: quod longe lateque, in diver{{s}}a {{et}} cra{{s}}{{s}}a, pondero{{s}}{{ae}} molis tubera {{s}}ub terra luxuriet; {{s}}i pondus, figuram atque colorem, exterius cinereum, con{{s}}ideres, majores radices ''Batat{{ae}}'' aut ''Inhyam{{ae}}'' diceres; à quibus tamen ablata levi pellicula, differunt: quippe interius con{{s}}piciuntur nivei coloris, molli turgidaque medulla, cucurbit{{ae}} plane {{s}}imili, qu{{ae}} manducata, in aquo{{s}}um, frigidum {{s}}uccum, eumque dulci{{s}}{{s}}imum atque palato grati{{s}}{{s}}imum, {{s}}olvitur. Febricitantes, {{ae}}{{s}}tuantes peregrinatores mirifice reficit, ut ip{{s}}e quampluries {{s}}um expertus; neque aqu{{ae}} dulcedine {{et}} {{s}}alubritate Citrullo quicquam cedit.
&lt;section end=&quot;XXX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXI.}}}}
{{c|{{larger|''De Cebipira-guacu arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|C}}Ra{{s}}{{s}}itie {{et}} altitudine in{{s}}ignis Arbor in rari{{s}}{{s}}imis nemoribus reperitur, ''Cebipira-guacu'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, ad differentiam ejus notandam ab ea qu{{ae}} ''Cebipira-miri'', id e{{s}}t, ''Cebipira'' {{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ''minor'', ab illis appellatur. Utr{{ae}}que {{s}}unt foliis exilibus oblongis, ol{{ae}} {{s}}imilibus, {{s}}ed cra{{s}}{{s}}ioribus, minu{{s}}que acuminatis, ordine dige{{s}}tis, {{et}} pediculis utrimque {{s}}e contingentibus.

Utriu{{s}}que arboris lignum commendatur, {{et}} non minus celebre apud fabros ad axes machinarum Saccharearũ conficiendos, quam cortex apud Bra{{s}}ilianos ad u{{s}}um medicum exi{{s}}tit. Qui cra{{s}}{{s}}us e{{s}}t {{et}} compactus, {{s}}aporis amari atque ad{{s}}tringentis, calidus in{{s}}uper {{et}} {{s}}iccus in {{s}}ecundo gradu. Balnea {{et}} decocta ex illo {{s}}olo fiunt pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima adver{{s}}us morbos à frigore natos, pedum {{et}} ventris tumores, dolore{{s}}que membrorum, ''Curimentos'' Lu{{s}}itanis dictos, ip{{s}}am denique luem veneream, non inveteratam,&lt;noinclude&gt; forin-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h0rbijnjt1ag8gf13vdxqbs8tt6g220</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87778</id>
    <revision>
      <id>285859</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285859</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3534" sha1="e0t2f875ym8mglfl4dmhgzn63thdr8h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|79}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXXI&quot;/&gt;{{pt|{{s}}ecus|forin{{s}}ecus}} {{et}} intrin{{s}}ecus adhibita, re{{s}}tituunt, {{s}}udore{{s}}que provocant.

Cum vero ab{{s}}tergendi facultate {{s}}imul {{et}} acrimonia quadam agant, {{s}}cabiei, tine{{ae}}que {{et}} aliis eju{{s}}dem generis cutaneis affectibus medentur.
&lt;section end=&quot;XXXI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXII.}}}}
{{c|{{larger|''De Mureci, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Reno{{s}}a {{et}} {{s}}itientia Pr{{ae}}fectur{{ae}} Paranambucen{{s}}is loca, mediocris altitudinis arbores producunt, quarum quatuor ad minimum diver{{s}}{{ae}} {{s}}pecies {{s}}ub nomine ''Mureci'' numerantur. Earum du{{ae}} maxime celebres {{et}} in u{{s}}u habentur, ''Mureci-petinga'' {{et}} ''Mureci-guacu'' dict{{ae}}. Omnes floribus pulchre flave{{s}}centibus con{{s}}picu{{ae}} {{s}}unt, fructibus rotundis {{et}} racematim coru{{s}}catis, eodemque, quo flores, colore pr{{ae}}ditis: foliis autem {{et}} c{{ae}}teris cre{{s}}cendi modis inter {{s}}e di{{s}}crepantes, {{s}}icut ex imaginibus con{{s}}tat.

{{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Fructus maturi grati{{s}}{{s}}imo quidem acore palatum vellicant, {{s}}ed {{s}}tuporem tandem dentibus inferunt, {{s}}imulque a{{s}}tringendo inten{{s}}e refrigerant. Quapropter probe condiri {{s}}olent {{et}} loco Berberis, quibus {{s}}apore {{et}} efficacia {{s}}imiles {{s}}unt, {{ae}}gris ad ex{{s}}tinguendam {{s}}itim {{et}} Stomachum recreandum exhibentur.

Prima harum, utpote fructu minus {{s}}ilve{{s}}tri, à me maxime fuit expetita, {{et}} in officina repo{{s}}ita. Ejus quoque corticibus retia {{et}} coria tinguntur {{et}} contra putrefactiones muniuntur. Barbari ex ii{{s}}dem potiones conficiunt, ad purgandum alvum, quod à me nondum comprobatum e{{s}}t.
&lt;section end=&quot;XXXII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Jito, alias Urape-guacu arbore, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}}

{{Is|H}}{{AE}}c Arbor e{{s}}t pyri Europ{{ae}} magnitudine, undiquaque in pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i obvia; qu{{ae}}, {{s}}icut ob fructuum rarum a{{s}}pectum multis nota; ita paucioribus ejus radicis qualitates probe con{{s}}tant. Si ulli figura, colore, totaque pror{{s}}us facie, racemos uvarum è longinquo ad{{s}}picienti videantur, hujus {{s}}ane arboris fructus {{s}}unt, quorum uv{{ae}} tamen inutiles habit{{ae}}, ligne{{ae}}que intus exi{{s}}tunt. Toto anno apparent, verno tempore l{{ae}}te flave{{s}}centes, mox tri{{s}}tis miniati coloris fiunt, nihilque promittunt, ut neque folia, neque lignum ip{{s}}um arboris: {{s}}ed totum in cortice radicis, quod ad rem no{{s}}tram faciat, con{{s}}i{{s}}tit. Cujus efficacia indomita ad turbandum {{et}} purgandum corpus, tam alte à natura po{{s}}ita, ut non impune ab imperito vulgo tractetur. Quippe dubito an plures calamitates ex illius abu{{s}}u an optatos {{s}}ucce{{s}}{{s}}us ex oportuno u{{s}}u, promana{{s}}{{s}}e viderim. (Idem de ''Manaca'' {{et}} ''Angelin'' cogita.) Nec mirum, cum unu{{s}}qui{{s}}que idiota ad Medicin{{ae}} Sacraria a{{s}}pirare audens, nec remedii agentis, nec {{s}}ubjecti patientis rationem habeat, loco medicamenti, venenum porrigat.

Cortex enim hujus radicis, qui {{s}}aporis e{{s}}t acris {{et}} calidi in pulverem redactus ab indigenis {{et}} robu{{s}}tioribus agricolis Lu{{s}}itanis contra inveteratas ob{{s}}tructiones capitur&lt;noinclude&gt; indi{{s}}-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||creta}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0t2f875ym8mglfl4dmhgzn63thdr8h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87779</id>
    <revision>
      <id>285860</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285860</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2887" sha1="p6w6g05i0kq72m9clyntaich2m1kkkf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|80|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXXIII&quot;/&gt;{{pt|creta|indi{{s}}creta}} quantitate, {{s}}emipugillus circiter. Mihi rarior fuit illius u{{s}}us, idque ni{{s}}i deficiente forte {{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} benigniore medicamento, mediantibus tamen correctoriis, {{et}} qu{{ae}} vim purgatricem infringunt, {{s}}icut oportet fieri ex judicio Medici, pr{{ae}}cipue circa validiora {{et}} incognita {{s}}implicia.
&lt;section end=&quot;XXXIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Guabipocaiba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|C}}Um primum h{{ae}}c Faunorũ Americanorum lu{{s}}tra intrarem, in {{s}}tuporem me pene dedit, va{{s}}ti{{s}}{{s}}ima {{et}} pulcherrima Arbor, hibernis men{{s}}ibus innumeris ro{{s}}aceis floribus con{{s}}picua, {{ae}}{{s}}tivis, infinitis ca{{s}}{{s}}i{{ae}} fi{{s}}tulis, inutilibus, duplo officinarum cra{{s}}{{s}}ioribus {{et}} longioribus onu{{s}}ta, Bra{{s}}ilianis ''Tapyracoana'' dicta.

Nec minus in admirationem nos advenas rapuit, vicin{{ae}} cuju{{s}}dam, ne dicam, affinis mediocris altitudinis, arboris pulchritudo, florum elegantia minime, licet fi{{s}}tularum magnitudine {{s}}uperiori cedentis. Huic enim ex oculis viridibus {{FI |file= |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} prorumpunt flores como{{s}}i, aurei, mox plumarum in{{s}}tar {{s}}e extendentes, qui in {{s}}ummitatibus ex rubro purpura{{s}}cunt, brevique pereunt.

Neutra harum arborum in den{{s}}is umbro{{s}}i{{s}}que {{s}}ilvis, {{s}}ed apricis campis na{{s}}citur. Hanc ego Siliquo{{s}}am arborem nominavi, quod vix {{s}}ibi con{{s}}tent incol{{ae}} de genuino nomine. Quidam Portugalli ''Pao velho'' {{et}} ''Pao molle'' dixerunt; quod cortex illius adeo mollis {{et}} rugo{{s}}us exi{{s}}tat. Parum admodum differt ab ea arbore, qu{{ae}} {{s}}iliqua dulcis Dodon{{ae}}o, Officinis panis S&lt;sup&gt;cti&lt;/sup&gt; Joannis dicitur: floribus enim decidentibus, quod fit men{{s}}e Martio, {{s}}iliqu{{ae}} {{s}}uccedunt, dulces, tortuo{{s}}{{ae}} {{et}} deformes, primum quidem virides, mox maturitatem con{{s}}ecut{{ae}}, fiunt nigr{{ae}} {{et}} putre{{s}}cunt.

Foliis quoque rotundulis, eodem ordine conge{{s}}tis, {{et}} {{s}}ibi invicem oppo{{s}}itis ve{{s}}titur.

Ligno e{{s}}t admodum flexuo{{s}}o, cortice rugo{{s}}o, molli {{et}} cinerei coloris, {{s}}icut quoque radix, cujus facultatem medicam hîc paucis per{{s}}tringam.

Ejus medulla ex albo flave{{s}}cens, à leviori cortice liberata, in taleolas di{{s}}{{s}}ecatur, exque aqua fontana macerata per noctem {{s}}ub dio, {{et}} aliquoties pota, non uni malo medetur. Urinam enim cunctantem cit, renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} ob{{s}}tructionibus opitulatur, eju{{s}}que decoctum vel {{s}}olum Gonorrheas re{{s}}titui{{s}}{{s}}e vidi.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Dilutum}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p6w6g05i0kq72m9clyntaich2m1kkkf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87780</id>
    <revision>
      <id>285861</id>
      <timestamp>2026-10-28T01:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285861</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="3dsuwkjqyt1k7wiqvi5whosf58277c6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|81}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXXIV&quot;/&gt;Dilutum hoc {{s}}ubamari nec tamen ingrati e{{s}}t {{s}}aporis, ''Iurepeba'', {{et}} ''Ambuayembo'', {{ae}}muli. Partium valde e{{s}}t tenuium, {{et}} ad{{s}}trictionem quandam po{{s}}t {{s}}e relinquit.
&lt;section end=&quot;XXXIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXV&quot;/&gt;{{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXV.}}}}
{{c|{{larger|''De Zamouna, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|S}}I qu{{ae}} ad{{s}}pectu mirabilis, excel{{s}}a {{s}}ane e{{s}}t h{{ae}}c arbor ''Zamouna'', ii{{s}}dem locis quibus ''Cabireiba'' con{{s}}picienda. Qu{{ae}} {{s}}uperiori {{et}} inferiori trunci parte, ordinari{{ae}} e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itiei, {{s}}ed in medio duplo plus obe{{s}}a, in{{s}}tar mulieris uterum ferentis, adeoque tumida apparet, ut peregrinantem attonitum remoretur. Totus truncus {{s}}ub{{s}}tantia e{{s}}t intus alba, medullo{{s}}a {{et}} plane {{s}}ubero{{s}}a: exterius cinerei coloris, validis {{et}} horridis {{s}}pinis à pede ad verticem u{{s}}que ob{{s}}e{{s}}{{s}}a.

Pondero{{s}}i illius rami, quinque foliis acuminatis {{et}} oblongis ve{{s}}tiuntur.

Ex turgidis hi{{s}}ce {{s}}pinis ra{{s}}is {{et}} contu{{s}}is, {{s}}uccus elicitur eximius, cujus vel exigua quantitas, inflammatis {{et}} involuntarie lachrymantibus oculis affrictus, medetur; tum manife{{s}}te quoque vi{{s}}um acuit, atque robur illi addit.
&lt;section end=&quot;XXXV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXVI&quot;/&gt;{{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Andira Ibaiariba {{s}}ive Angelin, eju{{s}}q; facultatibus.'' }}}}

{{Is|M}}Ediocris pyri altitudinis h{{ae}}c Arbor, {{s}}ub nomine ''Angelin'' Lu{{s}}itanis noti{{s}}{{s}}ima, hinc inde in nemoribus, in hac pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i, con{{s}}picitur.

Ligno e{{s}}t duro, cortice cinereo, foliis Lauri {{s}}imilibus, {{s}}ed minoribus, oculis {{s}}eu gemmis nigricantibus, è quibus plurimi flores fragrantes, copulati, purpureo {{et}} c{{oe}}ruleo colore in{{s}}ignes, prorumpunt.

Fructum profert ovi figura {{et}} magnitudine, primo {{s}}aturate viridem, {{s}}ed mox nigre{{s}}centem.

Fracto duro putamine, granum {{s}}eu nucleus apparet, ingrati {{s}}aporis, cum ad{{s}}trictione quadam, cujus pulvis ventris lumbricos expugnat, ea tamen cautione, ut infra {{s}}crupuli pondus exhibeatur, ne medicamentum in venenum abeat, quod quibu{{s}}dam imperitis aliquando contigit, cum infantibus illud incaute exhibui{{s}}{{s}}ent.&lt;noinclude&gt;{{rh||''L''|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3dsuwkjqyt1k7wiqvi5whosf58277c6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/101</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87781</id>
    <revision>
      <id>285863</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4559" sha1="pqpjdrgm6euxd7mdh5bac9vs97m4bvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|83}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXXVIII&quot;/&gt;{{pt|porem|{{s}}aporem}}. Ejus particula ad digiti longitudinem, probe contu{{s}}a, {{et}} in {{s}}e{{s}}quicanna aqu{{ae}} fontan{{ae}} macerata, {{s}}i hau{{s}}tus ordinarius exinde capiatur, vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones tollit, immundities renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} expellit mirum in modum. Tumoribus {{et}} doloribus tibiarum, ulceribus inveteratis, imprimis autem à lue venerea relictis (quod hîc frequens e{{s}}t) medetur, {{s}}i illo medicamento membra affecta bis terve de die laventur. Quamobrem {{s}}acrum hoc remedium habetur omnibus quibus innotuit.
&lt;section end=&quot;XXXVIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXXIX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXXIX.}}}}
{{c|{{larger|''De Cuipouna arbore, eju{{s}}que dotibus.'' }}}}

{{Is|M}}Ulti multis {{et}} eximiis dotibus excellere hanc arborem te{{s}}tantur. Ego pauca, {{s}}ed vera, {{et}} qu{{ae}} ip{{s}}e {{s}}um expertus, de {{s}}ilve{{s}}tri hac arbore ''Cuipouna'', qu{{ae}} floribus flavis decoratur, exhibeo. Succus è cortice ra{{s}}o expre{{s}}{{s}}us {{et}} cum aqua limpida mixtus, ulcera inveterata mundificat {{et}} purulenta, eaque carne replet.

Pr{{ae}}terea eodem {{s}}ucco atramentum conveniens elicitur, quo etiam ad tingendos pannos utuntur.
&lt;section end=&quot;XXXIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XL&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XL.}}}}
{{c|{{larger|''De Munduy-guacu, Lu{{s}}itanis Pinhoes do Bra{{s}}il, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}}

{{Is|A}}Rborum Bra{{s}}ilien{{s}}ium vix ulla aut l{{ae}}tius provenit, aut majori foliorum umbra luxuriat, quam qu{{ae}} has nuces catharticas profert, ob facilem potius proventum {{et}} perpetuum frondium virorem, quibus pulchre horti muniri {{s}}olent, quam ob fructuum pr{{ae}}{{s}}tantiam expetita. Ejus ramuli amputati, omni anni tempore, omni terr{{ae}} vel leviter immi{{s}}{{s}}i, paucorum dierum decur{{s}}u vire{{s}}cunt, {{et}} novas emittunt plantas, fructu{{s}}que fere per totum annum ferunt. Quos tamen vulgus, quod u{{s}}um ab abu{{s}}u di{{s}}tinguere ne{{s}}ciat, contemnit. Nam imperita multitudo, ut rerum novarum e{{s}}t {{s}}tudio{{s}}a, gul{{ae}}que dedita, nucum pulchre flave{{s}}centium venu{{s}}tate {{et}} jucundo {{s}}apore illecta, avide illas vorat, unde vomitu {{et}} ventris torminibus mirum in modum exagitantur. Nonnulli exemta membranula, qu{{ae}} medias illas dividit, noxiam vim tolli perperam exi{{s}}timant.

{{FI |file= |tsize=150px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Arbu{{s}}tula h{{ae}}c non alte a{{s}}{{s}}urgit, interque frutices arbore{{s}}centes habetur. Ramulis e{{s}}t nodo{{s}}is, {{s}}pongio{{s}}a medulla; folio mucronato {{et}} glabro, fructibus rotundis pendulis {{et}} copulatis, quos maturos pariter {{et}} immaturos fert: hi à Sole po{{s}}tea excocti {{et}} arefacti dehi{{s}}cunt, {{et}} nucleos intus nigre{{s}}centes o{{s}}tendunt; quorum tres in qualibet nuce, veluti in cellulis {{et}} {{s}}eptis continentur ac dividuntur. Pineis Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, {{s}}ed paulo majores, verum juglande minores. Interius albe{{s}}cunt {{et}} {{s}}unt pingues; calid{{ae}} ad tertium, {{s}}icc{{ae}} ad {{s}}ecundum gradum. Et quodammodo palato lenocinantur, ita ventriculo {{s}}unt infen{{s}}i{{s}}{{s}}im{{ae}}, nam tres vel quatuor nuclei manducati deglutiti, crudos humores ilico provocant, provocatos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbant, tanta vehementia, ut in vit{{ae}} di{{s}}crimen, pr{{ae}}cipue imbecilliores nonnumquam conjiciant, atque alexipharmacis {{et}} opiatis ruentes humores {{s}}edare nece{{s}}{{s}}e fuerit. Sed ut legitimus earum u{{s}}us con{{s}}tet, in diuturnis ob{{s}}tructionibus vi{{s}}cerum naturalium imprimis conveniunt: quatuor aut quinque nuclei maturi, {{s}}i à pelliculis interioribus {{et}} exterioribus liberentur, {{et}} mox leviter torreantur {{et}} macerati è vino, additis correctoriis exhibeantur.

Porro ad rem familiarem, u{{s}}umque dome{{s}}ticum h{{ae}}c arbu{{s}}cula à multis expetitur: ex nucleis enim oleum quod exprimitur, elychniis affunditur, quod inventum Bra{{s}}ilia Lu{{s}}itanis debet. Te{{s}}tatur Monardus cap. {{sc|iv}}. de oleo Cicini, in Nova Hi{{s}}pania pro in{{s}}igni cathartico re{{s}}ervari, eju{{s}}que qualitates quas illi attribuit, hujus oleo nucis quoque propri{{ae}} {{s}}unt. Quamobrem nomine potius Monardus {{et}} Clu{{s}}ius à nobis di{{s}}crepant, qui ''Curcas'' hunc fructum vocari te{{s}}tantur, idque {{s}}ub Ricini {{s}}pecie. De qua tamen ip{{s}}e merito dubitat.&lt;noinclude&gt;{{rh||''L 2''|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pqpjdrgm6euxd7mdh5bac9vs97m4bvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/102</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87782</id>
    <revision>
      <id>285864</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2311" sha1="a0ueb5z0zotdvch2vsuuswqj35fwry6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|84|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLI.}}}}
{{c|{{larger|''De Iuripeba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|N}}Omine ''Iuripeba'', duo eju{{s}}dem generis, {{s}}ed non eju{{s}}dem {{s}}exus, frutices na{{s}}cuntur in areno{{s}}is Bra{{s}}ili{{ae}} locis. Uterque pulchris {{et}} umbro{{s}}is frondibus adole{{s}}cit, uterque gramineos fert acinos, more racemorum copulatos {{et}} è brevi pediculo pendulos.

[[File:|center|500px]]

Prior, {{et}} quidem mas, paulo f{{oe}}mina e{{s}}t minor, ad hominis altitudinem vix a{{s}}cendit, foliaque habet minora, nec multum {{s}}inuo{{s}}a, caulemque rarioribus {{s}}pinis ob{{s}}itum, florem Boragini {{s}}imillimum, {{s}}ed maculatiorem.

Po{{s}}terior altior, {{s}}pino{{s}}ior, folia habet grandiora, à tergo lanugino{{s}}a {{et}} {{s}}pino{{s}}a ornate, laciniate {{et}} {{s}}ature virentia; florem eundem cum mare, {{s}}ed nitidiorem. Uterque ob Medicin{{ae}} u{{s}}um quotidianum officinis noti{{s}}{{s}}imus.

Folia enim {{et}} {{s}}uccus temperandis {{et}} mundificandis vulneribus {{et}} ulceribus adhibentur, ei{{s}}que egregie auxiliantur. Licet autem amarum quid {{s}}apiant folia {{et}} radices, {{s}}icut Cichoreum {{et}} Fumaria, tamen inter calida vix recen{{s}}entur.

Omnium autem maxime radix virtute {{et}} efficacia excellit, multoque amarior exi{{s}}tit, pr{{ae}}cipue vero Maris, qu{{ae}} partium adeo e{{s}}t tenuium. Quippe {{s}}olum illius dococtum, urinam cunctantem educit. Ad hepatis {{et}} para{{s}}tatum ob{{s}}tructiones tollendas loco radicum aperientium, cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u {{s}}{{ae}}pe adhibetur. U{{s}}que adeo invaluit ejus utilitas {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantia, ut à doctis pariter {{et}} indocta plebe expetatur {{et}} inter {{s}}acra reponatur.
&lt;section end=&quot;XLI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLII.}}}}
{{c|{{larger|''De Mamanga frutice, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|M}}''Amanga'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, frutex e{{s}}t trivialis arbore{{s}}cens, ubique obvius, quem ''Lavapratos'' Lu{{s}}itanorum vulgus appellat.

Flores fert multos pendulos {{et}} luteos; {{et}} po{{s}}t hos plurimas {{s}}iliquas oblongas copulatas, primum quidem virides, {{s}}ed mox nigras {{et}} putridas, {{et}} frequens {{s}}emen in illis contentum.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Folia}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0ueb5z0zotdvch2vsuuswqj35fwry6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/103</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87783</id>
    <revision>
      <id>285865</id>
      <timestamp>2026-10-28T02:52:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="9d2am6hvw84kmbtd37jrl4o0yyphs4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|85}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XLII&quot;/&gt;Folia habet citriis haud di{{s}}{{s}}imilia, paulo tamen longiora {{et}} molliora, {{et}} qualitate refrigerandi {{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} ab{{s}}tergendi pr{{ae}}dita.

Pr{{ae}}ter alias dotes, quibus excellunt, vulneribus atque ulceribus opitulantur, parte{{s}}que vitiatas reparant. Cujus rei Chirurgi no{{s}}tri non ignari, ea in quotidianum u{{s}}um colligunt.

Raro videas viatores iter {{s}}u{{s}}cipere, ni{{s}}i probe hoc remedio in{{s}}tructos.

Succus oleo{{s}}us denique è {{s}}iliquis expre{{s}}{{s}}us, ad maturanda apo{{s}}temata re{{s}}ervatur, {{et}} applicatur cum pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u.
&lt;section end=&quot;XLII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Manaca frutice, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|L}}Ocis umbro{{s}}is, maxime circa ''Aldeam Tapicirica'' luxuriat Frutex arbore{{s}}cens ''Manaca'', cortice gry{{s}}eo, ligno duro quidem, {{s}}ed fragili, ex albo cineritio, foliis acuminatis.

Flores fert exiguos, quorum alter c{{oe}}ruleo, alter vero (quod ut rarum, ita maxime jucundum) lacteo nitore nite{{s}}cit: Men{{s}}e Januario vegetus {{et}} valde {{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}pecio{{s}}e flore{{s}}cens con{{s}}picitur, atque integras {{s}}ilvas in{{s}}igni fragrantia Narci{{s}}{{s}}i {{ae}}mula implet.

Flori {{s}}uccedit fructus bacc{{ae}} Juniperi {{s}}imilis, {{s}}ed inutilis.

Radicem habet magnam, {{s}}olidam {{et}} albicantem, cujus medullo{{s}}a {{s}}ub{{s}}tantia in pulverem redacta, magna in Medicina pollicetur {{et}} pr{{ae}}{{s}}tat.

Incol{{ae}} p{{ae}}ne omnes, tam Lu{{s}}itani quam Bra{{s}}iliani, licet magni {{ae}}{{s}}timent, tamen ob indomitas operationes hactenus in u{{s}}um admittere vix au{{s}}i fuerunt. Quippe periculo non vacat hoc genus medicamenti, quod nimis violenter corpus {{s}}uperne {{et}} interne moveat. Quamobrem tantum hominibus robu{{s}}ti{{s}}{{s}}imis exhiberi {{s}}olet, idque additis correctoriis, tum {{et}} ju{{s}}ta ob{{s}}ervata do{{s}}i, qu{{ae}} Scammonęi potius inferior quam {{s}}uperior e{{s}}{{s}}e debet: ad illud enim validum medicamentum proxime accedit h{{ae}}c radix; verum non ita in{{s}}ipida e{{s}}t, amarore enim {{et}} acore non plane de{{s}}tituitur.&lt;noinclude&gt;{{rh||''L 3''|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9d2am6hvw84kmbtd37jrl4o0yyphs4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/104</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87784</id>
    <revision>
      <id>285866</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3390" sha1="0gq292sow6vlzfrwjct7dvbjqs1q8tk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|86|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Pagimirioba, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}}

{{Is|D}}Uum generum ''Pagimirioba'' in Bra{{s}}ilia reperitur, quam Lu{{s}}itani ''Herva de Bicho'' nominant, à quotidiano u{{s}}u.

{{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Orobi {{s}}pecies judicatur. In qualibet terra, pr{{ae}}cipue tamen areno{{s}}a, ac {{s}}ponte {{s}}ua na{{s}}citur. Frute{{s}}centes {{s}}unt plant{{ae}}, flore cereo, longis {{et}} tenuibus {{s}}iliquis. Saturè rube{{s}}centibus, quibus {{s}}emen rotundum, cinereum continetur. Qualitate utr{{ae}}que {{s}}unt inten{{s}}e frigid{{ae}}, facie viridi {{s}}imiles, exceptis foliis, quorum uni acuminatiora, alteri rotundiora exi{{s}}tunt.

Plant{{ae}} lippis {{et}} ton{{s}}oribus not{{ae}} {{s}}unt ob u{{s}}um {{et}} frequentiam, quod nimirum folia earum contu{{s}}a {{et}} {{s}}uccus recens expre{{s}}{{s}}us anoque in{{s}}ertus, pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum qua{{s}}i Antidotum {{s}}it contra calamito{{s}}um illud {{et}} familiare animalculum.

In omni denique inflammatione, imprimis tibiarum, fomenta ex illis confecta plurimum valent. ''Nota'', quod qu{{ae}} mucronatis foliis exi{{s}}tit, felicius h{{ae}}c pr{{ae}}{{s}}tet, atque in u{{s}}um frequentiorem veniat. Pr{{ae}}ter refrigerandi, de ob{{s}}truendi quoque qualitate pollet; aqua enim ex floribus {{et}} foliis {{s}}{{ae}}pe pota urinas fortius movet quam Orobus, ardore{{s}}que renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} temperat.

Rotundiori qu{{ae}} e{{s}}t folio, agricolis ''Matta pasta'' dicta, ulceribus {{et}} anthracibus, quod calores extrahat, applicatur. Ex foliis quoque ejus aqu{{ae}} impo{{s}}itis {{et}} putrefactis, cra{{s}}{{s}}a qu{{ae}}dam {{et}} unguis {{s}}ub{{s}}tantia emanat, qua unguenti mundificantis loco pa{{s}}{{s}}im utuntur.
&lt;section end=&quot;XLIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLV.}}}}
{{c|{{larger|''De Camara Iuba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|T}}Res ''Camara'' {{s}}pecies mihi innotuerunt, frute{{s}}centes {{et}} è quovis {{s}}olo emergentes, facie non {{s}}olum externa, {{s}}ed in{{s}}itis quoque virtutibus {{s}}imiles, qu{{ae}} calid{{ae}} {{et}} {{s}}icc{{ae}} habentur ad {{s}}ecundum gradum: neque differunt, ni{{s}}i quod una illarum reliquis paulo magis arbore{{s}}cat.

Du{{ae}} flore gaudent ex aureo rubri coloris; tertia autem flore albicante. H{{ae}} omnes exiguo {{s}}unt flore, jucunda tamen {{et}} in{{s}}igni fragrantia, aromata redolent. Ex his tribus, tam foliorum {{et}} florum elegantia, quam odore medicaque qualitate, ''Camara Iuba'', qu{{ae}} flore e{{s}}t rubro {{et}} {{s}}tirpe omnium minima, c{{ae}}teris antecellit. Folio e{{s}}t Meli{{s}}{{s}}{{ae}}, {{s}}ed paulo minori, tamque odorifero, imprimis {{s}}i fricetur, ut vel poti{{s}}{{s}}imum propterea ad u{{s}}um expetatur.

Balnea inde conficiuntur optima, tam ad roborandum internè, quam mundificandum externè, multos namque cutis affectus, ip{{s}}amque {{s}}cabiem abolent.

Po{{s}}t flores {{s}}equitur uvula baccis plena viridibus, magnitudine baccarum Sambuci, {{et}} uvula cum baccis {{s}}imilis e{{s}}t fructui ''Cham{{ae}}periclymeni'' Clu{{s}}ii. Digna e{{s}}t h{{ae}}c ''Camara'', qu{{ae}} inter {{s}}ativas plantas excolatur, tam ob pulchritudinem, quam ob u{{s}}um.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Quarta}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0gq292sow6vlzfrwjct7dvbjqs1q8tk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/105</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87785</id>
    <revision>
      <id>285867</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="ji5bd8gmjj80aer9um9xbzfweemysfb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|87}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XLV&quot;/&gt;Quarta denique ''Camara-miri'' dicta c{{ae}}teris annumeratur, cubitum longa, caule tenui {{et}} {{FI |file= |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ligno{{s}}o, flore unico, exiguo, lutei coloris, qui (quod mirandum) quovis anni tempore {{s}}e aperit de die hora undecima, manetque expan{{s}}us ad {{s}}ecundam pomeridianam, atque omnes {{s}}imul tunc eadem hora clauduntur, u{{s}}que in po{{s}}terum diem: quod {{s}}icut veri{{s}}{{s}}imum, ita rari{{s}}{{s}}imum e{{s}}t vi{{s}}u, {{s}}ummoque peregrinantibus oblectamento exi{{s}}tit.
&lt;section end=&quot;XLV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLVI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Ananas, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}}

{{Is|A}}Ctum agere nonnullis videbor, quod fructum toties de{{s}}criptum {{et}} ad vivum exhibitum hîc denuo producam. Verum cum ea pro{{s}}equi {{s}}it in{{s}}tituti no{{s}}tri, qu{{ae}} Praxin {{ae}}que ac Hi{{s}}toriam Botanicam illu{{s}}trent; proferam qu{{ae}} de ''Ananas'' qualitatibus, tum ab aliis, tum propria experientia didici. Recte quidem in comparanda rerum novarum notitia, {{s}}ollicite in{{s}}itas vires inve{{s}}tigamus: {{s}}ed non minus intere{{s}}{{s}}e exi{{s}}timo, etiam indies cognitarum herbarum {{et}} fructuum ulteriores dignitates latentes {{s}}crutari, {{s}}icut in hoc {{et}} multis aliis veri{{s}}{{s}}ime mihi contigit, {{et}} proculdubio {{s}}ępi{{s}}{{s}}ime mihi {{et}} aliis po{{s}}thac continget.

''Ananas'', aliis ''Nana'', Monardo ''Pinas'' dictus, nemini in Indiis credo ignotus, facileque optimus fructus horten{{s}}is in Bra{{s}}ilia, {{s}}ecund{{ae}}que men{{s}}{{ae}} oblectamentum {{et}} ornamentum, {{s}}ive crudus, {{s}}ive {{FI |file= |tsize=350px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}accharo conditus, exi{{s}}tit. Altilis hujus Cardui {{s}}pecies cinar{{ae}} in modum na{{s}}citur, {{s}}picis compactilib. in{{s}}tar cri{{s}}tarum, in {{s}}ummitatibus emergentibus; foliis oblongis, {{s}}pino{{s}}is, {{et}} in {{s}}peciem gladii mucronatis. Men{{s}}ibus {{ae}}{{s}}tivis, Sole exi{{s}}tente in Capricorno, maxime viget. Exigua {{s}}emina {{s}}eu grana {{s}}ubrufa in {{s}}uperficie pulp{{ae}} latitant. Extuberantibus bullis ex flavo albicantibus exterius pa{{s}}{{s}}im di{{s}}tinguitur, {{et}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||qua{{s}}i}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ji5bd8gmjj80aer9um9xbzfweemysfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/106</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87786</id>
    <revision>
      <id>285868</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4067" sha1="lg0aou8allja06ip28sm88bs1xd69iq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|88|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XLVI&quot;/&gt;qua{{s}}i vermiculis aut te{{s}}{{s}}erulis variatur. Hic fructus, quia {{s}}ucco corro{{s}}ivo immodice {{s}}umto linguam vellicat, ac gutturis ardores infert, de{{s}}ci{{s}}{{s}}o cortice in taleolas {{s}}ecatur, inque vino Hi{{s}}panico maceratur tanti{{s}}per, donec qualitatem noxiam deponat, qui gratum {{s}}aporem {{et}} odorem vino quidem communicat, lingu{{ae}} tamen mor{{s}}us {{et}} gutturis inflammationem, {{s}}i potetur vinum, inducit. Ip{{s}}e autem {{s}}uccus, quo turget fructus, mirifice animum languidum recreat, {{et}} {{s}}piritus {{s}}opitos {{s}}u{{s}}citat, {{et}} imprimis {{s}}tomachum nau{{s}}eabundum re{{s}}tituit. Addo, quod recens ejus liquor, tum vinum inde expre{{s}}{{s}}um, urin{{ae}} {{s}}uppre{{s}}{{s}}ioni {{et}} doloribus nephriticis {{s}}uccurrat; tum quoque venenis, imprimis {{s}}ucco ''Mandihoc{{ae}}'' adver{{s}}atur. Idem illius radix, fructu deficiente, pr{{ae}}{{s}}tat.

Omnia h{{ae}}c efficacius operatur liquor {{s}}tillatitius è fructu vi ignis extractus, {{s}}i modica quantitate exhibeatur: nam {{s}}i largius concedatur, va{{s}}a urinaria infe{{s}}tat; adeoque corrodendi qualitate pollet, ut non tantum linguam {{et}} palatum {{s}}auciet, {{s}}ed {{et}} in cultro, quo {{s}}ecatur, mordacitatis ve{{s}}tigia relinquat, idque inten{{s}}ius, {{s}}i non probe maturus fuerit. Atque tunc pr{{ae}}gnantibus non minus obe{{s}}t quam ''Carawata''. Febricitantibus, tum vulneribus vel ulceribus infe{{s}}tatis, pror{{s}}us ab{{s}}tinendum ab hoc fructu; adeo enim humores accendit, ut non {{s}}olum impediat re{{s}}titutionem {{ae}}grorum, {{s}}ed {{et}} in pejus eos di{{s}}ponat.

Quapropter miror optimum Monardum, fructum ''Ananas'' frigidum {{et}} humidum dixi{{s}}{{s}}e. Minus fallitur Chri{{s}}tophorus à Co{{s}}ta, qui calidum {{et}} humidum e{{s}}{{s}}e affirmat.

Silve{{s}}tres quoque dantur ''Ananas'', ex Carduorum familia, qui nunc humi, nunc altis arboribus {{s}}uperna{{s}}cuntur, quos tanquam inutiles pr{{ae}}tereo, {{et}} ad Cap. {{sc|xl}}. Bellonii Lectores remitto.
&lt;section end=&quot;XLVI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLVII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLVII.}}}}
{{c|{{larger|''De Betys, vel Betre, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|F}}Requens tum in {{s}}ilvis, tum in ruderibus urbis Olind{{ae}} e{{s}}{{s}}e {{s}}olet ''Betys'', frutex elegans, vel potius arbu{{s}}cula quatuor aut quinque pedes alta; caudice recto, nodo{{s}}o, digitum cra{{s}}{{s}}o, {{FI |file= |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} pallide viridi {{et}} per totum punctulis albis notato. Superius ad aliquot nodos, ramulos adipi{{s}}citur identidem nodo{{s}}os {{et}} eju{{s}}dem cum caudice coloris. In ramis habet folia, ad quemlibet nodum unum, {{et}} {{s}}imul unum julum. Folium quodlibet quinque, {{s}}ex aut {{s}}eptem digitos e{{s}}t longum, lingu{{ae}} figurâ, pallide viridis {{s}}eu {{s}}ubflave{{s}}centis coloris, {{s}}uperius {{s}}plendens, cra{{s}}{{s}}itie Lauri foliis pene {{s}}imile. Denique piperis {{s}}tirpi Sarmentis, caule {{et}} facie externa {{s}}imillima. In hoc tamen differt, quod folio {{et}} fructu paulo quam piper e{{s}}t grandiori.

Juli qui ex ramulis dependent, formam piperis longi mentiuntur, {{s}}ed in{{s}}ipidi {{s}}unt {{et}} nullius u{{s}}us. Verum licet fructus fatuus {{s}}it, radix tamen {{s}}apidi{{s}}{{s}}ima e{{s}}t {{et}} celeberrima; nam {{et}} aromaticum quid {{s}}pirat, {{et}} Zinziberis pr{{ae}}{{s}}tantiam {{s}}apore, colore, atque odore {{ae}}mulatur, pr{{ae}}cipue {{s}}i recens {{s}}it, tunc enim dignitate illi vix cedit.

Foliorum {{et}} radicum decoctum colicum dolorem {{s}}edat, dolores membrorum mitigat, ventrem flatibus turgidum componit, pedumque tumores ex frigore natos amolitur.

Idem pr{{ae}}{{s}}tant balnea {{et}} fomenta inde confecta.

Pr{{ae}}ter hanc ''Betyn'', ali{{ae}} adhuc, inter quas e{{s}}t ''Betys'' f{{oe}}mina, in {{s}}altibus reperiuntur, julis gracilibus {{et}} exiguis botrorum modo conge{{s}}tis {{et}} pendulis.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lg0aou8allja06ip28sm88bs1xd69iq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/107</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87787</id>
    <revision>
      <id>285869</id>
      <timestamp>2026-10-28T03:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>285869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="3blloqfyw7h046bmbgm63qrsvb484uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|89}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Nhambi, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|O}}Lim neglecta planta, in {{s}}ilvis {{et}} nemoro{{s}}is dumtaxat locis reperiebatur; tandem cognitis illius virtutibus, hortis e{{s}}t illata. Pro vario natur{{ae}} {{et}} cultur{{ae}} lu{{s}}u, variis modis excre{{s}}cit {{FI |file= |tsize=350px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} faciem {{s}}ubinde mutat. Herba e{{s}}t caule {{s}}atis cra{{s}}{{s}}o, ligno{{s}}o, tereti, geniculato, qui portulac{{ae}} modo partim humi {{s}}erpit, {{et}} hinc inde fibras in terram à {{s}}e demittens, radices agit, partim a{{s}}{{s}}urgit.

In ramulos multos varie di{{s}}panditur, geniculatos, duos {{s}}ibi ubiq; oppo{{s}}itos, in ii{{s}}que ad {{s}}ingula genicula, bina folia oppo{{s}}ita habet, interdum {{et}} plura, in{{ae}}qualis magnitudinis: in extremitate autem ramulorum, quinque, {{s}}ex, {{s}}eptemve folia {{s}}ibi invicem appo{{s}}ita {{s}}unt.

Quodlibet autem folium figuram fere cordis habet, oblongum, {{et}} in ambitu leviter {{s}}erratum (qu{{ae}}dam {{et}} laciniata) coloris dilute viridis.

In extremitate ramulorum flores proveniunt {{s}}olitarii, magnitudine cera{{s}}i minoris, cõ{{s}}tantes {{s}}olo umbilico rotundo {{s}}ine foliis.

Semen in umbelico (fu{{s}}co per maturitatem) ovali figura, plane compre{{s}}{{s}}um, ex fu{{s}}co gry{{s}}ei coloris {{s}}plendentis.

Radix filamento{{s}}a, tenera, albicans.

Flo{{s}}culus, quem fert chamemelo non multum ab{{s}}imilem, terr{{ae}} mandatus, paucorum dierum decur{{s}}u pro{{s}}ilit, plantamq; a{{s}}pectu non minus quam efficacia nobilem producit.

Calida {{et}} {{s}}icca e{{s}}t in tertio gradu, linguamque pr{{ae}}gu{{s}}tata vellicat. Lactucas c{{ae}}tera{{s}}que humectantes {{et}} refrigerantes herbas, qu{{ae}} pro acetariis {{s}}olent apponi, temperat, {{et}} {{s}}apore aromatico imbuit {{et}} commendat. Pr{{ae}}terquam quod tenuitate partium {{et}} caliditate inten{{s}}a calculum frangat, vis peculiaris contra colicos affectus illi ine{{s}}t.

Flatus {{et}} ob{{s}}tructiones ex frigore ortas di{{s}}{{s}}ipat, {{s}}i intus a{{s}}{{s}}umatur, aut balneis, fovendo corpori concinnatis, injiciatur.

Potentia antidotali pr{{ae}}{{s}}tare {{et}} toxico {{s}}umme adver{{s}}ari, experimento compertum habeo. Itaque quod vidi hîc referam: Bra{{s}}ilianus quidam Bufonem nactus pr{{ae}}grandem {{et}} veneno tumidum, {{s}}ucco floris {{et}} foliorum tergo leviter in{{s}}tillato, eum confe{{s}}tim enecavit. Nec tantum&lt;noinclude&gt;{{rh||''M''|ani-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3blloqfyw7h046bmbgm63qrsvb484uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/108</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87788</id>
    <revision>
      <id>285870</id>
      <timestamp>2026-10-28T06:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3557" sha1="8vzajr9iyoswzl2ejjx35iafhieoynn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|90|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XLVIII&quot;/&gt;animantia venenata ex{{s}}tinguit, {{s}}ed {{et}} pr{{ae}}cordia hominum adver{{s}}us venena munit, {{s}}i mane {{et}} ventriculo adhuc jejuno manducetur.

Aquas hydropicorum feliciter educit, {{et}} robur addit vi{{s}}ceribus. Indigen{{ae}} ad firmandam valetudinem, pultibus è ''Mandihoca'' factis, hanc herbam indunt, non {{s}}ine pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Cum pi{{s}}cibus quoque {{s}}olet coqui {{et}} egregie convenit.
&lt;section end=&quot;XLVIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XLIX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XLIX.}}}}
{{c|{{larger|''De Caa-apia, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|S}}Ecretum hujus herb{{ae}} Indigenis debemus, qui primi illius virtutem nobis revelarunt. Pu{{s}}illa e{{s}}t planta {{et}} depre{{s}}{{s}}a, {{s}}ed qu{{ae}} humilitatem pr{{ae}}claris dotibus abunde compen{{s}}et. Ex {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 52) BHL289145 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} radice enim vel duos digitos longa, {{et}} pennam olorinam cra{{s}}{{s}}a, nodo{{s}}a {{s}}eu verruco{{s}}a, filamentis ad latera, {{et}} inferius tenuibus pr{{ae}}dita, exterius è gry{{s}}eo flave{{s}}cente, interius alba, tres vel quatuor pullulant pediculi, tenues, teretes, tres aut quatuor digitos longi, qui quilibet unicum folium {{s}}u{{s}}tinent, obrotundum vel oblongum, tenerrimum, {{s}}uperius {{s}}plendide viride, inferius paulum albicans, habens nervum, {{et}} inferius venas trans{{s}}ver{{s}}im con{{s}}picuas.

Florem fert in proprio pediculo rotundum, umbelici figura, floris Bellidis {{ae}}mulum, multis {{s}}taminulis con{{s}}tantem, ex quo {{s}}emen provenit minus Sinapi.

Radicem fundit pro mole {{s}}ua {{s}}atis cra{{s}}{{s}}am, tortuo{{s}}am {{et}} ceparum more fibratam, eju{{s}}dem fere cum ''Pecacuanha'' pr{{ae}}{{s}}tanti{{ae}} {{et}} efficaci{{ae}}, unde {{et}} ''Pecacuanha'' abu{{s}}ive à quibu{{s}}dam appellatur. Cujus vicem in vomitu ciendo, {{et}} alvi profluvio compe{{s}}cendo egregie {{s}}upplet. Eo tamen di{{s}}crimine ob{{s}}ervato, quod primam {{s}}uam dignitatem à virtute antidotali {{s}}ortiatur, cujus vices an aliunde mereatur, experiri nondum licuit, quam quod vi{{s}}cera tetris fuliginibus liberet. Lu{{s}}itani pr{{ae}}ter hanc, abditam quandam {{et}} occultam qualitatem radici ine{{s}}{{s}}e contendunt.

Differt porro à ''Pecacuanha'', quod ad vomitum proritandum minus {{s}}it valida, nec pari efficacia humores peccantes per {{s}}uperiora exturbet: quo fit, ut radix, qu{{ae}} odore {{et}} {{s}}apore alteri cedit, majori quantitate exhibeatur.

Indigen{{ae}} integram plantam contundunt, {{et}} {{s}}ucco pr{{ae}}libato virus à ventre excludunt: à colubris l{{ae}}{{s}}i aut {{s}}agittis venenatis percu{{s}}{{s}}i, eundem antidoti loco, vulneri in{{s}}tillant non {{s}}ine {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Datur hîc {{et}} alia ''Caa-api{{ae}}'' {{s}}pecies, priori per omnia {{s}}imilis; exceptis foliis, qu{{ae}} quidem eju{{s}}dem {{s}}unt figur{{ae}}, {{s}}ed in ambitu {{s}}errata {{et}} hir{{s}}uta, quidam {{et}} pediculi horum raris ve{{s}}tiuntur pilis.
&lt;section end=&quot;XLIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;L&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. L.}}}}
{{c|{{larger|''De Acaricoba, Lu{{s}}itanis Erva do Capitaon, eju{{s}}que viribus. Et de Agnape.'' }}}}

{{Is|P}}Lanta reperitur pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima, locis irriguis, maxime vero circa rivos {{et}} aquas {{s}}alientes, qu{{ae}} ab Indigenis ''Acariçoba'', à Lu{{s}}itanis ''Erva do Capitaon'' appellatur. Folium habet&lt;noinclude&gt;{{rh|||rotun-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vzajr9iyoswzl2ejjx35iafhieoynn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87789</id>
    <revision>
      <id>285871</id>
      <timestamp>2026-10-28T06:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4295" sha1="74eo7pdybx0w4gy4yaf3x0584iulucd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|91}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;L&quot;/&gt;rotundum, glabrum, {{et}} {{s}}atis cra{{s}}{{s}}um, atque ''Nymphe{{ae}}'' minori perquam {{s}}imile.

Florem fert ex luteo albe{{s}}centem. Radice gaudet multa, albicante, humi repente, {{et}} quasi nodis di{{s}}tincta, longa, bulbo{{s}}a, {{s}}ucculenta, {{et}} Petro{{s}}elini quodammodo {{s}}aporem referente. E{{s}}t tenuium partium {{et}} calidarum, gu{{s}}tatu perquam jucunda {{et}} aromatica. Pr{{ae}}cipu{{ae}} qualitates qu{{ae}} hanc herbam commendant, inh{{ae}}rent radicibus, interque aperientes haud po{{s}}tremum locum merentur. Hepatis {{et}} renum ob{{s}}tructiones, {{et}} intemperiem calidam emendant, tam feliciter, ut nullum remedium illis pr{{ae}}tulerim.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 106 (cropped).jpg|center|450px]]

Inter illas herbas qu{{ae}} mundo Occidentali cum Europa {{s}}unt communes, ''Nymphea'' e{{s}}t, illis ''Aguape'' dicta, qu{{ae}} lacubus {{et}} {{s}}tagnis pa{{s}}{{s}}im innatare con{{s}}picitur. Ejus folia {{et}} flores {{s}}icut externa facie, ita qualitatibus admodum conveniunt cum communi Europ{{ae}}a, ii{{s}}demque {{s}}unt u{{s}}ibus dicata, apud omnes pa{{s}}{{s}}im incolas. Quippe folia {{s}}ola, tibiarum ulceribus, inflammationibus {{et}} ery{{s}}ipela{{s}}i applicata, medentur.

Oleum radicis ''Nymphe{{ae}}'' quoque pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum exi{{s}}tit, atque contra internos {{et}} externos affectus calidiores in quotidiano u{{s}}u receptum.

Radices h{{ae}} ''Aguapea'' dict{{ae}}, long{{ae}} {{et}} {{s}}ucculent{{ae}} {{s}}unt, coct{{ae}} {{s}}ive leviter a{{s}}{{s}}at{{ae}} inter medicamenta alimento{{s}}a numerantur, {{et}} pro epulis apponuntur inter acetaria.
&lt;section end=&quot;L&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;LI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. LI.}}}}
{{c|{{larger|''De Nhambu Guacu, {{s}}ive, Figuero d'Infemo.'' }}}}

{{Is|R}}Icinum duorum generum producit Bra{{s}}ilia, majorem quidem unum, minorem autem alterum. Uterque e{{s}}t arbore{{s}}cens, {{s}}pecio{{s}}a facie, nec {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} horten{{s}}is {{et}} altilis. Caulibus e{{s}}t proceris {{et}} flore ex albo luteo, floribus vero pulcherrimis, {{s}}tellatis {{et}} inter{{s}}ectis, lati{{s}}{{s}}imeque {{s}}e extendentibus. Viret perpetuo, junctimque viridia {{s}}emina immatura, nigra vero matura {{et}} cineritiis maculis di{{s}}tincta profert, à Lu{{s}}itanis ''Carapatos'' appellata, qu{{ae}} echinatis lappacei{{s}}que inclu{{s}}a cellulis, mox {{s}}ponte erumpunt, pinguique ac medullo{{s}}a {{s}}ub{{s}}tantia turgida, {{et}} quovis anni tempore collecta, in Sole ex{{s}}iccantur, arefacta contunduntur {{et}} ex aqua coquuntur, oleumque {{s}}upernatans ab indigenis excipitur. Belg{{ae}} vero {{et}} Lu{{s}}itani olivarum in{{s}}tar {{s}}olent exprimere. Lychnis affunditur, eoque olei defectus {{s}}uppletur. Nec proinde tamen ignobile; quum omnibus pa{{s}}{{s}}im incolis in u{{s}}u {{s}}it quotidiano contra affectus frigidos tam internos quam externos; ita ut optimi olei Europ{{ae}}i vicem pr{{ae}}{{s}}tet.

Calidum habetur ad tertium gradum. Re{{s}}olvit apo{{s}}themata, {{et}} matricis ventri{{s}}que tormina {{et}} flatus illitum di{{s}}cutit; prode{{s}}t tinnitibus aurium; re{{s}}tituit ten{{s}}os convul{{s}}o{{s}}que nervos. Tres vel quatuor guttul{{ae}}, ex conveniente liquore {{s}}ubinde per os vel anum exhibit{{ae}}, {{s}}anant rigidos articulorum affectus {{et}} {{s}}imul alvum laxant. Cutem quoque à p{{s}}hora, reliqui{{s}}que externis corporis affectibus vindicat. Umbilico inunctum lumbricos puerorum expugnat.

Semen illius catharticum e{{s}}t, {{et}} multo validius quam oleum: humores enim crudos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbat, ac proinde pr{{ae}}paratione indigent. Convenit in {{s}}piritu vini optimo, loco correctorii, macerare {{s}}emina multa, {{et}} inde unciam circiter è cochleari exhiberi, ut venter benignius à cra{{s}}{{s}}is humoribus evacuetur.

Si ip{{s}}a {{s}}eminis grana in {{s}}ub{{s}}tantia accipere malis, minus tutum exi{{s}}timant incol{{ae}}, {{s}}eptenarium numerum excedere, licet Dodon{{ae}}us id {{s}}uadeat.

Folia aqua vel aceto macerata Herpeti aut hujus generis affectibus mederi pr{{ae}}ter Dio{{s}}coridem, te{{s}}tem habeo quotidianam experientiam.&lt;noinclude&gt;{{rh||''M 2''|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>74eo7pdybx0w4gy4yaf3x0584iulucd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87790</id>
    <revision>
      <id>285872</id>
      <timestamp>2026-10-28T06:50:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="gx4cajomwb67rfasni4gvvrm9pq8n6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|92|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;LII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. LII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tangaraca, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}}

{{Is|B}}Ra{{s}}ilien{{s}}es ''Tangaraca'', Lu{{s}}itani ''Erva do Rato'', appellant eundem fruticem, idque non {{s}}ine ratione, quod facultate {{s}}ingulari deleteria polleat, {{et}} homines {{ae}}que atque glires interimat. Ejus tres reperiuntur {{s}}pecies.

Prior, qu{{ae}} maxime noxia e{{s}}t, florem producit, primo albicantem, mox aureo colore nite{{s}}centem: folia autem l{{ae}}te virentia, acuminata, {{s}}e{{s}}quidigitum circiter longa, {{et}} multis nervis atque venulis di{{s}}tincta.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 107 (cropped).jpg|center|500px]]

{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 107 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Po{{s}}terior folia fert priori quidem ''Tangaraca'' haud di{{s}}{{s}}imilia, {{s}}ed longiora {{et}} tri{{s}}te viridia: Florem autem {{s}}aturè purpureum {{et}} umbilicatum, cui {{s}}uccedit fructus rubo {{s}}ilve{{s}}tri haud di{{s}}{{s}}imilis.

Licet autem foliis, floribus ac fructibus differant utr{{ae}}que h{{ae}} plant{{ae}}, ligno tamen natali {{s}}olo, {{et}} proceritate conveniunt. C{{ae}}terum ubivis fere in triviis obvi{{ae}}, qualitate virulenta Ar{{s}}enico vix cedunt. Tanta {{s}}iquidem tum folio, tum imprimis flori {{et}} {{s}}emini potentia ine{{s}}t, ut manducata, confe{{s}}tim hominem interimant, ni{{s}}i quantocius pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imo Antidoto obviam eatur.

Nullum autem pr{{ae}}{{s}}tantius alexipharmacum, quodque efficacius noxam hanc expugnet, hactenus extat, quam ip{{s}}{{ae}} hujus plant{{ae}} radix, qu{{ae}} contu{{s}}a {{et}} ex vino aut alio aliquo conveniente liquore propinata, {{ae}}gros {{s}}{{ae}}pe in integrum re{{s}}tituit. U{{s}}que adeo benigna mater Natura, facultatem non minus {{s}}alutarem, quam mortiferam eidem plant{{ae}} infudit. Sicut fu{{s}}ius dictum in tractat. de Antidot.&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gx4cajomwb67rfasni4gvvrm9pq8n6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87791</id>
    <revision>
      <id>285873</id>
      <timestamp>2026-10-28T06:59:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="brzrkpv7ctktcmxyafh6qzqhs2ejrlm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|93}}&lt;/noinclude&gt;{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;LIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. LIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Ieticucu {{s}}ive Mechuacan, itemque Batatas, Inhame {{et}} Amenduinis.'' }}}}

{{Is|I}}Nter fructus {{s}}ubterraneos alimento{{s}}os primum locum merentur, quos ''Batatas'', ''Inhame'', {{et}} ''Amenduinas'' nuncupant vulgo. ''Batat{{ae}}'' quidem diver{{s}}i {{s}}unt coloris, {{s}}ed qualitate congeneres, nutrientes, magnoque incolarum commodo in victum cedunt. Pingues {{s}}unt {{et}} dulces atque flatulent{{ae}}: hyeme demum ob multam uliginem mature{{s}}cunt, {{et}} in hortis tantum excoluntur. Folia illius magna, glabra, {{s}}aturate viridia, {{s}}upra terram repunt. Flores ferunt exterius dilute virides, interius candidos. Ut videre e{{s}}t apud Marcg. pag. 16.

Qui autem ''Inhame'' dicuntur {{s}}unt pondero{{s}}iores, multoque majores, {{s}}ed viliores quam ''Batat{{ae}}'', filo{{s}}i ac tubero{{s}}i, à pauperibus {{s}}olummodo expetiti.

''Inhame de S. Thome'', Bra{{s}}ilien{{s}}ibus ''Cara'', Congen{{s}}ibus ''Quiquoaquecongo'', planta e{{s}}t caule quadrato, {{et}} paulum hinc inde contorto; longi{{s}}{{s}}ime repit {{s}}uper terram aut etiam a{{s}}cendit {{s}}{{ae}}pes, longi{{s}}{{s}}imeque {{s}}e propagat: nam ramuli illius terram contingentes, fibras protrudunt {{et}} novas agunt radices. Inter{{s}}titio {{s}}eptem aut etiam plurium digitorum ad caulem proveniunt pediculi duo oppo{{s}}iti, quinque aut {{s}}ex digitos longi, itidem quadrati, quorum cuilibet in{{s}}idet folium ''Sagittalis'' no{{s}}tratis figura, novem aut decem digitos longum, latum circiter {{s}}ex, ubi lati{{s}}{{s}}imum, quod l{{ae}}ta viriditate {{s}}plendet, {{s}}olidum; {{s}}eptem aut novem nervis ex pediculi in{{s}}ectione prodeuntibus {{et}} per longitudinem di{{s}}currentibus, inferius prominentibus, {{s}}uperius profunde jacentibus, in extremitate acuminatum. Cra{{s}}{{s}}a e{{s}}t radix, unum pedem longa, cuticula ex cinereo fu{{s}}ca ve{{s}}tita, {{s}}ub qua flave{{s}}cit, intus autem habet carnem {{s}}ucculentam {{et}} qua{{s}}i lacte{{s}}centem.

[[File:Historia naturalis Brasiliae 108 (cropped).jpg|center|500px]]

Inter ''Amenduinas'' radices, oblong{{ae}} pr{{ae}}{{s}}tantiores, qu{{ae}} duos cineritii coloris nucleos, optimi nutrimenti {{et}} palato gratos, {{s}}ed flatulentos, atque ad Venerem incitantes, loculamento includunt, ut merito pi{{s}}tacei {{s}}ubterranei dicantur: ex Africa huc deportantur. Ignobiliores bulbi rotundi ''Tamaotarana'' à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus nominantur.

De ea nunc agamus radice, qu{{ae}} Lu{{s}}itanis ''Batata de purga'' alias ''Mechoacan'', Bra{{s}}ilianis ''Iticucu'' appellatur: pa{{s}}{{s}}im in agris {{et}} locis incultis proveniens, nullaque olitoris indu{{s}}tria tractata aut&lt;noinclude&gt;{{rh||''M 3''|exculta,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brzrkpv7ctktcmxyafh6qzqhs2ejrlm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87792</id>
    <revision>
      <id>285874</id>
      <timestamp>2026-10-28T07:10:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>285874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3556" sha1="tpjusvu74ivlz10mv9u8es6vgrgl3dc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|94|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;LIII&quot;/&gt;exculta. Adeo per omnes {{s}}ilvas luxuriat, ut omnem terram pene impleat: Eadem plane e{{s}}t facies {{et}} efficacia plant{{ae}}, foliorum {{et}} radicis, cujus e{{s}}t ''Mechoacan'' in reliquis Americ{{ae}} partibus.

Species e{{s}}t convolvuli {{s}}eu Smilacis, nam caulis illius {{s}}armento{{s}}us e{{s}}t longi{{s}}{{s}}ime {{s}}erpens {{et}} {{s}}candens, multangularis, lentus, ruffus, atque etiam viridis. Folia {{s}}uo proprio pediculo innituntur, unum digitum longa, figura cordis, ut vulgo pingitur, duabus ad latera auriculis, ad {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 109 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} tactum tenera, unum aut etiam plures digitos longa, {{s}}aturate viridia, inferius nervis {{et}} venulis tran{{s}}ver{{s}}is con{{s}}picua; nullum habent odorem pr{{ae}}ter herbaceum: caulis autem inci{{s}}us lacteum edit {{s}}uccum.

Flores fert convolvuli magnitudine {{et}} figura, pulcherrimos, albos {{et}} pauco incarnato dilutos exterius, intus autem purpureos, men{{s}}e poti{{s}}{{s}}imum Julio: qui ubi deciderint, {{s}}uccedunt {{s}}emina, pi{{s}}i pene magnitudine, fu{{s}}ci coloris, verum haud rotunda, {{s}}ed qua{{s}}i du{{ae}} particul{{ae}} ex{{s}}ect{{ae}} e{{s}}{{s}}ent, ita ut ferme triangularis {{s}}int figur{{ae}}, qu{{ae}} men{{s}}e Septembri colliguntur.

Ejus autem radix pinguis, alboque {{s}}ucco turgens, gummo{{s}}a e{{s}}t atque in{{s}}ipida: exterius ob{{s}}cure cinerea {{s}}ive fu{{s}}ca, re{{s}}inam quandam recens fundit; interius e{{s}}t alba. Colligitur opportune circa men{{s}}em Octobrem: in taleolas circulares di{{s}}{{s}}ecta, filoque tran{{s}}{{s}}utim excepta re{{s}}ervatur, {{et}} contra omnem externam injuriam vult defendi.

Calida in primo {{et}} {{s}}icca in {{s}}ecundo gradu cen{{s}}etur: Blande {{et}} citra noxam purgat: {{s}}ed quia agit in vi{{s}}cidos poti{{s}}{{s}}imum {{et}} cra{{s}}{{s}}os humores, indiget vehiculo {{et}} {{s}}timulo correctorii loco.

Pulvis ex vino infu{{s}}o {{s}}olo pr{{ae}}{{s}}tat à drachma una ad duas {{et}} ultra, {{et}} f{{oe}}cula illius, ut in Morborum ob{{s}}ervationibus {{s}}upra o{{s}}tendi. Conditur{{ae}} {{et}} con{{s}}erv{{ae}}, qu{{ae}} plurim{{ae}} tam è flore, quam ip{{s}}a radice fiunt, non {{s}}olum {{s}}unt boni {{s}}aporis, {{s}}ed blande laxant atque aperiunt.

Plura qui {{s}}cire volet, con{{s}}ulat Monardem, Dodon{{ae}}um, atque alios.
&lt;section end=&quot;LIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;LIV&quot;/&gt;{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 109 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. LIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Caapeba, illiu{{s}}que facultatibus, {{et}} u{{s}}u.'' }}}}

{{Is|C}}Lematiti non ab{{s}}imilis, tenaci ac pr{{ae}}longo {{s}}armento, nunc vicinas arbores ornate con{{s}}cendit, nunc humi in{{s}}tar colubris repit h{{ae}}c Herba; ob {{s}}imilitudinem ''Cipo de Cobras'', ob eximias virtutes {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantiam ''Erva de no{{s}}{{s}}a Senhora'' à plebe Lu{{s}}itanica cognominatur. Tenui{{s}}{{s}}imo e{{s}}t folio, rotundo, l{{ae}}teque {{s}}emper virente; Radice tortuo{{s}}a, è cineritio nigricante, {{et}} digitalis circiter cra{{s}}{{s}}itiei, {{s}}i juvenis {{s}}it, {{s}}in vetu{{s}}tior, brachium ad{{ae}}quat, nigraque exi{{s}}tit.

Sub{{s}}tantia intus e{{s}}t {{s}}olida, compacta {{et}} pingui, non multi, {{s}}ed tamen {{s}}ubamari {{s}}aporis, partium calidarum {{et}} tenuium.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Floret}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpjusvu74ivlz10mv9u8es6vgrgl3dc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Usor:Coronus Tenebrosius/Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum</title>
    <ns>2</ns>
    <id>87793</id>
    <revision>
      <id>285902</id>
      <timestamp>2026-10-28T11:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =  Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.  == Notitiae == '''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae   == ''ILLYRICVM ==    In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore. Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.  Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis. Loca cin...'</comment>
      <origin>285902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="8ono1xajhn7xa5sye9i4uvch61mxs6c" xml:space="preserve">= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =

Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.

== Notitiae ==
'''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae 

== ''ILLYRICVM ==
  
In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore.
Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.

Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis.
Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia.

Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. 

https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm

== ULTIMUS DEUS ROMANUS ==
Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog)
  
Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta.

Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV.

Moderator: Božidar Domagoj Burić.
  
In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026.

https://www.themoviedb.org/.../1552079-posljednji-rimski-bog</text>
      <sha1>8ono1xajhn7xa5sye9i4uvch61mxs6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285903</id>
      <parentid>285902</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* ULTIMUS DEUS ROMANUS */</comment>
      <origin>285903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="36k4mu82j16shp2v4ljuw314bgo7fuv" xml:space="preserve">= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =

Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.

== Notitiae ==
'''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae 

== ''ILLYRICVM ==
  
In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore.
Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.

Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis.
Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia.

Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. 

https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm

== ULTIMUS DEUS ROMANUS ==

Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog)
  
Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta.

Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV.

Moderator: Božidar Domagoj Burić.
  
In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026.

Nexus externus ad pelliculam: 
https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog</text>
      <sha1>36k4mu82j16shp2v4ljuw314bgo7fuv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285904</id>
      <parentid>285903</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:36:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* ILLYRICVM */</comment>
      <origin>285904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1193" sha1="ikzo144ozboi5h1gx9ntayjtgerludg" xml:space="preserve">= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =

Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.

== Notitiae ==
'''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae 

== ''ILLYRICVM ==
  
In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore.
Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.

Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis.
Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia.

Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. 

Nexus externus ad pelliculam:
https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm

== ULTIMUS DEUS ROMANUS ==

Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog)
  
Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta.

Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV.

Moderator: Božidar Domagoj Burić.
  
In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026.

Nexus externus ad pelliculam: 
https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog</text>
      <sha1>ikzo144ozboi5h1gx9ntayjtgerludg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285905</id>
      <parentid>285904</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* ULTIMUS DEUS ROMANUS */</comment>
      <origin>285905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1195" sha1="5hrajcel37uj28gu0hsljlwgsptuts9" xml:space="preserve">= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =

Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.

== Notitiae ==
'''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae 

== ''ILLYRICVM ==
  
In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore.
Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.

Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis.
Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia.

Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. 

Nexus externus ad pelliculam:
https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm

== ''ULTIMUS DEUS ROMANUS ==

Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog)
  
Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta.

Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV.

Moderator: Božidar Domagoj Burić.
  
In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026.

Nexus externus ad pelliculam: 
https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog</text>
      <sha1>5hrajcel37uj28gu0hsljlwgsptuts9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>285906</id>
      <parentid>285905</parentid>
      <timestamp>2026-10-28T11:56:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* ULTIMUS DEUS ROMANUS */</comment>
      <origin>285906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1399" sha1="5z0g7y98svtso1x5lqv40oykhtx1hao" xml:space="preserve">= Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum =

Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas.

== Notitiae ==
'''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae 

== ''ILLYRICVM ==
  
In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore.
Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit.

Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis.
Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia.

Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. 

Nexus externus ad pelliculam:
https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm

== ''ULTIMUS DEUS ROMANUS ==

Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog)
  
Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta.

Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV.

Moderator: Božidar Domagoj Burić.

Curiosum:
Omnis scaenographia pelliculae, secundum auctoris moderatorisque Božidari Domagoi Burić sententiam, vivo opere atque corpore confecta est, nullo auxilio Artificiosae Intelligentiae adhibito.
  
In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026.

Nexus externus ad pelliculam: 
https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog</text>
      <sha1>5z0g7y98svtso1x5lqv40oykhtx1hao</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>