Wikisource lawikisource https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Media Specialis Disputatio Usor Disputatio Usoris Vicifons Disputatio Vicifontis Fasciculus Disputatio Fasciculi MediaWiki Disputatio MediaWiki Formula Disputatio Formulae Auxilium Disputatio Auxilii Categoria Disputatio Categoriae Scriptor Disputatio Scriptoris Pagina Disputatio Paginae Liber Disputatio Libri TimedText TimedText talk Modulus Disputatio Moduli Event Event talk 102 1740 286024 283325 2026-10-28T14:58:08Z Sjgallagher2 29663 Add text Quod Ens Perfectissimum existit 286024 wikitext text/x-wiki {{Scriptor |Alias= germanice:''' Gottfried Wilhelm von Leibniz '''vel''' Leibnitz''' |Natio=Germania |Munera= mathematicus, physicus, naturalista, iuris peritus, rerum gestarum scriptor, musicologus, philosophusque |IndicisNomen=Leibnitius, Godefridus Guilielmus |NomenImago=Gottfried Wilhelm von Leibniz.jpg }} == Opera == * [[24 thèses métaphysiques]] * [[Confessio naturae contra atheistas]] * [[Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae]] (1667) * [[Confessio philosophi]] (1673) * [[Meditationes de cognitione, veritate et ideis]] (1684) * [[De primae philosophiae emendatione et de notione substantiae]] (1694) * [[De rerum orginatione radicali]] (1697) * [[De ipsa natura]] (1698) * [[Leibnitii Animadversiones|Animadversiones ad Joh. George. Wachteri librum de recondita Hebræorum philosophia]] (1706-1710) * [[Historia inventionis phosphori]] (1710) * [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici & Latrundulorum, & novo genere Ludi Navalis]] (1710) * [[Quod Ens Perfectissimum existit]] (1676) * Die philosophischen Schriften, ed. Gerhardt, 1875-90 : [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 1.djvu|1]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 2.djvu|2]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 3.djvu|3]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 4.djvu|4]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 5.djvu|5]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 6.djvu|6]], [[:fr:Livre:Leibniz - Die philosophischen Schriften hg. Gerhardt Band 7.djvu|7]] * [[:fr:Réfutation inédite de Spinoza]] kkndmowm96triqb0s5lvsm0pcj06lj2 104 64984 285988 285862 2026-10-28T14:34:07Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|82|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="XXXVII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXVII.}}}} {{c|{{larger|''De Cambui {{s}}ive Myrto {{s}}ilve{{s}}tri, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N pinguioribus pr{{ae}}fectur{{ae}} Paranambucen{{s}}is terris circa Olindam du{{ae}} {{s}}pecies arbu{{s}}cularum, ''Cambui'' dict{{ae}} mihi innotuerunt. Qu{{ae}} ob fragrantiam, ad{{s}}trictionem foliorum, florum {{et}} fructuum, ''Myrti'' {{s}}ilve{{s}}tris nomen merito obtinent. Prior arbore{{s}}cens, cera{{s}}um nigram per omnia externa {{ae}}mulatur, {{s}}i lignum, ramos, folia, flores {{et}} fructus con{{s}}ideres: c{{ae}}terum interna {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 82) BHL289045 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} qualitate eam {{s}}uperat, quod folia {{et}} flores optimi non {{s}}olum {{s}}int odoris, {{s}}ed fructus nigri admodum {{s}}int {{s}}aporo{{s}}i, grata accedente ad{{s}}trictione, omnibus pariter Incolis expetiti, {{et}} in foro publico venales. Po{{s}}terior autem frutex ''Myrtus'' e{{s}}t rubra, quantumque magnitudine pr{{ae}}dict{{ae}} cedit, tantum dignitate illam {{s}}uperat, ac proinde fructus non tantum inter {{s}}ecund{{ae}} men{{s}}{{ae}} delicias, {{s}}ed {{et}} Pharmacope{{ae}} habentur. Frutex hic ad{{s}}pectu pulcherrimus e{{s}}t foliis fragrantibus, l{{ae}}te viridibus, oblongis, acuminatis {{et}} {{s}}ibi hinc inde appo{{s}}itis decoratur. Semel per annum floret, tempore Bra{{s}}ilien{{s}}i verno, Sole ad Scorpionem accedente, tam grato odore olfactum quam niveo colore vi{{s}}um reficiens. Fructus crocei baccarum {{s}}unt magnitudine, rotundo umbelico pr{{ae}}diti, qui {{s}}i ante ingre{{s}}{{s}}um Solis in Capricornum avellantur, {{s}}ucco turgent optimo, {{s}}ed tandem fauces, {{s}}i multum illis ve{{s}}caris, con{{s}}tringunt. C{{ae}}terum Stomachum reficiunt, corroborant, {{ae}}{{s}}tumque {{s}}edant. Nullus e{{s}}t incolarum hujus de{{s}}trictus, qui non ad fructus {{et}} folia h{{ae}}c utili{{s}}{{s}}ima confugiat, {{et}} medicamentum {{s}}ibi ex ip{{s}}is conficiat, {{s}}ive interno, {{s}}ive externo malo conveniens. Succi {{et}} fomenta illorum, tibiarum imprimis ulceribus, atque aliis malis, ad{{s}}tringendo {{et}} mundificando medentur. Balnea integra, tam fluxibus alvi, quam uteri dicata, cum felici{{s}}{{s}}imo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u adhibentur. Omnia denique bona pollicetur h{{ae}}c Americana ''Myrtus'', qu{{ae}} de Europ{{ae}}a Auctores pa{{s}}{{s}}im te{{s}}tantur. Qu{{ae}} nunc brevitati {{s}}tudens omitto. Tertia quoque ''Myrti'' {{s}}pecies hîc reperitur, qu{{ae}} ''Myrtus'' alba appellatur, {{s}}ed infrequentior e{{s}}t, neque à me hactenus in u{{s}}us Medicin{{ae}} applicata. Pr{{ae}}{{s}}tantioris Iconem hîc adjungimus. <section end="XXXVII"/> {{dhr}} <section begin="XXXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Loco, eju{{s}}que facultatibus, {{et}} u{{s}}u in Medicina.'' }}}} {{Is|V}}Er{{s}}us di{{s}}trictum Portus Calvi in pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i, celebris e{{s}}t Lu{{s}}itanis Empyricis planta, qu{{ae}} ''Loco'' ab illis dicitur. Cujus Bra{{s}}ilianum nomen mihi alii{{s}}que e{{s}}t incognitum. Na{{s}}citur tantum circa oram maritimam locis {{s}}itientibus: folia habet parva, oblonga, {{et}} ad lingu{{ae}} figuram acuminata, glabra, {{et}} ''Myrti'' foliis {{s}}imilia. Caules ornate exiguis floribus albicantibus ve{{s}}tiuntur. Radix quam fundit copio{{s}}e, magn{{ae}} e{{s}}t efficaci{{ae}}, calet in{{s}}igniter {{et}} {{s}}ubamarum habet<noinclude> {{s}}a-</noinclude><noinclude>{{rh|||porem.}}</noinclude> memsin2it37u435c96r12q7foutmixe 104 72413 285982 285856 2026-10-28T14:23:58Z EnaldoSS 18086 285982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|77}}</noinclude><section begin="XXVIII"/>{{pt|{{s}}tantia|pr{{ae}}{{s}}tantia}}, ut haud {{s}}ciam, an venu{{s}}tiorem aut gratiorem fructum America producat. Arbor pulchra, cri{{s}}pa {{et}} f{{oe}}cundi{{s}}{{s}}ima {{s}}upra altitudinem Pruni Europ{{ae}}{{ae}} non attollitur, quam fructu, pr{{ae}}cipue vero ligno {{et}} foliis {{ae}}mulatur. In quibu{{s}}dam Bahi{{ae}} {{et}} Paranambuci locis in integra nemora ha{{s}}ce luxuriare videas. Di{{s}}tribuit {{s}}e in multos ramos, ip{{s}}ique denuo in ramu{{s}}culos tenues in{{s}}tar Betul{{ae}}: cujus lignum {{et}} corticem valde {{ae}}mulatur. Folia fert parva, {{s}}olida, egregie virentia, bina {{s}}emper {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, qu{{ae}} in medio {{s}}ecundum longitudinem nervi, non tam venulas quam lineas habent {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imas parallele di{{s}}po{{s}}itas. Ex{{s}}pirante hyeme, men{{s}}e nimirum Augu{{s}}to, florere incipit, ultraque novem men{{s}}es pomis {{s}}eu prunis oneratur {{et}} ornatur. Florem producit exiguum, album {{et}} {{s}}umme odorum: fructum rotundulum, e{{s}}culentum, qua Soli exponitur aureum, rubri{{s}}que maculis di{{s}}tinctum, Abricocum diceres. Tenui{{s}}{{s}}ima cuticula tegitur, intu{{s}}que lapillos quinque vel {{s}}ex continet, turget lacte, unde vel leviter pre{{s}}{{s}}us niveum palatoque grati{{s}}{{s}}imum fundit liquorem, {{et}} licet {{s}}equax ac ductilis illius pulpa videatur, tamen manducando nihil tale deprehenditur, orique in{{s}}erta {{s}}tatim lique{{s}}cit. In arbore numquam mature{{s}}cit, {{s}}ed decidens in terram ilico maturitatem con{{s}}equitur. Cujus rei ignari adventitii, {{et}} externa pomi pulchritudine illecti, ubi primis labris degu{{s}}tarunt, {{s}}tatim ut au{{s}}terum {{et}} amari{{s}}{{s}}imum abjiciunt; quid, quod ne pecora quidem immaturum curant. Probe maturum facilis e{{s}}t dige{{s}}tionis, ardores vi{{s}}cerum domat {{et}} febricitantibus auxiliatur, ut in me ip{{s}}o alii{{s}}que multis {{s}}um expertus. Porro haud facile h{{ae}}c poma noxam, etiam abunde jejuno {{s}}tomacho manducata, inferunt: ni{{s}}i quod frigida {{et}} humida fugaciaque alvum dejiciunt, flatu{{s}}que excitant, quod {{s}}olertia muliercularum no{{s}}tratium, aromatibus corrigi {{s}}olet. Lu{{s}}itani integros fructus condiunt, nulli{{s}}que tunc epulis cedunt. <section end="XXVIII"/> {{dhr}} <section begin="XXIX"/>{{c|{{sc|Cap. XXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Abaremo temo arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|H}}{{AE}}c arbor mediocris e{{s}}t altitudinis, monto{{s}}is locis cre{{s}}cens, foliis tri{{s}}te viridibus, exiguis, buccini {{s}}imilibus, {{s}}iliquis inutilibus ex minio nigre{{s}}centibus, miris varii{{s}}que modis incurvatis {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 77) BHL289040 (cropped).jpg |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{ae}}{{s}}tivis men{{s}}ibus con{{s}}picitur. Arbor cortice exterius e{{s}}t cineritio, interius {{s}}ature rubente, quem {{s}}olum expertiores in Medicin{{ae}} u{{s}}um receperunt, licet foliis e{{ae}}dem qualitates ad{{s}}tringentes à nonnullis attribuantur. Cortex enim qui gu{{s}}tu amarus e{{s}}t, {{s}}ive in pulverem redactus, {{s}}ive excoctus, {{et}} fomenti loco adhibitus, ulceribus inveteratis {{et}} male moratis feliciter medetur, ip{{s}}umque cancrum {{s}}ubinde, in{{s}}igni mundificandi {{et}} {{s}}iccandi qualitate cura{{s}}{{s}}e fuit compertum. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c, quia efficaci{{s}}{{s}}ime ad{{s}}tringit, balnea ad firmandas eff{{oe}}minatas carnes ex illis conficiuntur. Poti{{s}}{{s}}imum vero meretrices iis utuntur, ut laxis pudendi partibus tonum re{{s}}tituant, {{ae}}tatemque tuto mentiantur; imo qua po{{s}}{{s}}ibile, virginitatem hoc dolo pr{{ae}}tendant. <section end="XXIX"/> {{dhr}} <section begin="XXX"/>{{c|{{sc|Cap. XXX.}}}} {{c|{{larger|''De Umbu arbore, illiu{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|V}}Nicam tantum ex hoc arborum genere in habitata Bra{{s}}ili{{ae}} parte, hactenus con{{s}}picere licuit in pago ''Iguaraca'' excultam: di{{s}}{{s}}it{{ae}} autem {{s}}ylv{{ae}} inter Guojanam {{et}} Paraybam fluvios iis luxuriant. E longinquo pro{{s}}picienti, magnitudine, {{s}}tructura {{et}} fructu, parva citrus vel limonia videtur.<noinclude>{{rh||''K 3''|Trunco}}</noinclude> tj2uxvbkaus40djt2qgmijr3dbceja4 286000 285982 2026-10-28T14:47:50Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286000 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|77}}</noinclude><section begin="XXVIII"/>{{pt|{{s}}tantia|pr{{ae}}{{s}}tantia}}, ut haud {{s}}ciam, an venu{{s}}tiorem aut gratiorem fructum America producat. Arbor pulchra, cri{{s}}pa {{et}} f{{oe}}cundi{{s}}{{s}}ima {{s}}upra altitudinem Pruni Europ{{ae}}{{ae}} non attollitur, quam fructu, pr{{ae}}cipue vero ligno {{et}} foliis {{ae}}mulatur. In quibu{{s}}dam Bahi{{ae}} {{et}} Paranambuci locis in integra nemora ha{{s}}ce luxuriare videas. Di{{s}}tribuit {{s}}e in multos ramos, ip{{s}}ique denuo in ramu{{s}}culos tenues in{{s}}tar Betul{{ae}}: cujus lignum {{et}} corticem valde {{ae}}mulatur. Folia fert parva, {{s}}olida, egregie virentia, bina {{s}}emper {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, qu{{ae}} in medio {{s}}ecundum longitudinem nervi, non tam venulas quam lineas habent {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imas parallele di{{s}}po{{s}}itas. Ex{{s}}pirante hyeme, men{{s}}e nimirum Augu{{s}}to, florere incipit, ultraque novem men{{s}}es pomis {{s}}eu prunis oneratur {{et}} ornatur. Florem producit exiguum, album {{et}} {{s}}umme odorum: fructum rotundulum, e{{s}}culentum, qua Soli exponitur aureum, rubri{{s}}que maculis di{{s}}tinctum, Abricocum diceres. Tenui{{s}}{{s}}ima cuticula tegitur, intu{{s}}que lapillos quinque vel {{s}}ex continet, turget lacte, unde vel leviter pre{{s}}{{s}}us niveum palatoque grati{{s}}{{s}}imum fundit liquorem, {{et}} licet {{s}}equax ac ductilis illius pulpa videatur, tamen manducando nihil tale deprehenditur, orique in{{s}}erta {{s}}tatim lique{{s}}cit. In arbore numquam mature{{s}}cit, {{s}}ed decidens in terram ilico maturitatem con{{s}}equitur. Cujus rei ignari adventitii, {{et}} externa pomi pulchritudine illecti, ubi primis labris degu{{s}}tarunt, {{s}}tatim ut au{{s}}terum {{et}} amari{{s}}{{s}}imum abjiciunt; quid, quod ne pecora quidem immaturum curant. Probe maturum facilis e{{s}}t dige{{s}}tionis, ardores vi{{s}}cerum domat {{et}} febricitantibus auxiliatur, ut in me ip{{s}}o alii{{s}}que multis {{s}}um expertus. Porro haud facile h{{ae}}c poma noxam, etiam abunde jejuno {{s}}tomacho manducata, inferunt: ni{{s}}i quod frigida {{et}} humida fugaciaque alvum dejiciunt, flatu{{s}}que excitant, quod {{s}}olertia muliercularum no{{s}}tratium, aromatibus corrigi {{s}}olet. Lu{{s}}itani integros fructus condiunt, nulli{{s}}que tunc epulis cedunt. <section end="XXVIII"/> {{dhr}} <section begin="XXIX"/>{{c|{{sc|Cap. XXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Abaremo temo arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|H}}{{AE}}c arbor mediocris e{{s}}t altitudinis, monto{{s}}is locis cre{{s}}cens, foliis tri{{s}}te viridibus, exiguis, buccini {{s}}imilibus, {{s}}iliquis inutilibus ex minio nigre{{s}}centibus, miris varii{{s}}que modis incurvatis {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 77) BHL289040 (cropped).jpg |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{ae}}{{s}}tivis men{{s}}ibus con{{s}}picitur. Arbor cortice exterius e{{s}}t cineritio, interius {{s}}ature rubente, quem {{s}}olum expertiores in Medicin{{ae}} u{{s}}um receperunt, licet foliis e{{ae}}dem qualitates ad{{s}}tringentes à nonnullis attribuantur. Cortex enim qui gu{{s}}tu amarus e{{s}}t, {{s}}ive in pulverem redactus, {{s}}ive excoctus, {{et}} fomenti loco adhibitus, ulceribus inveteratis {{et}} male moratis feliciter medetur, ip{{s}}umque cancrum {{s}}ubinde, in{{s}}igni mundificandi {{et}} {{s}}iccandi qualitate cura{{s}}{{s}}e fuit compertum. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c, quia efficaci{{s}}{{s}}ime ad{{s}}tringit, balnea ad firmandas eff{{oe}}minatas carnes ex illis conficiuntur. Poti{{s}}{{s}}imum vero meretrices iis utuntur, ut laxis pudendi partibus tonum re{{s}}tituant, {{ae}}tatemque tuto mentiantur; imo qua po{{s}}{{s}}ibile, virginitatem hoc dolo pr{{ae}}tendant. <section end="XXIX"/> {{dhr}} <section begin="XXX"/>{{c|{{sc|Cap. XXX.}}}} {{c|{{larger|''De Umbu arbore, illiu{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|V}}Nicam tantum ex hoc arborum genere in habitata Bra{{s}}ili{{ae}} parte, hactenus con{{s}}picere licuit in pago ''Iguaraca'' excultam: di{{s}}{{s}}it{{ae}} autem {{s}}ylv{{ae}} inter Guojanam {{et}} Paraybam fluvios iis luxuriant. E longinquo pro{{s}}picienti, magnitudine, {{s}}tructura {{et}} fructu, parva citrus vel limonia videtur.<noinclude>{{rh||''K 3''|Trunco}}</noinclude> 75s7w931flfqbkfibk311c45ptyurev 104 72498 286079 239429 2026-10-28T20:50:04Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286079 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|100|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXIII"/>producuntur; hi{{s}}ce flores haud inodori, albi, Nymphe{{ae}} majores {{s}}imilis, adna{{s}}cuntur. Quibus mox, {{ae}}{{s}}tivis men{{s}}ibus, {{s}}uccedunt fructus rubri, ovi an{{s}}erini figura {{et}} magnitudine, multaque nigra {{et}} exigua {{s}}emina, candidi{{s}}{{s}}im{{ae}} {{et}} {{s}}ucculent{{ae}} eorum fructuum pulp{{ae}}, intus content{{ae}}, immerguntur. Pr{{ae}}terquam quod ob delectabilem fructuum fragrantiam {{et}} ob {{s}}uccum {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 115 (cropped).jpg |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ex acido dulcem, ab {{ae}}{{s}}tuantibus expetuntur: febricitantibus imprimis {{et}} bilio{{s}}is conveniunt recentes, quod grato acore palatum afficiant, {{et}} {{s}}itim {{s}}edent; denique Cor {{et}} ventriculum mire reficiant. Succus denique ex hac planta extractus, febribus ex bile natis medetur. Admiratione quoque digna e{{s}}t nitidi{{s}}{{s}}ima {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 115 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} h{{ae}}c arbor, ''Vrurumbeba'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, ex familia horum carduorum {{s}}ive ficuum {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 115 (cropped) 3.jpg |tsize=150px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Indicarum. Qu{{ae}} in de{{s}}ertis Mediterraneis tantum reperitur; ac propterea licet in u{{s}}us Medicin{{ae}} nondum {{s}}it recepta, neutiquam e{{s}}t pr{{ae}}tereunda. Trunco e{{s}}t admodum {{s}}pino{{s}}o, eoque recti{{s}}{{s}}imo ''Iaracatia'', etiam {{s}}pecies ''Iamacaru'', vere Pinum diceres, {{s}}i rectitudinem {{et}} altitudinem con{{s}}ideres, verum in c{{ae}}teris differt, quod foliis potius {{s}}e invicem protrudentibus, quam ramis in arboris {{s}}ummitate, decoratur, qu{{ae}} rotunditate {{et}} cra{{s}}{{s}}itie palmam, longi{{s}}{{s}}imis {{s}}pinis digitos manus {{ae}}mulantur. Di{{s}}{{s}}it{{ae}} hujus arboris nuper à nobis detect{{ae}} fructus, mihi {{et}} {{s}}enioribus Bra{{s}}ilianis mecum peregrinantibus, hactenus minus innotuerunt: Caudicis medulla e{{s}}t Sambuci medulla facile mollior, qu{{ae}} {{s}}ecta arbore continuo ex{{s}}iccatur, abitque in levi{{s}}{{s}}imum pulverem, qui decidit, moxque ablato {{s}}pino{{s}}o cortice, relinquitur {{s}}capus concavus, arundine levior, miris cancellis, qua{{s}}i ex arte mire fabricatus: qui {{s}}i ab igne accendatur, flammam luculenter fovet, faci{{s}}que loco nobis iter facientibus de nocte in{{s}}erviebat. Quamobrem {{s}}umma indu{{s}}tria inde huc, tibi{{ae}} cra{{s}}{{s}}itiei, viginti circiter pedum longitudinis {{s}}capum transferri ju{{s}}{{s}}i, {{et}} nunc in Horto Academico Lugduni Batavorum, apud Clari{{s}}{{s}}. Profe{{s}}{{s}}orem D. Vor{{s}}tium re{{s}}ervandum dedi.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> guuxz35yg2o2zs00yoiqm7we7y2no7e 104 72500 286105 239431 2026-10-29T01:58:39Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286105 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|106|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="LXXIII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXIII.}}}} {{c|{{larger|''De Murucuja, varii{{s}}que illius {{s}}peciebus, {{et}} facultatibus.'' }}}} {{Is|P}}O{{s}}t {{s}}edulam inqui{{s}}itionem ad minimum novem {{s}}pecies hujus plant{{ae}} repperi. Quarum {{s}}eptem maxime {{s}}ilve{{s}}tres, inque {{s}}altibus remotioribus na{{s}}cuntur; ut {{s}}unt ''Murucuja {{s}}atà'', ''Eté'', ''Mixira'', ''Peroba'', ''Piruna'', ''Ternacuja'', ''Vnà'': {{s}}ativis plantis ''Murucuja'', non quidem fructu, {{s}}ed folio {{et}} eximii floris facie {{et}} fragrantia {{s}}imiles: excepta unica, qu{{ae}} {{s}}ola habet folia unita grandia, non crenata, aut in plura divi{{s}}a, ut ''Murucuja-guacu'', hoc e{{s}}t, granadilla major horten{{s}}is. Hanc {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 121 (cropped).jpg |align=center |width=500px}} pr{{ae}}ter alias adhuc eju{{s}}dem generis plantas, pomi{{s}}que longe minoribus vidimus, quarum qu{{ae}}dam trifolium, qu{{ae}}dam quinquefolium habebant. Flore ex c{{oe}}ruleo purpura{{s}}cente, pomi{{s}}que quantum ad externam faciem {{s}}imilibus, c{{ae}}terum {{s}}apore di{{s}}{{s}}imillimis, quod nonnulla dulcia, qu{{ae}}dam acida erant. E{{s}}culenta tamen omnia {{et}} palato non ingrata, licet minus ab Incolis expetita, ob frequentiam {{et}} nobilitatem duorum i{{s}}torum in hortis cre{{s}}centium, quorum frondes jucundi{{s}}{{s}}imam umbram pr{{ae}}bent, {{s}}i heder{{ae}} aut vitium in{{s}}tar huc illuc flectantur, funiumque modo flexibiles {{et}} {{s}}equaces in fornicis formam ducantur. H{{ae}}c planta cuivis terr{{ae}} in{{s}}ita cre{{s}}cit, totoque anni tempore pulchre vire{{s}}cit: felicius tamen {{s}}i vinearum ritu quotannis à luxuriantibus {{s}}armentis liberetur, {{s}}ecus enim {{s}}uffocatur. Floret toto fere anni tempore, maxime autem {{s}}ub finem {{ae}}{{s}}tatis, fructumque men{{s}}ibus pluviis {{ae}}que ac {{ae}}{{s}}tivis maturum magna copia producit. Ejus brachia {{et}} virgulta, heder{{ae}} aut convolvuli in modum vicinas arbores ac tecta con{{s}}cendunt. Flores omnes pulchritudine {{et}} odoris pr{{ae}}{{s}}tantia conveniunt, differunt autem {{s}}ola magnitudine. Omnes tertia po{{s}}t Solis ortum hora aperiuntur, pauloque ante Occa{{s}}um denuo clauduntur, ne decora eorum facies nimis pro{{s}}tituatur. Contrarium fit in floribus Mirabilis Peruvian{{ae}}, qui de die clauduntur. Fructus ''Murucuja-guacu'' figura e{{s}}t rotunda {{et}} ad ovalem inclinante, pyrumque Europ{{ae}}um magnitudine excedit. Odore {{et}} {{s}}apore e{{s}}t aromatico, {{et}} tam jucundo, ut nihil {{s}}upra. Semine {{s}}eu acinis {{s}}catet intus nigris, oblongis, perpetuaque muccagine dulci, tenaci, ob{{s}}itis. Omnium autem pomorum ''Murucuja'' pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum e{{s}}t illud, quod ab {{ae}}gris pariter {{et}} {{s}}anis expetitum, exacte rotundum e{{s}}t, glabrum, l{{ae}}te vire{{s}}cens, {{et}} maculis albicantibus di{{s}}tinctum; maturum vero flavum, cortice cra{{s}}{{s}}o {{et}} tenaci, quo pulpam illam croceam {{et}} illu{{s}}trem, gratoque {{et}} vino{{s}}o acore jucundam, continet. Quo magis miror aliquos<noinclude>{{rh|||(inter}}</noinclude> rlkobx03mrlpl87f0nkwv2s1mrsmkpb 104 72501 286106 239432 2026-10-29T02:02:31Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286106 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|107}}</noinclude><section begin="LXXIII"/>(inter quos Monardus e{{s}}t) {{s}}cribere pomum hoc e{{s}}{{s}}e in{{s}}ipidum. Ni{{s}}i forte de Peruviana granadilla {{s}}int locuti, cujus meminit Petrus de Cieca in Hi{{s}}toria Peruviana, quam colore {{et}} {{s}}apore ab hac no{{s}}tra differre facile crediderim. Ad Medicam illius hi{{s}}toriam tran{{s}}eo. Pulpa qu{{ae}} {{s}}ummo febricitantium {{s}}olatio {{et}} oblectamento e{{s}}t, mihi in quotidiano u{{s}}u e{{s}}{{s}}e con{{s}}uevit, vicemque {{s}}yrupi cordialis ut {{et}} Rob Ribium vel Berberis egregie {{s}}upplet. Qualitate refrigerandi c{{ae}}teras Granadillas omnes antecellit, nullamque noxam, etiam{{s}}i abunde comedatur, adfert: ni{{s}}i quod immoderato ejus u{{s}}u dentes {{s}}tupore obtorpe{{s}}cant. {{AE}}{{s}}tu laborantes mirifice refocillat {{s}}itimque ex{{s}}tinguit. Ad h{{ae}}c appetitum excitat, {{s}}tomachi ardores reprimit, {{s}}piritu{{s}}que vitales, cum recens pomum, tum {{s}}uccus ejus in {{s}}yrupi con{{s}}i{{s}}tentiam coactus, {{et}} ex po{{s}}ca propinatus, re{{s}}taurat. Idem pr{{ae}}{{s}}tant flores {{et}} pomi cortices conditi, qui vix ulli fructui dignitate concedunt. Folia loco heder{{ae}} cauteriis applicata, multum pro{{s}}unt, u{{s}}umque quotidianum {{s}}ubmini{{s}}trant. <section end="LXXIII"/> {{dhr}} <section begin="LXXIV"/>{{c|{{sc|Cap. LXXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Murucuja-miri, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|E}}X {{s}}imilitudine quam habet cum {{s}}ilve{{s}}tri ''Murucuja'' {{s}}ive Granadilla, minoris nomen huic Climaci indiderunt Bra{{s}}iliani. Folio enim {{et}} cre{{s}}cendi modo vix differt ab ea, ni{{s}}i quod minus alte arbores con{{s}}cendat, folii{{s}}que {{s}}it multo minoribus; viribus denique {{et}} facultatibus di{{s}}{{s}}imillima exi{{s}}tat. Quippe u{{s}}que adeo in{{s}}ignis habetur efficaci{{ae}} h{{ae}}c Planta (licet paucioribus Incolis nota) ut non {{s}}olum {{ae}}muletur Carcaparillam officinarum, {{s}}ed eam facile {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 122 (cropped).jpg |align=center |width=500px}} {{s}}uperet, deob{{s}}truendo, {{et}} {{s}}udores atque urinas movendo. Integra enim Herba, qu{{ae}} pauci e{{s}}t {{s}}aporis, modo leviter attrita, {{et}} ex vino, vel ex aqua exhibita, tuto, cito {{et}} jucunde {{s}}ecundinas {{et}} c{{ae}}teras uteri immundicias expellit. Mox robur vi{{s}}ceribus re{{s}}tituit: quod cum ab exercitati{{s}}{{s}}imis rei Botanic{{ae}} Bra{{s}}ilianis, juxta Flumen S^cti Franci{{s}}ci habitantibus, accepi{{s}}{{s}}em, qui nullum remedium, huic ''Murucuja-miri'' in ob{{s}}tructionibus {{et}} frigiditatibus pr{{ae}}ferrent; illud tandem à Lu{{s}}itanis {{et}} Batavis no{{s}}tris colonis imitandum volui, qui pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u etiam nunc id in u{{s}}us quotidianos applicant. Folia denique contu{{s}}a, ferventique aqu{{ae}}, donec tepe{{s}}cat, indita, atque podici aliquoties applicata, pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum pr{{ae}}bent remedium contra h{{ae}}morrhoides. <section end="LXXIV"/> {{dhr}} <section begin="LXXV"/>{{c|{{sc|Cap. LXXV.}}}} {{c|{{larger|''De Quiya, {{s}}ive Pimenta da Terra.'' }}}} {{Is|C}}Irciter decem diver{{s}}{{ae}} {{s}}pecies Piperis dome{{s}}tici {{s}}ive Cap{{s}}ici Bra{{s}}ilien{{s}}is reperiuntur: quarum pler{{ae}}que à Dodon{{ae}}o alii{{s}}que exoticorum auctoribus tradit{{ae}} {{s}}unt. Summa diligentia ob u{{s}}um {{et}} elegantiam pa{{s}}{{s}}im in Hortis Bra{{s}}ili{{ae}} non {{s}}olum, {{s}}ed Hi{{s}}pani{{ae}} quoque excult{{ae}}.<noinclude>{{rh||''O 2''|Frute{{s}}-}}</noinclude> jgr26o01b1q5goorvx5tu1xt533c9jm 104 82585 285924 282829 2026-10-28T13:27:53Z Saumache 27923 285924 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 73—75|351}}</noinclude>tamen pluralem non solum in a, sed etiam in ‘ia’ terminat: et ‘aplustra’ enim et ‘aplustria’ antiqui protulisse inveniuntur. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{spatium||{{wl||Arato}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Navibus absumptis fluitantia quaerere aplustr}}a.<ref>deest</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q191039|Caesar}}}} in {{spatium||{{wl||Arato}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Fulgent Argoae stellis aplustria puppi}}s.<ref>[[Aratea#345|Aratea 345]]</ref></poem>alia vero omnia neutra, quae in e terminant ablativum, mutata e in a faciunt nominativum pluralem: ‘ab hoc numine haec numina’, ‘a tempore tempora’, ‘a tubere tubera’, ‘a capite capita’. {{c|{{ancora+|DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{r|75|XVI 75}}Genetivus pluralis tertiae declinationis nascitur ab ablativo singulari hoc modo: cum in i vel et in e et in i desinit, correpta i assumit ‘um’, ut ‘a sedili horum sedilium’, ‘a cervicali cervicalium’, ‘ab equestri equestrium’, ‘ab utili utilium’, ‘a sapiente’ vel ‘sapienti sapientium’, ‘a felice’ vel ‘felici felicium’. multa tamen per syncopam solent proferri: ‘sapientum’ pro ‘sapientium’, ‘merentum’ pro ‘merentium’ – {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:<poem>{{gap|14em}}{{spatium||dabitur, mihi crede, merentum {{gap|4em}}Consiliis tranquilla die}}s.<ref>[[Thebais/Liber II#355|Thebais 2.356-357]]</ref></poem>idem in {{spatium||IIII}}:<poem>{{gap|18em}}{{spatium||acternaque sontum {{gap|4em}}Supplici}}a<ref>[[Thebais/Liber IV#475|Thebais 4.475-476]]</ref> –,</poem>‘caelestum’ pro ‘caelestium’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Caelestum vis magna iube}}t.<ref>[[Aeneis/Liber VII#430|Aeneis 7.432]]</ref></poem>et sciendum tamen, quod rarissime haec, quae in solam i finiunt ablativum, syncopam patiuntur i per genetivum pluralem. inveni ‘marum’ pro {{pt|‘ma-}}<noinclude><references/></noinclude> plm3kvy0vda1ee9velfxjol7adxuxzq 285927 285924 2026-10-28T13:28:41Z Saumache 27923 285927 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Saumache" />{{rh||LIBER VII 73—75|351}}</noinclude>tamen pluralem non solum in a, sed etiam in ‘ia’ terminat: et ‘aplustra’ enim et ‘aplustria’ antiqui protulisse inveniuntur. {{spatium||{{wl|Q1541|Cicero}}}} in {{spatium||{{wl||Arato}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Navibus absumptis fluitantia quaerere aplustr}}a.<ref>deest</ref></poem>{{spatium||{{wl|Q191039|Caesar}}}} in {{spatium||{{wl||Arato}}}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Fulgent Argoae stellis aplustria puppi}}s.<ref>[[Aratea (Germanicus)#345|Aratea 345]]</ref></poem>alia vero omnia neutra, quae in e terminant ablativum, mutata e in a faciunt nominativum pluralem: ‘ab hoc numine haec numina’, ‘a tempore tempora’, ‘a tubere tubera’, ‘a capite capita’. {{c|{{ancora+|DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS|'''DE GENETIVO PLVRALI TERTIAE DECLINATIONIS.'''}}}} {{r|75|XVI 75}}Genetivus pluralis tertiae declinationis nascitur ab ablativo singulari hoc modo: cum in i vel et in e et in i desinit, correpta i assumit ‘um’, ut ‘a sedili horum sedilium’, ‘a cervicali cervicalium’, ‘ab equestri equestrium’, ‘ab utili utilium’, ‘a sapiente’ vel ‘sapienti sapientium’, ‘a felice’ vel ‘felici felicium’. multa tamen per syncopam solent proferri: ‘sapientum’ pro ‘sapientium’, ‘merentum’ pro ‘merentium’ – {{spatium||{{wl|Q243203|Statius}}}} in {{spatium||II {{wl|Q2708117|Thebaidos}}}}:<poem>{{gap|14em}}{{spatium||dabitur, mihi crede, merentum {{gap|4em}}Consiliis tranquilla die}}s.<ref>[[Thebais/Liber II#355|Thebais 2.356-357]]</ref></poem>idem in {{spatium||IIII}}:<poem>{{gap|18em}}{{spatium||acternaque sontum {{gap|4em}}Supplici}}a<ref>[[Thebais/Liber IV#475|Thebais 4.475-476]]</ref> –,</poem>‘caelestum’ pro ‘caelestium’. {{spatium||{{wl|Q1398|Virgilius}}}} in {{spatium||VII}}:<poem>{{gap|4em}}{{spatium||Caelestum vis magna iube}}t.<ref>[[Aeneis/Liber VII#430|Aeneis 7.432]]</ref></poem>et sciendum tamen, quod rarissime haec, quae in solam i finiunt ablativum, syncopam patiuntur i per genetivum pluralem. inveni ‘marum’ pro {{pt|‘ma-}}<noinclude><references/></noinclude> c7lg9uav8gtpc6tepq8cahd9bk8q3kr 104 83782 286074 272595 2026-10-28T20:30:18Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286074 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|98|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LIX"/>{{pt|nero{{s}}o|genero{{s}}o}} vino propinatus, vim veneni per {{s}}udores {{et}} urinas exturbat. Cujus rei {{s}}pecimen Barbarum quendam edidi{{s}}{{s}}e vidi, {{s}}pectante Excell. Na{{s}}{{s}}av. Comite. Mordaci denique acore loco Sternutatorii {{s}}alutares edit effectus, tum peculiari vi attractiva loco ma{{s}}ticatorii alte pituitam è capite ad os derivat, oculo{{s}}que à perpetuis catharris vindicat. <section end="LIX"/> {{dhr}} <section begin="LX"/>{{c|{{sc|Cap. LX.}}}} {{c|{{larger|''De Iacuacanga, aliis Paco Caatinga, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}Nnumera in Bra{{s}}ilia arundinum {{s}}ilve{{s}}trium genera reperiuntur. Pr{{ae}}ter eximiam illam {{s}}ativam Sacchari cannam, reliquarum omnium facile reginam, in nemoribus ex{{s}}urgunt admodum {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 113 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} exce{{s}}{{ae}} plumi{{s}}que ve{{s}}tit{{ae}}, ut arborum altitudinem, tibi{{ae}} vero human{{ae}} cra{{s}}{{s}}itiem ad{{ae}}quent. Qu{{ae}}dam duriores, {{s}}agitti{{s}}que {{s}}unt dicat{{ae}}. E quarum radicibus decoctis, lixivium contra capillorum defluvium concinnatur. Plurim{{ae}} quoque dantur ali{{ae}}, quas {{s}}ilentio pr{{ae}}tereo, ob ornatum vel u{{s}}um ab opificibus dumtaxat aut agrorum colonis expetit{{ae}}. Una re{{s}}tat qu{{ae}} u{{s}}um in Medicina pr{{ae}}{{s}}tat, bulbo{{s}}a {{et}} {{s}}emper vire{{s}}cens, ''Iacuacanga'' ab Indigenis nominata. Caulis internodiis rarioribus {{et}} mollioribus di{{s}}tinctus, amplis {{et}} cra{{s}}{{s}}is foliis e{{s}}t con{{s}}picuus: è cujus vertice, compactus, {{s}}quamatus, figura pyramidali {{et}} {{s}}pecio{{s}}e rube{{s}}cens flos, progerminat. Egregia h{{ae}}c Arundo, {{s}}pongio{{s}}a pulpa, acidoque {{s}}ucco turget. Inter {{s}}ecreti{{s}}{{s}}ima {{et}} optima habent remedia contra Gonorrheam, manducare multum hujus cann{{ae}}, eaque {{s}}ola renum, ve{{s}}ic{{ae}} {{et}} genitalium immundities expelli tradunt. Ego {{s}}uccum illius acidum exprimi, certaque do{{s}}i, addito convenienti {{s}}yrupo, {{ae}}gro bis de die exhiberi con{{s}}ultius duxi, {{et}} multum profui{{s}}{{s}}e {{s}}um expertus. Ea tamen cautione, ut u{{s}}us illius frequens vitetur, quod {{s}}uo acore ventriculum infe{{s}}tet, genitalibus quoque ob{{s}}it, quemadmodum in multis videre contigit, qui temere illo utebantur. <section end="LX"/> {{dhr}} <section begin="LXI"/>{{c|{{sc|Cap. LXI.}}}} {{c|{{larger|''De Sa{{s}}{{s}}afras, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N va{{s}}ti{{s}}{{s}}imis {{et}} di{{s}}{{s}}itis Bra{{s}}ili{{ae}} {{s}}altibus, du{{ae}} vel tres in{{s}}ignium {{et}} fragrantium arborum {{s}}pecies reperiuntur, qu{{ae}} ''Anhuiba'' à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicuntur. Quarum ali{{ae}} nigricant, ali{{ae}} albicant, ac proinde ''Cedro branco'' vel ''Canela'' ob odorem dict{{ae}}. Qu{{ae}} ''Anhuyba-peabya'' à Bra{{s}}ilianis, merito ab Hi{{s}}panis ''Pao funcho'' nominatur, quod in{{s}}igni f{{ae}}niculi fragrantia totam domum repleat, tam ip{{s}}um lignum (quod è cineritio flave{{s}}cit Sandali in{{s}}tar) quam cortex {{et}} radix. Proinde Monardi de{{s}}criptioni circa lignum ''Sa{{s}}{{s}}afras'' non acquie{{s}}cendum, licet accurate u{{s}}um {{et}} abu{{s}}um ejus de{{s}}crip{{s}}erit: nam cum de delectu {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantia partium arboris agit, corticem dignitate longi{{s}}{{s}}ime {{s}}uperare {{et}} excedere lignum te{{s}}tatur, {{et}} ''Sa{{s}}{{s}}afras'' florid{{ae}} decorticatum lignum vix dignitatis ullius e{{s}}{{s}}e affirmat, cum hoc Bra{{s}}ilien{{s}}e eximi{{ae}} virtutis {{et}} dignitatis habeatur, atque à cortice liberatum in aliquot annos immune {{s}}ervetur. Ad h{{ae}}c fortioris odoris e{{s}}t {{et}} efficaci{{ae}}, atque {{s}}ecundum caloris {{et}} {{s}}iccitatis gradum excedit. Tertia autem {{s}}pecies ''Auhuiba-miri'', quantum duabus prioribus magnitudine inferior, tantum virtutibus {{s}}uperior, omnibus pariter incolis in quotidianos u{{s}}us repo{{s}}ita. Folio e{{s}}t Lauri, {{s}}ed minori, fructu odorifero {{et}} nigro, ubi maturuerit, eoque {{s}}imul cum<noinclude>{{rh|||foliis,}}</noinclude> aigp8vqr9min0w3gzkpe6cyu8978kcx 104 84230 286059 285633 2026-10-28T19:29:34Z EnaldoSS 18086 286059 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|55}}</noinclude><section begin="II"/>{{pt|quens|frequens}} fit {{et}} dome{{s}}tica, tamque excellentis u{{s}}us, ut va{{s}}ti{{s}}{{s}}imi orbis Americani incolis, abunde victum {{s}}uppeditet. ''Tapuyeri'' vita {{et}} moribus agre{{s}}tiores, nec Mandihocam hanc, nec quicquam {{s}}imile plantant, {{s}}ed arborum fructibus, variis herbis {{et}} melle agre{{s}}ti {{s}}e {{s}}u{{s}}tentant. Inter radices quas comedere {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 55) BHL289018 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} amant, e{{s}}t ''Mandihoca'' qu{{ae}}dam {{s}}ilve{{s}}tris, {{s}}ponte proveniens, frutexque arbore{{s}}cens: c{{ae}}terum {{s}}ativ{{ae}} {{s}}imillima, {{s}}i caulem {{et}} folia con{{s}}ideres, verum dignitate longè inferior. Mediterraneis ''Cuguacucuremia'', maris accolis ''Cuacû-mandijba'' dicta. Cujus Iconem expre{{s}}{{s}}am hîc videre e{{s}}t. <section end="II"/> {{dhr}} <section begin="III"/>{{c|{{sc|Cap. III.}}}} {{c|{{larger|''De melle Silve{{s}}tri.'' }}}} {{Is|M}}I{{s}}{{s}}is iis, qu{{ae}} vel ab aliis ante me tractata, ut Ambra gri{{s}}ea {{et}} nigra, Lapis Bezoar, vel aliunde huc {{s}}unt tran{{s}}lata, ut Zinziber, Tabacum, Oriza, Go{{s}}{{s}}ipium, Milium Turcicum, Anil, vel Indigo; alii{{s}}que pr{{ae}}teritis, qu{{ae}} poti{{s}}{{s}}imum qu{{ae}}{{s}}tui, non autem Medicin{{ae}} {{s}}unt comparata: Illa tantum per{{s}}tringenda duxi, qu{{ae}} Incolis longa experientia innotuerunt, atque in Medicinam {{s}}unt recepta, atque à me ad artis no{{s}}tr{{ae}} incrementum pro{{s}}pero u{{s}}urpata {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Inter prima quidem, Bra{{s}}ilianorum {{s}}olertia, etiam antequam Canna {{s}}accharifera hîc coleretur, mel Silve{{s}}tre, quod ip{{s}}i ''Iira'' vocant, ex va{{s}}ti{{s}}{{s}}imis {{s}}ilvis {{et}} {{s}}altibus {{s}}ibi comparavit, quod in u{{s}}u atque deliciis, Europ{{ae}}is {{ae}}que ac gentilibus, tam {{s}}anis quam {{ae}}gris habetur. Cujus dignitates ingenti mortalium bono quotidie magis magi{{s}}que illu{{s}}trantur. Apes, ''Eiruba'' illis dict{{ae}}, diver{{s}}orum generum hîc reperiuntur, qu{{ae}} in arboribus, miris {{et}} variis modis nidificantes, no{{s}}tris quidem non plane {{s}}unt di{{s}}{{s}}imiles, {{s}}ed utcumque paulo minores, quarum examina ubique peregrinari videas. Regem vero eligant, nec ne, non {{s}}atis hactenus con{{s}}tat. Reliqua qu{{ae}} de illarum regimine produntur, ob difficiles ad eas in nemora aditus, nondum experiri datum e{{s}}t. Ignavum pecus, fucos, crabrones, {{oe}}{{s}}tra,<noinclude> ve{{s}}-</noinclude><noinclude>{{d|pas}}</noinclude> 0p049mj2p9pe7oehfjeqfwk356lcky2 286060 286059 2026-10-28T19:30:28Z EnaldoSS 18086 286060 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|55}}</noinclude><section begin="II"/>{{pt|quens|frequens}} fit {{et}} dome{{s}}tica, tamque excellentis u{{s}}us, ut va{{s}}ti{{s}}{{s}}imi orbis Americani incolis, abunde victum {{s}}uppeditet. ''Tapuyeri'' vita {{et}} moribus agre{{s}}tiores, nec Mandihocam hanc, nec quicquam {{s}}imile plantant, {{s}}ed arborum fructibus, variis herbis {{et}} melle agre{{s}}ti {{s}}e {{s}}u{{s}}tentant. Inter radices quas comedere {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 55) BHL289018 (cropped).jpg |width=350px |align=center}} amant, e{{s}}t ''Mandihoca'' qu{{ae}}dam {{s}}ilve{{s}}tris, {{s}}ponte proveniens, frutexque arbore{{s}}cens: c{{ae}}terum {{s}}ativ{{ae}} {{s}}imillima, {{s}}i caulem {{et}} folia con{{s}}ideres, verum dignitate longè inferior. Mediterraneis ''Cuguacucuremia'', maris accolis ''Cuacû-mandijba'' dicta. Cujus Iconem expre{{s}}{{s}}am hîc videre e{{s}}t. <section end="II"/> {{dhr}} <section begin="III"/>{{c|{{sc|Cap. III.}}}} {{c|{{larger|''De melle Silve{{s}}tri.'' }}}} {{Is|M}}I{{s}}{{s}}is iis, qu{{ae}} vel ab aliis ante me tractata, ut Ambra gri{{s}}ea {{et}} nigra, Lapis Bezoar, vel aliunde huc {{s}}unt tran{{s}}lata, ut Zinziber, Tabacum, Oriza, Go{{s}}{{s}}ipium, Milium Turcicum, Anil, vel Indigo; alii{{s}}que pr{{ae}}teritis, qu{{ae}} poti{{s}}{{s}}imum qu{{ae}}{{s}}tui, non autem Medicin{{ae}} {{s}}unt comparata: Illa tantum per{{s}}tringenda duxi, qu{{ae}} Incolis longa experientia innotuerunt, atque in Medicinam {{s}}unt recepta, atque à me ad artis no{{s}}tr{{ae}} incrementum pro{{s}}pero u{{s}}urpata {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Inter prima quidem, Bra{{s}}ilianorum {{s}}olertia, etiam antequam Canna {{s}}accharifera hîc coleretur, mel Silve{{s}}tre, quod ip{{s}}i ''Iira'' vocant, ex va{{s}}ti{{s}}{{s}}imis {{s}}ilvis {{et}} {{s}}altibus {{s}}ibi comparavit, quod in u{{s}}u atque deliciis, Europ{{ae}}is {{ae}}que ac gentilibus, tam {{s}}anis quam {{ae}}gris habetur. Cujus dignitates ingenti mortalium bono quotidie magis magi{{s}}que illu{{s}}trantur. Apes, ''Eiruba'' illis dict{{ae}}, diver{{s}}orum generum hîc reperiuntur, qu{{ae}} in arboribus, miris {{et}} variis modis nidificantes, no{{s}}tris quidem non plane {{s}}unt di{{s}}{{s}}imiles, {{s}}ed utcumque paulo minores, quarum examina ubique peregrinari videas. Regem vero eligant, nec ne, non {{s}}atis hactenus con{{s}}tat. Reliqua qu{{ae}} de illarum regimine produntur, ob difficiles ad eas in nemora aditus, nondum experiri datum e{{s}}t. Ignavum pecus, fucos, crabrones, {{oe}}{{s}}tra,<noinclude> ve{{s}}-</noinclude><noinclude>{{d|pas}}</noinclude> paso9nzm8oyuasdiyakebbnjcvzty4r 104 84850 286031 285439 2026-10-28T15:44:53Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286031 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|44|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>{{pt|tibus|cruciatibus}} Peculiare huic malo antidotum nondum e{{s}}t inventum. Quapropter h{{ae}}c aliaque communibus alexipharmacis tam exoticis quam indigenis, exturbanda {{s}}unt. {{c|{{sc|Scolopendr{{ae}}. Ambva. Scorpio.}}}} Scolopendr{{ae}} grandes {{et}} exigu{{ae}}, ut {{et}} centipedes hir{{s}}uti ''Ambua'' dicti, ac arcuatim repentes {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 44) BHL289007 (cropped).jpg| float=left |tsize=200px |margin-top=0.3em |margin-right=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ad Venenatorum ordinem referuntur. Ill{{ae}} {{ae}}des, h{{ae}} {{s}}ilvas perreptant, olerumque horten{{s}}ium frutices non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} homines infe{{s}}tant. Scorpiones Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, licet non {{ae}}que noxii, proinde ictus eorum curatu minus difficiles. Verum cum horum trium in{{s}}ectorum natura {{et}} curatio ab Auctoribus pa{{s}}{{s}}im ante me tradita {{s}}int, nec quicquam ad ulteriorem illu{{s}}trationem occurrat, acquie{{s}}cam. Quippe {{s}}olum oleum quod eorum viventium qualitates ab{{s}}orbuerit, contra mor{{s}}us vel ictus cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicatur. {{c|{{sc|Nhandvgvacv.}}}} Ex Araneorum genere in{{s}}ignis {{et}} {{s}}tupend{{ae}} magnitudinis hic reperitur (forte idem cujus Plinius meminit in Indiis pa{{s}}{{s}}eris magnitudine con{{s}}pici) qui in ruderibus {{et}} veterum arborum concavitatibus nidificat, ''Nhanduguacu'' appellatus. Eum c{{ae}}terorum minorum ritu texere nondum compertum e{{s}}t. Exuvias deponit; niger e{{s}}t hir{{s}}utus, dentibus acuminatis {{et}} pr{{ae}}longis armatus, ob pulchritudinem {{et}} u{{s}}um in pretio habitis. Irritatus venenatum aculeum cuti infigit, ita tenuem, ut vix con{{s}}pici po{{s}}{{s}}it. Hinc tumor lividus non {{s}}ine cruciatu, multoque dolore ex{{s}}urgit. Nonnunquam ratione partis percu{{s}}{{s}}{{ae}} {{et}} {{s}}ymptomatum {{s}}upervenientium malum adeo exa{{s}}peratur, ut incurabile reddatur, omnibu{{s}}que remediis, cum ab Indis, tum à me inventis, pror{{s}}us refragetur. Proinde ratio habenda ut vulnus dilatetur, remediaque pa{{s}}{{s}}im ex officinis {{et}} authoribus petita, forin{{s}}ecus {{et}} intrin{{s}}ecus adhibeantur: Inter qu{{ae}} {{s}}it Cancer ''Aratu'' pr{{ae}}paratus eodem modo {{s}}icut in capite de Pi{{s}}ce ''Guambajacu'' {{s}}um dicturus. {{c|{{sc|Pisces Venenati.}}}} Inter planos Pi{{s}}ces cartilagineos dantur Pa{{s}}tinac{{ae}} marin{{ae}}, Torpedinum {{et}} Rajarum {{s}}pecies, l{{ae}}ves, c{{ae}}rule{{ae}}, {{s}}ine {{s}}quamis vel aculeis in toto corpore, pr{{ae}}terquam in caud{{ae}} principio, ubi duo breves non {{s}}errati, {{s}}ed ad {{s}}agitt{{ae}} figuram formati apparent, ac proinde hi Pi{{s}}ces à no{{s}}tratibus merito {{Gothica|Pijl{{s}}taert}}; à Bra{{s}}ilianis ''Narinari'' appellantur. Iconem vide apud Marcgravium. Non procul à littoribus degunt, ve{{s}}cuntur Pi{{s}}cibus, quibus ex occulto in{{s}}idiantur, radiumque iis infigunt, quo ablato edules {{s}}unt, {{s}}icut fere omnibus illis terre{{s}}tribus {{et}} marinis pecoribus contingit, qu{{ae}} ictu vel mor{{s}}u tantum venenum infundunt. Pars vulnerata infe{{s}}ti{{s}}{{s}}imo dolore, aliquando {{et}} paraly{{s}}i mi{{s}}ere afficitur. An aculeus etiam mortua pa{{s}}tinaca vires {{s}}uas {{s}}ervet, atque non {{s}}olum in animantes, {{s}}ed {{et}} in {{s}}axa {{et}} herbas, ex{{s}}erat eas, {{s}}icut Oppianus, {{AE}}lianus, {{et}} alii te{{s}}tantur de Europ{{ae}}a pa{{s}}tinaca, ego nondum comperi. Dolores {{s}}edantur optima illa radice ''Mangue'' a{{s}}{{s}}ata, eodemque modo {{s}}icut in ictu Pi{{s}}cis ''Niquî'' dictum e{{s}}t. Dein dilatato vulneri eju{{s}}dem Pi{{s}}cis jecur, {{et}} teli ip{{s}}ius cineres cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicantur. Ita ut hic quoque Pi{{s}}cis veneni {{s}}ui antipharmacum in {{s}}e habere videatur. De Bra{{s}}ilien{{s}}i Torpedine, eju{{s}}que malo, vix ad horam unam atque alteram durabili, quia cum Europ{{ae}}a in pleri{{s}}que convenit, ii{{s}}demque remediis {{et}} eodem modo curatur, particulatim nunc agere {{s}}upervacuum duco. {{c|{{sc|Movcicv.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 44) BHL289007 (cropped) 2.jpg|center|450px]] {{sc|Movcicv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, excrementum maris pellucidum; pulchre rubrum {{et}} levi{{s}}{{s}}imum; bull{{ae}} in{{s}}tar, figura varia, nunc ovali, nunc triangulari fere, aquis {{s}}upernatat; flatuque intus contento turgidum, {{s}}trepitum edit {{s}}i vi rumpatur. Qui nudis pedibus littora obambulant, bullamque hanc venenatam minus provide conculcant, magno doloro{{s}}oque<noinclude>{{rh|||ardore}}</noinclude> ee1mkq4lip86wed3ffe4dmjm31m5k45 286039 286031 2026-10-28T16:46:06Z EnaldoSS 18086 286039 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|44|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>{{pt|tibus|cruciatibus}} Peculiare huic malo antidotum nondum e{{s}}t inventum. Quapropter h{{ae}}c aliaque communibus alexipharmacis tam exoticis quam indigenis, exturbanda {{s}}unt. {{c|{{sc|Scolopendr{{ae}}. Ambva. Scorpio.}}}} Scolopendr{{ae}} grandes {{et}} exigu{{ae}}, ut {{et}} centipedes hir{{s}}uti ''Ambua'' dicti, ac arcuatim repentes {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 44) BHL289007 (cropped).jpg| float=left |tsize=200px |margin-top=0.3em |margin-right=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ad Venenatorum ordinem referuntur. Ill{{ae}} {{ae}}des, h{{ae}} {{s}}ilvas perreptant, olerumque horten{{s}}ium frutices non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} homines infe{{s}}tant. Scorpiones Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, licet non {{ae}}que noxii, proinde ictus eorum curatu minus difficiles. Verum cum horum trium in{{s}}ectorum natura {{et}} curatio ab Auctoribus pa{{s}}{{s}}im ante me tradita {{s}}int, nec quicquam ad ulteriorem illu{{s}}trationem occurrat, acquie{{s}}cam. Quippe {{s}}olum oleum quod eorum viventium qualitates ab{{s}}orbuerit, contra mor{{s}}us vel ictus cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicatur. {{c|{{sc|Nhandvgvacv.}}}} Ex Araneorum genere in{{s}}ignis {{et}} {{s}}tupend{{ae}} magnitudinis hic reperitur (forte idem cujus Plinius meminit in Indiis pa{{s}}{{s}}eris magnitudine con{{s}}pici) qui in ruderibus {{et}} veterum arborum concavitatibus nidificat, ''Nhanduguacu'' appellatus. Eum c{{ae}}terorum minorum ritu texere nondum compertum e{{s}}t. Exuvias deponit; niger e{{s}}t hir{{s}}utus, dentibus acuminatis {{et}} pr{{ae}}longis armatus, ob pulchritudinem {{et}} u{{s}}um in pretio habitis. Irritatus venenatum aculeum cuti infigit, ita tenuem, ut vix con{{s}}pici po{{s}}{{s}}it. Hinc tumor lividus non {{s}}ine cruciatu, multoque dolore ex{{s}}urgit. Nonnunquam ratione partis percu{{s}}{{s}}{{ae}} {{et}} {{s}}ymptomatum {{s}}upervenientium malum adeo exa{{s}}peratur, ut incurabile reddatur, omnibu{{s}}que remediis, cum ab Indis, tum à me inventis, pror{{s}}us refragetur. Proinde ratio habenda ut vulnus dilatetur, remediaque pa{{s}}{{s}}im ex officinis {{et}} authoribus petita, forin{{s}}ecus {{et}} intrin{{s}}ecus adhibeantur: Inter qu{{ae}} {{s}}it Cancer ''Aratu'' pr{{ae}}paratus eodem modo {{s}}icut in capite de Pi{{s}}ce ''Guambajacu'' {{s}}um dicturus. {{c|{{sc|Pisces Venenati.}}}} Inter planos Pi{{s}}ces cartilagineos dantur Pa{{s}}tinac{{ae}} marin{{ae}}, Torpedinum {{et}} Rajarum {{s}}pecies, l{{ae}}ves, c{{ae}}rule{{ae}}, {{s}}ine {{s}}quamis vel aculeis in toto corpore, pr{{ae}}terquam in caud{{ae}} principio, ubi duo breves non {{s}}errati, {{s}}ed ad {{s}}agitt{{ae}} figuram formati apparent, ac proinde hi Pi{{s}}ces à no{{s}}tratibus merito {{Gothica|Pijl{{s}}taert}}; à Bra{{s}}ilianis ''Narinari'' appellantur. Iconem vide apud Marcgravium. Non procul à littoribus degunt, ve{{s}}cuntur Pi{{s}}cibus, quibus ex occulto in{{s}}idiantur, radiumque iis infigunt, quo ablato edules {{s}}unt, {{s}}icut fere omnibus illis terre{{s}}tribus {{et}} marinis pecoribus contingit, qu{{ae}} ictu vel mor{{s}}u tantum venenum infundunt. Pars vulnerata infe{{s}}ti{{s}}{{s}}imo dolore, aliquando {{et}} paraly{{s}}i mi{{s}}ere afficitur. An aculeus etiam mortua pa{{s}}tinaca vires {{s}}uas {{s}}ervet, atque non {{s}}olum in animantes, {{s}}ed {{et}} in {{s}}axa {{et}} herbas, ex{{s}}erat eas, {{s}}icut Oppianus, {{AE}}lianus, {{et}} alii te{{s}}tantur de Europ{{ae}}a pa{{s}}tinaca, ego nondum comperi. Dolores {{s}}edantur optima illa radice ''Mangue'' a{{s}}{{s}}ata, eodemque modo {{s}}icut in ictu Pi{{s}}cis ''Niquî'' dictum e{{s}}t. Dein dilatato vulneri eju{{s}}dem Pi{{s}}cis jecur, {{et}} teli ip{{s}}ius cineres cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicantur. Ita ut hic quoque Pi{{s}}cis veneni {{s}}ui antipharmacum in {{s}}e habere videatur. De Bra{{s}}ilien{{s}}i Torpedine, eju{{s}}que malo, vix ad horam unam atque alteram durabili, quia cum Europ{{ae}}a in pleri{{s}}que convenit, ii{{s}}demque remediis {{et}} eodem modo curatur, particulatim nunc agere {{s}}upervacuum duco. {{c|{{sc|Movcicv.}}}} {{sc|Movcicv}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, excrementum maris pellucidum; pulchre rubrum {{et}} levi{{s}}{{s}}imum; bull{{ae}} in{{s}}tar, figura varia, nunc ovali, nunc triangulari fere, aquis {{s}}upernatat; flatuque {{IF |file= Historia naturalis Brasiliae (Page 44) BHL289007 (cropped) 2.jpg|width=450px |align=center}} intus contento turgidum, {{s}}trepitum edit {{s}}i vi rumpatur. Qui nudis pedibus littora obambulant, bullamque hanc venenatam minus provide conculcant, magno doloro{{s}}oque<noinclude>{{rh|||ardore}}</noinclude> 9wuntmkdth5h6ww6zvan135q4ry5moh 2 86137 286027 285649 2026-10-28T15:02:43Z Sjgallagher2 29663 286027 wikitext text/x-wiki Salve, my name is Sam, I'm a history of science and mathematics enthusiast who translates and annotates Latin and French, mostly from Early Modern sources. I have a website at [https://histomathsci.blogspot.com/ histomathsci.blogspot.com]. '''Projects started:''' * Sacrobosco, [[De Sphaera Mundi]] - Complete * Gauss, [[Theoria interpolationis methodo nova tractata]] - Complete * Cotes, [[Logometria]] - Complete (but other parts of the Harmonia Mensurarum are still incomplete) * Leibniz, [[Historia inventionis phosphori]] - Complete * Leibniz, [[Annotatio de quibusdam Ludis|Annotatio de quibusdam Ludis; inprimis de Ludo quodam Sinico, differentiaeque Scachici & Latrundulorum, & novo genere Ludi Navalis]] - Complete * Leibniz, Annotatio de quibusdam Ludis, [https://en.wikisource.org/wiki/Translation:Remarks_on_Certain_Games English translation] - Complete * Leibniz, [[Quod Ens Perfectissimum existit]] (1676) - Critical notes excluded * Vieta, [[Liber:Francisci_Vietae_in_artem_analyticem_isagoge.pdf]] - Complete * Schott, [[Cursus Mathematicus]] - Large, already transcribed by Camena project, slowly adding those pages and formatting them '''Projects of Interest:''' * Praetorius, [[Syntagma_musicum/Tomus_primus|Syntagma musicum I]] - Second reading * More, [[Utopia]], [[Liber:Utopia,_More,_1518.djvu]] * Descartes, [[Principia philosophiae]] - Needs a scan * Descartes, [[Meditationes de prima philosophia]], [[Liber:Cartesius_-_Meditationes_de_prima_philosophia.djvu]] ngkb77gtdb6bny54umiycemssq8z02x 104 87623 286032 285498 2026-10-28T15:49:27Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286032 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|39}}</noinclude><section begin="XXII"/>de{{s}}erta den{{s}}aque Bra{{s}}ili{{ae}} nemora, quo defatigata aura marina vix pertingit, pr{{ae}}{{s}}entiorem cautelam non amplectuntur, quam ip{{s}}um ignem integro{{s}}que rogos: tum quoque bal{{s}}amum ''Copaiba'' {{et}} ''Cabuberiba'', quibus membra nuda inungunt. Ante horam unam atque alteram, humores {{et}} punctur{{ae}} evane{{s}}cere {{s}}olent, modo non nimia frictione vel frigid{{ae}} a{{s}}per{{s}}ione irritentur partes l{{ae}}{{s}}{{ae}}. Dolores apprime {{s}}edantur mucagine cardui littoralis, tum {{et}} herba ''Pagimirioba'' {{et}} ''Imbaiba'', c{{ae}}teri{{s}}que eju{{s}}dem generis {{s}}uccis in{{s}}pi{{s}}{{s}}atis, qu{{ae}} frigida {{et}} anodyna qualitate pollent. {{dhr}} {{rule}} <section end="XXII"/> <section begin="liberIII"/>{{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Guilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|''{{spatium|0.3em|liber tertivs}},''}}}}}} {{dhr}} {{c|{{x-larger|Qui agit}}}} {{c|{{larger|''De Venenis eorumque Antidotis.''}}}} {{dhr}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 054 (cropped).jpg|100px|alt=M]]}}Agno venenorum proventu, quibus pa{{s}}{{s}}im animalia, plant{{ae}}, ac mineralia turgent, univer{{s}}us Orbis terrarum luxuriat. Pr{{ae}}ter primum Natur{{ae}} in{{s}}titutum accidit, ut quiddam alicui {{s}}it malum {{et}} noxium. Nam quod multis alimento, quibu{{s}}dam e{{s}}t veneno; ac vici{{s}}{{s}}im, quod uni e{{s}}t veneno, ut cicuta homini, quibu{{s}}dam animalibus ut Capr{{ae}} {{et}} Sturno e{{s}}t alimento. Sic radix altilis ''Mandihoca'' à venenato {{s}}ucco nondum repurgata, homini lethalis, equis {{et}} bobus c{{ae}}teri{{s}}que animantibus nutrimentum pr{{ae}}bet. Celebris quoque illa herba Mimo{{s}}a ''Iuquiri'' dicta, oves {{et}} capras pinguefacit, interimit homines. Ba{{s}}ili{{s}}co venenum e{{s}}t naturale {{et}} aliis animantibus minime. Non autem Plinio a{{s}}{{s}}entiendum, qui in eum finem à natura produci te{{s}}tatur, ut iis pro libitu homo, incurabili vel animi vel corporis morbo detentus, utatur ac violentis toxico hau{{s}}to cruciatibus {{et}} vit{{ae}} finem imponat. Ni{{s}}i hoc forte attribuendum huic genti Barbar{{ae}}, artibu{{s}}que Magicis {{s}}upra modum dedit{{ae}} {{et}} in omnibus prope venenis digno{{s}}cendis mire {{s}}olerti, quibus ho{{s}}tes {{et}} {{s}}ocios, lucri aut libidinis cau{{s}}a, pari {{s}}orte ex{{s}}tinguunt. Mancipia illa ex Africa huc deducta, ubi horrendi voti compotes fieri nequeunt, cum dominorum vit{{ae}} in{{s}}idiantur, duri{{s}}{{s}}im{{ae}} {{s}}ervitutis jugi, inedi{{ae}} ac variarum calamitatum impatientes, ad unicam illam libertatis viam, nemini non perviam, confugiunt. Veneno ubique obvio, {{s}}ibimetip{{s}}is atroces manus inferunt. Gratulantes {{s}}ibi natur{{ae}} renuntiare, vindictamque, dominis plus ju{{s}}to {{s}}everis, reponere. Sed h{{ae}}c, relicto abu{{s}}u, {{s}}ecus interpretanda {{s}}unt: cum animali non {{s}}olum rationali, {{s}}ed {{et}} irrationali in{{s}}tinctus {{s}}it datus, per quem creatis omnibus dextre utatur, bona {{et}} vit{{ae}} utilia {{s}}eligat, fugiatque nocitura. Ecquid enim, per Deum immortalem, ex quo non aliquam percipiat utilitatem? ex ip{{s}}is viperis adver{{s}}us viperas conficit Antidotum, quo venenis omnibus {{et}} venenatis morbis re{{s}}i{{s}}tat. Ex ''Mandihoca'' radice, maximo {{s}}catente veneno, optimum alimentum non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} Antidotum concinnatur. A Scorpio, Scolopendra, Colubro, reliqui{{s}}que Serpentibus ictus, ab ii{{s}}dem petit remedium. Elephantiacos viperarum e{{s}}u frequenter {{s}}anitati re{{s}}titutos Galenus auctor e{{s}}t. Nec exi{{s}}timandum benignam naturam remedium denega{{s}}{{s}}e, ubi morbum invexerit, {{s}}ed omni veneno alexipharmacum indidi{{s}}{{s}}e atque oppo{{s}}ui{{s}}{{s}}e. Ba{{s}}ili{{s}}ci lethifero veneno, mu{{s}}tel{{ae}} virus, {{s}}alivam hominis jejuni, Serpenti, Viper{{ae}}, Scorpio c{{ae}}teri{{s}}que venenatis adver{{s}}ari con{{s}}tat. Adeo placuit Natur{{ae}} nihil e{{s}}{{s}}e {{s}}ine pari. Equidem vix dixeris venena an alexiteria plura {{s}}int pronata; {{et}} ubi {{s}}pecificum incognitum, Dia{{s}}cordii {{et}} Theriac{{ae}} u{{s}}us, vicem {{s}}upplet. Sic folia, flores {{et}} fructus Herbarum ''Tangaraca'' {{et}} ''Iuquerÿ'', venena Bra{{s}}ili{{ae}} facile prima, propriam {{s}}uam unaqu{{ae}}que radicem, oppo{{s}}itum habet Antidotum. Bufoni ''Cururi'' alii{{s}}que in{{s}}ectis venenatis, {{s}}olius ''Nhambî'' decantat{{ae}} illius Panace{{ae}} {{s}}uccus {{s}}uffu{{s}}us, pr{{ae}}{{s}}entem mortem infert. Plurima alia huju{{s}}modi hic producuntur, Barbaris multo quam Europ{{ae}}is ac eruditis, notiora. Qui viperarum pinguedinem {{et}} capita, tum {{et}} integra in{{s}}ecta qu{{ae}} vulnera intulerint, ex arte parata, audacter {{et}} felici cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, venenatis ictibus applicant. Adeoque per ip{{s}}os effectus comprobare nituntur in omni venenato contineri {{s}}uum Antidotum. Videatur locus Galeni lib. {{sc|ii}}. de Simplicib. cap. de Dracone marino; {{et}} libr. de Theriaca cap. {{sc|ii}}. Quamvis autem occa{{s}}ione multoties de{{s}}iderata multa nondum explorare licuerit, ea tamen qu{{ae}} a{{s}}{{s}}equi atque addi{{s}}cere potui, po{{s}}teris ulterius indaganda relinquo. Nec enim facile e{{s}}t veneni {{s}}peciem cito di{{s}}tinguere; neque etiam{{s}}i cogno{{s}}catur, protinus illius proprium<noinclude>{{rh|||alexi-}}</noinclude> m0nx80hvn6g0gr2njdku5ldjmosl3a9 104 87625 286020 285436 2026-10-28T14:55:26Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286020 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|41}}</noinclude><section begin="liberIII"/>illis pr{{ae}}beretur, comederent. Idem te{{s}}tatur magnus Scaliger commentariis in Hi{{s}}toriam Animalium, lib. {{sc|ii}}. {{et}}c. {{c|{{sc|Boicinininga.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 41) BHL289004 (cropped).jpg|center|450px]] Primo Serpens ille, ''Boitininga'', quem ''Ca{{s}}cavel'' {{et}} ''Tangedor'' Hi{{s}}pani nominant, propterea quod {{s}}onitum in{{s}}tar tintinabuli caudâ edat, in triviis juxta ac deviis locis cernitur, tamque celeriter proreptans ut volare videatur. Huic tam pernicio{{s}}o colubro, benigna natura, cautionis qua{{s}}i gratia, nolam addidi{{s}}{{s}}e videtur, ut illius {{s}}onitu admonitus quilibet tempe{{s}}tive {{s}}ibi caveat à vicino ho{{s}}te. Brachii e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, longitudine interdum quinque pedum, lingua bi{{s}}ulca, dentibus longis {{et}} acutis, colore fu{{s}}co {{et}} ad flavum vergente. Quotannis articulus, quo infe{{s}}tare {{s}}olet, in cauda cre{{s}}cit, cujus extremitate in anum hominis immi{{s}}{{s}}a, mortem infert confe{{s}}tim; venenum autem quod ore vel dentibus infert, multo lentius vitam tollit. Ex vulnere mox {{s}}anies cruenta effluit, caro livet, ulcu{{s}}que paulatim {{s}}erpit. Ad remedia extrahentia, vulnus dilatantia, {{s}}carificationes, cucurbitulas, {{et}} {{s}}i pars l{{ae}}{{s}}a intercipi po{{s}}{{s}}it, ad vincula fe{{s}}tinandum, idque junco ''Iacape'', cui remedio maxime fidunt Bra{{s}}iliani; {{s}}in minus, cauterio utendum e{{s}}t. Interim dum veneni qualitas ad cor penetrat, curandum ut interius pr{{ae}}muniatur ''Tipioc{{ae}}'' hau{{s}}tu, {{s}}udore{{s}}que evocantibus in{{s}}i{{s}}tendum. Pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum pr{{ae}} c{{ae}}teris remedium, quod Barbaris contra hujus aut quali{{s}}cunque Serpentis mor{{s}}us re{{s}}tat, e{{s}}t ip{{s}}ius nocentis caput, quod contundunt, contu{{s}}um empla{{s}}tri forma vulneri calens applicant: cui remedio {{s}}imul addunt, in omni fere mor{{s}}u, {{s}}alivam hominis jejuni, qua perpetuo partem affectam demulcent, (Plinius lib. {{sc|vii}}. cap. 2. Galenus lib. {{sc|x}}. Simplic. Scaliger in Hi{{s}}tor. Animal. lib. {{sc|ii}}. cap. 18. hanc {{s}}aliv{{ae}} vim quoque agno{{s}}cunt) adeoque his duobus Antidotis nituntur, ut de{{s}}perent, {{s}}i in illis voti compotes non fiant. Ego h{{ae}}c {{et}} {{s}}imilia remedia, qu{{ae}} longa illis experientia dictavit, jubente nece{{s}}{{s}}itate, lubenter {{s}}um imitatus. Non intermittendo tamen ea qu{{ae}} à veneranda antiquitate {{et}} authoribus nobis {{s}}unt relicta. Ne nimium temere hi{{s}}ce novitiis, aut pertinacius veteribus viderer adh{{ae}}rere. {{c|{{sc|Cucurucu.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 41) BHL289004 (cropped) 2.jpg|center|450px]] {{sc|Cucurucu}} e{{s}}t anguis cra{{s}}{{s}}us, cineritii coloris, interius flavus, externis maculis nigris di{{s}}tinctus, {{et}} ii{{s}}dem ut ''Ca{{s}}cavel'' {{s}}quamis ve{{s}}titus; novem {{et}} interdum duodecim pedes longus. Maxime e{{s}}t venenatus {{et}} plurimum metuendus, licet caro ejus pr{{ae}}parata à Barbaris comedatur. Pr{{ae}}cipuum illi venenum in capite, ideoque Bra{{s}}iliani intercepto quantocius caput amputant {{et}} cooperiunt humo. Ab illo ictus, corripitur vertigine, tremoribus, torminibus, animi deliquiis, febribus ardentibus, quibus {{s}}udor frigidus ac ip{{s}}a denique mors, intra diem naturalem, aliquando {{et}} celerius {{s}}uccedit. Pr{{ae}}ter enarratas qualitates, peculiare e{{s}}t huic Serpenti, quod mor{{s}}u ejus virulento, ven{{ae}} erodi videantur, tantamque inflammationem {{et}} ardorem efficiat, ut {{s}}anguis bulliens mox è naribus, auribu{{s}}que, imo manuum {{et}} pedum unguibus promanet. Huic malo {{s}}i qu{{ae}} Medicina detur, ip{{s}}ius Serpentis, qui mor{{s}}um intulit, caput empla{{s}}tri forma, vulneri applicatum; tum {{et}} folia Tabaci recentia, leviter tantum ab ignis flamma tacta, mirabiliter pro{{s}}unt, cauterii loco. Idem pr{{ae}}{{s}}tat contra hujus, aliorumque Serpentium mor{{s}}us radicis ''Caapia'' decoctum. Deinde {{s}}uccedunt {{s}}udorifera, vel ip{{s}}o {{s}}tatim initio convenienter exhibita, ut {{s}}unt radices ''Iurepeb{{ae}}, Vrucu, Malvi{{s}}co, Iaborandi'', inter {{s}}implicia {{s}}atis {{s}}uperque de{{s}}cripta. {{c|{{sc|Boiguacu.}}}} {{sc|Boigvacv}}, {{s}}ive ''Iiboya'', Serpentium omnium facile maximus, pectus fere hominis cra{{s}}{{s}}us, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Veado'' dictus, quod Dorcades integras devoret, idque {{s}}ugendo potius quam ma{{s}}ticando. Ex horum genere quidam octodecim vel quatuor {{et}} viginti pedes reperiuntur longi; Cineritio, {{s}}padiceo variegato {{s}}unt colore. Non {{ae}}que veneno, ut multi alii, turgent. Carne eorum non {{s}}olum Indigen{{ae}} {{et}} Nigrit{{ae}}, {{s}}ed {{et}} no{{s}}trates ve{{s}}cuntur. Famelicus hic<noinclude>{{rh||''F''|anguis}}</noinclude> plnqgddtoi36tj0t1clq2jvp9bzlh61 104 87626 286025 285437 2026-10-28T14:59:55Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286025 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|42|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>anguis vel ex dumetis pro{{s}}ilit, cuad{{ae}}que {{s}}u{{ae}} nitens, horrende {{s}}e erigit {{et}} {{s}}trennue cum feris {{et}} hominibus luctatur, {{et}} {{s}}ibulat irritatus: vel ex arbore in{{s}}idio{{s}}e in viatorem de{{s}}ilit, eumque validi{{s}}{{s}}imis cingit amplexibus, ita ut vel {{s}}ola complexione interimat: nec minus validi atque feroces exi{{s}}tunt, duo ingentes illi ''Arabo'' {{et}} ''Cucuraciu'', hominibus {{ae}}que ac capreis in{{s}}idiantur. Quippe omnes hujus generis {{s}}olidis vertebris {{et}} co{{s}}tis pr{{ae}}ditos ex Anatome animadverti. Ictus eorum vix cen{{s}}etur venenatus, {{et}} per {{s}}e aliquando, etiam{{s}}i nullo vel leviori {{s}}altem adhibito remedio, curatur. Ita ut hi inter non venenatos Serpentes, de quibus pa{{s}}{{s}}im auctores multa te{{s}}tantur, debeant numerari: quibus ''Caninana, Mavina'' {{et}} ''Vocia'' annumerare licet, quod nihil vel parum {{s}}altem hominibus noceant. Vide Vo{{s}}{{s}}ium de Idololatria Gentili lib. {{sc|iv}}. cap. 58. [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped).jpg|center|500px]] {{c|{{sc|Iararaca.}}}} Brevis e{{s}}t hic Serpens, raroque {{s}}emicubiti longitudinem excedit, venis quibu{{s}}dam in capite prominentibus, in{{s}}tar viperarum, {{et}} haud aliter quam ill{{ae}} {{s}}tridens: rubris {{et}} nigris maculis in{{s}}ignis, c{{ae}}terum terreo colore: ejus mor{{s}}us venenatus non minora adfert {{s}}ymptomata, quam vel reliquorum Serpentum, exceptis iis qui lentè {{et}} clam vitam depa{{s}}cuntur. Ip{{s}}a fera po{{s}}tquam vulnus inflixit, à cute, cauda, capite {{et}} intraneis repurgata, {{et}} in aqua radicis ''Iurepeba'', cum {{s}}ale, oleo, porro, anetho {{et}} {{s}}imilibus cocta, à vulneratis comeditur, magnoque illis {{s}}olet e{{s}}{{s}}e pr{{ae}}{{s}}idio. Convenit denique pr{{ae}} c{{ae}}teris, ''Caatia'', qu{{ae}} merito ''Herva de Cobras'' dicitur, quod foris {{et}} intus exhibita, hujus aliorumque Serpentum mor{{s}}us facile re{{s}}tituat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant acini arboris ''Guibira'', contu{{s}}i {{et}} mor{{s}}ibus applicati. [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 2.jpg|center|500px]] {{c|{{sc|Boitiapo.}}}} ''Boitiapô'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Lu{{s}}itanis, ''Cobre de Cipo'', anguis e{{s}}t vix brachium cra{{s}}{{s}}us, {{s}}eptem pedes longus, Olivacei coloris, victitans ranis. Maxime venenatus, ac {{ae}}que calamito{{s}}is malis auctor exi{{s}}tit, quam mor{{s}}us ''Cucurucu'', quippe eadem vi, eodemque modo ab extremitate membrorum {{s}}anguis di{{s}}tillat. Remedio autem vix ulli cedit, ni{{s}}i igni forte vel ferro, modo pars l{{ae}}{{s}}a tam violentum remedii genus admittat. {{c|{{sc|Ibiiara.}}}} {{sc|Ibiiaram}} viperam (Iconem vide apud Marcgravium) ''Cobre Vega,'' vel, ''Cobra de dos Cabecas'' appellant Lu{{s}}itani, quod duo capita videatur habere, {{s}}ed fal{{s}}o. Ip{{s}}e Plinius, qui idem de eadem te{{s}}tatur aliorum forte relatu, deceptus fuit. Familiaris {{et}} frequens e{{s}}t, {{s}}ub ruderibus in terra latitans; Formicis ve{{s}}citur: digiti e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}e{{s}}quipedis longitudine, atque argentei coloris. Ejus mor{{s}}u nihil e{{s}}t virulentius, non tamen citra {{s}}pem curationis exi{{s}}tit, {{s}}i {{s}}upradictis remediis tempe{{s}}tive interne {{et}} externe utaris. Qu{{ae}}, quod nihil immutandum occurrit, toties repetere {{s}}upervacaneum duco. {{c|{{sc|Ibiboboca.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 3.jpg|center|500px]] {{sc|Ibiboboca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, anguis pulcher, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Corais'' appellatur, duos pedes<noinclude>{{rh|||longus,}}</noinclude> 1197i13qc4737pyx9y7gg8n84ofai79 286029 286025 2026-10-28T15:35:53Z EnaldoSS 18086 286029 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|42|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>anguis vel ex dumetis pro{{s}}ilit, cuad{{ae}}que {{s}}u{{ae}} nitens, horrende {{s}}e erigit {{et}} {{s}}trennue cum feris {{et}} hominibus luctatur, {{et}} {{s}}ibulat irritatus: vel ex arbore in{{s}}idio{{s}}e in viatorem de{{s}}ilit, eumque [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped).jpg|center|500px]] validi{{s}}{{s}}imis cingit amplexibus, ita ut vel {{s}}ola complexione interimat: nec minus validi atque feroces exi{{s}}tunt, duo ingentes illi ''Arabo'' {{et}} ''Cucuraciu'', hominibus {{ae}}que ac capreis in{{s}}idiantur. Quippe omnes hujus generis {{s}}olidis vertebris {{et}} co{{s}}tis pr{{ae}}ditos ex Anatome animadverti. Ictus eorum vix cen{{s}}etur venenatus, {{et}} per {{s}}e aliquando, etiam{{s}}i nullo vel leviori {{s}}altem adhibito remedio, curatur. Ita ut hi inter non venenatos Serpentes, de quibus pa{{s}}{{s}}im auctores multa te{{s}}tantur, debeant numerari: quibus ''Caninana, Mavina'' {{et}} ''Vocia'' annumerare licet, quod nihil vel parum {{s}}altem hominibus noceant. Vide Vo{{s}}{{s}}ium de Idololatria Gentili lib. {{sc|iv}}. cap. 58. {{c|{{sc|Iararaca.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 2.jpg|center|500px]] Brevis e{{s}}t hic Serpens, raroque {{s}}emicubiti longitudinem excedit, venis quibu{{s}}dam in capite prominentibus, in{{s}}tar viperarum, {{et}} haud aliter quam ill{{ae}} {{s}}tridens: rubris {{et}} nigris maculis in{{s}}ignis, c{{ae}}terum terreo colore: ejus mor{{s}}us venenatus non minora adfert {{s}}ymptomata, quam vel reliquorum Serpentum, exceptis iis qui lentè {{et}} clam vitam depa{{s}}cuntur. Ip{{s}}a fera po{{s}}tquam vulnus inflixit, à cute, cauda, capite {{et}} intraneis repurgata, {{et}} in aqua radicis ''Iurepeba'', cum {{s}}ale, oleo, porro, anetho {{et}} {{s}}imilibus cocta, à vulneratis comeditur, magnoque illis {{s}}olet e{{s}}{{s}}e pr{{ae}}{{s}}idio. Convenit denique pr{{ae}} c{{ae}}teris, ''Caatia'', qu{{ae}} merito ''Herva de Cobras'' dicitur, quod foris {{et}} intus exhibita, hujus aliorumque Serpentum mor{{s}}us facile re{{s}}tituat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant acini arboris ''Guibira'', contu{{s}}i {{et}} mor{{s}}ibus applicati. {{c|{{sc|Boitiapo.}}}} ''Boitiapô'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Lu{{s}}itanis, ''Cobre de Cipo'', anguis e{{s}}t vix brachium cra{{s}}{{s}}us, {{s}}eptem pedes longus, Olivacei coloris, victitans ranis. Maxime venenatus, ac {{ae}}que calamito{{s}}is malis auctor exi{{s}}tit, quam mor{{s}}us ''Cucurucu'', quippe eadem vi, eodemque modo ab extremitate membrorum {{s}}anguis di{{s}}tillat. Remedio autem vix ulli cedit, ni{{s}}i igni forte vel ferro, modo pars l{{ae}}{{s}}a tam violentum remedii genus admittat. {{c|{{sc|Ibiiara.}}}} {{sc|Ibiiaram}} viperam (Iconem vide apud Marcgravium) ''Cobre Vega,'' vel, ''Cobra de dos Cabecas'' appellant Lu{{s}}itani, quod duo capita videatur habere, {{s}}ed fal{{s}}o. Ip{{s}}e Plinius, qui idem de eadem te{{s}}tatur aliorum forte relatu, deceptus fuit. Familiaris {{et}} frequens e{{s}}t, {{s}}ub ruderibus in terra latitans; Formicis ve{{s}}citur: digiti e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}e{{s}}quipedis longitudine, atque argentei coloris. Ejus mor{{s}}u nihil e{{s}}t virulentius, non tamen citra {{s}}pem curationis exi{{s}}tit, {{s}}i {{s}}upradictis remediis tempe{{s}}tive interne {{et}} externe utaris. Qu{{ae}}, quod nihil immutandum occurrit, toties repetere {{s}}upervacaneum duco. {{c|{{sc|Ibiboboca.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 3.jpg|center|500px]] {{sc|Ibiboboca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, anguis pulcher, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Corais'' appellatur, duos pedes<noinclude>{{rh|||longus,}}</noinclude> dsttl3sl0c8gjg7mgmq4oemvlu106yb 286040 286029 2026-10-28T16:47:21Z EnaldoSS 18086 286040 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|42|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="liberIII"/>anguis vel ex dumetis pro{{s}}ilit, cuad{{ae}}que {{s}}u{{ae}} nitens, horrende {{s}}e erigit {{et}} {{s}}trennue cum feris {{et}} hominibus luctatur, {{et}} {{s}}ibulat irritatus: vel ex arbore in{{s}}idio{{s}}e in viatorem de{{s}}ilit, eumque {{IF |file= Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped).jpg|width=500px |align=center}} validi{{s}}{{s}}imis cingit amplexibus, ita ut vel {{s}}ola complexione interimat: nec minus validi atque feroces exi{{s}}tunt, duo ingentes illi ''Arabo'' {{et}} ''Cucuraciu'', hominibus {{ae}}que ac capreis in{{s}}idiantur. Quippe omnes hujus generis {{s}}olidis vertebris {{et}} co{{s}}tis pr{{ae}}ditos ex Anatome animadverti. Ictus eorum vix cen{{s}}etur venenatus, {{et}} per {{s}}e aliquando, etiam{{s}}i nullo vel leviori {{s}}altem adhibito remedio, curatur. Ita ut hi inter non venenatos Serpentes, de quibus pa{{s}}{{s}}im auctores multa te{{s}}tantur, debeant numerari: quibus ''Caninana, Mavina'' {{et}} ''Vocia'' annumerare licet, quod nihil vel parum {{s}}altem hominibus noceant. Vide Vo{{s}}{{s}}ium de Idololatria Gentili lib. {{sc|iv}}. cap. 58. {{c|{{sc|Iararaca.}}}} Brevis e{{s}}t hic Serpens, raroque {{s}}emicubiti longitudinem excedit, venis quibu{{s}}dam in capite prominentibus, in{{s}}tar viperarum, {{et}} haud aliter quam ill{{ae}} {{s}}tridens: rubris {{et}} nigris maculis {{IF |file= Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 2.jpg|width=500px |align=center}} in{{s}}ignis, c{{ae}}terum terreo colore: ejus mor{{s}}us venenatus non minora adfert {{s}}ymptomata, quam vel reliquorum Serpentum, exceptis iis qui lentè {{et}} clam vitam depa{{s}}cuntur. Ip{{s}}a fera po{{s}}tquam vulnus inflixit, à cute, cauda, capite {{et}} intraneis repurgata, {{et}} in aqua radicis ''Iurepeba'', cum {{s}}ale, oleo, porro, anetho {{et}} {{s}}imilibus cocta, à vulneratis comeditur, magnoque illis {{s}}olet e{{s}}{{s}}e pr{{ae}}{{s}}idio. Convenit denique pr{{ae}} c{{ae}}teris, ''Caatia'', qu{{ae}} merito ''Herva de Cobras'' dicitur, quod foris {{et}} intus exhibita, hujus aliorumque Serpentum mor{{s}}us facile re{{s}}tituat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant acini arboris ''Guibira'', contu{{s}}i {{et}} mor{{s}}ibus applicati. {{c|{{sc|Boitiapo.}}}} ''Boitiapô'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus; Lu{{s}}itanis, ''Cobre de Cipo'', anguis e{{s}}t vix brachium cra{{s}}{{s}}us, {{s}}eptem pedes longus, Olivacei coloris, victitans ranis. Maxime venenatus, ac {{ae}}que calamito{{s}}is malis auctor exi{{s}}tit, quam mor{{s}}us ''Cucurucu'', quippe eadem vi, eodemque modo ab extremitate membrorum {{s}}anguis di{{s}}tillat. Remedio autem vix ulli cedit, ni{{s}}i igni forte vel ferro, modo pars l{{ae}}{{s}}a tam violentum remedii genus admittat. {{c|{{sc|Ibiiara.}}}} {{sc|Ibiiaram}} viperam (Iconem vide apud Marcgravium) ''Cobre Vega,'' vel, ''Cobra de dos Cabecas'' appellant Lu{{s}}itani, quod duo capita videatur habere, {{s}}ed fal{{s}}o. Ip{{s}}e Plinius, qui idem de eadem te{{s}}tatur aliorum forte relatu, deceptus fuit. Familiaris {{et}} frequens e{{s}}t, {{s}}ub ruderibus in terra latitans; Formicis ve{{s}}citur: digiti e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}e{{s}}quipedis longitudine, atque argentei coloris. Ejus mor{{s}}u nihil e{{s}}t virulentius, non tamen citra {{s}}pem curationis exi{{s}}tit, {{s}}i {{s}}upradictis remediis tempe{{s}}tive interne {{et}} externe utaris. Qu{{ae}}, quod nihil immutandum occurrit, toties repetere {{s}}upervacaneum duco. {{c|{{sc|Ibiboboca.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 42) BHL289005 (cropped) 3.jpg|center|500px]] {{sc|Ibiboboca}} Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, anguis pulcher, Lu{{s}}itanis ''Cobre de Corais'' appellatur, duos pedes<noinclude>{{rh|||longus,}}</noinclude> puqyh4ls8fk3l7infgivk08wh7kciuu 104 87630 286028 285488 2026-10-28T15:21:22Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286028 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|45}}</noinclude><section begin="liberIII"/>ardore afficiuntur in plantis pedum licet callo{{s}}is. Ad horas aliquot durat malum, invito quovis remedio refrigerante {{et}} anodyno, ad quod confugiunt {{s}}{{ae}}pe fru{{s}}tra: ego felicius cau{{s}}ticis {{et}} calidis ad extrahendum ardorem u{{s}}us {{s}}um: applicato mordaci illo oleo ca{{s}}tane{{ae}} de ''Acaju'' di{{s}}{{s}}oluto in {{s}}piritu vini. {{c|{{sc|Niqui.}}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 45) BHL289008 (cropped).jpg|center|500px]] Noxiis pi{{s}}cibus annumerantur quoque uterque illi, qui Niquî dicuntur Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Aculeis in capite {{et}} dor{{s}}o pr{{ae}}diti {{s}}unt admodum noxiis, quibus irritati, tanta vehementia pungunt, ut dolor non {{s}}olum inten{{s}}us inde exoriatur, {{s}}ed membrum paralyticum pro tempore maneat, pr{{ae}}{{s}}ertim {{s}}i telum (quod aliquando fit) in parte vulnerata relinquatur. Pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum remedium e{{s}}t, dilatatio vulneris, applicata mox radice ''Mangue'' a{{s}}{{s}}ata {{et}} contu{{s}}a. Unde quidem dolores in in{{s}}tanti exacerbantur, {{s}}ed mox ce{{s}}{{s}}ant. Hactenus de Natura Serpentum eorumque animantium, qu{{ae}} mor{{s}}u vel ictu virulento hominibus in{{s}}idiantur {{et}} toxico {{s}}uo nocent. Quibus calidas {{et}} humidas hi{{s}}ce regiones abundare haud mirum e{{s}}t, quod pauca agricolarum indu{{s}}tria excult{{ae}}, nec vi frigoris à venenatis {{et}} noxiis animantibus repurgat{{ae}}, e{{ae}} in immen{{s}}um multiplicentur. Nunc ad illa venena qu{{ae}} intra corpus a{{s}}{{s}}umuntur de{{s}}cendamus. Qu{{ae}} quidem duorum {{s}}unt generum, nempe venenata tantum, vel etiam manife{{s}}ta qualitate nocentia. Utri{{s}}que {{s}}ua remediorum genera, manife{{s}}t{{ae}} vel occult{{ae}} qualitatis oppo{{s}}ita {{s}}unt, qu{{ae}} licet diver{{s}}a, tamen in curandi modo conveniunt. Nam cuju{{s}}cunque generis venena ore percepta, {{s}}i in prima adhuc corporis regione h{{ae}}reant, per vomitum {{et}} cly{{s}}teres exturbare convenit: {{s}}in in corporis rece{{s}}{{s}}us abierint, circumferentiam ver{{s}}us trahuntur. Interim cor adver{{s}}us ho{{s}}tem admi{{s}}{{s}}um, muniri debet, modo vera {{et}} infallibilia {{s}}igna veneni intus a{{s}}{{s}}umti compareant. Non enim {{ae}}que manife{{s}}te hic atque in mor{{s}}u vel ictu Serpentum morbi cau{{s}}a {{s}}e profert, {{s}}ed fere latet, quia qui venena {{s}}ubmini{{s}}trant variis technis dolum non {{s}}olum tegunt, {{s}}ed execrandis artibus, novas quotidie mixturas commini{{s}}cuntur, applicando activa pa{{s}}{{s}}ivis, {{et}} qualitatibus, aut addendo, aut demendo, ut longo tempore po{{s}}t, {{s}}igna illa {{et}} {{s}}ymptomata ulla vix {{s}}e prodant. Nec enim (ut fieri {{s}}olet iis qui forte improvide {{s}}implex aliquod venenum hau{{s}}erint) {{s}}emper animi {{et}} virium defectus, cordis angu{{s}}tia, vertigo, vomitus, torvus a{{s}}pectus, aliaque {{s}}imilia {{s}}ub{{s}}equuntur, {{s}}icut Galenus docet cap. {{sc|vi}}. de locis affectis evenire. Quid; quod {{s}}ubinde vix ulla primis men{{s}}ibus tri{{s}}titia aut levi{{s}}{{s}}imum {{ae}}gritudinis indicium in illis notetur. Donec tandem longo temporis intervallo, ungues {{et}} corporis extrema livere incipiant. Aliquando nihil ni{{s}}i po{{s}}t mortem exterius apparet pror{{s}}us, atque unum vel alterum vi{{s}}cus corruptum ac tabidum per anatomen {{s}}e{{s}}e offert. Cur {{et}} quantum venena lateant docet Thom. à Vega Com. in loc. Affect. Utinam Barbarorum nequitia numquam excogita{{s}}{{s}}et tam pernicio{{s}}os horum venenorum abu{{s}}us, minorique {{s}}olertia pr{{ae}}parare novi{{s}}{{s}}ent, ut ocius vel tardius operarentur. Nam licet ob majorem vel minorem {{s}}ubjecti re{{s}}i{{s}}tentiam, ea arte concinnare illa ne{{s}}ciant, ut {{s}}tata hora interimant: tamen ut experientia potius quam ratione con{{s}}tat, ignaviorem e{{s}}{{s}}e cicut{{ae}} ac opii operationem, quam ar{{s}}enici aut {{s}}ublimati: ita venena illi habent vel {{s}}implicia vel compo{{s}}ita, qu{{ae}} exhibita {{et}} admota ad men{{s}}es aliquot {{s}}epulta manebunt, antequam {{s}}uas facultates exerant. Unde liquet venena haud una eademque ratione operari, neque recta ad cor {{s}}emper ferri, {{s}}ed eam partem maxime occupare, cum qua occulte inimicitiam exercent: Cum alias te{{s}}te Avicenna oporteret omnia venena e{{s}}{{s}}e frigida {{et}} {{s}}icca. Nam {{s}}icut Solanum {{et}} Hyo{{s}}ciamus; ita quoque fel pi{{s}}ciculi ''Guambajacu'' cum capite antipathiam habet. Fungi {{et}} ''Manipuera'' nervos infe{{s}}tant, {{s}}pa{{s}}mos convul{{s}}ione{{s}}que mortiferas inducunt.<noinclude>{{rh||''F 3''|Suppli-}}</noinclude> o7ca6jcnesv4exby9ogbj0k98wl3bf9 286038 286028 2026-10-28T16:42:25Z EnaldoSS 18086 286038 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Venenis eorvmqve Antidotis Lib. III.}}|45}}</noinclude><section begin="liberIII"/>ardore afficiuntur in plantis pedum licet callo{{s}}is. Ad horas aliquot durat malum, invito quovis remedio refrigerante {{et}} anodyno, ad quod confugiunt {{s}}{{ae}}pe fru{{s}}tra: ego felicius cau{{s}}ticis {{et}} calidis ad extrahendum ardorem u{{s}}us {{s}}um: applicato mordaci illo oleo ca{{s}}tane{{ae}} de ''Acaju'' di{{s}}{{s}}oluto in {{s}}piritu vini. {{c|{{sc|Niqui.}}}} Noxiis pi{{s}}cibus annumerantur quoque uterque illi, qui Niquî dicuntur Bra{{s}}ilien{{s}}ibus. Aculeis in capite {{et}} dor{{s}}o pr{{ae}}diti {{s}}unt admodum noxiis, quibus irritati, tanta vehementia {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 45) BHL289008 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} pungunt, ut dolor non {{s}}olum inten{{s}}us inde exoriatur, {{s}}ed membrum paralyticum pro tempore maneat, pr{{ae}}{{s}}ertim {{s}}i telum (quod aliquando fit) in parte vulnerata relinquatur. Pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum remedium e{{s}}t, dilatatio vulneris, applicata mox radice ''Mangue'' a{{s}}{{s}}ata {{et}} contu{{s}}a. Unde quidem dolores in in{{s}}tanti exacerbantur, {{s}}ed mox ce{{s}}{{s}}ant. Hactenus de Natura Serpentum eorumque animantium, qu{{ae}} mor{{s}}u vel ictu virulento hominibus in{{s}}idiantur {{et}} toxico {{s}}uo nocent. Quibus calidas {{et}} humidas hi{{s}}ce regiones abundare haud mirum e{{s}}t, quod pauca agricolarum indu{{s}}tria excult{{ae}}, nec vi frigoris à venenatis {{et}} noxiis animantibus repurgat{{ae}}, e{{ae}} in immen{{s}}um multiplicentur. Nunc ad illa venena qu{{ae}} intra corpus a{{s}}{{s}}umuntur de{{s}}cendamus. Qu{{ae}} quidem duorum {{s}}unt generum, nempe venenata tantum, vel etiam manife{{s}}ta qualitate nocentia. Utri{{s}}que {{s}}ua remediorum genera, manife{{s}}t{{ae}} vel occult{{ae}} qualitatis oppo{{s}}ita {{s}}unt, qu{{ae}} licet diver{{s}}a, tamen in curandi modo conveniunt. Nam cuju{{s}}cunque generis venena ore percepta, {{s}}i in prima adhuc corporis regione h{{ae}}reant, per vomitum {{et}} cly{{s}}teres exturbare convenit: {{s}}in in corporis rece{{s}}{{s}}us abierint, circumferentiam ver{{s}}us trahuntur. Interim cor adver{{s}}us ho{{s}}tem admi{{s}}{{s}}um, muniri debet, modo vera {{et}} infallibilia {{s}}igna veneni intus a{{s}}{{s}}umti compareant. Non enim {{ae}}que manife{{s}}te hic atque in mor{{s}}u vel ictu Serpentum morbi cau{{s}}a {{s}}e profert, {{s}}ed fere latet, quia qui venena {{s}}ubmini{{s}}trant variis technis dolum non {{s}}olum tegunt, {{s}}ed execrandis artibus, novas quotidie mixturas commini{{s}}cuntur, applicando activa pa{{s}}{{s}}ivis, {{et}} qualitatibus, aut addendo, aut demendo, ut longo tempore po{{s}}t, {{s}}igna illa {{et}} {{s}}ymptomata ulla vix {{s}}e prodant. Nec enim (ut fieri {{s}}olet iis qui forte improvide {{s}}implex aliquod venenum hau{{s}}erint) {{s}}emper animi {{et}} virium defectus, cordis angu{{s}}tia, vertigo, vomitus, torvus a{{s}}pectus, aliaque {{s}}imilia {{s}}ub{{s}}equuntur, {{s}}icut Galenus docet cap. {{sc|vi}}. de locis affectis evenire. Quid; quod {{s}}ubinde vix ulla primis men{{s}}ibus tri{{s}}titia aut levi{{s}}{{s}}imum {{ae}}gritudinis indicium in illis notetur. Donec tandem longo temporis intervallo, ungues {{et}} corporis extrema livere incipiant. Aliquando nihil ni{{s}}i po{{s}}t mortem exterius apparet pror{{s}}us, atque unum vel alterum vi{{s}}cus corruptum ac tabidum per anatomen {{s}}e{{s}}e offert. Cur {{et}} quantum venena lateant docet Thom. à Vega Com. in loc. Affect. Utinam Barbarorum nequitia numquam excogita{{s}}{{s}}et tam pernicio{{s}}os horum venenorum abu{{s}}us, minorique {{s}}olertia pr{{ae}}parare novi{{s}}{{s}}ent, ut ocius vel tardius operarentur. Nam licet ob majorem vel minorem {{s}}ubjecti re{{s}}i{{s}}tentiam, ea arte concinnare illa ne{{s}}ciant, ut {{s}}tata hora interimant: tamen ut experientia potius quam ratione con{{s}}tat, ignaviorem e{{s}}{{s}}e cicut{{ae}} ac opii operationem, quam ar{{s}}enici aut {{s}}ublimati: ita venena illi habent vel {{s}}implicia vel compo{{s}}ita, qu{{ae}} exhibita {{et}} admota ad men{{s}}es aliquot {{s}}epulta manebunt, antequam {{s}}uas facultates exerant. Unde liquet venena haud una eademque ratione operari, neque recta ad cor {{s}}emper ferri, {{s}}ed eam partem maxime occupare, cum qua occulte inimicitiam exercent: Cum alias te{{s}}te Avicenna oporteret omnia venena e{{s}}{{s}}e frigida {{et}} {{s}}icca. Nam {{s}}icut Solanum {{et}} Hyo{{s}}ciamus; ita quoque fel pi{{s}}ciculi ''Guambajacu'' cum capite antipathiam habet. Fungi {{et}} ''Manipuera'' nervos infe{{s}}tant, {{s}}pa{{s}}mos convul{{s}}ione{{s}}que mortiferas inducunt.<noinclude>{{rh||''F 3''|Suppli-}}</noinclude> i2wbp5z3b817420b7lqukyuf1z9m3dp 104 87633 286033 285499 2026-10-28T15:52:00Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286033 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|49}}</noinclude><section begin="liberIII"/>Refrigerans {{et}} demulcens, alimentum hoc medicamento{{s}}um ex ''Tipioca'' factum, c{{ae}}teris Antidotis pr{{ae}}ferri {{s}}olet. {{c|{{sc|Ahoay.}}}} Duplex datur {{sc|Ahoay}} arbor; altera ''Ahoay-guacu'', {{s}}ive major, altera ''Ahoay-miri'', {{s}}eu minor, dicta. Propter arboris non {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} fructuum quoque magnitudinem, differunt. Quippe h{{ae}}c po{{s}}terior vix nucem avellanam, cui multum {{s}}imilis e{{s}}t, ad{{ae}}quat: illa plus quam ca{{s}}tane{{ae}} magnitudinis nuces profert. In di{{s}}{{s}}itis tantum nemoribus h{{ae}} arbores reperiuntur, foliis magnis oblongis, deterrimi odoris, quarum fructus mon{{s}}trare, toties negarunt Barbari, pr{{ae}} metu ne aliquando in illos h{{ae}}c cuderetur faba. Cum enim pr{{ae}}{{s}}entius venenum, quam nucleus pr{{ae}}dicti fructus, ab illis nondum {{s}}it inventum, id {{s}}ecretum {{s}}ibi {{s}}ervandum arbitrantur, ut tuto veneficia {{s}}ua diabolica exerceant. Nucleos enim illi in pulverem redactos, variis dolis {{et}} technis pr{{ae}}parant, {{et}} clam ciborum ob{{s}}oniis vel Nicotian{{ae}} immi{{s}}cent, ut ocius vel tardius vires exerceant. Scrupuli enim plus minu{{s}}ve quantitas ore a{{s}}{{s}}umta, graviora facile {{s}}ymptomata, quam ab aliis illis venenis illata, inducit. Quibus {{s}}pecificum antidotum ad h{{ae}}c u{{s}}q; tempora nondum e{{s}}t inventum, quamobrem mortem quantocius adfert, {{s}}i generalia {{et}} communia alexipharmaca nihil pro{{s}}int. Horum fructuum putamina, duri{{s}}{{s}}ima {{s}}unt {{et}} tinnula, quare ab illis tintinabulorum vice u{{s}}urpantur, {{et}} brachiis pedibu{{s}}que circa talos in {{s}}altationibus poti{{s}}{{s}}imum circumdantur ornatus gratia. Quo modo filis è go{{s}}{{s}}ypio inter {{s}}e connexa {{s}}int, videre e{{s}}t ex Icone, quam dedit C. Clu{{s}}ius in Exoticis, in notis ad Hi{{s}}toriam Garci{{ae}} ab Orta, lib. {{sc|ii}}. cap. {{sc|xi}}. {{dhr}}<section end="liberIII"/> {{rule}} {{dhr}} <section begin="I"/>{{c|{{x-larger|{{sc|{{spatium|0.3em|Guilielmi Pisonis}}, M. D.}}}}}} {{c|{{larger|{{sc|''{{spatium|0.3em|liber qvartvs}},''}}}}}} {{dhr}} {{c|{{x-larger|Qui agit de Facultatibus Simplicium.}}}} {{dhr}} {{c|{{sc|Cap. I.}}}} {{c|{{larger|''De Saccharo.''}}}} {{is|[[File:Historia naturalis Brasiliae 064 (cropped).jpg|100px|alt=P]]}}{{sc|Ostquam}} illa Americ{{ae}} pars, qu{{ae}} nunc vulgo {{sc|Brasilia}} dicitur, inter duos fluvios ''Maranhon'' {{et}} ''de la Plata'', {{s}}ita, paulo po{{s}}t Capralis acce{{s}}{{s}}um à Ve{{s}}putio Emmanuelis Regis Portugalli{{ae}} au{{s}}piciis, paulo accuratius anno circiter CIↃ IↃ. e{{s}}{{s}}et explorata, Lu{{s}}itani, intra promontorium Olind{{ae}} am{{oe}}ni{{s}}{{s}}imum {{et}} In{{s}}ulam ''Itamaracam'', primum littora antea incognita legerunt. Ubi juxta rupem fi{{s}}{{s}}am Bra{{s}}ilianorum tuguriis con{{s}}pectis, ad terram appulerunt, {{et}} de nomine loci {{s}}olliciti, quantum potuerunt inquirentes, ''Paranambuco'', hoc e{{s}}t, mare perforatum vocari, à Barbaris re{{s}}pon{{s}}um tulerunt. Unde hodie quoque omnium Pr{{ae}}fecturarum Bra{{s}}ilien{{s}}ium felici{{s}}{{s}}ima {{et}} princeps, idem nomen obtinet. Cujus rece{{s}}{{s}}us cum altius explorarent, indignum exi{{s}}timarunt, ligno rubro, licet maximi proventus ad tingendos pannos, acquie{{s}}cere: pr{{ae}}{{s}}ertim cum pr{{ae}}ter confrago{{s}}os montes {{et}} {{s}}altus inacce{{s}}{{s}}os, miro Dei beneficio, longe lateque partim in planities {{s}}olutas, partim in colles clementer a{{s}}{{s}}urgentes terras con{{s}}picerent; tum {{et}} pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imis fructibus {{et}} frugibus Europ{{ae}}is invectis, mirabili proventu, ea producere {{et}} f{{oe}}tificare experirentur. Tandem f{{oe}}cundum hoc {{s}}olum cannis Sacchariferis apti{{s}}{{s}}imum judicarunt: ea{{s}}que à campe{{s}}tribus quondam hominibus detectas in In{{s}}ulis Fortunatis, huc detulerunt, qu{{ae}} tandem ob {{s}}uavem {{s}}uccum qua{{s}}i ad manus tradit{{ae}}, u{{s}}um quem pollicebantur, olim {{s}}ilve{{s}}tres, nunc excult{{ae}} {{et}} dome{{s}}tic{{ae}}, toto fere generi humano pr{{ae}}{{s}}tant. Ita ut c{{oe}}le{{s}}te hoc donum, Attico melli multis partibus pr{{ae}}ferendum, excel{{s}}is inclu{{s}}um arundinibus, hi{{s}}ce regionibus imprimis conce{{s}}{{s}}um {{s}}it. E quibus tum aquaria mola, tum boum indefe{{s}}{{s}}o labore agitata, dulci{{s}}{{s}}imus liquor expre{{s}}{{s}}us, in ahenis excoqueretur, quemadmodum hac {{s}}equenti imagine expre{{s}}{{s}}um videtur. Mult{{ae}} hodie Lu{{s}}itanorum {{et}} Batavorum hujus generis machin{{ae}} hic con{{s}}piciuntur. Nec ulla hujus terr{{ae}} merx e{{s}}t, ex qua plus lucri {{et}} emolumenti ad negotiatores redundet. Nam Saccharorum ex omni Bra{{s}}ilia olim colligebantur Arob{{ae}} decies centies mille, idque quotannis, atque in Europam devecta, certi{{s}}{{s}}imo compendio divendebantur. In {{AE}}gypto Sacar Arabicum (unde Saccharum no{{s}}trum dictum volunt) ex humili {{et}} exigua planta, in{{s}}tar cry{{s}}talli vi Solis coagulatur. In India vero Orientali, ex ''Manbu'' arbore arundinea (vide Garc. ab Orta cap. {{sc|xii}}.) {{et}} nodo{{s}}a, populo in{{s}}igni non ab{{s}}imili, ''Sacar Manbu'',<noinclude>{{rh||''G''|quem}}</noinclude> r70z1wpwsv1etujacjzoj5k8vmno850 104 87634 286056 285879 2026-10-28T19:24:17Z EnaldoSS 18086 286056 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|50|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="I"/>quem ''Tabaxir'' appellant, vi{{s}}co{{s}}um albicantemque liquorem promanare con{{s}}tat, ut Avicenna, Rha{{s}}is, {{et}} Serapio te{{s}}tantur. Tamen alterutrum vel in{{s}}ita qualitate, vel conficiendi dexteritate {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 50) BHL289013 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} ad{{ae}}quari huic arundinaceo po{{s}}{{s}}e, nemo credat. Planta {{s}}iquidem h{{ae}}c no{{s}}tra fruticis in{{s}}tar firmitate pr{{ae}}dita, {{s}}ucco dulci turget. Silve{{s}}tri arundini externa facie e{{s}}t {{s}}imillima; ni{{s}}i quod h{{ae}}c crebrioribus articulis aliquando di{{s}}tinguatur, imprimis {{s}}i anni, terr{{ae}}que intemperies minus re{{s}}pondeat. Quo enim majora internodia, eo feliciorem me{{s}}{{s}}em, quo breviora eo infeliciorem agricol{{ae}} pr{{ae}}nuntiant. H{{ae}}c arundo, ''Viba'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, minus in montibus {{et}} collibus, licet irriguis, quam pratis glebo{{s}}is {{et}} pinguibus, luxuriat, {{s}}icuti videre e{{s}}t in Parnambucen{{s}}is pr{{ae}}fectur{{ae}} maxima fertilitate {{et}} planitie agris, optimeque canniferis: qui inclytis undiquaque amnibus dividuntur, {{et}} à pluviis {{et}} inundationibus ripas egredientibus rigantur; quarum beneficio à formicis c{{ae}}teri{{s}}que in{{s}}ectis noxiis liberantur, {{s}}icut per nivem in Europ{{ae}}is regionibus {{s}}olent. Sed mi{{s}}{{s}}a digre{{s}}{{s}}ione ad propo{{s}}itum redeo. Primo agri vomere invertuntur, cratibu{{s}}que aut ferro ancipiti {{s}}arriuntur, inque rectos {{et}} {{ae}}qualiter di{{s}}tantes {{s}}ulcos pro{{s}}cinduntur. Quibus cannarum tale{{ae}} ita inhumantur, ut {{s}}ummitates utriu{{s}}que {{s}}e contingant: atque ea ratione lacun{{ae}} vomere fact{{ae}}, manent replet{{ae}}, qu{{ae}} ip{{s}}a eadem terra po{{s}}tea adimplentur. Plus terr{{ae}} {{ae}}{{s}}tate, qua operiantur, requirunt, ne inten{{s}}ior Solis {{ae}}{{s}}tus penetret, canna{{s}}que ex{{s}}iccet: Hyeme vero minus, ut facilius uligine imbuantur, {{et}} terr{{ae}} pondus germinationem retardet. Quo major humiditas, eo citius ex{{s}}urgit arundo, hincque quilibet articulus novam producit cannam, ab omni parte cannas {{s}}uas ac radices, ex lacuna cui impo{{s}}ita e{{s}}t, extendens. Nodo cann{{ae}} circumcirca pullulat turio, à quo, terr{{ae}} incumbens, truditur, frutexque emergit: ita ut decem aut ad {{s}}ummum duodecim men{{s}}ium {{s}}pacio, canna mature{{s}}cat, inque ju{{s}}tam longitudinem excre{{s}}cat. Expertiores agricol{{ae}} men{{s}}es Augu{{s}}tum {{et}} Ianuarium plantationi con{{s}}ecrarunt. Augu{{s}}to tamen, qui men{{s}}ium hibernorum po{{s}}tremus, felicius h{{ae}}c in{{s}}tituunt, quod tellus novi{{s}}{{s}}imis pluviis imbuta, plantas {{s}}uo gremio mollius foveat. Arundo maturata tempore pr{{ae}}fato ex{{s}}cinditur; nonnunquam {{et}} ad annum u{{s}}que {{s}}equentem in agro relinquitur, {{et}} tunc canna vetus nominatur, qua{{s}}i {{s}}eges re{{s}}tilis. Intra hoc tempus nova denuo progerminat, qu{{ae}} po{{s}}tea {{s}}imul cum veteri re{{s}}ecatur. Si intra biennium non {{s}}cindatur, nullius exinde pretii habetur: paulatim enim in agro marce{{s}}cit, ac deficiente humore extinguitur; ni{{s}}i forte peculiari terr{{ae}} beneficio prorogetur ultra ordinarium durationis tempus. Plant{{ae}} tenell{{ae}} {{et}} juvenes bene inhumat{{ae}}, denuo propagari numquam fere indigent, quod diuturnitate temporis non emoriantur, ne ad quadraginta vel quinquaginta annos quidem; ita ut {{s}}uapte natura vel nemoris durationem ad{{ae}}quare valeant, nimirum {{s}}olo bene pingui; nam qu{{ae}} in {{s}}itienti {{et}} arduo cre{{s}}cunt, vix ultra quinquennium vivunt. Interitum autem ex accidenti cannis inferunt, {{s}}ideratio, caries, poti{{s}}{{s}}imum vero {{s}}i immi{{s}}{{s}}o {{ae}}{{s}}tate incendio, nec {{s}}uperveniente pluvia ad radicem u{{s}}que pr{{ae}} nimia {{s}}iccitate comburantur, magno hercle po{{s}}{{s}}e{{s}}{{s}}oris damno. Proinde qui cannas inutiles {{et}} frugiperdas ex{{s}}tirpare, {{s}}uoque bono comburere cogitat, ut nov{{ae}} rena{{s}}cantur, hyberno tempore, non {{ae}}{{s}}tivo, hoc in{{s}}tituat. Immodica quoque inundatione cum nulla cacumina, emergunt, cann{{ae}} {{s}}uffocantur: ita ut utriu{{s}}que exce{{s}}{{s}}u, nimio {{ae}}{{s}}tu exare{{s}}cant, nimiaq; fluviorum illuvie, eaque {{s}}tagnante refrigerentur, unde {{s}}tirpitus evelli, ali{{ae}}que de novo plantari po{{s}}tulant. Genus denique quoddam vermiculi nigri alati ''Guirapeacoca'' Bra{{s}}ilien{{s}}es, ''pao de Galinha'' vulgus appellat, in locis poti{{s}}{{s}}imum uligino{{s}}is, radices corrodit, canna{{s}}que interimit. Po{{s}}tremo ab herbis voluntariis male illis fit, qu{{ae}} mirum in modum {{s}}{{ae}}pe<noinclude>{{rh|||luxu-}}</noinclude> m17dwyfc3z94o040uh86yd7x87vn3tb 104 87635 286057 285884 2026-10-28T19:26:20Z EnaldoSS 18086 286057 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|51}}</noinclude><section begin="I"/>luxuriantes, hi{{s}}ce {{s}}ativis admodum obe{{s}}{{s}}e {{s}}olent. Proinde {{s}}ingulis annis ter quaterve, imo {{et}} {{s}}{{ae}}pius aliquando, {{s}}i terra po{{s}}tulet, ager à noxiis herbis liberetur, idque tanti{{s}}per, donec ad tantam maturitatem pervenerint tale{{ae}}, ut {{s}}uo robore zizaniis obniti po{{s}}{{s}}int. Terra {{s}}iquidem earum herbarum quas {{s}}ponte profert mater e{{s}}t, c{{ae}}terarum vero quas qua{{s}}i vi coacta {{s}}u{{s}}cipit, {{s}}{{ae}}peque invita fovet, noverca judicatur. Porro cann{{ae}} matur{{ae}} fact{{ae}}, circa fundum ac in ip{{s}}o geniculo ab{{s}}cinduntur, quod in eo aqueus quidam humor contineatur. Mox amputat{{ae}}, frondibu{{s}}que, quibus maximam partem ve{{s}}tiuntur, re{{s}}ectis, in fa{{s}}ciculos coguntur {{et}} currui imponuntur. Molendina tribus gravi{{s}}{{s}}imis axibus ex {{s}}olidi{{s}}{{s}}imo ligno confectis, circuli{{s}}que ferreis obductis, nituntur. Inter quos arundo continenter in{{s}}erta {{et}} axium {{s}}e contingentium angu{{s}}tia compre{{s}}{{s}}a, liquorem fundit dulci{{s}}{{s}}imum. Mola aquaria nullis indiget jumentis, aqu{{ae}} {{s}}iquidem impetu circumagitur, qu{{ae}} longi{{s}}{{s}}imo canale deducta, lap{{s}}u impetuo{{s}}a ex alto in {{s}}uper nos eximi{{ae}} magnitudinis rot{{ae}} lintres decidit. Quod quidem licet celerius fiat, plu{{s}}que {{s}}acchari inde redundet, quam à {{s}}ex vel octo robu{{s}}ti{{s}}{{s}}imis bobus: eorum tamen contentione exactius {{et}} fidelius canna exprimitur. C{{ae}}terum liquor hic qui in Saccharum ip{{s}}um po{{s}}tea abit, ad viginti quatuor duntaxat horas durat, moxque ace{{s}}cit, {{et}} ad conficiendum Saccharum pror{{s}}us {{s}}it inidoneum: {{s}}ed {{s}}i diutius {{s}}ervetur, bonum inde na{{s}}citur acetum. Axes a{{s}}{{s}}ere{{s}}que per quos {{s}}uccus expre{{s}}{{s}}us fluit, tum {{et}} alveus, per quem decidit, bis {{s}}pacio viginti quatuor horarum, vel una Tareffa (Tareffa e{{s}}t {{s}}pacium terr{{ae}}, cujus quadra viginti circiter e{{s}}t pa{{s}}{{s}}uum, {{et}} tot cannas profert, quot per diem Naturalem moli po{{s}}{{s}}unt) lavari debet. Canna primo à tergo axium excepta, vicino denuo immittitur, ut {{s}}i quid {{s}}ucci in ea {{s}}it reliquum, penitus exprimatur, tunc ''Baga{{s}}{{s}}o'' vocatum, quod tanquam inutile excrementum flammis ab{{s}}umitur. Adeo coru{{s}}cantes {{et}} formidabiles, nocte dieque con{{s}}truuntur ignes, qui ahenis {{s}}ubjiciuntur, ut à quindecim lignorum vehibus ad quadraginta u{{s}}que {{s}}pacio diei naturalis, pro ut cruditas liquoris requirit, ab{{s}}umantur, integr{{ae}}que {{s}}ilv{{ae}} ex{{s}}cindantur. Succus quem ''Caldo'' vocant Hi{{s}}pani, per canales {{et}} ductus ligneos, in ampli{{s}}{{s}}imos {{ae}}reos cacabos derivatur, in quibus continenter, nunc vehementius nunc lenius, toto quo mol{{ae}} agitantur tempore, ferve{{s}}cit, frigid{{ae}}que a{{s}}per{{s}}ione inten{{s}}ior ebullitio coërcetur, ut {{s}}ub{{s}}tantia minus con{{s}}umatur. Ab hoc {{s}}ucco in primo aheno con{{s}}i{{s}}tente, modicoque {{s}}ub{{s}}tructo igne, paulo f{{oe}}culentior {{et}} copio{{s}}ior {{s}}puma aufertur, vocaturque ''Caga{{s}}{{s}}a'', qu{{ae}} {{s}}olis pecoribus e{{s}}cam potumque {{s}}uppeditat. Sublata ''Caga{{s}}{{s}}a'', liquor {{s}}eu ''Caldo'' in proximum ahenum, ''Caldera de mellar'' Lu{{s}}itanis, effunditur, in quo coquitur {{et}} pr{{ae}}grandi cochleari, crebris foraminibus pertu{{s}}o, à {{s}}ordibus liberatur. Ut exqui{{s}}itius immundities {{s}}ecernatur, forte quoddam lixivium affunditur. Hinc per linteum percolatur, ac tandem {{s}}uccus eo pacto novi{{s}}{{s}}imum excrementum, {{s}}i quod habet, deponit. H{{ae}} f{{ae}}ces mancipiis victum {{s}}ufficiunt, qui iis contenti tam improbos atque inde{{s}}{{s}}os labores exhauriunt: quippe toto {{s}}eme{{s}}tri {{ae}}{{s}}tivo, noctes atque dies perpetuo molendina {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 51) BHL289014 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} agitantur. Vinum quoque exinde, vulgo ''Garapa'' dictum, conficiunt, intermi{{s}}cendo aquam: quod avidi{{s}}{{s}}ime expetunt incol{{ae}}, eoque, {{s}}i vetus {{s}}it redditum, {{s}}e inebriant. Vinum itaque Sacchareum, vinum adu{{s}}tum, acetum, mel coctum, ip{{s}}umque Saccharum ex primo hoc liquore concinnari po{{s}}{{s}}unt.<noinclude>{{rh||''G 2''|Porro}}</noinclude> ptb302jkaw1xw0gct7ukv0tm7pp3qze 0 87637 286055 285500 2026-10-28T19:22:18Z EnaldoSS 18086 286055 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=57 to=67 onlysection=liberIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXII|Liber II]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/I|Liber IV]]" /> mws6zjw672i53qatji8ufkcdkas0uz4 104 87683 286058 285886 2026-10-28T19:27:58Z EnaldoSS 18086 286058 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|53}}</noinclude><section begin="II"/>{{pt|cit|producit}}, qu{{ae}} lacteum trahens {{s}}uccum, ab oculis prorumpentibus, è trunci internodiis natis, hoc liquore egregie intume{{s}}cit. Terra minime glebo{{s}}a aut irrigua, ut canna {{s}}accharifera gaudet, {{s}}ed {{s}}icca potius, {{s}}itiente {{et}} monto{{s}}a, atque in tuberculos, qua{{s}}i à talpis, ege{{s}}ta. Adeo humiditatis omnis inimica e{{s}}t, ut {{ae}}{{s}}tivis dumtaxat men{{s}}ibus, terr{{ae}} committi velit, idque locis apricis ac minime umbro{{s}}is. Quod, {{s}}icuti in hac, ita in quavis plantatione ob{{s}}ervandum, quia guttatim ex arboribus de{{s}}tillans aqua perquam noxia habeatur. Cum adeo acclive {{et}} areno{{s}}um {{s}}olum requiratur, malunt incol{{ae}} den{{s}}i{{s}}{{s}}ima demoliri nemora, demolita exurere, eaque arvis {{et}} {{s}}egetibus (''Chocas'' Lu{{s}}itanis) de{{s}}tinare. Tres hujus plant{{ae}} trunci, frondibus {{s}}poliati, figura propemodum pyramidali, haud profunde {{s}}imul terr{{ae}} grumis, trium circiter pedum inter {{s}}e di{{s}}tantia, in{{s}}eruntur, prominente{{s}}que ad palm{{ae}} altitudinem, {{s}}uperius {{s}}e invicem amplectuntur. Qui foliis licet denudati, novis tamen ilico ve{{s}}tiuntur, nec quicquam radix inde detrimenti patitur, modo caulis integer {{et}} ill{{ae}}{{s}}us maneat. Dignitate {{et}} mole excellit ''Mandihoca'', {{s}}i anni terr{{ae}}que temperies {{s}}icca fuerit: tunc enim qu{{ae}}libet radix {{s}}e{{s}}quipedem, vel duos, interdum etiam tres pedes longa evadit, cra{{s}}{{s}}itiem habens brachii vel etiam cruris humani, quando {{s}}atis adoleverit. Ratio habenda ut ager à zizaniis, qu{{ae}} valde {{s}}uppullulant, ter quaterve repurgetur, donec plant{{ae}} adoleverint, ad octo nimirum vel decem men{{s}}ium {{s}}patium. Maturitatem a{{s}}{{s}}ecut{{ae}} radices, quod annuo circiter à plantatione {{s}}patio fieri {{s}}olet, ad tertium vix {{s}}ub terra durant; altero tamen plerumque anno pars illarum putre{{s}}cit {{et}} corrumpitur: ideo ad {{s}}ummum linquuntur annuo {{s}}pacio, {{et}} de novo per taleas plantantur. Ingruente nimi{{ae}} humiditatis nece{{s}}{{s}}itate, ex{{s}}cindi {{s}}tatim po{{s}}tulat, {{s}}ex men{{s}}ibus ante ju{{s}}t{{ae}} maturitatis tempus. ''Mandiba'' qu{{ae}} vocatur ''Mandiibumana'' omnium citi{{s}}{{s}}ime cre{{s}}cit {{et}} mature{{s}}cit, atque optima inde conficitur farina. H{{ae}}c planta maxime gaudet {{s}}olo areno{{s}}o {{et}} magis ambu{{s}}to quam reliqu{{ae}}. Primaria omnium, inque quotidiano u{{s}}u {{et}} lucro, producitur quidem promi{{s}}cue in quavis terra, vocaturque ''Mandiibparati''. E terra evul{{s}}{{ae}} radices, vix per triduum durant, etiam{{s}}i fideliter horreis recondantur. Mundat{{ae}}, {{et}} à cortice, quem tenui{{s}}{{s}}imum habent, liberat{{ae}}, mol{{ae}} tru{{s}}atili, cujus Iconem hîc daturi {{s}}umus, à duobus hominibus circumact{{ae}}, admoventur, ferriq; cu{{s}}pide conteruntur; {{et}} contu{{s}}arum {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 53) BHL289016 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} radicum farinam excipit alveus. Alii radendi modi pedetentim exoleverunt, ob majores labores {{et}} {{s}}umtus. Pauperibus tamen u{{s}}us Scobin{{ae}} manualis {{s}}upere{{s}}t, qu{{ae}} ab Indigenis ''Tapiti'' nuncupatur. Ra{{s}}ura deinceps torculari vel pr{{ae}}lo {{s}}ubjicitur, quo magna vi humor ille {{s}}uperfluus {{et}} noxius exprimitur, ut {{s}}icca atque ab{{s}}que ulla humiditate maneat. Mox cribro, ''Vrupeba'' dicto percolatur. Exinde planefacto fictili aut {{ae}}neo injicitur, in quo {{s}}ub{{s}}tructo igne circumagitatur tanti{{s}}per donec coquatur. Semicocta vero {{et}} adhuc mollis e{{s}}culenta e{{s}}t, {{et}} vocatur ''Farinha relada'', quod e{{s}}t farina cocta non ex{{s}}iccata. Reliquum quod {{s}}upere{{s}}t {{et}} re{{s}}ervare volunt, {{s}}upra majorem vel minorem ignem pro arbitrio mi{{s}}cent, atque exacte {{s}}iccant. Farina enim h{{ae}}c quo plus ex{{s}}iccata {{et}} excocta, eo durabilior e{{s}}t. Optime tamen {{s}}iccata {{et}} fideliter ab aëre defen{{s}}a, ultra annum vix {{s}}ervari pote{{s}}t: nam {{s}}i vel levi{{s}}{{s}}ima uligo eam infecerit, corrumpitur, unde non parvam militum {{s}}tragem in ca{{s}}tris exortam vidi. Quapropter no{{s}}tri, Barbaros imitati, eam in bolos, quos vocant ''Bejus'', pa{{s}}tillos {{et}} liba cogunt, {{s}}uperque craticulos modico igne induratam in penu aliquandiu recondunt. Ex hoc frutice expre{{s}}{{s}}o manat liquor ''Manipuera'' Barbaris dictus, qui va{{s}}i infu{{s}}us po{{s}}t duas horas fundo adh{{ae}}re{{s}}cit: ex quo alia fit farina, melior priori, ac majori affluentia floris,<noinclude>{{rh||''G 3''|quam}}</noinclude> a8w34rfaixu9tuhzfqlob16glaggooo 104 87690 286061 285887 2026-10-28T19:32:15Z EnaldoSS 18086 286061 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|58|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="VI"/>{{pt|ram|figuram}} {{s}}pectes, juglandi {{s}}imilibus, {{s}}ed fragrantioribus, nec aromaticum odorem deponentibus ni{{s}}i di{{s}}tillatione forti. Multo autem magis odorifera illa folia, qu{{ae}} verno tempore Bra{{s}}ilien{{s}}i {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 073 (cropped).jpg |width=400px |align=center}} pullulant, {{et}} hinc quidem pulchrè {{et}} {{s}}aturè rubicantia pa{{s}}{{s}}im in {{s}}ilvis videas, annuaque folia tamquam inutilia detrudunt, circa hibernum tempus. Mox flos prorumpit pulcherrimus, variegatus, ro{{s}}aceoque {{s}}ubinde colore; adeo odoriferus, imprimis mane (quod Sol de die vires multas attrahat {{et}} herbarum arborumque flores vehementer afficiat) ut totis tribus men{{s}}ibus Septembri, Octobri {{et}} Novembri, integras {{s}}ilvas repleat {{et}} viatorem mirifice oblectet. In Alembico per ignem communicant aliquem odorem aqu{{ae}}, minus tamen fortem aut gratum. Circa Decembrem pomifera h{{ae}}c arbor incipit deflore{{s}}cere, ca{{s}}taneamque pha{{s}}eoli forma ac cineritii coloris è {{s}}ummitate pomi producit, oleo adeo mordaci {{et}} cau{{s}}tico, inter duos cortices, ut contrectanti valde noxium habeatur, quamobrem non ni{{s}}i inter erodentia numeratur. Calidum e{{s}}t à tertio ad quartum gradum, nec ni{{s}}i cancro{{s}}is {{et}} malignis ulceribus, vitio{{s}}a carne laborantibus, adhibetur. Lychenes quoque, Scabiem, pedum vermiculos, ''Bichos'' dictos, aliaque cutis vitia expugnat. Mature{{s}}cente autem ca{{s}}tanea ip{{s}}a cum oleo intus contento {{s}}en{{s}}im mite{{s}}cit, ac vim {{s}}uam maxima ex parte deponit; quod principio quidem au{{s}}terum {{et}} acidum, dentibus ac palato ingratum {{et}} noxium, mox à Sole excoctum {{et}} matutino rore turgidum, no{{s}}tris Europ{{ae}}is grati{{s}}{{s}}imum, {{et}} in deliciis e{{s}}{{s}}e {{s}}olet. Bra{{s}}ilianis vero non minus quam Arcadibus olim Quercus, pomum hoc, tum glans ei adh{{ae}}re{{s}}cens {{et}} {{s}}uperinna{{s}}cens, à tot jam {{s}}eculis, vit{{ae}} {{s}}olatio fuerunt. Bella, qu{{ae}} frequentia inter illos excitari {{s}}olent, ex parte hujus fructus amore geruntur. Victores enim ca{{s}}tris po{{s}}itis loci expugnati po{{s}}{{s}}e{{s}}{{s}}ores tamdiu manent, donec omnem arboris fructum depa{{s}}ti fuerint. {{AE}}tatem exinde {{s}}uo more dimetiuntur, nam {{s}}emel in anno dumtaxat celebris hic fructus provenit, idque men{{s}}ibus Decembri, Januario {{et}} Februario, tunc enim deficit {{s}}ub latitudine Parnambucen{{s}}is Pr{{ae}}fectur{{ae}}; quia me{{s}}{{s}}is {{et}} vindemi{{ae}} tempora pro {{s}}itu regionis mutari {{s}}olent. Pomum modicè refrigerat {{et}} fauces con{{s}}tringit: ventriculo gratum, {{s}}i maturum, {{s}}in minus, {{et}} immaturum in{{s}}tar Limoniorum {{s}}ucci, corro{{s}}ivum e{{s}}t ac mordaci acore infe{{s}}tum.<noinclude> Fi-</noinclude><noinclude>{{rh|||gura}}</noinclude> lya7jgg7k6vss4g2nivqq2t69kwlnyl 104 87701 286062 285893 2026-10-28T19:33:54Z EnaldoSS 18086 286062 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|66|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XIII"/>crudis ve{{s}}ci, quod caput infe{{s}}tent. Plu{{s}}quam triginta ordine ip{{s}}i calici, mediante vi{{s}}co{{s}}a materia, agglutinati h{{ae}}rent, figuraque fere triangulari exi{{s}}tunt, Myrobalano Chebulo non adeo {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 081 (cropped).jpg |width=350px |align=center}} di{{s}}{{s}}imiles. Tant{{ae}} duritiei h{{ae}} pixides {{s}}unt, ut Tapuyeris non {{s}}olum va{{s}}a potoria, {{s}}ed {{et}} di{{s}}cos, {{et}} ollas {{s}}ufficiant. C{{ae}}terum arbor in {{s}}altibus {{et}} locis mediterraneis adeo luxuriat, ut ju{{s}}to exercitui, {{s}}ufficienti {{s}}u{{s}}tentaculo fructus ejus aliquando fuerint. Pulchra e{{s}}t, trunco cra{{s}}{{s}}o {{et}} recto, inque in{{s}}ignem proceritatem a{{s}}{{s}}urgit. Lignum eximium u{{s}}um pr{{ae}}{{s}}tat, putredini mire re{{s}}i{{s}}tit, unde ob {{s}}ummam {{s}}imul duritiem, molendinorum {{s}}acchareorum axes ex illo fabricantur, c{{ae}}tera{{s}}que arbores multum antecellit. Cortices pr{{ae}}terea contu{{s}}i {{et}} rite pr{{ae}}parati naupegis loco {{s}}tup{{ae}} in{{s}}erviunt. Alia adhuc datur ii{{s}}dem locis ''Zabucayo'' arbor, priori {{s}}imillima, ni{{s}}i quod calices magis deformes producat, earum nuces dignitate inferiores habeantur: quippe ex immoderato illarum u{{s}}u, quibu{{s}}dam capillos defluxi{{s}}{{s}}e Incol{{ae}} te{{s}}tantur. <section end="XIII"/> {{dhr}} <section begin="XIV"/>{{c|{{sc|Cap. XIV.}}}} {{c|{{larger|''De Gueticoroja, {{et}} illius facultatibus.'' }}}} {{Is|V}}Ari{{ae}} arbores excel{{s}}{{ae}} ''Guetijs'' dict{{ae}}, eju{{s}}dem generis fructus flave{{s}}centes producunt, pauca carne, magnoque lapide ovalis figur{{ae}} intus refertos; quorum fructuum ad minimum mihi tres vidi{{s}}{{s}}e {{s}}pecies contigit, ''Guetitoroba'', ''Gueti-miri'', {{et}} ''Gueticoroya'', e{{s}}culentos quidem omnes, {{s}}ed à paucioribus expetitos, excepto uno hoc eoque pr{{ae}}grandi, de quo in pr{{ae}}{{s}}enti agimus, {{et}} à magnatibus in deliciis habetur. E{{s}}t autem h{{ae}}c arbor qu{{ae}} ''Guety-coroya'' dicitur, cortice gry{{s}}eo. Rami habent folia in<noinclude>{{rh|||frondes}}</noinclude> 7roh62wcpx1tq5fj471k2hbdnsdik5y 104 87704 286063 285896 2026-10-28T19:35:10Z EnaldoSS 18086 286063 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|69}}</noinclude><section begin="XVII"/>Licet autem h{{ae}}c arbor foliis fructibu{{s}}que malo A{{s}}{{s}}yri{{ae}} quam {{s}}imillima {{s}}it, tamen qualitate ab illa omnino di{{s}}crepat, quod exceptis foliis longe inferior {{s}}it. Quare Bra{{s}}ilianis pariter {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 084 (cropped).jpg |width=300px |align=center}} {{et}} no{{s}}tratibus, ob {{s}}ingularem efficaciam qu{{ae}} illis ine{{s}}t, vehementer extolluntur. Pr{{ae}}terquam enim, quod variis corporis affectibus {{s}}uccurrant, immodicos fervores leniunt, {{et}} atroci illi ani vitio, ''Bicho del culo'', dicto, mirum in modum {{s}}olatium adferunt: {{s}}uccus {{s}}iquidem foliorum contu{{s}}orum t{{ae}}darumque, tum {{s}}implex, tum compo{{s}}itus, ano inditus, jejuno refrigerio incendium re{{s}}tinguit, {{s}}qualorem ac immunditiem ab{{s}}tergit, {{et}} immanes dolores mitigat. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c folia illius contu{{s}}a {{et}} auribus indita re{{s}}tituunt dolores capitis ex calore natos, nullo accedente alio remedio. <section end="XVII"/> {{dhr}} <section begin="XVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Araticu eju{{s}}que {{s}}peciebus {{et}} qualitatibus.'' }}}} {{Is|A}}{{sc|Raticu}}, arborum Bra{{s}}ili{{ae}} indigenarum diver{{s}}{{ae}} dantur {{s}}pecies: quarum du{{ae}} qu{{ae}} ''Araticû-ponhe'', {{et}} ''Araticuapé'' à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicuntur, parum differunt. ''Araticu-ponhe'' enim e{{s}}t arbor caudice, ramorum figura, corticis colore Auranti{{ae}} malo {{s}}imilis, {{s}}ed folia, flores {{et}} fructus differunt. Folia illius {{s}}emipedem circiter {{s}}unt longa, alternatim {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita, {{s}}uperius {{s}}aturatè virentia, {{s}}plendentia, inferius dilute viridia, cra{{s}}{{s}}a, {{et}} ad tactum {{s}}olida, duos circiter digitos lata {{et}} in extremitate acuminata. Hinc inde flos provenit magnus, totus flavus, compo{{s}}itus exterius {{et}} tribus foliis cordiformibus, {{s}}e{{s}}quidigitum longis, in{{s}}tar corticis mali aurantii, cra{{s}}{{s}}is, erectè {{s}}tantibus. H{{ae}}c in {{s}}e continent alia tria folia minora, quorum quodlibet {{s}}emiglobum excavatum refert; ita tamen inter {{s}}e compo{{s}}ita {{s}}unt, ut integrum globum, interius cavum, magnitudine nucis juglandis repr{{ae}}{{s}}entent; {{et}} in eo {{s}}tamen rotundum luteum cum apice {{s}}uo orbiculari. Flos totus flavus, {{s}}uavis primum odoris, {{s}}ed nau{{s}}eabundi. Floret men{{s}}ibus Septembri, Octobri, {{et}} Novembri. Flores<noinclude>{{rh||''I 3''|multi}}</noinclude> 86qqhr32ym0hbss223vg7pm2u66ohvx 104 87706 286018 285898 2026-10-28T14:50:27Z EnaldoSS 18086 286018 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|71}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="XX"/>{{c|{{sc|Cap. XX.}}}} {{c|{{larger|''De Embira {{s}}eu Pindaiba; eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|S}}Equitur nunc {{s}}ilve{{s}}tris h{{ae}}c arbor ''Embira'', {{s}}ive ''Pindaiba'' dicta Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, juxta Olind{{ae}} promontorium {{s}}pecio{{s}}e ut plurimum na{{s}}cens, {{et}} ob acrimoniam fructus, c{{ae}}tera{{s}}que qualitates piperis Bra{{s}}ilien{{s}}is {{ae}}mula. Folia fert exigua {{et}} acuminata, {{et}} Oliv{{ae}} foliis {{s}}imillima: lignum ejus e{{s}}t tenue. Procera e{{s}}t admodum arbor, {{et}} in {{s}}ummam altitudinem recta a{{s}}{{s}}urgit. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 086 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Men{{s}}ibus pluviis acini illius virent, {{s}}ed mature{{s}}centes men{{s}}ibus Decembri {{et}} Januario rubent, atque decidunt, qui {{s}}i fuerint de{{s}}iccati, nigre{{s}}cunt, uruntque linguam ma{{s}}ticata, {{et}} aromaticum quid {{s}}apiunt, ablato {{s}}emine nigro oblongo, quod in illis continetur, quod Juniperum redolet. A jejunis manducata {{s}}tomachum debilem corroborant {{et}} di{{s}}cutiunt flatus. Tum contu{{s}}a {{et}} applicata mor{{s}}ibus {{s}}erpentum medentur. Excoquuntur ut re{{s}}erventur in officinis. Culinis quoque vicem piperis pr{{ae}}{{s}}tant. Ex Arboris denique corticibus, funes igniarii, quo milites ignem fovent, conficiuntur. <section end="XX"/> {{dhr}} <section begin="XXI"/>{{c|{{sc|Cap. XXI.}}}} {{c|{{larger|''De Ibiraee arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|A}}Ntiqua nemora hanc va{{s}}tam {{et}} proceram arborem producunt. Indigen{{ae}} ''Ibiraee'', id e{{s}}t, Lignum dulce, non autem ''Hiouraee'', ut Lerius {{et}} Thevetus prodiderunt, appellant. Folia hujus arboris Laurum pror{{s}}us {{ae}}mulantur. Truncus cortice glabro, intus albicante, exterius rube{{s}}cente {{s}}pectatur. Fructus fert flave{{s}}centes prunis {{s}}imiles, grati{{s}}{{s}}imique {{s}}aporis, verum non quotannis. Ligno e{{s}}t pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo {{et}} pr{{ae}}duro, {{et}} putredini re{{s}}i{{s}}tente quod à Naupegis expetitur. Arboris hujus virtutes auxiliatrices {{s}}oli cortici ine{{s}}{{s}}e creduntur, qui recens avul{{s}}us, liquorem albicantem {{s}}ibi agglutinatum habet, cujus color mox perditur, paulatimque decre{{s}}cit, {{et}} cortice {{s}}imul ex{{s}}iccato, in naturam {{et}} dulcem illius {{s}}ub{{s}}tantiam abit. Duri{{s}}{{s}}imus exi{{s}}tit, {{s}}emidigitali cra{{s}}{{s}}itie, {{s}}apore aromatico cinnamomum, dulcedine Glycirizam {{ae}}quans. Sunt qui ''Guiaci'' {{s}}eu ligni {{s}}ancti {{s}}peciem e{{s}}{{s}}e contendunt, à quibus non di{{s}}{{s}}entio. Moderate calidus e{{s}}t {{et}} tenuium partium, quapropter pectoris {{et}} jecinoris affectibus optime convenit. Pr{{ae}}cipuum enim incolarum refugium e{{s}}t in veteribus vi{{s}}cerum ob{{s}}tructionibus, ut jam diximus: tum quoque adver{{s}}us Luem Veneream, eximium remedium {{s}}ubmini{{s}}trat decoctum illius ex aqua fontana, palato quidem non ingratum, per aliquot dies reiteratum. Pugillus denique, ventriculo adhuc jejuno, ex ovo {{s}}orbili, ju{{s}}culo aut aliquo conveniente liquore a{{s}}{{s}}umtus, bronchia pulmonis aperit, {{et}} ce{{s}}{{s}}antem quoque urinam educit. Quapropter omnibus artis Medic{{ae}} indagatoribus {{s}}ua{{s}}or fuerim, ut corticem hunc in ulteriores u{{s}}us reponant. Succus autem lacteus ex recenti cortice expre{{s}}{{s}}us, {{s}}cabiei {{et}} tine{{ae}} capitis, pr{{ae}} c{{ae}}teris medetur.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap,}}}}</noinclude> mn890n9i4c0lhm93g0anci7hheshhhe 104 87736 285974 285754 2026-10-28T13:54:08Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285974 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|{{x-larger|CAPUT I.}}<br/> ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicæ.''}} {{right sidenote|''Mathematicæ etymon.''}} {{dropinitial|M}}Erito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quæ circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam sæculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Græco vocabulo {{Greek|}} (mathesis) vel {{Greek|}} (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Græcæ linguæ notitiam habent; quæ quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam præ cæteris nomen doctrinæ ac disciplinæ sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiæ, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex præcognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiæ) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quæ ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, {{Greek|}}, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Græcorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda. Objectum Mathematicæ quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicæ partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quædam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliæ vero eandem quantitatem considerant materiæ immersam, ut quæ versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variæ oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite. {{right sidenote|''Ejusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quæ sit Mathematicæ essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.'' {{c|{{x-larger|CAPUT II.}}<br/> ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.'' }} {{right sidenote|''Mathematica divisiones variæ.''}} {{dropinitial|V}}Arij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhærere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicæ speciem. Illam igitur speciem, quæ quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quæ eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quæ quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quæ andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt. Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quæ versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quæ circa quantitatem terminatam materiæ sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo dæsiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis. Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica'' dividit Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodæsiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphæropæjam, Manganariam, Mechanopoëticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet. P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut præcipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas<noinclude></noinclude> faiixtqr9zfmf7irz1c26fd6mpe3gx0 104 87737 285975 285755 2026-10-28T13:54:38Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285975 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quæ nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet. P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiæ lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem præcipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et Stereometriam versantem circa solida. Arithmeticam partitur in quinque partes: Elementarem, explicantem praxes et demonstrationes operationum cardinalium Arithmeticæ practicæ, tum in numeris integris, tum in fractis: Analogicam, explicantem ac demonstrantem regulas proportionum, societatum, alligationis, positionum, progressionum: Logisticam, tractantem de sinubus, tangentibus, secantibus, logarithmis: Figuratam, tractantem de analysi et genesi polygonorum, et potestatum: Analyticam, divisam in zeteticem, poristicem, et exegeticem. Non puras dividit in Geometriam practicam, Arithmeticam supputatricem, Astronomiam. Opticam, Staticam, et Musicam. Harum singulas iterum varie subdividit. Omitto divisiones Alstedii, Heinlini, Abdiæ Trevv, Metii, Herigonii, Rami, Stevini, Merseni, et aliorum passim. {{right sidenote|''Nostra divisio.''}} Ego totam Mathesin, quæ infinita pæne est, ita breviter ac ruditer distribuo in membra. Mathesis omnis versatur circa quantitatem terminatam, vel discretam, vel continuam: item vel abstractam a materia sensibili, vel ipsi concretam, id est, materiis physicis accommodatam: item vel speculative, vel practice. Quæ circa discretam et a materia abstractam versatur, id est, circa numerum secundum se consideratum, dicitur Arithmetica: speculativa quidem, si speculative tantum considerat numeros, eorumque proprietates: practica vero, si practice eosdem considerat. Utraque Arithmetica habet varias alias subdivisiones, ut videbimns in libro secundo. Quæ circa eandem discretam materiæ immersam, scilicet circa numerum sonorum seu harmonicum versatur, dicitur Musica, seu speculativa, seu practica, prout speculative aut practice circa eum versatur. Quæ circa continuam quantitatem occupatur, sed a materia sensibili abstractam, sive speculative, sive practice: Geometria ex Mathematicorum usu nuncupatur, aut speculativa, aut practica. Quæ circa eandem continuam, sed corpori aut qualitati alicui concretam versatur, dividitur in plurimas species, quarum universaliores, ac velut summa capita sunt Astronomia, Mechanica, Optica, et Musica. Harum quælibet in alias pæne in numeras subdividitur, ut suis locis videbimus. {{c|{{x-larger|CAPUT III.}}<br/> De Terminis seu Vocab. Mathematicis}} {{right sidenote|''Termini seu vocabula mathematica.''}} {{dropinitial|T}}''Ermini Mathematici, qui hoc capite explicantur, spectant fere ad solas illas species, quæ circa cotinuam quantitatem versantur. Alii qui ad species circa discretam versantes pertinent, suis locis explicabuntur, non enim nisi ad illas solas necessarii sunt.'' {{c|Articulus I.<br/>''De puncto, linea, superficie, et corpore; eorumque varia divisione.''}} {{right sidenote|''Punctum.''}} {{dropinitial|P}}Unctum Mathematicum est, quod nullas habet partes quanticatis, nempe neque longitudinem, neque latitudinem, neque profunditatem. Euclides ita definit: ''Punctum est, cujus pars nulla est.'' {{right sidenote|''Linea.''}}1. Linea est quantitas continua, habens longitudinem, sine latitudine, et profunditate. Concipitur creari ex fluxu puncti, vestigium post se relinquentis. Talem repræsentant figuræ prima, [[File:Schott CursusMath 007.png|left|200px]] secunda et tertia. Dico; repræsentant, quia revera lineæ non sunt, cum latitudinem habeant. 3. Dividitur linea in terminatam, et interminatam. Illa hal et terminos seu extrema, hæc minime. Termini lineæ sunt puncta. Linea terminata dividitur inrectam, curvam, et mixtam. {{right sidenote|''Linea recta, curva et mixta.''}} 4. Linea recta est, quæ ex æquo sua interjacet extrema puncta; id est, quæ ita æqualiter extenditur inter extrema sua puncta; ut nihil sit in ea flexuosum. Talem repræsentat pilus aut filum tenue summa vi extensum; talemque crearet punctum fluens recta per brevissimam inter duo puncta viam, ita ut in nullam partem deflecteret, prout apparet in 1. figura. Recta linea dicitur ope Regulæ seu Amussis exacte fabricatæ, de qua infra ''cap. 4.'' 5. Linea curva est, quæ non ex æquo jacet seu extenditur inter sua extrema puncta. Talem repræsentat 2. figura, 6. Linea mixta est, quæ componitur ex recta et curva. Talem repræsentat 3. figura. 7. Curvarum linearum sunt quam plurimæ species, nempe Circularis, Elliptica, Helica seu Spiralis plana, Spiralis cylindrica, Spiralis conica, Spiralis sphærica, Parabolica, Hyperbolica, et aliæ multæ, quas suis locis explicabimus. {{right sidenote|''Superficies.''}} 8. Superficies est quantitas continua, habens longitudinem et latitudinensine profunditate. Talem repræsentat figura 4. Dividitur in terminatam, [[File:Schott CursusMath 008.png|left|200px]] et interminatam. Illa habet terminos, hæc minime. Superficiei terminatæ extrema seu termini sunt lineæ, vel linea. Terminata superficies subdividitur in planam, curvam, et mixtam ex utraque. {{right sidenote|''Superficies plana, et curva.''}} 9. Superficies plana est (intellige, terminata) quæ ex æquo suas in terjacet extremas lineas; ita nimirum, ut mediæ partes ab extremis sursum deorsumve subsultando non recedant. Talem repræsentat folium chartæ delicatissimæ summâ vi extensum; talemque crearet linea recta, fluens in transverum per brevissimam inter duas lineas viam, ita ut nihil haberet eminens, nihil lacunosum, nihil inæquale. Solent Mathematici superficiem planam appellare absolute ''planum;'' unde quando loquuntur de plano sine addito, intelligendum id est de superficie plana. 10. Superficies curva est, quæ non ex æquo jacet inter suas extremas lineas. Hujus multæ sunt species, nempe spherica, conica, cylindrica, etc. Omnes dividuntur in convexas, et concavas. Convexa est exterior alicujus sphæræ, cylindri, coni, etc. superficies. Concava est interior eorundem corporum, si intus cava sunt. Quid sit sphæra, cylindrus, conus, etc. dicetur infra, ''Artic. V.'' {{right sidenote|''Corpus.''}} 11. Corpus, sive solidum, est quantitas continua, habens trinam dimensionem, nempe longitudinem, latitudinem, et profunditatem. Termini sive extrema corporis (intellige, finiti ac terminati) sunt superficies, vel vna, vel multiplex. Varias corporis divisiones afferemus infra, ''Art. V.'' {{nop}}<noinclude></noinclude> lvnq347qye5hzwzodw6bckkgam2hbb1 104 87738 285976 285756 2026-10-28T13:54:46Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285976 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c|Articulus II.<br/>''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''}} {{right sidenote|''Angulus planus.''}} {{dropinitial|A}}Ngulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figuræ a 5 usque ad 12 inclusive. Hæc definitio [[File:Schott CursusMath 009.png|left|200px]] non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando [[File:Schott CursusMath 010.png|left|200px]] duæ line æ, sive rectæ, sive non rectæ, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duæ lineæ non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineæ porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli. 2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphæricorum in superficiebus sphæricis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata. {{right sidenote|''Angulus inciden tiæ et contactus.''}} 3. Quando duæ lineæ ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiæ: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis. {{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figuræ 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12. {{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineæ longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur æquales, qui inæquales. {{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quæ enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in præcedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia sæpe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B [[File:Schott CursusMath 011.png|left|200px]] AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ. {{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineæ rectæ, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineæ cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineæ rectæ inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus. {{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duæ lineæ rectæ perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineæ non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineæ EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus. 9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16, [[File:Schott CursusMath 012.png|left|200px]] 17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectæ BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectæ AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non in-<noinclude></noinclude> 0fdnaj4qk59cf1vzgpecg0yi2s2iy3a 104 87739 285977 285758 2026-10-28T13:54:56Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285977 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares. {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se æquales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se æquales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se æquales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineæ illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem. {{c|Articulus III.<br/> ''De figuris planis Curvilineis, et præcipue de Circulo.''}} {{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineæ, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet. {{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quæ sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figuræ, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis. {{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planæ figuræ sunt superficies terminatæ, id est, lineis aut lineâ comprehensæ. Solidæ vero figuræ sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa. 4. Planæ figuræ aut sunt curvilineæ, aut rectilineæ. Curvilineæ figuræ sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederæ folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinæ pedicæ similis, et aliæ id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus. {{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quæ peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quæ intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectæ lineæ, inter se sunt æquales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen prædicta circularis linea vocatur circulus. [[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]] {{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineæ rectæ ad circumferentiam ductæ, sunt æquales. Tale est punctum A in eadefigur. 19. 7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quæcunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quæ circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliæ infinitæ assignabiles. {{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quæceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotæ. {{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quæ continetur sub diametro et sub ea linea, quæ de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens. {{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inæquales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli. {{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quæcunquæ circumferentiæ portio, præsertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli. [[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]] {{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quæcunquæ recta linea quæ arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in prædicta figura 20. Appellatur etiam subtensa. {{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duæ semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in præcedenti circulari figura FOE. {{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus. {{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duæ diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor æquales partes, quæ propterea appellantur quadrantes, sive quartæ circuli; quas diximus continere 90 gradus. {{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duæ semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiæ, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 præcise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se æquales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se æquales, quia omnes continent gradus 90 præcise. 17. Quotiescunque duæ lineæ rectæ constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis es-<noinclude></noinclude> 5pp5m3qecvn02pfnqaaq49qowrwr6fc 285978 285977 2026-10-28T13:55:30Z Sjgallagher2 29663 285978 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>clinaret magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquæ in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares. {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiæ, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se æquales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se æquales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se æquales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineæ illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem. {{c|Articulus III.<br/> ''De figuris planis Curvilineis, et præcipue de Circulo.''}} {{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} {{dropinitial|T}}Erminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineæ, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet. {{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quæ sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figuræ, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis. {{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planæ figuræ sunt superficies terminatæ, id est, lineis aut lineâ comprehensæ. Solidæ vero figuræ sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa. 4. Planæ figuræ aut sunt curvilineæ, aut rectilineæ. Curvilineæ figuræ sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederæ folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinæ pedicæ similis, et aliæ id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus. {{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quæ peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quæ intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectæ lineæ, inter se sunt æquales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen prædicta circularis linea vocatur circulus. [[File:Schott CursusMath 013.png|left|200px]] {{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineæ rectæ ad circumferentiam ductæ, sunt æquales. Tale est punctum A in eadefigur. 19. 7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quæcunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quæ circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliæ infinitæ assignabiles. {{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quæceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotæ. {{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quæ continetur sub diametro et sub ea linea, quæ de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens. {{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inæquales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli. {{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quæcunquæ circumferentiæ portio, præsertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli. [[File:Schott CursusMath 014.png|right|200px]] {{left sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quæcunquæ recta linea quæ arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in prædicta figura 20. Appellatur etiam subtensa. {{left sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duæ semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in præcedenti circulari figura FOE. {{left sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus. {{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duæ diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor æquales partes, quæ propterea appellantur quadrantes, sive quartæ circuli; quas diximus continere 90 gradus. {{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duæ semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiæ, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 præcise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se æquales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se æquales, quia omnes continent gradus 90 præcise. 17. Quotiescunque duæ lineæ rectæ constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis es-<noinclude></noinclude> rhfiktbthovdhxlfjrnyesovr47h8qw 104 87752 285979 285801 2026-10-28T14:20:12Z EnaldoSS 18086 285979 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|73}}</noinclude><section begin="XXIII"/>{{pt|larum|tabularum}} formas redigatur. Accipe duas vel tres ca{{s}}taneas contu{{s}}as {{et}} cum {{s}}accharo de{{s}}pumato excoctas, addito any{{s}}i {{et}} cinnamomi momento, grati{{s}}{{s}}imum non {{s}}olum erit medicamentum, {{s}}ed {{et}} tuti{{s}}{{s}}imum, infantibus, ii{{s}}que omnibus qui à purgantibus {{s}}olent abhorrere. Lu{{s}}itani {{et}} indigen{{ae}} ex eadem nuce oleum exprimunt, quod lychnis affundunt, atque eo corpus inungunt. E cortice autem illius u{{s}}tulato, incol{{ae}} optimum {{et}} familiare remedium contra ventris fluxum, ii{{s}}que, quibus po{{s}}t a{{s}}{{s}}umtam nucem, alvus immoderatius ruit, {{s}}ubmini{{s}}trant. Arboris cortex contu{{s}}us flumina inficit, atque enecat pi{{s}}ces. Vide Iconem arboris {{et}} nucis in Lib. {{sc|III}}. fol. 110. Georgii Marcgravii; quam hîc reponere non duximus oper{{ae}}pretium. <section end="XXIII"/> {{dhr}} <section begin="XXIV"/>{{c|{{sc|Cap. XXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Guabiraba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N confrago{{s}}is nemoribus Bra{{s}}ili{{ae}}, reperitur va{{s}}ta arbor, qu{{ae}} gentilitio vocabulo ''Guabiraba'' appellatur; ligno obliquo, multi{{s}}que flexibus tortuo{{s}}o, alti{{s}}{{s}}imo in{{s}}uper atque duri{{s}}{{s}}imo; {{et}} contra putredinem optimo. In collibus vero {{et}} campis eadem ''Guabiraba'' ad longe minorem molem a{{s}}{{s}}urgit, vix prunum ad{{ae}}quans: foliaque multo minora, fructu{{s}}que fert minus agre{{s}}tes. Adeo denique ob diver{{s}}itatem {{s}}oli, di{{s}}crepantes inter {{s}}e, ut h{{ae}} à Medicis, ill{{ae}} à fabris potius expetantur. [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 73) BHL289036 (cropped).jpg|center|500px]] Florem fert niveum, valde odoriferum, i{{s}}que media {{ae}}{{s}}tate, mane antequam Sol rorem exhau{{s}}erit, colligitur, {{et}} alembico inditus, eximi{{ae}} virtutis liquorem exhalat: qui refrigerans pr{{ae}}{{s}}ertim {{et}} mundificans, oculorum inflammationes optime temperat. Fructus, {{s}}ive globuli rotundi, umbilicatim prodeunt, qui maturitatem {{s}}ub initium hyemis con{{s}}ecuti, nigrum induunt colorem, dulci{{s}}{{s}}imique {{s}}unt {{s}}aporis. Folia vari{{ae}} figur{{ae}}, qu{{ae}}dam acuminata {{et}} pene figura cordis, qu{{ae}}dam obtu{{s}}iora, {{s}}uba{{s}}pera,<noinclude>{{rh||''K''|eminen-}}</noinclude> j8o4yw7p8t687odaw0xadhwuzaiv2iu 285997 285979 2026-10-28T14:47:34Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285997 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|73}}</noinclude><section begin="XXIII"/>{{pt|larum|tabularum}} formas redigatur. Accipe duas vel tres ca{{s}}taneas contu{{s}}as {{et}} cum {{s}}accharo de{{s}}pumato excoctas, addito any{{s}}i {{et}} cinnamomi momento, grati{{s}}{{s}}imum non {{s}}olum erit medicamentum, {{s}}ed {{et}} tuti{{s}}{{s}}imum, infantibus, ii{{s}}que omnibus qui à purgantibus {{s}}olent abhorrere. Lu{{s}}itani {{et}} indigen{{ae}} ex eadem nuce oleum exprimunt, quod lychnis affundunt, atque eo corpus inungunt. E cortice autem illius u{{s}}tulato, incol{{ae}} optimum {{et}} familiare remedium contra ventris fluxum, ii{{s}}que, quibus po{{s}}t a{{s}}{{s}}umtam nucem, alvus immoderatius ruit, {{s}}ubmini{{s}}trant. Arboris cortex contu{{s}}us flumina inficit, atque enecat pi{{s}}ces. Vide Iconem arboris {{et}} nucis in Lib. {{sc|III}}. fol. 110. Georgii Marcgravii; quam hîc reponere non duximus oper{{ae}}pretium. <section end="XXIII"/> {{dhr}} <section begin="XXIV"/>{{c|{{sc|Cap. XXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Guabiraba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N confrago{{s}}is nemoribus Bra{{s}}ili{{ae}}, reperitur va{{s}}ta arbor, qu{{ae}} gentilitio vocabulo ''Guabiraba'' appellatur; ligno obliquo, multi{{s}}que flexibus tortuo{{s}}o, alti{{s}}{{s}}imo in{{s}}uper atque duri{{s}}{{s}}imo; {{et}} contra putredinem optimo. In collibus vero {{et}} campis eadem ''Guabiraba'' ad longe minorem molem a{{s}}{{s}}urgit, vix prunum ad{{ae}}quans: foliaque multo minora, fructu{{s}}que fert minus agre{{s}}tes. Adeo denique ob diver{{s}}itatem {{s}}oli, di{{s}}crepantes inter {{s}}e, ut h{{ae}} à Medicis, ill{{ae}} à fabris potius expetantur. [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 73) BHL289036 (cropped).jpg|center|500px]] Florem fert niveum, valde odoriferum, i{{s}}que media {{ae}}{{s}}tate, mane antequam Sol rorem exhau{{s}}erit, colligitur, {{et}} alembico inditus, eximi{{ae}} virtutis liquorem exhalat: qui refrigerans pr{{ae}}{{s}}ertim {{et}} mundificans, oculorum inflammationes optime temperat. Fructus, {{s}}ive globuli rotundi, umbilicatim prodeunt, qui maturitatem {{s}}ub initium hyemis con{{s}}ecuti, nigrum induunt colorem, dulci{{s}}{{s}}imique {{s}}unt {{s}}aporis. Folia vari{{ae}} figur{{ae}}, qu{{ae}}dam acuminata {{et}} pene figura cordis, qu{{ae}}dam obtu{{s}}iora, {{s}}uba{{s}}pera,<noinclude>{{rh||''K''|eminen-}}</noinclude> pyvjke5sjsjyuftyhc9pwksdvgjz73s 286064 285997 2026-10-28T19:36:31Z EnaldoSS 18086 286064 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|73}}</noinclude><section begin="XXIII"/>{{pt|larum|tabularum}} formas redigatur. Accipe duas vel tres ca{{s}}taneas contu{{s}}as {{et}} cum {{s}}accharo de{{s}}pumato excoctas, addito any{{s}}i {{et}} cinnamomi momento, grati{{s}}{{s}}imum non {{s}}olum erit medicamentum, {{s}}ed {{et}} tuti{{s}}{{s}}imum, infantibus, ii{{s}}que omnibus qui à purgantibus {{s}}olent abhorrere. Lu{{s}}itani {{et}} indigen{{ae}} ex eadem nuce oleum exprimunt, quod lychnis affundunt, atque eo corpus inungunt. E cortice autem illius u{{s}}tulato, incol{{ae}} optimum {{et}} familiare remedium contra ventris fluxum, ii{{s}}que, quibus po{{s}}t a{{s}}{{s}}umtam nucem, alvus immoderatius ruit, {{s}}ubmini{{s}}trant. Arboris cortex contu{{s}}us flumina inficit, atque enecat pi{{s}}ces. Vide Iconem arboris {{et}} nucis in Lib. {{sc|III}}. fol. 110. Georgii Marcgravii; quam hîc reponere non duximus oper{{ae}}pretium. <section end="XXIII"/> {{dhr}} <section begin="XXIV"/>{{c|{{sc|Cap. XXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Guabiraba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N confrago{{s}}is nemoribus Bra{{s}}ili{{ae}}, reperitur va{{s}}ta arbor, qu{{ae}} gentilitio vocabulo ''Guabiraba'' appellatur; ligno obliquo, multi{{s}}que flexibus tortuo{{s}}o, alti{{s}}{{s}}imo in{{s}}uper atque duri{{s}}{{s}}imo; {{et}} contra putredinem optimo. In collibus vero {{et}} campis eadem ''Guabiraba'' ad longe minorem {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 73) BHL289036 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} molem a{{s}}{{s}}urgit, vix prunum ad{{ae}}quans: foliaque multo minora, fructu{{s}}que fert minus agre{{s}}tes. Adeo denique ob diver{{s}}itatem {{s}}oli, di{{s}}crepantes inter {{s}}e, ut h{{ae}} à Medicis, ill{{ae}} à fabris potius expetantur. Florem fert niveum, valde odoriferum, i{{s}}que media {{ae}}{{s}}tate, mane antequam Sol rorem exhau{{s}}erit, colligitur, {{et}} alembico inditus, eximi{{ae}} virtutis liquorem exhalat: qui refrigerans pr{{ae}}{{s}}ertim {{et}} mundificans, oculorum inflammationes optime temperat. Fructus, {{s}}ive globuli rotundi, umbilicatim prodeunt, qui maturitatem {{s}}ub initium hyemis con{{s}}ecuti, nigrum induunt colorem, dulci{{s}}{{s}}imique {{s}}unt {{s}}aporis. Folia vari{{ae}} figur{{ae}}, qu{{ae}}dam acuminata {{et}} pene figura cordis, qu{{ae}}dam obtu{{s}}iora, {{s}}uba{{s}}pera,<noinclude>{{rh||''K''|eminen-}}</noinclude> 6wlvyrf6yyzrhciclvnmfjmt99ssxgx 104 87753 285980 285803 2026-10-28T14:21:24Z EnaldoSS 18086 285980 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|74|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXIV"/>eminentibus nervis {{s}}unt foliorum pyri magnitudine: levi{{s}}{{s}}ime fricata aromaticum {{s}}pirant odorem: quare in{{s}}ignem in balneis u{{s}}um pr{{ae}}bent, calida ad {{s}}ecundum gradum. Aqua quoque fragrans, {{s}}icuti è floribus, ex illis elicitur. Quantum pulvis hujus ligni in Carbonem redacti, oculis inflatus conferat, alias demon{{s}}travi. <section end="XXIV"/> {{dhr}} <section begin="XXV"/>{{c|{{sc|Cap. XXV.}}}} {{c|{{larger|''De Araca-Iba, eju{{s}}que facultatibus {{et}} u{{s}}u.'' }}}} {{Is|H}}Ujus arboris fructus à Bra{{s}}ilianis appellatur ''Araca-miri''; prunum Granaten{{s}}em vocant no{{s}}trates. Externa facie, frequentia, tempore, {{et}} loco natali, convenit cum ''Guabiraba'', de qua capite pr{{ae}}cedenti egimus. Frutex e{{s}}t, ligno, foliis {{et}} floribus ut ''Guajaba'', {{s}}ed magnitudine differunt {{et}} fructu. Sed ut varius {{et}} mirus e{{s}}t natur{{ae}} lu{{s}}us, omnes dignitates, ea{{s}}q; eximias, fructui {{et}} radici in{{s}}evit, cum ''Guabirab{{ae}}'' nullas, nec in fructu, nec in radice, {{s}}ed omnes in floribus {{et}} foliis in{{s}}itas virtutes dederit. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 74) BHL289037 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Locis gaudet apricis, raroque in {{s}}ilvis aut umbro{{s}}is nemoribus con{{s}}picitur. Floret bis quotannis, bis quoque fert fructum, men{{s}}e nimirum Martio {{et}} rur{{s}}us Septembri. Pruna coronis, me{{s}}pilorum in{{s}}tar, eleganter ornata, innumeri{{s}}que acinis turgentia profert, qu{{ae}}, ubi maturuerint, flavent, mu{{s}}teamque habent in {{s}}e dulcedinem, atque fraga quodammodo referunt {{s}}apore. Cruda potius quam cocta appetuntur, {{s}}uavi{{s}}{{s}}imique odoris exi{{s}}tunt {{et}} {{s}}aporis. Oportet autem ut tempe{{s}}tive decerpantur; nam omni fructui, propter inten{{s}}i{{s}}{{s}}imũ Solis ardorem, non minor injuria fit, {{s}}i paulo tardius quam {{s}}i citius avellatur. Conditus qui ex hoc fructu fiunt, jucunde refrigerant, ad{{s}}tringunt {{et}} corroborant, locoq; carnis cidoneorum, con{{s}}erv{{ae}} ro{{s}}arum, aliorumque {{s}}imilium exhibentur. C{{ae}}terum ip{{s}}e fructus virtute medicinali non de{{s}}tituitur. Ex foliis {{s}}iquidem {{et}} oculis utpote ad{{s}}tringentibus, optima balnea componuntur, tam contra internos quam externos corporis affectus, ut {{s}}upra in capite de ulceribus diximus. Pr{{ae}} c{{ae}}teris autem hujus fruticis partibus, radix dictis qualitatibus excellit. Atque hoc peculiare habet, quod {{s}}umme {{s}}it diuretica, partiumque {{s}}ubtilium {{et}} {{s}}ubdulci {{s}}apore cum ad{{s}}tringendi facultate polleat. Proinde pr{{ae}}ter eximias quas pr{{ae}}{{s}}tat virtutes, lienis {{et}} renum affectibus con ucit. Alia eju{{s}}dem generis ''Araca'' reperitur, {{s}}ed non ita frequens, qu{{ae}} tamen fructum facile pr{{ae}}{{s}}tantiorem procreat, {{et}} multo majorem. Quapropter ab indigenis ''Araca-guacu'', id e{{s}}t, ''Araca major'', appellatur, quod in ju{{s}}tam arborem excre{{s}}cat: folioque e{{s}}t glabro, l{{ae}}te viridi, figura {{et}} fragrante odore Lauro multum {{s}}imili. Fructum fert mali mediocris magnitudine, rotundum, {{s}}uperne umbilicum continentem: carnem habet albam, carni ''Araca-miri'', odore, {{s}}apore {{et}} {{s}}ub{{s}}tantia {{s}}imilem: in medio multos lapides, pi{{s}}is minoribus {{ae}}quales, continentem, obrotundos, paulum compre{{s}}{{s}}os, ex albo {{s}}ubflavos {{et}} duros, ut nuclei cera{{s}}orum, intus continentes nucleum album. Adh{{ae}}rent hi lapides carni per multa tenui{{s}}{{s}}ima filamenta.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> m31v4o7evdhcovgtmvat1upbdvky4uo 285998 285980 2026-10-28T14:47:40Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285998 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|74|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXIV"/>eminentibus nervis {{s}}unt foliorum pyri magnitudine: levi{{s}}{{s}}ime fricata aromaticum {{s}}pirant odorem: quare in{{s}}ignem in balneis u{{s}}um pr{{ae}}bent, calida ad {{s}}ecundum gradum. Aqua quoque fragrans, {{s}}icuti è floribus, ex illis elicitur. Quantum pulvis hujus ligni in Carbonem redacti, oculis inflatus conferat, alias demon{{s}}travi. <section end="XXIV"/> {{dhr}} <section begin="XXV"/>{{c|{{sc|Cap. XXV.}}}} {{c|{{larger|''De Araca-Iba, eju{{s}}que facultatibus {{et}} u{{s}}u.'' }}}} {{Is|H}}Ujus arboris fructus à Bra{{s}}ilianis appellatur ''Araca-miri''; prunum Granaten{{s}}em vocant no{{s}}trates. Externa facie, frequentia, tempore, {{et}} loco natali, convenit cum ''Guabiraba'', de qua capite pr{{ae}}cedenti egimus. Frutex e{{s}}t, ligno, foliis {{et}} floribus ut ''Guajaba'', {{s}}ed magnitudine differunt {{et}} fructu. Sed ut varius {{et}} mirus e{{s}}t natur{{ae}} lu{{s}}us, omnes dignitates, ea{{s}}q; eximias, fructui {{et}} radici in{{s}}evit, cum ''Guabirab{{ae}}'' nullas, nec in fructu, nec in radice, {{s}}ed omnes in floribus {{et}} foliis in{{s}}itas virtutes dederit. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 74) BHL289037 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Locis gaudet apricis, raroque in {{s}}ilvis aut umbro{{s}}is nemoribus con{{s}}picitur. Floret bis quotannis, bis quoque fert fructum, men{{s}}e nimirum Martio {{et}} rur{{s}}us Septembri. Pruna coronis, me{{s}}pilorum in{{s}}tar, eleganter ornata, innumeri{{s}}que acinis turgentia profert, qu{{ae}}, ubi maturuerint, flavent, mu{{s}}teamque habent in {{s}}e dulcedinem, atque fraga quodammodo referunt {{s}}apore. Cruda potius quam cocta appetuntur, {{s}}uavi{{s}}{{s}}imique odoris exi{{s}}tunt {{et}} {{s}}aporis. Oportet autem ut tempe{{s}}tive decerpantur; nam omni fructui, propter inten{{s}}i{{s}}{{s}}imũ Solis ardorem, non minor injuria fit, {{s}}i paulo tardius quam {{s}}i citius avellatur. Conditus qui ex hoc fructu fiunt, jucunde refrigerant, ad{{s}}tringunt {{et}} corroborant, locoq; carnis cidoneorum, con{{s}}erv{{ae}} ro{{s}}arum, aliorumque {{s}}imilium exhibentur. C{{ae}}terum ip{{s}}e fructus virtute medicinali non de{{s}}tituitur. Ex foliis {{s}}iquidem {{et}} oculis utpote ad{{s}}tringentibus, optima balnea componuntur, tam contra internos quam externos corporis affectus, ut {{s}}upra in capite de ulceribus diximus. Pr{{ae}} c{{ae}}teris autem hujus fruticis partibus, radix dictis qualitatibus excellit. Atque hoc peculiare habet, quod {{s}}umme {{s}}it diuretica, partiumque {{s}}ubtilium {{et}} {{s}}ubdulci {{s}}apore cum ad{{s}}tringendi facultate polleat. Proinde pr{{ae}}ter eximias quas pr{{ae}}{{s}}tat virtutes, lienis {{et}} renum affectibus con ucit. Alia eju{{s}}dem generis ''Araca'' reperitur, {{s}}ed non ita frequens, qu{{ae}} tamen fructum facile pr{{ae}}{{s}}tantiorem procreat, {{et}} multo majorem. Quapropter ab indigenis ''Araca-guacu'', id e{{s}}t, ''Araca major'', appellatur, quod in ju{{s}}tam arborem excre{{s}}cat: folioque e{{s}}t glabro, l{{ae}}te viridi, figura {{et}} fragrante odore Lauro multum {{s}}imili. Fructum fert mali mediocris magnitudine, rotundum, {{s}}uperne umbilicum continentem: carnem habet albam, carni ''Araca-miri'', odore, {{s}}apore {{et}} {{s}}ub{{s}}tantia {{s}}imilem: in medio multos lapides, pi{{s}}is minoribus {{ae}}quales, continentem, obrotundos, paulum compre{{s}}{{s}}os, ex albo {{s}}ubflavos {{et}} duros, ut nuclei cera{{s}}orum, intus continentes nucleum album. Adh{{ae}}rent hi lapides carni per multa tenui{{s}}{{s}}ima filamenta.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> tbbbckc7xcrsm57fa5yqstbuc29fbrg 104 87754 285981 285806 2026-10-28T14:22:45Z EnaldoSS 18086 285981 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|76|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXVII"/>ficus recen{{s}}entur. Uterque flatus excitat, modice refrigerat {{et}} venerem {{s}}opitam adjuvat. Pauci {{s}}unt alimenti, pectori{{s}}que potius quam {{s}}tomachi oblectamento, eju{{s}}que calores re{{s}}tinguere Avicenna autumat. ''Banana'' paulo {{s}}unt longiores, cute flave{{s}}cente {{et}} quadrangulari, qua detracta, caro {{s}}uccedit mollis, pinguis, minu{{s}}que, quam Bacoba, {{s}}ucculenta: ad hoc qualitate frigidior, nec tam facilis dige{{s}}tionis, ni{{s}}i valde matura. To{{s}}ta bilio{{s}}is prode{{s}}t, pituito{{s}}is non item. Nondum matura {{s}}i a{{s}}{{s}}etur adver{{s}}us alvi profluvium auxiliatur. ''Bacoba'' brevior e{{s}}t, rotundior, nulli{{s}}q; angulis di{{s}}tincta: pinguior in{{s}}uper {{et}} dige{{s}}tu facilior; quo fit ut inter bellaria facile primum locum occupet. Ad ignem arefacta, eodemque modo, quo ''Banana'', pr{{ae}}parata, eandem utilitatem pr{{ae}}{{s}}tat. Immatura {{ae}}que ac matura, ad ignem {{s}}olemve ex{{s}}iccata, diu {{s}}ervatur, {{et}} Europ{{ae}} importata, longe lateque di{{s}}trahitur. Eadem in taleolas di{{s}}{{s}}ecta, cum {{s}}accharo {{et}} ovis frixa, vel in placentas ad artocre{{ae}} modum, coacta, grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis, optimique e{{s}}t alimenti. In In{{s}}ula ''Maranhaon'', ubi maximopere luxuriat, vinum inde exprimitur, non diu durabile, quod tamen inebriandi facultate pollet. Aqua vero qu{{ae}} ex ''Bacoera'' trunco, perpetuo humore turgente, elicitur, cum frigidi{{s}}{{s}}ima {{s}}it {{et}} ad{{s}}tringens, in magno ab incolis pretio habetur, contra calidos, internos {{et}} externos corporis affectus. Quibus pr{{ae}}terea facultatibus polleant, Avicenna, Rha{{s}}es, Alman{{s}}or {{et}} Serapion, fu{{s}}ius {{et}} explicatius {{s}}unt per{{s}}ecuti. <section end="XXVII"/> {{dhr}} <section begin="XXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Mangaiba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 76) BHL289039 (cropped).jpg|center|450px]] {{Is|E}}Ximium hujus arboris pomum, quod ''Mangaiba'' vocatur, nec ignorandum, nec pr{{ae}}tereundum arbitror, tamet{{s}}i ad men{{s}}arum potius delicias, quam ad Medicum no{{s}}trum in{{s}}titutum facere videatur. Tanta enim {{s}}uavitate gul{{ae}} lenocinatur, tanta {{s}}aporis e{{s}}t<noinclude> pr{{ae}}-</noinclude><noinclude>{{rh|||{{s}}tantia,}}</noinclude> 9n734nv005cop6dj1x4epf7oejmpzqs 285999 285981 2026-10-28T14:47:45Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285999 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|76|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXVII"/>ficus recen{{s}}entur. Uterque flatus excitat, modice refrigerat {{et}} venerem {{s}}opitam adjuvat. Pauci {{s}}unt alimenti, pectori{{s}}que potius quam {{s}}tomachi oblectamento, eju{{s}}que calores re{{s}}tinguere Avicenna autumat. ''Banana'' paulo {{s}}unt longiores, cute flave{{s}}cente {{et}} quadrangulari, qua detracta, caro {{s}}uccedit mollis, pinguis, minu{{s}}que, quam Bacoba, {{s}}ucculenta: ad hoc qualitate frigidior, nec tam facilis dige{{s}}tionis, ni{{s}}i valde matura. To{{s}}ta bilio{{s}}is prode{{s}}t, pituito{{s}}is non item. Nondum matura {{s}}i a{{s}}{{s}}etur adver{{s}}us alvi profluvium auxiliatur. ''Bacoba'' brevior e{{s}}t, rotundior, nulli{{s}}q; angulis di{{s}}tincta: pinguior in{{s}}uper {{et}} dige{{s}}tu facilior; quo fit ut inter bellaria facile primum locum occupet. Ad ignem arefacta, eodemque modo, quo ''Banana'', pr{{ae}}parata, eandem utilitatem pr{{ae}}{{s}}tat. Immatura {{ae}}que ac matura, ad ignem {{s}}olemve ex{{s}}iccata, diu {{s}}ervatur, {{et}} Europ{{ae}} importata, longe lateque di{{s}}trahitur. Eadem in taleolas di{{s}}{{s}}ecta, cum {{s}}accharo {{et}} ovis frixa, vel in placentas ad artocre{{ae}} modum, coacta, grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis, optimique e{{s}}t alimenti. In In{{s}}ula ''Maranhaon'', ubi maximopere luxuriat, vinum inde exprimitur, non diu durabile, quod tamen inebriandi facultate pollet. Aqua vero qu{{ae}} ex ''Bacoera'' trunco, perpetuo humore turgente, elicitur, cum frigidi{{s}}{{s}}ima {{s}}it {{et}} ad{{s}}tringens, in magno ab incolis pretio habetur, contra calidos, internos {{et}} externos corporis affectus. Quibus pr{{ae}}terea facultatibus polleant, Avicenna, Rha{{s}}es, Alman{{s}}or {{et}} Serapion, fu{{s}}ius {{et}} explicatius {{s}}unt per{{s}}ecuti. <section end="XXVII"/> {{dhr}} <section begin="XXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Mangaiba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 76) BHL289039 (cropped).jpg|center|450px]] {{Is|E}}Ximium hujus arboris pomum, quod ''Mangaiba'' vocatur, nec ignorandum, nec pr{{ae}}tereundum arbitror, tamet{{s}}i ad men{{s}}arum potius delicias, quam ad Medicum no{{s}}trum in{{s}}titutum facere videatur. Tanta enim {{s}}uavitate gul{{ae}} lenocinatur, tanta {{s}}aporis e{{s}}t<noinclude> pr{{ae}}-</noinclude><noinclude>{{rh|||{{s}}tantia,}}</noinclude> q3x6fsign4625fk1fxwhgix6pugaa4t 286065 285999 2026-10-28T19:38:00Z EnaldoSS 18086 286065 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|76|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXVII"/>ficus recen{{s}}entur. Uterque flatus excitat, modice refrigerat {{et}} venerem {{s}}opitam adjuvat. Pauci {{s}}unt alimenti, pectori{{s}}que potius quam {{s}}tomachi oblectamento, eju{{s}}que calores re{{s}}tinguere Avicenna autumat. ''Banana'' paulo {{s}}unt longiores, cute flave{{s}}cente {{et}} quadrangulari, qua detracta, caro {{s}}uccedit mollis, pinguis, minu{{s}}que, quam Bacoba, {{s}}ucculenta: ad hoc qualitate frigidior, nec tam facilis dige{{s}}tionis, ni{{s}}i valde matura. To{{s}}ta bilio{{s}}is prode{{s}}t, pituito{{s}}is non item. Nondum matura {{s}}i a{{s}}{{s}}etur adver{{s}}us alvi profluvium auxiliatur. ''Bacoba'' brevior e{{s}}t, rotundior, nulli{{s}}q; angulis di{{s}}tincta: pinguior in{{s}}uper {{et}} dige{{s}}tu facilior; quo fit ut inter bellaria facile primum locum occupet. Ad ignem arefacta, eodemque modo, quo ''Banana'', pr{{ae}}parata, eandem utilitatem pr{{ae}}{{s}}tat. Immatura {{ae}}que ac matura, ad ignem {{s}}olemve ex{{s}}iccata, diu {{s}}ervatur, {{et}} Europ{{ae}} importata, longe lateque di{{s}}trahitur. Eadem in taleolas di{{s}}{{s}}ecta, cum {{s}}accharo {{et}} ovis frixa, vel in placentas ad artocre{{ae}} modum, coacta, grati{{s}}{{s}}imi {{s}}aporis, optimique e{{s}}t alimenti. In In{{s}}ula ''Maranhaon'', ubi maximopere luxuriat, vinum inde exprimitur, non diu durabile, quod tamen inebriandi facultate pollet. Aqua vero qu{{ae}} ex ''Bacoera'' trunco, perpetuo humore turgente, elicitur, cum frigidi{{s}}{{s}}ima {{s}}it {{et}} ad{{s}}tringens, in magno ab incolis pretio habetur, contra calidos, internos {{et}} externos corporis affectus. Quibus pr{{ae}}terea facultatibus polleant, Avicenna, Rha{{s}}es, Alman{{s}}or {{et}} Serapion, fu{{s}}ius {{et}} explicatius {{s}}unt per{{s}}ecuti. <section end="XXVII"/> {{dhr}} <section begin="XXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Mangaiba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|E}}Ximium hujus arboris pomum, quod ''Mangaiba'' vocatur, nec ignorandum, nec pr{{ae}}tereundum arbitror, tamet{{s}}i ad men{{s}}arum potius delicias, quam ad Medicum no{{s}}trum {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 76) BHL289039 (cropped).jpg |width=450px |align=center}} in{{s}}titutum facere videatur. Tanta enim {{s}}uavitate gul{{ae}} lenocinatur, tanta {{s}}aporis e{{s}}t<noinclude> pr{{ae}}-</noinclude><noinclude>{{rh|||{{s}}tantia,}}</noinclude> lmleshcmqoz1h9bjfmqpqb64uk775x7 104 87760 285945 285837 2026-10-28T13:36:22Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>in B, extende alterum ad libitum intervallum, [[File:Schott CursusMath 080.png|center]] v. g. usque ad C, &amp; supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, &amp; seca arcum in D eumque divide bifariam in G, &amp; spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, &amp; duc rectam HB; quæ erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli. {{c| {{x-larger|Tertius Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam [[File:Schott CursusMath 081.png|center]] assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; &amp; ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.'' ''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D &amp; E, &amp; intersecare illos, positâ regulâ in C &amp; D.'' {{c| {{x-larger|Quartus Modus.}}<br/>''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.'' }} {{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} {{dropinitial|S}}It data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineæ, sive non (dummodo [[File:Schott CursusMath 082.png|center]] post extremum lineæ supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, &amp; circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D &amp; E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB. ''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, &amp; ex D &amp; E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, &amp; per GFB duc perpendicularem.'' {{c| {{x-larger|Quintus Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde [[File:Schott CursusMath 083.png|center]] quinque æquales partes, &amp; primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque hæc perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.'' ''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. prædictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.'' {{c| {{x-larger|Corollarium.}}<br/>''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.'' }} {{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, &amp; operare aliquo ex prædictis modis, aut modo sequenti. {{c| {{x-larger|Sextus Modus.}} }} {{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} {{dropinitial|M}}Odi prædicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, &amp; erecta examinari, mechanice ope Normæ seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, &amp; ACF, ad [[File:Schott CursusMath 084.png|center]] angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineæ datæ, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; &amp; deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. præcedente in Quarto modo, {{c| {{x-larger|Annotatio I.}} }} {{dropinitial|U}}''T porrò hæc recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''<noinclude></noinclude> ij2rqarpzbfxnjtejcnjzrv6py4hhk4 104 87761 285947 285816 2026-10-28T13:37:44Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|Annotatio II. ''Qua ratione in agris &amp; campis designanda sit linea perpendicularis, seu angulus rectus faciendus.''}} }} {{right sidenote|''Perpendicularem in campis excitare.''}}{{dropinitial|M}}''Odi hactenus dicti utiles sunt ad perpendicularem lineam ducendam in chartis, alijsque planis exiguis. In agris vero &amp; campis id fieri debet ope Instrumenti alicujus dioptrici, quale potest esse Pantometrum Kircherianum, aut Mensula Geometrica, (de quibus in Geometria Practica) si per ejus medium ducantur duæ lineæ rectæ intersecantes sese ad angulos rectos. Si enim radius visualis dirigatur primo juxta unam, &amp; deinde juxta aliam lineam, &amp; in campo rectæ designentur baculis fixis, modo dicto Praxi I. Modo 3. hæbebitur intentum.'' {{c| {{x-larger|''Praxis V. Examinare Normam, num accurate sit fabricata.''}} }} {{right sidenote|''Normam examinare an recta sit.''}}{{dropinitial|S}}It examinanda Norma Fig. præced. BAC. Ex centro G describatur in aliquo plano arcus semicirculo major, cujusvis magnitudinis; ductâque diametro BC, ponatur Normæ angulus A in aliquo puncto circum ferentiæ, ut in A; latusque unum ejusdem Normæ, ut AB, transeat per B punctum extremum diametri. Si tunc alterum latus Normæ tranfeat per alterum punctum extremum C ejusdem diametri, rite fabricata est Norma proposita quoad latera externa, eo quod tunc angulus A in semicirculo rectus sit ''per 31. Tertii.'' Eâdem ratione interiorem partem Normæ examinabis, si angulum D applices circum ferentiæ, &amp; latera DE, DF, punctis extremis B &amp; C diametri. {{c| {{x-larger|''Praxis VI. Super datam rectam lineam, a dato puncto quod in ea non est perpendicularem erigere.''}} }} {{c| {{x-larger|Primus Modus.}} }} {{right sidenote|''Perpendicularem excitare a puncto extra lineam dato.''}}{{dropinitial|S}}It data recta FG, &amp; punctum extra ipsam datum C. Facto centro in C, intervallo quovis eodem, [[File:Schott CursusMath 085.png|center]] describantur duo arcus secantes rectam datam in A &amp; B. Deinde ex A &amp; ex B, eodem intervallo ut prius, vel alio quolibet, describantur alij duo arcus secantes se in D. Nam ducta recta CD, secans AB in E, erit perpendicularis ad AB, ''per 12. Primi.'' {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }} {{dropinitial|S}}''I punctum C fuerit nimis vicinum rectæ FG, ita agendum erit. Centro C, ad intervallum quodvis secetur recta FG in duobus punctis A &amp; B, ut antea; ex quibus ad majus intervallum quodcunque quam AC, vel BC, bini arcus tam supra, quam infra describantur, se intersecantes in D &amp; E. Non ductarecta DCE, quæ producta necessario per punctum'' [[File:Schott CursusMath 086.png|center]] ''Htransibit, perpendicularis erit ad rectam FG, in puncto H.'' ''II. Sipunctum C sit juxta extremum plani in quo estlinea data, ita ut linea data non possit produci ulterius, ad praxim prædictam adhibendam; ita agemus. Ex puncto quovis B lineæ datæ, quod sit versus extremum'' [[File:Schott CursusMath 087.png|center]] ''lineæ, describantur duo arcus supra &amp; infra lineam AB, ad intervallum BC. Deinde ex alio puncto A aliquantum remoto a puncto B, alii duo arcus ad intervallum AC describantur, secantes priores arcus in C &amp; D. Nam recta CD perpendicularis erit ad rectam dictam in puncto E.'' ''III. Silinea data sit in extremo plani, ita ut non possint formari duo arcus infra &amp; supra, sed solum supra, aut solum infra, possit tamen continuari ulterius linea; procedemus modo sequenti.'' {{c| {{x-larger|Secundus Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It ad rectam AB, (Fig. 47.) ex puncto E, ducenda perpendicularis. Ductâ utcunque rectâ ED, secetur ea bifariam in C; &amp; centro C, per E describatur arcus circuli secans rectam datam in A. Quod si non secet, producenda erit, donec ab arcu secetur. Recta enim EA erit ad AB perpendicularis, ''per 31 Tertij.'' {{c| {{x-larger|Tertius Modus.}} }} {{dropinitial|I}}N omnibus prædictis casibus potest etiam duci perpendicularis ope Normæ, si unum ejus latus applicetur lineæ datæ, &amp; alterum transeat per punctum datum, &amp; juxta hoc ducatur recta. {{c| {{x-larger|Annotatio. ''Qua ratione in agris &amp; campis ducenda sit perpendicularis ad datam rectum a puncto extra dato.''}} }} {{right sidenote|''Perpendicularem in campis ducere a puncto extra lineam.''}}{{dropinitial|U}}''Tere instrumento dioptrico habente in medio duas rectas ad angulos rectos se intersecanter, &amp; posito illo supra rectam in Campo datam, ita ut una Instrumenti linea congruat datæ rectæ in Campo; move Instrumentum ad dextram, &amp; ad sinistram in eadem recta, donec radio visuali directo juxta altera lustrumenti lineam occurrat punctum seu signum datum. Si enim a puncto ad rectam datam ducatur alia recta, erit ea perpendicularis quæsita.''<noinclude></noinclude> a5ipfiakbi5c9dysnajqdzpt54q3mmc 104 87762 285952 285817 2026-10-28T13:39:10Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|''Praxis VII. Dividere lineam rectam finitam bifariam.''}} }} {{right sidenote|''Lineam rectam bifariam dividere.''}}{{dropinitial|S}}It linea data AB. Centro A, intervallo majori quam est medietas lineæ AB, describatur arcus [[File:Schott CursusMath 088.png|center]] CD. Deinde centro B, intervallo eodem, describatur alius arcus, secans priorem in C &amp; D. Per puncta C &amp; D ducatur recta: eritque AB, divisa bifariam in E. {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }} {{dropinitial|S}}''Vfficit tamen, delineare tantum arcus parvos infra &amp; supra, ubi C &amp; D, intersecantes sese.'' ''II. Si linea data est in extremo plani, ita ut infra aut supra ipsam non sit locus in quo describi possint'' [[File:Schott CursusMath 089.png|center]] ''arcus sese intersecantes tunc descriptis supra aut infra ipsam duobus arcubus intersecantibus sese in C, describantur alii duo in tersecantes se in D, sive hoc fiat infra C, sive supra.'' III. Si recta data tam longa sit, ut centris A &amp; B [[File:Schott CursusMath 090.png|center]] non possunt formari infra &amp; supra arcus ad intervallum majus medietate ipsius lineæ datæ; abscinde utrimque æquales portiones AD, BC, &amp; ex D &amp; C centris operare ut dictum. {{c| {{x-larger|Corollarium.}} }} {{dropinitial|P}}''Atet hinc, quomodo proposita linea sit dividenda in quatuor, in octo, &amp; quotcunque æquales partes numero pares, si nimirum quælibet medietas subdividatur.'' {{c| {{x-larger|''Praxis VIII. Datam lineam rectam finitam in quotlibet partes æquales secare.''}} }} {{c| {{x-larger|Primus Modus. ''Per Parallelogrammum.''}} }} {{right sidenote|''Lineam rectam in quotlibet partes secare.''}}{{dropinitial|I}}N assere aliquo polito, aut in lamina metallica, chartave crassa, duc duas lineas parallelas FG, CD, ad aliquod intervallum inter se distantes Quo autem longiores fuerint parallelæ prædictæ &amp; quo magis invicem distabunt, eo commodius erit instrumentum. In utraque quotcunque partes inter se omnino æquales assume, ab F &amp; C versus G &amp; D, v. g. 10, 20, aut 30, prout lineatum longitudo permittet. &amp; pucta respondentia lineis rectis [[File:Schott CursusMath 091.png|center]] junge ut figura ostendit; paratumque erit Instrumentum, quod Parallelogrammum appellare placet. Usus instrumenti hic est. Sit linea AB dividenda in 7 æquales partes. Accipe circino longitudinem oblatæ lineæ AB, &amp; posito uno circini pede in puncto C, vel in quovis alio, linea FC, alterum pedem extende (immota circini apertura) usque ad octavam lineam (hæc enim cum prima FC includit septem æqualia spatia) notando in ea punctum H, &amp; duc lineam sive manifestam, sive occultam CH, Eritque linea CH æqualis lineæ AB, divisa in 7. æquales partes: quæ diviso si transferatur circino in AB, habebis intentum. {{c| {{x-larger|Secundus Modus. ''Per Instrumentum partium.''}} }} {{right sidenote|''Instrumentum partium.''}}{{dropinitial|P}}Ræpara ex orichalco, vel alia quavis materia solida, duas Regulas æquales, &amp; oblongas, ABD, ACE, quæ; in A ita conjungantur clavo aliquo tereti, ut circa ipsum clavum tanquam circa [[File:Schott CursusMath 092.png|center]] axem uniformiter possint moveri, &amp; prout opus fuerit, dilatari atque constringi. Deinde ex puncto A tanquam ex centro ducantur super planis dictarum Regularum duæ lineæ rectæ æquales, AF &amp; AG, eæque dividantur primo in duas, deinde in tres, in quatuor, in quinque, in sex, etc. partes æquales, &amp; numeri adscribantur ut vides: eritque Instrumentum præparatum, quod instrumentum partium appellare lubet. Usus instrumenti hic est. Sit linea IK dividenda in tres æquales partes. Accipe circino longitudinem totius lineæ IK, &amp; posito uno circini<noinclude></noinclude> s7k0909gr7tpj5czs5b628oss9gpwj6 104 87763 285954 285818 2026-10-28T13:39:37Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Pede in puncto F instrumenti, alterum extende (immota permanente circini apertura) usque ad punctum G dilatando vel constringendo Instrumentum, donec punctum G congruat alteri circini pedi. Hoc facto, relinque instrumentum immotum, &amp; accipe cir cino distantiam inter puncta 3 &amp; 3, notata in lineis Instrumenti, illamque distantiam transfer ex I in L, &amp; ex L in M, eritque linea IK divisa in tres æquales partes. {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }} {{dropinitial|E}}''Odem modo procedendum est in divisione linearum in quotcunque æquales partes. Si linea dividenda est nimis longa, ita ut tota non possit inttercipi inter duo puncta F &amp; G Instrumenti, quantumcunque dilatetur, prout est linea NO; intercipiatur primo pars ipsius quæ poterit, v. g. NQ, &amp; hujus tertia pars NP notetur: deinde intercipiatur reliqua pars QO, &amp; hujus etiam tertia pars QR notetur: tandem hæc pars QR transferatur a P in X, eritque NX tertia pars totius lineæ NO. Si linea dividenda est nimis parva, ita ut non possit intercipi inter duo puncta F &amp; G Instrumenti, quantumcunque constringatur; intercipiatur ipsius duplum, &amp; hujus dupli accipiatur pars tertia, tandemque hujus partis tertiæ accipiatur pars dimidia, quæ facilius haberi potest quam tertia totius lineæ.'' ''II. Si data linea dividenda esset in partes quæ in Instrumento non sunt notatæ, v. g. in 40, 30, 36, etc. dividatur in illarum submultiplices quæ sunt in Instrumento, v. g. in 20, 15, 18, etc. &amp; deinde harum quælibet dividantur in duas partes æquales.'' {{c| {{x-larger|Tertius Modus. ''Per quadrantem Proportionum.''}} }} {{right sidenote|''Quadrans proportionum.''}}{{dropinitial|L}}Oco prædicti Instrumenti construi potest in lamina aliqua, vel in plano quolibet. Quadrans ABC sic. Rectæ AB, AC, conjungantur in A ad angulum rectum, &amp; earum una, ut AB, [[File:Schott CursusMath 093.png|center]] dividatur primo in duas partes, deinde tota in tres, &amp; tota in quatuor, etc. Deinde in centro A, per singula divisionis puncta ducantur arcus ut vides; eritque paratum Instrumentum, quod Quadrantem proportionum appellare placet. Usus est hic. Oblata quacunque linea, v g. MN, quæ sit dividenda in tres v. g. partes æquales, intercipe circino totam lineam MN, &amp; in infimo arcu BC sume intervallum BD, æquale lineæ MN datæ, &amp; duc rectam occultam AD: deinde in tertio arcu accipe circino intervallum EF, &amp; transfer ex M in O; eritque MO tertia pars totius lineæ MN. ''Si linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, observa ea quæ in præcedente Annotatione I. diximus.'' {{c| {{x-larger|''Praxis IX. Ex data recta quamvis partem centesimam aut millesimam abscindere.''}} }} {{c| {{x-larger|Primus Modus. ''Per instrumentum partium.''}} }} {{right sidenote|''Linea vecta quamvis partem centesimam abscindere.''}}{{dropinitial|I}}N altera patte Instrumenti partium duc ex centro A alias duas rectas, AF, AG, easque in 100, aut 1000 æquales particulas divide. Quibus peractis; sic ex quavis recta proposita abscindes quotcunque centesimas, aut millesimas partes, prour lineæ Instrumenti divisæ fuerint in 100, {{right sidenote|vide fig. 59.}} aut 1000. particulas. Dilata vel constringe Instrumentum, donec inter vallum inter F &amp; G sit æquale lineæ datæ. Deinde extende circinum inter partes desideratas, in lineis AF, AG notatas, v. g. inter 50 &amp; 50. inter 35 &amp; 35, etc. &amp; intervallum in lineam datam translatum abscindet partes quæsitas. {{c| {{x-larger|Annotationes.}} }} {{right sidenote|Item quam libet partem desideratam.}}{{dropinitial|S}}''I linea data est nimis longa, aut nimis brevis, operare ut dictum in Annotationibus præcedentis Praxis.'' ''II. Ejusdem instrumenti auxilio ex quavis li nea data quamvis partem desideratam, v. g. septimam, undecimam, decimam tertiam, etc. auferes, hoc est, quamlibet lineam datam in quotlibet partes æquales divides sic: Sit dividenda linea in 7. partes, seu auferenda sit pars septima ex aliqua linea. Multiplica 7 per 10 fiunt 70; aperi ergo Instrumentum donec longitudo lineæ datæ circino accepta statuatur inter 70 &amp; 70: tunc enim intervallum quod est inter 10 &amp; 10. manente eadem Instrumenti apertura, dabit desideratam partem septimam. Licebit etiam partem auferendam multiplicare per alium quemvis numerum. Sic si undecima pars sit auferenda, multiplicari possunt 11 per 5, ut fiant 55 &amp; 55 Instrumenti, intercapedo inter 5 &amp; 5 dabit partem undecimam desideratam.'' {{c| {{x-larger|Secundus Modus. ''Per Quadrantem proportionum.''}} }} {{right sidenote|vide fig. 60.}}{{dropinitial|I}}N altera parte Quadrantis proportionum duc ex centro A alias duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum, easque divide in 100 aut 1000 partes æquales. Deinde in ultimo arcu BC accipe intervallum BD æquale lineæ datæ, &amp; duc rectam AD. Demum quære numerum partium desideratatum in linea AB, v. g. 50, 30, etc. &amp; per numerum inventum ex centro A duc arcum intersecantem rectam AD: intervallum enim hujus arcus a numero dato usque ad punctum intersectionis dabit partes desideratas in linea proposita. ''Quid faciendum sit, quando linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, patet ex dictis Praxi 8. præcedente.'' {{c| {{x-larger|''Praxis X. Datam rectam in duas aut plures secare, quæ habeant proportionem quamcumque datam.''}} }} {{right sidenote|''Rectam secare in habentes proportionem.''}}{{dropinitial|S}}It data recta AB, quæ secanda sit in duas partes, habentes eandem proportionem inter se,<noinclude></noinclude> e4agcsnji36w2djj1adkob0ep3xixgt 104 87764 285958 285819 2026-10-28T13:40:55Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineæ termino ducatur recta AE, faciens [[File:Schott CursusMath 094.png|center]] cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF æqualis ipsi G. Demum ducatur recta EB, &amp; ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G. {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }} {{dropinitial|S}}''I AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendæ essent ex AE plures partes datis rectis æquales, &amp; operandum ut dictum.'' ''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, &amp; Quadrantem proportionum, si lineæ proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, &amp; inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quæsitam.'' {{c| {{x-larger|Corollaria.}} }} {{dropinitial|C}}''Olligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quæ vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.'' ''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.'' {{c| {{x-larger|''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema &amp; media ratione.''}} }} {{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema &amp; media ratione.''}}{{dropinitial|S}}It data linea AB, dividenda proportionaliter extrema &amp; media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, æqualis dimidiæ lineæ datæ, [[File:Schott CursusMath 095.png|left|200px]] et ducatur recta CB, a qua secetur CD, æqualis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE. {{c| {{x-larger|''raxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, datæ, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur [[File:Schott CursusMath 096.png|left|200px]] ad angulum rectum ABC, &amp; conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productæ in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavæ l. 6. Eucl. etc.'' Si duæ datæ sint notæ in numeris, v. g. prima 4. pedum, &amp; secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9. {{c| {{x-larger|''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}}{{dropinitial|H}}Abitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, &amp; quotquot volueris proportionales. Si in numeris notæ fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato. {{c| {{x-larger|Corollarium.}} }} {{dropinitial|H}}''Inc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duæ aliæ in eadem cum illis proportione reperiri possint, præsertim si in numeris notæ sint.'' {{c| {{x-larger|''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, &amp; ex puncto medio E tanquam [[File:Schott CursusMath 097.png|center]] centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, &amp; ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque hæc media proportionalis quæsita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datæ duæ rectæ sint notæ in numeris, multiplica illos inter se, &amp; ex producto extrahe radicem quadratam: erit hæc media quæsita in numeris. {{c| {{x-larger|''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''}} }} {{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int datæ duæ rectæ, A &amp; B, interque eas inveniendæ aliæ duæ continue proportionales. Ducantur duæ rectæ, CD, &amp; FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. &amp; ex Eversus D abscindatur EH æqualis ipsi B, versus G vero abscindatur EI æqualis ipsi A. Accipiantur deinde duæ normæ exactissimæ, ex orichalco, ligno, charta<noinclude></noinclude> azkni41nq534mselpae9vpngjymzxhh 285972 285958 2026-10-28T13:49:46Z Sjgallagher2 29663 285972 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineæ termino ducatur recta AE, faciens [[File:Schott CursusMath 094.png|center]] cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF æqualis ipsi G. Demum ducatur recta EB, &amp; ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G. {{c| {{x-larger|Annotationes. I.}} }} {{dropinitial|S}}''I AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendæ essent ex AE plures partes datis rectis æquales, &amp; operandum ut dictum.'' ''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, &amp; Quadrantem proportionum, si lineæ proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, &amp; inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quæsitam.'' {{c| {{x-larger|Corollaria.}} }} {{dropinitial|C}}''Olligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quæ vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.'' ''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.'' {{c| {{x-larger|''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema &amp; media ratione.''}} }} {{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema &amp; media ratione.''}}{{dropinitial|S}}It data linea AB, dividenda proportionaliter extrema &amp; media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, æqualis dimidiæ lineæ datæ, [[File:Schott CursusMath 095.png|left|200px]] et ducatur recta CB, a qua secetur CD, æqualis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE. {{c| {{x-larger|''Praxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, datæ, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur [[File:Schott CursusMath 096.png|left|200px]] ad angulum rectum ABC, &amp; conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productæ in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavæ l. 6. Eucl. etc.'' Si duæ datæ sint notæ in numeris, v. g. prima 4. pedum, &amp; secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9. {{c| {{x-larger|''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}}{{dropinitial|H}}Abitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, &amp; quotquot volueris proportionales. Si in numeris notæ fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato. {{c| {{x-larger|Corollarium.}} }} {{dropinitial|H}}''Inc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duæ aliæ in eadem cum illis proportione reperiri possint, præsertim si in numeris notæ sint.'' {{c| {{x-larger|''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''}} }} {{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int duæ rectæ AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, &amp; ex puncto medio E tanquam [[File:Schott CursusMath 097.png|center]] centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, &amp; ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque hæc media proportionalis quæsita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datæ duæ rectæ sint notæ in numeris, multiplica illos inter se, &amp; ex producto extrahe radicem quadratam: erit hæc media quæsita in numeris. {{c| {{x-larger|''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''}} }} {{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}}{{dropinitial|S}}Int datæ duæ rectæ, A &amp; B, interque eas inveniendæ aliæ duæ continue proportionales. Ducantur duæ rectæ, CD, &amp; FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. &amp; ex Eversus D abscindatur EH æqualis ipsi B, versus G vero abscindatur EI æqualis ipsi A. Accipiantur deinde duæ normæ exactissimæ, ex orichalco, ligno, charta<noinclude></noinclude> 18dqfq9c1s66oe3lxwybgqacio0sc3s 104 87765 285960 285820 2026-10-28T13:41:46Z Sjgallagher2 29663 285960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>crassiore fabricatæ, &amp; una applicetur angulo suo interno L lineæ E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit [[File:Schott CursusMath 098.png|center]] alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normæ. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, &amp; EL duæ mediæ quæsitæ, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' &amp; EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundæ normæ non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, &amp; latere interno in puncto H, donec alterius normæ lalus transeat per I, &amp; punctum intersectionis K. {{c| {{x-larger|Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''}} }} {{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}}{{dropinitial|I}}Nnumera hic dici possent; nos magis necessaria &amp; utiliora Tyronibus seligemus. {{c| {{x-larger|''Praxis I. Circulum in 360. partes æquales dividere.''}} }} {{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}}{{dropinitial|S}}It dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus [[File:Schott CursusMath 099.png|center]] se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, &amp; alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, &amp; notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quælibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quælibet harum trium in quinque tandem, quælibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectæ lineæ. Ne tamen in centro confundantur lineæ, præstat relinquere circellum circa centrum vacuum. {{c| {{x-larger|''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}}{{dropinitial|I}}N tabula ænea, vel lignea, alteriusve materiæ durabilis ac bene politæ, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex [[File:Schott CursusMath 100.png|center]] puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes æquales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, &amp; alterum extende in D, &amp; fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, &amp; fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres æquales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, &amp; quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus. {{c| {{x-larger|Annotatio.}} }} SI ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri æqualem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectæ, &amp; ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum. {{c| {{x-larger|''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato æqualem constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus æqualis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta [[File:Schott CursusMath 101.png|center]] DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, &amp; ducatur recta DF, erit angulus EDF æqualis angulo BAC. {{nop}}<noinclude></noinclude> 0zg090kpzk7sgyize5hhqdtkqhcfuqa 285962 285960 2026-10-28T13:41:57Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>crassiore fabricatæ, &amp; una applicetur angulo suo interno L lineæ E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit [[File:Schott CursusMath 098.png|center]] alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normæ. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, &amp; EL duæ mediæ quæsitæ, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' &amp; EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundæ normæ non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, &amp; latere interno in puncto H, donec alterius normæ lalus transeat per I, &amp; punctum intersectionis K. {{c| {{x-larger|Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''}} }} {{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}}{{dropinitial|I}}Nnumera hic dici possent; nos magis necessaria &amp; utiliora Tyronibus seligemus. {{c| {{x-larger|''Praxis I. Circulum in 360. partes æquales dividere.''}} }} {{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}}{{dropinitial|S}}It dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus [[File:Schott CursusMath 099.png|center]] se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, &amp; alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, &amp; notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quælibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quælibet harum trium in quinque tandem, quælibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectæ lineæ. Ne tamen in centro confundantur lineæ, præstat relinquere circellum circa centrum vacuum. {{c| {{x-larger|''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}}{{dropinitial|I}}N tabula ænea, vel lignea, alteriusve materiæ durabilis ac bene politæ, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex [[File:Schott CursusMath 100.png|center]] puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes æquales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, &amp; alterum extende in D, &amp; fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, &amp; fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres æquales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, &amp; quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus. {{c| {{x-larger|Annotatio.}} }} SI ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri æqualem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectæ, &amp; ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum. {{c| {{x-larger|''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato æqualem constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus æqualis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta [[File:Schott CursusMath 101.png|center]] DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, &amp; ducatur recta DF, erit angulus EDF æqualis angulo BAC. {{nop}}<noinclude></noinclude> sx93otp5g0rblh6dcyfwf0lzt4p1931 285963 285962 2026-10-28T13:42:20Z Sjgallagher2 29663 285963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>crassiore fabricatæ, &amp; una applicetur angulo suo interno L lineæ E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit [[File:Schott CursusMath 098.png|center]] alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normæ. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, &amp; EL duæ mediæ quæsitæ, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' &amp; EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundæ normæ non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, &amp; latere interno in puncto H, donec alterius normæ lalus transeat per I, &amp; punctum intersectionis K. {{c| {{x-larger|Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''}} }} {{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}}{{dropinitial|I}}Nnumera hic dici possent; nos magis necessaria &amp; utiliora Tyronibus seligemus. {{c| {{x-larger|''Praxis I. Circulum in 360. partes æquales dividere.''}} }} {{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}}{{dropinitial|S}}It dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus [[File:Schott CursusMath 099.png|center]] se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, &amp; alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, &amp; notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quælibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quælibet harum trium in quinque tandem, quælibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectæ lineæ. Ne tamen in centro confundantur lineæ, præstat relinquere circellum circa centrum vacuum. {{c| {{x-larger|''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}}{{dropinitial|I}}N tabula ænea, vel lignea, alteriusve materiæ durabilis ac bene politæ, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex [[File:Schott CursusMath 100.png|center]] puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes æquales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, &amp; alterum extende in D, &amp; fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, &amp; fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres æquales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, &amp; quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus. {{c| {{x-larger|Annotatio.}} }} {{dropinitial|S}}I ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri æqualem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectæ, &amp; ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum. {{c| {{x-larger|''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato æqualem constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus æqualis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta [[File:Schott CursusMath 101.png|center]] DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, &amp; ducatur recta DF, erit angulus EDF æqualis angulo BAC. {{nop}}<noinclude></noinclude> q0j7iifevguze184gfz5t6iirxzor37 104 87766 285965 285822 2026-10-28T13:43:29Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''}} }} {{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}}{{dropinitial|F}}It hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC præcedentis figuræ. Centro A in Quadrante, intervallo AF, æquali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, &amp; per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quæris. {{c| {{x-larger|Annotationes.}} }} {{dropinitial|S}}''Iangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, &amp; de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, &amp; operare ut dictum.'' ''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.'' {{c| {{x-larger|Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''}} }} {{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}}{{dropinitial|C}}''Olligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, &amp; operatio instituatur modo dicto.'' {{c| {{x-larger|''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''}} }} {{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}}{{dropinitial|S}}It datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro [[File:Schott CursusMath 102.png|center]] ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quælibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eæ bifariam in punctis D &amp; E, &amp; excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quæsitum, ''per 25. lib 3. Euclid.'' {{c| {{x-larger|Corollarium. ''Per tria quælibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''}} }} {{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}}{{dropinitial|C}}Olligitur hinc, quomodo per tria quælibet puncta in eodem plano, &amp; non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quælibet connectantur rectâ lineâ, &amp; ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc. {{c| {{x-larger|''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum æquilaterum, isosceles, scalenum.''}} }} {{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}}{{dropinitial|S}}It data aut assumpta AB. Expunctis A &amp; B tanquam centris, intervallo totis lineæ datæ, [[File:Schott CursusMath 103.png|left|200px]] describantur duo arcus inter recants se in C, &amp; ducantur rectæ CA, CB; &amp; habebis triangulum æquilaterum. Si ex iisdem punctis A &amp; B, intervallo majore vel minore totius lineæ, fiant duo arcus, &amp; ducantur rectæ CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inæqualibus; habebis Scalenum triangulum. {{c| {{x-larger|''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''}} }} {{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}}{{dropinitial|P}}Rimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus. Secundus modus est ope Normæ rectangulæ. Nam si unum latus applices uni cruri anguli [[File:Schott CursusMath 104.png|center]] dati, ita ut angulus Normæ congruat puncto C, &amp; latus externum lineæ CA, si tunc alterum latus Normæ congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus. Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus. {{c| {{x-larger|''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duæ quælibet sint maiores reliqua.''}} }} {{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}}{{dropinitial|S}}Intdatæ rectæ AD, BE, CF. Constituatur earum quælibet pro basi, v. g. CF. &amp; centro C, [[File:Schott CursusMath 105.png|left|200px]] intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, &amp; duc rectas GC, GF, habebisque intentum. {{nop}}<noinclude></noinclude> 3wtwge0x6w4f1eyaawhmxn4petsdp7g 285973 285965 2026-10-28T13:51:20Z Sjgallagher2 29663 285973 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''}} }} {{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}}{{dropinitial|F}}It hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC præcedentis figuræ. Centro A in Quadrante, intervallo AF, æquali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, &amp; per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quæris. {{c| {{x-larger|Annotationes.}} }} {{dropinitial|S}}''Iangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, &amp; de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, &amp; operare ut dictum.'' ''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.'' {{c| {{x-larger|Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''}} }} {{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}}{{dropinitial|C}}''Olligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, &amp; operatio instituatur modo dicto.'' {{c| {{x-larger|''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''}} }} {{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}}{{dropinitial|S}}It datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro [[File:Schott CursusMath 102.png|center]] ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quælibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eæ bifariam in punctis D &amp; E, &amp; excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quæsitum, ''per 25. lib 3. Euclid.'' {{c| {{x-larger|Corollarium. ''Per tria quælibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''}} }} {{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}}{{dropinitial|C}}Olligitur hinc, quomodo per tria quælibet puncta in eodem plano, &amp; non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quælibet connectantur rectâ lineâ, &amp; ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc. {{c| {{x-larger|''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum æquilaterum, isosceles, scalenum.''}} }} {{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}}{{dropinitial|S}}It data aut assumpta AB. Expunctis A &amp; B tanquam centris, intervallo totis lineæ datæ, [[File:Schott CursusMath 103.png|left|150px]] describantur duo arcus inter recants se in C, &amp; ducantur rectæ CA, CB; &amp; habebis triangulum æquilaterum. Si ex iisdem punctis A &amp; B, intervallo majore vel minore totius lineæ, fiant duo arcus, &amp; ducantur rectæ CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inæqualibus; habebis Scalenum triangulum. {{c| {{x-larger|''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''}} }} {{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}}{{dropinitial|P}}Rimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus. Secundus modus est ope Normæ rectangulæ. Nam si unum latus applices uni cruri anguli [[File:Schott CursusMath 104.png|center]] dati, ita ut angulus Normæ congruat puncto C, &amp; latus externum lineæ CA, si tunc alterum latus Normæ congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus. Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus. {{c| {{x-larger|''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duæ quælibet sint maiores reliqua.''}} }} {{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}}{{dropinitial|S}}Intdatæ rectæ AD, BE, CF. Constituatur earum quælibet pro basi, v. g. CF. &amp; centro C, [[File:Schott CursusMath 105.png|left|200px]] intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, &amp; duc rectas GC, GF, habebisque intentum. {{nop}}<noinclude></noinclude> s54gf9aucnm1w8h5tqbjcevk035f1uw 104 87767 285966 285823 2026-10-28T13:45:25Z Sjgallagher2 29663 285966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile &amp; æquale.''}} }} {{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile &amp; æquale construere.''}}{{dropinitial|E}}Odem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile &amp; æquale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, &amp; opereris ut dictum. {{c| {{x-larger|''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.}} }} {{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}}{{dropinitial|D}}Ucatur recta AB, &amp; ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur [[File:Schott CursusMath 107.png|center]] utrimque æquales ad lubitum intervallum, EA, EB, item æquales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, &amp; pro libito etiam æquales EI, EH. Deinde ex H, &amp; ex I, per F &amp; per G, educantur, &amp; producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F &amp; G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro præterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, &amp; centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, &amp; prodibit figura quæsita. ''Notandum tamen, futuram figuræ varietatem pro libito, prout puncta F &amp; G accipientur magis vel minus distantia tum ab A &amp; B, tum ab H &amp; I.'' {{c| {{x-larger|Secundus Modus.}} }} {{dropinitial|A}}Ssumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A &amp; B, describe ex ipsis, eadem circini [[File:Schott CursusMath 108.png|center]] apertura, duos circulos, intersecantes se in C &amp; D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, &amp; ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta. ''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.'' {{c| {{x-larger|Tertius Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It futuræ ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quæ secent se mutuo bifariam &amp; orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F &amp; G, æqualiter distantia ab E, ad libitum intervallum; &amp; in iis infigantur claviculi, &amp; circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam, [[File:Schott CursusMath 109.png|center]] et extende filum ita ut formet triangulum FGH, &amp; servata semper æquali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, &amp; in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima. ''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum æqualis longitudinis cum maxima diametro AB futuræ ellipsis, &amp; infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futuræ ellipseos, &amp; operare ut dictum.'' {{c| {{x-larger|''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum describere.''}}{{dropinitial|S}}Uper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, æqualis &amp; perpendicularis [[File:Schott CursusMath 110.png|left|200px]] ipsi AB, &amp; centris C &amp; B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectæ CD, BD, eritque Quadratum perfectum. {{c| {{x-larger|''Praxis XI. Datis duabus rectis inæqualibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''}} }} {{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}}{{dropinitial|S}}Int datæ rectæ AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, &amp; centro D, intervallo [[File:Schott CursusMath 111.png|center]] {{right sidenote|''Rhombum facere.''}}{{dropinitial|A}}C fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, &amp; ducantur rectæ ED, EC, habebisque intentum. {{c| {{x-larger|''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, æqualis ipsi AB, &amp; faciens cum [[File:Schott CursusMath 062.png|left|150px]] ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C &amp; B fac duos arcus secantes se in D, &amp; necte rectas CD, BD. {{nop}}<noinclude></noinclude> oyk4rtz1rbls5bs4ctwisfq6ekqruxg 285967 285966 2026-10-28T13:46:21Z Sjgallagher2 29663 285967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile &amp; æquale.''}} }} {{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile &amp; æquale construere.''}}{{dropinitial|E}}Odem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile &amp; æquale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, &amp; opereris ut dictum. {{c| {{x-larger|''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.}} }} {{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}}{{dropinitial|D}}Ucatur recta AB, &amp; ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur [[File:Schott CursusMath 106.png|center]] utrimque æquales ad lubitum intervallum, EA, EB, item æquales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, &amp; pro libito etiam æquales EI, EH. Deinde ex H, &amp; ex I, per F &amp; per G, educantur, &amp; producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F &amp; G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro præterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, &amp; centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, &amp; prodibit figura quæsita. ''Notandum tamen, futuram figuræ varietatem pro libito, prout puncta F &amp; G accipientur magis vel minus distantia tum ab A &amp; B, tum ab H &amp; I.'' {{c| {{x-larger|Secundus Modus.}} }} {{dropinitial|A}}Ssumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A &amp; B, describe ex ipsis, eadem circini [[File:Schott CursusMath 107.png|center]] apertura, duos circulos, intersecantes se in C &amp; D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, &amp; ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta. ''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.'' {{c| {{x-larger|Tertius Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It futuræ ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quæ secent se mutuo bifariam &amp; orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F &amp; G, æqualiter distantia ab E, ad libitum intervallum; &amp; in iis infigantur claviculi, &amp; circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam, [[File:Schott CursusMath 108.png|center]] et extende filum ita ut formet triangulum FGH, &amp; servata semper æquali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, &amp; in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima. ''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum æqualis longitudinis cum maxima diametro AB futuræ ellipsis, &amp; infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futuræ ellipseos, &amp; operare ut dictum.'' {{c| {{x-larger|''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum describere.''}}{{dropinitial|S}}Uper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, æqualis &amp; perpendicularis [[File:Schott CursusMath 109.png|left|200px]] ipsi AB, &amp; centris C &amp; B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectæ CD, BD, eritque Quadratum perfectum. {{c| {{x-larger|''Praxis XI. Datis duabus rectis inæqualibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''}} }} {{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}}{{dropinitial|S}}Int datæ rectæ AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, &amp; centro D, intervallo [[File:Schott CursusMath 110.png|center]] {{right sidenote|''Rhombum facere.''}}{{dropinitial|A}}C fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, &amp; ducantur rectæ ED, EC, habebisque intentum. {{c| {{x-larger|''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, æqualis ipsi AB, &amp; faciens cum [[File:Schott CursusMath 111.png|left|150px]] ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C &amp; B fac duos arcus secantes se in D, &amp; necte rectas CD, BD. {{nop}}<noinclude></noinclude> 2jdzptv05elor09jvasjsrv254gthup 285968 285967 2026-10-28T13:46:36Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile &amp; æquale.''}} }} {{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile &amp; æquale construere.''}}{{dropinitial|E}}Odem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile &amp; æquale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, &amp; opereris ut dictum. {{c| {{x-larger|''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.}} }} {{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}}{{dropinitial|D}}Ucatur recta AB, &amp; ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur [[File:Schott CursusMath 106.png|center]] utrimque æquales ad lubitum intervallum, EA, EB, item æquales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, &amp; pro libito etiam æquales EI, EH. Deinde ex H, &amp; ex I, per F &amp; per G, educantur, &amp; producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F &amp; G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro præterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, &amp; centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, &amp; prodibit figura quæsita. ''Notandum tamen, futuram figuræ varietatem pro libito, prout puncta F &amp; G accipientur magis vel minus distantia tum ab A &amp; B, tum ab H &amp; I.'' {{c| {{x-larger|Secundus Modus.}} }} {{dropinitial|A}}Ssumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A &amp; B, describe ex ipsis, eadem circini [[File:Schott CursusMath 107.png|center]] apertura, duos circulos, intersecantes se in C &amp; D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, &amp; ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta. ''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.'' {{c| {{x-larger|Tertius Modus.}} }} {{dropinitial|S}}It futuræ ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quæ secent se mutuo bifariam &amp; orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F &amp; G, æqualiter distantia ab E, ad libitum intervallum; &amp; in iis infigantur claviculi, &amp; circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam, [[File:Schott CursusMath 108.png|center]] et extende filum ita ut formet triangulum FGH, &amp; servata semper æquali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, &amp; in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima. ''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum æqualis longitudinis cum maxima diametro AB futuræ ellipsis, &amp; infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futuræ ellipseos, &amp; operare ut dictum.'' {{c| {{x-larger|''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''}} }} {{right sidenote|''Quadratum describere.''}}{{dropinitial|S}}Uper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, æqualis &amp; perpendicularis [[File:Schott CursusMath 109.png|left|200px]] ipsi AB, &amp; centris C &amp; B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectæ CD, BD, eritque Quadratum perfectum. {{c| {{x-larger|''Praxis XI. Datis duabus rectis inæqualibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''}} }} {{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}}{{dropinitial|S}}Int datæ rectæ AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, &amp; centro D, intervallo [[File:Schott CursusMath 110.png|center]] {{right sidenote|''Rhombum facere.''}}{{dropinitial|A}}C fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, &amp; ducantur rectæ ED, EC, habebisque intentum. {{c| {{x-larger|''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''}} }} {{dropinitial|S}}It super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, æqualis ipsi AB, &amp; faciens cum [[File:Schott CursusMath 111.png|left|150px]] ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C &amp; B fac duos arcus secantes se in D, &amp; necte rectas CD, BD. {{nop}}<noinclude></noinclude> fllyqhuk0ok2kt9nmqam6mcpfsji869 104 87768 285969 285824 2026-10-28T13:47:29Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285969 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|''Praxis XIII. Rhomboidem describere''}} }} {{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}}{{dropinitial|R}}Ectæ inæquales duæ, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: &amp; centro I, intervallo GH, item [[File:Schott CursusMath 062.png|center]] centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, &amp; habebis quod quæritur. {{c| {{x-larger|''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.''}} }} {{right sidenote|''Figuras planas regulares circulo inscribere.''}}{{dropinitial|F}}Iguræ planæ regulares sunt, quæ habent &amp; latera omnia, &amp; omnes angulos æquales, ut diximus cap. præced. Art. 4. n. 12. Docebimus hic, quâ ratione sint circulis inscribendæ. {{c| {{x-larger|''Pro Hexagono, &amp; Dodecagono.''}} }} {{dropinitial|S}}Emidiameter circuli est latus Hexagoni circulo inscribendi. Itaque si semidiametrum BA sexies in peripheria circumduxeris, a puncto [[File:Schott CursusMath 063.png|center]] B in C, E, F, G, H, &amp; puncta notata rectis conjunxeris, habebis hexagonum. Si arcum BC, dividas bifariam in D, erit recta BD latus Dodecagoni. {{c| {{x-larger|''Pro Trigono, &amp; Nonagono:''}} }} {{dropinitial|E}}Adem apertura, quâ descripsisti circulum, nota in circumferentia sex puncta, hoc est, semidiametrum circumduc sexies, ut antea, &amp; conjunge tria ipsorum, intermedio inter quælibet duo omisso, &amp; habebis trigonum BEG, &amp; consequenter Nonagonum, si dividas trifariam arcum subtensum. {{c| {{x-larger|''Pro Quadrato, &amp; Octagono.''}} }} {{dropinitial|D}}Uc in circulo duas diametros occultas, &amp; connecte rectis earum extrema: &amp; habebis Quadratum: &amp; consequenter Octogonum, si dividas bifariam unum arcum subtensum. {{c| {{x-larger|''Pro Pentagono, Decagono, &amp; Icosagono''}} }} {{dropinitial|S}}Emidiametrum CB divide bifariam in D, intervallum DE transfer a D in F, eritque recta EF latus Pentagoni. Si arcum EG subtensum ab uno latere Pentagoni dividas bifariam in K, erit recta EK latus Decagoni. Siaroum EK dividas bifariam in I, erit recta EI latus Icosagoni. [[File:Schott CursusMath 064.png|center]] Hac ratione invenies latera omnium figurarum, quarum latera sunt multiplicia laterum Pentagoni. {{c| {{x-larger|''Pro Heptagono &amp; Quatuordecagono.''}} }} {{dropinitial|D}}Uc diametrum BAC, &amp; eadem aperture, quâ circulum descripsisti, servata, pone unum [[File:Schott CursusMath 065.png|center]] circini pedem in C, &amp; altero nota puncta D &amp; E, ac duc rectam DE secantem diametrum in F, eritque DF latus Heptagoni, non quidem præcise &amp; geometrice, sed circumcirca. Habito latere Heptagoni, habere potes latus Quatuordecagoni, si arcum a latere heptagoni subtensum dividas bifariam. {{c| {{x-larger|Annotatio.}} }} {{dropinitial|E}}''Asdem figuras inscribere poteris circulo ope Quadrantis Mirifici. Nam chorda subtendens gradus 120. est latus Trigoni, &amp; chorda subtendens gradus 90. 72, 60. 51 3/7 45. etc. est latus Tetragoni, Pentagoni, Hexagoni, Heptagoni, Octagoni, etc. Porro quot gradus subtendat latus cujuscunque figuræ, invenies, si circulum integrum, id est, 360, dividas per numerum laterum figuræ propositæ, quotus enim dat numerum graduum.'' {{c| {{x-larger|''Praxis XV. Supra datam rectam, quamlibet figuram regularem describere.''}} }} {{right sidenote|''Figuras planas regulares super data recta scribere.''}}{{dropinitial|Q}}Vomodo supra datam rectam sit describendum triangulum æquilaterum, &amp; Quadratum, constat ex Praxi 4. &amp; 10. hujus Articuli. Reliquas hoc modo construemus. [[File:Schott CursusMath 066.png|center]] Sit supra rectam AB describendum Pentagonum. Centro B, intervallo BA, describatur circulus, aut circuli arcus semicirculo major, &amp; continuetur AB usque ad C, ut AC sit diameter. Divide deinde circulum integrum, hoc est, 360. gradus, per numerum laterum aut angulorum Polygoni describendi, ut hic per 72, &amp; arcum graduum produ-<noinclude></noinclude> 1mgt96stolhs8bkafd3p698j6nqwo70 104 87769 285970 285825 2026-10-28T13:47:57Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285970 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ctorum in Quotiente numera a Cusque ad BD &amp; ducatur recta BD, quæ cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. &amp; in ea accommodentur rectæ DE, EF, æquales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam. {{c| {{x-larger|Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.''}} }} {{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpora.''}}{{dropinitial|C}}Orpora seu solida figurari solent &amp; e solida materia rite configurata, &amp; e planis conglutinatis. Nos hic de secundo modo agemus. {{c| {{x-larger|''Praxis I. Quinque corpora regularia fabricare.''}} }} {{right sidenote|''Corpora regularia fabricari.''}}{{dropinitial|E}}X materia solida, ut ex ære plano, papyro crassiore, aut simili, fac quatuor triangula æquilatera, eaque rite inter se compone, &amp; habebis retrædrum. Si simili modo con junges intet se sex quadrata, habebis hexædrum seu Cubum: Si octo triangula æquilatera, habebis octædrum: Si duodecim quinquangula ordinata, dodecaêdrum: Si viguni triangula æquilatera, icosædrum. Ad corporum e planis constitutorum imitationem fieri solent eadem corpora e materia solida, sed hæc melius explicabimus in Geometria practica. {{c| {{x-larger|''Praxis II. Corpora inordinata fabricare.''}} }} {{right sidenote|''Corpora inordinata fabricari.''}}{{dropinitial|S}}I super singular cuilibet trianguli, quadranguli, vel multanguli latera constituantur triangula æquicrura, &amp; æquialta, habentia bases dictorum triangulorum, quadrangulorum, ac multangulorum lateribus, quibus insistere debent, æquales: habebis pyramides trilateras, quadrilateras, &amp; multilateras. Si super singula cujusvis trianguli latera exstruas parallelogramma rectangula æquialta, &amp; iis imponas triangulum simile &amp; æquale triangulo basis, habebis prisma pentædrum. Eademque ratione conficies reliqua prismata, &amp; rhombos, ac rhomboies solidos. Plura dicemus in Geometria Practica. Multa hic dici possent de Mathematicæ dignitate ac præstantia, de utilitate ac necessitate, alusque similibus quæ Tyrones ad ejus studium amplectendum alliciant: sed brevitatis causâ omitto. Interim lege quæ scribimus in Proœmio Tertiæ partis Magiæ Universalis. [[File:Schott CursusMath 067.png|center]] {{nop}}<noinclude></noinclude> 7g4ddu3vjzxr74ond7ie2ylcw4rd5xl 285971 285970 2026-10-28T13:48:11Z Sjgallagher2 29663 285971 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ctorum in Quotiente numera a Cusque ad BD &amp; ducatur recta BD, quæ cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. &amp; in ea accommodentur rectæ DE, EF, æquales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam. {{c| {{x-larger|Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.''}} }} {{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpora.''}}{{dropinitial|C}}Orpora seu solida figurari solent &amp; e solida materia rite configurata, &amp; e planis conglutinatis. Nos hic de secundo modo agemus. {{c| {{x-larger|''Praxis I. Quinque corpora regularia fabricare.''}} }} {{right sidenote|''Corpora regularia fabricari.''}}{{dropinitial|E}}X materia solida, ut ex ære plano, papyro crassiore, aut simili, fac quatuor triangula æquilatera, eaque rite inter se compone, &amp; habebis retrædrum. Si simili modo con junges intet se sex quadrata, habebis hexædrum seu Cubum: Si octo triangula æquilatera, habebis octædrum: Si duodecim quinquangula ordinata, dodecaêdrum: Si viguni triangula æquilatera, icosædrum. Ad corporum e planis constitutorum imitationem fieri solent eadem corpora e materia solida, sed hæc melius explicabimus in Geometria practica. {{c| {{x-larger|''Praxis II. Corpora inordinata fabricare.''}} }} {{right sidenote|''Corpora inordinata fabricari.''}}{{dropinitial|S}}I super singular cuilibet trianguli, quadranguli, vel multanguli latera constituantur triangula æquicrura, &amp; æquialta, habentia bases dictorum triangulorum, quadrangulorum, ac multangulorum lateribus, quibus insistere debent, æquales: habebis pyramides trilateras, quadrilateras, &amp; multilateras. Si super singula cujusvis trianguli latera exstruas parallelogramma rectangula æquialta, &amp; iis imponas triangulum simile &amp; æquale triangulo basis, habebis prisma pentædrum. Eademque ratione conficies reliqua prismata, &amp; rhombos, ac rhomboies solidos. Plura dicemus in Geometria Practica. Multa hic dici possent de Mathematicæ dignitate ac præstantia, de utilitate ac necessitate, alusque similibus quæ Tyrones ad ejus studium amplectendum alliciant: sed brevitatis causâ omitto. Interim lege quæ scribimus in Proœmio Tertiæ partis Magiæ Universalis. <br/> [[File:Schott CursusMath 067.png|center]] {{nop}}<noinclude></noinclude> fzf1nr4beexuqmksmn2fm4wj06yovz7 104 87777 285983 285858 2026-10-28T14:26:05Z EnaldoSS 18086 285983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|78|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXX"/>Trunco e{{s}}t fere nullo, {{s}}ed ramis multis tortuo{{s}}is, inbelle quidem fabricatis dividitur. Folia {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 78) BHL289041 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} fert haud magna, l{{ae}}via, l{{ae}}teque virentia, gu{{s}}tu autem acida {{et}} ad{{s}}tringentia: Florem albicantem: Fructum ex albo flave{{s}}centem, pruno majori {{s}}imilem, {{s}}ed carne duriori, licet pauca, quod intus magnum contineat lapidem, {{s}}icut fructus ''Acaja'', qui {{s}}i maturuerit, quod fit men{{s}}ibus pluviis, {{s}}aporis {{s}}it grati{{s}}{{s}}imi ex acido dulcis: {{s}}in minus, adeo e{{s}}t au{{s}}terus, ut {{s}}tuporem dentibus inferat; proindeque tunc eidem u{{s}}ui cui folia, {{s}}cilicet ad refrigerandum {{et}} ad{{s}}tringendum re{{s}}ervantur. Radix autem, cui peculiare quid pr{{ae}} c{{ae}}teris arborum radicibus conce{{s}}{{s}}um, imprimis e{{s}}t notanda: quod longe lateque, in diver{{s}}a {{et}} cra{{s}}{{s}}a, pondero{{s}}{{ae}} molis tubera {{s}}ub terra luxuriet; {{s}}i pondus, figuram atque colorem, exterius cinereum, con{{s}}ideres, majores radices ''Batat{{ae}}'' aut ''Inhyam{{ae}}'' diceres; à quibus tamen ablata levi pellicula, differunt: quippe interius con{{s}}piciuntur nivei coloris, molli turgidaque medulla, cucurbit{{ae}} plane {{s}}imili, qu{{ae}} manducata, in aquo{{s}}um, frigidum {{s}}uccum, eumque dulci{{s}}{{s}}imum atque palato grati{{s}}{{s}}imum, {{s}}olvitur. Febricitantes, {{ae}}{{s}}tuantes peregrinatores mirifice reficit, ut ip{{s}}e quampluries {{s}}um expertus; neque aqu{{ae}} dulcedine {{et}} {{s}}alubritate Citrullo quicquam cedit. <section end="XXX"/> {{dhr}} <section begin="XXXI"/>{{c|{{sc|Cap. XXXI.}}}} {{c|{{larger|''De Cebipira-guacu arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|C}}Ra{{s}}{{s}}itie {{et}} altitudine in{{s}}ignis Arbor in rari{{s}}{{s}}imis nemoribus reperitur, ''Cebipira-guacu'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, ad differentiam ejus notandam ab ea qu{{ae}} ''Cebipira-miri'', id e{{s}}t, ''Cebipira'' {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 78) BHL289041 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ''minor'', ab illis appellatur. Utr{{ae}}que {{s}}unt foliis exilibus oblongis, ol{{ae}} {{s}}imilibus, {{s}}ed cra{{s}}{{s}}ioribus, minu{{s}}que acuminatis, ordine dige{{s}}tis, {{et}} pediculis utrimque {{s}}e contingentibus. Utriu{{s}}que arboris lignum commendatur, {{et}} non minus celebre apud fabros ad axes machinarum Saccharearũ conficiendos, quam cortex apud Bra{{s}}ilianos ad u{{s}}um medicum exi{{s}}tit. Qui cra{{s}}{{s}}us e{{s}}t {{et}} compactus, {{s}}aporis amari atque ad{{s}}tringentis, calidus in{{s}}uper {{et}} {{s}}iccus in {{s}}ecundo gradu. Balnea {{et}} decocta ex illo {{s}}olo fiunt pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima adver{{s}}us morbos à frigore natos, pedum {{et}} ventris tumores, dolore{{s}}que membrorum, ''Curimentos'' Lu{{s}}itanis dictos, ip{{s}}am denique luem veneream, non inveteratam,<noinclude> forin-</noinclude><noinclude></noinclude> nq4m6ke66xspye1tmtdxi9uhblvpgxo 286001 285983 2026-10-28T14:47:57Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286001 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|78|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXX"/>Trunco e{{s}}t fere nullo, {{s}}ed ramis multis tortuo{{s}}is, inbelle quidem fabricatis dividitur. Folia {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 78) BHL289041 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} fert haud magna, l{{ae}}via, l{{ae}}teque virentia, gu{{s}}tu autem acida {{et}} ad{{s}}tringentia: Florem albicantem: Fructum ex albo flave{{s}}centem, pruno majori {{s}}imilem, {{s}}ed carne duriori, licet pauca, quod intus magnum contineat lapidem, {{s}}icut fructus ''Acaja'', qui {{s}}i maturuerit, quod fit men{{s}}ibus pluviis, {{s}}aporis {{s}}it grati{{s}}{{s}}imi ex acido dulcis: {{s}}in minus, adeo e{{s}}t au{{s}}terus, ut {{s}}tuporem dentibus inferat; proindeque tunc eidem u{{s}}ui cui folia, {{s}}cilicet ad refrigerandum {{et}} ad{{s}}tringendum re{{s}}ervantur. Radix autem, cui peculiare quid pr{{ae}} c{{ae}}teris arborum radicibus conce{{s}}{{s}}um, imprimis e{{s}}t notanda: quod longe lateque, in diver{{s}}a {{et}} cra{{s}}{{s}}a, pondero{{s}}{{ae}} molis tubera {{s}}ub terra luxuriet; {{s}}i pondus, figuram atque colorem, exterius cinereum, con{{s}}ideres, majores radices ''Batat{{ae}}'' aut ''Inhyam{{ae}}'' diceres; à quibus tamen ablata levi pellicula, differunt: quippe interius con{{s}}piciuntur nivei coloris, molli turgidaque medulla, cucurbit{{ae}} plane {{s}}imili, qu{{ae}} manducata, in aquo{{s}}um, frigidum {{s}}uccum, eumque dulci{{s}}{{s}}imum atque palato grati{{s}}{{s}}imum, {{s}}olvitur. Febricitantes, {{ae}}{{s}}tuantes peregrinatores mirifice reficit, ut ip{{s}}e quampluries {{s}}um expertus; neque aqu{{ae}} dulcedine {{et}} {{s}}alubritate Citrullo quicquam cedit. <section end="XXX"/> {{dhr}} <section begin="XXXI"/>{{c|{{sc|Cap. XXXI.}}}} {{c|{{larger|''De Cebipira-guacu arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|C}}Ra{{s}}{{s}}itie {{et}} altitudine in{{s}}ignis Arbor in rari{{s}}{{s}}imis nemoribus reperitur, ''Cebipira-guacu'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, ad differentiam ejus notandam ab ea qu{{ae}} ''Cebipira-miri'', id e{{s}}t, ''Cebipira'' {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 78) BHL289041 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ''minor'', ab illis appellatur. Utr{{ae}}que {{s}}unt foliis exilibus oblongis, ol{{ae}} {{s}}imilibus, {{s}}ed cra{{s}}{{s}}ioribus, minu{{s}}que acuminatis, ordine dige{{s}}tis, {{et}} pediculis utrimque {{s}}e contingentibus. Utriu{{s}}que arboris lignum commendatur, {{et}} non minus celebre apud fabros ad axes machinarum Saccharearũ conficiendos, quam cortex apud Bra{{s}}ilianos ad u{{s}}um medicum exi{{s}}tit. Qui cra{{s}}{{s}}us e{{s}}t {{et}} compactus, {{s}}aporis amari atque ad{{s}}tringentis, calidus in{{s}}uper {{et}} {{s}}iccus in {{s}}ecundo gradu. Balnea {{et}} decocta ex illo {{s}}olo fiunt pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima adver{{s}}us morbos à frigore natos, pedum {{et}} ventris tumores, dolore{{s}}que membrorum, ''Curimentos'' Lu{{s}}itanis dictos, ip{{s}}am denique luem veneream, non inveteratam,<noinclude> forin-</noinclude><noinclude></noinclude> cvyztp5mjd7oqur44lq0iqt4ox5ikvn 104 87778 285984 285859 2026-10-28T14:27:16Z EnaldoSS 18086 285984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|79}}</noinclude><section begin="XXXI"/>{{pt|{{s}}ecus|forin{{s}}ecus}} {{et}} intrin{{s}}ecus adhibita, re{{s}}tituunt, {{s}}udore{{s}}que provocant. Cum vero ab{{s}}tergendi facultate {{s}}imul {{et}} acrimonia quadam agant, {{s}}cabiei, tine{{ae}}que {{et}} aliis eju{{s}}dem generis cutaneis affectibus medentur. <section end="XXXI"/> {{dhr}} <section begin="XXXII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXII.}}}} {{c|{{larger|''De Mureci, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|A}}Reno{{s}}a {{et}} {{s}}itientia Pr{{ae}}fectur{{ae}} Paranambucen{{s}}is loca, mediocris altitudinis arbores producunt, quarum quatuor ad minimum diver{{s}}{{ae}} {{s}}pecies {{s}}ub nomine ''Mureci'' numerantur. Earum du{{ae}} maxime celebres {{et}} in u{{s}}u habentur, ''Mureci-petinga'' {{et}} ''Mureci-guacu'' dict{{ae}}. Omnes floribus pulchre flave{{s}}centibus con{{s}}picu{{ae}} {{s}}unt, fructibus rotundis {{et}} racematim coru{{s}}catis, eodemque, quo flores, colore pr{{ae}}ditis: foliis autem {{et}} c{{ae}}teris cre{{s}}cendi modis inter {{s}}e di{{s}}crepantes, {{s}}icut ex imaginibus con{{s}}tat. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 79) BHL289042 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Fructus maturi grati{{s}}{{s}}imo quidem acore palatum vellicant, {{s}}ed {{s}}tuporem tandem dentibus inferunt, {{s}}imulque a{{s}}tringendo inten{{s}}e refrigerant. Quapropter probe condiri {{s}}olent {{et}} loco Berberis, quibus {{s}}apore {{et}} efficacia {{s}}imiles {{s}}unt, {{ae}}gris ad ex{{s}}tinguendam {{s}}itim {{et}} Stomachum recreandum exhibentur. Prima harum, utpote fructu minus {{s}}ilve{{s}}tri, à me maxime fuit expetita, {{et}} in officina repo{{s}}ita. Ejus quoque corticibus retia {{et}} coria tinguntur {{et}} contra putrefactiones muniuntur. Barbari ex ii{{s}}dem potiones conficiunt, ad purgandum alvum, quod à me nondum comprobatum e{{s}}t. <section end="XXXII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIII.}}}} {{c|{{larger|''De Jito, alias Urape-guacu arbore, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|H}}{{AE}}c Arbor e{{s}}t pyri Europ{{ae}} magnitudine, undiquaque in pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i obvia; qu{{ae}}, {{s}}icut ob fructuum rarum a{{s}}pectum multis nota; ita paucioribus ejus radicis qualitates probe con{{s}}tant. Si ulli figura, colore, totaque pror{{s}}us facie, racemos uvarum è longinquo ad{{s}}picienti videantur, hujus {{s}}ane arboris fructus {{s}}unt, quorum uv{{ae}} tamen inutiles habit{{ae}}, ligne{{ae}}que intus exi{{s}}tunt. Toto anno apparent, verno tempore l{{ae}}te flave{{s}}centes, mox tri{{s}}tis miniati coloris fiunt, nihilque promittunt, ut neque folia, neque lignum ip{{s}}um arboris: {{s}}ed totum in cortice radicis, quod ad rem no{{s}}tram faciat, con{{s}}i{{s}}tit. Cujus efficacia indomita ad turbandum {{et}} purgandum corpus, tam alte à natura po{{s}}ita, ut non impune ab imperito vulgo tractetur. Quippe dubito an plures calamitates ex illius abu{{s}}u an optatos {{s}}ucce{{s}}{{s}}us ex oportuno u{{s}}u, promana{{s}}{{s}}e viderim. (Idem de ''Manaca'' {{et}} ''Angelin'' cogita.) Nec mirum, cum unu{{s}}qui{{s}}que idiota ad Medicin{{ae}} Sacraria a{{s}}pirare audens, nec remedii agentis, nec {{s}}ubjecti patientis rationem habeat, loco medicamenti, venenum porrigat. Cortex enim hujus radicis, qui {{s}}aporis e{{s}}t acris {{et}} calidi in pulverem redactus ab indigenis {{et}} robu{{s}}tioribus agricolis Lu{{s}}itanis contra inveteratas ob{{s}}tructiones capitur<noinclude> indi{{s}}-</noinclude><noinclude>{{rh|||creta}}</noinclude> szcjtpzbqxsv2k1xmqfv3lh4h7pdxk8 286002 285984 2026-10-28T14:48:03Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286002 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|79}}</noinclude><section begin="XXXI"/>{{pt|{{s}}ecus|forin{{s}}ecus}} {{et}} intrin{{s}}ecus adhibita, re{{s}}tituunt, {{s}}udore{{s}}que provocant. Cum vero ab{{s}}tergendi facultate {{s}}imul {{et}} acrimonia quadam agant, {{s}}cabiei, tine{{ae}}que {{et}} aliis eju{{s}}dem generis cutaneis affectibus medentur. <section end="XXXI"/> {{dhr}} <section begin="XXXII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXII.}}}} {{c|{{larger|''De Mureci, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|A}}Reno{{s}}a {{et}} {{s}}itientia Pr{{ae}}fectur{{ae}} Paranambucen{{s}}is loca, mediocris altitudinis arbores producunt, quarum quatuor ad minimum diver{{s}}{{ae}} {{s}}pecies {{s}}ub nomine ''Mureci'' numerantur. Earum du{{ae}} maxime celebres {{et}} in u{{s}}u habentur, ''Mureci-petinga'' {{et}} ''Mureci-guacu'' dict{{ae}}. Omnes floribus pulchre flave{{s}}centibus con{{s}}picu{{ae}} {{s}}unt, fructibus rotundis {{et}} racematim coru{{s}}catis, eodemque, quo flores, colore pr{{ae}}ditis: foliis autem {{et}} c{{ae}}teris cre{{s}}cendi modis inter {{s}}e di{{s}}crepantes, {{s}}icut ex imaginibus con{{s}}tat. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 79) BHL289042 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Fructus maturi grati{{s}}{{s}}imo quidem acore palatum vellicant, {{s}}ed {{s}}tuporem tandem dentibus inferunt, {{s}}imulque a{{s}}tringendo inten{{s}}e refrigerant. Quapropter probe condiri {{s}}olent {{et}} loco Berberis, quibus {{s}}apore {{et}} efficacia {{s}}imiles {{s}}unt, {{ae}}gris ad ex{{s}}tinguendam {{s}}itim {{et}} Stomachum recreandum exhibentur. Prima harum, utpote fructu minus {{s}}ilve{{s}}tri, à me maxime fuit expetita, {{et}} in officina repo{{s}}ita. Ejus quoque corticibus retia {{et}} coria tinguntur {{et}} contra putrefactiones muniuntur. Barbari ex ii{{s}}dem potiones conficiunt, ad purgandum alvum, quod à me nondum comprobatum e{{s}}t. <section end="XXXII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIII"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIII.}}}} {{c|{{larger|''De Jito, alias Urape-guacu arbore, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|H}}{{AE}}c Arbor e{{s}}t pyri Europ{{ae}} magnitudine, undiquaque in pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i obvia; qu{{ae}}, {{s}}icut ob fructuum rarum a{{s}}pectum multis nota; ita paucioribus ejus radicis qualitates probe con{{s}}tant. Si ulli figura, colore, totaque pror{{s}}us facie, racemos uvarum è longinquo ad{{s}}picienti videantur, hujus {{s}}ane arboris fructus {{s}}unt, quorum uv{{ae}} tamen inutiles habit{{ae}}, ligne{{ae}}que intus exi{{s}}tunt. Toto anno apparent, verno tempore l{{ae}}te flave{{s}}centes, mox tri{{s}}tis miniati coloris fiunt, nihilque promittunt, ut neque folia, neque lignum ip{{s}}um arboris: {{s}}ed totum in cortice radicis, quod ad rem no{{s}}tram faciat, con{{s}}i{{s}}tit. Cujus efficacia indomita ad turbandum {{et}} purgandum corpus, tam alte à natura po{{s}}ita, ut non impune ab imperito vulgo tractetur. Quippe dubito an plures calamitates ex illius abu{{s}}u an optatos {{s}}ucce{{s}}{{s}}us ex oportuno u{{s}}u, promana{{s}}{{s}}e viderim. (Idem de ''Manaca'' {{et}} ''Angelin'' cogita.) Nec mirum, cum unu{{s}}qui{{s}}que idiota ad Medicin{{ae}} Sacraria a{{s}}pirare audens, nec remedii agentis, nec {{s}}ubjecti patientis rationem habeat, loco medicamenti, venenum porrigat. Cortex enim hujus radicis, qui {{s}}aporis e{{s}}t acris {{et}} calidi in pulverem redactus ab indigenis {{et}} robu{{s}}tioribus agricolis Lu{{s}}itanis contra inveteratas ob{{s}}tructiones capitur<noinclude> indi{{s}}-</noinclude><noinclude>{{rh|||creta}}</noinclude> d6xbm8979bh1rlufwvn56ru6oh396nl 104 87779 285985 285860 2026-10-28T14:29:28Z EnaldoSS 18086 285985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh|80|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXXIII"/>{{pt|creta|indi{{s}}creta}} quantitate, {{s}}emipugillus circiter. Mihi rarior fuit illius u{{s}}us, idque ni{{s}}i deficiente forte {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 80) BHL289043 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} benigniore medicamento, mediantibus tamen correctoriis, {{et}} qu{{ae}} vim purgatricem infringunt, {{s}}icut oportet fieri ex judicio Medici, pr{{ae}}cipue circa validiora {{et}} incognita {{s}}implicia. <section end="XXXIII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIV"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Guabipocaiba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|C}}Um primum h{{ae}}c Faunorũ Americanorum lu{{s}}tra intrarem, in {{s}}tuporem me pene dedit, va{{s}}ti{{s}}{{s}}ima {{et}} pulcherrima Arbor, hibernis men{{s}}ibus innumeris ro{{s}}aceis floribus con{{s}}picua, {{ae}}{{s}}tivis, infinitis ca{{s}}{{s}}i{{ae}} fi{{s}}tulis, inutilibus, duplo officinarum cra{{s}}{{s}}ioribus {{et}} longioribus onu{{s}}ta, Bra{{s}}ilianis ''Tapyracoana'' dicta. Nec minus in admirationem nos advenas rapuit, vicin{{ae}} cuju{{s}}dam, ne dicam, affinis mediocris altitudinis, arboris pulchritudo, florum elegantia minime, licet fi{{s}}tularum magnitudine {{s}}uperiori cedentis. Huic enim ex oculis viridibus {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 80) BHL289043 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} prorumpunt flores como{{s}}i, aurei, mox plumarum in{{s}}tar {{s}}e extendentes, qui in {{s}}ummitatibus ex rubro purpura{{s}}cunt, brevique pereunt. Neutra harum arborum in den{{s}}is umbro{{s}}i{{s}}que {{s}}ilvis, {{s}}ed apricis campis na{{s}}citur. Hanc ego Siliquo{{s}}am arborem nominavi, quod vix {{s}}ibi con{{s}}tent incol{{ae}} de genuino nomine. Quidam Portugalli ''Pao velho'' {{et}} ''Pao molle'' dixerunt; quod cortex illius adeo mollis {{et}} rugo{{s}}us exi{{s}}tat. Parum admodum differt ab ea arbore, qu{{ae}} {{s}}iliqua dulcis Dodon{{ae}}o, Officinis panis S^cti Joannis dicitur: floribus enim decidentibus, quod fit men{{s}}e Martio, {{s}}iliqu{{ae}} {{s}}uccedunt, dulces, tortuo{{s}}{{ae}} {{et}} deformes, primum quidem virides, mox maturitatem con{{s}}ecut{{ae}}, fiunt nigr{{ae}} {{et}} putre{{s}}cunt. Foliis quoque rotundulis, eodem ordine conge{{s}}tis, {{et}} {{s}}ibi invicem oppo{{s}}itis ve{{s}}titur. Ligno e{{s}}t admodum flexuo{{s}}o, cortice rugo{{s}}o, molli {{et}} cinerei coloris, {{s}}icut quoque radix, cujus facultatem medicam hîc paucis per{{s}}tringam. Ejus medulla ex albo flave{{s}}cens, à leviori cortice liberata, in taleolas di{{s}}{{s}}ecatur, exque aqua fontana macerata per noctem {{s}}ub dio, {{et}} aliquoties pota, non uni malo medetur. Urinam enim cunctantem cit, renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} ob{{s}}tructionibus opitulatur, eju{{s}}que decoctum vel {{s}}olum Gonorrheas re{{s}}titui{{s}}{{s}}e vidi.<noinclude>{{rh|||Dilutum}}</noinclude> 455zs7sop3sdrojztiigt611v386sw4 286003 285985 2026-10-28T14:48:08Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286003 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|80|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XXXIII"/>{{pt|creta|indi{{s}}creta}} quantitate, {{s}}emipugillus circiter. Mihi rarior fuit illius u{{s}}us, idque ni{{s}}i deficiente forte {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 80) BHL289043 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} benigniore medicamento, mediantibus tamen correctoriis, {{et}} qu{{ae}} vim purgatricem infringunt, {{s}}icut oportet fieri ex judicio Medici, pr{{ae}}cipue circa validiora {{et}} incognita {{s}}implicia. <section end="XXXIII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIV"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Guabipocaiba arbore, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|C}}Um primum h{{ae}}c Faunorũ Americanorum lu{{s}}tra intrarem, in {{s}}tuporem me pene dedit, va{{s}}ti{{s}}{{s}}ima {{et}} pulcherrima Arbor, hibernis men{{s}}ibus innumeris ro{{s}}aceis floribus con{{s}}picua, {{ae}}{{s}}tivis, infinitis ca{{s}}{{s}}i{{ae}} fi{{s}}tulis, inutilibus, duplo officinarum cra{{s}}{{s}}ioribus {{et}} longioribus onu{{s}}ta, Bra{{s}}ilianis ''Tapyracoana'' dicta. Nec minus in admirationem nos advenas rapuit, vicin{{ae}} cuju{{s}}dam, ne dicam, affinis mediocris altitudinis, arboris pulchritudo, florum elegantia minime, licet fi{{s}}tularum magnitudine {{s}}uperiori cedentis. Huic enim ex oculis viridibus {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 80) BHL289043 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} prorumpunt flores como{{s}}i, aurei, mox plumarum in{{s}}tar {{s}}e extendentes, qui in {{s}}ummitatibus ex rubro purpura{{s}}cunt, brevique pereunt. Neutra harum arborum in den{{s}}is umbro{{s}}i{{s}}que {{s}}ilvis, {{s}}ed apricis campis na{{s}}citur. Hanc ego Siliquo{{s}}am arborem nominavi, quod vix {{s}}ibi con{{s}}tent incol{{ae}} de genuino nomine. Quidam Portugalli ''Pao velho'' {{et}} ''Pao molle'' dixerunt; quod cortex illius adeo mollis {{et}} rugo{{s}}us exi{{s}}tat. Parum admodum differt ab ea arbore, qu{{ae}} {{s}}iliqua dulcis Dodon{{ae}}o, Officinis panis S^cti Joannis dicitur: floribus enim decidentibus, quod fit men{{s}}e Martio, {{s}}iliqu{{ae}} {{s}}uccedunt, dulces, tortuo{{s}}{{ae}} {{et}} deformes, primum quidem virides, mox maturitatem con{{s}}ecut{{ae}}, fiunt nigr{{ae}} {{et}} putre{{s}}cunt. Foliis quoque rotundulis, eodem ordine conge{{s}}tis, {{et}} {{s}}ibi invicem oppo{{s}}itis ve{{s}}titur. Ligno e{{s}}t admodum flexuo{{s}}o, cortice rugo{{s}}o, molli {{et}} cinerei coloris, {{s}}icut quoque radix, cujus facultatem medicam hîc paucis per{{s}}tringam. Ejus medulla ex albo flave{{s}}cens, à leviori cortice liberata, in taleolas di{{s}}{{s}}ecatur, exque aqua fontana macerata per noctem {{s}}ub dio, {{et}} aliquoties pota, non uni malo medetur. Urinam enim cunctantem cit, renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} ob{{s}}tructionibus opitulatur, eju{{s}}que decoctum vel {{s}}olum Gonorrheas re{{s}}titui{{s}}{{s}}e vidi.<noinclude>{{rh|||Dilutum}}</noinclude> hs70w7vt1ttcjy6z1moa0h2r3g0fkxs 104 87780 285986 285861 2026-10-28T14:31:23Z EnaldoSS 18086 285986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|81}}</noinclude><section begin="XXXIV"/>Dilutum hoc {{s}}ubamari nec tamen ingrati e{{s}}t {{s}}aporis, ''Iurepeba'', {{et}} ''Ambuayembo'', {{ae}}muli. Partium valde e{{s}}t tenuium, {{et}} ad{{s}}trictionem quandam po{{s}}t {{s}}e relinquit. <section end="XXXIV"/> {{dhr}} <section begin="XXXV"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 81) BHL289044 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXV.}}}} {{c|{{larger|''De Zamouna, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|S}}I qu{{ae}} ad{{s}}pectu mirabilis, excel{{s}}a {{s}}ane e{{s}}t h{{ae}}c arbor ''Zamouna'', ii{{s}}dem locis quibus ''Cabireiba'' con{{s}}picienda. Qu{{ae}} {{s}}uperiori {{et}} inferiori trunci parte, ordinari{{ae}} e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itiei, {{s}}ed in medio duplo plus obe{{s}}a, in{{s}}tar mulieris uterum ferentis, adeoque tumida apparet, ut peregrinantem attonitum remoretur. Totus truncus {{s}}ub{{s}}tantia e{{s}}t intus alba, medullo{{s}}a {{et}} plane {{s}}ubero{{s}}a: exterius cinerei coloris, validis {{et}} horridis {{s}}pinis à pede ad verticem u{{s}}que ob{{s}}e{{s}}{{s}}a. Pondero{{s}}i illius rami, quinque foliis acuminatis {{et}} oblongis ve{{s}}tiuntur. Ex turgidis hi{{s}}ce {{s}}pinis ra{{s}}is {{et}} contu{{s}}is, {{s}}uccus elicitur eximius, cujus vel exigua quantitas, inflammatis {{et}} involuntarie lachrymantibus oculis affrictus, medetur; tum manife{{s}}te quoque vi{{s}}um acuit, atque robur illi addit. <section end="XXXV"/> {{dhr}} <section begin="XXXVI"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 81) BHL289044 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXVI.}}}} {{c|{{larger|''De Andira Ibaiariba {{s}}ive Angelin, eju{{s}}q; facultatibus.'' }}}} {{Is|M}}Ediocris pyri altitudinis h{{ae}}c Arbor, {{s}}ub nomine ''Angelin'' Lu{{s}}itanis noti{{s}}{{s}}ima, hinc inde in nemoribus, in hac pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i, con{{s}}picitur. Ligno e{{s}}t duro, cortice cinereo, foliis Lauri {{s}}imilibus, {{s}}ed minoribus, oculis {{s}}eu gemmis nigricantibus, è quibus plurimi flores fragrantes, copulati, purpureo {{et}} c{{oe}}ruleo colore in{{s}}ignes, prorumpunt. Fructum profert ovi figura {{et}} magnitudine, primo {{s}}aturate viridem, {{s}}ed mox nigre{{s}}centem. Fracto duro putamine, granum {{s}}eu nucleus apparet, ingrati {{s}}aporis, cum ad{{s}}trictione quadam, cujus pulvis ventris lumbricos expugnat, ea tamen cautione, ut infra {{s}}crupuli pondus exhibeatur, ne medicamentum in venenum abeat, quod quibu{{s}}dam imperitis aliquando contigit, cum infantibus illud incaute exhibui{{s}}{{s}}ent.<noinclude>{{rh||''L''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 5j9gasyx8dk4w182jn1keb11svuxa5i 285987 285986 2026-10-28T14:32:50Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|81}}</noinclude><section begin="XXXIV"/>Dilutum hoc {{s}}ubamari nec tamen ingrati e{{s}}t {{s}}aporis, ''Iurepeba'', {{et}} ''Ambuayembo'', {{ae}}muli. Partium valde e{{s}}t tenuium, {{et}} ad{{s}}trictionem quandam po{{s}}t {{s}}e relinquit. <section end="XXXIV"/> {{dhr}} <section begin="XXXV"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 81) BHL289044 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXV.}}}} {{c|{{larger|''De Zamouna, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|S}}I qu{{ae}} ad{{s}}pectu mirabilis, excel{{s}}a {{s}}ane e{{s}}t h{{ae}}c arbor ''Zamouna'', ii{{s}}dem locis quibus ''Cabireiba'' con{{s}}picienda. Qu{{ae}} {{s}}uperiori {{et}} inferiori trunci parte, ordinari{{ae}} e{{s}}t cra{{s}}{{s}}itiei, {{s}}ed in medio duplo plus obe{{s}}a, in{{s}}tar mulieris uterum ferentis, adeoque tumida apparet, ut peregrinantem attonitum remoretur. Totus truncus {{s}}ub{{s}}tantia e{{s}}t intus alba, medullo{{s}}a {{et}} plane {{s}}ubero{{s}}a: exterius cinerei coloris, validis {{et}} horridis {{s}}pinis à pede ad verticem u{{s}}que ob{{s}}e{{s}}{{s}}a. Pondero{{s}}i illius rami, quinque foliis acuminatis {{et}} oblongis ve{{s}}tiuntur. Ex turgidis hi{{s}}ce {{s}}pinis ra{{s}}is {{et}} contu{{s}}is, {{s}}uccus elicitur eximius, cujus vel exigua quantitas, inflammatis {{et}} involuntarie lachrymantibus oculis affrictus, medetur; tum manife{{s}}te quoque vi{{s}}um acuit, atque robur illi addit. <section end="XXXV"/> {{dhr}} <section begin="XXXVI"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 81) BHL289044 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. XXXVI.}}}} {{c|{{larger|''De Andira Ibaiariba {{s}}ive Angelin, eju{{s}}q; facultatibus.'' }}}} {{Is|M}}Ediocris pyri altitudinis h{{ae}}c Arbor, {{s}}ub nomine ''Angelin'' Lu{{s}}itanis noti{{s}}{{s}}ima, hinc inde in nemoribus, in hac pr{{ae}}fectura Paranambucen{{s}}i, con{{s}}picitur. Ligno e{{s}}t duro, cortice cinereo, foliis Lauri {{s}}imilibus, {{s}}ed minoribus, oculis {{s}}eu gemmis nigricantibus, è quibus plurimi flores fragrantes, copulati, purpureo {{et}} c{{oe}}ruleo colore in{{s}}ignes, prorumpunt. Fructum profert ovi figura {{et}} magnitudine, primo {{s}}aturate viridem, {{s}}ed mox nigre{{s}}centem. Fracto duro putamine, granum {{s}}eu nucleus apparet, ingrati {{s}}aporis, cum ad{{s}}trictione quadam, cujus pulvis ventris lumbricos expugnat, ea tamen cautione, ut infra {{s}}crupuli pondus exhibeatur, ne medicamentum in venenum abeat, quod quibu{{s}}dam imperitis aliquando contigit, cum infantibus illud incaute exhibui{{s}}{{s}}ent.<noinclude>{{rh||''L''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> nx7r9vflyx10wuyu4wud7cmelkrouu6 104 87781 285989 285863 2026-10-28T14:35:44Z EnaldoSS 18086 285989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|83}}</noinclude><section begin="XXXVIII"/>{{pt|porem|{{s}}aporem}}. Ejus particula ad digiti longitudinem, probe contu{{s}}a, {{et}} in {{s}}e{{s}}quicanna aqu{{ae}} fontan{{ae}} macerata, {{s}}i hau{{s}}tus ordinarius exinde capiatur, vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones tollit, immundities renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} expellit mirum in modum. Tumoribus {{et}} doloribus tibiarum, ulceribus inveteratis, imprimis autem à lue venerea relictis (quod hîc frequens e{{s}}t) medetur, {{s}}i illo medicamento membra affecta bis terve de die laventur. Quamobrem {{s}}acrum hoc remedium habetur omnibus quibus innotuit. <section end="XXXVIII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIX"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Cuipouna arbore, eju{{s}}que dotibus.'' }}}} {{Is|M}}Ulti multis {{et}} eximiis dotibus excellere hanc arborem te{{s}}tantur. Ego pauca, {{s}}ed vera, {{et}} qu{{ae}} ip{{s}}e {{s}}um expertus, de {{s}}ilve{{s}}tri hac arbore ''Cuipouna'', qu{{ae}} floribus flavis decoratur, exhibeo. Succus è cortice ra{{s}}o expre{{s}}{{s}}us {{et}} cum aqua limpida mixtus, ulcera inveterata mundificat {{et}} purulenta, eaque carne replet. Pr{{ae}}terea eodem {{s}}ucco atramentum conveniens elicitur, quo etiam ad tingendos pannos utuntur. <section end="XXXIX"/> {{dhr}} <section begin="XL"/>{{c|{{sc|Cap. XL.}}}} {{c|{{larger|''De Munduy-guacu, Lu{{s}}itanis Pinhoes do Bra{{s}}il, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}} {{Is|A}}Rborum Bra{{s}}ilien{{s}}ium vix ulla aut l{{ae}}tius provenit, aut majori foliorum umbra luxuriat, quam qu{{ae}} has nuces catharticas profert, ob facilem potius proventum {{et}} perpetuum frondium virorem, quibus pulchre horti muniri {{s}}olent, quam ob fructuum pr{{ae}}{{s}}tantiam expetita. Ejus ramuli amputati, omni anni tempore, omni terr{{ae}} vel leviter immi{{s}}{{s}}i, paucorum dierum decur{{s}}u vire{{s}}cunt, {{et}} novas emittunt plantas, fructu{{s}}que fere per totum annum ferunt. Quos tamen vulgus, quod u{{s}}um ab abu{{s}}u di{{s}}tinguere ne{{s}}ciat, contemnit. Nam imperita multitudo, ut rerum novarum e{{s}}t {{s}}tudio{{s}}a, gul{{ae}}que dedita, nucum pulchre flave{{s}}centium venu{{s}}tate {{et}} jucundo {{s}}apore illecta, avide illas vorat, unde vomitu {{et}} ventris torminibus mirum in modum exagitantur. Nonnulli exemta membranula, qu{{ae}} medias illas dividit, noxiam vim tolli perperam exi{{s}}timant. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 83) BHL289046 (cropped).jpg |tsize=150px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Arbu{{s}}tula h{{ae}}c non alte a{{s}}{{s}}urgit, interque frutices arbore{{s}}centes habetur. Ramulis e{{s}}t nodo{{s}}is, {{s}}pongio{{s}}a medulla; folio mucronato {{et}} glabro, fructibus rotundis pendulis {{et}} copulatis, quos maturos pariter {{et}} immaturos fert: hi à Sole po{{s}}tea excocti {{et}} arefacti dehi{{s}}cunt, {{et}} nucleos intus nigre{{s}}centes o{{s}}tendunt; quorum tres in qualibet nuce, veluti in cellulis {{et}} {{s}}eptis continentur ac dividuntur. Pineis Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, {{s}}ed paulo majores, verum juglande minores. Interius albe{{s}}cunt {{et}} {{s}}unt pingues; calid{{ae}} ad tertium, {{s}}icc{{ae}} ad {{s}}ecundum gradum. Et quodammodo palato lenocinantur, ita ventriculo {{s}}unt infen{{s}}i{{s}}{{s}}im{{ae}}, nam tres vel quatuor nuclei manducati deglutiti, crudos humores ilico provocant, provocatos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbant, tanta vehementia, ut in vit{{ae}} di{{s}}crimen, pr{{ae}}cipue imbecilliores nonnumquam conjiciant, atque alexipharmacis {{et}} opiatis ruentes humores {{s}}edare nece{{s}}{{s}}e fuerit. Sed ut legitimus earum u{{s}}us con{{s}}tet, in diuturnis ob{{s}}tructionibus vi{{s}}cerum naturalium imprimis conveniunt: quatuor aut quinque nuclei maturi, {{s}}i à pelliculis interioribus {{et}} exterioribus liberentur, {{et}} mox leviter torreantur {{et}} macerati è vino, additis correctoriis exhibeantur. Porro ad rem familiarem, u{{s}}umque dome{{s}}ticum h{{ae}}c arbu{{s}}cula à multis expetitur: ex nucleis enim oleum quod exprimitur, elychniis affunditur, quod inventum Bra{{s}}ilia Lu{{s}}itanis debet. Te{{s}}tatur Monardus cap. {{sc|iv}}. de oleo Cicini, in Nova Hi{{s}}pania pro in{{s}}igni cathartico re{{s}}ervari, eju{{s}}que qualitates quas illi attribuit, hujus oleo nucis quoque propri{{ae}} {{s}}unt. Quamobrem nomine potius Monardus {{et}} Clu{{s}}ius à nobis di{{s}}crepant, qui ''Curcas'' hunc fructum vocari te{{s}}tantur, idque {{s}}ub Ricini {{s}}pecie. De qua tamen ip{{s}}e merito dubitat.<noinclude>{{rh||''L 2''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 7vl360tmeiyv1elibt6jeka95w4b38x 286004 285989 2026-10-28T14:48:15Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286004 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|83}}</noinclude><section begin="XXXVIII"/>{{pt|porem|{{s}}aporem}}. Ejus particula ad digiti longitudinem, probe contu{{s}}a, {{et}} in {{s}}e{{s}}quicanna aqu{{ae}} fontan{{ae}} macerata, {{s}}i hau{{s}}tus ordinarius exinde capiatur, vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones tollit, immundities renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} expellit mirum in modum. Tumoribus {{et}} doloribus tibiarum, ulceribus inveteratis, imprimis autem à lue venerea relictis (quod hîc frequens e{{s}}t) medetur, {{s}}i illo medicamento membra affecta bis terve de die laventur. Quamobrem {{s}}acrum hoc remedium habetur omnibus quibus innotuit. <section end="XXXVIII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIX"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Cuipouna arbore, eju{{s}}que dotibus.'' }}}} {{Is|M}}Ulti multis {{et}} eximiis dotibus excellere hanc arborem te{{s}}tantur. Ego pauca, {{s}}ed vera, {{et}} qu{{ae}} ip{{s}}e {{s}}um expertus, de {{s}}ilve{{s}}tri hac arbore ''Cuipouna'', qu{{ae}} floribus flavis decoratur, exhibeo. Succus è cortice ra{{s}}o expre{{s}}{{s}}us {{et}} cum aqua limpida mixtus, ulcera inveterata mundificat {{et}} purulenta, eaque carne replet. Pr{{ae}}terea eodem {{s}}ucco atramentum conveniens elicitur, quo etiam ad tingendos pannos utuntur. <section end="XXXIX"/> {{dhr}} <section begin="XL"/>{{c|{{sc|Cap. XL.}}}} {{c|{{larger|''De Munduy-guacu, Lu{{s}}itanis Pinhoes do Bra{{s}}il, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}} {{Is|A}}Rborum Bra{{s}}ilien{{s}}ium vix ulla aut l{{ae}}tius provenit, aut majori foliorum umbra luxuriat, quam qu{{ae}} has nuces catharticas profert, ob facilem potius proventum {{et}} perpetuum frondium virorem, quibus pulchre horti muniri {{s}}olent, quam ob fructuum pr{{ae}}{{s}}tantiam expetita. Ejus ramuli amputati, omni anni tempore, omni terr{{ae}} vel leviter immi{{s}}{{s}}i, paucorum dierum decur{{s}}u vire{{s}}cunt, {{et}} novas emittunt plantas, fructu{{s}}que fere per totum annum ferunt. Quos tamen vulgus, quod u{{s}}um ab abu{{s}}u di{{s}}tinguere ne{{s}}ciat, contemnit. Nam imperita multitudo, ut rerum novarum e{{s}}t {{s}}tudio{{s}}a, gul{{ae}}que dedita, nucum pulchre flave{{s}}centium venu{{s}}tate {{et}} jucundo {{s}}apore illecta, avide illas vorat, unde vomitu {{et}} ventris torminibus mirum in modum exagitantur. Nonnulli exemta membranula, qu{{ae}} medias illas dividit, noxiam vim tolli perperam exi{{s}}timant. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 83) BHL289046 (cropped).jpg |tsize=150px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Arbu{{s}}tula h{{ae}}c non alte a{{s}}{{s}}urgit, interque frutices arbore{{s}}centes habetur. Ramulis e{{s}}t nodo{{s}}is, {{s}}pongio{{s}}a medulla; folio mucronato {{et}} glabro, fructibus rotundis pendulis {{et}} copulatis, quos maturos pariter {{et}} immaturos fert: hi à Sole po{{s}}tea excocti {{et}} arefacti dehi{{s}}cunt, {{et}} nucleos intus nigre{{s}}centes o{{s}}tendunt; quorum tres in qualibet nuce, veluti in cellulis {{et}} {{s}}eptis continentur ac dividuntur. Pineis Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, {{s}}ed paulo majores, verum juglande minores. Interius albe{{s}}cunt {{et}} {{s}}unt pingues; calid{{ae}} ad tertium, {{s}}icc{{ae}} ad {{s}}ecundum gradum. Et quodammodo palato lenocinantur, ita ventriculo {{s}}unt infen{{s}}i{{s}}{{s}}im{{ae}}, nam tres vel quatuor nuclei manducati deglutiti, crudos humores ilico provocant, provocatos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbant, tanta vehementia, ut in vit{{ae}} di{{s}}crimen, pr{{ae}}cipue imbecilliores nonnumquam conjiciant, atque alexipharmacis {{et}} opiatis ruentes humores {{s}}edare nece{{s}}{{s}}e fuerit. Sed ut legitimus earum u{{s}}us con{{s}}tet, in diuturnis ob{{s}}tructionibus vi{{s}}cerum naturalium imprimis conveniunt: quatuor aut quinque nuclei maturi, {{s}}i à pelliculis interioribus {{et}} exterioribus liberentur, {{et}} mox leviter torreantur {{et}} macerati è vino, additis correctoriis exhibeantur. Porro ad rem familiarem, u{{s}}umque dome{{s}}ticum h{{ae}}c arbu{{s}}cula à multis expetitur: ex nucleis enim oleum quod exprimitur, elychniis affunditur, quod inventum Bra{{s}}ilia Lu{{s}}itanis debet. Te{{s}}tatur Monardus cap. {{sc|iv}}. de oleo Cicini, in Nova Hi{{s}}pania pro in{{s}}igni cathartico re{{s}}ervari, eju{{s}}que qualitates quas illi attribuit, hujus oleo nucis quoque propri{{ae}} {{s}}unt. Quamobrem nomine potius Monardus {{et}} Clu{{s}}ius à nobis di{{s}}crepant, qui ''Curcas'' hunc fructum vocari te{{s}}tantur, idque {{s}}ub Ricini {{s}}pecie. De qua tamen ip{{s}}e merito dubitat.<noinclude>{{rh||''L 2''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 6f4jcznxozuutluhcm6bpejwio6ig49 286066 286004 2026-10-28T19:39:11Z EnaldoSS 18086 286066 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|83}}</noinclude><section begin="XXXVIII"/>{{pt|porem|{{s}}aporem}}. Ejus particula ad digiti longitudinem, probe contu{{s}}a, {{et}} in {{s}}e{{s}}quicanna aqu{{ae}} fontan{{ae}} macerata, {{s}}i hau{{s}}tus ordinarius exinde capiatur, vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones tollit, immundities renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} expellit mirum in modum. Tumoribus {{et}} doloribus tibiarum, ulceribus inveteratis, imprimis autem à lue venerea relictis (quod hîc frequens e{{s}}t) medetur, {{s}}i illo medicamento membra affecta bis terve de die laventur. Quamobrem {{s}}acrum hoc remedium habetur omnibus quibus innotuit. <section end="XXXVIII"/> {{dhr}} <section begin="XXXIX"/>{{c|{{sc|Cap. XXXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Cuipouna arbore, eju{{s}}que dotibus.'' }}}} {{Is|M}}Ulti multis {{et}} eximiis dotibus excellere hanc arborem te{{s}}tantur. Ego pauca, {{s}}ed vera, {{et}} qu{{ae}} ip{{s}}e {{s}}um expertus, de {{s}}ilve{{s}}tri hac arbore ''Cuipouna'', qu{{ae}} floribus flavis decoratur, exhibeo. Succus è cortice ra{{s}}o expre{{s}}{{s}}us {{et}} cum aqua limpida mixtus, ulcera inveterata mundificat {{et}} purulenta, eaque carne replet. Pr{{ae}}terea eodem {{s}}ucco atramentum conveniens elicitur, quo etiam ad tingendos pannos utuntur. <section end="XXXIX"/> {{dhr}} <section begin="XL"/>{{c|{{sc|Cap. XL.}}}} {{c|{{larger|''De Munduy-guacu, Lu{{s}}itanis Pinhoes do Bra{{s}}il, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}} {{Is|A}}Rborum Bra{{s}}ilien{{s}}ium vix ulla aut l{{ae}}tius provenit, aut majori foliorum umbra luxuriat, quam qu{{ae}} has nuces catharticas profert, ob facilem potius proventum {{et}} perpetuum frondium virorem, quibus pulchre horti muniri {{s}}olent, quam ob fructuum pr{{ae}}{{s}}tantiam expetita. Ejus ramuli amputati, omni anni tempore, omni terr{{ae}} vel leviter immi{{s}}{{s}}i, paucorum dierum decur{{s}}u vire{{s}}cunt, {{et}} novas emittunt plantas, fructu{{s}}que fere per totum annum ferunt. Quos tamen vulgus, quod u{{s}}um ab abu{{s}}u di{{s}}tinguere ne{{s}}ciat, contemnit. Nam imperita multitudo, ut rerum novarum e{{s}}t {{s}}tudio{{s}}a, gul{{ae}}que dedita, nucum pulchre flave{{s}}centium venu{{s}}tate {{et}} jucundo {{s}}apore illecta, avide illas vorat, unde vomitu {{et}} ventris torminibus mirum in modum exagitantur. Nonnulli exemta membranula, qu{{ae}} medias illas dividit, noxiam vim tolli perperam exi{{s}}timant. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 83) BHL289046 (cropped).jpg |tsize=200px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Arbu{{s}}tula h{{ae}}c non alte a{{s}}{{s}}urgit, interque frutices arbore{{s}}centes habetur. Ramulis e{{s}}t nodo{{s}}is, {{s}}pongio{{s}}a medulla; folio mucronato {{et}} glabro, fructibus rotundis pendulis {{et}} copulatis, quos maturos pariter {{et}} immaturos fert: hi à Sole po{{s}}tea excocti {{et}} arefacti dehi{{s}}cunt, {{et}} nucleos intus nigre{{s}}centes o{{s}}tendunt; quorum tres in qualibet nuce, veluti in cellulis {{et}} {{s}}eptis continentur ac dividuntur. Pineis Europ{{ae}}is {{s}}unt {{s}}imiles, {{s}}ed paulo majores, verum juglande minores. Interius albe{{s}}cunt {{et}} {{s}}unt pingues; calid{{ae}} ad tertium, {{s}}icc{{ae}} ad {{s}}ecundum gradum. Et quodammodo palato lenocinantur, ita ventriculo {{s}}unt infen{{s}}i{{s}}{{s}}im{{ae}}, nam tres vel quatuor nuclei manducati deglutiti, crudos humores ilico provocant, provocatos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbant, tanta vehementia, ut in vit{{ae}} di{{s}}crimen, pr{{ae}}cipue imbecilliores nonnumquam conjiciant, atque alexipharmacis {{et}} opiatis ruentes humores {{s}}edare nece{{s}}{{s}}e fuerit. Sed ut legitimus earum u{{s}}us con{{s}}tet, in diuturnis ob{{s}}tructionibus vi{{s}}cerum naturalium imprimis conveniunt: quatuor aut quinque nuclei maturi, {{s}}i à pelliculis interioribus {{et}} exterioribus liberentur, {{et}} mox leviter torreantur {{et}} macerati è vino, additis correctoriis exhibeantur. Porro ad rem familiarem, u{{s}}umque dome{{s}}ticum h{{ae}}c arbu{{s}}cula à multis expetitur: ex nucleis enim oleum quod exprimitur, elychniis affunditur, quod inventum Bra{{s}}ilia Lu{{s}}itanis debet. Te{{s}}tatur Monardus cap. {{sc|iv}}. de oleo Cicini, in Nova Hi{{s}}pania pro in{{s}}igni cathartico re{{s}}ervari, eju{{s}}que qualitates quas illi attribuit, hujus oleo nucis quoque propri{{ae}} {{s}}unt. Quamobrem nomine potius Monardus {{et}} Clu{{s}}ius à nobis di{{s}}crepant, qui ''Curcas'' hunc fructum vocari te{{s}}tantur, idque {{s}}ub Ricini {{s}}pecie. De qua tamen ip{{s}}e merito dubitat.<noinclude>{{rh||''L 2''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 3wt8f0bhuy39p3j73d67auounojno0n 104 87782 285990 285864 2026-10-28T14:37:41Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|84|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="XLI"/>{{c|{{sc|Cap. XLI.}}}} {{c|{{larger|''De Iuripeba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|N}}Omine ''Iuripeba'', duo eju{{s}}dem generis, {{s}}ed non eju{{s}}dem {{s}}exus, frutices na{{s}}cuntur in areno{{s}}is Bra{{s}}ili{{ae}} locis. Uterque pulchris {{et}} umbro{{s}}is frondibus adole{{s}}cit, uterque gramineos fert acinos, more racemorum copulatos {{et}} è brevi pediculo pendulos. [[File:Historia naturalis Brasiliae (Page 84) BHL289047 (cropped).jpg|center|500px]] Prior, {{et}} quidem mas, paulo f{{oe}}mina e{{s}}t minor, ad hominis altitudinem vix a{{s}}cendit, foliaque habet minora, nec multum {{s}}inuo{{s}}a, caulemque rarioribus {{s}}pinis ob{{s}}itum, florem Boragini {{s}}imillimum, {{s}}ed maculatiorem. Po{{s}}terior altior, {{s}}pino{{s}}ior, folia habet grandiora, à tergo lanugino{{s}}a {{et}} {{s}}pino{{s}}a ornate, laciniate {{et}} {{s}}ature virentia; florem eundem cum mare, {{s}}ed nitidiorem. Uterque ob Medicin{{ae}} u{{s}}um quotidianum officinis noti{{s}}{{s}}imus. Folia enim {{et}} {{s}}uccus temperandis {{et}} mundificandis vulneribus {{et}} ulceribus adhibentur, ei{{s}}que egregie auxiliantur. Licet autem amarum quid {{s}}apiant folia {{et}} radices, {{s}}icut Cichoreum {{et}} Fumaria, tamen inter calida vix recen{{s}}entur. Omnium autem maxime radix virtute {{et}} efficacia excellit, multoque amarior exi{{s}}tit, pr{{ae}}cipue vero Maris, qu{{ae}} partium adeo e{{s}}t tenuium. Quippe {{s}}olum illius dococtum, urinam cunctantem educit. Ad hepatis {{et}} para{{s}}tatum ob{{s}}tructiones tollendas loco radicum aperientium, cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u {{s}}{{ae}}pe adhibetur. U{{s}}que adeo invaluit ejus utilitas {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantia, ut à doctis pariter {{et}} indocta plebe expetatur {{et}} inter {{s}}acra reponatur. <section end="XLI"/> {{dhr}} <section begin="XLII"/>{{c|{{sc|Cap. XLII.}}}} {{c|{{larger|''De Mamanga frutice, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|M}}''Amanga'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus dicta, frutex e{{s}}t trivialis arbore{{s}}cens, ubique obvius, quem ''Lavapratos'' Lu{{s}}itanorum vulgus appellat. Flores fert multos pendulos {{et}} luteos; {{et}} po{{s}}t hos plurimas {{s}}iliquas oblongas copulatas, primum quidem virides, {{s}}ed mox nigras {{et}} putridas, {{et}} frequens {{s}}emen in illis contentum.<noinclude>{{rh|||Folia}}</noinclude> nh8bufaan59k7hf9zeiwyyj1lgmhz61 104 87783 285991 285865 2026-10-28T14:39:12Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285991 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|85}}</noinclude><section begin="XLII"/>Folia habet citriis haud di{{s}}{{s}}imilia, paulo tamen longiora {{et}} molliora, {{et}} qualitate refrigerandi {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 85) BHL289048 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} ab{{s}}tergendi pr{{ae}}dita. Pr{{ae}}ter alias dotes, quibus excellunt, vulneribus atque ulceribus opitulantur, parte{{s}}que vitiatas reparant. Cujus rei Chirurgi no{{s}}tri non ignari, ea in quotidianum u{{s}}um colligunt. Raro videas viatores iter {{s}}u{{s}}cipere, ni{{s}}i probe hoc remedio in{{s}}tructos. Succus oleo{{s}}us denique è {{s}}iliquis expre{{s}}{{s}}us, ad maturanda apo{{s}}temata re{{s}}ervatur, {{et}} applicatur cum pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. <section end="XLII"/> {{dhr}} <section begin="XLIII"/>{{c|{{sc|Cap. XLIII.}}}} {{c|{{larger|''De Manaca frutice, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|L}}Ocis umbro{{s}}is, maxime circa ''Aldeam Tapicirica'' luxuriat Frutex arbore{{s}}cens ''Manaca'', cortice gry{{s}}eo, ligno duro quidem, {{s}}ed fragili, ex albo cineritio, foliis acuminatis. Flores fert exiguos, quorum alter c{{oe}}ruleo, alter vero (quod ut rarum, ita maxime jucundum) lacteo nitore nite{{s}}cit: Men{{s}}e Januario vegetus {{et}} valde {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 85) BHL289048 (cropped) 2.jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}pecio{{s}}e flore{{s}}cens con{{s}}picitur, atque integras {{s}}ilvas in{{s}}igni fragrantia Narci{{s}}{{s}}i {{ae}}mula implet. Flori {{s}}uccedit fructus bacc{{ae}} Juniperi {{s}}imilis, {{s}}ed inutilis. Radicem habet magnam, {{s}}olidam {{et}} albicantem, cujus medullo{{s}}a {{s}}ub{{s}}tantia in pulverem redacta, magna in Medicina pollicetur {{et}} pr{{ae}}{{s}}tat. Incol{{ae}} p{{ae}}ne omnes, tam Lu{{s}}itani quam Bra{{s}}iliani, licet magni {{ae}}{{s}}timent, tamen ob indomitas operationes hactenus in u{{s}}um admittere vix au{{s}}i fuerunt. Quippe periculo non vacat hoc genus medicamenti, quod nimis violenter corpus {{s}}uperne {{et}} interne moveat. Quamobrem tantum hominibus robu{{s}}ti{{s}}{{s}}imis exhiberi {{s}}olet, idque additis correctoriis, tum {{et}} ju{{s}}ta ob{{s}}ervata do{{s}}i, qu{{ae}} Scammonęi potius inferior quam {{s}}uperior e{{s}}{{s}}e debet: ad illud enim validum medicamentum proxime accedit h{{ae}}c radix; verum non ita in{{s}}ipida e{{s}}t, amarore enim {{et}} acore non plane de{{s}}tituitur.<noinclude>{{rh||''L 3''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> m267nvpyeszgts75p73agcrmt2vmfgs 104 87784 285992 285866 2026-10-28T14:41:21Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285992 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|86|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="XLIV"/>{{c|{{sc|Cap. XLIV.}}}} {{c|{{larger|''De Pagimirioba, eju{{s}}que u{{s}}u in Medicina.'' }}}} {{Is|D}}Uum generum ''Pagimirioba'' in Bra{{s}}ilia reperitur, quam Lu{{s}}itani ''Herva de Bicho'' nominant, à quotidiano u{{s}}u. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 86) BHL289049 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Orobi {{s}}pecies judicatur. In qualibet terra, pr{{ae}}cipue tamen areno{{s}}a, ac {{s}}ponte {{s}}ua na{{s}}citur. Frute{{s}}centes {{s}}unt plant{{ae}}, flore cereo, longis {{et}} tenuibus {{s}}iliquis. Saturè rube{{s}}centibus, quibus {{s}}emen rotundum, cinereum continetur. Qualitate utr{{ae}}que {{s}}unt inten{{s}}e frigid{{ae}}, facie viridi {{s}}imiles, exceptis foliis, quorum uni acuminatiora, alteri rotundiora exi{{s}}tunt. Plant{{ae}} lippis {{et}} ton{{s}}oribus not{{ae}} {{s}}unt ob u{{s}}um {{et}} frequentiam, quod nimirum folia earum contu{{s}}a {{et}} {{s}}uccus recens expre{{s}}{{s}}us anoque in{{s}}ertus, pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imum qua{{s}}i Antidotum {{s}}it contra calamito{{s}}um illud {{et}} familiare animalculum. In omni denique inflammatione, imprimis tibiarum, fomenta ex illis confecta plurimum valent. ''Nota'', quod qu{{ae}} mucronatis foliis exi{{s}}tit, felicius h{{ae}}c pr{{ae}}{{s}}tet, atque in u{{s}}um frequentiorem veniat. Pr{{ae}}ter refrigerandi, de ob{{s}}truendi quoque qualitate pollet; aqua enim ex floribus {{et}} foliis {{s}}{{ae}}pe pota urinas fortius movet quam Orobus, ardore{{s}}que renum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} temperat. Rotundiori qu{{ae}} e{{s}}t folio, agricolis ''Matta pasta'' dicta, ulceribus {{et}} anthracibus, quod calores extrahat, applicatur. Ex foliis quoque ejus aqu{{ae}} impo{{s}}itis {{et}} putrefactis, cra{{s}}{{s}}a qu{{ae}}dam {{et}} unguis {{s}}ub{{s}}tantia emanat, qua unguenti mundificantis loco pa{{s}}{{s}}im utuntur. <section end="XLIV"/> {{dhr}} <section begin="XLV"/>{{c|{{sc|Cap. XLV.}}}} {{c|{{larger|''De Camara Iuba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|T}}Res ''Camara'' {{s}}pecies mihi innotuerunt, frute{{s}}centes {{et}} è quovis {{s}}olo emergentes, facie non {{s}}olum externa, {{s}}ed in{{s}}itis quoque virtutibus {{s}}imiles, qu{{ae}} calid{{ae}} {{et}} {{s}}icc{{ae}} habentur ad {{s}}ecundum gradum: neque differunt, ni{{s}}i quod una illarum reliquis paulo magis arbore{{s}}cat. Du{{ae}} flore gaudent ex aureo rubri coloris; tertia autem flore albicante. H{{ae}} omnes exiguo {{s}}unt flore, jucunda tamen {{et}} in{{s}}igni fragrantia, aromata redolent. Ex his tribus, tam foliorum {{et}} florum elegantia, quam odore medicaque qualitate, ''Camara Iuba'', qu{{ae}} flore e{{s}}t rubro {{et}} {{s}}tirpe omnium minima, c{{ae}}teris antecellit. Folio e{{s}}t Meli{{s}}{{s}}{{ae}}, {{s}}ed paulo minori, tamque odorifero, imprimis {{s}}i fricetur, ut vel poti{{s}}{{s}}imum propterea ad u{{s}}um expetatur. Balnea inde conficiuntur optima, tam ad roborandum internè, quam mundificandum externè, multos namque cutis affectus, ip{{s}}amque {{s}}cabiem abolent. Po{{s}}t flores {{s}}equitur uvula baccis plena viridibus, magnitudine baccarum Sambuci, {{et}} uvula cum baccis {{s}}imilis e{{s}}t fructui ''Cham{{ae}}periclymeni'' Clu{{s}}ii. Digna e{{s}}t h{{ae}}c ''Camara'', qu{{ae}} inter {{s}}ativas plantas excolatur, tam ob pulchritudinem, quam ob u{{s}}um.<noinclude>{{rh|||Quarta}}</noinclude> pr87p3q4q49be20idbmmv9esqyb3cec 104 87785 285993 285867 2026-10-28T14:43:43Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285993 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|87}}</noinclude><section begin="XLV"/>Quarta denique ''Camara-miri'' dicta c{{ae}}teris annumeratur, cubitum longa, caule tenui {{et}} {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 87) BHL289050 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} ligno{{s}}o, flore unico, exiguo, lutei coloris, qui (quod mirandum) quovis anni tempore {{s}}e aperit de die hora undecima, manetque expan{{s}}us ad {{s}}ecundam pomeridianam, atque omnes {{s}}imul tunc eadem hora clauduntur, u{{s}}que in po{{s}}terum diem: quod {{s}}icut veri{{s}}{{s}}imum, ita rari{{s}}{{s}}imum e{{s}}t vi{{s}}u, {{s}}ummoque peregrinantibus oblectamento exi{{s}}tit. <section end="XLV"/> {{dhr}} <section begin="XLVI"/>{{c|{{sc|Cap. XLVI.}}}} {{c|{{larger|''De Ananas, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|A}}Ctum agere nonnullis videbor, quod fructum toties de{{s}}criptum {{et}} ad vivum exhibitum hîc denuo producam. Verum cum ea pro{{s}}equi {{s}}it in{{s}}tituti no{{s}}tri, qu{{ae}} Praxin {{ae}}que ac Hi{{s}}toriam Botanicam illu{{s}}trent; proferam qu{{ae}} de ''Ananas'' qualitatibus, tum ab aliis, tum propria experientia didici. Recte quidem in comparanda rerum novarum notitia, {{s}}ollicite in{{s}}itas vires inve{{s}}tigamus: {{s}}ed non minus intere{{s}}{{s}}e exi{{s}}timo, etiam indies cognitarum herbarum {{et}} fructuum ulteriores dignitates latentes {{s}}crutari, {{s}}icut in hoc {{et}} multis aliis veri{{s}}{{s}}ime mihi contigit, {{et}} proculdubio {{s}}ępi{{s}}{{s}}ime mihi {{et}} aliis po{{s}}thac continget. ''Ananas'', aliis ''Nana'', Monardo ''Pinas'' dictus, nemini in Indiis credo ignotus, facileque optimus fructus horten{{s}}is in Bra{{s}}ilia, {{s}}ecund{{ae}}que men{{s}}{{ae}} oblectamentum {{et}} ornamentum, {{s}}ive crudus, {{s}}ive {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 87) BHL289050 (cropped) 2.jpg |tsize=350px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}accharo conditus, exi{{s}}tit. Altilis hujus Cardui {{s}}pecies cinar{{ae}} in modum na{{s}}citur, {{s}}picis compactilib. in{{s}}tar cri{{s}}tarum, in {{s}}ummitatibus emergentibus; foliis oblongis, {{s}}pino{{s}}is, {{et}} in {{s}}peciem gladii mucronatis. Men{{s}}ibus {{ae}}{{s}}tivis, Sole exi{{s}}tente in Capricorno, maxime viget. Exigua {{s}}emina {{s}}eu grana {{s}}ubrufa in {{s}}uperficie pulp{{ae}} latitant. Extuberantibus bullis ex flavo albicantibus exterius pa{{s}}{{s}}im di{{s}}tinguitur, {{et}}<noinclude>{{rh|||qua{{s}}i}}</noinclude> 5lngp8jxcq1051ogx9uj4shs72svuab 104 87786 285994 285868 2026-10-28T14:44:59Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285994 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|88|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="XLVI"/>qua{{s}}i vermiculis aut te{{s}}{{s}}erulis variatur. Hic fructus, quia {{s}}ucco corro{{s}}ivo immodice {{s}}umto linguam vellicat, ac gutturis ardores infert, de{{s}}ci{{s}}{{s}}o cortice in taleolas {{s}}ecatur, inque vino Hi{{s}}panico maceratur tanti{{s}}per, donec qualitatem noxiam deponat, qui gratum {{s}}aporem {{et}} odorem vino quidem communicat, lingu{{ae}} tamen mor{{s}}us {{et}} gutturis inflammationem, {{s}}i potetur vinum, inducit. Ip{{s}}e autem {{s}}uccus, quo turget fructus, mirifice animum languidum recreat, {{et}} {{s}}piritus {{s}}opitos {{s}}u{{s}}citat, {{et}} imprimis {{s}}tomachum nau{{s}}eabundum re{{s}}tituit. Addo, quod recens ejus liquor, tum vinum inde expre{{s}}{{s}}um, urin{{ae}} {{s}}uppre{{s}}{{s}}ioni {{et}} doloribus nephriticis {{s}}uccurrat; tum quoque venenis, imprimis {{s}}ucco ''Mandihoc{{ae}}'' adver{{s}}atur. Idem illius radix, fructu deficiente, pr{{ae}}{{s}}tat. Omnia h{{ae}}c efficacius operatur liquor {{s}}tillatitius è fructu vi ignis extractus, {{s}}i modica quantitate exhibeatur: nam {{s}}i largius concedatur, va{{s}}a urinaria infe{{s}}tat; adeoque corrodendi qualitate pollet, ut non tantum linguam {{et}} palatum {{s}}auciet, {{s}}ed {{et}} in cultro, quo {{s}}ecatur, mordacitatis ve{{s}}tigia relinquat, idque inten{{s}}ius, {{s}}i non probe maturus fuerit. Atque tunc pr{{ae}}gnantibus non minus obe{{s}}t quam ''Carawata''. Febricitantibus, tum vulneribus vel ulceribus infe{{s}}tatis, pror{{s}}us ab{{s}}tinendum ab hoc fructu; adeo enim humores accendit, ut non {{s}}olum impediat re{{s}}titutionem {{ae}}grorum, {{s}}ed {{et}} in pejus eos di{{s}}ponat. Quapropter miror optimum Monardum, fructum ''Ananas'' frigidum {{et}} humidum dixi{{s}}{{s}}e. Minus fallitur Chri{{s}}tophorus à Co{{s}}ta, qui calidum {{et}} humidum e{{s}}{{s}}e affirmat. Silve{{s}}tres quoque dantur ''Ananas'', ex Carduorum familia, qui nunc humi, nunc altis arboribus {{s}}uperna{{s}}cuntur, quos tanquam inutiles pr{{ae}}tereo, {{et}} ad Cap. {{sc|xl}}. Bellonii Lectores remitto. <section end="XLVI"/> {{dhr}} <section begin="XLVII"/>{{c|{{sc|Cap. XLVII.}}}} {{c|{{larger|''De Betys, vel Betre, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|F}}Requens tum in {{s}}ilvis, tum in ruderibus urbis Olind{{ae}} e{{s}}{{s}}e {{s}}olet ''Betys'', frutex elegans, vel potius arbu{{s}}cula quatuor aut quinque pedes alta; caudice recto, nodo{{s}}o, digitum cra{{s}}{{s}}o, {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 88) BHL289051 (cropped).jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} pallide viridi {{et}} per totum punctulis albis notato. Superius ad aliquot nodos, ramulos adipi{{s}}citur identidem nodo{{s}}os {{et}} eju{{s}}dem cum caudice coloris. In ramis habet folia, ad quemlibet nodum unum, {{et}} {{s}}imul unum julum. Folium quodlibet quinque, {{s}}ex aut {{s}}eptem digitos e{{s}}t longum, lingu{{ae}} figurâ, pallide viridis {{s}}eu {{s}}ubflave{{s}}centis coloris, {{s}}uperius {{s}}plendens, cra{{s}}{{s}}itie Lauri foliis pene {{s}}imile. Denique piperis {{s}}tirpi Sarmentis, caule {{et}} facie externa {{s}}imillima. In hoc tamen differt, quod folio {{et}} fructu paulo quam piper e{{s}}t grandiori. Juli qui ex ramulis dependent, formam piperis longi mentiuntur, {{s}}ed in{{s}}ipidi {{s}}unt {{et}} nullius u{{s}}us. Verum licet fructus fatuus {{s}}it, radix tamen {{s}}apidi{{s}}{{s}}ima e{{s}}t {{et}} celeberrima; nam {{et}} aromaticum quid {{s}}pirat, {{et}} Zinziberis pr{{ae}}{{s}}tantiam {{s}}apore, colore, atque odore {{ae}}mulatur, pr{{ae}}cipue {{s}}i recens {{s}}it, tunc enim dignitate illi vix cedit. Foliorum {{et}} radicum decoctum colicum dolorem {{s}}edat, dolores membrorum mitigat, ventrem flatibus turgidum componit, pedumque tumores ex frigore natos amolitur. Idem pr{{ae}}{{s}}tant balnea {{et}} fomenta inde confecta. Pr{{ae}}ter hanc ''Betyn'', ali{{ae}} adhuc, inter quas e{{s}}t ''Betys'' f{{oe}}mina, in {{s}}altibus reperiuntur, julis gracilibus {{et}} exiguis botrorum modo conge{{s}}tis {{et}} pendulis.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> dubkmrv0jbwowltct8itg3a7uxc3b8u 104 87787 285995 285869 2026-10-28T14:46:27Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 285995 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|89}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="XLVIII"/>{{c|{{sc|Cap. XLVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Nhambi, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|O}}Lim neglecta planta, in {{s}}ilvis {{et}} nemoro{{s}}is dumtaxat locis reperiebatur; tandem cognitis illius virtutibus, hortis e{{s}}t illata. Pro vario natur{{ae}} {{et}} cultur{{ae}} lu{{s}}u, variis modis excre{{s}}cit {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae (Page 89) BHL289052 (cropped).jpg |tsize=350px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} faciem {{s}}ubinde mutat. Herba e{{s}}t caule {{s}}atis cra{{s}}{{s}}o, ligno{{s}}o, tereti, geniculato, qui portulac{{ae}} modo partim humi {{s}}erpit, {{et}} hinc inde fibras in terram à {{s}}e demittens, radices agit, partim a{{s}}{{s}}urgit. In ramulos multos varie di{{s}}panditur, geniculatos, duos {{s}}ibi ubiq; oppo{{s}}itos, in ii{{s}}que ad {{s}}ingula genicula, bina folia oppo{{s}}ita habet, interdum {{et}} plura, in{{ae}}qualis magnitudinis: in extremitate autem ramulorum, quinque, {{s}}ex, {{s}}eptemve folia {{s}}ibi invicem appo{{s}}ita {{s}}unt. Quodlibet autem folium figuram fere cordis habet, oblongum, {{et}} in ambitu leviter {{s}}erratum (qu{{ae}}dam {{et}} laciniata) coloris dilute viridis. In extremitate ramulorum flores proveniunt {{s}}olitarii, magnitudine cera{{s}}i minoris, cõ{{s}}tantes {{s}}olo umbilico rotundo {{s}}ine foliis. Semen in umbelico (fu{{s}}co per maturitatem) ovali figura, plane compre{{s}}{{s}}um, ex fu{{s}}co gry{{s}}ei coloris {{s}}plendentis. Radix filamento{{s}}a, tenera, albicans. Flo{{s}}culus, quem fert chamemelo non multum ab{{s}}imilem, terr{{ae}} mandatus, paucorum dierum decur{{s}}u pro{{s}}ilit, plantamq; a{{s}}pectu non minus quam efficacia nobilem producit. Calida {{et}} {{s}}icca e{{s}}t in tertio gradu, linguamque pr{{ae}}gu{{s}}tata vellicat. Lactucas c{{ae}}tera{{s}}que humectantes {{et}} refrigerantes herbas, qu{{ae}} pro acetariis {{s}}olent apponi, temperat, {{et}} {{s}}apore aromatico imbuit {{et}} commendat. Pr{{ae}}terquam quod tenuitate partium {{et}} caliditate inten{{s}}a calculum frangat, vis peculiaris contra colicos affectus illi ine{{s}}t. Flatus {{et}} ob{{s}}tructiones ex frigore ortas di{{s}}{{s}}ipat, {{s}}i intus a{{s}}{{s}}umatur, aut balneis, fovendo corpori concinnatis, injiciatur. Potentia antidotali pr{{ae}}{{s}}tare {{et}} toxico {{s}}umme adver{{s}}ari, experimento compertum habeo. Itaque quod vidi hîc referam: Bra{{s}}ilianus quidam Bufonem nactus pr{{ae}}grandem {{et}} veneno tumidum, {{s}}ucco floris {{et}} foliorum tergo leviter in{{s}}tillato, eum confe{{s}}tim enecavit. Nec tantum<noinclude>{{rh||''M''|ani-}}</noinclude> qni6ffaajbre9xtxl51n9kqw2e897mv 104 87789 286067 285871 2026-10-28T19:41:51Z EnaldoSS 18086 286067 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|91}}</noinclude><section begin="L"/>rotundum, glabrum, {{et}} {{s}}atis cra{{s}}{{s}}um, atque ''Nymphe{{ae}}'' minori perquam {{s}}imile. Florem fert ex luteo albe{{s}}centem. Radice gaudet multa, albicante, humi repente, {{et}} {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 106 (cropped).jpg |width=450px |align=center}} quasi nodis di{{s}}tincta, longa, bulbo{{s}}a, {{s}}ucculenta, {{et}} Petro{{s}}elini quodammodo {{s}}aporem referente. E{{s}}t tenuium partium {{et}} calidarum, gu{{s}}tatu perquam jucunda {{et}} aromatica. Pr{{ae}}cipu{{ae}} qualitates qu{{ae}} hanc herbam commendant, inh{{ae}}rent radicibus, interque aperientes haud po{{s}}tremum locum merentur. Hepatis {{et}} renum ob{{s}}tructiones, {{et}} intemperiem calidam emendant, tam feliciter, ut nullum remedium illis pr{{ae}}tulerim. Inter illas herbas qu{{ae}} mundo Occidentali cum Europa {{s}}unt communes, ''Nymphea'' e{{s}}t, illis ''Aguape'' dicta, qu{{ae}} lacubus {{et}} {{s}}tagnis pa{{s}}{{s}}im innatare con{{s}}picitur. Ejus folia {{et}} flores {{s}}icut externa facie, ita qualitatibus admodum conveniunt cum communi Europ{{ae}}a, ii{{s}}demque {{s}}unt u{{s}}ibus dicata, apud omnes pa{{s}}{{s}}im incolas. Quippe folia {{s}}ola, tibiarum ulceribus, inflammationibus {{et}} ery{{s}}ipela{{s}}i applicata, medentur. Oleum radicis ''Nymphe{{ae}}'' quoque pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum exi{{s}}tit, atque contra internos {{et}} externos affectus calidiores in quotidiano u{{s}}u receptum. Radices h{{ae}} ''Aguapea'' dict{{ae}}, long{{ae}} {{et}} {{s}}ucculent{{ae}} {{s}}unt, coct{{ae}} {{s}}ive leviter a{{s}}{{s}}at{{ae}} inter medicamenta alimento{{s}}a numerantur, {{et}} pro epulis apponuntur inter acetaria. <section end="L"/> {{dhr}} <section begin="LI"/>{{c|{{sc|Cap. LI.}}}} {{c|{{larger|''De Nhambu Guacu, {{s}}ive, Figuero d'Infemo.'' }}}} {{Is|R}}Icinum duorum generum producit Bra{{s}}ilia, majorem quidem unum, minorem autem alterum. Uterque e{{s}}t arbore{{s}}cens, {{s}}pecio{{s}}a facie, nec {{s}}ilve{{s}}tris {{s}}olum, {{s}}ed {{et}} horten{{s}}is {{et}} altilis. Caulibus e{{s}}t proceris {{et}} flore ex albo luteo, floribus vero pulcherrimis, {{s}}tellatis {{et}} inter{{s}}ectis, lati{{s}}{{s}}imeque {{s}}e extendentibus. Viret perpetuo, junctimque viridia {{s}}emina immatura, nigra vero matura {{et}} cineritiis maculis di{{s}}tincta profert, à Lu{{s}}itanis ''Carapatos'' appellata, qu{{ae}} echinatis lappacei{{s}}que inclu{{s}}a cellulis, mox {{s}}ponte erumpunt, pinguique ac medullo{{s}}a {{s}}ub{{s}}tantia turgida, {{et}} quovis anni tempore collecta, in Sole ex{{s}}iccantur, arefacta contunduntur {{et}} ex aqua coquuntur, oleumque {{s}}upernatans ab indigenis excipitur. Belg{{ae}} vero {{et}} Lu{{s}}itani olivarum in{{s}}tar {{s}}olent exprimere. Lychnis affunditur, eoque olei defectus {{s}}uppletur. Nec proinde tamen ignobile; quum omnibus pa{{s}}{{s}}im incolis in u{{s}}u {{s}}it quotidiano contra affectus frigidos tam internos quam externos; ita ut optimi olei Europ{{ae}}i vicem pr{{ae}}{{s}}tet. Calidum habetur ad tertium gradum. Re{{s}}olvit apo{{s}}themata, {{et}} matricis ventri{{s}}que tormina {{et}} flatus illitum di{{s}}cutit; prode{{s}}t tinnitibus aurium; re{{s}}tituit ten{{s}}os convul{{s}}o{{s}}que nervos. Tres vel quatuor guttul{{ae}}, ex conveniente liquore {{s}}ubinde per os vel anum exhibit{{ae}}, {{s}}anant rigidos articulorum affectus {{et}} {{s}}imul alvum laxant. Cutem quoque à p{{s}}hora, reliqui{{s}}que externis corporis affectibus vindicat. Umbilico inunctum lumbricos puerorum expugnat. Semen illius catharticum e{{s}}t, {{et}} multo validius quam oleum: humores enim crudos per {{s}}uperiora {{et}} inferiora exturbat, ac proinde pr{{ae}}paratione indigent. Convenit in {{s}}piritu vini optimo, loco correctorii, macerare {{s}}emina multa, {{et}} inde unciam circiter è cochleari exhiberi, ut venter benignius à cra{{s}}{{s}}is humoribus evacuetur. Si ip{{s}}a {{s}}eminis grana in {{s}}ub{{s}}tantia accipere malis, minus tutum exi{{s}}timant incol{{ae}}, {{s}}eptenarium numerum excedere, licet Dodon{{ae}}us id {{s}}uadeat. Folia aqua vel aceto macerata Herpeti aut hujus generis affectibus mederi pr{{ae}}ter Dio{{s}}coridem, te{{s}}tem habeo quotidianam experientiam.<noinclude>{{rh||''M 2''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> c1rly38060lgrz6msn38sdklav7feil 104 87790 286068 285872 2026-10-28T19:43:39Z EnaldoSS 18086 286068 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|92|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="LII"/>{{c|{{sc|Cap. LII.}}}} {{c|{{larger|''De Tangaraca, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|B}}Ra{{s}}ilien{{s}}es ''Tangaraca'', Lu{{s}}itani ''Erva do Rato'', appellant eundem fruticem, idque non {{s}}ine ratione, quod facultate {{s}}ingulari deleteria polleat, {{et}} homines {{ae}}que atque glires interimat. Ejus tres reperiuntur {{s}}pecies. Prior, qu{{ae}} maxime noxia e{{s}}t, florem producit, primo albicantem, mox aureo colore {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 107 (cropped).jpg |width=500px |align=center}} nite{{s}}centem: folia autem l{{ae}}te virentia, acuminata, {{s}}e{{s}}quidigitum circiter longa, {{et}} multis nervis atque venulis di{{s}}tincta. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 107 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Po{{s}}terior folia fert priori quidem ''Tangaraca'' haud di{{s}}{{s}}imilia, {{s}}ed longiora {{et}} tri{{s}}te viridia: Florem autem {{s}}aturè purpureum {{et}} umbilicatum, cui {{s}}uccedit fructus rubo {{s}}ilve{{s}}tri haud di{{s}}{{s}}imilis. Licet autem foliis, floribus ac fructibus differant utr{{ae}}que h{{ae}} plant{{ae}}, ligno tamen natali {{s}}olo, {{et}} proceritate conveniunt. C{{ae}}terum ubivis fere in triviis obvi{{ae}}, qualitate virulenta Ar{{s}}enico vix cedunt. Tanta {{s}}iquidem tum folio, tum imprimis flori {{et}} {{s}}emini potentia ine{{s}}t, ut manducata, confe{{s}}tim hominem interimant, ni{{s}}i quantocius pr{{ae}}{{s}}enti{{s}}{{s}}imo Antidoto obviam eatur. Nullum autem pr{{ae}}{{s}}tantius alexipharmacum, quodque efficacius noxam hanc expugnet, hactenus extat, quam ip{{s}}{{ae}} hujus plant{{ae}} radix, qu{{ae}} contu{{s}}a {{et}} ex vino aut alio aliquo conveniente liquore propinata, {{ae}}gros {{s}}{{ae}}pe in integrum re{{s}}tituit. U{{s}}que adeo benigna mater Natura, facultatem non minus {{s}}alutarem, quam mortiferam eidem plant{{ae}} infudit. Sicut fu{{s}}ius dictum in tractat. de Antidot.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 2ar3obfh61y3tmj9jikf6rlsj5z0jgb 2 87793 286035 285906 2026-10-28T16:30:38Z Coronus Tenebrosius 31709 /* ULTIMUS DEUS ROMANUS */ 286035 wikitext text/x-wiki = Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum = Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas. == Notitiae == '''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae == ''ILLYRICVM == In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore. Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit. Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis. Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia. Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. Nexus externus ad pelliculam: https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm == ''ULTIMUS DEUS ROMANUS == Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog) Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta. Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV. Moderator: Božidar Domagoj Burić. Nexus externus ad moderatorem: https://www.themoviedb.org/person/2153970-bozidar-domagoj-buric Curiosum: Omnis scaenographia pelliculae, secundum auctoris moderatorisque Božidari Domagoi Burić sententiam, vivo opere atque corpore confecta est, nullo auxilio Artificiosae Intelligentiae adhibito. In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026. Nexus externus ad pelliculam: https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog 7t7f4pfv6m4xn2bionos1fvtfcsz4z7 286085 286035 2026-10-28T21:53:48Z Coronus Tenebrosius 31709 /* ULTIMUS DEUS ROMANUS */ 286085 wikitext text/x-wiki = Taberna Experimentaria sive Harenarium Tenebrosianum = Hic est locus ad experimentandum et ad notitias addendas. == Notitiae == '''Pelliculae Croaticae lingua Latina confectae == ''ILLYRICVM == In hac pellicula duo sermones adhibentur: Latinus praecipue, atque lingua Illyrica reconstructa in parte minore. Res gestas anni 37 a.Chr.n. depingit. Pellicula Croatica cuius auctor, scenarista et moderator est Simon Bogojević‑Narath, Zagrabiensis. Loca cinematographica sita sunt in Croatia, Bosnia et Herzegovina, Italia, cum cooperantibus artificibus ex Croatia, Bosnia et Herzegovina, Kosovo, Slovenia et Italia. Moderator: Simon Bogojević‑Narath, 2022. Nexus externus ad pelliculam: https://en.wikipedia.org/wiki/Illyricvm == ''ULTIMUS DEUS ROMANUS == Ultimus Deus Romanus (Croatice: Posljednji Rimski Bog) Pellicula Croatica omnino lingua Latina confecta. Argumentum vitam Imperatoris Diocletiani exhibet; tempus narrationis est finis saeculi III – initium saeculi IV. Moderator: Božidar Domagoj Burić. Nexus externus ad moderatorem: https://www.themoviedb.org/person/2153970-bozidar-domagoj-buric Curiosum: Omnis scaenographia pelliculae, secundum auctoris moderatorisque Božidari Domagoi Burić sententiam, vivo opere atque corpore confecta est, nullo auxilio Artificiosae Intelligentiae adhibito. In cinematographis Croaticis spectanda ab die 29 Octobris 2026. Nexus externus ad pelliculam: https://www.themoviedb.org/movie/1552079-posljednji-rimski-bog qjx6kc4rbsjk26vojc0i3c1it5dz4bb 104 87794 285907 2026-10-28T12:54:48Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|LIBER II. ''De'' ARITHMETICA PRActica Generali, ac Speciali.}} }} {{c| {{x-larger|PROŒMIUM.}} }} {{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}}{{dropinitial|A}}''Rithmetica est scientia quæ versatur circa numeros; a quibus &amp; nominis sumpsit originem: Græcis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|ἀριθμός}}, ''a qua voce'' {{Greek|ἀριθμητικῇ}}, ''hoc est, numerorum scientia derivatur. H...' 285907 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|LIBER II. ''De'' ARITHMETICA PRActica Generali, ac Speciali.}} }} {{c| {{x-larger|PROŒMIUM.}} }} {{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}}{{dropinitial|A}}''Rithmetica est scientia quæ versatur circa numeros; a quibus &amp; nominis sumpsit originem: Græcis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|ἀριθμός}}, ''a qua voce'' {{Greek|ἀριθμητικῇ}}, ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Hæc toti Mathesi, &amp; omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas &amp; necessitas.''}} ''necessario præmittenda ante omnes est. Nec minus necessaria &amp; utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. &amp; lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicæ, neque privatæ res constare queant. Varii varie eam dividunt, &amp; exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam &amp; practicam.''}} ''Speculativam, &amp; Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde &amp; Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, &amp; barbare Algorithmus, ex algo et'' {{Greek|ἀριθμός}} ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, &amp; globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter &amp; quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticæ Theoriam &amp; Praxin P. Andreæ Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quæ Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quæ tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quæ generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.''<noinclude></noinclude> 5s6ncqzrv8o5thzlyky0fa71xgy4gtn 285908 285907 2026-10-28T12:56:09Z Sjgallagher2 29663 285908 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{xxx-larger|LIBER II.}}<br/>''De''<br/>{{x-larger|ARITHMETICA PRA-}}<br/>{{larger|ctica Generali, ac Speciali.}} }} {{c| {{x-larger|PROŒMIUM.}} }} {{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}}{{dropinitial|A}}''Rithmetica est scientia quæ versatur circa numeros; a quibus &amp; nominis sumpsit originem: Græcis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|ἀριθμός}}, ''a qua voce'' {{Greek|ἀριθμητικῇ}}, ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Hæc toti Mathesi, &amp; omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas &amp; necessitas.''}} ''necessario præmittenda ante omnes est. Nec minus necessaria &amp; utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. &amp; lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicæ, neque privatæ res constare queant. Varii varie eam dividunt, &amp; exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam &amp; practicam.''}} ''Speculativam, &amp; Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde &amp; Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, &amp; barbare Algorithmus, ex algo et'' {{Greek|ἀριθμός}} ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, &amp; globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter &amp; quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticæ Theoriam &amp; Praxin P. Andreæ Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quæ Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quæ tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quæ generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.''<noinclude></noinclude> 7hbcdrjp3cc97dy1qsq9a1ntlamyehr 285909 285908 2026-10-28T12:57:56Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 285909 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>[[File:Schott CursusMath 006.png|center]] {{c| {{xxx-larger|LIBER II.}}<br/>''De''<br/>{{x-larger|ARITHMETICA PRA-}}<br/>{{larger|ctica Generali, ac Speciali.}} }} {{c| {{xx-larger|PROŒMIUM.}} }} {{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}}{{dropinitial|A}}''Rithmetica est scientia quæ versatur circa numeros; a quibus &amp; nominis sumpsit originem: Græcis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|ἀριθμός}}, ''a qua voce'' {{Greek|ἀριθμητικῇ}}, ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Hæc toti Mathesi, &amp; omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas &amp; necessitas.''}} ''necessario præmittenda ante omnes est. Nec minus necessaria &amp; utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. &amp; lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicæ, neque privatæ res constare queant. Varii varie eam dividunt, &amp; exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam &amp; practicam.''}} ''Speculativam, &amp; Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde &amp; Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, &amp; barbare Algorithmus, ex algo et'' {{Greek|ἀριθμός}} ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, &amp; globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter &amp; quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticæ Theoriam &amp; Praxin P. Andreæ Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quæ Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quæ tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quæ generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.'' {{nop}}<noinclude></noinclude> 0yxxp0l4mfl3q3eyg5bafz0vsoygkzr 0 87795 285910 2026-10-28T13:18:13Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=80 to=82 onlysection=X header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|Caput IX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|Caput XI]]" />' 285910 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=80 to=82 onlysection=X header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|Caput IX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|Caput XI]]" /> lknayngzax5kpq1evmmhv1j35oyav3e 285911 285910 2026-10-28T13:19:58Z EnaldoSS 18086 285911 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=79 to=82 onlysection=X header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|Caput IX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|Caput XI]]" /> fs228qle9mbn56bnwrkry547yg1fxyk 0 87796 285912 2026-10-28T13:20:43Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=82 to=83 onlysection=XI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/X|Caput X]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XII|Caput XII]]" />' 285912 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=82 to=83 onlysection=XI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/X|Caput X]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XII|Caput XII]]" /> rsayeku0mo0gprmknfjknql6vsbh3go 0 87797 285913 2026-10-28T13:21:19Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=83 to=83 onlysection=XII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|Caput XI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIII|Caput XIII]]" />' 285913 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=83 to=83 onlysection=XII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|Caput XI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIII|Caput XIII]]" /> r1kvel1ofpw6rragl8ttejlmw05vsqe 0 87798 285914 2026-10-28T13:21:47Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=83 to=84 onlysection=XIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XII|Caput XII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIV|Caput XIV]]" />' 285914 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=83 to=84 onlysection=XIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XII|Caput XII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIV|Caput XIV]]" /> imzutbj271wekrb0dmu5etbo7vebpo6 0 87799 285915 2026-10-28T13:22:45Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=84 to=85 onlysection=XIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIII|Caput XIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XV|Caput XV]]" />' 285915 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=84 to=85 onlysection=XIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIII|Caput XIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XV|Caput XV]]" /> 5asrcpuk4mvw3jd9dshy1scd7ro9mg3 0 87800 285916 2026-10-28T13:23:27Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=85 to=86 onlysection=XV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIV|Caput XIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVI|Caput XVI]]" />' 285916 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=85 to=86 onlysection=XV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIV|Caput XIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVI|Caput XVI]]" /> 4xe1u0vuop0s5vvrn7kxsujcht3pm9s 0 87801 285917 2026-10-28T13:24:46Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=86 to=86 onlysection=XVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XV|Caput XV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVII|Caput XVII]]" />' 285917 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=86 to=86 onlysection=XVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XV|Caput XV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVII|Caput XVII]]" /> pd2lqri52o7hf0z43w6ytlsfnkcnm87 0 87802 285918 2026-10-28T13:25:25Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=86 to=87 onlysection=XVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVI|Caput XVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVIII|Caput XVIII]]" />' 285918 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=86 to=87 onlysection=XVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVI|Caput XVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVIII|Caput XVIII]]" /> bb2pevxnzy5iytfp9dzoi4adbqp5mu2 0 87803 285919 2026-10-28T13:25:51Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=87 to=88 onlysection=XVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVII|Caput XVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIX|Caput XIX]]" />' 285919 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=87 to=88 onlysection=XVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVII|Caput XVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIX|Caput XIX]]" /> rv0lfpnxgmkt6yzy8vvshkomlum1mr3 0 87804 285920 2026-10-28T13:26:27Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=88 to=88 onlysection=XIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVIII|Caput XVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XX|Caput XX]]" />' 285920 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=88 to=88 onlysection=XIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVIII|Caput XVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XX|Caput XX]]" /> tnc0frh8h0oplmxuw7l04bgejvqbz5d 0 87805 285921 2026-10-28T13:26:49Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=89 to=89 onlysection=XX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIX|Caput XIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXI|Caput XXI]]" />' 285921 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=89 to=89 onlysection=XX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIX|Caput XIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXI|Caput XXI]]" /> ehg7n8c7nd77azhukqzinrezpp1ava8 0 87806 285922 2026-10-28T13:27:17Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=89 to=89 onlysection=XXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XX|Caput XX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXII|Caput XXII]]" />' 285922 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=89 to=89 onlysection=XXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XX|Caput XX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXII|Caput XXII]]" /> i9s2td4239h8e0tnnyv6f2k4qfdfk3a 0 87807 285923 2026-10-28T13:27:42Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=90 to=90 onlysection=XXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXI|Caput XXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIII|Caput XXIII]]" />' 285923 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=90 to=90 onlysection=XXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXI|Caput XXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIII|Caput XXIII]]" /> 2z3jvbgldo67u50opcc0mc0q8jr5h7i 0 87808 285925 2026-10-28T13:28:13Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=90 to=91 onlysection=XXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXII|Caput XXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIV|Caput XXIV]]" />' 285925 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=90 to=91 onlysection=XXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXII|Caput XXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIV|Caput XXIV]]" /> hgpczhw4dvkaxpo97iastju3ioboc3u 0 87809 285926 2026-10-28T13:28:31Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=91 to=92 onlysection=XXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIII|Caput XXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXV|Caput XXV]]" />' 285926 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=91 to=92 onlysection=XXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIII|Caput XXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXV|Caput XXV]]" /> 56whcfqxmqzfysp2ipnh9gbta2g25lc 0 87810 285928 2026-10-28T13:28:48Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=92 to=92 onlysection=XXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIV|Caput XXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVI|Caput XXVI]]" />' 285928 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=92 to=92 onlysection=XXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIV|Caput XXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVI|Caput XXVI]]" /> a2utu1502jf37cju4ah6qsegc2mjzay 0 87811 285929 2026-10-28T13:29:09Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=93 to=93 onlysection=XXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXV|Caput XXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVII|Caput XXVII]]" />' 285929 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=93 to=93 onlysection=XXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXV|Caput XXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVII|Caput XXVII]]" /> qbyu45kddoaigge6ye5t2wmemd73hig 0 87812 285930 2026-10-28T13:29:36Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=93 to=94 onlysection=XXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVI|Caput XXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVIII|Caput XXVIII]]" />' 285930 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=93 to=94 onlysection=XXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVI|Caput XXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVIII|Caput XXVIII]]" /> 5wc87yy26bfr0jhkpsne8c9o8zuoiub 0 87813 285931 2026-10-28T13:29:59Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=94 to=95 onlysection=XXVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVII|Caput XXVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIX|Caput XXIX]]" />' 285931 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=94 to=95 onlysection=XXVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVII|Caput XXVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIX|Caput XXIX]]" /> rj2xi4fhkch5ip2pvle15aleugv7ca0 0 87814 285932 2026-10-28T13:30:18Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=95 to=95 onlysection=XXIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVIII|Caput XXVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXX|Caput XXX]]" />' 285932 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=95 to=95 onlysection=XXIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVIII|Caput XXVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXX|Caput XXX]]" /> 9yf3gw1vkly9qndy0ihmesspsm1bwpu 0 87815 285933 2026-10-28T13:30:43Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=95 to=96 onlysection=XXX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIX|Caput XXIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXI|Caput XXXI]]" />' 285933 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=95 to=96 onlysection=XXX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIX|Caput XXIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXI|Caput XXXI]]" /> gjvth7vi925f97rsyv5g1lb3f6q4umk 0 87816 285934 2026-10-28T13:31:11Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=96 to=97 onlysection=XXXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXX|Caput XXX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXII|Caput XXXII]]" />' 285934 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=96 to=97 onlysection=XXXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXX|Caput XXX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXII|Caput XXXII]]" /> c73ymwu0ssese8h3vlmoz0yitcpe1y9 0 87817 285935 2026-10-28T13:31:38Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=97 to=97 onlysection=XXXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXI|Caput XXXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIII|Caput XXXIII]]" />' 285935 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=97 to=97 onlysection=XXXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXI|Caput XXXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIII|Caput XXXIII]]" /> 6at17rnnmr82kesu2sd37ca9qcor786 0 87818 285936 2026-10-28T13:32:07Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=97 to=98 onlysection=XXXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXII|Caput XXXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIV|Caput XXXIV]]" />' 285936 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=97 to=98 onlysection=XXXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXII|Caput XXXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIV|Caput XXXIV]]" /> aymxh5p30rsc3cz9l0hbo72eo39lxow 0 87819 285937 2026-10-28T13:32:34Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=98 to=99 onlysection=XXXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIII|Caput XXXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXV|Caput XXXV]]" />' 285937 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=98 to=99 onlysection=XXXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIII|Caput XXXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXV|Caput XXXV]]" /> p9zwyi4ms4kp6ls7u7opekx7hmeblo6 0 87820 285938 2026-10-28T13:33:02Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=99 to=99 onlysection=XXXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIV|Caput XXXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVI|Caput XXXVI]]" />' 285938 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=99 to=99 onlysection=XXXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIV|Caput XXXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVI|Caput XXXVI]]" /> 1oho0f3rp51z0q8n57amhhiis4djju4 0 87821 285939 2026-10-28T13:33:31Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=99 to=99 onlysection=XXXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXV|Caput XXXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVII|Caput XXXVII]]" />' 285939 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=99 to=99 onlysection=XXXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXV|Caput XXXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVII|Caput XXXVII]]" /> ex4n2mbdenas2sesqh6v2ihmwxuoj0r 0 87822 285940 2026-10-28T13:33:53Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=100 to=100 onlysection=XXXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVI|Caput XXXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVIII|Caput XXXVIII]]" />' 285940 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=100 to=100 onlysection=XXXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVI|Caput XXXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVIII|Caput XXXVIII]]" /> gegdb0cthz3kzc1cjwqbn38qu7pf83p 0 87823 285941 2026-10-28T13:34:30Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=100 to=101 onlysection=XXXVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVII|Caput XXXVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIX|Caput XXXIX]]" />' 285941 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=100 to=101 onlysection=XXXVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVII|Caput XXXVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIX|Caput XXXIX]]" /> 5fu2k4pom314oam2009ep2k5s7f45zw 0 87824 285942 2026-10-28T13:34:55Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=101 to=101 onlysection=XXXIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVIII|Caput XXXVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XL|Caput XL]]" />' 285942 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=101 to=101 onlysection=XXXIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVIII|Caput XXXVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XL|Caput XL]]" /> d9rdezxdwao2lah0bd4tqwhrny4hszf 0 87825 285943 2026-10-28T13:35:22Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=101 to=101 onlysection=XL header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIX|Caput XXXIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLI|Caput XLI]]" />' 285943 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=101 to=101 onlysection=XL header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIX|Caput XXXIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLI|Caput XLI]]" /> 11ln277e7ag7d8hj0t5h7d1v1pzplfz 0 87826 285944 2026-10-28T13:36:05Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=102 to=102 onlysection=XLI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XL|Caput XL]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLII|Caput XLII]]" />' 285944 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=102 to=102 onlysection=XLI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XL|Caput XL]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLII|Caput XLII]]" /> 8lk2lapv8r1pnh1z5a2gcgic0ev4ckp 0 87827 285946 2026-10-28T13:36:43Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=102 to=103 onlysection=XLII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLI|Caput XLI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIII|Caput XLIII]]" />' 285946 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=102 to=103 onlysection=XLII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLI|Caput XLI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIII|Caput XLIII]]" /> dab6eqjszd7qw6qeeybnl3aicu2a622 0 87828 285948 2026-10-28T13:37:50Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=103 to=103 onlysection=XLIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLII|Caput XLII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIV|Caput XLIV]]" />' 285948 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=103 to=103 onlysection=XLIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLII|Caput XLII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIV|Caput XLIV]]" /> tnhsq9rzt3ya6djhck618cqidfg23ou 0 87829 285949 2026-10-28T13:38:12Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=104 to=104 onlysection=XLIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIII|Caput XLIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLV|Caput XLV]]" />' 285949 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=104 to=104 onlysection=XLIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIII|Caput XLIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLV|Caput XLV]]" /> tswjyzs83i0d3papye91g62iol7l6b0 0 87830 285950 2026-10-28T13:38:34Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=104 to=105 onlysection=XLV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIV|Caput XLIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVI|Caput XLVI]]" />' 285950 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=104 to=105 onlysection=XLV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIV|Caput XLIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVI|Caput XLVI]]" /> f92zw957y71zvdi20q15abqtbycgpvv 0 87831 285951 2026-10-28T13:38:56Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=105 to=106 onlysection=XLVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLV|Caput XLV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVII|Caput XLVII]]" />' 285951 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=105 to=106 onlysection=XLVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLV|Caput XLV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVII|Caput XLVII]]" /> kymma9suxotpmbmj3v1kqyu35wkb33v 0 87832 285953 2026-10-28T13:39:21Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=106 to=106 onlysection=XLVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVI|Caput XLVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVIII|Caput XLVIII]]" />' 285953 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=106 to=106 onlysection=XLVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVI|Caput XLVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVIII|Caput XLVIII]]" /> 93ng6ragtn5m2b36oom12kptpqeysfb 0 87833 285955 2026-10-28T13:40:04Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=107 to=108 onlysection=XLVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVII|Caput XLVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIX|Caput XLIX]]" />' 285955 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=107 to=108 onlysection=XLVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVII|Caput XLVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIX|Caput XLIX]]" /> 4459raqhj0azsn9zm9gxg0awnlsk4l2 0 87834 285956 2026-10-28T13:40:26Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=108 to=108 onlysection=XLIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVIII|Caput XLVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/L|Caput L]]" />' 285956 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=108 to=108 onlysection=XLIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVIII|Caput XLVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/L|Caput L]]" /> 348jkz88vw86tsv5ujunkljomsr71kb 0 87835 285957 2026-10-28T13:40:50Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=108 to=109 onlysection=L header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIX|Caput XLIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LI|Caput LI]]" />' 285957 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=108 to=109 onlysection=L header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIX|Caput XLIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LI|Caput LI]]" /> hplr2fhw7s8erpy0zyxnoov7iqc3zni 0 87836 285959 2026-10-28T13:41:23Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=109 to=109 onlysection=LI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/L|Caput L]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LII|Caput LII]]" />' 285959 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=109 to=109 onlysection=LI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/L|Caput L]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LII|Caput LII]]" /> iz58oa7v9b9uwg26exlt7u1uzoe8wdj 0 87837 285961 2026-10-28T13:41:49Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=110 to=110 onlysection=LII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LI|Caput LI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|Caput LIII]]" />' 285961 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=110 to=110 onlysection=LII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LI|Caput LI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|Caput LIII]]" /> bcinsuf5ifwzn5c4b9d6iu6c4tkax0m 0 87838 285964 2026-10-28T13:42:25Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=111 to=112 onlysection=LIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LII|Caput LII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIV|Caput LIV]]" />' 285964 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=111 to=112 onlysection=LIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LII|Caput LII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIV|Caput LIV]]" /> 25gye8sch2418ernmbi9sv5c0i03kdj 106 87839 285996 2026-10-28T14:47:31Z Sjgallagher2 29663 Paginam instituit, scribens '' 285996 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Die Philosophischen Schriften von Gottfried Wilhelm Leibniz |Language=la,de,fr |Volume=7 |Author=[[Scriptor:Godefridus Guilielmus Leibnitius]] |Translator= |Editor= |Illustrator= |Publisher=C. I. Gerhardt |Address=Berlin |Year=1890 |Source= |Image=3 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= |Header= |Footer= }} [[Categoria:Philosophia]] [[Categoria:Mathematica]] 75wlwjyp7qdwhw3cws80xxnju0ar4y0 104 87840 286005 2026-10-28T14:48:51Z Sjgallagher2 29663 /* Emendata */ 286005 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Philosophische Abhandlungen. {{rule|5em}}<noinclude></noinclude> fbn14p9e3uv6x8ilq3nh9rf0nfwgy9n 286006 286005 2026-10-28T14:49:13Z Sjgallagher2 29663 286006 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| {{x-larger|Philosophische Abhandlungen.}} }} {{rule|5em}}<noinclude></noinclude> l04i6pwpv6fsu8og4qvt5i09ynd6yrd 104 87841 286007 2026-10-28T14:49:19Z Sjgallagher2 29663 /* Vacua */ 286007 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="Sjgallagher2" /></noinclude><noinclude></noinclude> t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96 104 87842 286008 2026-10-28T14:49:30Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'm Folgenden sind die Abhandlungen zusammengestellt , die in den vorhergehenden Bänden keinen Plak erhielten , sowie diejenigen, welche später in den Leibnizischen Manuscripten aufgefunden wurden. Die Mehrzahl derselben ist nicht datirt, die Zeit der Abfassung der undatirten läßt sich nur annähernd bestimmen. Das Bruchstück n. I, das vielleicht zur Zeit der Abfassung der Hypothesis physica (1671) geschrieben ist, enthält eine Vergleichung d... 286008 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>m Folgenden sind die Abhandlungen zusammengestellt , die in den vorhergehenden Bänden keinen Plak erhielten , sowie diejenigen, welche später in den Leibnizischen Manuscripten aufgefunden wurden. Die Mehrzahl derselben ist nicht datirt, die Zeit der Abfassung der undatirten läßt sich nur annähernd bestimmen. Das Bruchstück n. I, das vielleicht zur Zeit der Abfassung der Hypothesis physica (1671) geschrieben ist, enthält eine Vergleichung der Metaphysik des Aristoteles und des Descartes , was Leibniz von beiden entlehnt und was er eigenes hinzugesekt hat. Der kurze Aufsak n. II hat ein besonderes Interesse, insofern er einen Gegenstand der philosophischen Discussionen zwischen Spinoza und Leibniz, als lekterer Spinoza im Haag sprach (November 1676) , ent- hält. Derselbe ist nach einer spätern Überarbeitung hier abgedruckt ; aus den hinzugefügten Anmerkungen ist die ursprüngliche Form ersichtlich. Es geht daraus der principielle Gegensah zwischen Leibniz und Spinoza auf der einen Seite, so wie auch der Angriff Leibnizens auf die Cartesianische Philosophie hervor. Bisher ist nur diese Notiz über die philosophischen Unterredungen zwischen Leibniz und Spinoza aufgefunden worden ; wie bereits Bd. I S. 118 bemerkt ist, hat Leibniz auf einem Zettel den Inhalt einer Unterredung politischen Inhalts mit Spinoza notirt. - Höchst wahrscheinlich ist die Untersuchung in n. III :<noinclude></noinclude> 1r8ze4yfznufdl2rp623fr849i2ruok 104 87843 286009 2026-10-28T14:49:35Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '252 Einleitung. Quid sit Idea, aus dem Studium von Spinoza's Ethik , die Leibniz zu Anfang des Jahres 1678 zugeschickt erhielt, hervorgegangen; in seinem Exemplar von Spinoza's Op. posth. , das auf der Königlichen Bibliothek in Hannover vorhanden ist , hat er zum zweiten Theil der Ethik Bemerkungen beigeschrieben ; eine solche findet sich zu Definit. IV : explicandum ergo erat, quid sit vera idea (siehe Bd. I S. 150). In der Abhandlung n.... 286009 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>252 Einleitung. Quid sit Idea, aus dem Studium von Spinoza's Ethik , die Leibniz zu Anfang des Jahres 1678 zugeschickt erhielt, hervorgegangen; in seinem Exemplar von Spinoza's Op. posth. , das auf der Königlichen Bibliothek in Hannover vorhanden ist , hat er zum zweiten Theil der Ethik Bemerkungen beigeschrieben ; eine solche findet sich zu Definit. IV : explicandum ergo erat, quid sit vera idea (siehe Bd. I S. 150). In der Abhandlung n. IV mit der Ausschrift: De modo perveniendi ad veram Corporum Analysin et rerum naturalium causas , datirt Maji 1677 , geht Leibniz von der Behauptung aus, daß die Erscheinungen in der Körperwelt durch Größe , Figur, Bewegung und Wahrnehmung zu erklären sind, und daß die Erklärung der Erscheinungen, die nicht wahrnehmbar sind , auf Größe , Figur und Bewegung zurückzuführen ist. Es sind dazu die genauesten Untersuchungen in Betreff der allgemeinen Eigenschaften der Körper anzustellen; alsdann wird auch die Ermittelung der Ursachen dieser Eigenschaften möglich sein. Die Abhandlung n. V: Tentamen Anagogicum. Essay Anagogique dans la recherche des causes, ſteht in einer gewissen Be- ziehung zu den Abhandlungen , die Leibniz in den Nouvelles de la République des Lettres über die Größe der Kraft eines bewegten Körpers veröffentlichte, und ist vielleicht in den Jahren 1690-1695 verfaßt. Leibniz zeigt darin, daß die Kenntniß der Geseke der Natur auf die Endursache der Dinge führt. Mit der Speculation über das Wesen und die Eigenschaften der Körper hängt genau zusammen , wie Leibniz die Lehre von den Bewegungsgesehen, seine Dynamik, begründet hat. In der Abhandlung n. VI , ohne Ausschrift , bemerkt Leibniz , daß er anfangs die Geseke der Dynamik rein geometrisch behandelt habe , daß er aber die Überzeugung gewonnen , daß die Masse des Körpers und die Bewegung zur Erklärung der Bewegungsgesehe nicht ausreichen , daß außerdem noch metaphysische Begriffe zur Hülfe genommen werden müssen , die<noinclude></noinclude> 9qk5pexilhjkrchgk8eifb1y4nax1er 104 87844 286010 2026-10-28T14:49:39Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Einleitung. 253 in der Natur des Körpers liegen. Leibniz zeigt hier den Ursprung des wichtigen Gesezes über die Erhaltung der Kraft, daß in der Welt nicht die Größe der Bewegung , sondern die Größe der Kraft unverändert bleibt , mit welchem er zuerst die Dynamik der Cartesianer angriff. Die Abhandlung n. VII: Demonstratio contra Atomos sumta ex Atomorum contactu , ist datirt Octobr. 23. 1690; sie ist demnach nicht lange nach Leibnizens Rü... 286010 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Einleitung. 253 in der Natur des Körpers liegen. Leibniz zeigt hier den Ursprung des wichtigen Gesezes über die Erhaltung der Kraft, daß in der Welt nicht die Größe der Bewegung , sondern die Größe der Kraft unverändert bleibt , mit welchem er zuerst die Dynamik der Cartesianer angriff. Die Abhandlung n. VII: Demonstratio contra Atomos sumta ex Atomorum contactu , ist datirt Octobr. 23. 1690; sie ist demnach nicht lange nach Leibnizens Rückkehr (Juni 1690) von seiner großen Reise durch Deutschland und Italien abgefaßt. Während seines Aufenthalts in Italien hatte er sein großes Werk über die Dynamik geschrieben; er war auch , wie sein lekter Brief an Arnauld (à Venice ce 23. de Mars 1690 , Bd. II S. 134 ff.) bezeugt , über sein metaphysisches System zum Abschluß gekommen. In diesem war der Begriff der Substanz und der Masse unvereinbar mit den Atomen, denn die Masse als Continuum ist ins Unendliche theilbar. Es kam Leibniz also darauf an , die Unmöglichkeit der Atome nachzuweisen, und zwar auf mathematischem Wege. In n. VIII, ohne Überschrift, ist eine zusammenhängende Aufzählung der Hauptlehrsäge der Leibnizischen Philosophie enthalten. In der Abhandlung n. IX: De Synthesi et Analysi universali seu arte inveniendi et judicandi handelt Leibniz zunächst über die Entstehung der definitio nominalis und der definitio realis; er zeigt , daß bei der Bildung der lekteren die Möglichkeit (possibilitas) nachgewiesen werden muß, d. h . daß es möglich ist, die Begriffe, aus welchen die Definition besteht, unter sich zu verbinden. Er sekt hinzu : Ex definitionibus realibus illae sunt perfectissimae , quae omnibus hypothesibus seu generandi modis communes sunt causamque proximam involvunt, denique ex quibus possibilitas rei im- mediate patet, nullo scilicet praesupposito experimento vel etiam nulla supposita demonstratione possibilitatis alterius rei, hoc est cum res resolvitur in meras notiones primitivas per se intellectas,<noinclude></noinclude> 1oyi51kbtynfbqjjch9d6m7x429gh6s 104 87845 286011 2026-10-28T14:49:45Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '254 Einleitung. qualem cognitionem soleo appellare adaequatam seu intuitivam ; ita enim, si qua esset repugnantia, statim appareret, quia nulla amplius locum habet relatio . Mit Hülfe der Definitionen können alle Behauptungen , abgesehen von den identischen , die als Axiome anzusehen sind , bewiesen werden. Daher kann der Beweis für jede wahre Behauptung beigebracht werden, denn die Verbindung des Prädicats mit dem Subject ist entweder an... 286011 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>254 Einleitung. qualem cognitionem soleo appellare adaequatam seu intuitivam ; ita enim, si qua esset repugnantia, statim appareret, quia nulla amplius locum habet relatio . Mit Hülfe der Definitionen können alle Behauptungen , abgesehen von den identischen , die als Axiome anzusehen sind , bewiesen werden. Daher kann der Beweis für jede wahre Behauptung beigebracht werden, denn die Verbindung des Prädicats mit dem Subject ist entweder an sich klar, wie es in den iden- tischen Behauptungen der Fall ist, oder sie ist zu erklären, was durch Zerlegung der Begriffe (resolutione terminorum) geschieht. Atque hoc unicum, fährt Leibniz fort, summumque est veritatis criterium , in abstractis scilicet neque ab experimento pendentibus, ut sit vel identica vel ad identicas revocabilis. Et hinc duci possunt Elementa veritatis aeternae methodusque in omnibus, modo intelligantur, aeque demonstrative procedendi ac in Geo- metria. - Durch Vorstehendes wird nun Leibniz auf den Unterschied zwischen Synthesis und Analysis geführt. Synthesis est, cum a principiis inchoando et ordine veritatis percurrendo progressiones quasdam deprehendimus et velut Tabulas vel etiam interdum formulas generales condimus , in quibus postea oblata inveniri possint. Analysis vero solius oblati problematis causa ad principia regreditur, perinde ac si nihil antea inventum jam a nobis vel aliis haberetur. Die Analysis ist doppelter Art : die eine ist die gemeine, die in der Algebra gebraucht wird , die andere ist bei weitem eleganter, aber wenig bekannt. Leibniz giebt zuleht Anweisungen über die Anwendung der Analysis und Synthesis. Das folgende Bruchstück n. X mit den Anfangsworten: Cum animadverterem plerosque omnes etc. schließt sich gewissermaßen an das Vorhergehende an , insofern Leibniz darin von den Mitteln der Beweisführung handelt. Als solches nennt er zuerst das principium contradictionis. Ferner stehen unter den immer wahren Behauptungen die identischen oben an; sie bedürfen keines Beweises ; es gehören<noinclude></noinclude> 94u6ar6wknd38eyggfj9pj4o80yvtvx 104 87846 286012 2026-10-28T14:49:51Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Einleitung. 255 auch dahin die Behauptungen , die durch die Auflösung der Begriffe auf identische zurückgeführt werden, Leibniz nennt diese Behauptungen virtualiter identicae. Es gehören dahin die ewig wahren Behaup- tungen (propositiones necessariae sive aeternae veritatis). Überhaupt jede wahre Behauptung kann mit Hülfe von Axiomen (d. i. propositiones per se verae) und durch Definitionen a priori bewiesen werden; es ergiebt sich daraus... 286012 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>Einleitung. 255 auch dahin die Behauptungen , die durch die Auflösung der Begriffe auf identische zurückgeführt werden, Leibniz nennt diese Behauptungen virtualiter identicae. Es gehören dahin die ewig wahren Behaup- tungen (propositiones necessariae sive aeternae veritatis). Überhaupt jede wahre Behauptung kann mit Hülfe von Axiomen (d. i. propositiones per se verae) und durch Definitionen a priori bewiesen werden; es ergiebt sich daraus , daß jede Wahrheit vielmehr irgend einen Grund hat , warum sie besteht, als daß kein Grund vorhanden ist. Das ist eins der wichtigsten und fruchtbarsten Axiome der menschlichen Erkenntniß , und wird gewöhnlich ausgedrückt : Nihil est sine ratione . Die Abhandlung n. XI mit der Ausschrift : De rerum originatione radicali , hat Leibniz , wie er selbst bemerkt , im Jahre 1697 verfaßt . Er beweist darin , daß es außerhalb der Welt etwas giebt, welches der lehte Grund aller Dinge ist. In der wichtigen Abhandlung n. XII mit der Ausschrift : Specimen inventorum de admirandis naturae Generalis arcanis , die unvollendet ist , zeigt Leibniz, daß aus seinen Grund legenden Principien, dem principium contradictionis und daß nichts ohne Ursache geschieht (nihil fit sine causa) folgt, daß es ein höchstes , vollkommenstes Wesen nothwendig giebt. Dieses Ens necessarium, bemerkt er weiter, est fastigium doctrinae modalis, et transitum facit ab essentiis ad existentias , a veritatibus hypotheticis ad absolutas, ab ideis ad mundum. Dieses Ens necessarium est ultima ratio rerum. Eine jede Substanz hat nun etwas Unendliches , insofern sie ihre Ursache , Gott , einschließt , nämlich irgend eine Spur_von Allwifsenheit und Allmacht ; demnach drückt eine jede Substanz das ganze Universum aus , so wie es sich ihr nach Lage und Ansicht darstellt. Hierdurch lassen sich die Schwierigkeiten beseitigen, die sich in Betreff der Prädestination und der Ursache des Übels in der Welt ergeben. Ebenso ergiebt sich hieraus, daß kein Antrieb (impetus) eines Körpers<noinclude></noinclude> 6chm8hkmoak3rndih4m9wu3cp0a203w 104 87847 286013 2026-10-28T14:49:56Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '256 Einleitung. auf einen andern übertragen wird, sondern daß jeder Körper von einer inwohnenden Kraft bewegt wird , welche nur rücksichtlich einer andern bestimmt wird (quae tantum alterius occasione sive respectu determinatur) . Auch erhält aus dem Begriff der Substanz die Einheit zwischen Seele und Körper die vollständige Erklärung. Zuleht kommt Leibniz auf die Geseke der Körperwelt zu sprechen. Zu den bereits bestehenden Gesezen fügt e... 286013 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>256 Einleitung. auf einen andern übertragen wird, sondern daß jeder Körper von einer inwohnenden Kraft bewegt wird , welche nur rücksichtlich einer andern bestimmt wird (quae tantum alterius occasione sive respectu determinatur) . Auch erhält aus dem Begriff der Substanz die Einheit zwischen Seele und Körper die vollständige Erklärung. Zuleht kommt Leibniz auf die Geseke der Körperwelt zu sprechen. Zu den bereits bestehenden Gesezen fügt er hinzu: In jedem Körper ist eine Kraft oder Bewegung enthalten. Kein Körper ist so klein, daß er nicht in Theile, die von verschiedenen Bewegungen angetrieben werden, getheilt werden könnte, und demnach sind in jedem Körper eine unendliche Anzahl von Körpern enthalten. Jede Veränderung eines Körpers äußert ihren Einfluß auf Körper , die irgend weit entfernt sind , oder alle Körper wirken auf alle Körper und werden von allen beeinflußt. In dem Fragment n. XIII mit der Ausschrift: De modo distinguendi phaenomena realia ab imaginariis untersucht Leibniz, welche Erscheinungen wirklich vorhanden sind (quae phaenomena sint realia) . Dies ergiebt sich aus den Erscheinungen selbst, ferner aus den vorhergehenden und folgenden Erscheinungen. In der Abhandlung n. XIV mit den Anfangsworten: Cum a sacrorum Canonum et divini humanique juris severioribus studiis etc. bemerkt Leibniz , daß in der Behandlung der Philosophie und der Theologie die rechte Methode d . i. die Methode, die in den mathematischen Wissenschaften angewandt wird , fehle. Es sind dadurch in den Gemüthern der Menschen gefährliche, von der rechten Philosophie abführende Meinungen entstanden, von denen die Wissenschaft gereinigt werden muß. Er erwähnt, daß Alles in der Körperwelt durch Größe, Gestalt und Bewegung zu erklären ist. Die Wissenschaft von der Größe und Gestalt ist vortrefflich ausgebaut worden ; dagegen ist die Wissenschaft von der Bewegung wegen Vernachlässigung der metaphy- sischen Grundlage , auf welcher sie aufzubauen ist , noch mangelhaft. Die wahre Erkenntniß von der Natur des Körpers ist noch nicht<noinclude></noinclude> i88unwhsiodfx0i2cyc7krg8ipdqmrl 104 87848 286014 2026-10-28T14:50:00Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '257 Einleitung. vorhanden. Bisher meinten die Philosophen, das Wesen des Körpers bestände in der Ausdehnung, Gaffendi und andere haben die Undurchdringlichkeit (Masse) hinzugefügt, ohne jedoch die vorhandenen Schwierigkeiten vollständig zu beseitigen. Sie werden gehoben , wenn dem Begriff der Ausdehnung die actio« hinzugefügt und als Definition aufgestellt wird : Corpus est Agens extensum. Von der Abhandlung n. XV ist das Originalmanuscript... 286014 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>257 Einleitung. vorhanden. Bisher meinten die Philosophen, das Wesen des Körpers bestände in der Ausdehnung, Gaffendi und andere haben die Undurchdringlichkeit (Masse) hinzugefügt, ohne jedoch die vorhandenen Schwierigkeiten vollständig zu beseitigen. Sie werden gehoben , wenn dem Begriff der Ausdehnung die actio« hinzugefügt und als Definition aufgestellt wird : Corpus est Agens extensum. Von der Abhandlung n. XV ist das Originalmanuscript unter den Leibnizischen Papieren nicht mehr vorhanden; es hat Kortholt vorgelegen, der diese Abhandlung in Leibnitii Epist. ad diversos, vol. I. p. 189 herausgegeben hat. Derselbe hat sie datirt aus dem Jahre 1710, vielleicht wegen des Briefes ähnlichen Inhalts an Wagner vom 4. Juni 1710. Leibniz führt darin aus, daß zu der Materie, woraus der Körper besteht, etwas hinzuzufügen ist, was als principium per- ceptionis d. h. der innern Thätigkeit als der Ursprung der Bewegung oder der äußern Thätigkeit zu betrachten ist. Dieses Etwas wird mit einem Wort als Seele bezeichnet. Dadurch wird der Begriff der Substanz vollständig. Demnach muß dem Thier eine Seele zugestanden werden. In dem populär gehaltenen Aufsas n. XVI mit den Anfangsworten: Il y a deux sectes de Naturalistes etc. zeigt Leibniz, daß die beiden Secten der modernen Naturalisten, von denen die eine den Lehren Epicur's, die andere den der Stoiker folgt, für die Frömmigkeit Gefahr bringend sind ; dagegen sind die Lehren des Sokrates und Plato's mit der Frömmigkeit nicht in Widerstreit. Er erläutert dieses an dem Dialog Plato's über die Unsterblichkeit der Seele. Die Abhandlung n. XVII mit der Ausschrift : Antibarbarus Physicus pro Philosophia reali contra renovationes qualitatum scholasticarum et intelligentiarum chimaericarum, ist offenbar gegen die Gravitationslehre Newton's gerichtet und nach Newton's berühm= tem Werk : Principia mathematica philosophiae naturalis, das im Jahre 1687 erschien, verfaßt. Leibniz hatte die Überzeugung, daß es VII. 17<noinclude></noinclude> lk6zfz1l16vvrinsx6z7ca6nqz1he6s 104 87849 286015 2026-10-28T14:50:05Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '258 Einleitung. in den Körpern keine Kraft giebt, die in die Ferne wirkt ; die in den Körpern vorhandenen Kräfte können nur durch verbindende, dazwischen liegende Körper auf fern liegende Körper wirken. Leibniz behauptet : Omnia in natura fieri mechanice , sed Metaphysica esse principia mechanismi , et constitutas Motuum Naturaeque Leges non absoluta quidem necessitate , sed voluntate causae sapientis, non ex meo arbitrio, sed ex convenien... 286015 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>258 Einleitung. in den Körpern keine Kraft giebt, die in die Ferne wirkt ; die in den Körpern vorhandenen Kräfte können nur durch verbindende, dazwischen liegende Körper auf fern liegende Körper wirken. Leibniz behauptet : Omnia in natura fieri mechanice , sed Metaphysica esse principia mechanismi , et constitutas Motuum Naturaeque Leges non absoluta quidem necessitate , sed voluntate causae sapientis, non ex meo arbitrio, sed ex convenientia rerum; ad- jungendam vim massae , sed non aliam quam per impetum impressum exercetur ; pro Archaeis, intelligentiis vel facultatibus plasticis, instinctibus, antisympathiis vel similibus qualitatibus ad explicandas operationes praesertim in organicis corporibus plantarum et animalium sufficere mechanismi divini artificium, perceptione tantum et appetitu Animae reservatis , omni sublato physico corporis in animam vel animae in corpus influxu Ita adesse ubique organismum, nullibi chaos indignum sapiente, et omnia corpora organica Naturae animata esse , sed nec animas nec corpora leges mutare invicem. Omnia in corporibus fieri per figuras et motus, omnia in animabus per perceptiones et appetitus ; in his esse regnum causarum finalium, in illis regnum causarum efficientium , quae duo a se invicem independentia , sed tamen harmonica sint ; ....... Deum (finem et efficientem rerum communem) finibus suis omnia per media spontanea accommodare ; animasque et corpora suas leges infallibiliter prosequentes consentire tamen per Harmoniam a Deo praestabilitam , sine physico inter se influxu , et in his novam ac pulcherrimam Divinitatis comprobationem latere.<noinclude></noinclude> rmzogwh0dqmtkerw7hez13b3glgjaog 104 87850 286016 2026-10-28T14:50:09Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'I. Materia *) prima Aristotelis cum Materia subtili Cartesii idem est. Utra- que est divisibilis in infinitum. Utraque forma motuque per se caret, utraque formas recipit per motum. Utraque motum accipit a mente. Utraque in gyros quosdam formatur, nec major in Aristotelis quam Cartesii vorticibus soliditas. Uterque a motu habet soliditatem , quia nihil eum disturbat , etsi ipse Cartesius hanc soliditatis causam non assignaverit. Unusquisqu... 286016 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>I. Materia *) prima Aristotelis cum Materia subtili Cartesii idem est. Utra- que est divisibilis in infinitum. Utraque forma motuque per se caret, utraque formas recipit per motum. Utraque motum accipit a mente. Utraque in gyros quosdam formatur, nec major in Aristotelis quam Cartesii vorticibus soliditas. Uterque a motu habet soliditatem , quia nihil eum disturbat , etsi ipse Cartesius hanc soliditatis causam non assignaverit. Unusquisque gyrus actionem per motum impressum ob materiae continuitatem in alium gyrum propagat. Nam et Aristoteles non minus quam Cartesius aut Hobbius a solo motu gyrorum universalium omnia particularia derivant. Unde Aristoteles intelligentias non nisi gyris principalibus addidit, quia ex horum gyrorum concursibus actiones caeterorum sequantur. In eo lapsus Aristoteles , quod terram fecit centrum Mundi omniumque gyrationum. Sed hoc illi condonandum , quod philosophia nondum satis observationibus instructa esset . His ego jam adjungo , Materiam primam si quiescat esse nihil. Idque esse quod quidam Scholastici obscure dixere, Materiam primam etiam existentiam a forma habere. Hujus rei demonstratio est. Quia quidquid non sentitur, nihil est. In quo autem nulla varietas , id nec sentitur. Similiter: Si materia prima moveatur uno modo , id est in lineis parallelis , quiscere , et per consequens nihil esse. Omnia esse plena, quia materia prima et spatium idem est. Ergo omnem motum esse circularem aut ex circularibus compositum aut saltem in se redeuntem. Plures circulationes sibi invicem obstare , seu in se invicem agere. Plures circulationes conari coire in unam , seu corpora omnia *) Auf einem Bettel ohne Datum und Überschrift , der Schrift nach aus der frühesten Zeit stammend. 17*<noinclude></noinclude> gmqaqq3ijq3zrugrf4sjjqot8nycj8b 104 87851 286017 2026-10-28T14:50:14Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'I. 260 tendere ad quietem , id est annihilationem. Si corpora sint sine mente , impossibile est motum fuisse aeternum*) . Ex circulationibus universalibus confligentibus fiunt particulares seu corpora. Materia actu dividitur in partes infinitas. Sunt in quolibet corpore dato creaturae infinitae . Omnia corpora inter se cohaerent. Distrahuntur quidem omnia ab omnibus , sed non sine renisu. Nullae sunt Atomi , seu corpora quorum partes nunqu... 286017 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>I. 260 tendere ad quietem , id est annihilationem. Si corpora sint sine mente , impossibile est motum fuisse aeternum*) . Ex circulationibus universalibus confligentibus fiunt particulares seu corpora. Materia actu dividitur in partes infinitas. Sunt in quolibet corpore dato creaturae infinitae . Omnia corpora inter se cohaerent. Distrahuntur quidem omnia ab omnibus , sed non sine renisu. Nullae sunt Atomi , seu corpora quorum partes nunquam distrahuntur. Duo sunt principia quibus motus variatur: compositiones conatuum, et compositiones (ein Wort und zwei Zeilen sind in Folge der Zerstörung des Papiers unleserlich) . *) Über die Worte motum fuisse aeternum hat Leibniz geschrieben: potest diminui sine fine.<noinclude></noinclude> grdmkp04chhx84lsp6hjj0voyd836mo 104 87852 286019 2026-10-28T14:53:53Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} Perfectionem voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progress... 286019 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} Perfectionem voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: <br/> {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}<br/>(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque ; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio. Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto, non possunt<noinclude></noinclude> 8f98mvd9z8tpcp3hqkbrjf4c0rwt8dn 286022 286019 2026-10-28T14:56:43Z Sjgallagher2 29663 286022 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: <br/> {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}<br/>(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque ; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio. Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto, non possunt<noinclude></noinclude> 962zr04wrcillkizdvmauphnl6grq8h 286023 286022 2026-10-28T14:57:10Z Sjgallagher2 29663 286023 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque ; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio. Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto, non possunt<noinclude></noinclude> s8shv08uma94h5y9azwjr4jy9khop8d 286030 286023 2026-10-28T15:36:47Z Sjgallagher2 29663 286030 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio. Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto, non possunt<noinclude></noinclude> 7b9pv8p3hgimxjabd7cxpu7h7qvf1cn 286034 286030 2026-10-28T16:18:34Z Sjgallagher2 29663 286034 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio: Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto, non possunt<noinclude></noinclude> nc5klu5wgk7n4anzs0ijkqbcrwz32po 286044 286034 2026-10-28T16:56:28Z Sjgallagher2 29663 286044 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera<ref>nota</ref>, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio: Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto<ref>in eodem subjecto non sint</ref>, non possunt<ref>..., possunt</ref><noinclude></noinclude> 1ddx8yfxrwydqtz9602o479dcfhzpzh 286077 286044 2026-10-28T20:38:13Z Sjgallagher2 29663 286077 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>{{c| II.<br/>{{x-larger|Quod Ens Perfectissimum existit.}} }} {{sc|Perfectionem}} voco omnem qualitatem simplicem quae positiva est et absoluta, seu quae quicquid exprimit, sine ullis limitibus exprimit. Qualitas autem ejusmodi quia simplex est, ideo est irresolubilis sive indefinibilis, alioqui enim vel non una erit simplex qualitas, sed plurium aggregatum, vel si una erit, limitibus circumscripta erit, adeoque per negationes ulterioris progressus intelligetur, contra hypothesin, assumta est enim pure positiva. Ex his non est difficile ostendere, {{sc|omnes perfectiones esse compatibiles inter se}}, sive in eodem esse posse subjecto. Nam sit propositio ejusmodi: {{c|'''''A'' et ''B'' sunt incompatibiles'''}}(intelligendo per ''A'' et ''B'' duas ejusmodi formas simplices sive perfectiones, idemque est si plures assumantur simul) patet eam non posse demonstrari sine resolutione terminorum ''A'' et ''B'', alterutrius vel utriusque; alioqui enim natura eorum non ingrederetur ratiocinationem ac posset incompatibilitas aeque de quibusvis aliis rebus ac de ipsis demonstrari. Atqui (ex hypothesi) sunt irresolubiles. Ergo haec propositio de ipsis demonstrari non potest. Posset autem utique de ipsis demonstrari si vera esset, quia non est per se vera<ref>alt: ''nota''</ref>, omnes autem propositiones necessario verae sunt aut demonstrabiles, aut per se notae. Ergo necessario vera non est haec propositio: Sive non est necessarium ut ''A'' et ''B'' sint in eodem subjecto<ref>alt: ''in eodem subjecto non sint''</ref>, non possunt<ref>alt: ..., ''possunt''</ref><noinclude></noinclude> 9r9o2m4tj0cgf3ruzkclkin8e60kb5c 104 87853 286021 2026-10-28T14:56:06Z Sjgallagher2 29663 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ergo esse in eodem subjecto et cum eadem sit ratiocinatio de quibuslibet aliis ejusmodi qualitatibus assumtis, ideo compatibiles sunt omnes perfectiones. Datur ergo sive intelligi potest subjectum omnium perfectionum, sive Ens perfectissimum. Unde ipsum quoque existere patet, cum in numero perfectionum existentia contineatur. [Idem ostendi potest etiam de formis compositis ex absolutis, modo dentur.] Ostendi hanc ratiocinationem Scriptor:... 286021 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ergo esse in eodem subjecto et cum eadem sit ratiocinatio de quibuslibet aliis ejusmodi qualitatibus assumtis, ideo compatibiles sunt omnes perfectiones. Datur ergo sive intelligi potest subjectum omnium perfectionum, sive Ens perfectissimum. Unde ipsum quoque existere patet, cum in numero perfectionum existentia contineatur. [Idem ostendi potest etiam de formis compositis ex absolutis, modo dentur.] Ostendi hanc ratiocinationem [[Scriptor:Benedictus de Spinoza|D. Spinosae]], cum Hagae Comitis essem, qui solidam esse putavit, cum enim initio contradiceret, scripto comprehendi et hanc schedam ei praelegi. {{c|{{x-larger|Schol.}}}} Cartesii ratiocinatio de Entis perfectissimi existentia supposuit Ens perfectissimum intelligi posse, sive possibile esse. Hoc enim posito quod detur ejusmodi notio, statim sequitur existere illud Ens, quoniam ipsum tale finximus ut statim existentiam contineat. Quaeritur autem an sit in nostra potestate tale Ens fingere, sive an talis notio sit a parte rei, clareque ac distincte sine contradictione intelligi possit. Dicent enim adversarii talem notionem Entis perfectissimi sive Entis per Essentiam existentis esse chimaeram. Nec sufficit Cartesium provocare ad experientiam et allegare quod idem ejusmodi in se dare distincteque sentiat, hoc enim est abrumpere, non absolvere demonstrationem, nisi obstendat modum, per quem alii quoque ad ejusmodi experientiam venire possint; quotiescunque enim inter demonstrandum experientias allegamus, debemus aliis quoque modum ostendere faciendi eandem experientiam, nisi eos sola tantum autoritate nostra convincere velimus.<noinclude></noinclude> d35mdltvbmf2u1ma3o566j6bzk0rf9g 286084 286021 2026-10-28T21:12:03Z Sjgallagher2 29663 286084 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Sjgallagher2" /></noinclude>ergo esse in eodem subjecto et cum eadem sit ratiocinatio de quibuslibet aliis ejusmodi qualitatibus assumtis, ideo compatibiles sunt omnes perfectiones. Datur ergo sive intelligi potest subjectum omnium perfectionum, sive Ens perfectissimum. Unde ipsum quoque existere patet, cum in numero perfectionum existentia contineatur. [Idem ostendi potest etiam de formis compositis ex absolutis, modo dentur.] Ostendi hanc ratiocinationem [[Scriptor:Benedictus de Spinoza|D. Spinosae]], cum Hagae Comitis essem, qui solidam esse putavit, cum enim initio contradiceret, scripto comprehendi et hanc schedam ei praelegi. {{c|{{x-larger|Schol.}}}} Cartesii ratiocinatio de Entis perfectissimi existentia supposuit Ens perfectissimum intelligi posse, sive possibile esse. Hoc enim posito quod detur ejusmodi notio, statim sequitur existere illud Ens, quoniam ipsum tale finximus ut statim existentiam contineat. Quaeritur autem an sit in nostra potestate tale Ens fingere, sive an talis notio sit a parte rei, clareque ac distincte sine contradictione intelligi possit. Dicent enim adversarii talem notionem Entis perfectissimi sive Entis per Essentiam existentis esse chimaeram. Nec sufficit Cartesium provocare ad experientiam et allegare quod idem ejusmodi in se clare distincteque sentiat, hoc enim est abrumpere, non absolvere demonstrationem, nisi obstendat modum, per quem alii quoque ad ejusmodi experientiam venire possint; quotiescunque enim inter demonstrandum experientias allegamus, debemus aliis quoque modum ostendere faciendi eandem experientiam, nisi eos sola tantum autoritate nostra convincere velimus.<noinclude></noinclude> 3s94r4om81eqg2bu2too93gv6oap67h 0 87854 286026 2026-10-28T15:00:32Z Sjgallagher2 29663 Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius |OperaeTitulus=Quod Ens Perfectissimum existit |Annus=1676 |Genera=Philosophia |Liber=Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf |Editio=ex ''Gerhardt, Die Philosophischen Schriften, vol. VII. pp. 261-262'' }} <pages index="Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf" from=273 to=274/> {{finis}}' 286026 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius |OperaeTitulus=Quod Ens Perfectissimum existit |Annus=1676 |Genera=Philosophia |Liber=Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf |Editio=ex ''Gerhardt, Die Philosophischen Schriften, vol. VII. pp. 261-262'' }} <pages index="Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf" from=273 to=274/> {{finis}} 3ychbeiorc55n2fecnag1l2q8fb3wfq 286045 286026 2026-10-28T17:03:05Z Sjgallagher2 29663 Add English translation link 286045 wikitext text/x-wiki {{titulus2 |Scriptor=Godefridus Guilielmus Leibnitius |OperaeTitulus=Quod Ens Perfectissimum existit |Annus=1676 |Genera=Philosophia |Liber=Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf |Editio=ex ''Gerhardt, Die Philosophischen Schriften, vol. VII. pp. 261-262'' }} <pages index="Die_Philosophischen_Schriften_von_Gottfried_Wilhelm_Leibniz_vol7_1890.pdf" from=273 to=274/> {{finis}} [[en:Translation:That_a_Most_Perfect_Being_Exists]] sm4etw5xp8yhwqqmvhmjkv6vmh67sfc 10 87855 286036 2026-10-28T16:40:26Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="{{#switch:{{{align|right}}}<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}...' 286036 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="{{#switch:{{{align|right}}}<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}<!-- -->{{#if:{{{polygon|}}}|; -webkit-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -moz-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -webkit-clip-path: polygon({{{polygon}}}); -moz-clip-path: polygon({{{polygon}}}); clip-path: polygon({{{polygon}}});<!-- -->}}; {{{style|}}}"><!-- text above picture -->{{#if:{{{above|}}}|{{{above}}}<br />}}<!-- Insert image -->{{#switch:{{{file|missing}}}<!-- -->|missing={{image missing}}<!-- -->|{{{file|}}}={{#if:{{{file|}}}|[[File:{{{file}}}|{{{width|150px}}}|class={{{class|}}}|alt={{{alt|}}}]]|}}<!-- -->}}<!-- Caption cell (only if needed) -->{{#if:{{{cap|}}}|<br />{{{cap}}}}}<!-- Caption contents --></span>{{#ifeq:{{{align|none}}}|center|[[Category:Images using center float]]|}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> 0o98lsp8f41f8f1uzhbmjdn2ymvvbqi 286041 286036 2026-10-28T16:49:11Z EnaldoSS 18086 286041 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="{{#switch:{{{align|right}}}<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}<!-- -->{{#if:{{{polygon|}}}|; -webkit-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -moz-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -webkit-clip-path: polygon({{{polygon}}}); -moz-clip-path: polygon({{{polygon}}}); clip-path: polygon({{{polygon}}});<!-- -->}}; {{{style|}}}"><!-- text above picture -->{{#if:{{{above|}}}|{{{above}}}<br />}}<!-- Insert image -->{{#switch:{{{file|missing}}}<!-- -->|missing={{image missing}}<!-- -->|{{{file|}}}={{#if:{{{file|}}}|[[File:{{{file}}}|{{{width|150px}}}|class={{{class|}}}|alt={{{alt|}}}]]|}}<!-- -->}}<!-- Caption cell (only if needed) -->{{#if:{{{cap|}}}|<br />{{{cap}}}}}<!-- Caption contents --></span>{{#ifeq:{{{align|none}}}|center}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> qjisvubdo11zzgqi3kyk7nal2nwbddo 286042 286041 2026-10-28T16:52:50Z EnaldoSS 18086 286042 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}<!-- -->{{#if:{{{polygon|}}}|; -webkit-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -moz-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -webkit-clip-path: polygon({{{polygon}}}); -moz-clip-path: polygon({{{polygon}}}); clip-path: polygon({{{polygon}}});<!-- -->}}; {{{style|}}}"><!-- text above picture -->{{#if:{{{above|}}}|{{{above}}}<br />}}<!-- Insert image -->{{#switch:{{{file|missing}}}<!-- -->|missing={{image missing}}<!-- -->|{{{file|}}}={{#if:{{{file|}}}|[[File:{{{file}}}|{{{width|150px}}}|class={{{class|}}}|alt={{{alt|}}}]]|}}<!-- -->}}<!-- Caption cell (only if needed) -->{{#if:{{{cap|}}}|<br />{{{cap}}}}}<!-- Caption contents --></span>{{#ifeq:{{{align|none}}}|center}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> ersi3l20nv49d1antm76h8padnignkh 286043 286042 2026-10-28T16:53:29Z EnaldoSS 18086 Abrogans recensionem [[Special:Diff/286042|286042]] ab usore [[Special:Contributions/EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[User talk:EnaldoSS|Disputatio]]) 286043 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="{{#switch:{{{align|right}}}<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}<!-- -->{{#if:{{{polygon|}}}|; -webkit-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -moz-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -webkit-clip-path: polygon({{{polygon}}}); -moz-clip-path: polygon({{{polygon}}}); clip-path: polygon({{{polygon}}});<!-- -->}}; {{{style|}}}"><!-- text above picture -->{{#if:{{{above|}}}|{{{above}}}<br />}}<!-- Insert image -->{{#switch:{{{file|missing}}}<!-- -->|missing={{image missing}}<!-- -->|{{{file|}}}={{#if:{{{file|}}}|[[File:{{{file}}}|{{{width|150px}}}|class={{{class|}}}|alt={{{alt|}}}]]|}}<!-- -->}}<!-- Caption cell (only if needed) -->{{#if:{{{cap|}}}|<br />{{{cap}}}}}<!-- Caption contents --></span>{{#ifeq:{{{align|none}}}|center}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> qjisvubdo11zzgqi3kyk7nal2nwbddo 286108 286043 2026-10-29T02:19:35Z EnaldoSS 18086 286108 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="Img float/styles.css" /><span class="{{#switch:{{{align|center}}}<!-- -->|center =img-center<!-- -->|left =img-floatleft<!-- -->|right =img-floatright}}" <!-- -->style="text-align:{{#switch:{{{capalign|center}}}<!-- -->|center=center;<!-- -->|left =left;<!-- -->|justify =justify;<!-- -->|right =right; }}<!-- -->background-color:transparent;color:inherit;<!-- -->width:{{{width|150px}}}<!-- -->{{#if:{{{polygon|}}}|; -webkit-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -moz-shape-outside: polygon({{{polygon}}}); shape-outside: polygon({{{polygon}}}); -webkit-clip-path: polygon({{{polygon}}}); -moz-clip-path: polygon({{{polygon}}}); clip-path: polygon({{{polygon}}});<!-- -->}}; {{{style|}}}"><!-- text above picture -->{{#if:{{{above|}}}|{{{above}}}<br />}}<!-- Insert image -->{{#switch:{{{file|missing}}}<!-- -->|missing={{image missing}}<!-- -->|{{{file|}}}={{#if:{{{file|}}}|[[File:{{{file}}}|{{{width|150px}}}|class={{{class|}}}|alt={{{alt|}}}]]|}}<!-- -->}}<!-- Caption cell (only if needed) -->{{#if:{{{cap|}}}|<br />{{{cap}}}}}<!-- Caption contents --></span>{{#ifeq:{{{align|none}}}|center}}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude> glmuii31xesdwtqhl7rhdjitnzrz31q 10 87856 286037 2026-10-28T16:41:50Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '@media all and (max-width: 360px) { .img-center, .img-floatleft, .img-floatright { float: none !important; clear: none !important; margin: 0 auto !important; padding:0 !important; } } .img-center { /* fake a centre with a floating span that takes all the width */ float: left; clear: both; width: 100% !important; margin: 1em auto; padding: 0; } .img-center img, .img-floatleft img, .img-floatright img { /* do not allow image to over-spill cont...' 286037 sanitized-css text/css @media all and (max-width: 360px) { .img-center, .img-floatleft, .img-floatright { float: none !important; clear: none !important; margin: 0 auto !important; padding:0 !important; } } .img-center { /* fake a centre with a floating span that takes all the width */ float: left; clear: both; width: 100% !important; margin: 1em auto; padding: 0; } .img-center img, .img-floatleft img, .img-floatright img { /* do not allow image to over-spill container (e.g. small screens) */ max-width: 100%; /* keep aspect ratio even when shrunk */ height: auto; } .img-floatleft { float: left; clear: left; margin: 0 1em 0 0; padding:0 0.5em; max-width: 100%; } .img-floatright { float: right; clear: right; margin: 0 0 0 1em; padding:0 0.5em; max-width: 100%; } .img-floatmissing { display: block; border: 1px solid grey; font-size: 83%; font-style: italic; } iylfh51sh7aoiku6odf71wc47zigh3g 0 87857 286046 2026-10-28T19:14:52Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=67 to=70 onlysection=I header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/III|Liber III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/II|Caput II]]" />' 286046 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=67 to=70 onlysection=I header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/III|Liber III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/II|Caput II]]" /> 9uwdkx5t4qw4prbqsh29ljyknvykk3g 0 87858 286047 2026-10-28T19:15:33Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=70 to=73 onlysection=II header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/I|Caput I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/III|Caput III]]" />' 286047 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=70 to=73 onlysection=II header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/I|Caput I]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/III|Caput III]]" /> 44kt06co0xmdvuu89ygyw0mni83hbso 0 87859 286048 2026-10-28T19:16:05Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=73 to=74 onlysection=III header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/II|Caput II]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IV|Caput IV]]" />' 286048 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=73 to=74 onlysection=III header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/II|Caput II]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IV|Caput IV]]" /> 9abzalcwyglsd5dkmdrtxwrm11cwspv 0 87860 286049 2026-10-28T19:16:35Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=74 to=75 onlysection=IV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/III|Caput III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/V|Caput V]]" />' 286049 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=74 to=75 onlysection=IV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/III|Caput III]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/V|Caput V]]" /> 9k66xh9dp86hnslyxhcxotsv2ay8rks 0 87861 286050 2026-10-28T19:17:01Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=75 to=75 onlysection=V header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IV|Caput IV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VI|Caput VI]]" />' 286050 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=75 to=75 onlysection=V header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IV|Caput IV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VI|Caput VI]]" /> jrafj6oy2sf1uj6b6bcxwotoxe7pfpy 0 87862 286051 2026-10-28T19:17:38Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=75 to=77 onlysection=VI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/V|Caput V]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VII|Caput VII]]" />' 286051 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=75 to=77 onlysection=VI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/V|Caput V]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VII|Caput VII]]" /> al06hpui0gvd2pex84nv5l7cnpujzzp 0 87863 286052 2026-10-28T19:18:01Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=77 to=77 onlysection=VII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VI|Caput VI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VIII|Caput VIII]]" />' 286052 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=77 to=77 onlysection=VII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VI|Caput VI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VIII|Caput VIII]]" /> jjh41wo714e6ygylbxleh20dlqqfxgs 0 87864 286053 2026-10-28T19:18:26Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=78 to=78 onlysection=VIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VII|Caput VII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|Caput IX]]" />' 286053 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=78 to=78 onlysection=VIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VII|Caput VII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|Caput IX]]" /> twf2foetgl7yvxobsqacas5o1vf4deh 0 87865 286054 2026-10-28T19:18:49Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=78 to=79 onlysection=IX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VIII|Caput VIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/X|Caput X]]" />' 286054 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=78 to=79 onlysection=IX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VIII|Caput VIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/X|Caput X]]" /> se0haforbltdal2wzgtislbzfaq8z46 104 87866 286069 2026-10-28T20:01:30Z EnaldoSS 18086 /* Incerta */ 286069 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|95}}</noinclude><section begin="LIV"/>Floret planta men{{s}}e Iulio, {{et}} {{s}}emen fert magnum coloris ro{{s}}acei, è cap{{s}}ulis (lupulo {{s}}imilibus) prominens. Ego duplicem radicis {{s}}imul {{et}} foliorum u{{s}}um {{s}}um expertus. Radix in taleolas {{s}}ecta, perque aliquot dies {{s}}ub dio in liquido convenienti macerata, vim {{s}}uam illi communicat, nec ingrato adeo {{s}}apore aut cerevi{{s}}iam, aut vinum, quo diluitur, imbuit; quin potus ordinarii loco {{ae}}gri illo utuntur, quod renum, ureterum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} ob{{s}}tructionibus medeatur. U{{s}}que adeo Calculi expellit materiam (licet rarius hic detur hoc malum) ut Magnates Lu{{s}}itani aliud nullum medicamentum huic pr{{ae}}tulerint. C{{ae}}terum h{{ae}}c tantopere pr{{ae}}dicata herba, non tantum propter virtutes jam dictas, {{s}}ed {{et}} eximiam, qua contra venena valet, facultatem, ab illis expetitur. Quippe {{s}}uccus ex recentibus foliis expre{{s}}{{s}}us, {{s}}erpentum {{s}}anat mor{{s}}us: radix autem cum foliis contu{{s}}a, {{et}} è vino hau{{s}}ta, veneni intus a{{s}}{{s}}umti vim retundit, penitu{{s}}que expellit. <section end="LIV"/> {{dhr}} <section begin="LV"/>{{c|{{sc|Cap. LV.}}}} {{c|{{larger|''De Tajaoba, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|D}}Iver{{s}}as Bra{{s}}{{s}}ic{{ae}} {{s}}pecies novus hic orbis producit, quarum folia ''Tajaoba'', ab Indigenis vocantur. {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped).jpg | width = 200px | position = left }} {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped) 2.jpg | width = 250px | position = left }} {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped) 3.jpg | width = 200px | position = absolute | figuretop = 185px }} Harum una alba exi{{s}}tit, cujus folia edulia, uti {{et}} radices, laxant alvum: altera ''Mangarapeuna'', cujus folia {{s}}unt {{s}}aturate viridia, ut {{et}} radices itidem: cortices {{et}} caules {{s}}unt ro{{s}}acei coloris: hujus non folia, {{s}}ed radices dumtaxat edules: tertia, qu{{ae}} ''Tajaoba'' vel ''Mangara-miri'' appellatur, cujus folia {{s}}unt minora {{et}} duriora nec edulia, {{s}}ed {{s}}ola radix. Quarta e{{s}}t ''Tajaoba'' {{s}}ilve{{s}}tris, alias ''Tajobaraon'' dicta, {{et}} nonnullis ''Mangara brava''. Ex qua profanum {{et}} {{s}}uper{{s}}titio{{s}}um vulgus philtra, aliaque {{s}}imilia, nec minus ridicula confici po{{s}}{{s}}e exi{{s}}timat. Radicem autem ejus vere cau{{s}}ticum e{{s}}{{s}}e, eju{{s}}que loco pro{{s}}pere u{{s}}urpari, experientiam te{{s}}tem habeo. Quippe pr{{ae}}ter balnea qu{{ae}} ex ii{{s}} {{s}}olis contra morbos cutaneos, tum imprimis frigidos articulares, apprime conficiuntur, membra quoque affecta, pr{{ae}}via Scarificatione, contu{{s}}is recenter radicibus fricantur cum optimo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Mox cataplasmata ex ii{{s}}dem, parti dolenti undiquaque imponuntur: qu{{ae}} {{s}}i per vices aliquot reiterentur, inveterata qu{{ae}}que mala, citra recidiv{{ae}} metum, exterminare {{s}}olent. Qu{{ae}} alia pr{{ae}}terea Bra{{s}}{{s}}icarum genera h{{ae}}c tellus producat, ad Medicinam ulterius {{s}}pectantia, {{s}}edula po{{s}}teritas, ut {{s}}pero, inve{{s}}tigabit. <section end="LV"/> {{dhr}} <section begin="LVI"/>{{c|{{sc|Cap. LVI.}}}} {{c|{{larger|''De Inimboja, {{s}}ive Silva de Praya, Lu{{s}}itanis.'' }}}} {{Is|A}}Spere echinatus ille {{et}} vix tractabilis Occidentis frutex, in {{s}}ilvis areno{{s}}is {{et}} littoribus {{s}}itientibus abunde pullulat ac jucunde vire{{s}}cit. Lobos echinoides quos C. Clu{{s}}ius vocat, profert, duabus vel tribus {{s}}ph{{ae}}rulis lapideis refertos.<noinclude>{{rh|||Radix}}</noinclude> r8msfri0q5vgm1rzexk3kv8mokutrah 286070 286069 2026-10-28T20:05:52Z EnaldoSS 18086 286070 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="2" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|95}}</noinclude><section begin="LIV"/>Floret planta men{{s}}e Iulio, {{et}} {{s}}emen fert magnum coloris ro{{s}}acei, è cap{{s}}ulis (lupulo {{s}}imilibus) prominens. Ego duplicem radicis {{s}}imul {{et}} foliorum u{{s}}um {{s}}um expertus. Radix in taleolas {{s}}ecta, perque aliquot dies {{s}}ub dio in liquido convenienti macerata, vim {{s}}uam illi communicat, nec ingrato adeo {{s}}apore aut cerevi{{s}}iam, aut vinum, quo diluitur, imbuit; quin potus ordinarii loco {{ae}}gri illo utuntur, quod renum, ureterum {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} ob{{s}}tructionibus medeatur. U{{s}}que adeo Calculi expellit materiam (licet rarius hic detur hoc malum) ut Magnates Lu{{s}}itani aliud nullum medicamentum huic pr{{ae}}tulerint. C{{ae}}terum h{{ae}}c tantopere pr{{ae}}dicata herba, non tantum propter virtutes jam dictas, {{s}}ed {{et}} eximiam, qua contra venena valet, facultatem, ab illis expetitur. Quippe {{s}}uccus ex recentibus foliis expre{{s}}{{s}}us, {{s}}erpentum {{s}}anat mor{{s}}us: radix autem cum foliis contu{{s}}a, {{et}} è vino hau{{s}}ta, veneni intus a{{s}}{{s}}umti vim retundit, penitu{{s}}que expellit. <section end="LIV"/> {{dhr}} <section begin="LV"/>{{c|{{sc|Cap. LV.}}}} {{c|{{larger|''De Tajaoba, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|D}}Iver{{s}}as Bra{{s}}{{s}}ic{{ae}} {{s}}pecies novus hic orbis producit, quarum folia ''Tajaoba'', ab Indigenis vocantur. {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped).jpg | width = 200px | position = left }} {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped) 2.jpg | width = 250px | position = left }} {{figure | image = Historia naturalis Brasiliae 110 (cropped) 3.jpg | width = 200px | position = absolute | figuretop = 185px }} Harum una alba exi{{s}}tit, cujus folia edulia, uti {{et}} radices, laxant alvum: altera ''Mangara peuna'', cujus folia {{s}}unt {{s}}aturate viridia, ut {{et}} radices itidem: cortices {{et}} caules {{s}}unt ro{{s}}acei coloris: hujus non folia, {{s}}ed radices dumtaxat edules: tertia, qu{{ae}} ''Tajaoba'' vel ''Mangara-miri'' appellatur, cujus folia {{s}}unt minora {{et}} duriora nec edulia, {{s}}ed {{s}}ola radix. Quarta e{{s}}t ''Tajaoba'' {{s}}ilve{{s}}tris, alias ''Tajobaraon'' dicta, {{et}} nonnullis ''Mangara brava''. Ex qua profanum {{et}} {{s}}uper{{s}}titio{{s}}um vulgus philtra, aliaque {{s}}imilia, nec minus ridicula confici po{{s}}{{s}}e exi{{s}}timat. Radicem autem ejus vere cau{{s}}ticum e{{s}}{{s}}e, eju{{s}}que loco pro{{s}}pere u{{s}}urpari, experientiam te{{s}}tem habeo. Quippe pr{{ae}}ter balnea qu{{ae}} ex ii{{s}} {{s}}olis contra morbos cutaneos, tum imprimis frigidos articulares, apprime conficiuntur, membra quoque affecta, pr{{ae}}via Scarificatione, contu{{s}}is recenter radicibus fricantur cum optimo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Mox cataplasmata ex ii{{s}}dem, parti dolenti undiquaque imponuntur: qu{{ae}} {{s}}i per vices aliquot reiterentur, inveterata qu{{ae}}que mala, citra recidiv{{ae}} metum, exterminare {{s}}olent. Qu{{ae}} alia pr{{ae}}terea Bra{{s}}{{s}}icarum genera h{{ae}}c tellus producat, ad Medicinam ulterius {{s}}pectantia, {{s}}edula po{{s}}teritas, ut {{s}}pero, inve{{s}}tigabit. <section end="LV"/> {{dhr}} <section begin="LVI"/>{{c|{{sc|Cap. LVI.}}}} {{c|{{larger|''De Inimboja, {{s}}ive Silva de Praya, Lu{{s}}itanis.'' }}}} {{Is|A}}Spere echinatus ille {{et}} vix tractabilis Occidentis frutex, in {{s}}ilvis areno{{s}}is {{et}} littoribus {{s}}itientibus abunde pullulat ac jucunde vire{{s}}cit. Lobos echinoides quos C. Clu{{s}}ius vocat, profert, duabus vel tribus {{s}}ph{{ae}}rulis lapideis refertos.<noinclude>{{rh|||Radix}}</noinclude> g30x8admv57ku61ldften30izywkatf 104 87867 286071 2026-10-28T20:12:19Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286071 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|96|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LVI"/>Radix ejus e{{s}}t gracilis {{et}} dura, interius albicans, calida ad tertium gradum, {{et}} {{s}}aporis amari. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 111 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Hujus re{{s}}ina ad pugillum, plus minu{{s}}ve, a{{s}}{{s}}umta, excitat vomitum. Contraque illa venena poti{{s}}{{s}}imum operari te{{s}}tantur Empirici, qu{{ae}} lente vires {{s}}uas deleterias ex{{s}}erunt {{et}} tarde vitam depa{{s}}cuntur. <section end="LVI"/> {{dhr}} <section begin="LVII"/>{{c|{{sc|Cap. LVII.}}}} {{c|{{larger|''Nhandi, piper longum, eju{{s}}que facultates.'' }}}} {{Is|I}}N arbore{{s}}centis fruticis pene altitudinem a{{s}}{{s}}urgit {{s}}ilve{{s}}tris planta, qu{{ae}} ''Pimienta dos Indios'' à Lu{{s}}itanis vulgo appellatur. Caule e{{s}}t {{s}}aturate virenti, {{et}} maculis albis di{{s}}tincto. Folia fert levia, ut ''Araticu'', {{et}} oblonga: piper ornate producit longum, idque erectum, primum ex viridi flave{{s}}cens, mox {{s}}aturate {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 111 (cropped) 2.jpg |tsize=150px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} viridem colorem acquirens. Orientali piperi oblongo, cra{{s}}{{s}}itie nonnihil cedit, efficacia licet neutiquam inferius. Aromatici e{{s}}t {{s}}aporis {{et}} in{{s}}igniter urentis, pr{{ae}}{{s}}ertim {{s}}i maturum media {{ae}}{{s}}tate decerpatur, {{s}}en{{s}}imque {{s}}ub Sole are{{s}}cat {{et}} nigre{{s}}cat, atque tunc calidum cen{{s}}etur in {{s}}upremo gradu. Digiti e{{s}}t longitudine, con{{s}}tans foliis qua{{s}}i granulis, conge{{s}}to ordine, (plantaginis in{{s}}tar {{s}}eminis) di{{s}}po{{s}}itis: {{s}}emelque tantum in anno provenit. Pa{{s}}{{s}}im in terra {{s}}olida {{et}} pingui, maxime autem circa oppidum Olindam con{{s}}picitur. Quoniam autem tot Cap{{s}}ici Bra{{s}}ilien{{s}}is {{s}}pecies in hortis aluntur, hoc piper non admodum expetitur. Pharmacopolia etiam minus illo indigent, ob rariorem illius in Medicina u{{s}}um. Sed tamen radices {{et}} folia, cum {{s}}umme {{s}}int fortia, etiam ex{{s}}iccata {{et}} diu re{{s}}ervata, vicem herbarum calidarum {{et}} corroborantium, ad balnea concinnanda, contra univer{{s}}am illam frigidorum morborum cohortem, abunde {{s}}upplent. <section end="LVII"/> {{dhr}} <section begin="LVIII"/>{{c|{{sc|Cap. LVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Sape, {{s}}ive Jacape, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|G}}Ramen junceum ad hominis prope altitudinem, ex radicula geniculata juncea, alba, ex{{s}}urgit, caule primum {{s}}implici, in{{s}}tar culmi {{s}}iliginis, tereti, qui po{{s}}tea in aliquot folia finditur graminea, angu{{s}}ta, in medio album nervum {{s}}ecundum longitudinem habentia. Nullius e{{s}}t odoris, nec florem gerit nec {{s}}emen. Solo, ut plurimum, eff{{ae}}to, na{{s}}cens, radices {{s}}ub terra<noinclude>{{rh|||longe}}</noinclude> agr1qt26r07vcexn8rnpe2c7las52kl 286072 286071 2026-10-28T20:15:43Z EnaldoSS 18086 286072 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|96|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LVI"/>Radix ejus e{{s}}t gracilis {{et}} dura, interius albicans, calida ad tertium gradum, {{et}} {{s}}aporis amari. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 111 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} Hujus re{{s}}ina ad pugillum, plus minu{{s}}ve, a{{s}}{{s}}umta, excitat vomitum. Contraque illa venena poti{{s}}{{s}}imum operari te{{s}}tantur Empirici, qu{{ae}} lente vires {{s}}uas deleterias ex{{s}}erunt {{et}} tarde vitam depa{{s}}cuntur. <section end="LVI"/> {{dhr}} <section begin="LVII"/>{{c|{{sc|Cap. LVII.}}}} {{c|{{larger|''Nhandi, piper longum, eju{{s}}que facultates.'' }}}} {{Is|I}}N arbore{{s}}centis fruticis pene altitudinem a{{s}}{{s}}urgit {{s}}ilve{{s}}tris planta, qu{{ae}} ''Pimienta dos Indios'' à Lu{{s}}itanis vulgo appellatur. Caule e{{s}}t {{s}}aturate virenti, {{et}} maculis albis di{{s}}tincto. Folia fert levia, ut ''Araticu'', {{et}} oblonga: piper ornate producit longum, idque erectum, primum ex viridi flave{{s}}cens, mox {{s}}aturate {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 111 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} viridem colorem acquirens. Orientali piperi oblongo, cra{{s}}{{s}}itie nonnihil cedit, efficacia licet neutiquam inferius. Aromatici e{{s}}t {{s}}aporis {{et}} in{{s}}igniter urentis, pr{{ae}}{{s}}ertim {{s}}i maturum media {{ae}}{{s}}tate decerpatur, {{s}}en{{s}}imque {{s}}ub Sole are{{s}}cat {{et}} nigre{{s}}cat, atque tunc calidum cen{{s}}etur in {{s}}upremo gradu. Digiti e{{s}}t longitudine, con{{s}}tans foliis qua{{s}}i granulis, conge{{s}}to ordine, (plantaginis in{{s}}tar {{s}}eminis) di{{s}}po{{s}}itis: {{s}}emelque tantum in anno provenit. Pa{{s}}{{s}}im in terra {{s}}olida {{et}} pingui, maxime autem circa oppidum Olindam con{{s}}picitur. Quoniam autem tot Cap{{s}}ici Bra{{s}}ilien{{s}}is {{s}}pecies in hortis aluntur, hoc piper non admodum expetitur. Pharmacopolia etiam minus illo indigent, ob rariorem illius in Medicina u{{s}}um. Sed tamen radices {{et}} folia, cum {{s}}umme {{s}}int fortia, etiam ex{{s}}iccata {{et}} diu re{{s}}ervata, vicem herbarum calidarum {{et}} corroborantium, ad balnea concinnanda, contra univer{{s}}am illam frigidorum morborum cohortem, abunde {{s}}upplent. <section end="LVII"/> {{dhr}} <section begin="LVIII"/>{{c|{{sc|Cap. LVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Sape, {{s}}ive Jacape, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|G}}Ramen junceum ad hominis prope altitudinem, ex radicula geniculata juncea, alba, ex{{s}}urgit, caule primum {{s}}implici, in{{s}}tar culmi {{s}}iliginis, tereti, qui po{{s}}tea in aliquot folia finditur graminea, angu{{s}}ta, in medio album nervum {{s}}ecundum longitudinem habentia. Nullius e{{s}}t odoris, nec florem gerit nec {{s}}emen. Solo, ut plurimum, eff{{ae}}to, na{{s}}cens, radices {{s}}ub terra<noinclude>{{rh|||longe}}</noinclude> o7tsjlpsng90kcnhjs6fevz6ngbvab0 104 87868 286073 2026-10-28T20:22:57Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286073 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|97}}</noinclude><section begin="LVIII"/>longe lateque agit, {{et}} mire luxuriantes extendit, nova{{s}}que herbas tenaces {{et}} ductiles protrudit, quibus Indigen{{ae}} plerique {{et}} Lu{{s}}itani utuntur, ad membrorum vulnera liganda, mor{{s}}u{{s}}que {{s}}erpentum, quo minus virus ad cor a{{s}}cendat, con{{s}}tringendos, donec vulnus {{s}}anatum fuerit. Sed mi{{s}}{{s}}a hac {{s}}uper{{s}}titione, vires {{et}} facultates potius commendo, qu{{ae}} illius radicibus junceis {{s}}ucco grato turgentibus, in{{s}}unt. Multis enim profui{{s}}{{s}}e experientia comprobatum e{{s}}t, {{s}}i decocto illarum, pr{{ae}}{{s}}ertim quibus male fuit, ex {{s}}umto aliquo veneno, utantur. <section end="LVIII"/> {{dhr}} <section begin="LIX"/>{{c|{{sc|Cap. LIX.}}}} {{c|{{larger|''De Iaborandi, eju{{s}}que facultatibus {{et}} u{{s}}u.'' }}}} {{Is|I}}Ta veteribus Incolis {{et}} no{{s}}tris dicitur hodie h{{ae}}c Planta: qu{{ae}} in duas {{s}}pecies di{{s}}pe{{s}}citur. Utraque illarum nobilis e{{s}}t {{et}} {{s}}alutaris. [[File:Historia naturalis Brasiliae 112 (cropped).jpg|center|500px]] Prior in fruticis altitudinem, inque terris tantum {{s}}olidis {{et}} pinguibus cre{{s}}cit; folio {{et}} flore Lauro {{s}}imilibus. Caulibus a{{s}}{{s}}urgit minimum digitum cra{{s}}{{s}}is, per longa intervalla nodo{{s}}is, teretibus {{et}} {{s}}ature viridibus, qui ad nodos habent ramulos itidem nodo{{s}}os. In his {{et}} illis folia vel adpo{{s}}ita, vel etiam alternatim po{{s}}ita, à {{s}}ex ad decem digitos longa, {{s}}aturate viridia, {{s}}plendentia, {{et}} in extremitate mucronata. Semen julis inh{{ae}}ret inten{{s}}e calidum {{et}} urens. Radice e{{s}}t tenui {{et}} luxuriante, in qua hujus plant{{ae}} dignitas qua{{s}}i tota con{{s}}i{{s}}tit. Ad tertium gradum calida e{{s}}t {{et}} {{s}}icca, {{s}}ubtilium partium {{et}} cau{{s}}ticarum, pyretrique vicem merito {{s}}upplet in praxi. Po{{s}}terior ob ea{{s}}dem qualitates, licet non {{ae}}que inten{{s}}as, idem nomen obtinet, e{{s}}tque frutice{{s}}cens, ocymo non multum ab{{s}}imilis, {{s}}iccis ac {{s}}itientibus locis gaudens, {{s}}ua{{s}}que virtutes, non minus quam prior, in radices transfundens. Utriu{{s}}que radicum qualitates Bra{{s}}ilianis, qui illas Lu{{s}}itanis {{et}} no{{s}}tratibus revelarunt, adeo commendantur, ut inter Panaceas hodie habeantur, u{{s}}umque in Medicina pr{{ae}}{{s}}tent eximium, {{et}} vicem Antidoti non raro {{s}}uppleant. Pugillus {{s}}iquidem recentis radicis contu{{s}}us, èque<noinclude> ge-</noinclude><noinclude>{{rh||''N''|nero{{s}}o}}</noinclude> rwbfzxzcimjvfvzw4bm9gfvl3omp3i9 104 87869 286075 2026-10-28T20:32:58Z Apopassolou 33587 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'HOMERI ILIADOS LIBER PRIMUS. Iram, diva, trucem Pelidae concine Achillei, Innumeris horrenda olim quae pressit Achivos Luctibus; obscuro multas & compulit Orco Heroum fortes animas; ac frigida leto Membra feris canibus praedam, alitibusque reliquit Omnigenis; (magni certo Jovis omnia nutu Ibant) ex quo, acres ad jurgia saeva coorti, Regnatorque virum Atrides, & dius Achilles Ruperunt pactamque fidem, & socialia vincla. Immani geminos reges,... 286075 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Apopassolou" /></noinclude>HOMERI ILIADOS LIBER PRIMUS. Iram, diva, trucem Pelidae concine Achillei, Innumeris horrenda olim quae pressit Achivos Luctibus; obscuro multas & compulit Orco Heroum fortes animas; ac frigida leto Membra feris canibus praedam, alitibusque reliquit Omnigenis; (magni certo Jovis omnia nutu Ibant) ex quo, acres ad jurgia saeva coorti, Regnatorque virum Atrides, & dius Achilles Ruperunt pactamque fidem, & socialia vincla. Immani geminos reges, duo lumina Grajum,<noinclude></noinclude> 67jppw1d6xjwa57jmkto36flwtjdrwn 286076 286075 2026-10-28T20:34:40Z Apopassolou 33587 286076 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Apopassolou" /></noinclude>HOMERI ILIADOS<br> LIBER PRIMUS.<br> <br> Iram, diva, trucem Pelidae concine Achillei,<br> Innumeris horrenda olim quae pressit Achivos<br> Luctibus; obscuro multas & compulit Orco<br> Heroum fortes animas; ac frigida leto<br> Membra feris canibus praedam, alitibusque reliquit<br> Omnigenis; (magni certo Jovis omnia nutu<br> Ibant) ex quo, acres ad jurgia saeva coorti,<br> Regnatorque virum Atrides, & dius Achilles<br> Ruperunt pactamque fidem, & socialia vincla.<br> <br> Immani geminos reges, duo lumina Grajum,<br><noinclude></noinclude> hqna8qfug9olbgq995q2fvohe8o6og0 104 87870 286078 2026-10-28T20:39:31Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286078 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|99}}</noinclude><section begin="LXI"/>foliis, ligno, radice inten{{s}}e calidis ultra {{s}}ecundum gradum; cortice e{{s}}t coloris è cinereo tri{{s}}te rube{{s}}centis, eju{{s}}demque qualitatis. Decocta ex his non tantum contra luem Veneream, {{s}}ed {{et}} alios plurimos morbos à frigore natos adhibentur; {{s}}udores denique {{et}} urinas movent, tum vi{{s}}cerum ob{{s}}tructiones, atque uteri intemperiem frigidam tollunt: languidos imprimis à morbis Chronicis re{{s}}u{{s}}citatos, hydropicos quoque ab aquis jam liberatos, à recidiv{{ae}} metu liberant. <section end="LXI"/> {{dhr}} <section begin="LXII"/>{{c|{{sc|Cap. LXII.}}}} {{c|{{larger|''De Iupicanga, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|E}}Andem quam Chin{{ae}} radicem vulgo vocant, h{{ae}}c quoque producit terra: {{s}}ed P{{s}}eudo-Chinam, de qua Dodon{{ae}}us {{et}} alii {{s}}cribunt, frequentius, eamque admodum nodo{{s}}am {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 114 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} ligno{{s}}am, quam ip{{s}}e aliquoties è terra, in Territorio imprimis Paraybien{{s}}i, ubi copio{{s}}e na{{s}}citur, evul{{s}}i. Sed ne quis fallatur, tres omnino reperiuntur {{s}}pecies, licet paucioribus cognit{{ae}}, qu{{ae}} omnes {{s}}ub eodem nomine comprehenduntur, ob {{s}}ummam quam inter {{s}}e habent {{s}}imilitudinem; quas tamen {{s}}i in u{{s}}us applices, di{{s}}tinguere nece{{s}}{{s}}e e{{s}}t: quapropter eligenda e{{s}}t qu{{ae}} magis cra{{s}}{{s}}a, glabra {{et}} rube{{s}}cens e{{s}}t: qu{{ae}} facile ex magnitudine pedis plant{{ae}}, tum {{et}} ex infrequentioribus caulium {{s}}pinis interno{{s}}ci pote{{s}}t. Ejus brachia {{s}}pinis acuti{{s}}{{s}}imis hinc inde ob{{s}}ita, Clematis in{{s}}tar, vicinas arbores, earumque {{s}}ummitates, {{s}}inuo{{s}}is flexibus amplectuntur. Folia fert Plantagini haud di{{s}}{{s}}imilia, {{et}} baccas croceas ad aureum colorem vergentes, ac racematim provenientes. In hac planta cum nihil {{s}}it fere, quin ab aliis Scriptoribus tractatum, {{et}} ad vivum {{s}}it exhibitum, {{s}}ollicite aut prolixe di{{s}}{{s}}erere oper{{ae}}pretium non erit. Ea uti {{s}}olent ad eadem mala expugnanda, qu{{ae}} in Europa expelli {{s}}olent: tame{{s}}i Chinen{{s}}i (ut, quod {{s}}entio, dicam) dignitate {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantia {{s}}ubinde nonnihil concedat. <section end="LXII"/> {{dhr}} <section begin="LXIII"/>{{c|{{sc|Cap. LXIII.}}}} {{c|{{larger|''De Iamacaru, Urumbeba, {{et}} Iaracatia, earumque facultatibus atque u{{s}}u.'' }}}} {{Is|S}}I in ulla Bra{{s}}ili{{ae}} planta mirus natur{{ae}} lu{{s}}us, certe in hac Carduo {{s}}ive ficu {{s}}ilve{{s}}tri apparet. Vid. Marcg. Icones pag. 116. quippe adeo inter {{s}}e variant, pro natalis {{s}}oli diver{{s}}itate, ut vix omnes ad ea{{s}}dem {{s}}pecies quis referat, ni{{s}}i flore {{et}} fructu, tum interna qualitate convenire deprehenderentur. In di{{s}}{{s}}itis enim {{et}} den{{s}}is nemoribus, ad qu{{ae}} vix aditus patebat, aliquas communis arboris magnitudinem {{s}}uperare, in littore vero {{s}}itienti aliquot vix fruticis altitudinem ad{{ae}}quare videbam. Truncus è terra primum, nunc triangulari, nunc quadrangulari figura, unicus, cra{{s}}{{s}}us, horridis {{s}}pinis ob{{s}}itus, pro{{s}}ilit. Ex quo multi deinde, ramorum loco {{s}}imiles, trunci<noinclude>{{rh||''N 2''|produ-}}</noinclude> qc8gcnxn98oyepifvlbiq32qdgk3y2g 104 87871 286080 2026-10-28T20:53:57Z Apopassolou 33587 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Quis divum inter se rixa commisit, & alto<br> Indomitos acuit primum sub corde furores?<br> Candida quem superum genuit Latona parenti,<br> Arcitenens. regi offensus vulgo intulit atram<br> Ille luem; totis passim quae didita castris<br> Argivam leto pubem sternebat acerbo<br> Unius Atridae ob culpam, Chrysenque superbis<br> Exceptum dictis; Chrysen, cui prima sacrorum<br> Cura, & Apollinei custodia credita templi.<br> <br> Venerat hic Danaum... 286080 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Apopassolou" /></noinclude>Quis divum inter se rixa commisit, & alto<br> Indomitos acuit primum sub corde furores?<br> Candida quem superum genuit Latona parenti,<br> Arcitenens. regi offensus vulgo intulit atram<br> Ille luem; totis passim quae didita castris<br> Argivam leto pubem sternebat acerbo<br> Unius Atridae ob culpam, Chrysenque superbis<br> Exceptum dictis; Chrysen, cui prima sacrorum<br> Cura, & Apollinei custodia credita templi.<br> <br> Venerat hic Danaum ad naves ingentia secum<br> Dona ferens, gnatae pretium, vittamque sacerdos<br> Aurato implicitam sceptro gestabat, & omnes<br> Ambibat precibus Grajos; geminosque rogabat<br> Praecipue Atridas, rerum queis tradita summa:<br> <br> Magnanimi Atridae, Grajum & gens fortibus armis<br> Incluta; sic divi, quotquot fulgentia caeli<br> Templa colunt, vobis Priameïa vertere fundo<br> Moenia dent, ventisque domum remeare secundis;<br> Solvite servitio mihi dulcem & reddite natam.<br> Reddite; neu pretium, neve haec insignia, dextra<br> Quae gesto, & longe jaculantem spernite Phoebum.<br> <br> Talibus orabat senior; cunctique favebant<br> Grajugenae assensu haud dubio, sacrique verendam<br> Canitiem capitis, capiendaque dona fremebant.<br> <br> Non tamen his flexit verbis Agamemnona: saevus<br> Ille virum totis actutum excedere castris<br> Imperat, ac flentem dictis incessit amaris:<br> <br> Ocyus hinc abscede, senex; ne, sive manentem,<br> Seu puppes fuero redeuntem nactus ad altas,<br> Nil tibi jam prosit scceptrumve, aut infula Phoebi.<br> Quam poscis, gnatam certum est dimittere nusquam,<br> Dum procul abductam patria tellure senectus<br><noinclude></noinclude> crdqmceb0p3jcbwpjv982v3oei2d2wi 286081 286080 2026-10-28T20:55:30Z Apopassolou 33587 286081 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Apopassolou" /></noinclude>Quis divum inter se rixa commisit, & alto<br> Indomitos acuit primum sub corde furores?<br> Candida quem superum genuit Latona parenti,<br> Arcitenens. regi offensus vulgo intulit atram<br> Ille luem; totis passim quae didita castris<br> Argivam leto pubem sternebat acerbo<br> Unius Atridae ob culpam, Chrysenque superbis<br> Exceptum dictis; Chrysen, cui prima sacrorum<br> Cura, & Apollinei custodia credita templi.<br> <br> Venerat hic Danaum ad naves ingentia secum<br> Dona ferens, gnatae pretium, vittamque sacerdos<br> Aurato implicitam sceptro gestabat, & omnes<br> Ambibat precibus Grajos; geminosque rogabat<br> Praecipue Atridas, rerum queis tradita summa:<br> <br> Magnanimi Atridae, Grajum & gens fortibus armis<br> Incluta; sic divi, quotquot fulgentia caeli<br> Templa colunt, vobis Priameïa vertere fundo<br> Moenia dent, ventisque domum remeare secundis;<br> Solvite servitio mihi dulcem & reddite natam.<br> Reddite; neu pretium, neve haec insignia, dextra<br> Quae gesto, & longe jaculantem spernite Phoebum.<br> <br> Talibus orabat senior; cunctique favebant<br> Grajugenae assensu haud dubio, sacrique verendam<br> Canitiem capitis, capiendaque dona fremebant.<br> <br> Non tamen his flexit verbis Agamemnona: saevus<br> Ille virum totis actutum excedere castris<br> Imperat, ac flentem dictis incessit amaris:<br> <br> Ocyus hinc abscede, senex; ne, sive manentem,<br> Seu puppes fuero redeuntem nactus ad altas,<br> Nil tibi jam prosit sceptrumve, aut infula Phoebi.<br> Quam poscis, gnatam certum est dimittere nusquam,<br> Dum procul abductam patria tellure senectus<br><noinclude></noinclude> 3m1thra9jncntsoa9hcqd3yqzpjya8x 104 87872 286082 2026-10-28T21:00:25Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286082 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|101}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="LXIV"/>{{c|{{sc|Cap. LXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Potincoba, Lu{{s}}itan. Pulgera, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|H}}Erba ultra tibi{{ae}} altitudinem vix a{{s}}{{s}}urgens, folio oblongo, nunc maculato, nunc immaculato, hinc inde per paludo{{s}}a {{et}} aquo{{s}}a loca {{s}}tagnantia con{{s}}picitur, Per{{s}}icari{{ae}} per {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 116 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} omnia {{s}}imilis, unde eam Per{{s}}icariam Americanam appellare placuit. Radix illius comman{{s}}a inten{{s}}iore fervore {{et}} acrimonia linguam inficit, Europeumque Hydropiper non tantum {{s}}uperat. Fomenta è foliis veteres membrorum dolores di{{s}}{{s}}olvunt, frigiditate{{s}}que abolent. Pubi {{s}}{{ae}}pius applicata urinas è frigore cunctantes ciunt. C{{ae}}terum recens herba inter cau{{s}}tica primas tenet, cujus rei non ignari Chirurgi, ea quotidie utuntur contra ulcera putrida. <section end="LXIV"/> {{dhr}} <section begin="LXV"/>{{c|{{sc|Cap. LXV.}}}} {{c|{{larger|''De Ipecacuanha, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|T}}Andem ad decantatas has {{s}}alutiferas radices ordo nos deducit, qu{{ae}} pr{{ae}}ter facultatem purgatricem per {{s}}uperiora {{et}} inferiora, omni veneno eximie adver{{s}}antur. Nec credo pr{{ae}}{{s}}tantius remedium adver{{s}}us plurimos morbos ex longa ob{{s}}tructione ortos, imprimis in ventris fluxibus medendis, {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 116 (cropped) 2.jpg |tsize=350px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} in hi{{s}}ce terris reperiri facile. Du{{ae}} exi{{s}}tunt {{s}}pecies, neutra à nemine, quod {{s}}ciam, de{{s}}cripta, earumve qualitates eximi{{ae}} in lucem protractæ. Utraque eidem u{{s}}ui dicata, {{s}}ed gradibus facultatum, tum {{et}} facie, {{et}} natali {{s}}olo, differunt. Una enim earum humi depre{{s}}{{s}}a, exiguior in pratis cre{{s}}cit; ''Pulegio'' non admodum di{{s}}{{s}}imilis, nam caulis foliis lanugino{{s}}is ex{{s}}urgit multis: albi{{s}}q; flo{{s}}culis cingitur: radix illius e{{s}}t cra{{s}}{{s}}a, filo{{s}}a, albicans, à Lu{{s}}itanis ad differentiam, ''Ipecacuanha Blanca'' dicta, qu{{ae}}, quod minus turbet corpus {{et}} venenis validi{{s}}{{s}}ime re{{s}}i{{s}}tat, {{ae}}que pueris ac gravidis exhibetur.<noinclude>{{rh||''N 3''|Al-}}</noinclude> nn0jqplf2x1ttmnfraha8b4rmd973rc 104 87873 286083 2026-10-28T21:10:33Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286083 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|102|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXV"/>Altera e{{s}}t longitudinis {{s}}emicubitalis, trinis vel quinis tantum foliis ornata. Gaudet locis opacis, {{et}} tantum in den{{s}}ioribus reperitur nemoribus. In {{s}}ummitate caulis baccas producit nigras, {{s}}ed paucas. Radice e{{s}}t tenui, tortuo{{s}}a, nodo{{s}}a, fu{{s}}ci coloris, {{s}}aporis ingrati, amari, calidi {{et}} acris. Ex{{s}}iccata in multos annos re{{s}}ervatur, nec facile vires deponit. Ejus in pulverem redact{{ae}} do{{s}}is e{{s}}t dragma; in infu{{s}}o, dragm{{ae}}, plus, minus, du{{ae}}. Utriu{{s}}que quotidianus e{{s}}t u{{s}}us, malunt tamen dilutum, quod vel unius noctis {{s}}ub dio maceratione aut actione in aqua, Medicam {{s}}uam virtutem abunde liquoribus communicet. Po{{s}}tea caput mortuum re{{s}}ervatum, denuoque eodem modo pr{{ae}}paratum, in eumdem u{{s}}um exhibetur; minus quidem efficax ad purgandum vel vomendum, {{s}}ed magis ad{{s}}tringens. Ita ut radix h{{ae}}c non {{s}}olum materiam morbificam, licet tenaci{{s}}{{s}}imam, à parte affecta revellat, eamq; per {{s}}uperiora expellat, {{s}}ed {{et}} a{{s}}tringendo vi{{s}}cerum tonum re{{s}}tituat. Pr{{ae}}terquam enim quod fluxibus ventris, alii{{s}}que morbis medeatur, venenis adver{{s}}atur, viru{{s}}que, tum occulta qualitate, tum manife{{s}}ta, per vomitum {{s}}tatim expellit. Quamobrem religio{{s}}e à Bra{{s}}ilien{{s}}ibus re{{s}}ervatur, qui illius virtutes primi nobis revelarunt. <section end="LXV"/> {{dhr}} <section begin="LXVI"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 117 (cropped).jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{c|{{sc|Cap. LXVI.}}}} {{c|{{larger|''De Caiatia, aliis Caacica, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|P}}R{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima h{{ae}}c Herba, merito à Lu{{s}}itanis ''Erva dos Cobres'' e{{s}}t appellata, quod colubrum mor{{s}}ibus feli{{s}}{{s}}ime medeatur, nec ulli Antidotalium herbarum dignitate cedat. Lippis {{et}} ton{{s}}oribus, tam ob in{{s}}ignem u{{s}}um, quam frequentiam noti{{s}}{{s}}ima, quod in triviis ubique cre{{s}}cat, omnique {{s}}olo gaudeat. Exigua h{{ae}}c ''Panacea'' lactice{{s}}cens e{{s}}t in{{s}}tar E{{s}}ul{{ae}}, foliis Menth{{ae}} non di{{s}}{{s}}imilibus, {{s}}ed longioribus paulo {{et}} angu{{s}}tioribus exi{{s}}tit, ii{{s}}que cri{{s}}tatis, {{s}}ed admodum tri{{s}}tis {{et}} {{s}}ature viridis coloris, cauliculis ad rubedinem vergentibus, radicibus miniatis, terr{{ae}} hinc inde in{{s}}ertis, humi depre{{s}}{{s}}a tota repit planta. Ita ut licet a{{s}}pectus imbellis ac ignobilis {{s}}it, qualitate tamen interna comp{{s}}en{{s}}etur. Quippe recens ma{{s}}ticata vel contu{{s}}a, {{et}} mor{{s}}ui Serpentum applicata, dolorem non {{s}}olum {{s}}edat, {{s}}ed ip{{s}}um venenum validi{{s}}{{s}}ime extrahit, {{et}} vulnera re{{s}}tituit in integrum. Sicca vero, {{et}} in pulverem redacta, {{s}}i convenienti liquore, ad pugillum exhibeatur, munit cor, vire{{s}}que à veneno lap{{s}}as re{{s}}tituit. <section end="LXVI"/> {{dhr}} <section begin="LXVII"/>{{c|{{sc|Cap. LXVII.}}}} {{c|{{larger|''De Iuricuara, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|I}}N umbro{{s}}is Bra{{s}}ili{{ae}} nemoribus cre{{s}}cit Herba ''Iuricuara'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus appellata, foliis quatuor utcunque cra{{s}}{{s}}is, palm{{ae}} magnitudinis, {{et}} in{{s}}tar ''A{{s}}ari'' rotundis, {{s}}ed exterius paulum a{{s}}peris {{et}} minus glabris, {{s}}ucco multo, eoque utili{{s}}{{s}}imo turgentibus. Folia quippe h{{ae}}c, {{s}}ive integra, {{s}}ive contu{{s}}a, ter quaterve applicata, maligna ulcera Venerea mundificat {{et}} re{{s}}tituit. Radices eju{{s}}dem plant{{ae}} ex{{s}}iccat{{ae}} {{s}}i contundantur, {{et}} ex aqua ''Iurepeb{{ae}}'', {{et}} liquore nucis ''Cocos'' dio expo{{s}}it{{ae}}, aliquoties propinentur, Gonorrheam virulentam {{et}} calores expellit. <section end="LXVII"/> {{dhr}} <section begin="LXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. LXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Capiipuba, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|T}}Amet{{s}}i pauca habeam qu{{ae}} de hoc gramine dicere po{{s}}{{s}}im, non tamen eam pr{{ae}}tereundam duxi. Lu{{s}}itani ''Pe de Gallinha'' optima comparatione appellant, quod {{s}}ummitates hujus herb{{ae}} in tres unguiculas de{{s}}inant. Ubique locorum maximo proventu con{{s}}picitur.<noinclude>{{rh|||Ejus}}</noinclude> r9j9lcylp9vhveyk1z7c8b2tck5n59x 104 87874 286086 2026-10-28T22:05:25Z GriselNayeli 33150 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO IV repeti satisdatio ista possit, ut <ref>et, la Vulg.</ref> heres condicat liberationem? et quidem (si) sciens heres indebitum cavit, repetere non potest. Quid deinde, si ignoravit remissam sibi satisdationem? potest condicere. Si vero hoc non potuisse remitti crediderit, numquid condicere possit, qui ius ignoravit? adhuc tamen benigne quis dixerit, satisdationem condici posse. Quid deinde , si commissa sit s... 286086 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="GriselNayeli" />{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}</noinclude>DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO IV repeti satisdatio ista possit, ut <ref>et, la Vulg.</ref> heres condicat liberationem? et quidem (si) sciens heres indebitum cavit, repetere non potest. Quid deinde, si ignoravit remissam sibi satisdationem? potest condicere. Si vero hoc non potuisse remitti crediderit, numquid condicere possit, qui ius ignoravit? adhuc tamen benigne quis dixerit, satisdationem condici posse. Quid deinde , si commissa sit stipulatio? fideiussores putamus exceptione uti posse, an non? et magis est, ut utantur exceptione, quia ex ea causa intercessit satisdatio, ex qua non debuit. <p style="text-indent: 1.5em;">§ 1. Non exigit Praetor, ut per heredem stet, quominus caveat; sed contentus fuit, per legatarium vel fideicommissarium non stare, quominus ei caveatur. Quare si non fuerit, qui interpelletur cautionis nomine, hoc est is, a quo legatumfideive commissum relictum est, omnimodo poterit legatarius et fideicommissarius in possessionem ex hoc Edicto mitti, quia verum est, per eum, cui caveri oportebit, non fieri, quominus caveatur. Non tamen et satisdatio debet offerri legatario, sed sufficit, sive desideravit, ei non caveri <ref>Taur. cavere, según la escritura original; cavetur, corrección del códice Fl., Br.; desideraverit, et ei non caveatur, Hal.</ref> , sive non habeat, a quo satis desideret.</p> <p style="text-indent: 1.5em;">§ 2. Si debitori liberatio sit relicta, non est exigenda cautio, quia habet penes se legatum; quippe si conveniatur, exceptione doli mali uti possit.</p> <p style="text-indent: 1.5em;">§ 3. Ei , cui legatum solutum est, quum constet, legatum non deberi, Divus Pius ad Aemillium Equestrem rescripsit, non debere Praetorem satisdationem admittere.</p> <p style="text-indent: 1.5em;">§ 4.–Tunc ante aditam hereditatem satisdandum de legatis est, quum adhuc dubium est, an hereditas adeatur. Ceterum si certum sit, repudiatam vel omissam hereditatem , vel abstentos necesarios heredes, frustra hoc Edictum imploratur, quum certum sit, legatum vel fideicommissum non deberi <ref>Hal, y la Vulg.; debere, el códice Fl.</ref>.</p> '''2. IDEM''' libro LXXIX. ''ad Edictum''.–Si autem certum sit, hereditatem necdum aditam fuisse, nec satisdatio, nec possessio locum habet. '''3. IDEM''' libro LII. ''ad Edictum.''–Si is, a quo satis petitur, offerat cognitionem, et dicat: «hodie constet <ref>constat, Hal. y la Vulg.</ref> de fideicommisso, hodie agamus », dicendum est, cessare satisdationem, quum possit ante de fideicommisso, quam de satisdatione constare. <p style="text-indent: 1.5em;">§ 1.–Nec non illa cognitio imploranda erit ab herede, si forte dicatur, per calumniam satis peti; hoc enim commune est omnium satisdationum. Divus enim Pius rescripsit, cum, apud quem satis petitur, debere explorare , num per calumniam satis petatur; de qua re summatim debet cognoscere.</p> <p style="text-indent: 1.5em;">§ 2.–Si procurator satis legatorum desideret, si quidem mandatum ei sit, non habebit necesse de rato cavere, sed erit ei satisdandum; si vero dubi</p> (1) et, la Vulg. (2) Taur. cavere, según la escritura original; cavetur, corrección del códice Fl., Br.; desideraverit, et ei non caveatur, Hal. (3) Hal, y la Vulg.; debere, el códice Fl. (4) constat, Hal. y la Vulg.<noinclude>{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}</noinclude> qg08trb5xouo6piybneslmzpxxejszy 0 87875 286087 2026-10-29T00:51:55Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=113 to=113 onlysection=LV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIV|Caput LIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVI|Caput LVI]]" />' 286087 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=113 to=113 onlysection=LV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIV|Caput LIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVI|Caput LVI]]" /> 21lbtxezb60nip51shiohxlhw31hr5m 0 87876 286088 2026-10-29T00:52:20Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=113 to=114 onlysection=LVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|Caput LV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVII|Caput LVII]]" />' 286088 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=113 to=114 onlysection=LVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|Caput LV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVII|Caput LVII]]" /> tu6yw2j6aaj03ag8to69imidaf9vnsk 0 87877 286089 2026-10-29T00:52:46Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=114 to=114 onlysection=LVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVI|Caput LVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVIII|Caput LVIII]]" />' 286089 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=114 to=114 onlysection=LVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVI|Caput LVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVIII|Caput LVIII]]" /> 0ubtvgkf3r6o7va0ujec171uv3brnx2 0 87878 286090 2026-10-29T00:53:06Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=114 to=115 onlysection=LVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVII|Caput LVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIX|Caput LIX]]" />' 286090 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=114 to=115 onlysection=LVIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVII|Caput LVII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIX|Caput LIX]]" /> jwpfdp5tqjz341bhkr7ee9w2uvem086 0 87879 286091 2026-10-29T00:53:47Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=115 to=116 onlysection=LIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVIII|Caput LVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|Caput LX]]" />' 286091 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=115 to=116 onlysection=LIX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVIII|Caput LVIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|Caput LX]]" /> hw1gkcwwj1b498w0ft9vw6ramfwpti1 0 87880 286092 2026-10-29T00:54:01Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=116 to=116 onlysection=LX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIX|Caput LIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXI|Caput LXI]]" />' 286092 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=116 to=116 onlysection=LX header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIX|Caput LIX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXI|Caput LXI]]" /> 3j2rnvm5cwgkejf441ik9ppkhrvre70 0 87881 286093 2026-10-29T00:54:15Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=116 to=117 onlysection=LXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|Caput LX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXII|Caput LXII]]" />' 286093 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=116 to=117 onlysection=LXI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|Caput LX]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXII|Caput LXII]]" /> a4mg6tkrxopfsfbkpo2z8ayd1szas5f 0 87882 286094 2026-10-29T00:54:31Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=117 to=117 onlysection=LXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXI|Caput LXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIII|Caput LXIII]]" />' 286094 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=117 to=117 onlysection=LXII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXI|Caput LXI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIII|Caput LXIII]]" /> 55w8n007vmw2f6jijfc6h6q1965dhrv 0 87883 286095 2026-10-29T00:54:47Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=117 to=118 onlysection=LXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXII|Caput LXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIV|Caput LXIV]]" />' 286095 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=117 to=118 onlysection=LXIII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXII|Caput LXII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIV|Caput LXIV]]" /> rjz17apo3gl1g2v5tpp1y8keigu8mim 0 87884 286096 2026-10-29T00:55:09Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=119 to=119 onlysection=LXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIII|Caput LXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXV|Caput LXV]]" />' 286096 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=119 to=119 onlysection=LXIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIII|Caput LXIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXV|Caput LXV]]" /> nqv0jxqbw1ztmmgc6xx6mnkcgs1655b 0 87885 286097 2026-10-29T00:55:27Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=119 to=120 onlysection=LXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIV|Caput LXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVI|Caput LXVI]]" />' 286097 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=119 to=120 onlysection=LXV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIV|Caput LXIV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVI|Caput LXVI]]" /> sl50q5qbg2mmtf6a1okl1muct8fsgeg 0 87886 286098 2026-10-29T00:55:48Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=120 to=120 onlysection=LXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXV|Caput LXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVII|Caput LXVII]]" />' 286098 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=120 to=120 onlysection=LXVI header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXV|Caput LXV]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVII|Caput LXVII]]" /> p2yqthbwu4iguymenmxai66zpx9910h 0 87887 286099 2026-10-29T00:56:03Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=120 to=120 onlysection=LXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVI|Caput LXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVIII|Caput LXVIII]]" />' 286099 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=120 to=120 onlysection=LXVII header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVI|Caput LXVI]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVIII|Caput LXVIII]]" /> f35c83wdzi7wce1twic5tzjkdlept9k 0 87888 286100 2026-10-29T00:58:32Z EnaldoSS 18086 Paginam instituit, scribens '<pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=112 to=113 onlysection=LV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|Caput LIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|Caput LV]]" />' 286100 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=112 to=113 onlysection=LV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|Caput LIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|Caput LV]]" /> phpxzi5zmw8du2r9bdqrrvlpxg0re95 286101 286100 2026-10-29T00:59:14Z EnaldoSS 18086 286101 wikitext text/x-wiki <pages index="Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf" from=112 to=113 onlysection=LIV header=1 prev="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|Caput LIII]]" next="[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|Caput LV]]" /> mrp7cjwfdgngft43ixz7qa8huxzm32l 104 87889 286102 2026-10-29T01:28:30Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286102 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|103}}</noinclude><section begin="LXVIII"/>Ejus radix contu{{s}}a {{et}} è conveniente liquore propinata, quodvis venenum exturbat, ut te{{s}}tantur omnes Indigen{{ae}} Bra{{s}}ili{{ae}}. <section end="LXVIII"/> {{dhr}} <section begin="LXIX"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 118 (cropped).jpg |tsize=150px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{c|{{sc|Cap. LXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Sal{{s}}a do Praya, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|P}}R{{ae}}ter ''Carçaparillam'' Peruanam officinarum, altera h{{ae}}c non imbellis, licet ignobilior vulgari, reperitur. Magnum {{et}} purpureum fert florem, folia glabra, {{et}} cra{{s}}{{s}}a, atq; rotunda, tenui validioque {{s}}armento, Oceani littus, infinito ductu perrepens, Lu{{s}}itanis ''Sal{{s}}a do Praya'', {{s}}ive ''Carca'' littoralis nuncupata, quam tamen convolvulum maximum rectius dixeris. Sarmenta {{et}} folia recentia, temperate calida habentur, {{et}} emolliendi quoque vi pollent, ac proinde in balneis factitandis u{{s}}um habent haud exiguum, tum ad corroborandum corpus in affectibus pr{{ae}}cipue frigidis, {{s}}umme pro{{s}}unt. Decocta denique è {{s}}armentis {{et}} radicibus ex{{s}}iccatis per os exhibita, eidem u{{s}}ui in{{s}}erviunt. Folia recenter avul{{s}}a fonticulis appo{{s}}ita {{s}}olatium adferunt. <section end="LXIX"/> {{dhr}} <section begin="LXX"/>{{c|{{sc|Cap. LXX.}}}} {{c|{{larger|''De Aninga, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|I}}Nter tot immen{{s}}as palu{{s}}tres herbas, duo frutices, {{s}}ub nomine ''Aninga'', {{s}}icut ob raram {{et}} pulchram faciem c{{ae}}teris facile pr{{ae}}cellunt, ita qualitate Medica haud inferiores exi{{s}}tunt. Utrique ultra quatuor pedum altitudinem ex aqua eriguntur. Qu{{ae}} autem ''Aninga-iba'' dicta, caule e{{s}}t recto, molli {{et}} junceo, ''Mu{{s}}{{ae}}'', {{s}}ive ''Bacov{{ae}}'' minoris in{{s}}tar; tribus vel quatuor rotundis,<noinclude> pr{{ae}}gran-</noinclude>{{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 118 (cropped) 2.jpg |width=500px |float=center}}<noinclude></noinclude> pgu65hkqt5d5e11tuw0x4on4hshjz5x 104 87890 286103 2026-10-29T01:40:10Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286103 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|104|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXX"/>{{pt|dibus|pr{{ae}}grandibus}}, l{{ae}}vibu{{s}}que foliis, ''Nymphe{{ae}}'' {{s}}imilibus, decoratur. Flore unico magno {{et}} candido, ex quo progerminat fructus haud vulgaris, in{{s}}tar ''Ananas'' viridis, oblonge rotundus, cra{{s}}{{s}}us, compactus, ac veluti granis {{et}} punctulis di{{s}}tinctus. Nobis inutilis habetur fere, Barbaris autem edulis ex defectu melioris alimenti. Radice e{{s}}t cra{{s}}{{s}}a, bulbo{{s}}a, qu{{ae}} {{s}}ola foliis {{et}} fructui hujus plant{{ae}} in Medicina pr{{ae}}ferenda e{{s}}t. Quippe cum pr{{ae}}ter primas qualitates frigidas, tenuium quoque {{s}}it partium {{et}} deob{{s}}truens, in varios u{{s}}us adhibetur à Lu{{s}}itanis {{et}} Barbaris. Contra Hypochondriorum {{et}} renum inflammationes {{et}} ob{{s}}tructiones, fomenta exinde conficiuntur. Oleum denique ex ''Aninga'' expre{{s}}{{s}}um, pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum habetur contra pr{{ae}}dicta mala, atque olei capparum vices {{s}}upplet. Si ex radicibus denique in urina humana coctis balnea fiant, eaque aliquoties calida reiterentur, {{s}}ummo exi{{s}}tunt {{s}}olatio contra morbos articulares, tam inveteratos, quam recentes. <section end="LXX"/> {{dhr}} <section begin="LXXI"/>{{c|{{sc|Cap. {{sic|LXXII|LXXI}}.}}}} {{c|{{larger|''De Aguaxima, Lu{{s}}itanis Malva d'I{{s}}co.'' }}}} {{Is|I}}N pleri{{s}}que Bra{{s}}ili{{ae}} locis, maxime vero in fertili{{s}}{{s}}imo illo Olind{{ae}} Promontorio copio{{s}}e na{{s}}citur h{{ae}}c planta. Plurimique eju{{s}}dem generis reperiuntur frutices, a{{s}}pectu non imbelles, {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 119 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}ed quorum qualitates hactenus mihi {{s}}unt incognit{{ae}}. Excepto hoc unico, eoque facile digni{{s}}{{s}}imo, quem hic ad vivum depictum exhibeo, cujus fructus, folia {{et}} radices eximiis dotibus pr{{ae}}{{s}}tant. Frutex e{{s}}t elegans, in{{s}}tar arbu{{s}}cul{{ae}} excre{{s}}cens, ad trium, atque etiam {{s}}ex pedum altitudinem. Caulis nodo{{s}}us, teres, viridis, ligno{{s}}us fere ut caulis ''Solani'' ad a{{s}}pectum. Folia fert Tili{{ae}} quam {{s}}imilia, paulo tamen grandiora, qu{{ae}} {{s}}ingulatim po{{s}}ita, quodlibet {{s}}uo pediculo ad nodos innititur: {{s}}unt autem folia lata, figura cordis, multis venis {{s}}ecundum longitudinem arcuatim eleganter notata. Ad nodos, ubi folia proveniunt, etiam juli multi, quatuor aut {{s}}ex digitos longi ena{{s}}cuncuntur, incurvati, figur{{ae}} ut cauda muris, unde Lu{{s}}itanis ''Pimenta rabuda'', hoc e{{s}}t, piper caudatum appellantur. Sunt autem virides, {{et}} men{{s}}e Octobri {{et}} Novembri decerpuntur, ac in Sole {{s}}iccati, evadunt nigri. Continent autem granula rotunda, nigra in{{s}}tar {{s}}eminum papaveris magnitudine: arcte juxta {{s}}e in unam compo{{s}}ita, {{s}}aporis acris, in{{s}}tar piperis, quod ex India adfertur. Si ex aqua bulliat {{et}} Soli dein exponatur, fortius evadit {{et}} magis durabile in omnes u{{s}}us. Radicem fundit exterius nigricantem, optimam atque utili{{s}}{{s}}imam, qu{{ae}} odore Caryophyllum, {{s}}ubtili {{et}} mordaci acore radicem ''Iaborandi'', {{ae}}mulatur. Calida e{{s}}t ad tertium gradum, {{s}}acra {{et}} inter antidotales habita, cumque partium {{s}}it tenuium, valide aperit, ac deob{{s}}truit. Nemini non ob pr{{ae}}claras virtutes, quibus abundat, cognita. Contu{{s}}a, inque malagmatis aut empla{{s}}tri modum partibus afflictis impo{{s}}ita, optime maturat {{et}} mundificat.<noinclude>{{rh|||Succus}}</noinclude> ath8tnvb7ogia3jlir4gjxzmx44p54v 104 87891 286104 2026-10-29T01:51:20Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286104 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|105}}</noinclude><section begin="LXXI"/>Succus foliorum quia frigidus, membris ambu{{s}}tis efficaciter illinitur. Ip{{s}}a folia, propter virtutes, quas cum malvis habent communes, cly{{s}}teribus induntur. <section end="LXXI"/> {{dhr}} <section begin="LXXII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXII.}}}} {{c|{{larger|''De Caajandivvap, aliis Caapomonga.'' }}}} {{Is|E}}St Herba {{s}}ilve{{s}}tris frutice{{s}}cens, Lu{{s}}itanis idcirco ''Vi{{s}}queira'' {{et}} ''Erva d'amor'' dicta, quod philanthropos qua{{s}}i, {{s}}ua vi{{s}}co{{s}}itate manibus {{et}} ve{{s}}tibus adh{{ae}}reat. In locis confragro{{s}}is {{et}} aridis {{IF |file=Historia naturalis Brasiliae 120 (cropped).jpg |align=center |width=500px}} luxuriat. Flore e{{s}}t albo {{et}} dilute rubro, {{et}} exiguo, {{s}}ed pulchro: folio {{s}}ublongo, {{et}} {{s}}ature viridi: radice flave{{s}}cente, {{s}}ubdulci, aromatica, in {{s}}ecundo gradu calida. Quam pr{{ae}}{{s}}ens antidotum {{s}}emper habuerunt Incol{{ae}}, {{s}}i in conveniente liquore pr{{ae}}paratum hauriatur, quod vomitu partim, partim mictu quodcunque venenum tuto ejicere credatur. Eadem pr{{ae}}terea Herba cly{{s}}teri indita, alvum cunctantem provocat, {{et}} vi{{s}}co{{s}}itates inte{{s}}tinorum pror{{s}}us exturbat.<noinclude>{{rh||''O''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> ksn8jy0o6hj7ad422d7zop9wjx0mk1t 104 87892 286107 2026-10-29T02:07:54Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286107 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|108|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXXV"/>Frute{{s}}centes {{s}}unt omnes atque in{{s}}igni fructuum pulcritudine inter {{s}}e certant. C{{ae}}terum licet virium gradu differant, fere omnes tamen {{s}}unt acres atque in{{s}}ignis efficaci{{ae}}, {{et}} imprimis ''Quiyagui'', Lu{{s}}itanis ''Malagueta'', ''Quiya-apua'' {{s}}ive ''Pimenta rodonda'', ''Quiya-cumaci'' {{et}} ''Quiya-carapo''. Excipitur tantum unica qu{{ae}} ''Pimenta dolce'' appellatur, {{et}} {{s}}ive cruda, {{s}}ive condita men{{s}}{{ae}} delitiis infertur {{s}}ine ullo calore mole{{s}}to. Flores omnium {{s}}unt candidi, fructus {{s}}anguinei coloris, {{s}}emine {{s}}unt ex flavo albicante {{et}} ferventis caloris, foliis ocymi {{s}}imilibus, l{{ae}}te virentibus. Indigen{{ae}}, Lu{{s}}itani, {{et}} no{{s}}trates h{{ae}}c piperis genera omnia, Orientali piperi longe pr{{ae}}ferre {{s}}olent, eaque, tum recentia, tum ex{{s}}iccata, conci{{s}}a, cibo, imprimis pi{{s}}cibus optimum {{s}}aporem conciliant, {{et}} {{s}}anitati conducunt. In multiplicem u{{s}}um pr{{ae}}terea à Medicis juxta ac vulgo arefacta re{{s}}ervantur, nec faciliores deponunt, {{s}}ed potius {{s}}umunt ad {{s}}iccitatis {{et}} caliditatis {{s}}upremos gradus. Integrum piper recens (quod minoris e{{s}}t fortis) deglutitum, {{s}}ummopere valet ad di{{s}}cutiendos Stomachi flatus, languidamque concoctionem, corroborat denique vi{{s}}cera à frigore ob{{s}}ita. Tutius autem {{et}} jucundius h{{ae}}c pr{{ae}}{{s}}tat, {{s}}i rite pr{{ae}}paratum ciborum ob{{s}}onia ingrediatur, quod fit aceto, cui integrum piper immer{{s}}um fuerit: tum quoque {{s}}i in pulverem redigatur cum modico {{s}}alis Bra{{s}}ilien{{s}}is. Recens enim tu{{s}}{{s}}im validam proritat, corpus turbat, atque pectus maxime infe{{s}}tat, {{s}}i carbonibus impo{{s}}itum, ejus fumus excipiatur ore vel naribus. Omnium horum fruticum folia {{et}} radices prima balneorum calidorum {{s}}unt ingredientia. <section end="LXXV"/> {{dhr}} <section begin="LXXVI"/>{{c|{{sc|Cap. LXXVI.}}}} {{c|{{larger|''De Aguara-quiya, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|N}}Ihil tutius, nihil pr{{ae}}{{s}}tantius adver{{s}}us vitium illud ani endemium exi{{s}}tit hac planta, unde ''Erva do Bicho'' nonnullis, aliis ''Erva mora'' vel ''Pimenta de Gallinha'' quoque appellatur. [[File:Historia naturalis Brasiliae 123 (cropped).jpg|center|350px]] Sponte in agris {{et}} deviis na{{s}}citur, atque in arentibus locis maxime luxuriat. Perpetuo viret, folio e{{s}}t mucronato, flo{{s}}culo exiguo {{et}} albicante, quo excu{{s}}{{s}}o, bacc{{ae}}<noinclude> {{s}}uc-</noinclude><noinclude>{{rh|||cedunt}}</noinclude> 6k51wm2lvzbl31okwkivyb8ipvkufbs 104 87893 286109 2026-10-29T06:04:57Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286109 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|109}}</noinclude><section begin="LXXVI"/>{{pt|cedunt|{{s}}uccedunt}} nigr{{ae}}, exigu{{ae}} {{et}} eleganter copulat{{ae}}; qu{{ae}} ubi maturuerunt, nigrum colorem induunt; ita ut non tantum facie externa Solanum {{ae}}mulentur, {{s}}ed {{et}} virtute {{et}} efficacia illi {{s}}imillim{{ae}} exi{{s}}tant. Vulneribus tibiarum, rimis papillarum mulierum folia cum optimo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u apponuntur, omni denique excedenti calori atque inflammationi pro{{s}}unt, ardore{{s}}que nimios ex{{s}}tinguunt. <section end="LXXVI"/> {{dhr}} <section begin="LXXVII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXVII.}}}} {{c|{{larger|''De Aguaraciunha-acu, {{s}}ive Fedago{{s}}o, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|F}}Rutice{{s}}cens {{et}} ornati{{s}}{{s}}ima planta, in areno{{s}}is poti{{s}}{{s}}imum locis luxurians, à no{{s}}tris ac Barbaris in u{{s}}um quotidianum recepta. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 124 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}Foliis e{{s}}t cra{{s}}{{s}}is ''Nepet{{ae}}'' {{s}}imilibus, palm{{ae}} magnitudinis, rugo{{s}}is, {{et}} ad tactum plu{{s}}quam ''Vrtic{{ae}}'' a{{s}}peris. Ex quibus ex{{s}}urgit caulis, granulis perpetuis, ei{{s}}que viridibus coopertus more ''Plantaginis'', ni{{s}}i quod {{s}}ummitas illius caud{{ae}} Scorpionis in{{s}}tar incurvetur, qu{{ae}} finitur flo{{s}}culo albicante {{et}} parvo. Inter ab{{s}}tergentes {{et}} mundificantes numeratur h{{ae}}c planta, contra vulnera {{et}} ulcera, quod {{s}}imul con{{s}}olidandi qualitate polleat; tum {{et}} contra cutaneos affectus ex adu{{s}}tione natos feliciter adhibetur, {{s}}ive {{s}}implex, {{s}}ive compo{{s}}ita. <section end="LXXVII"/> {{dhr}} <section begin="LXXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De {{s}}ecunda Cuapomonga, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|E}}X radice dulci, oblonga, tenui, lenta {{et}} recta, {{et}} paucis fibris ve{{s}}tita, tres vel quatuor progerminant caules, partim humi repentes, partim {{s}}urrecti, rotundi, nodo{{s}}i, virides, atque ex parte rufe{{s}}centes: è quorum nodis prodeunt quatuor folia {{s}}ibi invicem oppo{{s}}ita {{et}} appo{{s}}ita habentes, obrotunda, mollia, {{s}}uperne {{s}}aturatè viridia, inferne albicantia: quodlibet autem folium {{s}}uo petiolo in{{s}}idet. Summitas vero caulis flo{{s}}culos habet umbilicatim po{{s}}itos, exiguos {{et}} dilute purpureos. Celebris utique omnibus pariter Indigenis {{et}} Incolis herba, {{s}}ponte in locis areno{{s}}is luxurians. Ejus radix tenuium e{{s}}t partium, qu{{ae}} ab illis ex aqua fontana, {{s}}i me audias, ex aqua Pagimirioba Orobi {{s}}pecie, cocta {{et}} {{s}}ubinde potata, urinam provocat, renibu{{s}}que {{et}} ve{{s}}ic{{ae}} maximopere prode{{s}}t. <section end="LXXVIII"/> {{dhr}} <section begin="LXXIX"/>{{c|{{sc|Cap. LXXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Canna Silve{{s}}tri, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|A}}Rundo qu{{ae}}dam hîc na{{s}}citur, quam ex Lu{{s}}itania olim huc delatam te{{s}}tantur. Excolitur jam in hortis, Indigenis prius incognita. Saturè admodum viret, cann{{ae}} quidem {{s}}acchare{{ae}} altitudinem excedens, c{{ae}}terum illi quam {{s}}imillima. Radicem habet admodum magnam, dilute flavam, nodo{{s}}am, atque radicis Chin{{ae}} in{{s}}tar pondero{{s}}am. Ejus {{s}}ub{{s}}tantia in pulverem redacta, {{et}} ex vino pauxilla quantitate exhibita, tam valide<noinclude>{{rh||''O 3''|urinas}}</noinclude> l0s6qjil0wm0opa1d4l81bf8udz6go5 104 87894 286110 2026-10-29T06:13:34Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286110 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|110|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXXIX"/>urinas {{et}} men{{s}}trua movere, f{{oe}}tumque mortuum expellere dicitur, ut quibu{{s}}dam vix tutum medicamentum videatur. <section end="LXXIX"/> {{dhr}} <section begin="LXXX"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 125 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. LXXX.}}}} {{c|{{larger|''De Ba{{s}}ourinha, {{s}}ive Tupeicava, eju{{s}}que viribus.'' }}}} {{Is|N}}Ihil vulgarius in triviis undiquaque cre{{s}}cit quam ''Ba{{s}}oura'', qua {{AE}}thiopes dominorum {{s}}uorum {{ae}}des verrere {{s}}olent. Alia huic affinis, {{s}}ed minor, ''Ba{{s}}ourinha'' dicta, in longe nobiliores u{{s}}us à Medicin{{ae}} peritis applicata, Bra{{s}}ilien{{s}}ibus ''Tupeicava'' nominatur. Herba non in {{s}}ilvis, {{s}}ed apricis campis, in viis {{et}} deviis pa{{s}}{{s}}im luxuriat. Vix cubitum alta, tenacibus, tenui{{s}}{{s}}imis multis caulibus ornate ex{{s}}urgit; qui undiquaque plurimis angu{{s}}tis {{et}} exiguis acuminatis foliis, hinc inde {{s}}ibi invicem oppo{{s}}itis, ve{{s}}tiuntur. His inferti apparent infiniti oculi virides, acicul{{ae}} capitis magnitudine, è quibus flo{{s}}culi dilute albicantes {{et}} c{{ae}}rulei erumpunt. Totius herb{{ae}}, pr{{ae}}{{s}}ertim juvenis, decocta, balnea, {{s}}uffimigia, admodum {{s}}unt anodyna, emollientia {{et}} attemperantia, ut tot in{{s}}ignibus ''Malvis'' in Bra{{s}}ilia luxuriantibus pr{{ae}}ferri debeant. Nec memini me in Tene{{s}}mo, Ani inflammationibus vel doloribus, pr{{ae}}{{s}}entius adhibui{{s}}{{s}}e remedium tam familiare, {{s}}ive externe, ut {{s}}upra dictum, admotum, {{s}}ive per Cly{{s}}teres injectum. Huic emolliendi qualitate {{ae}}mul{{ae}} {{s}}unt herb{{ae}} ''Paratura'' {{et}} ''Amongeaba'', c{{ae}}terum dignitate multum inferiores. <section end="LXXX"/> {{dhr}} <section begin="LXXXI"/>{{c|{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 125 (cropped) 2.jpg |tsize=250px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{sc|Cap. LXXXI.}}}} {{c|{{larger|''De Caaataja, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|I}}N pratis uligino{{s}}is {{et}} apricis campis elegans planta ''Caaataja'' reperitur: unico tenui{{s}}{{s}}imo caule vix palm{{ae}} altitudine a{{s}}{{s}}urgit, {{s}}emper l{{ae}}te vire{{s}}cens: cujus medietati folia haud multa, {{et}} exigua anna{{s}}cuntur, rotunda, glabra, tenui{{s}}{{s}}ima, {{et}} {{s}}ubinde pro natur{{ae}} lu{{s}}u in extremitate {{s}}triata. Ex caulis autem {{s}}ummitate, {{s}}ubtili{{s}}{{s}}ima filamenta inutilia emergunt. Radice e{{s}}t fibro{{s}}a, tenui, parva, {{s}}ubamari {{s}}aporis. Inter nobili{{s}}{{s}}imas {{et}} vere medicinales aperientes h{{ae}}c herba merito cen{{s}}etur à peritioribus Incolis: à vulgo profano vix cognita, {{et}} nondum in u{{s}}us applicata:<noinclude> ut-</noinclude><noinclude>{{rh|||pote}}</noinclude> 5x3iygjrdrz1m42resso50waj8397zy 104 87895 286111 2026-10-29T06:23:03Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286111 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|111}}</noinclude><section begin="LXXXI"/>{{pt|pote|utpote}} cujus manibus vix tuto permittitur tam efficax medicamentum. Quippe illius decoctum vel {{s}}uccus, tum quoque pulvis, {{s}}i ex{{s}}iccetur, pauca quantitate exhibitus, tam valide men{{s}}es movet, ut non impune ab omnibus capiatur. Ego {{s}}uccum recenter expre{{s}}{{s}}um ad ʒj. circiter, ex convenienti liquore propinatum, men{{s}}trua {{et}} urinas, tum quoque excrementa per alvum {{s}}atis vehementer aliquando exturba{{s}}{{s}}e, ob{{s}}ervavi. Cogitet {{s}}edula po{{s}}teritas de ulteriori hujus, aliarumque plantarum vero u{{s}}u atque abu{{s}}u. <section end="LXXXI"/> {{dhr}} <section begin="LXXXII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXII.}}}} {{c|{{larger|''De variis Caraguata {{s}}peciebus, earumque qualitatibus.'' }}}} {{Is|I}}Mmen{{s}}i e{{s}}{{s}}et laboris omnes {{et}} {{s}}ingulas elegantum harum {{s}}tirpium differentias notare. Primam itaque {{et}} pr{{ae}}cipuam ''Caraguata-acanga'', ex univer{{s}}a illarum familia, de{{s}}cribendam {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 126 (cropped).jpg |tsize=300px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 126 (cropped) 2.jpg |tsize=200px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{s}}u{{s}}cepi, qu{{ae}} fructu e{{s}}culento {{et}} Medica facultate cõmendatur. {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 126 (cropped) 3.jpg |tsize=200px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}E terris poti{{s}}{{s}}imum glebo{{s}}is provenit, olim {{s}}ilve{{s}}tris tantum, nunc ob u{{s}}um {{et}} elegantiam exculta. Na{{s}}citur foliis in {{s}}peciem gladii mucronatis, pr{{ae}}longis, utrimque ferratis, denticuli{{s}}que adeo acutis, ut nulla arte tractari, fructu{{s}}que, quem intimo gremio occultat, vix impune erui po{{s}}{{s}}it. Eum Barbari proclamant divenduntque. Figura e{{s}}t digitali, cujus longitudinem {{et}} cra{{s}}{{s}}itiem ad{{ae}}quat; colore tam intus quam extus albo, {{et}} ad flavum inclinante; {{s}}emine totundo {{et}} nigricante: Carne {{s}}pongio{{s}}a, multoque {{s}}ucco turgida, qu{{ae}} palato acidulo {{s}}apore apprime applaudit. Cavendum tamen ne affluentius utaris, quod dentium {{s}}tuporem non {{s}}olum inducat, {{s}}ed {{et}} linguam atque fauces fauciet, palatumque excoriet, ut non immerito {{Gothica|Slijptonge}} à nautica pube nominetur. Succus Cochlearis men{{s}}ura, addito pauxillo Sacchari infantibus<noinclude>{{rh|||exhi-}}</noinclude> frs770mdjhllcrazlrik0le4eybd0yl 104 87896 286112 2026-10-29T06:31:07Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286112 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|112|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXXXII"/>exhibitus eos vermibus {{et}} oris Scorbuto liberat. Adh{{ae}}c febricitantibus prode{{s}}t. Men{{s}}trua {{et}} urinas {{s}}trenue, imo plus ju{{s}}to, {{s}}i non decenti do{{s}}i propinetur, provocat. A pr{{ae}}gnantibus manducatus f{{oe}}tum ejicit. Cujus rei non ignar{{ae}} meretrices, ut viris tuto {{s}}e pro{{s}}tituant {{s}}celeratam infanticidiam exercent. Optimum vinum ex eodem plant{{ae}} fructu exprimitur, {{et}} u{{s}}ui re{{s}}ervatur. Hactenus de ''Caraguata'' maxime familiari; {{s}}ed nec illa in totum pr{{ae}}tereunda, qu{{ae}} ''Caraguata-guacu'', {{s}}ive magna, appellatur. Pulcherrima {{s}}ane {{et}} rari{{s}}{{s}}ima vi{{s}}u planta, foliis pr{{ae}}longis acuminatis, cra{{s}}{{s}}is {{et}} compactilibus, qu{{ae}} ab ip{{s}}o fundo ultra decem aut duodecim pedum altitudinem expanduntur. Eleganti{{s}}{{s}}imum {{et}} eximi{{ae}} proceritatis producit {{s}}capum, levem atque intus {{s}}pongio{{s}}um, qui maturus in {{s}}ummitate multo flore flave{{s}}cente decoratur, mox {{s}}iccatus retibus {{s}}eu lectis pen{{s}}ilibus portandis e{{s}}t apti{{s}}{{s}}imus, ut videre e{{s}}t in Horto publico Lugd. Batavor. Ignem quoque ex attritu multo {{et}} colli{{s}}ione duorum lignorum eliciunt peregrinantes. Folia ultra trium digitorum latitudinem cra{{s}}{{s}}a, {{s}}tuppam quandam {{et}} filo{{s}}am materiam {{s}}ubmini{{s}}trant, è qua fila {{et}} retia {{s}}ua pi{{s}}catores contexunt. Eadem puncta {{et}} vulnerata vel leviter, {{s}}uccum tenacem {{et}} pinguem ex{{s}}udant, {{et}} {{s}}megmatis defectum {{s}}upplent. Ali{{ae}} denique dantur ''Caraguata'' {{s}}pecies, qu{{ae}} {{s}}axis horridis ex alto adh{{ae}}rere con{{s}}piciuntur; atque vi{{s}}ci in morem arborum ramis {{et}} truncis inna{{s}}cuntur. Fructu purpurei coloris in{{s}}ignes {{s}}unt, c{{ae}}terum figura ''Cinar{{ae}}'' {{s}}imili, ''Ananas'' {{s}}ilve{{s}}tres diceres: {{s}}emine numero{{s}}o in caule tenui {{et}} recto turgent. Folia ferunt denticulata, ampla {{et}} ''Dip{{s}}aci'' in{{s}}tar incurvata, qu{{ae}} aliquando medium {{s}}extarium, plus minu{{s}}ve, aqu{{ae}} limpidi{{s}}{{s}}im{{ae}} continent, maximo peregrinantium {{s}}olacio, qui per loca de{{s}}erta, nulli{{s}}que fontibus irrigua iter facientes, ad hanc plantam properant, {{et}} {{s}}itim extinguunt. Sicut mihi cum indigenis mediterranea loca perlu{{s}}tranti non {{s}}emel contigit. Polypodium pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum his plantis {{s}}uperna{{s}}ci {{s}}olet, omni polypodio ad u{{s}}us Medicos pr{{ae}}ferendum. <section end="LXXXII"/> {{dhr}} <section begin="LXXXIII"/>{{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 127 (cropped).jpg |tsize=150px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}}{{c|{{sc|Cap. LXXXIII.}}}} {{c|{{larger|''De Trevo, vel Erva d'amor, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|P}}Lantam hanc exiguam quidem {{s}}ed eximiam alii ''Trevo'', alii ''Erva d'amor'' nuncupant, quod vi{{s}}co{{s}}itate quadam digitis adh{{ae}}re{{s}}cat. Ramulis fere de{{s}}tituitur, foliaque habet tenui admodum cauli annexa; {{et}} minuti{{s}}{{s}}imas fert {{s}}iliquas ex filamentis pendulas. Radix illius parva e{{s}}t {{et}} fibro{{s}}a, calida u{{s}}que ad {{s}}ecundum gradum, qu{{ae}} ebullitione ex aqua fontana vel alio convenienti liquore pr{{ae}}parata, {{et}} {{ae}}gris propinata, facile inter prima remedia, qu{{ae}} fluxibus ventris ex frigore natis, pro{{s}}unt, habetur. <section end="LXXXIII"/> {{dhr}} <section begin="LXXXIV"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXIV.}}}} {{c|{{larger|''De Tapyra pecu, {{s}}iue Erva do Figado, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|D}}E qualitatibus tam celebris Herb{{ae}} plerique Incol{{ae}} inter {{s}}e conveniunt, eamque inter frigidas agno{{s}}cunt: verumtamen de nomine di{{s}}{{s}}entiunt, quod vel ex {{s}}imilitudine, vel ex u{{s}}u, improprie hic vel ille ru{{s}}ticus Lu{{s}}itanus pro arbitrio imponit: nam quibu{{s}}dam ''Lingua di Vacca'', aliis ''Rabe di rapo{{s}}o'', Bra{{s}}ilien{{s}}ibus appellatur ''Tapy rapecu'' in omni terr{{ae}} genere {{s}}ponte na{{s}}citur, facie {{et}} u{{s}}u nulli incognita. Caule plerumque nititur unico, qui {{s}}upra tibi{{ae}} altitudinem a{{s}}{{s}}urgit; folia fert dentata, mollia, oblonga quidem, {{s}}ed angu{{s}}ta, figura pene pyramidali con{{s}}tricta, donec circa {{s}}ummitatem caulis, foliis tenui{{s}}{{s}}imis {{et}} flo{{s}}culis albicantibus ornate finiatur. H{{ae}}c planta quod ab{{s}}tergendi, aperiendique {{s}}imul, ac refrigerandi pr{{ae}}dita {{s}}it facultate, omnibus contra vulnera {{et}} ulcera in pretio u{{s}}que adeo habita e{{s}}t, ut vulnerariam nominent. Experientiores ''Erva do Figado'' nuncuparunt, quod pr{{ae}}ter externa mala, Hepatis quoque interna, deob{{s}}truendo re{{s}}tituat, {{s}}i decoctum illius exhibeatur, {{et}} apo{{s}}ematis loco reiteretur. Ita ut Medicis {{ae}}que ac Chirurgis decantata {{s}}it.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> h67r2ndkh7u7061k5bamrovi9l41gbp 104 87897 286113 2026-10-29T06:37:10Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286113 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|113}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="LXXXV"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXV.}}}} {{c|{{larger|''De Herba Lanugino{{s}}a, eju{{s}}que u{{s}}u.'' }}}} {{Is|A}} Paucioribus cognita, {{et}} in nuperrima peregrinatione mihi tradita h{{ae}}c Herba, a{{s}}pectu egregia. Quam hactenus vero nomine de{{s}}titutam, primo intuitu ''Lanugino{{s}}am'' appellare {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 128 (cropped).jpg |tsize=200px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} placuit, quod caulem {{et}} folia, eaque exigua, pulchra lanugine obducta invenie{{s}}{{s}}em. Fructum fert rotundum {{et}} viridem: Radicem habet parvam {{et}} tenuem, non ingrati {{s}}ed {{s}}ubamari {{s}}aporis cum quadam ad{{s}}trictione. Contra fluxus ventris à frigore natos, apud quo{{s}}dam mediterraneos {{et}} remotiores incolas, familiare e{{s}}t remedium, mihique admodum commendatum, {{s}}ed nondum in u{{s}}us adhibitum. <section end="LXXXV"/> {{dhr}} <section begin="LXXXVI"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXVI.}}}} {{c|{{larger|''De Vite arbu{{s}}tina, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|E}}X {{s}}tercore avium, qu{{ae}} ''Tetyns'' Lu{{s}}itanis dicuntur, ad arbores Aurantiorum depo{{s}}ito, herba na{{s}}citur voluntaria, qu{{ae}} vitis arbu{{s}}tin{{ae}} in{{s}}tar, {{s}}ed folio ''Myrti'' majoris {{s}}imili, ip{{s}}i arbori maritatur: quam pr{{ae}} nimia luxuria tandem cooperiens, exitium totale illi infert. Sed quantum h{{ae}}c Zizania A{{s}}{{s}}yri{{ae}} malo noxia, tantum homini proficua exi{{s}}tit. Quippe à radicibus {{et}} ramulis contu{{s}}is {{et}} ex oleo communi frixis, emanat in{{s}}igne medicamentum calidum, cujus crebris inunctionibus, ad vices aliquot reiteratis, ventris {{et}} pedum inflationes, tam adultorum quam puerorum, ex frigido denat{{ae}}, felici{{s}}{{s}}ime re{{s}}tituuntur. Adeo di{{s}}cutere {{et}} confortare {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 128 (cropped) 2.jpg |tsize=250px |float=left |margin-right=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} creditur hoc oleum, pr{{ae}}{{s}}ertim vetus, ut nulli remedio cedat, meritoque à longe di{{s}}{{s}}itis ru{{s}}ticis tanquam dome{{s}}ticum re{{s}}ervetur. <section end="LXXXVI"/> {{dhr}} <section begin="LXXXVII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXVII.}}}} {{c|{{larger|''De variis {{s}}peciebus Mangues, {{s}}ive Mangles, {{et}} earum qualitatibus.'' }}}} {{Is|Q}}Uantum à rerum Exoticarum {{s}}criptoribus didici, per omnes Indias, paludo{{s}}a loca, {{s}}al{{s}}edine vicini maris imbuta, ab hoc arborum genere, quod ''Mangue'' vulgo vocant, ob{{s}}identur. Cujus quoque meminit Car. Clu{{s}}ius. Sed cum potius ob rarum {{et}} eximium cre{{s}}cendi modum, quam u{{s}}um hactenus tradita fuerint, oper{{ae}}pretium erit penitius naturam illarum intro{{s}}pexi{{s}}{{s}}e. Tres dantur {{s}}pecies ''Mangue'': Prima ''Cereiba'', qu{{ae}} ''Mangue'' e{{s}}t alba. Secunda ''Cereibuna'', qu{{ae}} non radices ex ramis in terram agit, nec tam tortuo{{s}}o flexu luxuriat. Folio e{{s}}t cra{{s}}{{s}}o, glabro, rotundo, dilute viridi, flore albicante, exiguo fructu {{et}} valde amaro, nucis avellan{{ae}} magnitudine, quibus à palumbis {{et}} c{{ae}}teris volucribus, defectu melioris alimenti, ingurgitatis, adeo earum caro amare{{s}}cit, ut vix e{{s}}culenta {{s}}it. Cortice exi{{s}}tit<noinclude>{{rh||''P''|rubro,}}</noinclude> 19rrg28qha8ol6ofvmpcwoexuodn97w 104 87898 286114 2026-10-29T06:43:19Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286114 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh|114|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}</noinclude><section begin="LXXXVII"/>rubro, ex quo Rhois coriaria, Europ{{ae}}a haud inferior, conficitur, pi{{s}}catoribus quoque ad retia tingenda, in quotidiano u{{s}}u. Tertia {{et}} po{{s}}trema vera e{{s}}t ''Mangue Guaparaiba'' dicta, c{{ae}}teris magnitudine {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantia longe {{s}}uperior. {{AE}}{{s}}tivis men{{s}}ibus fert {{s}}iliquas inutiles, pulpa amara refertas, oblongas duas {{s}}imul copulatas; eju{{s}}que admirandus e{{s}}t cre{{s}}cendi modus. Sicut enim ramos in altum vergentes {{et}} pyri in{{s}}tar fronde{{s}}centes habet, ita multi ejus rami ''ἄφυλλοι'' in radices converti videntur, quod deor{{s}}um tendant {{et}} {{s}}ub terram {{s}}e figant, alii{{s}}que ramis apprehen{{s}}is, iis copulentur, {{s}}imulque {{s}}e protrudant, nec minus firmiter coh{{ae}}reant, quam primarii arboris trunci, ita ut ex multis caudicibus {{s}}imul connexis arbor conflata videatur, egregio {{s}}ane {{s}}pectaculo {{et}} {{s}}ingulari arboris hujus natura. Radix autem ip{{s}}a qu{{ae}} mollis e{{s}}t {{et}} humida, fi{{s}}{{s}}a {{et}} to{{s}}ta, calida punctur{{ae}} venenat{{ae}} utriu{{s}}que pi{{s}}cis ''Niqui'', applicata, ejus dolores {{s}}edat {{et}} membrum l{{ae}}{{s}}um re{{s}}tituit, licet prima fronte dolores exa{{s}}peret. Magnum {{s}}ane remedium e{{s}}t, {{et}} à pi{{s}}catoribus primo inventum nobi{{s}}que traditum. <section end="LXXXVII"/> {{dhr}} <section begin="LXXXVIII"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXVIII.}}}} {{c|{{larger|''De Cururu-ape, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|I}}N tanta vegetabilium multitudine, non mirum e{{s}}t, qua{{s}}dam hominibus tantum, qua{{s}}dam {{s}}olum c{{ae}}teris animalibus, vel prode{{s}}{{s}}e, vel obe{{s}}{{s}}e. Inter has exi{{s}}tunt imprimis ''Cururu-ape'' {{FI |file=Historia naturalis Brasiliae 129 (cropped).jpg |tsize=300px |float=right |margin-left=0.3em |margin-top=0.3em |margin-bottom=0.3em}} {{et}} ''Guajana-Timbo''. Utraque in Medicinam recepta; utraque pi{{s}}cibus noxia. Quas proinde potius inter {{s}}alutiferas quam venenatas recen{{s}}endas exi{{s}}timo. H{{ae}}c itaque ''Cururu-ape'' nec facie, nec efficacia vulgaris exi{{s}}tit. In va{{s}}tis nemoribus aliis arboribus innititur. Ligno e{{s}}t tenaci {{et}} flexibili, foliis decoratur oblongis, dentatis, ex {{s}}e invicem, ad ficus fere Indic{{ae}} modum, prona{{s}}centibus. Ita ut non raro, pro natur{{ae}} lu{{s}}u, quinquefolium conficiant, inferius duobus expan{{s}}is foliis, {{s}}uperius tribus eminentibus. Fructus {{s}}eu fabas profert, uv{{ae}} figura {{et}} magnitudine, exterius l{{ae}}te rubentes, interius candida pulpa refertas, {{s}}ub qua nucleus niger pulchre emicat. Hi fructus ad abu{{s}}us potius quam u{{s}}us recepti {{s}}unt: quippe contu{{s}}i, aquas venenata qualitate inficiunt, ita ut pi{{s}}ces inebrientur {{et}} moriantur. Folia autem viridia contu{{s}}a applicata, eorumque recens {{s}}uccus vulneratis tantum prode{{s}}t, quantum fructus a{{s}}{{s}}umtus aliis animantibus {{s}}olet obe{{s}}{{s}}e. Adeo enim qualiacunque vulnera, etiam prima intentione, mundificat {{et}} re{{s}}tituit, ut merito inter pr{{ae}}cipuas vulnerarias h{{ae}}c Herba numerari mereatur.<noinclude>{{rh|||{{sc|Cap.}}}}</noinclude> juqh8z9pmskhhsffzxqsnilbm692qun 104 87899 286115 2026-10-29T06:47:59Z EnaldoSS 18086 /* Emendata */ 286115 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="EnaldoSS" />{{rh||{{sc|de Facvltatibvs Simplicivm Lib. IV.}}|115}}</noinclude>{{dhr}} <section begin="LXXXIX"/>{{c|{{sc|Cap. LXXXIX.}}}} {{c|{{larger|''De Timbo, eju{{s}}que facultatibus.'' }}}} {{Is|P}}R{{ae}}ter eas quas generali nomine ''Cipo'' nuncupatas e{{s}}{{s}}e diximus: vari{{ae}} {{et}} mirabiles dantur Herb{{ae}} ''ἄφυλλοι'', ''Timbo'' vulgo dict{{ae}}, {{et}} variis u{{s}}ibus {{et}} abu{{s}}ibus dicat{{ae}}; qu{{ae}} omnes jucundum dant {{s}}pectaculum. Qu{{ae}}dam enim in{{s}}tar funium, in aëre ten{{s}}{{ae}}, vix pollicis cra{{s}}{{s}}itiei, ad alti{{s}}{{s}}imarum arborum fa{{s}}tigia enituntur, indeque rur{{s}}um demi{{s}}{{s}}{{ae}} humi {{s}}e pr{{ae}}cipitant; unde denuo continuato {{et}} tenaci{{s}}{{s}}imo ductu in{{s}}urgunt in infinitas chordas, ita ut {{s}}ilvas vix penetrabiles conficiant. Qu{{ae}}dam vero {{s}}unt humani cruris cra{{s}}{{s}}itie, triangularis, quadrangularis, {{et}} rotund{{ae}} figur{{ae}}, arborumque cacumina ad{{ae}}quant, ea{{s}}que nunc heder{{ae}} in modum amplectuntur, nunc eas rur{{s}}us de{{s}}erunt, atque in nodo{{s}}os gyros {{et}} concinnos hinc inde luxuriant, adeo flexibiles {{et}} valid{{ae}}, ut quoquomodo con{{s}}tringas, numquam rumpantur. His ''Timbo-guacu'' à magnitudine; illis ''Timbo de Cono'' à vulgo nomen inditum, quod victoribus ad va{{s}}a liganda, contu{{s}}a coriariis Rhois, Naupegis {{s}}tup{{ae}} vices pr{{ae}}beat. Pi{{s}}catoribus ad retia non {{s}}olum tingenda, {{et}} pr{{ae}}{{s}}ervanda in{{s}}ervit: {{s}}ed {{et}} ad Pi{{s}}ces capiendos, interiori {{et}} exteriori {{s}}ub{{s}}tantia abutuntur. Quibus ad Fluviorum ripas (ut ip{{s}}e multoties vidi) contu{{s}}is, aquas atro colore {{et}} virulentia quadam inficiunt, unde Pi{{s}}ces non tam moriuntur {{s}}tatim, quam vertigino{{s}}i {{et}} qua{{s}}i ebrii in retia {{s}}e pr{{ae}}cipitant. Male quoque fit pecoribus {{s}}i ex hac aqua bibant. Sequitur ''Guaiana-Timbo'' nomine {{et}} noxia hac qualitate pr{{ae}}cedentibus {{s}}imilis, c{{ae}}terum di{{s}}{{s}}imillima apparens, qu{{ae}} {{s}}ola in Medicos u{{s}}us recepta e{{s}}t, {{et}} foliis non {{s}}olum non caret, {{s}}icut mult{{ae}} ali{{ae}} ''Timbo'', {{s}}ed {{et}} floribus rubris {{et}} {{s}}iliquis decoratur: quarum cortex {{s}}uccum quidem Pi{{s}}cibus quoque infe{{s}}tum, {{s}}ed impetigini {{et}} puerorum {{s}}cabiei, c{{ae}}terisque hujus generis affectibus cutaneis, proficuum continet; {{s}}i probe partes affect{{ae}} illo fricentur {{s}}ucco. <section end="LXXXIX"/> {{dhr}} <section begin="XC"/>{{c|{{sc|Cap. XC.}}}} {{c|{{larger|''De Paratura, eju{{s}}que qualitatibus.'' }}}} {{Is|S}}Icut ''Carex'', Belgis {{Gothica|Helm}}/ in Holland{{ae}} locis areno{{s}}is circa mare; ita fere in {{s}}itientibus {{et}} areno{{s}}is littoribus Bra{{s}}ili{{ae}} h{{ae}}c Herba ''Paratura'' con{{s}}picitur. Raro ad cruris humani altitudinem a{{s}}cendit; caule duro, ligneo, ruffi coloris, foliis multis tenuibus, {{s}}ature viridibus, ad tactum a{{s}}perrimis, ornate comatim a{{s}}{{s}}urgentibus. Radix e{{s}}t tenuis, aromatici odoris; qu{{ae}} {{s}}uffumigiis, balneis, in ani {{et}} inte{{s}}tinorum affectibus, indita, non {{s}}olum emolliendi, {{s}}ed {{et}} roborandi facultate pollet, atque in pretio à Lu{{s}}itanis habetur. <section end="XC"/> {{dhr}} <section begin="XCI"/>{{c|{{sc|Cap. XCI.}}}} {{c|{{larger|''De Ibirarema, {{s}}ive Pao d'Alho, eju{{s}}que facultatibus; {{et}} Tipi.'' }}}} {{Is|A}}Liquot plant{{ae}}, in va{{s}}tis Bra{{s}}ili{{ae}} nemoribus reperiuntur, qu{{ae}} u{{s}}que adeo ''Allii'' qualitates {{ae}}mulantur, ut vel levi{{s}}{{s}}ime attact{{ae}} gravi{{s}}{{s}}imo odore {{s}}ilvas {{et}} {{ae}}des integras inficiant, atque {{s}}imul capiti {{et}} naribus ob{{s}}int. Du{{ae}} diver{{s}}{{ae}} poti{{s}}{{s}}imum mihi innotuerunt, quarum prior ''Ibirarema'' Bra{{s}}ilien{{s}}ibus, ''Pao'' vel ''Cipo d'Alho'' Lu{{s}}itanis nominatur. Illi enim {{s}}ub nomine ''Cipo'' complectuntur omnes illas mirabiles herbas in {{s}}ilvis luxuriantes, qu{{ae}} alti{{s}}{{s}}imarum arborum cacumina ad{{ae}}quantes, eas flexuo{{s}}o {{et}} tenaci ductu amplectuntur. Po{{s}}terior frutex e{{s}}t arbore{{s}}cens; in {{s}}ilvis, tum quoque Olind{{ae}} promontorio reperitur ''Tipi'' nomine. Utriu{{s}}que facultates conveniunt {{et}} ii{{s}}dem u{{s}}ibus in{{s}}erviunt. Barbari ad duo poti{{s}}{{s}}imum mala applicant. Cortices admixta aqua contundunt, indeque vi{{s}}cidum muccum, {{s}}ive {{s}}megma vi eliciunt, quo nunc puerorum integra corpora, qu{{ae}} febribus lentis {{et}} ob{{s}}tructionibus illis diuturnis è frigore natis, obnoxia {{s}}unt: nunc adultorum membra vagis articulorum doloribus infectata inungunt {{et}} fricant cum felici {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Ego ob ingentem harum arborum calorem {{et}} efficaciam, po{{s}}teriorem hanc potius curationem, quam illam priorem in pueros exercere malui. Multi enim adulti à frigidis illis mu{{s}}culorum, nervorum {{et}} tendinum affectibus internis {{et}} externis (''Curimentos'' generali nomine appellant Lu{{s}}itani) crebra {{et}} forti hujus muccilaginis inunctione re{{s}}titui {{s}}olent.<noinclude>{{rh||''P 2''|{{sc|Cap.}}}}</noinclude> 7e9sohi48l9uqj50cut1bxdha95t4fq 106 87900 286116 2026-10-29T07:57:41Z AD14-LS 32676 Paginam instituit, scribens '' 286116 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Copie contemporaine de la charte de confirmation des privilèges de l'Abbaye-aux-Hommes (H/1843/1) |Language=la |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |Publisher=Archivum Departmentale Calvadosense |Address= |Year= |Source= |Image=[[Fasciculus:Copie contemporaine charte confirmation privilèges abbaye hommes H-1843-2.pdf|150px]] |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= |Header= |Footer= }} 6bjz467jz9it8qqrywbtao5h201zyfg 104 87901 286117 2026-10-29T08:10:13Z AD14-LS 32676 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Notum sit omnibus Christianae religionis cultoribus, quod ego Willelmus Rothomagensis ar- -chiepiscopus trado caenobio quod a domino meo Willelmo Anglorum rege, Normannorum et Caenomannorum principe, in burgo Cadomi, in honorem beatissimi prothomartyris [STEPHANI] constructum est, synodoticum et circatam, et omne debitum quod pertinet ecclesie Sanctae Ma- -riae Rothomagi de ecclesia Sancti Martini de Longo campo, sic enim habuerant mona- -c... 286117 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AD14-LS" /></noinclude>Notum sit omnibus Christianae religionis cultoribus, quod ego Willelmus Rothomagensis ar- -chiepiscopus trado caenobio quod a domino meo Willelmo Anglorum rege, Normannorum et Caenomannorum principe, in burgo Cadomi, in honorem beatissimi prothomartyris [STEPHANI] constructum est, synodoticum et circatam, et omne debitum quod pertinet ecclesie Sanctae Ma- -riae Rothomagi de ecclesia Sancti Martini de Longo campo, sic enim habuerant mona- -chi de Sancto Benigno de Dijun. Et clericus illius ecclesie sic legitime statutis temporibus ad sino- -dum veniat, ne sub aliqua occasione ab eo pecunia requiratur. Et ego Odo, dispensante Deo Baiocensis aecclesiae antistes, concedo eidem caenobio synodoticum et circatam et omne debitum quod pertinet aeccleciae Sanctae Mariae de Baiocis, scilicet de aecclesia Sancti Vigoris de Ceuso, et de Sancto San- -sone Alneti, et de Sancto Nicholao Cadomi et de Sancto Audoeno de Vileirs, et de Sancta Maria Alemanniae, et de Sancto Martino ejusdem villae, et de aecclesia de Iz, et de Sancto Michaele de Catbur- -go, et de capella Badventi, videlicet de omnibus prefatis aecclesiis, domibus, terris, habitatoribus, omnium forisfacturanum de criminalibus peccatis vel non criminalibus prodeuntium pecuniam, et de ipsis omnibus habitatoribus de non criminalibus peccatis poenitentiae injunctionem. Addo etiam ut ex ip- -sis criminalibus peccatis quandocunque in prefatis aecclesiis, domibus, terris audiri contigerint, ab archi- -diacono Baiocensi, abbas vel prior predicti caenobii, non ipse super quo crimen auditum fuerit, moneatur et ibi- -dem, ab utroque disposito termino congruo ac prefixo die, conveniant monachus et archidiaconus et in ipsa parrochia in qua crimen fuerit, predictis presentibus inquiratur, inquisito discutiatur et discusso, si inde judicium portandum prodierit vel cognitio peccati patuerit, Baiocensis, ut decet, aecclesia requiratur vel causa examinationis vel gratia consequendae reconciliationis, et ut praescriptarum aecclesiarum clerici sic le- -gitime statutis temporibus ad synodum veniant, ne sub aliqua occasione ab eis peccunia requiratur. Et ego Gaufridus, Dei gratia Constantiensis episcopus, concedo eidem Sancti Stephani cenobio synodoticum debitum et circatam de aecclesia Sanctae Mariae Balte, partem illam scilicet que est de feodo Eudonis videcomitis, et pars alia ejusdem aecclesiae quae est de feodo Renaldi de Orevallo reddat synodoticum debitum et circatam quantum ad eum pertinet, et sacerdos de feodo Roberti consulis de Moretonio, scilicet de Holtavilla, reddat synodoticum debitum et circatam, et sacerdos de Meltiz similiter, et ut prescriparum aecclesiarum clerici sic legitime statutis temporibus ad synodum veniant, ne sub aliqua occasione ab eis pecunia requiratur. De jure meo vel successorum meorum ista tantum quae hic determino, videlicet de Balta et de Fraisno et de Hotot et de Holtavilla, et de illis hominibus de Windelonda qui pertinent ab- -bati Cadomi, et de illis hominibus de Helpinmaisniln, et de illis hominibus qui manent in elemosina sancti Hylarii de Meltiz, et de IIII hominibus qui manent in Barbatum fluctum, et de VII hominibus qui manent in Holtovilla, videlicet in prefatis aecclesiis, domibus, terris, habitatoribus, omnium forisfac- -turarum de criminalibus peccatis vel non criminalibus prodeutium pecuniam concedo. De his autem omnibus supradictis si placitum contingat, in curia abbatis Cadomi agatur et forisfacturam si contingat abbas habeat ; si judicium inde portandum prodierit, ad Hulmum, ut constitutum est, requiratur, vidente archidiacono, et penitentia detur. Hec enim constituta omnia sunt coram Willelmo rege Anglorum, Normannorum et Caenomannorum principe, pro salute quoque animae suae, uxoris ac filiorum suorum et animarum nostrarum et successorum et antecessorum. Signum Wil+lelmi regis Anglorum. Signum Wil+lelmi archiepiscopi. Signum Odo+nis Baiocensis episcopi. Signum Gaufri+di Constantiensis episcopi. Signum Gisle+berti Luxoviensis episcopi. Signum Micha+elis Abrincensis episcopi. Signum Ma+thildis reginae. Signum Rogeri co+mitis de Monte Gomerico. Signum Roberti + comitis de Moretonio<noinclude></noinclude> p1roo3zxcv7zc0fio0vn98ycw88i31r 106 87902 286118 2026-10-29T09:57:11Z AD14-LS 32676 Paginam instituit, scribens '' 286118 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Pancarte confirmant plusieurs dons à l'Abbaye-aux-Hommes de Caen, souscrite par Guillaume le Conquérant |Language=la |Volume= |Author= |Translator= |Editor= |Illustrator= |Publisher=Archivum Departmentale Calvadosense |Address= |Year= |Source= |Image=[[Fasciculus:Pancarte confirmation dons abbaye hommes H-1831-2.pdf|150px]] |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= |Header= |Footer= }} cudjab6iq6072kdifggj0g9hyw7igcd 104 87903 286119 2026-10-29T10:03:33Z AD14-LS 32676 /* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Ego Ingilrannus cum Agnete uxore mea trado pro salute mea et pro anima patris ac matris meae Cadomensi coenobio SANCTI STEPHANI aecclesiam de villa quam vocant Halnetum cum omni epi- -scopali consuetudine quam ego et antecessores mei de ea hactenus habuimus et cum episcopa- -li consuetudine omnium ejusdem ecclesiae parochianorum. Trado etiam totam decimam mea- -rum precationum et corvetarum atque mearum carrucarum si ibi fuerint, duas quoque... 286119 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AD14-LS" /></noinclude>Ego Ingilrannus cum Agnete uxore mea trado pro salute mea et pro anima patris ac matris meae Cadomensi coenobio SANCTI STEPHANI aecclesiam de villa quam vocant Halnetum cum omni epi- -scopali consuetudine quam ego et antecessores mei de ea hactenus habuimus et cum episcopa- -li consuetudine omnium ejusdem ecclesiae parochianorum. Trado etiam totam decimam mea- -rum precationum et corvetarum atque mearum carrucarum si ibi fuerint, duas quoque partes decimae de tota villa et unam acram terrae ubi possit grancia fieri, ea conditione ut monachi mittant in eadem aecclesia convenientem clericum. Si vero non miserint, commonebo eos con- -venienter sicut fratres meos et si id facere noluerint, totum in manu mea retinebo, donec clericum ibi mittant qui aecclesiae competenter serviat. Dabit autem chrisma aecclesia Halneti aecclesiae de Balchei sicut dare consuevit. Concedo etiam post obitum meum aut uxoris meae terciam partem ejusdem decimae. Testes de<noinclude></noinclude> dnd8x6xv5vllxirm3bw5css3bhh5w0i 286120 286119 2026-10-29T11:45:29Z AD14-LS 32676 286120 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="AD14-LS" /></noinclude>Ego Ingilrannus cum Agnete uxore mea trado pro salute mea et pro anima patris ac matris meae Cadomensi coenobio SANCTI STEPHANI aecclesiam de villa quam vocant Halnetum cum omni epi- -scopali consuetudine quam ego et antecessores mei de ea hactenus habuimus et cum episcopa- -li consuetudine omnium ejusdem ecclesiae parochianorum. Trado etiam totam decimam mea- -rum precationum et corvetarum atque mearum carrucarum si ibi fuerint, duas quoque partes decimae de tota villa et unam acram terrae ubi possit grancia fieri, ea conditione ut monachi mittant in eadem aecclesia convenientem clericum. Si vero non miserint, commonebo eos con- -venienter sicut fratres meos et si id facere noluerint, totum in manu mea retinebo, donec clericum ibi mittant qui aecclesiae competenter serviat. Dabit autem chrisma aecclesia Halneti aecclesiae de Balchei sicut dare consuevit. Concedo etiam post obitum meum aut uxoris meae terciam partem ejusdem decimae. Testes de parte SANCTI STEPHANI : Anschitillus de Alamannia, Anschitillus filius Belesendis, Rannulfus filius Ogeri, Godefricus, Robertus de Ros, Rodulfus celesarius. De par- -te Ingilranni : Rodulfus filius Anseredi, Willelmus Crassus, Robertus de Aevrecei, Alannus fi- -lius Nortmanni Peignardi, Willelmus filius Danebaldi et Willelmus nepos Ingilranni. Ego Serlo de Lingevrio, homo peccator et misericordia Dei indigens, consilio et auxilio sanctorum virorum, providi tradere et tradidi de jure meo coenobio SANCTI STEPHANI de Cadomo aecclesiam de Buxedello cum tribus acris terrae et dimidia et tota recta decima de dominio meo et villanis meis, cum tercia parte decimae de militibus meis jamdictae villae et de aliis parochianis qui ad eandem aecclesiam conveniunt, pro salute mea et uxoris meae, filiorum quoque et omnium pa- -rentum meorum, concedente hoc uxore mea et filiis meis, concedente quoque domino meo Willel- -mo Anglorum rege Normannorum et Coenomannorum principe et Willelmo camerario et Roberto de Molbrai de quorum foedio praedictae villae terram et aecclesiam teneo. Concessi etiam ut cum praedicti milites mei dare voluerint SANCTO STEPHANO totam rectam decimam ut habeat sicut et meam. Et ut haec donatio mea firma et stabilis inperpetuum permaneat, recepi a Gisle- -berto tunc temporis abbate jamdicti monasterii ex caritate .XLV. libras denariorum et duas mar- -cas argenti et Rannulfus filius meus habuit unum bonum palefridum. Hoc insuper addito ut si aliquando respexerit me Deus et dederit michi cor ut in prosperitate mea monachus fieri ve- -lim, pro ista mea donatione et pro ea portione pecuniae meae quam tunc habuero, recipiant me monachi jamdicti coenobii. Testes ex parte mea : Rannulfus filius meus, Arnaldus de Tilleio, Robertus de Maisnil, Willelmus Pictavensis et Willelmus de Hotot. Ex parte Sancti STEPHANI : Willelmus de Taisel, Anschitillus de Maletot et Rogerius filius ejus, Anschitillus filius Belesent, Godefricus et Osmundus de Vedeves, Willelmus filius Tedbaldi, Rodulfus celerarius, Godefricus filius Guidonis. Ego Rannulfus vicecomes Baiocensis trado coenobio SANCTI STEPHANI de Cadomo aecclesiam de Boiavilla cum alodio et omni decima ad eandem aecclesiam pertinenti jure haereditario possidendam et quietam ab omnibus calumniis omnium hominum, pro salute animae meae dominique mei Willelmi regis Anglorum principis Normannorum et Coenomannorum et omnium parentum meorum, concedente eodem domino meo et propria manu roborante, concedentibus quoque filiis meis Rannulfo atque Willelmo et propriis manibus firmantibus. Ego Willelmus filius Roberti GOIZ trado coenobio SANCTI STEPHANI de Cadomo terram quam tenebat de me Robertus filius Turstini in Starvilla et Colombeio cum domibus, virgultis et omnibus servitiis et consuetudinibus quae de eadem terra ad me jure haereditario pertinebant, pro salute animae meae, patris mei, matris meae, avunculi mei Ricardi vicecomitis, fratrum quoque et sororum necnon parentum et omnium amicorum meorum eodem Roberto postulante et deprecante, con- -cedente domino meo Hugone Cestrensi comite, vicecomite Abrincensi, concedentibus etiam fra- -tribus et sororibus meis, Ricardo, Rodulfo, Beatrice, Agnete, Mabilia, tali tenore ut in vita et in morte tam ego quam praefati parentes mei et amici beneficium totius jamdicti coenobii obtinere mereamur. Testes : Rannulfus Tesardus, Rogerius filius Murdaci, Robertus ipse. Isti ex parte SANCTI STEPHANI. Ex parte Willelmi : Ilbertus, Paganus, Ricardus, Droco, Morellus Signum Wil+lelmi regis Anglorum principis Normannorum et Coenomannorum. S. Rober+ti comitis filii regis. S W+illelmi filii regis. S Hen+rici filii regis. Signum In+gilranni filii Ilberti. S. Rannul+fi vicecomitis. S. Rodulfi fi+lii Anseredi. S. Roberti co+mitis de Mellent. S. Serlonis+ de Lingevrio. S. Willelmi ar+chiepiscopi Rotomagensis. S. Roberti + comitis de Moretonio. Signum Osbe+rni Gifardi. Signum Eu+donis vicecomitis. Signum Wil+lelmi comitis Ebroicensis. S. Hu+gonis comitis. S. Willelmi + Goiz S. Ric+ardi de Corceio S. Willelmi + camerarii. S. Nigelli vi+cecomitis. S. Ricardi + Goiz. S. Rodulf+i fratris sui. S. Robert+i de Starvilla. S. Willelmi Cris+pini S. Roberti de + Molbrai. S. Rannulf+i filli Rannulfi vicecomitis. Rodulfus filius Alanni et Butor cum eo fuerunt. S. Willelmi + filii Nigelli de Haga. S. Ilberti +. S. Rogeri pincerne. De nostris hominibus isti : Willelmus de Taisel, Anschitillus filius Belesent, Rodulfus celerarius, Anschitillus de Alamannia. Robertus de Maisnil. Ingulfus de Diva. Pro hac donatione hujus decimae de Boiavilla habuit Rannulfus vicecomes quinquaginta quinque libras denariorum.<noinclude></noinclude> 3ov53cdl9cs5fczs88c339d45vmn0fj